Add files from ibiblio as of 2025-03-08 05:08:49HEADmain

6 files changed, 6 insertions, 7648 deletions

diff --git a/42028-0.txt b/42028-0.txt
index ed06b39..da6751d 100644
--- a/42028-0.txt
+++ b/42028-0.txt
@@ -1,35 +1,4 @@
-The Project Gutenberg EBook of En Rusujo per Esperanto, by A. Rivier
-
-This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
-almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
-re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
-with this eBook or online at www.gutenberg.org
-
-
-Title: En Rusujo per Esperanto
-
-Author: A. Rivier
-
-Release Date: February 6, 2013 [EBook #42028]
-Last updated: August 24, 2019
-
-Language: Esperanto
-
-Character set encoding: UTF-8
-
-*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK EN RUSUJO PER ESPERANTO ***
-
-
-
-
-Produced by Andrew Sly and the Online Distributed
-Proofreading Team at http://www.pgdp.net. Thanks to the
-Esperanto-Fondaĵo Cesar Vanbiervliet for providing the
-original book.
-
-
-
-
+*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 42028 ***
 
 Noto de transskribinto:
 
@@ -3042,361 +3011,4 @@ Redakcio kaj Administracio: Moskvo (Rusujo), Tverskaja, 26.
 
 End of the Project Gutenberg EBook of En Rusujo per Esperanto, by A. Rivier
 
-*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK EN RUSUJO PER ESPERANTO ***
-
-***** This file should be named 42028-0.txt or 42028-0.zip *****
-This and all associated files of various formats will be found in:
-        http://www.gutenberg.org/4/2/0/2/42028/
-
-Produced by Andrew Sly and the Online Distributed
-Proofreading Team at http://www.pgdp.net. Thanks to the
-Esperanto-Fondajho Cesar Vanbiervliet for providing the
-original book.
-
-
-Updated editions will replace the previous one--the old editions
-will be renamed.
-
-Creating the works from public domain print editions means that no
-one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
-(and you!) can copy and distribute it in the United States without
-permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
-set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
-copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
-protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
-Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
-charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
-do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
-rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
-such as creation of derivative works, reports, performances and
-research.  They may be modified and printed and given away--you may do
-practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
-subject to the trademark license, especially commercial
-redistribution.
-
-
-
-*** START: FULL LICENSE ***
-
-THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
-PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
-
-To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
-distribution of electronic works, by using or distributing this work
-(or any other work associated in any way with the phrase "Project
-Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
-Gutenberg-tm License available with this file or online at
-  www.gutenberg.org/license.
-
-
-Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
-electronic works
-
-1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
-electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
-and accept all the terms of this license and intellectual property
-(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
-the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
-all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
-If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
-Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
-terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
-entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
-
-1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
-used on or associated in any way with an electronic work by people who
-agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
-things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
-even without complying with the full terms of this agreement.  See
-paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
-Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
-and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
-works.  See paragraph 1.E below.
-
-1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
-or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
-Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
-collection are in the public domain in the United States.  If an
-individual work is in the public domain in the United States and you are
-located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
-copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
-works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
-are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
-Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
-freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
-this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
-the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
-keeping this work in the same format with its attached full Project
-Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
-
-1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
-what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
-a constant state of change.  If you are outside the United States, check
-the laws of your country in addition to the terms of this agreement
-before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
-creating derivative works based on this work or any other Project
-Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
-the copyright status of any work in any country outside the United
-States.
-
-1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
-
-1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
-access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
-whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
-phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
-Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
-copied or distributed:
-
-This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
-almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
-re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
-with this eBook or online at www.gutenberg.org
-
-1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
-from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
-posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
-and distributed to anyone in the United States without paying any fees
-or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
-with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
-work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
-through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
-Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
-1.E.9.
-
-1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
-with the permission of the copyright holder, your use and distribution
-must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
-terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
-to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
-permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
-
-1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
-License terms from this work, or any files containing a part of this
-work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
-
-1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
-electronic work, or any part of this electronic work, without
-prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
-active links or immediate access to the full terms of the Project
-Gutenberg-tm License.
-
-1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
-compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
-word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
-distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
-"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
-posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
-you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
-copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
-request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
-form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
-License as specified in paragraph 1.E.1.
-
-1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
-performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
-unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
-
-1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
-access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
-that
-
-- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
-     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
-     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
-     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
-     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
-     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
-     must be paid within 60 days following each date on which you
-     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
-     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
-     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
-     address specified in Section 4, "Information about donations to
-     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
-
-- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
-     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
-     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
-     License.  You must require such a user to return or
-     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
-     and discontinue all use of and all access to other copies of
-     Project Gutenberg-tm works.
-
-- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
-     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
-     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
-     of receipt of the work.
-
-- You comply with all other terms of this agreement for free
-     distribution of Project Gutenberg-tm works.
-
-1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
-electronic work or group of works on different terms than are set
-forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
-both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
-Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
-Foundation as set forth in Section 3 below.
-
-1.F.
-
-1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
-effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
-public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
-collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
-works, and the medium on which they may be stored, may contain
-"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
-corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
-property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
-computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
-your equipment.
-
-1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
-of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
-Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
-Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
-Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
-liability to you for damages, costs and expenses, including legal
-fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
-LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
-PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
-TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
-LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
-INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
-DAMAGE.
-
-1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
-defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
-receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
-written explanation to the person you received the work from.  If you
-received the work on a physical medium, you must return the medium with
-your written explanation.  The person or entity that provided you with
-the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
-refund.  If you received the work electronically, the person or entity
-providing it to you may choose to give you a second opportunity to
-receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
-is also defective, you may demand a refund in writing without further
-opportunities to fix the problem.
-
-1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
-in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS', WITH NO OTHER
-WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
-WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
-
-1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
-warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
-If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
-law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
-interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
-the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
-provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
-
-1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
-trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
-providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
-with this agreement, and any volunteers associated with the production,
-promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
-harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
-that arise directly or indirectly from any of the following which you do
-or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
-work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
-Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
-
-
-Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
-
-Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
-electronic works in formats readable by the widest variety of computers
-including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
-because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
-people in all walks of life.
-
-Volunteers and financial support to provide volunteers with the
-assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's
-goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
-remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
-Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
-and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
-To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
-and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
-and the Foundation information page at www.gutenberg.org
-
-
-Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
-Foundation
-
-The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
-501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
-state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
-Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
-number is 64-6221541.  Contributions to the Project Gutenberg
-Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
-permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
-
-The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
-Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
-throughout numerous locations.  Its business office is located at 809
-North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887.  Email
-contact links and up to date contact information can be found at the
-Foundation's web site and official page at www.gutenberg.org/contact
-
-For additional contact information:
-     Dr. Gregory B. Newby
-     Chief Executive and Director
-     gbnewby@pglaf.org
-
-Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
-Literary Archive Foundation
-
-Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
-spread public support and donations to carry out its mission of
-increasing the number of public domain and licensed works that can be
-freely distributed in machine readable form accessible by the widest
-array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
-($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
-status with the IRS.
-
-The Foundation is committed to complying with the laws regulating
-charities and charitable donations in all 50 states of the United
-States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
-considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
-with these requirements.  We do not solicit donations in locations
-where we have not received written confirmation of compliance.  To
-SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
-particular state visit www.gutenberg.org/donate
-
-While we cannot and do not solicit contributions from states where we
-have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
-against accepting unsolicited donations from donors in such states who
-approach us with offers to donate.
-
-International donations are gratefully accepted, but we cannot make
-any statements concerning tax treatment of donations received from
-outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
-
-Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
-methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
-ways including checks, online payments and credit card donations.
-To donate, please visit:  www.gutenberg.org/donate
-
-
-Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
-works.
-
-Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
-concept of a library of electronic works that could be freely shared
-with anyone.  For forty years, he produced and distributed Project
-Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
-
-Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
-editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
-unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
-keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
-
-Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
-
-     www.gutenberg.org
-
-This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
-including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
-Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
-subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
+*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 42028 ***
diff --git a/42028-0.zip b/42028-0.zip
deleted file mode 100644
index 14285f0..0000000
--- a/42028-0.zip
+++ /dev/null
diff --git a/42028-h.zip b/42028-h.zip
deleted file mode 100644
index 4ee2c12..0000000
--- a/42028-h.zip
+++ /dev/null
diff --git a/42028-h/42028-h.htm b/42028-h/42028-h.htm
index c598387..e1255da 100644
--- a/42028-h/42028-h.htm
+++ b/42028-h/42028-h.htm
@@ -1,7 +1,7 @@
 <!DOCTYPE HTML PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN">
 <html>
 <head>
-<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=utf-8">
+<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=UTF-8">
 <title>En Rusujo per Esperanto</title>
 <style type="text/css">
 body {padding-right: 10%; padding-left: 10%;}
@@ -19,46 +19,7 @@ td.price {vertical-align: bottom; white-space: nowrap;}
 </style>
 </head>
 <body>
-
-
-<pre>
-
-The Project Gutenberg EBook of En Rusujo per Esperanto, by A. Rivier
-
-This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
-almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
-re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
-with this eBook or online at www.gutenberg.org
-
-
-Title: En Rusujo per Esperanto
-
-Author: A. Rivier
-
-Release Date: February 6, 2013 [EBook #42028]
-Last updated: August 24, 2019
-
-Language: Esperanto
-
-Character set encoding: UTF-8
-
-*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK EN RUSUJO PER ESPERANTO ***
-
-
-
-
-Produced by Andrew Sly and the Online Distributed
-Proofreading Team at http://www.pgdp.net. Thanks to the
-Esperanto-Fondaĵo Cesar Vanbiervliet for providing the
-original book.
-
-
-
-
-
-
-</pre>
-
+<div>*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 42028 ***</div>
 
 <div class="note">
 <p><b>Noto de transskribinto:</b></p>
@@ -3060,381 +3021,6 @@ FLEMING H. REVELL, Co, 158 fifth Avenue, NEW-YORK.</p>
 <p style="font-size: 1.2em;text-align:right;">Prezo 60 kop. (Sm. 0,63).</p>
 </div>
 
-
-
-
-
-
-
-<pre>
-
-
-
-
-
-End of the Project Gutenberg EBook of En Rusujo per Esperanto, by A. Rivier
-
-*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK EN RUSUJO PER ESPERANTO ***
-
-***** This file should be named 42028-h.htm or 42028-h.zip *****
-This and all associated files of various formats will be found in:
-        http://www.gutenberg.org/4/2/0/2/42028/
-
-Produced by Andrew Sly and the Online Distributed
-Proofreading Team at http://www.pgdp.net. Thanks to the
-Esperanto-Fondajho Cesar Vanbiervliet for providing the
-original book.
-
-
-Updated editions will replace the previous one--the old editions
-will be renamed.
-
-Creating the works from public domain print editions means that no
-one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
-(and you!) can copy and distribute it in the United States without
-permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
-set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
-copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
-protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
-Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
-charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
-do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
-rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
-such as creation of derivative works, reports, performances and
-research.  They may be modified and printed and given away--you may do
-practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
-subject to the trademark license, especially commercial
-redistribution.
-
-
-
-*** START: FULL LICENSE ***
-
-THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
-PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
-
-To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
-distribution of electronic works, by using or distributing this work
-(or any other work associated in any way with the phrase "Project
-Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
-Gutenberg-tm License available with this file or online at
-  www.gutenberg.org/license.
-
-
-Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
-electronic works
-
-1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
-electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
-and accept all the terms of this license and intellectual property
-(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
-the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
-all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
-If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
-Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
-terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
-entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
-
-1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
-used on or associated in any way with an electronic work by people who
-agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
-things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
-even without complying with the full terms of this agreement.  See
-paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
-Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
-and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
-works.  See paragraph 1.E below.
-
-1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
-or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
-Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
-collection are in the public domain in the United States.  If an
-individual work is in the public domain in the United States and you are
-located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
-copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
-works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
-are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
-Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
-freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
-this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
-the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
-keeping this work in the same format with its attached full Project
-Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
-
-1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
-what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
-a constant state of change.  If you are outside the United States, check
-the laws of your country in addition to the terms of this agreement
-before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
-creating derivative works based on this work or any other Project
-Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
-the copyright status of any work in any country outside the United
-States.
-
-1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
-
-1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
-access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
-whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
-phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
-Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
-copied or distributed:
-
-This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
-almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
-re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
-with this eBook or online at www.gutenberg.org
-
-1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
-from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
-posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
-and distributed to anyone in the United States without paying any fees
-or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
-with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
-work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
-through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
-Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
-1.E.9.
-
-1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
-with the permission of the copyright holder, your use and distribution
-must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
-terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
-to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
-permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
-
-1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
-License terms from this work, or any files containing a part of this
-work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
-
-1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
-electronic work, or any part of this electronic work, without
-prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
-active links or immediate access to the full terms of the Project
-Gutenberg-tm License.
-
-1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
-compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
-word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
-distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
-"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
-posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
-you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
-copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
-request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
-form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
-License as specified in paragraph 1.E.1.
-
-1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
-performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
-unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
-
-1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
-access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
-that
-
-- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
-     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
-     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
-     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
-     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
-     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
-     must be paid within 60 days following each date on which you
-     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
-     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
-     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
-     address specified in Section 4, "Information about donations to
-     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
-
-- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
-     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
-     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
-     License.  You must require such a user to return or
-     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
-     and discontinue all use of and all access to other copies of
-     Project Gutenberg-tm works.
-
-- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
-     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
-     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
-     of receipt of the work.
-
-- You comply with all other terms of this agreement for free
-     distribution of Project Gutenberg-tm works.
-
-1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
-electronic work or group of works on different terms than are set
-forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
-both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
-Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
-Foundation as set forth in Section 3 below.
-
-1.F.
-
-1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
-effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
-public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
-collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
-works, and the medium on which they may be stored, may contain
-"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
-corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
-property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
-computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
-your equipment.
-
-1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
-of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
-Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
-Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
-Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
-liability to you for damages, costs and expenses, including legal
-fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
-LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
-PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
-TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
-LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
-INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
-DAMAGE.
-
-1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
-defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
-receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
-written explanation to the person you received the work from.  If you
-received the work on a physical medium, you must return the medium with
-your written explanation.  The person or entity that provided you with
-the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
-refund.  If you received the work electronically, the person or entity
-providing it to you may choose to give you a second opportunity to
-receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
-is also defective, you may demand a refund in writing without further
-opportunities to fix the problem.
-
-1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
-in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS', WITH NO OTHER
-WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
-WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
-
-1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
-warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
-If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
-law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
-interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
-the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
-provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
-
-1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
-trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
-providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
-with this agreement, and any volunteers associated with the production,
-promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
-harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
-that arise directly or indirectly from any of the following which you do
-or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
-work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
-Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
-
-
-Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
-
-Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
-electronic works in formats readable by the widest variety of computers
-including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
-because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
-people in all walks of life.
-
-Volunteers and financial support to provide volunteers with the
-assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's
-goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
-remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
-Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
-and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
-To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
-and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
-and the Foundation information page at www.gutenberg.org
-
-
-Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
-Foundation
-
-The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
-501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
-state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
-Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
-number is 64-6221541.  Contributions to the Project Gutenberg
-Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
-permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
-
-The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
-Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
-throughout numerous locations.  Its business office is located at 809
-North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887.  Email
-contact links and up to date contact information can be found at the
-Foundation's web site and official page at www.gutenberg.org/contact
-
-For additional contact information:
-     Dr. Gregory B. Newby
-     Chief Executive and Director
-     gbnewby@pglaf.org
-
-Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
-Literary Archive Foundation
-
-Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
-spread public support and donations to carry out its mission of
-increasing the number of public domain and licensed works that can be
-freely distributed in machine readable form accessible by the widest
-array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
-($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
-status with the IRS.
-
-The Foundation is committed to complying with the laws regulating
-charities and charitable donations in all 50 states of the United
-States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
-considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
-with these requirements.  We do not solicit donations in locations
-where we have not received written confirmation of compliance.  To
-SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
-particular state visit www.gutenberg.org/donate
-
-While we cannot and do not solicit contributions from states where we
-have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
-against accepting unsolicited donations from donors in such states who
-approach us with offers to donate.
-
-International donations are gratefully accepted, but we cannot make
-any statements concerning tax treatment of donations received from
-outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
-
-Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
-methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
-ways including checks, online payments and credit card donations.
-To donate, please visit:  www.gutenberg.org/donate
-
-
-Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
-works.
-
-Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
-concept of a library of electronic works that could be freely shared
-with anyone.  For forty years, he produced and distributed Project
-Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
-
-Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
-editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
-unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
-keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
-
-Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
-
-     www.gutenberg.org
-
-This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
-including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
-Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
-subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
-
-
-</pre>
-
+<div>*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 42028 ***</div>
 </body>
-</html>
\ No newline at end of file
+</html>
diff --git a/old/20130206-42028-0.txt b/old/20130206-42028-0.txt
deleted file mode 100644
index 91a130c..0000000
--- a/old/20130206-42028-0.txt
+++ /dev/null
@@ -1,3401 +0,0 @@
-The Project Gutenberg EBook of En Rusujo per Esperanto, by A. Rivier
-
-This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
-almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
-re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
-with this eBook or online at www.gutenberg.org
-
-
-Title: En Rusujo per Esperanto
-
-Author: A. Rivier
-
-Release Date: February 6, 2013 [EBook #42028]
-
-Language: Esperanto
-
-Character set encoding: UTF-8
-
-*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK EN RUSUJO PER ESPERANTO ***
-
-
-
-
-Produced by Andrew Sly and the Online Distributed
-Proofreading Team at http://www.pgdp.net. Thanks to the
-Esperanto-Fondajho Cesar Vanbiervliet for providing the
-original book.
-
-
-
-
-
-Noto de transskribanto:
-
-En la originala libro aperis listo de preseraroj. Ĉiu el ili mi korektigis
-en ĉi tiu teksto, kaj krom aliaj ĝustigaĵoj, registriĝis per komentoj en
-kongrua html-a dosiero. Ankaŭ originalajn paĝkomencojn mi simile registris.
-
-
-
-
-A. RIVIER.
-
-  EN RUSUJO
-  PER ESPERANTO.
-
-
-MOSKVA LIBREJO "ESPERANTO".
-
-26, Tverskaja, 26, Moskvo, Rusujo.
-
-
-Bohemujo, F. TOPIC, Ferdinandova 11, PRAHA.--Brazilio, FR. ALVES Y
-Ca, 166, rua do Ouvidor, RIO DE JANEIRO.--Danujo, HÖST & SÖN,
-Bredgade 35, KJÖBENHAVN.--Francujo, LIBRAIRIE HACHETTE & Cie,
-79, Boulevard Saint-Germain, PARIS; Librairie de l' Esperanto,
-G. WARNIER & Cie, 15, Rue Montmartre, PARIS. Germanujo, MÖLLER &
-BOREL, Lindenstrasse 18-19, BERLIN S. W.--Granda Britujo, THE
-BRITISH ESPERANTO ASSOCIATION, Museum Station Buildings, 133-6,
-High Holborn, LONDON W. C.--Hispanujo, J. ROSALS, Puerta, 30,
-BARCELONA.--Hungarujo, KOKAI LAJOS, Károly-utca I. sz., BUDAPEST,
-IV.--Svedujo, C. E. FRITZE, Fredsgatan, STOCKHOLM.--Svisujo,
-UNIVERSALA ESPERANTIA LIBREJO, 10, Rue de la Bourse, GENÈVE.--Usono,
-AMERICAN ESPERANTIST Co., Fortieth street 235, CHICAGO, kaj FLEMING
-H. REVELL, Co, 158 fifth Avenue, NEW-YORK.
-
-Prezo 60 kop. (Sm. 0,63).
-
-
-
-
-A. RIVIER.
-
-  EN RUSUJO
-  PER ESPERANTO.
-
-
-  LIBREJO
-  "Esperanto".
-  26, Tverskaja, Moskvo,
-  Rusujo.
-
-  Книжный Магазинъ
-  "Эсперанто".
-  26, Тверская, Москва,
-  Россія.
-
-
-
-
-МОСКВА.
-
-Тип. П. П. Рябушинскаго, Страстной бульв., соб. домъ.
-
-1911.
-
-
-
-
-
-En Rusujo per Esperanto.
-
-
-Per tiu ĉi rakonto, mi certe ne pretendas malkovri antaŭ la
-tutmonda esperantistaro la misterojn de nekonata lando. Se ne
-ofte, ĝis nun, la turistoj vizitas la moskovan imperion, tamen la
-revolucio, antaŭ ne longe okazinta, altiris sur ĝin la atenton de
-la fremdularo, kaj multaj libroj aŭ revuoj pli malpli ĝin konigis
-al la legantaro. Ankaŭ mi ne intencas malkaŝi por la mondo la
-kaŭzojn, kondiĉojn kaj rezultatojn de la rusa krizo: tia ambicio
-estus tute ridinda ĉe simpla ekskursisto, kiu vivadis nur dum ses
-semajnoj en unu parto de la vastega Rusujo.
-
-Mia deziro estas tute alia, malpli alta, sed verŝajne, pli
-interesa por niaj samideanoj. Mi faris eksperimenton esperantistan.
-Mi, per tre modestaj rimedoj, sen la helpo de ia ajn Cook'a
-agentaro, de ia ajn interpretisto, kvankam mi tute ne sciis la rusan
-lingvon,--sukcesis veturi el mia urbo, Alĝero, en Rusujon, kaj
-tie restadi, kiel mi jam diris, dum unu monato kaj duono; tie mi
-ĝuadis la plezuron de nekutimaj impresoj kaj senĉesaj surprizoj
-antaŭ homoj kaj aĵoj por mi tute novaj,--kaj, kune, mi sentis
-min komforte, libere, senĝene, kaj hejme, kvazaŭ mi estus en mia
-familio! Tian situacion tute apartan mi ŝuldis nur al Esperanto,
-konstanta perilo de miaj rilatoj kun miaj ĉirkaŭantoj!
-
-Ŝajnas al mi utile konigi la kondiĉojn de tiu eksperimento, la
-specialajn impresojn de tiu peresperanta vojaĝo, la rezultatojn,
-kiujn mi atingis. Jen kion mi celas per tiu rakonto.
-
-Antaŭ ol komenci, mi devas fari du ĝeneralajn rimarkojn. Unue, ĉar
-mi vizitis nur parton de Rusujo, kiu estas tre diferenca laŭ siaj
-provincoj, mia priskribo koncernas nur la regionon de mi vizitatan.
-Due, mi faris mian vojaĝon dum la somero de 1905; miaj turistaj
-rimarkoj ne povas do aludi la ŝanĝojn, okazintajn poste en tiu
-lando.
-
-
-
-
-I.
-
-
-L' ideon de tiu vojaĝo mi ne havis mem; ĝin al mi donis rusa
-korespondanto, kiu, post trijaraj leteraj rilatoj, estis iĝinta mia
-bonega amiko. La priskribo de niaj landoj tiel malsimilaj estis unue
-la precipa temo de niaj nepersonaj leteroj; sed, iom post iom, ni
-malkovris unu al la alia nian pensmanieron, nian familian kaj hejman
-rondon, nian privatan kaj kutiman vivadon, kaj, ĉar la simpatio ne
-sentas interspacon, okazis, ke ni, perleteraj konatuloj, amikiĝis
-pli intime ol multaj homoj, kiuj renkontas unu la alian ĉiutage. Tiu
-situacio estis iom malordinara. X. de Maistre, en sia noveleto: La
-leprulo de urbo Aoste, priskribas la strangan vivadon de du gefratoj
-lepraj, tute izolitaj de la cetera homaro, kiuj loĝas en apudaj,
-sed apartigitaj rifuĝejoj, dividitaj per muro aŭ kreskaĵbarilo,
-kiuj povas kunparoli kaj kunvivadi en senĉesa intimeco, sed neniam
-vidas unu la alian. Mia situacio, rilate al s-ro Speranskij, estis
-iom simila, kaj mi forte bedaŭris la barilon, inter ni metitan de la
-granda interspaco.
-
-Tamen mi ne supozis tiun barilon transirebla, ĉar se la francoj ne
-estas plu tiom malvojaĝemaj kiom antaŭe, tamen Rusujo ne estas
-ĝis nun, pro sia malproksimeco, enirinta en la ordinaran sferon de
-iliaj ekskursoj. Cetere, la milito rusa-japana tiam estis en sia
-plej akra periodo, ribeletoj jam ekaperis en diversaj partoj de la
-imperio, antaŭsigno de ĝenerala eksplodo, kaj tiu cirkonstanco
-tute ne ŝajnis taŭga por plezura vojaĝo. Fine mi ne sciis la
-rusan lingvon, mia amiko ne parolis france; nia sola rilatilo estis
-Esperanto, kaj se ĝi estis sufiĉa por niaj leteroj, ĉu ĝi povis
-tiom taŭge ebligi parolajn rilatojn? Mi estis parolinta esperante
-nur kun francoj kaj, iafoje, kun unu anglo; s-ro Speranskij estis
-uzinta Esperanton nur kun siaj samlingvuloj. Povis esti, ke niaj
-prononcoj, tre malsimilaj, malebligus kunparoladojn. Kiam do li
-proponis al mi viziti lin en Rusujo, ĉar li mem, pro personaj
-kaŭzoj ne povis veturi en Alĝeron, tiu afero ŝajnis al mi,
-komence, tute ne efektivigebla.
-
-Sed mia amiko protestis kontraŭ mia opinio, certigis, ke tiu vojaĝo
-estas tre farebla, ke, se necese, li min atendos sur la rusa limo; li
-donis al mi detalan vojiran planon, kun kelkaj rusaj frazoj, necesaj
-por la fervoja veturado, tradukitaj esperante, kun prononco, montrata
-per esperantaj literoj. Sume, lia insisteco estis tia ke, helpata de
-mia mema dezirego, ĝi venkis mian ŝanceliĝon kaj mi decidis veturi
-al mia amiko.
-
-Sumi, kie li loĝas, estas urbeto de la gubernio Ĥarkov, en la suda
-parto de Rusujo. Mi intencis veturi tien tra la haveno Odessa; tiel
-mi faros la pli longan parton de mia vojaĝo ŝipe kaj facile, kaj
-povos restadi dum kelkaj tagoj en Konstantinoplo, tiu fama ĉefurbo,
-en kiu sin miksas pentrinde ĉiuj rasoj de la okcidenta kaj orienta
-mondoj. Sed mia fervoja trairado tra la cara lando pli malkvietigis
-min, pro mia nescio de la lingvo rusa. Mi do skribis en Odessa
-al s-ro Gernet, konata verkisto de la unua esperanta literaturo,
-por peti kelkajn sciigojn. Li tuj proponis tre afable esti mia
-gastiganto, montri al mi sian urbon kaj meti min en la vagonaron, kiu
-veturigos min ĝis Voroĵba, kie min atendos mia amiko. Dank' al tiu
-kompleza helpo, ĉiuj lingvaj malfacilaĵoj estis malaperontaj, sed,
-ho ve! neatenditaĵo estis malordigonta planon tiel bone aranĝitan!
-
-Mi forveturis el Marseille, la 20-an de majo 1905 per la franca
-vaporŝipo Iméréthée, kiu sin direktis senhalte al Konstantinoplo.
-Mi iom timis enui dum tiu sestaga mara vivado. Sed, kiam la
-gevojaĝantoj, post unutaga silenta kaj reciproka observado, fine
-decidis konatiĝi, ili rapide amikiĝis kaj ekvidis, ke estas
-agrablege ŝipveturi en ĝoja kaj simpatia rondo, tra la mirindaj
-vidaĵoj de la Mediteranea maro: la markolo Bonifaco, ŝajnanta kiel
-Danta infera pejzaĝo, kun ĝiaj danĝeraj ŝtonegoj, batataj de la
-ondaro; la markolo de Messina, sunhela inter du riĉaj marbordoj,
-kun ĝiaj antaŭe timegindaj rifoj Charybdis kaj Scylla[1], preter
-kiuj transveturis malestime nia ŝraŭbŝipo; la maro Arĥipelago,
-blua kiel la ĉielo, semita per insuloj, kiel ĝi per steloj, kiel
-ĝi, ankaŭ, plena da mitologiaj memoraĵoj; la mareto Marmara, kies
-facilajn ondetojn tuŝetas per siaj flugiloj la blankaj alcionoj;
-fine, ŝprucanta el horizonto, kiel ĥimera teatraĵo, kun siaj
-nekalkuleblaj palacoj, preĝejoj, kupoloj kaj altegaj minaretoj,
-ĉiukolora sed precipe blanka, helega, sanktega, majestega, la reĝo
-de Oriento, la urbego de l' Ĉefo de l' Kredantoj, Konstantinoplo!
-
-[1] Tiam, mi ne supozis, ke tri jarojn poste, terurinda
-katastrofo ruinigos tiun belegan landon.
-
-Kial, ho ve! ĝi estas tiom malpura, kaj, ofte malbonodora! Kial
-ĝiaj loĝantoj tiel kortuŝinde konsentas por friponi la nespertajn
-vojaĝantojn? Kiam, internaciaj spesmila kaj spesdeka moneroj, vi
-anstataŭigos la multenombrajn turkajn monerojn, ĉiam valorajn, se
-vi ricevos ilin el kambiisto, sed ĉiam, ankaŭ, elkursigitajn, se,
-vice, vi deziras redoni ilin al enlandulo!
-
-Pri Konstantinoplo mi ne parolos longe, unue ĉar tio ne estas la
-temo de tiu rakonto pri Rusujo, due, ĉar mi vizitis ĝin malbone
-kaj en tre netaŭga animstato. La duan tagon de mia ĉeestado,
-disvastiĝis la famo, ke subita revolucio ĵus eksplodis en Rusujo.
-Mi kuris al la turka limimposta salono, petis informojn. Tie mi
-renkontis amason da ekscitegitaj homoj, kiel mi dezirantaj veturi en
-Odessa'on. Al iliaj insistaj demandoj la turkaj oficiroj nur mallonge
-respondis, kun mokema rideto, ke ili nenion scias, krom tio, ke
-de nun ĉiuj ŝipaj rilatoj kun Rusujo estas interrompataj. En la
-rusa konsulejo, simila lakonismo; oni ricevis min per sindetenema
-ĝentileco, kaj konsilis, ke mi atendu ĝis... nedeterminata tempo!
-Cetere nenia tiea gazeto eĉ aludis pri la rusaj aferoj, ĉar, tiam
-ne estis ankoraŭ okazinta la turka revolucio kaj la severega cenzuro
-malpermesis ĉiujn informojn pri io ajn kontraŭa je la principo
-aŭtokrata. Kiam la prezidanto Carnot, kaj, poste, la reĝo Humberto
-estis mortigitaj, la ĵurnaloj de Konstantinoplo raportis nur, sen
-plia komentario, ke ili "mortis subite"!
-
-Kiel kutime, pro la manko de precizaj informoj, la fantazioj
-fervoradis. Greka kuracisto, kiu manĝis apud mi en mia hotelo,
-rakontis, ke la tuta Rusujo ribeladas, ke oni pafas eĉ kontraŭ
-la vagonaroj kaj fremduloj, ke li forte konsilas min forlasi mian
-projekton veturi nun en tian landon...
-
-Imagu, kia estis mia situacio! Post longaj kaj detalaj antaŭpreparoj
-mi fine ĵus forvojaĝis tra la tuta Mediteraneo por viziti mian
-rusan amikon, mi jam estis malproksima je pli ol 3.000 kilometroj de
-mia patrujo, kaj ĵus atingonta mian celon, kiam subita malhelpaĵo
-min haltigis kaj devigis returnen iri! Mi ne povis submetiĝi je tiu
-mokinda kaj malesperinda konkludo. Aliparte, mi ne povis atendadi en
-Konstantinoplo la eble tre malfruan paciĝon de Rusujo. Kion do fari?
-
-Fine, mi eksciis, per konfidenciaj informoj de la franca vickonsulo,
-kio reale okazis. Kirasŝipo Knjaz Potemkin kaj unu torpedoboato
-estis ribelintaj kaj pafadintaj kontraŭ urbego Odessa; pro tio
-estis malpermesate eniri en tiun havenon kaj en Sevastopol'on; oni
-diris, ke la suda parto de Rusujo estas revolucianta, ankaŭ Polujo.
-Eble inter tiuj ardejoj de agitado, apud la Rumana aŭ Aŭstra limo,
-estis pli kvieta regiono, tra kiu mi povus veturi al Sumi. Mi do
-tuj decidis iri ŝipe al Konstantza, rumana haveno kaj poste, per
-fervojo, tra Bukureŝti kaj Ĉernovic ĝis la aŭstra-rusa limo. Tiel
-mi ne povis profiti la sindonan helpon de s-ro Gernet en Odessa,
-kaj devis sen ia rimedo esperanta veturi tra Rumanujo kaj parteto
-de Aŭstrujo. Kredeble, sur tiu nova vojo, estis ankaŭ samideanoj.
-Sed mi ne sciis iliajn adresojn, kaj vane mi serĉis esperantistan
-jarlibron ĉe la librovendistoj de Konstantinoplo. Kiom mi bedaŭris,
-ke mi ne zorgis aĉeti en Francujo tiun utilegan libron, ĉar mi
-sciis nek la rumanan, nek la grekan, nek la germanan, nek la polan
-lingvojn, parolatajn en la landoj de mi traveturoraj.
-
-Tamen, komence, min ne ĝenis mia lingva neklereco, ĉar mi havis
-la bonŝancon renkonti francon sur la vaporŝipo Reĝo Karolo I,
-kiu portis min al Konstantza. Mia sampatrujano veturis, kiel mi, en
-Bukureŝt'on, kaj kompleze estis mia gvidanto dum la tago, kiun mi
-pasigis en tiu ĉefurbo de Rumanujo.
-
-Kia kontrasto kun Konstantinoplo! Tie mi sentis min en urbo vere
-eŭropa, ĉe libera popolo. Plu ne estis cenzuro, kaj fine mi povis,
-per francaj gazetoj, scii la detalojn de la ribelado en Odessa kaj
-Polujo. Nenia agitado estis anoncata proksime je la limo aŭstra,
-kaj mi esperis, ke mi povos eniri sen malfacilaĵo en Rusujon per la
-limurbeto Novosjedlic.
-
-Kio plej frapis mian atenton, dum mia tre mallonga ĉeestado en
-Bukureŝti, estas la stranga kontrasto inter tiu urbo belega,
-antaŭema kaj tute civilizita, kaj la ĉirkaŭaj kamparoj ankoraŭ
-tre orientŝajnaj, kun ilia loĝantaro vestata per ĉemizegoj,
-ornamataj per pentrindaj ruĝaj brodaĵoj. Kelkaj detaloj, cetere
-montris la proksimecon de la orientaj moroj, antaŭ ne longe regantaj
-en Bukureŝti mem. Ekzemple, kuriozaĵo de tiu urbego estas ĝia
-veturigistaro. Ĵus alveninte la fremdulo rimarkas en la stacidoma
-placo sidantajn sur l' antaŭaĵo de belaj veturigiloj strangajn
-homojn, vestatajn per longa velura malhela kitelo apenaŭ vidiganta
-glazurajn botojn, kun silka zono delikate kolorigata, palblue,
-helflave aŭ rozkolore, kaj super tiu kvazaŭ virina vesto, sin
-montras dika, ruĝa, grasbrila, senhara vizaĝo, je stranga mieno,
-je pli stranga voĉo, kun abomena ŝirmilĉapo, simila je tiuj de
-la parizaj noktovagistoj! Tiuj--mi ne kuraĝas diri viroj!--estas
-Rusoj de la religia sekto "skopci", kiuj, opiniante, ke la volupto
-kaŭzas ĉion pekan, ŝirmis sin je ĉiam kontraŭ ĝi per operacio!
-Bedaŭrinde tiuj "blankaj kolomboj"--tiel ili sin nomas--deziras
-iafoje ŝirmi ankaŭ aliajn pekantojn, kaj perforte "kolombigas"
-ilin. Tial la rusa registaro ilin persekutas kaj sendas en Siberujon;
-tial, sekve, multaj kolomboj forflugas al Rumanujo, pli tolerema
-lando, kaj formas en Bukureŝti veturigistan korporacion. Do, per
-tiuj strangaj birdoj, mi havis mian unuan kontakton kun Rusujo!
-
-Ĝis nun min ne estis malhelpinta la lingva demando, ĉar en
-Konstantinoplo multaj parolas france, kaj en Bukureŝti mia
-kunvojaĝanto estis mia tradukisto. Sed tie mi devis lasi lin kaj
-vojaĝi per miaj propraj rimedoj tra Rumanujo, iom tra Aŭstrujo,
-kaj fine tra la suda Rusujo ĝis Voroĵba, loko de mia renkonto kun
-s-ro Speranskij. Tial mi povis eksperimenti la utilegecon de lingvo
-internacia! Kiom da fojoj mi bedaŭris, ke mi ne povas sekvi mian
-peresperantan vojaĝplanon tra Odessa, kun la helpo de s-ro Gernet!
-Mi estis kvazaŭ surdmutulo, devigata veturi tra nekonata lando,
-sciante nek la precizan fervojan horaron, nek la daŭron de l' haltoj
-por manĝi, nek la ŝanĝejon de vagonaroj, ĉiam timante, ke mi
-eble sekvas malbonan direkton, kaj elvojiras. Kiu scios iam, kiom
-oni ŝtelis ĉe mi en Itzkani, sur la rumana-aŭstra limo, kiam mi
-devis doni al ia monŝanĝisto plenmanon de ĉiuspecaj turkaj kaj
-rumanaj moneroj, de mi ne konataj, kaj ricevi interŝanĝe ne malpli
-nekonatajn aŭstrajn monerojn?
-
-En Ĉernovic, grava aŭstra stacidomo, mi devis halti, mendi
-vespermanĝon, aĉeti novan bileton por veturi al Novosjedlic sur la
-rusa limo, kaj ĉion fari per signoj!
-
-Estis jam krepusko, kiam mi forveturis per vagonoj etaj kiel knabaj
-ludiloj kaj memorigantaj niajn francajn departamentajn vagonetojn.
-Mi staris sur l' ekstera plataĵo de mia veturilo kaj rigardis
-melankolie la pejzaĝon, ruĝe lumigatan, kvazaŭ de fajrego, de
-la lastaj radioj de l' suno ĵus malaperonta sub la horizonto. Nia
-vagonaro trapasis sur pontego tra la rivero Pruth, en kies akvoj
-nudaj knaboj, ruĝe kolorigataj, kiel diabletoj, de l' sunradiaro,
-petolis kaj faris al ni ŝercajn salutojn. Apud mi en la vagono
-kelkaj fraŭlinoj gaje babiladis manĝante bombonojn, kaj du
-junuletoj, en gimnaziaj uniformoj, kunparolis amike, observadante
-la pejzaĝon.
-
-Stranga impreso de izoleco premadis mian koron. Ĉiuj ĉi tiuj
-gehomoj sentis sin hejme kaj komforte; kviete ili ĝuis la pacigecon
-de tiu krepusko kaj la dolĉecon de simpatiaj rilatoj kun siaj
-samuloj, nur mi estis sola en tiu fremda lando, kaj kvazaŭ
-apartigata de l' cetera homaro pro mia lingva malsimileco. Kun tiu
-melankolia sento sin miksis iom da maltrankviliĝo. Post kelkaj
-horoj, dum la venanta nokto, mi alvenos sur la limon de Rusujo,
-celo de mia dusemajna vojaĝego. Kia estos mia akcepto? Proksima
-estas tie la rusa Polujo, kiun la Bukureŝti'aj gazetoj montris
-tute revolucianta. Ĉu oni permesos min eniri kaj vojaĝi al mia
-amiko? La malhela nokto, kiu nun ĉirkaŭis min, ŝajnigis ankoraŭ
-pli malafabla, kaj malkvietiga tiun alproksimiĝon de la ne konata,
-misterplena lando. Kaj subite mia izoleco inter tiuj gehomoj gajaj
-kaj babilantaj iĝis al mi tute netolerebla kaj mi decidis rompi
-ĝin, iel ajn iam rilatiĝi kun ili, resti efektive ano de homa
-rondo...
-
-Cetere mi bezonis informojn pri diversaj detaloj rilate al mia
-alveturo sur la rusa limo: la horon de mia alveno, la staton tiean de
-la ribelado, la formalaĵojn, postulatajn de la limgardistoj, k. t.
-p. Mi do aliris apud la ambaŭ gimnazianoj kaj alparolis ilin france:
-neniu komprenis. Per la lingvo angla, simila rezultato. Eblete, mi
-pripensis, ili komprenos la lingvon Esperanton?
-
-Ho ve! tiu provo ankaŭ ne sukcesis. Tiam, incitate de l' bezonego,
-mi faris heroan memorpenadon, kaj ekparolis... latine! Cicero, vualu
-vian vizaĝon! Depost pli ol deksep jaroj, mi estis forlasinta
-la benkojn de liceo kaj ĉiun rilaton kun la latina literaturo.
-Plie, eĉ la Romanoj estus tre embarasataj uzi sian lingvon por
-paroli pri fervojaj kaj limimpostaj demandoj. Fine la aŭstraj
-gimnazianoj ne eldiras la latinajn vortojn kiel ni Francoj. Mi
-nerefuteble eksperimentis la netaŭgecon de tiu antikva idiomo por
-la modernaj rilatoj. La rezultato estis ridinda kaj preskaŭ nula.
-Tamen niaj reciprokaj klopodoj por kompreni unu la alian donis tiun
-efikon, ke mi sentis min malpli izola, kaj mi tre bedaŭris miajn
-kunvojaĝantojn, kiam ili lasis min en la aŭstra limstacidomo
-Novosjedlic.
-
-Dek minutojn poste, nia vagonaro haltis definitive en la rusa
-stacidomo.
-
-Mi neniam forgesos la fortan impreson de tiu nokta alveno, sur
-la sojlon de tiu lando, fine de mi atingatan, malgraŭ tiom da
-malfacilaĵoj. Anstataŭ la bruego, kutima al niaj okcidentaj
-stacidomoj, silento regis, dum ni staris kun niaj pakaĵoj, laŭ
-unu vico, en longa ĉambrego, antaŭ limpolicistoj, kiuj severe kaj
-esploreme observadis nin. Ŝajnis, ke ni estas aro de punlaborantoj,
-kondukataj en Siberujon! Cetere, inter miaj kunvojaĝantoj, eble,
-estis efektive forkurintuloj, provantaj reveturi nekonate en sian
-patrujon, kaj la policistoj de la rusa limo havas specialan flaradon
-por ilin malkovri. Kompreneble la ribelado en Polujo igis tiun
-inkvizicion ankoraŭ pli severa; tial, timante ian malfacilaĵon, mi
-decidis montri specialan administracian atestilon, kiun mi kunportis
-laŭ konsilo, al mi donita de la rusa konsulo de Alĝero, por pli
-faciligi, se bezone, mian vojaĝon en tiu lando, kie ĉiu regna
-funkciulo estas alte estimata. Mi do donis tiun atestilon, kun mia
-pasporto al limpolicisto, kaj klopodis komprenigi, ĉu france, ĉu
-geste, ĉu eĉ per kelkaj rusaj vortoj, antaŭe lernitaj parkere, ke
-mi estas ŝtatoficisto de la Alĝera gubernistejo.
-
-Mia policisto aŭskultis ĝentile, sed skuis sian kapon por montri,
-ke li ne komprenas. Tamen la vorto gubernistejo altiris lian atenton
-kaj li ripetis demande per la rusa lingvo:
-
---Gubernia? Gubernia?
-
---Da! Da! (Jes! Jes!)--mi respondis.
-
-Li salutis kaj iris al tri oficiroj, sidantaj antaŭ tableto en la
-ekstremaĵo de la ĉambrego. La oficirestro prenis mian atestilon,
-mian pasporton, rigardis longe kaj montris ilin al siaj kolegoj, kaj
-triope ili rigardis min. La limpolicistoj rigardis min ankaŭ, kaj
-ankaŭ rigardis min scidezire miaj kunvojaĝantoj.
-
-Mi devas konfesi, ke mi sentis min tre ĝenata kaj sendis interne al
-ĉiuj diabloj mian decidon montri mian administracian atestilon kaj
-tiel altiri sur min atenton, eble malfidon, anstataŭ simple doni
-mian pasporton, kiel ĉiuj aliaj.
-
-Fine, post momento, kiu ŝajnis al mi momentego, iu el la oficiroj
-venis al mi, salutis, redonis miajn paperojn kaj min alparolis...
-ruse.
-
-Mi povis nur respondi, ke mi ne komprenas.
-
-Vice, li ankaŭ diris, montrante mian atestilon.
-
---Gubernia? Gubernia?
-
---Da! Da!--mi diris.--Gubernia! Alĵir! (Alĝero!)
-
-Tiam li ĝentile kliniĝis, geste komprenigis, ke mi ne bezonas
-malfermi mian pakaĵon, ordonis al portisto preni ĝin, kaj parolis
-al oficisto, kiu respekte salutis, kaj kondukis min al la rusa
-vagonaro, dum miaj kunvojaĝantoj estis devigataj liveri sian
-pakaĵaron je la severa inkvizicio de la limpolicistoj.
-
-Tian mirindan efikon havis mia administracia atestilo, kaj iafoje mi
-suspektas, ke la rusa policistaro de Novosjedlic kredis, ke mi estas
-mem la ĝenerala registo de Alĝerio!
-
-La fizionomio de la rusaj fervojoj estas tre speciala. La oficistaro,
-rigida en sia uniformo, faras la impreson de soldataro, sed, male la
-vojaĝantaro havas ŝajnon familian kaj hejman, kiu tuj altiras la
-atenton de la fremdulo. Tio devenas parte el la instaleco de la rusaj
-vagonaroj, multe pli komfortaj ol niaj francaj veturiloj. La rusa
-relvojo estas je unu triono pli larĝa ol tiuj de okcidenta Eŭropo;
-sekve, la vagonoj estas pli larĝaj kaj ankaŭ pli altaj. Ĉe iliaj
-ambaŭ ekstremaĵoj estas platformoj kun necesejoj-tualetejoj, kaj
-inter ili koridoro kun vitraĵoj, laŭlonge de kiu staras vico
-de vagonfakoj kun pordoj, kiuj ŝajnas kiel ĉambretoj kaj havas
-larĝajn remburitajn benkojn kaj tableton. Speciala sistemo de
-risortoj permesas instali super ĉiu benko, je duona alteco al la
-plafono, supran benkon ankaŭ remburitan. Tiuj du etaĝoj de benkoj,
-tute similaj je ŝipaj kuŝetoj, permesas, ke ĉiu vojaĝanto, eĉ en
-tria klaso, povu kuŝiĝi dum la nokto. Kutime la rusaj vojaĝantoj
-portas kun si kapkusenon kaj kovrilon, dank' al kiuj ili povas
-dormi kiel hejme. Kiam estas taglumo, la virinoj sidas ĉirkaŭ la
-tableto, kaj preparas en tekruĉoj la familian teon per bolanta akvo,
-aĉetita en la stacioj, dum la viroj faras, per speciala ileto, siajn
-bonodorajn cigaredojn. Se oni deziras esti tute hejme, oni aĉetas
-aldonan bileton, nomatan "plackarta", kiu donas la rajton sidi en
-aparta fako, kie neniu povas ĝeni vin; eĉ estas aparta fenestreto
-por la nepraj komunikoj kun la fervoja oficistaro. Eble tiun hejman
-impreson de la rusaj varonaroj pli fortigas la ĝenerale malrapida
-irado de la lokomotivo kaj ĝia tre orientŝajna malakurateco,
-kiu permesas, ke oni atendu pacience la bonvolon de ia altranga
-vojaĝanto, prokrastiĝanta apud bongusta glaseto da "vodka" (sekala
-brando) en la stacidoma bufedo!
-
-Mi bezonis du noktojn kaj unu tagon por veturi tra la interspaco de
-la rusa limo ĝis Voroĵba. Mi vojaĝis tra senfina ebenaĵego bone
-kulturata, kun disaj lignaj vilaĝetoj, el kiuj malriĉaj muĵikoj
-(kamparanoj), vestitaj per botoj kaj longaj tulup'oj, venis al la
-fervojo rigardi nian transrapidantan vagonaron. Iliaj longbarbaj
-vizaĝoj esprimis bonecon kaj strangan miksaĵon de ruzemeco kun
-naiveco. Venis ankaŭ virinoj, iafoje beletaj, sed bedaŭrinde
-malgraciaj pro siaj pezaj botoj kaj la tuko, kiu envolvis ilian
-kapon. Kiam la vagonaro haltis, knabinoj kaj fraŭlinoj, diverskolore
-vestitaj, nudpiedaj, afable kaj timeme proponis al ni berojn kaj
-pomojn, dum bufetkelneroj alportis varmegan akvon por la teinfuzo.
-
-Ĉio tio estis kvietega, paciga, tre malsimila je miaj antaŭaj
-supozoj. Apenaŭ mi povis kredi, ke mi estas en tiu lando, pri kies
-terura milito kontraŭ Japanujo kaj internaj ribeladoj la okcidentaj
-gazetoj plenigis siajn paĝojn. Je la unua fojo mi komprenis vere,
-kiom Rusujo estas vastega kaj ke malkvietiĝoj aŭ milito en kelkaj
-el ĝiaj partoj ne havas gravan rebaton sur la ĉiutagan vivadon de
-l' cetero de tiu kolosa ŝtato. Ĝia vastegeco estas samtempe ĝia
-plej bona defendo kontraŭ kataklismoj kaj barilo kontraŭ reformoj,
-la kaŭzo de ĝia kuna forteco kaj malforteco.
-
-Tamen, se la loĝantaro ekstere estis pacema, eble ĝi ne estis
-interne tute kvieta kaj al mi ŝajnas, ke en mia vagonaro mi povis
-konstati ĝin. En Rusujo, kiel en Aŭstro-Hungarujo kaj en la
-orienteŭropaj ŝtatoj, ĝis nun ne fariĝis la kunfandiĝo de la
-tieaj rasoj. La parto de Rusujo, en kiu mi estis veturanta, iam
-estis submetata je Polujo, kaj en ĝi restas ankoraŭ multaj poloj,
-antaŭe landregantoj, nun iĝintaj, per la sorto de l' bataloj, nur
-regatuloj. Inter ili kaj la rusoj ne estas multa simpatio, kaj ili
-vivadas aparte, ĉiam parolante inter si sian nacian lingvon. En mia
-vagonaro estis kelkaj gepoloj, kiuj sidadis en speciala fako. Eĉ
-mire mi rimarkis, ke la virinoj kaj fraŭlinoj portis sub sia zono
-ponardeton en eleganta ingo, kvazaŭ ili estus inter malamikoj, kaj
-timus ian perforton; sed oni diris al mi poste, ke tio estas nur
-ornamaĵo, ŝatata ankaŭ de la rusaj sinjorinoj.
-
-Cetere mia kunvojaĝantaro montris interesan miksaĵon de diversaj
-rasoj. Krom la rusoj, kiuj, kompreneble, estis plejmultaj kaj la pola
-rondeto, mi rekonis Hebreojn pro ilia tipo kaj sono de voĉo. Kelkaj
-germanoj, sidantaj fiere en angulo, rigardis iom malestime siajn
-ĉirkaŭantojn. Du tataraj komercistoj eniris en nian vagonon, kaj
-insiste proponis al ni diversajn ŝtofojn kaj juveletojn, parolante
-laŭvice ruse, pole, france, germane eĉ angle, ĉiam malkorekte kaj
-ĉiam trudeme.
-
-Kiam ni alproksimiĝis je Kievo, la lando prezentis novan aspekton,
-kovrite per belegaj abiaroj, en kiuj sin montris iafoje pentrindaj
-lignaj somerloĝejoj. Kievon mi ne vizitis, ĉar mia amiko
-Speranskij, avertita telegrafe, atendis min en Voroĵba kaj mi devis
-veturi al li senprokraste. Mi do haltis en la Kieva stacio nur unu
-horon por vespermanĝi en la bufedo kaj eniri en novan vagonaron.
-
-Mi ĝis nun vidas en mia memoro la salonegon de la stacimanĝejo.
-Vastega landkarto de Rusujo, pentrita, kun la imperiestraj agloj sur
-muro, temaŝinego, staranta en la mezo de l' ĉambrego kaj ikono
-(sankta figuro), pendanta en angulo, pruvis al mi nerifuteble, ke
-mi fine estas en la cara ŝtato. Kaj kia stranga homamaso ĉirkaŭ
-mi! Uniformoj de oficiroj, uniformoj de soldatoj, uniformoj de
-oficistoj, uniformoj de lernantoj, de kadetoj, de gimnazianoj, eĉ
-de ortodoksaj pastroj--ĉie kaj ĉiel uniformoj! Ŝajnis, ke mi estas
-en ia soldatejo kaj mi sentis min preskaŭ ĝenata en miaj simplaj
-vestoj de vojaĝanto antaŭ tiu brila kaj multkolora uniformarego!
-En la triaklasa salono la uniformoj estis pli malmultaj, sed la loko
-estis ankoraŭ pli pentrinda pro ĝia aro de laboristoj kaj muĵikoj.
-Kun humileco kaj timemeco, kiu strange kontrastis iliajn longajn
-barbojn, ili staris aŭ prefere sidis, kaj eĉ kuŝis kiel orientuloj
-apud la sakoj, kiuj enhavis iliajn tre modestajn posedaĵojn.
-
-Kien veturis tiuj simpluloj malriĉaj embarasataj kaj de la bruego
-konfuzataj? Ĉu en urbegan fabrikejon por gajni la ĉiutagan panon,
-kiun rifuzas al ili la naskiĝa kampo? Ĉu en Amerikan landon por
-trovi la religian liberecon kiel la "duĥobori" de Tolstoj? Kaj tiu
-soldataro, ĉu ĝi atendis vagonaron por veturi malproksimegen, dum
-multaj kaj longaj tagoj, al tiu nekonata Manĝurujo, kie tiom kaj
-tiom da rusaj vivoj senutile perdiĝis? Kiom mi deziris paroli al
-tiuj homoj, scii, kiaj estas iliaj pensoj kaj sentoj! Sed, ho ve!
-netransirebla muro, la malsimileco de lingvoj, tute apartigis min de
-tiuj apuduloj, tamen similaj je mi!
-
-Mia dua nokto sur la rusaj fervojoj pasis nerimarkeble. Mi sentis
-min laca kaj iom brutigata, kaj al mi ŝajnis, ke ĉiuj vagonaroj
-rumanaj, aŭstraj kaj rusaj ruliĝas samtempe en mia kranio. Tamen,
-la sekvantan matenon, kiam la stacidomo Voroĵba alproksimiĝis, mi
-forgesis mian laciĝon kaj sentis kontraŭe en mia spirito strangan
-malkvietiĝon. Post unu horo, mi fine renkontos mian esperantistan
-amikon, celon de mia dusemajna vojaĝo. La rekuraĝiga influo de nia
-trijara korespondado nun tre malfortiĝis. Ju pli mi alproksimiĝis,
-des pli nia perletera amikiĝo ŝajnis al mi nereala kaj fantazia.
-Inter tiuj rusoj por mi fremdaj, mia nekonita korespondanto, simila
-je ili, nun al mi ŝajnis ankaŭ fremda. Per leteroj oni montras
-sin neplene, kaj vole-nevole, precipe per siaj plej bonaj kaj
-plej kulturaj flankoj. Kia disreviĝo, se ni trovos nin efektive
-malsimilaj je niaj supozoj! Kaj al tiu unua antaŭtimo sin almetis
-dua pli grava ankoraŭ... Ĉu Esperanto, lingvo artefarita, estos
-taŭga por daŭraj rilatoj? Ĉu ni povos sufiĉe komuniki niajn
-ĉiuspecajn pensojn dum ĉiutaga kaj kelksemajna kunvivado? Fine,
-ĉu ni, parolantaj kutime lingvojn tiel malsimilajn, povos esti bone
-komprenataj unu de la alia, malgraŭ niaj naciaj akcentoj? Kiom
-malĝojige kaj mokinde estus, se ni, post tiom da tagoj kaj penadoj,
-renkontos fine unu la alian... nur por konstati, ke ni ne povas
-kunparoli...
-
-Sub la influo de tiuj nedolĉaj pensoj, mi promenadis febre en mia
-vagono, preskaŭ bedaŭrante mian riskplenan entreprenon, kiam
-fajfego sonoradis... Jam ne estas plu tempo por bedaŭroj kaj
-ŝanceliĝoj--jen Voroĵba!
-
-
-
-
-II.
-
-
-Kvin minutojn poste mi staras sur la trotuaro, atendante, laŭ
-antaŭe aranĝita interkonsento, ke oni venos al mi... Mi rigardas
-ĉiuflanke, kiam el malantaŭe, du brakoj ĉirkaŭprenas min, iu
-kisas min laŭ la rusa kutimo, kaj aŭdiĝas ĝoja, amika voĉo,
-esprimanta al mi fratan bonakcepton. Apenaŭ mi povas respondi, ree
-mi estas kaptata, forkondukata en alian vagonaron, kiu veturigos
-min en la urbeton de mia amiko, kaj sidintaj sur molaj kusenoj de
-rezervata vagonfako, ni komencas paroli...
-
-Vivu Zamenhof! La bonega lingvo de nia majstro tuj aperigis sian
-praktikecon, kiel ĝi montris ĝin iom poste en Boulogne, kaj
-la sekvantajn jarojn, en Genève, Cambridge, Dresden, Barcelona
-kaj Washington. Mi jam diris, ke s-ro Speranskij ĝis tiam estis
-parolinta esperante nur kun samnaciuloj. Tamen mi tuj komprenis lin,
-kvankam li ne elparolis tre klare la diftongojn aj, oj, kaj, kiel
-ĉiuj malgrandarusoj, ofte intermiksis la sonojn g kaj h. Sed li
-parolis tre flue, kiel en sia nacia lingvo. Mi ankaŭ mirigis lin,
-ĉar mi tro malfortigis kelkajn kunmetitajn konsonantojn, kiel kv,
-kc, kaj, precipe, ĉar, laŭ nia franca kutimo, mi metis ofte la
-akcenton sur la lastan silabon de la vortoj. Sed ni, iom post iom,
-korektis tiujn difektaĵetojn, kiuj, cetere, neniam malhelpis nian
-reciprokan komprenadon. La sukceso estis plena--post kelkaj minutoj
-ni estis kunbabilantaj tre facile kvazaŭ ni estus samlingvuloj!
-
-Ankaŭ miaj timoj pri la psikologia flanko de mia eksperimento
-rapide malaperis. Mi trovis mian amikon tia, kian mi supozis. De
-la komenco, nenia ĝeno estis en niaj rilatoj, kiuj estis tute
-liberaj kaj amikaj, kvazaŭ nia unua parolado estus nur la daŭrigo
-de antaŭaj paroladoj. Ni tuj aludis nian antaŭan korespondadon,
-kaj tio estis stranga impreso senti niajn spiritojn reciproke
-tiel konataj kaj kutimaj, dum niaj vizaĝoj sin rigardis je la
-unua fojo. Ni estis kiel du blinduloj, intimaj amikoj, kiuj iĝus
-vidantaj subite kaj rigardus unu la alian. Se al tiu jam neordinara
-impreso oni almetas tiun cirkonstancon, ke ni estis, rilate al niaj
-nacioj kaj vivadoj, tute malsimilaj, ke ni kunkomunikiĝis nur per
-artefarita lingvo ankoraŭ malofte eksperimentata en tiaj kondiĉoj
-(mi atentigas, ke tiam nenia esperantista kongreso estis okazinta),
-oni komprenos, ke tiu situacio estis impresiga, kaj lasis al mi
-fortan kaj neforgeseblan memoraĵon. Ŝajnis al mi ke mi estas
-transportata en ian sonĝon. Oni pripensu, ke de du semajnoj mi
-vojaĝis inter indiferentuloj; ke de tri tagoj mi ruliĝis tage
-kaj nokte inter nekonataj homoj, parolantaj nekonatajn lingvojn;
-kaj subite mi renkontis ne nur kunparolanton, sed eĉ amikon, kiu
-akceptis min kiel efektiva frato, kaj klopodis ĉiumaniere, por
-montri al mi sian serveman fervoron. Ofte nia babilado aludis
-diversajn rimarkojn de nia trijara korespondado; iafoje, li montris
-al mi, tra la vagonfenestro, lokon aŭ pejzaĝon, kies nomon mi jam
-sciis, aŭ kie okazis fakteto jam de mi konita per liaj leteroj.
-Mi estis kiel homo, kiu, post longa forestado, revidas landon jam
-kutiman, kaj ĉio, tamen, en tiu lando, estis por miaj okuloj nova
-kaj fremda!
-
-Ja tiun nekompareblan situacion mi ŝuldis nur al Esperanto. Oni do
-komprenos, ke mi povas nur ridi, kiam oni diras, ke ĝi ne sufiĉus
-por efektivaj rilatoj. Kiel ĉiuj homaj kreitaĵoj, ĝi ne estas
-tute perfekta; oni povus eble iom plibonigi ĝin. Sed mia sessemajna
-eksperimento montris al mi nerefuteble ke, en ĝia nuna stato, ĝi
-jam taŭgas por interrilatigi ĝis plena reciproka pensintimeco kaj
-frata amikiĝo, du homojn, kiujn ĉio, krom Esperanto, apartigis kaj
-fremdigis.
-
-Post unuhora veturo, kio estis seninterrompa babilado, ni alvenis en
-la urbeton Sumi'on, celon de mia dusemajna vojirado, kie mi povis
-fine halti kaj ripozi! Estis al mi dolĉe ne plu esti devigata batali
-per gestoj kun la pakaĵportistoj kaj oficistoj de la fervojo. Dank'
-al mia amiko, mi tuj kaj facile aliris al la pordo de la stacidomo.
-Tie agrabla surprizo atendis min. Kelkaj junuloj kaj knaboj, kiujn
-mi konis per la korespondo de s-ro Speranskij kaj al kiuj mi skribis
-iafoje poŝtkartojn esperante, venis kaj donis al mi afablan kaj
-fervoran bonakcepton, kisante min, kvazaŭ mi estus malnova amiko.
-Kaj tra la scideziro de iliaj okuloj, observadantaj la esperantistan
-fremdulon, mi facile konstatis sinceran simpation, kiu tre kortuŝis
-min.
-
-Ĉe mia amiko mi trovis tute familian akcepton. Kelkfoje, en tiu
-rakonto, mi havos okazojn montri la rusan gastemecon, tiom simplan,
-sinceran kaj malavaran, kiu tuj atentigas la fremdulon. Se vi eniras
-la dometon de ia malriĉa muĵiko, li povos proponi al vi nur nigran
-panon kaj iom da lardgrasaĵo kaj kredeble da brando. Sed li noble
-kaj tutkore ĝin proponos kaj vi ofendus lin grave, se vi nenion
-akceptus. Ĉe la pli altaj klasoj, tiu antikva tradicio ankaŭ
-konserviĝis, kaj enhavas ion grandan kaj simplan, tre malsimilan je
-nia gracie servema gastemeco franca. Ni francoj kutime superŝutas
-per gratulaĵoj kaj afablaĵoj niajn gastojn; ni insiste proponas la
-plej bonan parton de ĉio nia al ili, kiel al homoj superaj, por kiuj
-nenio estus sufiĉe bona. La ruso akceptas sian gaston kiel efektivan
-hejmulon, sen afektado de ĝentileco, ankaŭ sen ia limiga kondiĉo:
-ĉio hejme estas reale je lia dispono kiel je tiu de la mastro mem.
-Tiu farmaniero estas pli senceremonia, sed ŝajnas al mi pli reale
-gastama.
-
-Mia akcepto ĉe s-ro Speranskij havis tiun karakteron, sed plu, ion
-intiman kaj ameman, kvazaŭ mi estus efektiva ano de lia familio.
-Mi neniam forgesos, kun kiu kortuŝiga zorgo lia patrino min
-flegis, kelkajn tagojn poste, kiam ne atendita kaj tre maloportuna
-reŭmatismo detenis min en mia ĉambro. Bedaŭrinde s-ino Speranska
-ne parolis esperante, kaj ni povis interŝanĝi, sen tradukanto, nur
-malmultajn vortojn ruse aŭ france. Sed l' animboneco ne bezonas
-lingvan tradukon. S-ino Speranska agis rilate al mi kiel al filo kaj
-mi estas feliĉa, ke tiu rakonto havigas al mi okazon, por doni al
-ŝi publikan ateston de mia dankeco.
-
-S-ro Speranskij havas fraton kaj fratinon ambaŭ esperantistojn;
-sed nur lia fratino estis en Sumi dum mia ĉeestado. En tiu urbeto
-parolis esperante ankaŭ du aliaj samideanoj s-roj Efremov kaj V.
-Postalenko (mi skribas _parolis_, ĉar nun, dank' al la fervora
-propagando de mia amiko, estas en Sumi aro da esperantistoj, kiuj
-senĉese plimultiĝas kaj kredeble ricevos baldaŭ de la registaro
-permeson por iĝi oficiale grupo). Cetere, oni ne kredu, ke mi povis
-havi rilatojn nur kun tiuj kvar esperantistoj. S-ro Speranskij
-prezentis min al siaj amikoj kaj konatuloj. Kun du el ili mi povis
-paroli france; kun la aliaj li estis mia lerta kaj nelacigebla
-interpretanto, kaj dank' al lia senĉesa pero kaj al la natura
-afableco de la rusa loĝantaro, mi baldaŭ havis en tiu fremda
-urbeto multajn amikojn de diversaj klasoj de la societo. Estis
-antaŭ konsentite kun mia amiko, ke ni vojaĝos kune en Rusujo,
-kaj, nome; vizitos la malnovan ĉefurbon Moskvon. Sed neatendita
-maloportunaĵo ne permesis, ke li prenu longan libertempon por
-forveturi malproksimen ekster Sumi. Tamen ni povis fari oftajn
-ekskursojn ĉirkaŭ tiu urbeto, ĉar lia ĉiutaga deĵoro estis
-finanta je la tria horo posttagmeze, kaj li povis disponi multajn
-liberajn tagojn, ĉe la tribunalo, en kiu li estis oficisto, ĉu
-laŭ speciala permeso, ĉu pro la festaj tagoj, kiuj estas multegaj
-en la rusa kalendaro. Rusujo ja meritas esti la paradizo de la
-mallaboremuloj: ĉio tie estas preteksto por senlaboreco, ne nur
-la dimanĉoj kaj la multaj festoj ortodoksaj, sed ankaŭ oftaj
-nereligiaj solenaĵoj kaj datrevenaj nomfestoj de l' caro, de l'
-caredzino, de l' carfilo, datrevenoj de l' naskiĝo kaj kronado
-de l' regnestro, k. t. p., tiel ke proksimume unu triono de l'
-jaro estas senlabora. Mi legis, ke pri tio plendas la bienuloj
-kaj la instruistoj, kiuj pretendas, ke tiu troeco da ripoztagoj
-malutilas la terkulturon kaj la klerigon de la lernantaro. Tiu
-lasta riproĉo ŝajnas al mi neprava, ĉar la rusa gelernantaro
-neniel estas malsupera je la aliaj, kion mi montros poste, kiam mi
-donos miajn impresojn pri ĝi. Kio ajn estas, mi mem ŝuldas multan
-dankecon al la rusa kalendaro, kiu tre faciligis mian ĉeestadon;
-kaj eĉ nun, kiam ĉiutage mi forŝiras la hieraŭan folion de la
-efemeridoj, al mi senditaj de mia amiko, ofte mi ekspiras envie,
-ektrovante ruĝan paĝon, kiu sciigas, ke tiu tago ankoraŭ estas
-senlabora... nur por miaj feliĉaj ortodoksaj samideanoj!
-
-Sed mi reiru al miaj unuaj impresoj post mia alveturo en Sumi'on.
-
-Imagu vi min, ekzemple, unu horon post mia alveno, sidantan apud la
-tablo de miaj gastigantoj, en ilia salono, kaj babilantan kvazaŭ
-familie kun ili. Katja, la malgranda servistineto, eniras senbrue
-kiel fantometo sur siaj nudaj piedoj. Post respekta saluto kaj
-duontimema, duonmokema ekrigardo al la fremda gasto, kiu parolas
-lingvon tiel strangan, ŝi metas sur la tablon barĉon kun viandaĵo,
-fumantan kaj bonodoran, iom similan je franca bovbolitaĵo, kies
-belŝajno estas al mi, malsata vojaĝanto, aparte dolĉa kaj
-promesplena. Sed, antaŭ ol manĝi, mi devas, laŭ la rusa kutimo,
-toasti kun mia mastro kaj trinkegi per unu fojo glaseton, plenan da
-vodka. Tiu blanka brando el sekalo estas bongusta kaj, feliĉe, ne
-forte alkoholumata, ĉar dum mia ĉeestado en Rusujo mi devos trinki
-multajn similajn glasetojn. Male je niaj okcidentaj kutimoj, la rusoj
-trinkas brandon antaŭ aŭ dum la manĝado, neniam poste.
-
-Mi tre ŝatas la rusan barĉon, sed post ĝi, kun la sekvantaj
-pladoj, oni manĝas, anstataŭ salato, kukumojn, moligitajn en ia
-maldolĉa peklakvo, kiu donas al mia nerusa stomako fortan soifon.
-Male, miaj gastigantoj ŝajnas tre frandemaj pri tiuj legomoj, kiujn
-ili miksas kun ĉiuj manĝaĵoj ĝis la deserto. Fine, oni alportas
-la samovaron aŭ temaŝinon.
-
-Kelkaj el miaj legantinoj kredeble ne scias precize, el kio konsistas
-la samovaro; mi do priskribos ĝin iom detale, ĉar ĝi estas tre
-grava elemento kaj kvazaŭ la simbolo de la rusa hejmo, kiel la
-fajrujo ĉe la okcidentaj popoloj. Ĉar ne fajrejoj, t. e. kamenoj,
-hejtas la rusajn domojn, sed centra fornego, iom komparebla kun tiuj
-de niaj bakistoj, konstruita tiel, ke ĉia ĉambro povu hejtiĝi per
-ĝia kontakto. Sekve, dum la vintra malvarmego, ne apud kameno, kiel
-ĉe ni, la rusaj familioj sidas por pasigi la longajn vesperojn,
-sed ĉirkaŭ la samovaro, staranta sur la tablo kaj aldonanta sian
-kutiman murmureton al la paroladoj de la familia rondo, kiel la grilo
-de niaj kamenoj.
-
-Samovaro estas kupra vazego, kun piedo, havanta du tenilojn, supran
-mallarĝan faŭkon kaj malsupran kranon. Ĝin trairas, laŭ ĝia
-tuta alteco, centra tubo, dividata je du partoj per krado. Sur la
-supran faŭkon, kie estas la ekstremaĵo de tiu interna tubo,
-oni povas almeti laŭvole ĉu ferladan kamentubeton, ĉu kupran
-piedestaleton kaj kovrilon. Verŝinte akvon en la samovaron, oni
-ŝutas en la centran tubon, sur la kradon, karberojn, kiujn oni
-ekbruligas per aertirado kun la helpo de l' ferlada kamentubeto. Kiam
-la karbo brulas kaj kiam ekronkas la akvo, verŝita ĉirkaŭe en
-la samovaro, oni anstataŭigas la kamentubeton per la piedestaleto
-kaj oni alportas la samovaron antaŭ la mastrino, sur pletegon, kie
-jam orde estas teskatolo, tekruĉeto, sukerujo, telertuko, glasoj,
-teleroj, kuleretoj kaj konfitaĵoj.
-
-Kompreneble, ne nia eta Katja povas alporti tiun multepezan ilaregon,
-sed ŝia kuiristina moŝto Ksenja mem solene plenumas tiun gravan
-oficon.
-
-De tiam komenciĝas la rolo de la rusa domestrino, per kiu sin
-montras plej plene ŝiaj mastraj lerteco kaj afableco. Ŝi verŝas
-per la krano de la samovaro iom da bolanta akvo en la tekruĉeton
-por varmigi ĝin, forĵetas tiun akvon en la lavtason, ŝovas teon
-en la varmigitan tekruĉeton, alverŝas bolantan akvon, metas la
-tekruĉeton sur la piedestalon super la centra tubo, kaj plie kovras
-ĝin per la telertuko por ke la infuzo estu pli perfekta. Iom poste
-estas en la tekruĉeto teo malhela kaj tre forta. La mastrino
-verŝas iom da ĝi en la glasojn kaj almetas pli malpli da bolanta
-akvo por ĝin malfortigi, laŭ la deziro de siaj gastoj. Samtempe,
-ŝi proponas, sur la teleretojn, konfitaĵojn, kiujn oni gustumas per
-malgrandaj pecetoj kune kun plenkuleretoj da teo. Tuj kiam unu glaso
-da teo estas malplena, la mastrino afable proponas alian, lavas la
-glason per iom da bolanta akvo, kiun ŝi forĵetas en la lavtason,
-kaj ree verŝas novan plenglason. Tiel glaso post glaso, oni trinkas
-iafoje dum horoj, babilante kaj fumante bonodorajn cigaredojn de
-flavruĝa tabako. Kaj estas interese vidi la mastrinon partopreni en
-la parolado, atenta por diri afablan vorton al ĉiuj, dum ŝi lerte
-manovras la malsimplan ilaron de sia samovaro, jen turnante la kranon
-aŭ lavante glason, jen proponante ree konfitaĵojn aŭ farante
-freŝan teon, kiun akvumas senlace la ronkanta samovaro.
-
-Se vi pripensos, ke la rusaj urboj ne havas ĝenerale kafejojn aŭ
-publikajn kunsidejojn, kie la viroj povu paroli pri siaj aferoj,
-sekve ke ili devas renkonti unu la alian ĉu en siaj oficejoj,
-ĉu, kiel la virinoj, ĉe siaj hejmoj, vi tuj komprenos, ke en la
-salonoj de la meza klaso estas tre oftaj vizitoj kaj ke la samovaro
-funkciadas preskaŭ dum la tuta tago.
-
-Eble ankaŭ pro tio, la viroj, devigataj trakti seriozajn temojn
-antaŭ la virinoj, kutimis rilati kun ili iom alie ol ni francoj.
-Ĝenerale la virina klereco ne estas, Francujo, tiel forta, kiel
-tiu de l' viroj: almenaŭ ĝi celas pli vole la sciojn ornamajn kaj
-agrabligajn, kiel la muzikon, la pentrarton, k. t. p., taŭgajn por
-reliefigi la naturan allogecon de la bela sekso. Antaŭ ĉio la
-franca virino deziras plaĉi, kaj la monduma bonmaniereco konsistas,
-por ŝi: aperi kiel eble plej gracia; por la viro: montri sin kiel
-eble plej allogata de tiu virina gracieco. Eĉ inter gepersonoj
-parolantaj serioze, tiu ambaŭa priokupado estas iom sentebla.
-Inter gehomoj rusaj, ĝi estas malofta. Viro bone edukita parolas
-al virino respekte kaj ĝentile, sed kun neflatema seriozeco. Li ne
-timas trakti gravajn demandojn kaj siaflanke la virino respondas
-sen malvera honto kaj embaraso. En tio la rusa virino gajnas
-per vera indeco, kion ŝi perdas per ŝajna flatiteco. Se ni,
-francoj, bonvolas ekzameni sincere nian sintenadon aminduman kaj
-spriteman antaŭ la virinaro, ni devas konfesi, ke sub ĝia afableca
-sed trompeca mantelo, ĝi efektive kovras ian fundeton de vira
-malhumileco kaj de praava nepoluriteco rilate al estaĵoj, kiujn ni
-certe tre amas, sed konsideras, pli malpli konscie, kiel malsimilajn
-kaj eĉ iom malsuperajn. Kontraŭe ĉe la mezaj kaj superaj rusaj
-klasoj, la egaleco de l' rajtoj kaj saĝaj kapabloj inter la ambaŭ
-seksoj ŝajnas esti akceptataj de la moroj, kaj por tio Rusujo
-ŝajnas al mi eksperimentejo antaŭdestinata por la "Feminismo". Jam
-ne estas alia lando, kie la studentinoj estas tiel multaj. La ŝtataj
-administracioj jam uzas virinojn kaj--detaleto tre rusa--donas al
-ili uniformojn kaj galonojn! Virinoj ne timas sekvi la virojn sur
-la plej danĝerajn vojojn, kaj, antaŭ tridek jaroj la nihilismo,
-nun la revoluciismo, fiere montras virinojn kaj fraŭlinojn en siaj
-martiraroj.
-
-Mi memoras pri tio, ke mi vidis kuriozan kaj signifan bildon
-disvastigatan en Rusujo dum la komenco de 1905. Ĝi prezentis junan
-virinon, fiere starantan, kiu streĉas sian brakon al alia virino,
-kondamnita je morto kaj pendigita. Sur la trabo de la pendigilo oni
-legas: "Pro kaŭzo de politikaj opinioj", kaj sube: "Politika proceso
-de 1881; ekzekuto de Sofja Perovska". Kaj la juna virino diras
-tiujn parolojn: "Se virino estas inda iri sur eŝafodon, ŝi ankaŭ
-estas inda iri en Parlamenton". En lando, kie la politikaj postuloj
-ne estas sendanĝeraj, se oni povas malaprobi, oni ne povas moki
-tian pretendon, kaj pro tio la rusa "suffragette" (balotemulino) ne
-estos ŝercata kiel iafoje ŝiaj fratinoj angla aŭ franca. Sed tiu
-liberaleco de la rusaj virinoj estas tiom pli kurioza, ke ĝi estas
-tute kontraŭa je la moroj de iliaj praavinoj. Antaŭ Petro Granda
-Moskovujo estis ricevinta, pro siaj rilatoj kun Bizantujo, morojn tre
-similajn je tiuj de la nuntempaj islamanoj. La virino estis ŝlosata
-en la "terem" kiel nun islamanino en sia "harem"; kiel ŝi ankaŭ,
-ŝi estis neniam sendependa, submetite unue je sia patro, due je sia
-edzo, antaŭ kiu ŝi estis nur egalrajtulino de siaj propraj infanoj.
-Dum la edziĝa festo, la patro donis al sia bofilo skurĝon, per
-kiu tiu ĉi tuŝetis sian novan edzinon, kaj tio estis simbolo tre
-signifa, ĉar la Domestroj aŭ Mastrumo, verkita de pastro Silvestro,
-instruisto de l' caro Ivano Minaca, donas ja la sekvantajn konsilojn:
-"Se la edzino, la filo aŭ la filino ne atentas la parolojn kaj
-konsilojn de l' familiestro, ne aŭskultas kaj timas lin, se ili ne
-obeas la ordonojn de la edzo, patro aŭ patrino, oni devas skurĝi
-ilin sekrete, kaj ne antaŭ la servistoj, kaj instruinte ilin,
-pardoni, ĉio sen kolero de iu ajn. Kaj, pro ia ajn kulpo, oni ne
-devas bati sur orelon aŭ sur la vizaĝon, nek per la pugno sur la
-bruston, nek per piedo aŭ bastono, nek per ilo fera aŭ ligna. Se
-iu, pro sia kolero aŭ malkontento, tiel frapas, el tio devenas
-gravaj malbonaĵoj--blindeco, surdeco, elartikiĝo de kruroj, brakoj
-aŭ fingroj, kap- aŭ dentdoloroj, kaj iafoje infanoj estas vundataj
-en la ventro patrina. Vi devas, por puni, frapi per skurĝo--tio
-estas prudenta, kaj tio doloras, tio estas timinda kaj favora por la
-saneco. Se estis ia grava kulpo, malobeo, nezorgo, oni devas sublevi
-la veston, teni la kulpulon per siaj manoj kaj skurĝi proporcie je
-la kulpo, kaj, skurĝinte, aldiri kelkajn bonajn parolojn".
-
-Tiuj antikvaj kutimoj, hodiaŭ tute malaperis, almenaŭ ĉe la mezaj
-kaj superaj klasoj, kie la edzino ne estas plu servistino timigata
-kaj enmonaĥejigata, sed vere egalulino de sia edzo.
-
-Nun mi ekrimarkas, ke la fumo de mia unua samovaro, kiel la karbonika
-acido de l' ĉampanvino, stimulis mian cerbon kaj forlogis min
-malproksimen en la estinton. Mi do revenas al la estanto kaj al mia
-rakonto.
-
-Kiam mi estis fininta mian unuan manĝadon ĉe miaj gastigantoj,
-mi foriris kun s-ro Speranskij por fari mian unuan promenon en
-Sumi. Estis iom malfrue; la oficejoj estis fermintaj siajn pordojn
-kaj iliaj posedantoj nun paŝadis en la precipa strato por ĝui la
-vesperan freŝecon post varmega tago. Ĝenerale Rusujo estas fama
-kiel tipo de lando malvarmega, kaj oni ĝin imagas nepre kun neĝo,
-glitveturiloj kaj lupoj; oni ne pripensas ke, kiel regiono preskaŭ
-senmara, ĝi havas malmoderan klimaton, malvarmegan vintre, sed tre
-varman somere. Dum mia ĉeestado, t. e. de l' komenco de julio ĝis
-la mezo de aŭgusto (de la okcidenta jarstilo) la hidrarga nivelo
-de la termometro Réaumur, uzata en Rusujo, neniam estis malsupre de
-24 gradoj (30 gradoj de la centigrada termometro). Sed ofte, dum la
-tago, estis mallongaj pluvetoj, kiuj malvarmetigis la veteron, kaj
-superverŝis la verdan foliaron; plie facila venteto, la venteto de
-l' stepoj, igis tre tolerebla tiun temperaturon.
-
-Cetere, en tiu urbeto, malspritaj modoj ne devigis la loĝantojn sin
-vesti per rigidaj ĉemizoj kaj amelumitaj kolumoj. Plej ofte, la
-supra vesto de l' viroj konsistis el "rubaŝka", maldika ĉemizeto
-kun larĝaj manikoj, butonumebla ĉe la maldekstra ŝultro, kaj
-premata ĉirkaŭ la talio per leda, lana aŭ eĉ silka, zono. Tiuj
-ĉemizoj estis diverse kaj hele koloritaj ruĝe, blue, flave, viole.
-Kelkaj estis lukse broditaj, ĉefe tiuj de junaj studentoj, kiuj
-dandis iomete antaŭ la sumianaj belulinoj. Ĉi tiuj, ankaŭ, ŝatis
-la vestojn diverskolorajn. Kompreneble, en tiu rusa promenularo,
-superis la neeviteblaj uniformoj, blankaj aŭ grizaj, kun ruĝaj
-galonoj ĉe la oficiroj, kadetoj kaj soldatoj; kaj ĉiuj, soldatoj,
-gimnazianoj, oficiroj, oficistoj aŭ eĉ komercistoj kaj privataj
-homoj sen uniformo, havis "furaĵka'on" aŭ rusan ŝirmilĉapon, mi
-sola, preskaŭ skandale, min apartigis kaj neeviteble elmontris al
-ĉiuj mian fremdulecon per mia pajla ĉapelo!
-
-Ni sidiĝis sur benkon de la urba ĝardeno. S-ro Speranskij montris
-al mi kiel oni povas, per la vestaroj, distingi ne nur la socian
-situacion de la rusoj, sed eĉ la administracian rangon de la
-civilaj oficistoj, ĉar nenia alia nacio estas tiel oficiale
-hierarĥiigita. Ĉiu rusa homo, havanta oficon de la ŝtato, ĉu
-militan, ĉu maristan, ĉu eklezian, ĉu administracian, apartenas al
-la dekkvarklasa hierarĥio "ĉin", kreita de la caro Petro Granda.
-
-Per la sekvanta tabelo mi provas klarigi, el kio konsistas nun tiu
-hierarĥio.
-
-   RANGOJ.
-  -------+------------------+----------------+---------------+---------------
-   N-o   |                  |                |               |
-   de la |  administraciaj. |  militistaj.   |   maristaj.   |   ekleziaj.
-  rangoj.|                  |                |               |
-  =======+==================+================+===============+===============
-   14-a  |     kolegia      |      --        |      --       |       --
-         |   registratoro   |                |               |
-         |                  |                |               |
-   13-a  |        --        |    korneto.    |      --       |       --
-         |                  |                |               |
-   12-a  |  sekretario de   | subleŭtenanto  |    miêman     |       --
-         |    gubernio      |                |               |
-   11-a  |        --        |       --       |      --       |       --
-         |                  |                |               |
-   10-a  |     kolegia      |   leŭtenanto   |      --       |       --
-         |    sekretario    |                |               |
-         |                  |                |               |
-    9-a  |      titola      | ŝtabrotĉefo    |  leŭtenanto   |     diakono
-         |    konsilisto    |                |               |
-         |                  |                |               |
-    8-a  | kolegia asesoro  |    rotĉefo     |       --      |   protodiakono
-         |                  |                |               |
-    7-a  |       korta      |   subkolonelo  | ŝipestro de   |      pastro
-         |    konsilisto    |                |   2-a rango   |
-         |                  |                |               |
-    6-a  |     kolegia      |    kolonelo    | ŝipestro de   |   protopastro
-         |    konsilisto    |                |   1-a rango   |
-         |                  |                |               |
-    5-a  |      ŝtata       |       --       |       --      |     igumeno
-         |    konsilisto    |                |               | (monaĥejestro)
-         |                  |                |               |
-    4-a  | efektiva ŝtata   | general-majoro | kontradmiralo |  arĥimandrito
-         |    konsilisto    |                |               |
-         |                  |                |               |
-    3-a  |     sekreta      |    general-    |  vicadmiralo  |     episkopo
-         |    konsilisto    |   leŭtenanto   |               |
-         |                  |                |               |
-    2-a  | efektiva sekreta |    generalo    |   admiralo    |  arĥiepiskopo
-         |    konsilisto    |                |               |
-         |                  |                |               |
-    1-a  | regna kanceliero |    general-    |   general-    |   metropolito
-         |                  |  feldmarŝalo   |   admiralo    |
-
-La administraciaj titoloj estas nur honorigoj kaj sen rilato kun la
-efektiva funkcio de la oficistoj; ili nur montras ilian socian rangon
-kompare kun tiu de la oficiroj kaj ekleziuloj. Oni vidas, ekzemple,
-ke la administracia oficisto, havanta la rangon de sekretario de
-gubernio estas egalranga kun militisto subleŭtenanto kaj marista
-miĉmano, ke administracia korta konsilisto havas la rangon de
-subkolonelo, de ŝipestro de dua rango kaj la pastro.
-
-Iam la enviciĝo en la "ĉin" havis gravan rezultaton, ĉar nur la
-"ĉinovniki" (ĉinranguloj) estis homoj liberaj kaj ne submeteblaj
-je la korpaj punoj. Nun ĝi iom post iom iĝas nur honora apartigo,
-kaj la administraciaj rangoj estas iafoje donataj, kiel niaj ordenoj,
-al neoficisto, kiel scienculo, verkisto, kuracisto, aktoro. Kun la
-ĉin'aj rangoj korespondas specialaj moŝtaj titoloj, uzataj en
-la oficialaj rilatoj kaj en la korespondado. La ĉinovniki de la
-14-a ĝis la 9-a rango havas la moŝtan titolon "via blagorodie"
-(via nobeleca moŝto), la 8-a ĝis la 5-a, oni titolas ilin
-"visokoblagorodie" (via altanobleca moŝto), en la 4-a ili iĝas
-"prevosĥoditelstvo" (via ekscelenca moŝto), fine, kiam ili altiĝas
-ĝis la dua kaj unua rangoj, oni respekte balbutas antaŭ ili "vaŝe
-visokoprevosĥoditelstvo" (via altekscelenca moŝto).
-
-Tiel la administracia burokrataro estas speciala nobelaro, starigita
-apud la naskiĝa nobelaro. Tiu sistemo donas al ĝi grandan brilon
-kaj forton apud la simplaj homoj, sed ĝi iĝas pli kaj pli arkaika
-kaj strange kontrastas kun diversaj tre liberalaj trajtoj de la rusaj
-moroj.
-
-Ekzemple, speciale altiris mian atenton la sendependa sintenado
-de la fraŭlinoj kaj fraŭlinetoj, kiuj libere promenis ope kaj
-kun junuloj. Mi rimarkigis tion al mia gvidanto kaj mi konstatis,
-per lia respondo, ke la kutimoj de la aŭtokrata Rusujo, rilate
-al la fraŭlinaro, estas pli liberemaj, ol tiuj de nia respublika
-Francujo. La junulinoj ĝuas, kiel en Anglujo kaj Skandujo, tre
-grandan liberecon, kaj vivadas en facila kaj deca intimeco kun la
-junuloj. Tion kredeble ebligas la rusa sistemo de edukado: en la
-lernejoj la edukatoj povas vivadi kiel internuloj, sed tio estas pli
-malofta ol ĉe ni, kaj se iliaj gepatroj ne loĝas en la sama urbo,
-ili prefere donas siajn gefilojn al la gardo de familioj, por ke ili
-povu lerni kiel eksteruloj kaj ĝuadi vivadon hejman kaj pli liberan.
-Sed, eĉ la edukatoj, kiuj loĝas en la lernejo mem, havas iom da
-libereco kaj povas foriri por viziti siajn konatulojn. Cetere, en la
-lernejo okazas iafoje festoj kun festenetoj, teatraj kaj dancadaj
-kunvenetoj, en kiuj partoprenas la gelernantaro de la aliaj lernejoj.
-Ĉu dank' al tiu sistemo de edukado, ĉu dank' al la karaktero mem
-de la rusoj, kiu igas ĝin ebla, inter geknaboj kaj gejunuletoj
-estas facilaj kaj afablaj rilatoj, kiuj kontrastas kun la iafoje ĉu
-embarasata, ĉu tro malĝena sintenado de niaj gefrancetoj.
-
-Cetere la karaktero mem de la rusaj knaboj meritas specialan
-priskribon. Ni, francoj, agas kun niaj filetoj, kiel kun estaĵoj de
-aparta speco. Ni vestas ilin, kiel eble plej longatempe per graciaj
-kaj fantaziaj kostumoj, specialaj por ili. Ankaŭ la karaktero de
-niaj paroladoj al ili estas speciala. Se ni renkontas la dekdujaran
-filon de konatulo, tuj ni prenas ridetan mienon, ni penas nin "etigi"
-por egaliĝi kun tiu hometo, kiu responde afektas infanan rideton,
-afablan, sed tute malsinceran kaj malsimilan je lia kutima sintenado,
-kiam li parolas libere kun samaĝulo. Tio estas nenatura, ĉar la
-instinkto de la knabo instigas lin altiĝi kiel eble plej multe ĝis
-la homoj pli maljunaj ol li.
-
-Kontraŭe, la kvazaŭ soldata rusa disciplino kaptas la knabon en
-sian rigidan modelilon kaj apenaŭ dekjaran, lin vestas per la
-uniformo, kiu lin tenos ĝis lia morto. Ĉiu rusa lernanteto devas
-senĉese porti la lernejan uniformon, kaj tiu uniformo estas ne
-knaba, sed plenaĝula vesto. Eĉ se li ne iras en lernejon, la knabo
-sin vestas kiel viro, kaj ĉiu ajn dekjara ruseto estus tre honta
-havi mallongan pantaloneton. Kompreneble, li estas neserioza, bruema,
-amuzema, unuvorte knabo, sed, eĉ kiam li petolas, li konservas
-specialan indecon, pliĝustadire viran ol knaban. Kaj kun li, la
-plenaĝaj rusoj ordinare parolas serioze, klopodante lin altigi
-ĝis si mem, plivole ol sin egaligi kun li. Mi estis tre surprizata
-konstati, ke rusaj dekdujaraj knaboj jam legas kaj ŝatas verkojn
-kiel "Mortintaj animoj" de Gogol, "Reviviĝo" de Tolstoj, kaj rusajn
-tradukojn de l' verkoj de V. Hugo kaj eĉ de Zola. La Rusoj ne timas
-doni al tiuj junaj cerboj plenan intelektan nutraĵon. Kion valoras
-tiu sistemo de edukado? Ĝi certe produktas junuletojn pli seriozajn,
-pli klerajn kaj eble pli simpatiindajn, ĉar kun tiuj bonaj ecoj ili
-plej ofte restas modestaj. Sed, bedaŭrinde oni ne povas doni al
-ili samtempe, kiel mezurilon kaj necesan direktilon, la spertecon,
-kiu rezultas nur el la vivado; tial, iafoje, tiuj knaboj, iĝinte
-junuloj, atentas nur la allogecon de l' teorioj, kaj forgesas, ke
-ĉiam, en ĉiu homa societo, praktikan kaj daŭradan rezultaton oni
-povas atingi nur per pogradaj kaj metodaj antaŭenpaŝoj.
-
-Dum mi tiel prenis unuan ekvidon de la rusa popolo kaj interŝanĝis
-rimarkojn pri ĝi kun mia kunparolanto, la suno estis tute
-malaperinta kaj nun elektraj lumigiloj ekbrilis ĉirkaŭ mi.
-Malrapide ni returneniris dum la promenantoj iom post iom
-malproksimiĝis, ĉar la loĝantaro de Sumi ne estas noktovagema.
-En la silentiĝintaj stratoj oni aŭdis nur la klakilon de l'
-noktgardisto, kiu, per tiu brueto kompleze antaŭinformis pri sia
-alveno iliajn ŝtelistajn moŝtojn. Sub la centra kupolo de la
-preĝejoj staris senmove la malhelaj siluetoj de l' fajrogardistoj,
-observadantaj la dormantan urbon, pretaj por signali la bruladojn,
-oftajn kaj danĝerajn ĉe la malgrandarusaj konstruaĵoj, kie la
-ŝtono, tre nekomuna, estas ĝenerale anstataŭata per lignaĵo.
-
-Senbrue ni reiris hejmen, kaj mia amiko kondukis min, lacegan korpe
-kaj spirite, al mia nokta ĉambro. Jam de tri noktoj mi ne estis
-kuŝiĝinta sur reala lito! Mi do ekrigardis kun antaŭa danko tiun
-ĉarman meblon, plejbonan amikon de ĉiu laca vojaĝanto, kaj... mi
-restis iom surprizata.
-
-Antaŭ mi estis malalta ferlito, kun matraceto kaj unu littuko, sur
-kies mezo kuŝis faldita kovrilo kaj kapkuseno. Kredeble, mia mieno
-montris mian internan embarason, ĉar s-ro Speranskij ne povis deteni
-sian ridon, kiam mi demandis, kiel mi devas uzi tiun liton. Tiam,
-mi eksciis, ke la rusoj, por dormi, ne senvestigas sin tiel plene
-kiel ni, sed formetas nur siajn superajn vestojn, sin envolvas per la
-kovrilo, sterniĝas sur la liton kaj ekdormas.
-
-Mi do tiel faris, kaj ricevinte la noktajn bondezirojn de mia amiko,
-kiu tiris antaŭ mia duobla vitrafenestro la dikan lankurtenon,
-anstataŭantan niajn lignajn fenestrokovrilojn, mi baldaŭ forrapidis
-en novan landon ankoraŭ pli malproksiman ol Rusujo--en Sonĝolandon.
-
-
-
-
-III.
-
-
-La postan tagon, je mia vekiĝo, mia gastiganto proponis, ke ni iru
-nin bani en la Psjol'on. Mi plezure akceptis, ĉar la vetero estis
-tre varma. La rusoj tre ofte sin banas, heredinte, kiel la turkoj,
-tiun ŝatemon de la Bizantoj. Mi devas aldiri, ke tiu higiena kutimo,
-bonega ĉie, estas speciale necesa por la popola klaso de Rusujo,
-precipe ĉe la grandarusoj, kiuj ne sufiĉe zorgas pri la detaloj
-de la ĉiutaga tualeto, kaj estus, sen tiuj oftaj banoj, terure
-malpuraj.
-
-Dum la vintro, ne estas eble sin bani en la frostiĝintaj riveroj,
-sed en Rusujo, kiel en Turkujo kaj Norda Afriko estas specialaj
-ŝvitbanejoj, iom similaj je la romaj "thermoj". Tiuj rusaj
-ŝvitbanejoj estas tre diversaj, de la luksaj marmoraj banejoj
-en la urbegoj, ĝis la humilaj lignaj banejoj vilaĝaj. Sed,
-principe, ĉiuj konsistas el tri ĉambroj--la senvestiĝejo, la
-laviĝejo, kun akvoj varma kaj malvarma, kaj la ŝvitejo. En tiu
-lasta ĉambro staras fornego kun fera varmega platego, sur kiun oni
-verŝas intertempe akvon, kiu tuj vaporiĝas kaj plenigas la aeron
-per malseka kaj varmega nebulo. Ĉirkaŭe en la ĉambro kuŝas
-kelkaj longaj bretoj el ligno, amfiteatre surmetitaj, sur kiujn
-sin sternas la banantoj. Ju pli alta estas la breto, des pli varma
-kaj sufokiga la atmosfero estas. Kaj multaj rusoj preferas la plej
-altajn lokojn, kie ili ŝvitas ĝis tuta malfortiĝeco, kaj, plie,
-sin vergigas per vergofaskoj, kuiritaj en bolanta akvo! Iafoje, iaj
-bravuloj,--plej ofte de la klaso de komercistoj, kiuj estas efektivaj
-forteguloj,--post ŝvitego kaj vergado, ruĝaj kiel kuiritaj omaroj,
-kuras eksteren kaj rulas sian nudan kaj varmegan korpon en la neĝo,
-kriegante kaj ridegante pro volupteco sub la malvarmegaj kisoj de la
-frostego; poste tiuj herouloj ree kuras en la ŝvitejon kaj saltas
-sur la plejvarman breton! Sed tio estas danĝerega plezuro, ebla nur
-por homoj, havantaj bovan farton. Ĝenerale, la rusoj, post ŝvitado
-kaj vergado, nur lavas en la dua ĉambro sian korpon, moligitan per
-la vaporo, kaj fine sin malvarmetigas per malpli varma akvo.
-
-Feliĉe, dank' al la somero, mi ne estis suferonta tiun timindan
-rusan operacion, sed nur banonta, kiel mi jam diris, en la
-malvarmetajn akvojn de la Psjol.
-
-En tiu ebena lando, sen ŝtonoj kaj preskaŭ sen arboj, povantaj
-deteni la teraĵon, la riveroj havas tre kaprican kaj ŝanĝeman
-direkton. Dum la printempo, kiam la degelado multobligas iliajn
-akvojn, ili disfluas super siaj malaltaj bordoj kaj superakvigas
-la ĉirkaŭaĵon. Por fiksi la fluejon de la Psjol en Sumi, oni
-donis al ĝi bordojn, artefaritajn el palisaroj, apogitaj kontraŭ
-teraj deklivaĵoj. Tamen, en kelkaj lokoj de la urbo, oni lasis ĝin
-disflui sur nedeklivajn sablobordojn, kien la urbanoj venas amase sin
-bani.
-
-Tiun matenon, do, kun mia gastiganto, mi iris en unu el tiuj banlokoj
-apud la pola preĝejo, kaj tie mi vidis ne atenditan spektaklon.
-Antaŭ mi, aperis aro da plenaĝaj viroj, da junuloj kaj knaboj tute
-nudaj, ĉu starantaj aŭ sidantaj sur la bordo, ĉu naĝantaj aŭ
-petole saltantaj en la rivero, kvazaŭ ili tute ne rimarkus sian
-"paradizan" kostumon! Apenaŭ kelkaj el ili forirante el la akvo,
-duone ekimitis la honteman geston de la Venuso de Mediĉi!
-
-En Polinezio tia senĉemizularo ne estus min miriginta, sed en
-Rusujo mi ĝin ne atendis! Kredeble, mia amiko, kiu jam komenciĝis
-senvestiĝi, rimarkis ion neordinaran en mia mieno, ĉar li diris al
-mi demande:
-
---Nu! Ĉu vi ne deziras plu vin lavi?
-
---Mi deziras, sed mi devas konfesi, ke mi estas iom... mirigata. Ĉu,
-do, la Rusoj kutimas sin bani en tia vere simpla... senvesto?
-
---Kio? Ĉu vi mem kutimis konservi viajn vestojn dum la bano? Ha, mi
-divenas! Eble vi dezirus unu el tiuj trikotaj banvestoj, kiujn mi
-vidis en kelkaj mondumaj banlokoj sur la bordo de la Nigra maro? Se
-nur mi estus ĝin antaŭsupozinta, mi estus provinta trovi unu en
-Sumi... kvankam mi devas diri al vi, ke tio ŝajnus tie tre stranga
-kaj altirus sur vin la atenton de ĉiuj. Entute, nenio tie estas
-malbona kaj nenatura.
-
---Ho certe, mi konsentis, ĉio estas, kontraŭe, tre laŭnatura!
-
---Rimarku, li aldiris, ke vi estas inter homoj tre decaj. Rigardu,
-ekzemple, kaj li montris kun duonrideto diketan kaj solenan viron,
-kiu plaŭdis en la akvo kun du knaboj, dum severmiena soldato rigide
-staris apud iliaj vestoj, metitaj sur tapiŝeto, tiuj sinjoroj ne
-estas malpli ol lia "ekscelenca" moŝto generalo de nia urbo kaj liaj
-filoj!
-
-Tiu vere rusa argumento tuj konvinkis min. Cetere la reala
-konveneco, en tiaj cirkonstancoj, estis konduti kiel ĉiuj kaj ne
-altiri la atenton sur aĵojn, pri kiuj neniu pensis.
-
-Tamen, iom poste, dum mi naĝis apud mia amiko, mi demandis ŝerceme:
-
---Kaj ŝia "ekscelenca moŝtino" generaledzino, ĉu ankaŭ ŝi tiel
-same sin banas?
-
---Certe, sed, kiel ĉiuj sinjorinoj de la altaj kaj mezaj klasoj, ŝi
-banas sin en fermita loko. Tamen, iom pli malproksime, estas parto de
-la rivero, kie sin banas la virinoj de rango pli modesta. Vi vidos
-ilin, hodiaŭ posttagmeze, kiam ni faros ŝipetan promenon.
-
-Do, post la tagmanĝado, kiu en Rusujo okazas je la tria horo, ni
-faris nian preparadon kaj provizadon por ekskurseti per boato al
-unu el la multaj insuletoj, kuŝantaj inter la fluejoj de la Psjol.
-Kompreneble, ni ne forgesis forporti kun ni la necesan samovaron,
-kun karbo por ĝin varmigi. Kun ni venis afabla kaj gaja fraŭlino,
-amikino de la familio Speranskij, kaj tri knaboj aŭ junuletoj,
-fervoraj akompanantoj de mia amiko dum liaj boataj promenoj. Nia
-blanka ŝipeto portis nigre pentritan la francan nomon _Alger_,
-laŭ delikata afablaĵo por ĝia alĝerana gasto.
-
-Sub la vigla puŝado de nia juna remistaro, ni senbrue glitis
-kontraŭ la fluo, laŭlonge de la multaj kurbiĝoj de la Psjol.
-Tie, la rivero estis neprofunda kaj ofte ĝian trankvilan fluadon
-malrapidigis nenufaroj kaj aliaj akvaj herboj, tra kiuj naĝis kaj
-plaŭdis aroj de bruemaj anasoj, kiuj disflugis antaŭ nia ŝipeto.
-
-Post mallonga veturado, ni alvenis en lokon, kie sin banis amaso
-da virinoj, junulinoj, knabinoj kaj knabetoj ĝojaj kaj babilemaj;
-ĉiuj havis la tre simplan rusan bankostumon, kiun mi jam priskribis.
-Nia alveno ne ĝenis ilin. Dum ni trapasis, niaj ŝipanetoj ŝerce
-alparolis tri knabinojn apude ludantajn. Responde, tiuj slavaj
-nimfetoj fortike naĝis post nia boato, plaŭdante kun ridegoj, kaj
-ŝprucigante nin per pluveto de perlaj gutoj.
-
-Tio estis kvazaŭ mitologia sceneto, inda je la peniko de artisto,
-kaj ĉar mi ne estas pentristo mi povis nur fari fotografan kliŝon
-de tiu gracia pejzaĝo.
-
-Iom poste ni veturis preter la lastaj dometoj de la posturbo, kaj
-mezen de la kamparo. Baldaŭ, proksimiĝanta bruo altiris nian
-atenton. Sur vojeto, zigzage disvolviĝanta tra la verda stepo,
-alkuris galope bando de junaj nudaj rajdistoj. Per siaj kriegoj,
-ili incitis siajn ĉevalojn, sur kiuj ili sidis firme kaj gracie,
-kiel indaj idoj de la antikvaj kozakoj de Ukrajno. Ĉiuj homoj
-kaj ĉevaloj, sin ĵetis maltime en la Psjol'on, farante post si
-ŝaŭmantan disondaron. Ŝajnis, ke mi vidas aron de nordamerikaj
-Indioj, rapidantaj, tra rivero, sur la milita vojo.
-
-Sed mi rimarkas ke, jam de kelka tempo, mia okcidenta legantino
-maltrankvile pensas pri nia juna akompanantino kaj sin demandas:
-"Kiel, konvena fraŭlino konsentis promeni en lokoj, kie ŝi riskis
-renkonti tian spektaklon?"
-
-Mi petegas, ke ŝi bonvolu iom atendi antaŭ ol severe juĝi sian
-slavan fratinon. Certe, mi opinias kun ŝi, ke la korphontemeco estas
-la plej bela ornamaĵo de niaj okcidentaj virinoj, kaj ĝi estas
-necesa kondiĉo de la bonordeco de nia societo. Sed, ĉu ĝi estas
-tiom necesa por ia ajn nacio, per aliaj vortoj, ĉu ĝi devenas de
-natura kaj tutmonda instinkto, aŭ de loka sistemo de edukado?
-
-Mi loĝas en lando, kie tuta kategorio de virinoj, la islamaninoj,
-opinias, ke la korphontemeco devigas ilin kaŝi sian vizaĝon antaŭ
-neparencaj viroj. Tiu sento estas tiom forta, ke eĉ la strataj
-malĉastulinoj ne konsentus sin montri publike sen vualo. Iu el miaj
-amikoj, iafoje alvenis neatendite apud izola rivereto, en kiu ĉerpis
-akvon Maŭrino, vestata per sola robo kaj demetinta sian vualon. Tiu
-simplulino estis tiel honta montri sian vizaĝon al nekonatulo, ke
-ŝi preferis por ĝin kovri, levi super sia kapo sian jupon!
-
-Certe al tiuj virinoj la hontemo pri la vizaĝo ŝajnas esti tute
-instinkta kaj natura. Ĉu, do, ni devas konkludi, ke ne estas
-konvenaj la eŭropanaj sinjorinoj, kiuj iras eksterhejmen sen
-kapvualo? Plie, tiuj samaj sinjorinoj, kiuj hontus malkovri en la
-strato siajn ŝultrojn kaj krurojn, ne timas ilin montri nudajn en
-balo aŭ banloko. Oni do devas akcepti, ke la korphontemeco estas
-malsimila laŭ la popoloj, kaj eĉ, ĉe unu sama persono, laŭ
-cirkonstancoj difinitaj nur de monduma interkonsento. Efektive ĝi
-estas la rezultato de la edukado kaj de lokaj kutimoj. La nudeco,
-principe, ne estas malvirto, sed iĝas tia nur, kiam ĝi kaŭzas
-skandalon kaj hontindan animstaton. En Rusujo, kiel en Francujo,
-estus hontinde promeni sen vesto sur la stratoj, sed la moroj
-permesas, ke oni sin banu nude, kaj tio neniun ofendas. Tio, do,
-ne estas tie malkonvena kaj pruvas nur, ke la rusa animo estas pli
-simpla kaj pli naiva ol la nia.
-
-La vespermanĝo estis tre ĝoja. Ni albordiĝis en verdan insuleton,
-ombratan de arboj, kaj nomitan de la Sumi'anoj insulo de Amo,
-kredeble ĉar ĝiaj densaj foliaroj igas ĝin taŭga nesteto por
-la kampŝatantaj amantuloj. Sur herban tapiŝon ni metis nian
-manĝaĵaron, kiun atakis fervore niaj ŝipanetoj kun apetito de
-dektrijaruloj, duobligata de longa remado.
-
-La rivero mem liveris al ili la akvon necesan por la teo. En la
-internan tubon de la samovaro ili ŝutis nian provizeton da karbo
-kun, por ekbruligi ĝin, kelkaj branĉoj, ĉirkaŭe kolektitaj.
-Bedaŭrinde, ĉu pro la nesperteco de niaj kuiristetoj, ĉu pro
-la nesufiĉa sekeco de la ligneretoj, nia samovaro ne konsentis
-ekbruliĝi! La afero ja estis grava: ĉiuj, kun konsternata mieno
-pripensis, ke ili estos devigataj fari manĝadon sen teo, kio estas
-abomenaĵo por ĉiu vera ruso... En tiuj malfeliĉaj cirkonstancoj
-mia amiko ekhavis genian eltrovaĵon kaj uzis artifikon, ŝatatan
-de la muĵikoj, kiuj ne posedas kuirejan blovilon. Li nur demetis
-unu el siaj botoj, ĝin starigis renversitan kontraŭ la supro de
-la samovaro kaj ĝin tenis per unu mano, tiamaniere, ke ĝi fermu
-la internan kamentubon. Poste, per la alia mano, li vice levis kaj
-mallevis la tibiingon de l' boto, kiel prenilon de kordiono. Tiu
-simpla piedvesto, tiel ŝanĝata je blovilo, perfekte plenumis sian
-novan oficon kaj baldaŭ nia samovaro komencis sian kanteton, karan
-al la oreloj de ĉiu soifanta ruso.
-
-Jam eknoktiĝis, kiam ni returneniris. Mi bezonus la plumon de Gogol
-por priskribi la silentan kaj kvietigan majestecon de tiu ukrajna
-nokto. Ĉiu lando havas sian propran fizionomion kaj ĝia personeco
-pli intense sin montras dum la nokto. Kiel virino, kiu, dum ŝi
-dormadas, ŝajnas ellasi sian intimecon, tiel same la Naturo, dum
-la nokta ripozado, sin liveras pli plene. La rusa steparo tiam
-estas strange impresiga. Nenio, krom oceano, donas tiel fortan
-impreson de la Senfineco, kiel senlima ebenaĵo sub ĉielo, plena
-da steloj. Inter ili, iranta la homo vagas kiel punkto inter du
-senfinaĵoj. Tiun vesperon, la luno duonheligis per ŝtalblua lumeto
-la stepon, kie nigraj poploj, tie ĉi kaj tie starantaj, faris
-nigrajn strekojn kontraŭ la diamanta ĉielo. Arĝenta rebrilaĵo sur
-la trankvila akvo de la Psjol apenaŭ sulkiĝis post nia ŝipeto laŭ
-flue flosanta. Nenia sono, krom, intertempe, bleko de noktabirdo kaj
-la ritma plaŭdeto de niaj remiloj.
-
-Duonvoĉe mia amiko pentradis al mi la pasintaĵon de tiu lando, dum
-la epopeaj tempoj de la kozaka Sjeĉ. Ukrajno sidis sur la rando
-de l' kristana kaj islama mondoj. Tie, nenia barilo povas haltigi
-homojn, krom aliaj homoj. Al la praavoj de la nunaj malgrandarusoj,
-al la batalemaj kozakoj komisiiĝis la danĝera tasko defendi
-Eŭropon kontraŭ la invado de aziuloj. Kiom da furiozaj bataloj
-iam sangigis la altajn herbojn de la tiam nekulturata stepo? La
-kozakoj estis duone sovaĝuloj, sed nur tiaj homoj povis plenumi tian
-rolon, kaj al ilia ŝirmo nia okcidenta kulturo ŝuldas parte sian
-ekzistadon.
-
-Tiel mi elvokis la heroan estinton de tiu silenta kamparo, sub
-la stelplena ĉielo. Ŝajnis al mi kvazaŭ, sur la bordoj de la
-rivero, kie ni flosis malrapide, mi ĵus ekvidis stariĝantan de
-post arbo, la altan felĉapon de kozako, spionanta l' alvenon de
-tataraj rajdistoj... Unu el niaj kunpromenantoj, tre belvoĉa, estis
-kantanta popolan arion. Mi ne komprenis liajn rusajn parolojn, sed
-la melankolia kaj sovaĝa ritmo de tiu melodio mirinde vivigis
-kaj korpigis miajn revaĵojn. Sub la energiaj trajtoj, la ostaj
-kaj brunaj vangoj, la brila rigardo de miaj ĉirkaŭantuloj, mi
-eltrovis, ne tute malaperintajn, post unu centjaro de civilizacio,
-la polurigitajn postsignojn de l' praavaj instinktoj, la fierecon,
-la eksplodemecon, la malzorgon, ian malestimon por niaj okcidentaj
-delikataĵoj, la decidemecon kaj la belan ŝatemecon al ĉio danĝera
-kaj riskoplena, kiu karakterizas la popolojn, junajn kaj estonte
-kreskontajn.
-
---Rigardu tiujn dektrijarajn knabojn,--diris al mi s-ro
-Speranskij,--malgraŭ ilia gimnaziana uniformo, ilia okcidenta
-kulturo, ili restas efektivaj kazaketoj. Se vi falus en la riveron
-kaj estus en mortiga danĝero, kvankam ili ne scius naĝi, estu vi
-certa, ke neniu el ili ŝanceliĝus por sin ĵeti en la akvon kaj
-riski dronon pli vole ol sin kovri per honto, lasante gaston perei
-sen helpo.
-
-Kaj dume mia penso forflugis malproksimen al niaj parizanaj dandetoj,
-kiuj hontus iri en la liceon sen gantoj, kaj timas malvarmumi, kiam
-ili malsekigas siajn lakitajn ŝuetojn en strata rivereto...
-
-Miaj kozakidetoj ne timis malvarmumon kaj tion baldaŭ pruvis al mi.
-Dum nia parolado ni ne estis rimarkintaj, ke la steloj super niaj
-kapoj iom post iom estingiĝis, kaj ni atentis tion nur tiam, kiam
-nigra nubo kovris la palhelan lunon kaj lasis nin en plena mallumo.
-Samtempe malproksima tondro sciigis nin, ke ni devas akceli nian
-returnon. Ni do rapidigis nian remadon laŭeble por alveturi en
-la urbon antaŭ la pluvego, sed niaj penadoj estis vanaj. Pli kaj
-pli ofte, fulmoj strekis la mallumaĵon, heligante per blindigaj
-fajraĵoj la nigran kamparon dum la aero pleniĝis per senĉesa
-tondrado. Kaj, ho ve! baldaŭ sin verŝis sur niajn dorsojn efektiva
-akvofalego: akvo supre, akvo sube, ni povis nur elekti inter
-pluv- aŭ riverbano!
-
-Ni kovris per niaj supervestoj nian junan akompanantinon, kiu
-bonhumore ŝercis pri sia akvumiĝado. Niaj knaboj estis feliĉegaj
-kaj ridegis, dum ĉielaj torentoj fluegis tra iliaj maldikaj
-ĉemizetoj. La forto de l' pluvego estis tia, ke ni devis momente
-allasi la remilojn, por kaŝi nin sub la benkoj de l' boato, kiu
-libere flosis laŭ la fluo.
-
-Kiam ni albordiĝis kaj reiris hejmen, niaj vestoj estis enpenetritaj
-de akvo, kvazaŭ ni estus elirintaj el la rivero mem; malvarmeta
-vento algluigis ilin malagrable kontraŭ nia tremetanta haŭto. Sed
-tiu deviga bano ne havis malbonan sekvaĵon, krom por la nova ĉapo
-de nia kunpromenantino, kiu faris en tiu tago sian unuan kaj lastan
-servadon, kaj, ho ve! por la nekozaka verkanto de tiu rakonto, kiu
-ekkaptis fortan reŭmatismon kaj devis restadi hejme dum kelkaj tagoj
-ĝis sia resaniĝo.
-
-Tamen tiu malliberigo ne estis al mi maldolĉa, dank' al la tute
-patrinindaj flegoj de s-ino Speranska, al miaj longaj babiladoj kun
-mia amiko, ankaŭ dank' al la vizitoj, kiujn mi ricevis.
-
-Efektive dum mia ĉeestado en Sumi tiu urbeto ĝuis du gravajn
-kuriozaĵojn: la bestejon de ia s-ro Salomon kaj min mem. Mi estas
-nature modesta homo kaj ne ŝatas fanfaroni. Sed la veremeco devigas
-min konstati, ke mi atingis sukceson preskaŭ tiel fortan ol la
-kvardek pensiuloj de s-ro Salomon. Vane tiu intrigulo starigis sian
-tendegon precize antaŭ nia domo; vane lia gurdego, ĉiutage post la
-triahora manĝado mueladis sian plej allogan ariaron, de la "Norma"
-ĝis, ho surprize!--"_En rev'nant de la R'vue_", la popola kanto
-pri generalo Boulanger. Mi certigas al miaj legantoj, ke s-ro
-Speranskij ne uzis gurdegon; mi estis sola kontraŭ kvardek; tamen
-mi ricevis publikon, se ne tiel multan, almenaŭ pli ŝatindan ol
-la bestoj de s-ro Salomon. Eĉ sinjorinoj kaj fraŭlinoj subite
-ekmemoris, ke de longe ili intencis viziti s-inon Speranska kaj
-ŝiajn gefilojn, kaj--ne atendite! renkontis ĉe ili la strangan
-fremdulon, kiu parolas per artefarita lingvo. La rusinoj, tion mi jam
-diris, estas seriozaj personoj, sed ili estas virinoj, t. e. idinoj
-de nia praavino Evo kaj tial, iomete scideziraj! Pri tio mi tute ne
-plendas, ĉar tio permesis al mi profiti agrablajn konversaciojn,
-dank' al la nelacebla komplezo de miaj esperantaj tradukistoj.
-
-Cetere kelkaj el miaj kunparolantinoj povis iom paroli france,
-sed mi neniam povis atingi, ke ili bonvolu uzi mian lingvon. Tiun
-obstinan rifuzon mi konstatis ankaŭ ĉe la viroj, kaj tio tre
-mirigis min. Sed mia amiko klarigis al mi la kaŭzon de tiu ŝajne
-kaprica konduto. En Rusujo la franca lingvo estis antaŭe uzata
-de la superaj klasoj, kiuj eĉ afektis iafoje ne scii sian nacian
-lingvon. Hodiaŭ estas reakcio favora por la rusa lingvo; tamen
-ankoraŭ nun la kapableco paroli france estas konsiderata kiel la
-vera pruvilo de la monduma eleganteco. Kiu ajn deziras ĝui la famon
-de delikata klerulo, pretendas esti kapabla paroli france. Sed,
-efektive plejmultaj ne scias bone tiun malfacilan lingvon; pro tio
-ili ne kuraĝas uzi ĝin antaŭ francoj, ĉar iliaj eraroj, nepre
-rimarkotaj de ilia aŭskultanto, igus ilin mokindaj, kiel homojn kiuj
-penis vane por sin plialtigi super sia reala situacio.
-
-Post kelkaj tagoj, mi estis sufiĉe resaniĝinta, por ke mi povu
-promeneti eksterhejme kaj konatiĝi kun la urbo, kies mi estis
-provizora loĝanto.
-
-
-
-
-IV.
-
-
-Sumi, ĉefurbo de "ŭezd" (subprovinco) de la provinco Ĥarkov,
-enhavas 34000 loĝantojn; ĝi sidas apud la Psjol, rivero, alfluanta
-al la riverego Dnjepr kaj apud la fervojo de Kiev al Ĥarkov. Ĝia
-aspekto estas tre malsimila je tiu de franca urbo egale homplena.
-Ĝi konsistas el du partoj, tute diferencaj--longa vico de stratoj,
-iranta de la stacidomo al la tombejo kaj havanta ŝajnon tre "urban",
-kaj, ĉirkaŭe, aro de vastaj posturboj, similaj je vilaĝoj pro siaj
-dometoj eĉ iafoje kun tegmentoj el pajlo. Se vi uzas unu el la tieaj
-veturiloj, lueblaj po malmultekosta prezo, kaj veturos longe de la
-centra strataro, vi renkontos preskaŭ ĉiujn rimarkindaĵojn de tiu
-urbeto: la malsanulejon, la eklezian lernejon, la geknaban kuracejon
-tre bone organizatan, la luteran preĝejon, la gimnazion por junuloj,
-kiu donas duagradan instruadon kun latina kaj greka lingvoj, la
-unuagradan lernejon, konstruaĵon tre belan sed tre malsufiĉan por
-tridekkvarmila loĝantaro, la malluksan katolikan preĝejeton por la
-poloj. Tie la strato kurbiĝas, transpasas per tre malglata ligna
-ponto super rivereto, alfluo de la Psjol, la Sumka (pendsaketo), kiu
-donis sian nomon al la urbo kaj ĝin ŝuldas mem al la sekvanta
-legendo: Kolonelo de kozaka lando Gerasim Kondratev perdis iam la
-kason de la regimento, kiun li havis en pendsako kaj portis al la
-hetmano aŭ reĝo. Malesperante, li ĵuris, ke se li ĝin retrovos,
-sur la loko mem li konstruos preĝejon. Li trovis tiun sakon en la
-rivereto Sumka, plenumis sian promeson kaj la konstruita preĝejo
-estis la deveno de la nuna urbo Sumi, kiu pro tio metas en sian
-blazonon tri pendsakojn.
-
-Daŭrigante vian veturadon trans la Sumka vi renkontos la ortodoksan
-preĝejon de sankta Nikolao, la gimnazion por junulinoj, kaj, en
-ĝardeneto belan kaj riĉan ĉefpreĝejon (sobor). Poste estas bela
-publika ĝardeno kun la statuo de ĝia donacinto s-ro Ĥaritonenko;
-la "reala" lernejo, rimarkinde aranĝita, kie oni ricevas duagradan
-instruadon, sen mortintaj lingvoj. Fine, post iom kruta deklivo,
-la senfina strato alvenas en parton, kie estas tri malsimilaj,
-sed egale gravaj institucioj: 1-e la ŝtata monopola fabrikejo de
-brando, necesa samtempe al la feliĉo de l' rusoj kaj al tiu de la
-registara kaso, dank' al kiu ĉiu drinkulo rajtas proklami fiere, ke
-li ebriiĝas pro patriotismo; 2-e la kadeta korpuso aŭ lernejo de
-oficiroj, egale utilegaj por garantii estonte la trankviligon popolan
-kaj la trankviliĝon estran; 3-e la tombejo, sola loko en Rusujo,
-kiel aliloke, kie ĉiu proletario iĝas frue malfrue bienhavanto kaj
-ne plu bezonas brandon por ĝojiĝi aŭ armeon por kvietiĝi.
-
-En tiu resuma priskribo, oni certe rimarkis la grandan nombron de
-duagradaj lernejoj: lernejo eklezia, lernejo de kadetoj, reala
-lernejo, gimnazio por junuloj kaj gimnazio por junulinoj. Tio
-eble mirigos, ĉar Rusujo ne ĝuas precize la famon de lando tre
-"lernejema". Sed la kaŭzo de tiu rimarkindaĵo en Sumi estas,
-parte, tiu sama Ĥaritonenko, jam nomita, kiu donacis al sia urbo ne
-nur la publikan ĝardenon, sed ankaŭ la infanan malsanulejon, la
-ĉefpreĝejon, kaj la kadetan kaj realan lernejojn. Je ĉiu paŝo en
-Sumi, oni renkontas la pruvojn de lia malavareco, kaj ne malprave
-la danka urbestraro starigis lian statuon en la publika ĝardeno de
-li donacita. S-ro Ĥaritonenko estis simpla muĵiko, saĝega kaj
-laborema, kiu gajnis multajn milionojn per la fabriko de sukero.
-La vastega fabrikejo, fondita de li, kuŝas apud la stacidomo; ĝi
-okupas 3,000 laboristojn kaj utiligas la rikolton de la senfinaj
-kampoj da ruĝaj betoj, kiuj ĉirkaŭas Sumi'n. Je la alia flanko de
-la stacidomo, estas ankaŭ belega fabrikejo de ŝtalaĵoj, direktata
-de Belgoj. La fabrikado de sukero  kaj ŝtalaĵoj estas la du
-precipaj industrioj de Sumi.
-
-Se al tiu denombro, mi almetos la teatrojn, someran kaj vintran, la
-malliberejon kaj la bazaron, kie la komercaj interŝanĝoj valoras
-jare pli ol kvin milionoj da spesmiloj, mi estos nominta ĉion
-citindan pri Sumi en gvidlibro de Joanne aŭ Baedecker. Sed kion mi
-dezirus ankaŭ montri, estas la speciala fizionomio de la homaro, kiu
-vivigas tiun ordinaran urbeton kaj igas ĝin interesega por okuloj de
-fremdulo kiel mi.
-
-Ekzemple, mi volus pentri la lignajn budojn de l' bazaro, provizatajn
-per objektoj utilaj al la kampara kaj simpla klaso: botoj el ledo aŭ
-el felto, "lapti" aŭ sandaloj, faritaj el tilia basto, helkoloraj
-katunoj, maldelikataj potaĵoj, samovaroj, tranĉiloj, kuleroj el
-kolorigita lignaĵo, diversaj piecaĵoj, sanktaj figuroj (ikonoj)
-kaj malkaraj bulkalkuliloj, ĉar en Rusujo, neniu kalkulas sen tiu
-ilo. Sur la skribtablo de ĉiu oficisto, sur la vendotablo de ĉiu
-komercisto vi nepre ĝin trovas. Kiam via spicisto enpakigis viajn
-aĉetaĵojn, tuj li sin turnas al siaj "sĉjoti" (kalkulilo) kaj
-rapidege puŝas la lignajn buletojn por sumigi vian ŝuldon; sen
-ĝi, kasisto ne povus starigi bilancon, li per la "sĉjoti" kalkulas
-preskaŭ tiel rapide, kiel ni per krajonoj, kaj mia amiko pretendas,
-ke tiu metodo estas preferinda por longaj laboroj, ĉar ĝi postulas
-fingran laboron pli ol cerban kaj ne lacigas.
-
-Apud la budoj de la bazaro, sur vasta placo estis la vendejo de l'
-brutoj kaj ĉevaloj kaj, fine, la longaj vicoj da malaltaj ĉaretoj,
-senĉevaligitaj kaj plenaj da fojno, melonoj, brasikoj, akvomelonoj
-kaj precipe da kukumoj kaj bruegantaj porkoj, tiuj du fundamentoj
-de la tiea nutrado. Meze de tio sin movis, kviete kaj silente,
-multego de muĵikoj kaj muĵikinoj, kun flegmaj vizaĝoj, kie la
-interna penso sin malkaŝis nur per la viglaj kaj mokemaj okuletoj.
-Tie ĉi kaj tie, blinda almozulo, sidante sur la pavimo, ludis per
-"balalajka" (trikorda gitaro), per akordiono aŭ violongurdo, kaj
-kantis antikvajn malgrandarusajn ariojn pri la heroa tempo, kiam la
-praavoj kozakaj bataladis kontraŭ la tataroj aŭ la poloj. Ĉirkaŭ
-li, muĵika aŭdantaro aŭskultis atente, kaj de tempo al tempo
-ĵetis kopekon (spesdekon) en lian lignan pleteton.
-
-Por observadi la simplularon, taŭga loko estas ankaŭ la ortodoksaj
-preĝejoj, kiuj ludas en la publika vivado gravan rolon. La rusa
-eklezio, en sia tuteco, kun sia pastraro kaj monaĥaro, estas nur
-parto de la ŝtata maŝino. El tio rezultas, ke ĝi ne povas, kiel la
-sendependa katolika eklezio, havi konfliktojn kun la registaro, de
-kiu ĝi estas, kontraŭe, la plej utila helpanto, aldonante per sia
-religia kunagado, dian karakteron al la aŭtokrata organizacio. Nenia
-oficiala ceremonio okazas sen la partopreno de la ekleziuloj.
-
-Aliparte, se la prireligia libereco ekzistas oficiale en Rusujo,
-ĝi, en la realeco, ricevas strangajn limigojn, kiuj igas ĝin tre
-simila je mallibereco[2]. Ekzemple se la registaro instigas kaj
-helpas la propagandon porortodoksan, ĝi severe malpermesas kaj
-punas la propagandon kontraŭortodoksan; ĉiu neortodoksulo povas
-konvertiĝi je la ŝtata religio, sed, male, nenia ortodoksulo leĝe,
-povas iĝi neortodoksulo. Ĉiu ortodoksulo devas fari konfeson kaj
-komuniiĝi almenaŭ unu fojon po ĉia jaro, kaj la regnaj oficistoj
-devas konstatigi, ke ili plenumis tiun devon, per atestilo de la
-konfesprenanto. Se oni atentas, ke multaj rusaj kleruloj estas tute
-nereligiaj, oni komprenos, ke tia devigo iĝas nur administracia
-deĵoro, en kiu la pastro ludas strangan rolon. Sed tio ne ofendas la
-skrupulecon de la ortodoksuloj, ĉar, kiel la islamanoj, ili ne faras
-diferencon inter la ŝtato kaj la eklezio, inter la devo patruja
-kaj la religia devo, kaj konsideras la pastrojn, kiel efektivajn
-funkciulojn.
-
-[2] Informoj freŝe ricevitaj sciigas min, ke nun la religia
-situacio de la rusoj pliboniĝis.
-
-Tio komprenigas, ke la simpluloj timas la pastrojn, kvankam ofte ili
-ne estimas ilin, ĉar ili rigardas ilin samtempe kiel rajtigitulojn
-de la reĝa potenco, kaj kiel drinkemajn parazitojn kiuj vivas je
-ilia domaĝo. Kaj tiu riproĉo estas ofte prava, sed pri tio ne la
-pastroj solaj estas respondaj. Kian indecon povas konservi tiuj
-kompatindaj homoj, ofte patroj de multenombra idaro (ili ricevas
-pastran oficon nur kiam ili estas edziĝintaj), kiuj ĝuas nur
-tre nesufiĉan salajreton kaj devas mem postuli, iel ajn, de siaj
-paroĥanoj, la religian imposton, nepre necesan por ke ili povu
-vivadi? Ilia funkcio estas efektive hereda, kaj vivadante de multaj
-generacioj meze de la muĵikoj kaj per ili, la vilaĝaj ekleziuloj
-nepre alprenas iliajn morojn, maldelikatajn kaj malsobrajn.
-
-Ĉu la simplularo rusa, kiu ne respektas siajn pastrojn, estas vere
-religiema? Tion mi ne kredas. Ĝi estas nur tre superstiĉema. Ĝia
-religia kompreno ne altiĝis super iaj difinitaj agoj kaj ceremonioj,
-iaj piecagoj al ia ikono aŭ sanktulo, efektive loka diaĵo. Reale
-ĝi restadis ĝis nun idolano, kiel dum la pasinta tempo, kiam ĝi
-adoris siajn antikvajn "peruni"; nur tiuj diaĵoj ŝanĝis siajn
-nomojn kaj aliformiĝis je kristanaj sanktuloj.
-
-Rigardu tiun kamparanon aŭ tiun laboriston, kiu eniras en preĝejon.
-Li singarde marŝas, kaj timeme rigardas ĉirkaŭen, kvazaŭ li
-timus ofendi nevole ian kaŝitan potencon, kiu tuj lin tondre
-frapus. Li haltas, li klinas sian kapon, li kruce kunmetas siajn
-brakojn, genufleksas, li frapas kontraŭ la pavimo sian frunton, li
-faras multegajn krucesignojn tiel rapide, ke apenaŭ mia mirigata
-okulo povas sekvi la movojn de liaj tri fingroj, kunstreĉitaj por
-memorigi la tri personojn de la Sankta Triunuo. Kaj tion li faras
-laŭ rito precize fiksita. Ekzemple, se li sin krucosignus per du
-fingroj anstataŭ tri, tio estus grava peko, ĉar nur la herezuloj
-"raskolniki" tiel agas por memorigi la duoblan econ, dian kaj homan,
-de Jesuo Kristo!
-
-Antaŭ tiu pia gimnastiko, mi povus supozi, ke mi estas ankoraŭ en
-Alĝero, ĉe islama preĝejo, kie arabo estas faranta sian ĉiutagan
-preĝon. Kaj la simileco estas efektive tre granda, ĉar ili ambaŭ
-longe kaj severe fastadas, kaj konsideras kiel devo sin korpe purigi
-kaj sekse deteni antaŭ la gravaj religiaj festoj.
-
-En religio tiom formalisma, la sektoj devis esti kaj estas efektive
-multnombraj. Tuta libro estus necesa por priskribi ilin kaj ilian
-evolucion. Ili apartenas al du malaj influoj: tiu de la formalisma
-tradicio, kaj tiu de la reakcio kontraŭ la formalismo. Ĉiuj, laŭ
-la inklino de siaj anoj, evoluciis, ĉu al maldelikataj, eĉ diboĉaj
-aŭ krimaj formoj, ĉu, male al evangelia aŭ nur racionalisma stato.
-Pri la unua kategorio, mi povas citi la "skakuni" aŭ saltantojn,
-kaj la "ĥlisti" aŭ vergantulojn, kiuj atingas, por saltado aŭ
-dancado, kiel la turniĝantaj derviŝoj, staton de mistika ekstazo
-kaj iafoje finas siajn ceremoniojn per diboĉadoj;--la "skopci" aŭ
-kastrulojn, pri kiuj mi jam parolis;--la "stranniki" aŭ vagulojn,
-kiuj komprenas laŭvorte la parolon de Evangelio: "Lasu cian patron
-kaj cian patrinon, prenu cian krucon kaj sekvu min". Ili forlasas
-sian familion, forĵetas ĉiun regan aŭtoritaton kaj vagas tra la
-nordaj arbaroj, vivante per almozoj.
-
-Aliaj sektanoj malakceptas la oficialajn pastrojn, pro tio, ke ĉi
-tiuj ricevis la pastrordenon de episkopoj, uzantaj la tekstojn de
-la Sankta Skribo, korektitajn de la patriarko Nikono dum la XVII-a
-centjaro; tial, aŭ ili kreis al si specialan sekretan pastraron kaj
-estas nomataj pastruloj (popovci), aŭ ili opinias, ke ne estas plu
-rajtaj episkopoj kaj pastroj; sekve tiuj "bezpopovci" (senpastruloj)
-forĵetas ĉiujn sakramentojn, krom la bapto, kaj anstataŭigas ilin
-per simbolaj kaj rememorigaj ceremonioj. Tiel, pro troa formalismamo,
-ili alvenis al la sama rezultato kiel la evangeliaj aŭ racionalismaj
-sektanoj, kiuj ankaŭ forĵetas la pastraron kaj la sakramentojn,
-ĉar ili ne akceptas ian perulon inter Dio kaj si. Tiaj estas la
-"duĥobori" aŭ spiritforteguloj, la "molokani" aŭ laktotrinkuloj,
-kaj, fine, la "ŝtundisti".
-
-Tiuj lastaj sektanoj estas la plej multnombraj en Malgrandrusujo kaj
-faras rapidajn progresojn. Ilia kredo estas tre simila je tiu de la
-germanaj anabaptistoj kaj anglaj baptistoj. Ili havas nek pastrojn,
-nek sakramentojn, krom la bapto, nek ikonojn. En iliaj kunvenoj aŭ
-"ŝtunden", ili nur kantas psalmojn kaj himnojn, kaj legas Biblion.
-Tial multaj el ili scias legi kaj ĉiuj estimas la klerecon. La
-intelekta stato de la ŝtundistaj muĵikoj estas ĝenerale tre
-supera je tiu de la kamparanoj ortodoksaj. La ideoj liberemaj kaj
-sendependemaj sin enŝovas en iliajn vilaĝojn kun la libereco
-de religia diskutado; tial la registaro severe persekutas iliajn
-propagandistojn kaj sendas ilin en Siberujon eĉ kiel kondamnitojn je
-punlaboro.
-
-La ŝtundistoj abomenas la ikonojn tiom forte, kiom la ortodoksuloj
-estimegas ilin, kaj tio kaŭzas ofte vilaĝajn malpacojn,
-iafoje sekrete okazigitajn de la pastroj, ĉar ĝenerale nur la
-neortodoksuloj estas punataj. De tio mi povis mem konstati ekzemplon
-dum mia ĉeestado en Sumi. En Pavlovski, proksima vilaĝo duone
-ortodoksa, duone ŝtundista, ekestis malpaco inter la du partioj;
-iom post iom, la afero iĝis pli grava; fine la ortodoksuloj atakis
-la ŝtundistojn kaj okazis batalo, en kiu kelkaj homoj pereis kaj
-la ortodoksa preĝejo estis detruata. Granda skandalo, proceso
-antaŭ la juĝantaro de Sumi, kaj kvankam, dum la batalo, ambaŭ,
-ŝtundistoj kaj ortodoksuloj ricevis vundojn, tamen nur la unuaj
-estis kondamnataj je ekzilo en Siberujo. _Dura lex, sed lex._
-La juĝistoj ofte estas interne favoraj al tiuj sendanĝeraj
-liberaluloj, sed la leĝo devigas ilin kondamni, kiam la faktoj estas
-konstatitaj. Eĉ afablega magistrato, kiu bone parolis france, donis
-al mi strangan pravigon de tiuj kondamnoj pro religia kaŭzo.
-
---Kion fari?--li diris.--La ŝtundistoj estas nur malmulto meze
-de la multego da ortodoksuloj, kiuj ilin malamas. Ili nepre
-estus dispremataj, se ni ne moderigus per juĝejaj punoj ilian
-fervorecon...
-
---Ho! feliĉega lando,--mi pensis,--kie la registaro, por defendi la
-regnanojn, ilin malliberigas!
-
-Kredeble mia vizaĝo esprimis mian penson, ĉar mia kunparolanto
-aldiris por kvietigi miajn skrupulojn.
-
---Cetere, se, obeante la leĝon, ni kondamnas ilin, poste ni ofte
-ilin rekomendas al la favora indulgeco de lia Imperiestra Moŝto.
-Kaj jen, nia regnestro ĵus bonvolis malgravigi je ses monatoj de
-malliberiĝo en Sumi la punon de ekzilo en Siberujo, juĝedonitan al
-la ŝtundistoj de Pavlovki. Se vi volas, vi akompanos min morgaŭ dum
-mi vizitos la malliberejon kaj anoncos tiun indulgan decidon al la
-interesatoj.
-
-Viziti malliberejon ne estas tempopasigado tre ĝoja, kaj en alia
-lando kredeble mi ne estus akceptinta. Sed la rusaj malliberejoj,
-kiel dum la tempo de Silvio Pellico, la plumbaj tegmentoj de
-Venezia,--havas literaturan famon. Dostojevskij montris ilin kun
-ilaro de vergoj kaj skurĝoj, kiuj iom similigas ilin je mezepokaj
-karceroj. Kiom prava estas tiu famo? Mi estis iom deziranta vidi mem
-tion, kaj al mi ŝajnas, ke tiu magistrato ne malpli deziris doni al
-mi, fremdulo, la eblecon fari tiun konstaton.
-
-Mi konfesas, ke mi sentis min iom impresata, kiam la multpeza
-pordego de la malliberejo malfermiĝis antaŭ mi. Kiom da homoj
-jam estis tien enirintaj, eble lasante, laŭ la esprimo de Danto
-Alighieri, ĉiun esperon?.. Kion mi ĵus vidos trans tiu mistera
-pordego?
-
-Sed la interna aspekto de la malliberejo tuj disrevigis min. Antaŭ
-miaj okuloj estis tre ordinara korto kaj unuetaĝa konstruaĵo ankaŭ
-tute ne speciala. Nenio, krom la fenestraj kradoj, konigis, ke ĝi
-estas malliberejo.
-
-Al mi alkuris la tiea direktoro, ĵus informita pri nia vizito. Li
-haltis je tri paŝoj antaŭ ni, rigide staris, metis parade sian
-manon kontraŭ sia ĉapo, rekte rigardante al la okuloj de mia
-kondukanto.
-
---Mi deziras la bonsanecon de via altekscelenco, li diris. Mi havas
-la honoron raporti al vi, ke en la komisiita al mi malliberejo ĉio
-bone estas. Ĝi enhavas 96 arestatojn. El tiu nombro 23 estas...
-
---Bone,--diris la estro. Estu vi sana.
-
-Poste, la direktoro respondis diversajn demandojn de mia kunulo,
-salutante kaj ridetante kun servema zorgo, dum li atente observadis
-la vizaĝon de l' superulo, kvazaŭ li dezirus sur ĝi ĉiun
-ekdezireton ekkapti por tuj ĝin plenumi eĉ antaŭ ĝia esprimiĝo.
-Sed, kontraŭe, kiom li rigidiĝis kaj fieriĝis, kiam, per severa
-tono, li alvokis sian subulon, unu el la ĉefgardistaj moŝtetoj!
-
-Ree fariĝis la parada ceremonio jam supreskribita.
-
---Mi deziras la bonsanecon de via altanobleco. Mi havas la honoron
-raporti al vi, ke en la komisiita al mi koridoro estas 58 arestatoj.
-El tiu nombro du estas en la malsanulejo, dekkvar laboras ekstere...
-
---Bone, interrompis la estro. Estu vi sana.
-
-Nur eĉ pli humile kaj pli modeste la ĉefgardista moŝteto estis
-parolinta.
-
-Grave ni eniris la malliberejan domon, kaj supreniris al la unua
-etaĝo. Tie kuŝis laŭ la tuta longo de la konstruaĵo, vasta
-koridoro kun du vicoj de fortikaj pordoj serure kaj riglile fermataj.
-Ĉiuj havis kvadratan fenestreton, tra kiu oni povis rigardi en la
-karcerojn. Kelkaj subgardistoj paŝadis en la koridoro.
-
-Per laŭta voĉo, kiu tondre resonadis en la tuta ĉambraro, la
-fieriĝinta ĉefgardisto anoncis nian viziton. Tuj la subgardistoj
-parade streĉiĝis, kaj el la karceroj aŭdiĝis eĥe movbruo de la
-ŝlosituloj, kiuj ankaŭ sin preparis por ricevi vizitanton.
-
-Kaj, dum mi modeste staris iom malantaŭe, sub mia rigardo okazis
-kurioza ceremonio.
-
-Laŭ la komando de la magistrato, subgardisto malfermis pordon.
-Kaj jen, aperis, envicigataj, kelkdekduo da malliberuloj, parade
-starantaj, ĉiu tenante en sia dekstra mano sian individuan
-notlibreton. Ĉirkaŭe, kvar nudaj muroj, en unu, krada fenestreto,
-en alia, kaveto por meti lampon, en unu angulo, sankta ikono, en
-alia, nokta sitelo. Nenio plie. Vespere oni donas al ĉiu koverton,
-por dormi sur la planko.
-
-La magistrato eniris.
-
-Ĉiuj streĉiĝis, staris senmovaj antaŭ li.
-
---Mi deziras la bonsanecon al via altanobleco,--diris la
-subgardisto.--Mi havas la honoron raporti al vi, ke en la komisiita
-al mi ĉambrego estas 15 arestatoj. El tiu nomoro...
-
---Bone,--diris la magistrato, kaj sin turnante al la malliberuloj:
-
---Estu vi sanaj,--li diras.
-
-Kaj ĉiuj, samtempe, kiel puŝataj de unu sama risorto, ekkriegas:
-
---Ni deziras la bonsanecon de via altanobleco!
-
-El mia loko, mi observadis scivoleme tiujn malliberulojn. Ĉiuj
-havis vizaĝojn ĝenerale malbelajn kaj vulgarajn de simpluloj,
-kiuj neniam sin altigis super la trivialaĵoj de maldelikata kaj
-kruda vivado. Kelkaj montris trajtojn de hardiĝantaj krimuloj,
-rebriligantajn la malvirtojn, kiuj alkondukis ilin ĝis la juĝeja
-benko. Sed ĉiujn karakterizis disciplina instinkto, kiu rigidigis
-ilin en parada sintenado.
-
-La magistrato alparolis kelkajn el ili, ĉiuj respondis kiel soldatoj
-al sia generalo. Oni sentis, ke super ĉiu alia individua instinkto,
-priokupadis tiujn rusajn kondamnitulojn la granda afero stari laŭ la
-regulo.
-
-Ĉiuj karceroj estis vizitataj unu post alia, kaj ĉiafoje ripetiĝis
-tiu sceno. La virinoj estis aparte enŝlositaj en ĉambroj, similaj
-al tiuj de l' viroj. Ili ankaŭ parade enviciĝis kaj soldate staris
-antaŭ la vizitanto: la milita rusa disciplino ne distingas la
-seksojn!
-
-La ŝtundistoj ankaŭ estis en speciala ĉambro, kaj mia koro
-premiĝis, kiam oni ĝin malfermis. Modestaj kaj admirindaj
-nekleruloj, pioniroj de la slava penslibereco ĉe la popolo, kulpaj
-nur pri intelekta supereco kaj kondamnitaj nur pro politikaj
-interesoj!
-
-Ĉar oni arestis ilin are, edzinojn kun edzoj, oni devis ankaŭ
-enŝlosi iliajn geknabojn, por ke ili ne mortu pro malsato, kaj unu
-virino, kiu vicestaris, portis sur sia brusto mamsuĉuleton! Sur
-la vizaĝoj de tiuj honestuloj mi povis konstati nek fanatikecon,
-eĉ nek koleran senton, nur la slavan stoikismon, kiu toleras
-ĉion pacience kaj ridetante, ĝis tiu momento kiam ĝi neatendite
-eksplodos. Nur mi ne rimarkis ĉe ili la sklavindan fervorecon de
-la aliaj malliberuloj por saluti la superulon, kiu vizitas ilin;
-plejĝustadire, ili sin montris intence indiferentaj, kaj okazaĵo
-montris al mi la firmecon de tiu intenca sintenado.
-
-Post la paradaj salutoj, la magistrato anoncis al ili la indulgan
-decidon de la imperiestro, kiu bonvolis ŝanĝi ilian ekzilon en
-Siberujo je nur sesmonata malliberiĝo en Sumi. Dum li parolis,
-radioj de julia suno tra la kradita fenestreto heligis la severan
-karceron: kiom bela kaj bonodora devis esti la florplena kamparo;
-kiom dolĉe devis esti, libere, plenbruste, enspiri la stepan
-venteton, sidante sur la perono de la hejma dometo! Mi supozis, ke la
-baldaŭan liberiĝon salutos ĝojaj kaj dankaj ekkrioj...
-
-Ĉiuj silentis kaj restis senmovaj.
-
-Kaj tiu impresiga respondo memorigis al mi la faman parolon:
-
-_Popola silento la reĝojn instruas!_
-
-Restis nur por viziti tri politikaj kondamnitoj. Ĉiu ĝuis apartan
-ĉambron, kun la neevitebla ikono, fera liteto, unu tableto, unu
-seĝo, unu lampo, libroj kaj skribilaro; oni ne devigis ilin fari la
-paradan saluton, nek vesti la livreon de la malliberejo. La kaŭzo
-de ilia puno estis la disdonado de revoluciemaj propagandiloj kaj la
-plej maljuna el tiuj homoj estis apenaŭ dudekdujara; unu ne estis
-ankoraŭ dekokjara!
-
-Je la eniro de la magistrato, ili leviĝis, ĝentile salutis, kaj
-atendis kun bonhumora, kvazaŭ rideta mieno. Mi rigardis ilin dum ili
-parolis sen aroganteco kaj sen ĝeno kun li, kiel egalulo respondas
-al egalulo, kiu faras al li viziton pro ĝentileco. Kaj tiu sintenado
-de tiom junaj homoj antaŭ potencega magistrato ŝajnis al mi ne
-malpli signifa, ol la malkvietiga silento de la ŝtundistaj muĵikoj:
-tian trankvilecon povis doni nur firma konfido je la estonta triumfo!
-
-Pli ol unufoje mi rememoris tiun viziton, kiam, reirinte en mian
-landon, mi legis en la gazetoj la detalojn de la revolucio, kiu
-diskrevis en Rusujo post kelkaj monatoj.
-
-Jam dum la tempo de mia ĉeestado estis antaŭsignoj de la estonta
-agitado; tamen la lando ne estis tiel malpaca, kiel mi supozis antaŭ
-mia alveno. Mi jam diris, ke en Konstantinoplo oni konsilis al mi
-forlasi, pro ĝia danĝereco, mian intencon vojaĝi en Rusujon:
-oni ne atentis, ke se unu deko da lokaj ribeloj sufiĉas por
-plenigi la paĝojn de l' gazetoj, ili estas kvazaŭ nenio proporcie
-kun la vastegeco de la rusa imperio. Miaj konsilantoj kaj mi mem
-estis trompataj de tiu kvazaŭa optika iluzio, pro kiu la francaj
-kamparanoj, leginte ĉiutage la krimojn, faritajn en iaj lokoj de
-Parizo, supozas, ke la mortigoj estas kutimaj kaj oftaj en ĉiuj
-stratoj de tiu urbego, kaj pro tio singarde promenas sur ĝiaj
-stratoj kun malfida antaŭtimo.
-
-Reale, dum mia sessemajna restado kaj miaj ira kaj returna vojaĝoj
-en la sudokcidenta Rusujo, mi povis konstati mem nenian tumulton.
-Sed tio ne signifas, ke ĉio estis vere kvieta; kontraŭe, eĉ en
-la lokoj, kiel Sumi, kie ne okazis strataj malpacoj, la spiritoj
-estis ekscitataj. Tiam estis la lasta kaj plej malfeliĉa periodo
-de la milito kontraŭjapana, tuj post la detruo de la rusa ŝiparo
-en Cushima. Tiu milito, kiu neniam estis populara en Rusujo, fine
-naskis unuvoĉan malaprobon, kaj mi povis tiam konstati kun miro, ke
-la simpatio de la rusoj plivole sin turnis al la japanaj armeoj, ol
-al siaj batalantaj samnacianoj. Ĉar mi montris min iom skandalata de
-tiu animstato, ia ruso iafoje respondis al mi.
-
---Kion ni rajtas riproĉi al la japanoj? Entute, ni solaj estas
-respondaj pri tiu milito, ĉar ni devigis ilin ataki, malfermante
-al ili la vojon de la kontinenta elirejo, necesa por la troeco de
-ilia plimultiĝanta loĝantaro. Ĉu ni, kontraŭe, bezonas tiun
-malriĉan, malproksimegan Manĝurujon, kiam en Rusujo mem estas
-vastegaj fruktodoneblaj landoj, ne ankoraŭ plugataj? Ĉio en tiu
-bedaŭrinda milito estas por ni malaprobinda. Ĉu en ĝi ni ludas
-belan rolon, riskante haltigi intermeze de ĝia disvolviĝo, la
-mirigan aliformiĝon de tiu nacio, kiu, laŭ ĝis nun ne konstatita
-ekzemplo, dum nur tridekjaroj evoluciis el nepoluriteco inda je la
-Mezepoko ĝis tute moderna civilizacio? Kial perdi en tiu milito,
-senutile, milionojn da rubloj, kiam ni ne povas sufiĉe profiti niajn
-kampojn, pro manko de vojoj, fervojoj kaj pontoj? Kvankam ni tutkore
-kompatas niajn malfeliĉajn fratojn, batalantajn en Orientazio,
-ni estas preskaŭ devigitaj deziri la sukceson de Japanujo, ĉar
-kredeble tio estos por ni kaŭzo de liberala evolucio, kiel okazis
-post la milito de Krimeo, kiun sekvis la liberiĝo de la servutuloj.
-Kontraŭe, se nia armeo fine venkos, la reakcio iĝos pli potenca kaj
-niaj kapitaloj daŭros forflui en Manĝurujon, por la utilo de nur
-malmultaj spekulaciistoj.
-
-Tion, ne nur oni diris private, sed oni komencis ripeti malkaŝe,
-kaj senĉese plifortiĝis tiu popola malkontenteco, kiu kaŭzis la
-ribeladon de la sekvanta vintro.
-
-Cetere se mi konstatis mem nenian malpacon dum mia restado, tamen
-kelkaj okazis en la ĉirkaŭaĵo, ĉu en Lebedin, alia urbeto de la
-sama gubernio, ĉu en proksimaj vilaĝoj.
-
-Mi memoras, ke iafoje mi promenis kun mia amiko sur la stratoj de
-Sumi, kiam ni renkontis roton de kozakoj, revenantaj el vilaĝo, kiun
-ili estis "kvietigintaj". La soldata metodo de kvietigo en Rusujo
-similas la malhonore memorindajn "dragonnades" de nia reĝo Ludoviko
-Granda. La kozakoj simple loĝas ĉe la pacigotaj muĵikoj, manĝas
-ilian panon, trinkas ilian "kvason" aŭ brandon, kuŝas ĉe ili,
-insultas kaj batas ilin, se bezone, perfortas iliajn edzinojn kaj
-filinojn, aŭ brulas iliajn domojn. Kompreneble, post kelkaj semajnoj
-de tiu energia disciplino, la kamparanoj iĝas tute kvietaj kaj la
-kozakoj revenas fiere en sian garnizonon.
-
-Precize triumfan revenon de tiu speco mi tiam havis okazon vidi.
-Niaj ĝojaj kaj bruemaj, al mi ŝajnas iom ebriaj--herooj staris
-sur siaj belaj ĉevaloj, en vere graciaj bluaj uniformoj je ruĝaj
-refaldaĵoj kun koketaj felĉapoj. El ilia manradiko pendis la vipo,
-kiu igis ilin famaj en la tuta mondo. Kelkaj frapis sur tamburetoj
-kaj cimbaloj dum ĉiuj kantis diverstone militan kanton je stranga
-ritmo. Antaŭ ili la pasantoj silente kaj singarde flankeniĝis kun
-malsimpatia rigardo.
-
---Al mi preskaŭ ŝajnis,--mi diris al s-ro Speranskij,--kiam ni
-estis hejme, ke mi vidis eniron de venkintoj kapitulaciitan urbon.
-
---Via rimarko estas prava,--li respondis.--Tiuj rilatoj, strangaj
-inter regnanoj de sama lando, elvenas de tio, ke la rusa militistaro
-entute ne konscias pri sia reala rolo en la societo, kaj havas
-inklinon kredi, ke ĝi estas kvazaŭ aparta kaj supera gento de
-la nacio. Tiu malvera sento estas iom komprenebla ĉe la kozakoj,
-kiuj de centjaroj vivas aparte kun siaj edzinoj kaj idoj kaj estas
-soldatoj dum la pli granda parto de sia vivo, kaj pro tio havas
-specialan idearon. Sed tion oni povas ankaŭ konstati, kvankam malpli
-senteble, ĉe la aliaj regimentoj. Tiun animstaton mi aljuĝas al
-tiu cirkonstanco, ke la plejmulto de la soldatoj estas nekleraj
-kamparanoj, tute konfuziĝantaj en la garnizona vivado de la urboj,
-kie ili sin sentas malhejme kaj iĝas nur senrezonaj iloj en la manoj
-de siaj oficiroj; tiuj ĉi, siaflanke, estas de ilia juna knabeco
-edukitaj en kadetaj lernejoj, kiuj apartigis ilin el la cetera
-klerularo.
-
-Tiu metodo, kompreneble, igas la oficiraron mirinda ilo de la
-aŭtokrata registaro, sed ĝi havas multajn malbonajn konsekvencojn
-pri la ĉiutagaj rilatoj inter la militistaj kaj nemilitistaj homoj.
-En Rusujo ne estas efektiva barilo kontraŭ la kapricoj de la
-oficiroj krom ilia mema saĝeco, kaj tiu barilo ne sufiĉas, kiam
-la oficira vesto kovras viron trivialan, malbonan, aŭ--tio okazas
-iafoje--malsobran.
-
-Multaj estas la rakontoj pri la kapricoj de la oficiraj moŝtoj.
-Mi memoras, ke s-ro Speranskij bone ridigis min per tiu de ebria
-oficiro, kiu, ian tagon, sidiĝis tra la laŭlonga koridoro de
-fervoja vagono, komforte apogis sian dorson kontraŭ unu el la
-tabulmuroj, metis siajn etenditajn krurojn kontraŭ la alia, kaj
-trankvile ekbruligis cigaron, obstrukcante per sia korpo la tutan
-pasejon. Kiam la vagonaro haltis ĉe stacio, kelkaj gevojaĝantoj
-dezirantaj foriri, petis, ke li lasu ilin preterpasi. Sed kun
-obstineco de drinkulo, li rifuzis.
-
---Se vi deziras preterpasi,--li nur respondis,--nu, saltu super miaj
-kruroj!
-
-Ĉiuj protestoj estis vanaj. La malfeliĉaj gevojaĝantoj devis
-postuli la helpon de la vagonarestro. Tiu oficisto ĝentile salutis
-kaj petis la oficiran moŝton lasi la pasejon libera. Senrezultataj
-penoj. En sia malespero, la vagonarestro devis, siavice, alvoki
-policiston. Tiu ĉi alproksimiĝis, hezitante, faris militistan
-saluton, kaj per tremetanta voĉo petegis la oficiran moŝtegon
-bonvoli iomete faldi siajn krurojn...
-
---Silentu, porkido, estis la ordona respondo, kaj tuj saltu!
-
-En Rusujo, la policistoj estas soldatoj, submetataj je la militista
-hierarĥio: la timeganta policisto tuj obeis kaj saltis!
-
-Tiun rakonton oni devus aŭdi, diratan kaj gestatan de mia amiko.
-S-ro Speranskij estas mirinda rakontisto, kiu, laŭ la esprimo de
-nia franca fablisto La Fontaine, multon vidis kaj multon memoris.
-El lia facila esperanto fluadis senĉese anekdotoj ĉu spritaj, ĉu
-seriozaj, ĉiuj karakterizaj, kiuj aperigis laŭ vigla kaj vivŝajna
-aspekto la homojn kaj aĵojn de Rusujo. Vice li pentradis al mi
-la vivadon de la kamparanoj, de la urbanoj, tiun, tre specialan,
-de la riĉaj komercistoj, kiuj konservis ĉiujn tradiciojn de la
-antikva Rusujo;--la morojn de la Krimeaj Tataroj, similantajn tiujn
-de niaj islamanoj de Alĝerio, la strangajn kutimojn de la Baŝkiroj,
-duonsovaĝuloj loĝantaj en la gubernio Orenburga, kiuj sin nutras
-per ĉevalaĵo, sed antaŭe metas ĝin sur la dorson de siaj vivantaj
-ĉevaloj, uzas ĝin kiel selon kaj ĝin manĝas nur kiam ĝi estas
-sufiĉe premegata de la korpo de l' rajdistoj kaj enpenetrata de
-la ŝvito de l' ĉevaloj. Aliajn fojojn, mia amiko prenis el sia
-biblioteko ian verkon de la rusa poeto, aŭ de Tolstoj, prefere
-de Gogol, la glora kantisto de Ukrajno kaj satiristo de la tiama
-rusa societo, kaj li tradukis rekte en Esperanton paĝon el ili,
-klarigante al mi ĉiujn aludojn, ĉiujn apartaĵojn, ne kompreneblajn
-por fremda leganto. Kaj dank' al lia vivplena komentario, al liaj
-multegaj rakontoj, tiu stranga Rusujo, tiel malsimpla kaj konfuza
-en sia nuna transira stato, disvolviĝis antaŭ miaj okuloj, kiel
-per magia kalejdoskopo, iĝis por mi pli kaj pli konata, pli kaj pli
-kutima kaj simpatia.
-
-Ofte, dum la vespero, lia fratino kaj ŝia edzo partoprenis en niaj
-paroladoj. Kvarope, ni faris familian rondon ĉirkaŭ s-ino Speranska
-en la salono. La patrino kaj bofrato de s-ro Speranskij apartenas al
-tiu nobla aro da homoj, kiuj en Rusujo sin dediĉas al la klerigo de
-siaj malkleraj fratoj, kun fervoro memoriganta tiun de la primitivaj
-kristanoj. Ŝajnas ke, perdinte siajn antaŭajn kredojn, ili bezonas
-novan kvazaŭ religian idealon, kaj ĝin trovas, en sia entuziasmo
-por sia instruista misio. Tiel, malgraŭ forta klereco kaj supera
-kapableco, la fratino de mia gastiganto, sin tute donis, kun sia
-edzo, por la instruo de la simpluloj, kaj kun li, laboris ĉe firmo,
-fondita de riĉega filantropo, kiu eldonis kaj disvastigis ĉe la
-malriĉuloj malkarajn libretojn, literaturajn kaj instruantajn.
-
-Kun ŝi ni parolis pri Rusujo, pri ĝia estinto, ĝia nuna stato,
-konfuza kaj malfacila, kaj pri niaj esperoj je ĝia estonta prospero
-dank' al racia evolucio per ĉiam progresanta klerigo de la popolo.
-
-Poste ŝi sidiĝis antaŭ la fortepiano kaj ludis al ni ian belan
-rusan arion. Apogate kontraŭ la kusenoj de mia kanapo, fumante
-parfumitan rusan cigaredeton, mi profundiĝis en miaj pripensoj,
-lulata de tiu duonorienta melodio, kiu sin miksis kun la memoraĵoj
-de nia ĵus finita konversacio. Stranga sento kaptis min. Ŝajnis,
-ke mi estas tute enpenetrata de tiu rusa atmosfero, kiu min
-ĉirkaŭis, ke mi iĝas ano de tiu familio, kies ĉiuj pensoj,
-opinioj kaj vivkondiĉoj estis tiom al mi kutimaj. Kiom malproksimaj,
-konfuzaj,--eĉ fremdaj!--ŝajnis al mi tiam Francujo, Alĝerio, mia
-antaŭa pensaro, mia franca "mi"! Penon mi bezonis, por ree konscii
-mian realan personecon, kaj kun mirego, mi ekmemoris subite, ke mi
-estas efektive inter fremdaj homoj, kiujn mi konis nur de kelkaj
-semajnoj, kies nacian lingvon mi ne scias tiel, kiel ili ne scias la
-mian, ke inter ni sola ligilo kaj komunikilo estas nur artefarita
-lingvo!
-
-
-
-
-V.
-
-
-Dum mia ĉeestado en Sumi, mi faris en la ĉirkaŭajn vilaĝojn
-multajn ekskursojn kaj ĉie ricevis, dank' al mia amiko, tre koran
-akcepton. Priskribi ĉiujn ilin detale, estus tro longe kaj, fine,
-enuige por miaj legantoj. Mi rakontos, kiel ekzemplon, nur unu el
-tiuj vojaĝetoj.
-
-Ian tagon, s-ro Speranskij kaj mi decidis, ke la morgaŭan tagon, ni
-veturos frumatene per poŝta veturilo, en Olŝanka'n, malproksiman je
-20 verstoj, ĉe lian amikon s-ro Lintvarev, kie ni pasigos du tagojn,
-por ke mi konatiĝu kun la kampara vivado.
-
-Je la tagiĝo malforta frapeto kontraŭ la ekstera vitro de mia
-duobla fenestro vekis min. Mi saltis el mia ferliteto, forpuŝis
-la noktan kurtenon de la fenestro kaj vidis, en la korto, la
-"jamŝĉik'on" aŭ poŝtan veturigiston, kiu tiel anoncis, ke li nin
-atendas.
-
-Ni vestiĝis kaj matenmanĝis senbrue por ne malkvietigi la
-dormantaron de nia domo, kaj baldaŭ, komforte sidantaj en nia poŝta
-kaleŝo, ni fiere ruliĝis sur la pintaj pavimoj de l' stratoj de
-Sumi, per la tuta rapidpovo de niaj bonaj ĉevaloj, kiel decas por
-veturilo de jamŝĉiko, honordevigata montri sian superecon antaŭ
-la modestaj trapasantaj, "izvoŝĉiki" (urbaj veturigistoj) aŭ la
-muĵikoj, kondukantaj en la bazaron siajn ĉaretojn, plenajn da
-lignaĵo aŭ da legomoj. Kaj, efektive, tute bravula ŝajnis nia
-fiera jamŝĉiko, kun sia bela ruĝa ĉemizo, sia ĉapo, ornamata per
-pavplumo, dum li stimulis siajn ĉevalojn per amemaj vortoj:
-
---Nno, parencinoj! Nno, bravuloj! Plejrapidu, miaj kolombetoj!
-
-Kaj la tintiloj de la jungiloj gaje kantetas, dum ni rapide trapasas
-la lastajn dometojn de la urbo. Niaj "parencinoj" estas fortikaj,
-la risortoj de nia veturilo bonegaj, kaj tio estas bonŝanca, ĉar
-la kavoj ne mankas sur la rusaj vojoj. Ŝajnas, ke la administracio
-lasas al la veturiloj la taskon ilin ebenigi per siaj radoj; ĝia
-rolo konsistas nur starigi, dekstre kaj maldekstre, du vicojn de
-lignaj fostetoj por montri la vojdirekton, kiam "avo-frosto" kovras
-ĉion, vojojn kaj kampojn, per sendiferenca mantelo de neĝo.
-
-Bedaŭrinde, nun ne estas neĝo, sed abomena polvego de tiu senŝtona
-nigratero de Ukrajno, kiu polviĝas, kiam ĝi ne ŝlimiĝas. Mi tiam
-komprenas, pro kio viroj, virinoj kaj infanoj, ĉiuj tie uzas botojn:
-ĉu pro la neĝo, ĉu pro la koto, ĉu pro la polvo, kie la piedoj
-enŝoviĝas ĝis la maleoloj, aliaj ŝuoj ne estas uzeblaj!
-
-Nun ni trairas kun multaj skuoj deklivan vojon tra la suburba
-vilaĝeto Luka, kies loĝantoj preskaŭ ĉiuj laboras en la fabrikejo
-de Ĥaritonenko. Antaŭ nia rapida veturilo kune kun nigraj porketoj
-kaj preskaŭ tiom malpuraj, fervore deflankiĝas ĉifonvestataj
-buboj, kiuj faras al ni respektajn reverencojn kaj petas moneron per
-akra voĉo.
-
-Post la vilaĝo, la vojo alflankiĝas la riveron Psjol'on kaj poste
-trapasas ĝin per ligna ponteto apud akvomuelilo.
-
-Tie, nia jamŝĉiko haltas kaj mia amiko petas min foriri de la
-veturilo.
-
---Kial?--mi demandas surprize.
-
---Ĉar la ponteto estas iom malnova kaj ŝanceliĝema, pli singarde
-estas pasi sur ĝi piedire sen la veturilo, kiu reatingos nin poste.
-
-Efektive, multaj plankoj de tiu ponto estas putrintaj, kaj mi tre
-timas ke, malgraŭ la traboj, enŝovataj kontraŭflue por ŝirmi ĝin
-kontraŭ la printempa glaciflosaĵo, la glacirompiĝo forportos
-la tutan lignaĵaron! Cetere, tio eble estus bona, devigante la
-registaron fari novan ponton!
-
-Sur la alia bordo estas herboplena marĉo, kiun ni povas traveturi
-dank' al masonita ŝoseo. Kiel la registaro povis fari tiun proporcie
-multekostan konstruaĵon, kiam ĝi ne povas eĉ ripari lignan
-ponteton? Mia amiko klarigis tiun misteron, respondante min, ke la
-ŝoseo estas konstruita de privatulo.
-
-Ĉirkaŭ ni, inter kanaroj, plaŭdnaĝas diversaj akvobirdoj, precipe
-anseroj kaj anasoj, kaj eĉ, en tiu ŝlima akvo, petolas kaj sin
-banas kelkaj nudaj buboj. Sed la marĉo ne estas vasta, kaj baldaŭ
-ni veturas en la ukrajna stepo.
-
-Jam la ruĝa suno tute leviĝis super la horizonto kaj, tra flokaro
-de blankaj nubetoj, disŝutas heligajn kaj varmigajn radiojn sur la
-kamparon, kiu disvastiĝas ondolinie ĝis nevideblejo. Nur maloftaj
-arboj, poploj aŭ betuloj, kaj, iafoje, ventomuelilo, kies flugiloj
-turniĝas per la venteto de la stepoj, rompas la uniformecon de tiu
-senfina ondoforma ebenaĵego. Oni ne renkontas tie, kiel en niaj
-okcidentaj landoj, dometojn dise konstruatajn apud tufo de arboj:
-la kamparanoj rusaj malŝatas esti izolaj kaj ĉiam sin grupigas po
-vilaĝoj.
-
-La naturo estas frumaturiga en Rusujo. Oni semas tuj post la
-printempiĝo, t. e. dum la dua duono de marto, kaj nun, en la
-komenco de julio, la fojno jam estas falĉita. Oni rikoltas sekalon,
-avenon kaj tritikon, kiujn oni superŝutos sur la vendejon Eŭropan.
-Ukrajno kaj Nordameriko estas la du provizejoj de Eŭropo por
-tritiko. La nigra tero de suda Rusujo estas ankoraŭ nova kaj tre
-fruktodona; racie dividata, ĝi certigus sufiĉan vivrimedon al ĝia
-tuta loĝantaro. Bedaŭrinde granda parto de ĝi estas posedata de
-riĉegaj bienhavantoj, kaj la neklereco de la muĵikoj, kiuj posedas
-la ceteron igas ilin tro facile viktimoj de la rikoltaĉetistoj.
-Tiuj spekulaciistoj, profitante la malriĉecon de siaj vendistoj,
-konsentas al ili malsimplajn antaŭajn pruntedonojn, per kiuj ili
-tiel konfuzigas siajn kalkulojn, ke la kompatinduloj ne povas ilin
-kontroli. Plejofte, ili ne scias legi kaj skribi, kaj devas konfidi
-al la vilaĝa skribisto, kiu interkonsentas kun la aĉetanto, por
-ilin perfidi. Tiel, ĉu posedate de bienuloj, ĉu ekspluatate de la
-muĵikoj, la rusa tero tro ofte utilas nur por pliriĉigi malmultajn
-anstataŭ doni facilan vivadon al tiuj, kiuj ĝin efektive fruktigas.
-
-Tion klarigis al mi s-ro Speranskij; kaj mi rigardis trapaŝantajn,
-la longajn sekvantarojn de malaltaj ĉaretoj, kiujn tiris malrapide
-paroj de pripensemaj bovoj, dum sur la flavaj amasigitaj fasketoj la
-kondukantoj apatie sterniĝis.
-
---Simbola apatio de tiuj simpluloj, mi rimarkigis. Kiom longe ĝi
-daŭrados, kaj ĉu ne danĝera estos la vekiĝo?
-
---Neniu povas ĝin diri,--respondis mia amiko.--Tamen, eĉ nun,
-estas notinda antaŭsigneto. Rimarku, ke multaj el tiuj muĵikoj,
-vidinte mian uniformon, ne salutas: antaŭ kelkaj jaroj, tio ne estus
-okazinta, kaj tio pruvas internan malkontenton, kiu eble kaŭzos al
-ni surprizojn.
-
-Tiel parolante, ni estis alveturantaj apud la vilaĝego Ĉerneĉina,
-de kiu nin disigis nur rivereto trairebla per ligna ponteto. Sed tiu
-ponteto, pli malfeliĉa ol tiu de Luka, jam estis tute disrompita
-kaj pacience atendis, ke oni bonvolos ĝin ripari. Ĉar ni ne
-povis, ankaŭ, atendi tiun bonvolon, ni faris kiel la loĝantoj de
-Ĉerneĉina, ni ĉirkaŭiris la rivereton ĝis alia ponteto. Tio
-prokrastigis nin je dudek minutoj, sed, en Rusujo, "time is not
-money".
-
-La vilaĝegon tiam ni ne vizitis, kaj ni haltis nur momente, por
-trinkigi niajn spiregantajn "parencinojn". Junulino, vestita
-pentrinde per ruĝebrodita ĉemizo ĉerpis akvon el puto, fosita en
-la strato mem kaj ŝirmata per tegmenteto kun sankta ikono. Nia
-veturigisto, pie sin signis kruce antaŭ la ikono, kaj petis de
-la nova Rebekka unu sitelon da akvo, kiun li pagis, ne per biblia
-edziĝpropono, sed pli moderne, per kelkaj moneroj.
-
-Kaj poste, "nno kolombetoj"! Nia kaleŝo ree rapidis sur la
-pulvoplena stepo. Post kelkaj verstoj, la aspekto de la pejzaĝo
-ŝanĝiĝis, ĉar ni alproksimiĝis la provincon Kursk, mezan inter
-Malgranda kaj Granda Rusujo. La kamparo iĝis pli malebena, la arboj
-pli oftaj. Fine, nia vojo torde disvolviĝis inter kruta deklivo,
-kiun arbareto kronis, kaj la profunde fosita fluejo de la rivero
-Psjol, tie proksima de sia fonto, kaj iĝanta nun modesta rivereto.
-
-Sur teraltaĵeto juna kamparano, helpata de amiko, konstruis lignan
-dometon. S-ro Speranskij salutis lin per gaja ekkrio, kiun li afable
-respondis.
-
---Mi amikiĝis,--klarigis mia amiko, kun tiu tre saĝa kaj iom klera
-muĵiko. Mitrofano ĵus fianĉiĝis, kaj, kiel kutime, konstruas sian
-edziĝan neston antaŭ ol preni edzinon. Ni vizitos lin poste ĉe
-liaj gepatroj kaj petos, ke li montru al vi vilaĝajn dancistojn.
-
-Nia vojaĝo estis finiĝanta. Ree stimulataj per la karesoj de l'
-vipo kaj de l' amemaj vortetoj de nia jamŝĉiko, niaj bonegaj
-"parencinoj" triumfe galopis en larĝa aleo, borderata per palisoj
-plektitaj el salikaĵoj, kaj vico de pentrindaj dometoj. Ni alveturis
-antaŭ barilo, kiun servisto malfermis, ni eniris en vastan korton,
-kiun ĉirkaŭis veturilejoj, ĉevalaj, bovaj kaj ŝafaj staloj kun
-la tuta ilarejo, necesa por ekspluati grandan bienon. Poste aperis
-ĝardeno, kiun ombris altkreskaj arboj. Bela hundego nin akompanis
-per laŭtaj bojoj. Fine, nia veturilo haltis antaŭ la verando de
-domo, gracie kovrata de foliaroj. Tie min atendis la mastroj de tiu
-bieno, s-ino Lintvareva kaj ŝia filo.
-
-Kiel multaj bienuloj de Rusujo, s-ro Lintvarev ofte vojaĝis kaj
-povas iom paroli per ĉiuj ĉefaj lingvoj de Eŭropo. Mi do povis
-senpere babili kun mia nova gastiganto, kies bonhumoreco kaj afabla
-akcepto tuj faciligis min. Laŭ la bela rusa kutimo, li diris al mi:
-
---Bonvolu konsideri tiun domon, kiel vian, kaj kondutu tutlibere,
-kiel en via hejmo!
-
-Kaj li akompanis min en la bieno por konigi ĝin al mi. La domo
-staras kontraŭ lageto, kiun oni povas vidi el posta verando.
-Ĉirkaŭe estas la floraj, fruktaj kaj legomaj ĝardenoj, kaj, pli
-malproksime, la kulturejo, kiu etendiĝas al la nordo, inter beletaj
-altaĵetoj ĉe la limo de la gubernio Kursk. Je la maldekstra
-flanko de la domo, apud herbejo, ombrata de belegaj arbegoj, densa
-arbareto kuŝas sur plataĵeto, kiu antaŭeniras kiel promontoro kaj
-permesas ĝui ĉirkaŭvidon super la steparo. Kiom majeste impresiga
-devas esti tiu panoramo, kiam la norda vintro kovras la senfinan
-ebenaĵegon per uniforma tapiŝo de neĝo, blindige brilanta sub la
-radianta suno! Tiam la tuta naturo silentas kaj ŝajnas mortinta
-sub tiu glaciiga kovrilo. Nur maloftaj glitveturiloj kaj malsataj
-lupoj iafoje punktemarkas la blankaĵon, solaj atestantoj de la
-vivo, interne kaŝata.--Nun, kontraŭe, kia vivpotenco ĉirkaŭas
-min! Miaj piedoj premas flekseblan herbon kaj disŝutitajn en ĝi
-graciajn floretojn, kiujn ondigas la stepa venteto. Tie svarmas la
-multego de la insektaro, formikoj kaj laboremaj abeloj, zumantaj
-muŝoj, kaj, ho ve! suĉemaj kuloj, ŝajnantaj kredi, kiel simplaj
-homoj, ke la mondon oni fabrikis speciale por ili, kaj ke ili rajtas
-profiti mian sangon, kiel mi la lakton de bovinoj. En la foliaroj
-de la arbareto malantaŭ staranta, la birdaro pepas, flirtas kaj
-batalas, dum ĉirkaŭ mi kvietaj brutoj dormetas al sin paŝtas laŭ
-meditema malrapideco. La apudeston de l' homoj oni divenas nur per
-iliaj faritaĵoj, kampoj ĵus falĉitaj kaj dometoj, tegmentitaj per
-pajlo, sed en tiu horo, ĉiuj, viroj kaj virinoj, estas okupataj pri
-la draŝado, kiun konigas la basa ronkado de nevidebla maŝino.
-
-Post ĝenerala esplorado de la ĉirkaŭaĵoj, ni vizitis la domareton
-de la muĵikoj. Antaŭ kvardek jaroj, kiam ekzistis la servuteco,
-oni kalkulis la valoron de ĉiu bieno, ne per la nombro de ĝiaj
-"desjatini" (termezuroj), sed per tiu de la "animoj", t. e. de l'
-servutuloj, kiuj ĝin kulturis. Periodaj enrigistroj kontrolis la
-nombron de tiuj animoj kaj per ĝi determinis la impostŝuldon de
-l' bieno. La muĵiko valorigis la bienon ne nur ĉar li donis al la
-mastro terlaboron, sed ankaŭ ĉar li devis pagi al li specialan
-takson, nomatan "obrok", diversvaloran laŭ la pagebleco de l'
-muĵiko kaj la bezonoj de l' sinjoro; li ne povis forlasi la bienon
-aŭ edziĝi sen la permeso de lia posedanto. Hodiaŭ, liberigita
-per la leĝo, la muĵiko memposedas sian dometon kaj iom da tero;
-kaj, ĉar tiu bieneto ne sufiĉus por nutri lian familion, li
-dungekulturas la bienon de la sinjoro. La elservutigo ne faris
-praktike gravan plibonigon en lia stato, ĉar se ĝi malebligis la
-trouzojn de la landestro kontraŭ la landservutulo, aliparte, ĝi
-lasis la nekleran kamparanon sen protektado kontraŭ la malhonestaj
-spekulaciistoj, kiuj nun lin trompas.
-
-Feliĉe, inter la landsinjoroj estas liberalaj homoj, kiuj donas
-volonte al sia eksservutularo neprofitemajn konsilojn kaj kvazaŭ
-patriarkan protektadon. Rekompence, la muĵikoj ne ĉesis montri
-antaŭ ili tradician respekton, kiu donas al iliaj kunrilatoj
-fizionomion apartan kaj kuriozan. Cetere ĉiuj kleruloj de Rusujo,
-eĉ la plej entuziasmaj pri la muĵikoj (kaj en tiu nacio dank' al
-Tolstoj ili estas multegaj) uzas por ilin alparoli tonon duonrideman,
-duonprotekteman kiel, ĉe ni, plenaĝulo parolas al knabo. Ja tiu
-konduto estas prava, ĉar la rusa kamparanaro, kiu ĝis nun ne
-disvolviĝis intelekte, estas kvazaŭ knabaro, knabaro multnombra,
-en kiu sidas la fatalo de tiu nacio, promesdona aŭ minacplena laŭ
-la direkto, kiun elektos ilia nuna evolucio. Tion bone komprenis la
-adorato de la rusaj kleruloj, grafo Leo Tolstoj, kiam, decidinte
-dediĉi sin al la edukado de la simpluloj, li malgrandigis sian
-tutmonde faman talenton de verkisto ĝis la intelekta kreskiĝo de
-la muĵikoj, por skribi de tiam nur tiujn infanindajn fabelojn, kiuj
-mirigas kaj elravigas lian fremdan legantaron. Simile al Tolstoj,
-agas ankaŭ multaj rusaj kleruloj kaj siaflanke la kamparanoj
-respondas ilin per duonnaiva, duonfidema rideto, kiu strange
-kontrastas kun ilia esplorema kaj ironia rigardo.
-
---Kio reale estas en tiuj krudaj cerboj, mi pensis dum kelkaj
-muĵikoj renkontante nin, salutis s-ron Lintvarev, ĉu tio ĉi
-estas veraj danko kaj respekto por bona kaj favorema patrono aŭ,
-ĉu, kontraŭe, sekreta envio de malfortulo al fortulo, kaj la
-praava malamo de la idoj de l' subpremitoj kontraŭ la ido de l'
-subpremintoj? Tion montros la estonto.
-
-Miaj gastigantoj, sincere liberalaj, sin montris tiam tre konfidemaj
-kaj entuziasmaj kaj al mi ŝajnas, ke ili opiniis min iom tro
-skeptikema kaj moderema. Ilia bela entuziasmo tute memorigis al
-mi tiun de la franca nobelularo samtempa je Voltaire kaj J. J.
-Rousseau. Sed nun, la rusaj nobeloj ankaŭ havas sian postrevolucian
-eksperimenton, kaj, iafoje, mi demandas min, ĉu miaj gastigantoj ne
-ŝanĝis iomete sian opinion?
-
-Mi memoras plezure niajn paroladojn dum la tagaj kaj vesperaj
-manĝadoj, kiujn lerte prezidis nia dommastrino. Mi ankoraŭ vidas
-kvazaŭ antaŭ miaj okuloj, ŝian altan kaj elegantan figuron, ŝian
-vizaĝon espriman kaj spritan, kaj tiun penetreman rigardon, kiu
-estus konfuziga, se ne ĝin dolĉigus bonema duonrideto. Ŝi ne
-povis, aŭ, pli ĝustedire, ne konsentis paroli france kaj mi devis,
-por niaj konversacioj, uzi la peron de ŝia filo aŭ de mia amiko.
-Sed ŝi perfekte konis nian nunan francan literaturon,--multe pli
-bone, o ve! ol mi mem konis la rusan,--kaj ŝi sin montris fervora
-admirantino de Emile Zola. Tiu franca aŭtoro estas la preferato de
-la rusaj legantoj, kiel plej simila, per sia verkmaniero, je la nun
-iom kruda realismeco de la slava verkistaro.
-
---Volonte mi konsentas kun vi,--mi diris,--pri la potenco de
-observadisto kaj de priskribisto de Zola. Liaj romanoj iafoje
-altiĝis, per la forto de la vereco kaj de la vivpoveco ĝis la
-beleco de moderna epopeo, sed, pro ĝia talento mem mi bedaŭras,
-ke tro sisteme li montras la malbonajn flankojn de nia homaro. Tiel
-farante, li iĝis iom malvera, same kiel estus fiziologiisto, kiu,
-por montri, kia estas la homa korpo, prenus siajn ekzemplojn nur
-en malsanulejo. Pro tio mi timas, ke vi, sinjorino, kaj la multaj
-estimindaj fremduloj, kiuj legas liajn priskribojn, havu pri nia
-franca societo malfavoran, kaj, mi povas diri, ne pravan opinion.
-
---Vera respondo de francoj, ĉiam ĝentilaj kaj fieraj,
-neniam seriozaj! Sed kvietigu, sinjoro franco, vian nacian
-ofendemecon!--respondis kun bona rido s-ino Lintvareva.--Ni ne
-opinias, ke Zola montras la malvirtojn de l' francoj, sed tiun de
-l' homoj, kia ajn estas ilia nacieco. Ĉiuj homoj estas samvaloraj,
-francoj aŭ rusoj, riĉuloj aŭ malriĉuloj, nobeloj aŭ muĵikoj. La
-verkaro de Zola estas la spegulaĵo ne de unu nacio, sed de la tuta
-homaro.
-
---Estu tio, mi diris. Sed ĉu talenta verkisto ne devas celi la
-animan pliboniĝon de sia legantaro kaj, por tio, montri en siaj
-libroj imitindajn ekzemplojn prefere ol malestimindajn homojn?
-
---Jes, se li verkas por infanoj, ne, se li sin turnas al prudentaj
-homoj. La plejbona instruado por plenaĝaj homoj rezultas el la
-sperto mem de la vivo, kaj el ĝia tute sincera priskribo, tia kia
-ĝi estas. Malprave oni supozus, ke vero bezonas artornamon, ian
-idealan poeziigon. Impresiga estas nur la vivo kruda. Via Zola, nia
-Gorkij kaj nia Tolstoj pli multe faris por la plibonigo de l' homaro,
-ol centoj de moralaj kaj religiaj libroj!
-
-Tiel parolis, per forta kaj konvinkata voĉo tiu nobelino,
-forspirante al la plafono la blankajn fumrondetojn de la bonodoraj
-cigaredoj, kiujn, kiel multaj rusinoj, ŝi fumadis dum la tuta tago.
-Kaj dume, super ŝia kapo, en angulo de la manĝoĉambro, trankvile
-briletis lumeto pie pendigita antaŭ la sankta ikono, eksprotektanto
-de tiu domo, nun lasta postsigno de la tempo, apenaŭ pasinta, kiam
-la nobeloj ne legis Zola kaj posedis servutulojn!
-
-Tiun saman kontraston mi konstatis, dum la sama vespero, kiam mi
-eniris en mian dormoĉambron. Vitrata ŝranko montris aron de sanktaj
-figuroj kaj piaj aĵetoj, arkaisme kolorigitaj. Sed, sur antaŭmetita
-breto, amasiĝis libretoj de popola eldonejo, kiu celas disvastigi la
-modernan klerecon ĉe la muĵikoj kaj laboristoj!
-
-
-
-
-VI.
-
-
-La postan tagon, je mia vekiĝo, s-ro Speranskij proponis al mi
-matenan promenon en la bieno de s-ro Lintvarev. Mi plezure akceptis.
-Nin akompanis dekdujara gimnaziano, Kolja (Nikolĉjo), jam fervora
-adepto de l' sporto, kiun sankta Huberto plejŝatis, kaj armata
-per malmultpeza karabeno por pafi al la birdoj. Pri tio mi devas
-diri, ke Rusujo estas paradizo por ĉasistoj pro la multego kaj
-diverseco de ĝia ĉasaĵo, kaj s-ro Lintvarev estis proponinta al mi
-interesajn kaj fruktoplenajn ĉasesplorojn. Bedaŭrinde mi, kiel s-ro
-Speranskij, tute ne ŝatas tiun plezuron. Mi, do, min armis nur per
-mia fotografilo por kapti kalkajn kuriozajn pejzaĝojn.
-
-Ni intencis viziti la kamparon, sidantan transe de la lageto, kaj
-por atingi pli rapide nian celon, ni decidis veturi tien per boato.
-Apud la bordo estis ia stranga ŝipeto, nomata ruse _botnik_ kaj tre
-simple fabrikita de la muĵikoj el unu arbotrunko. Tiuj pirogoj,
-mallarĝaj, cilindraj kaj, kompreneble, sen kilo, renversiĝas tiom
-facile kiom ili moviĝas, kaj mia amiko antaŭsciigis min afable, ke
-ia ajn skueto nepre nin ĵetus en la akvon!
-
-Tiel bone informita, mi singarde lokis min kaj mian fotografilon en
-la mezon de tiu ĉarma boateto, sur ĝian fundon mem, ĉar benkoj
-estas superfluaĵo, malŝatata de l' muĵikoj. Kolja sin starigis,
-kiel koko, sur l' antatŭan pinton de nia flostrunko, dum s-ro
-Speranskij, kiel ŝipestro, grave sin metis sur la postan parton
-kaj lerte nin puŝis per mallonga tabuleto, kiun li bonvolis nomi
-remilo. Tiel, oni diras, la muĵikoj veturas komforte: ke mi sentis
-min komforte, mi ne povus certe diri, sed tiu sporto donis al mi ne
-atenditan senton, tiun de la dancisto sur streĉita ŝnuro! Nur mi
-forte bedaŭris, ke mi ne akceptis la pafilon, proponitan de s-ro
-Lintvarev, ĉar ĝi estus al mi oportune utilinta kiel ekvilibrilo!
-
-Ni malrapide veturis sur tiu lageto, kiun ĉirkaŭis kaj ornamis
-la densa foliaro de belaj arboj. En ia loko, tiu lageto estis
-superakviginta malaltan parton de la bordo kaj ni devis antaŭeniri
-singarde, meze de la ŝtiparo de renversitaj kaj senfoliigitaj arboj,
-kiuj donis pentrindan ŝajnon al la pejzaĝo, sed estis, pro siaj
-subakvaj radikoj, danĝeraj rifoj por nia turniĝema ŝipeto. Multaj
-duonsovaĝaj anasoj naĝis ĉiuflanke, rapidante for de ni kaj de
-nia bruema karabeno. Nia juna ĉasisto fervore celis, pafis kaj
-maltrafis. Tamen, iafoje, nesingarda birdo restis proksime de ĝia
-malamiko.
-
---Ho! tiun ĉi fojon, mi nepre ĝin trafos! ekkriis Kolja.
-
-Kaj li alŝultrigis zorge sian karabenon, vigle premis la risorton,
-por celi pli precize kliniĝis al la birdo, kaj... ni triope defalis
-en la akvon!
-
-Feliĉe, neprofunda estis la lageto, kaj proksima ĝia bordo.
-Akvumitaj, ŝlimaj kaj malvarmaj, ni maltriumfe reiris domen,
-akompanataj de la nazsonaj kondolencoj de la anasaro.
-
-Post plena puriĝo, viŝiĝo, revestiĝo kaj bona manĝado, kiu
-revarmigis nin, s-ro Lintvarev proponis al ni viziti la vilaĝon
-Ĉerneĉina, tra kiu ni jam estis veturintaj dum nia alvena vojaĝo.
-Por konatigi min kun la kampara veturilaro, ni tien iris per
-"bjegunki". La plej kutima veturilo muĵika estas la "linjejka", kiu
-konsistas el simpla trabo kun kvar radoj, sur kiu oni rajdas apogante
-siajn piedojn sur l' antaŭan radakson. Sed la bjegunki de s-ro
-Lintvarev estis pli luksa. Anstataŭ trabo, ĝi havis rektangulan
-plankon, sur kiu ses homoj povis sidi dorso ĉe dorso. Nek risortoj,
-nek apogiloj, sed la veturantoj povis tute libere sin apogi kontraŭ
-pli firma kunvojaĝanto aŭ sin alkroĉi je lia vesto, kiam la
-skuegoj estis tro fortaj, kaj se nur ili atentis zorge por ne tuŝi
-la teron per siaj pendantaj piedoj, ili entute povis sukcese atingi
-la finon de sia vojaĝo.
-
-Mia boatpromeno estis jam iginta min lerta ekvilibristo, tial mi
-estis ankoraŭ tuta kaj sana, kiel efektiva muĵiko, kiam ni haltis
-en la vilaĝo Ĉerneĉina, antaŭ la domo de lia pastra moŝto, patro
-Vasilij. Tri belaj geknaboj ĝoje nin akceptis kaj rapidis por saluti
-s-ron Lintvarev, dum aperis la edzino kaj la bofratino de l' pastro,
-fine la pastro mem, kies alta figuro, belŝajna vizaĝo kaj saĝa
-rigardo tuj elvokis simpation.
-
-Patro Vasilij diferenciĝas el multaj siaj kolegoj per sia larĝa
-kaj moderna spirito. Dece kaj afable li ricevis la neortodoksan
-fremdulon, kia mi estis, anstataŭ manifesti la malprogreseman
-malfidon, kiun montras kutime al la fremduloj la ekleziularo
-vilaĝa. Aliparte, patro Vasilij, kiel ĉiuj rusoj, pasie amas
-siajn infanojn, kaj, ĉar mi mem estas ĉiam favoratulo de la
-geknabaro, mi tuj eltrovis la vojon al lia koro, amikiĝante kun
-liaj ĉarmaj gefiloj, kiuj baldaŭ alportis al mi, en la salonon, la
-tutan kolekton de iliaj ludiloj. Sub ilia protektado mi inspektis
-la pastran domon, beletan lignan konstruaĵon, starantan antaŭ
-la preĝejo, ĝian ĝardenon kaj ĝian korton, eĉ la fortegan
-virporkon, patron de la tuta porkidaro de Ĉerneĉina, fonton de
-fiereco kaj de profitoj por la pastra familio.
-
-Poste mi vizitis kun patro Vasilij la preĝejon de l' vilaĝo,
-kiu tiam estis dezerta, ĉar la tuta loĝantaro sin okupadis pri
-kampara laboro. Tre simpla estis tiu preĝejo, konstruita, laŭ
-rusa kutimo, meze de ĝardeno, ĉirkaŭita de muroj en kies parto
-estis la tombejo de la vilaĝanoj. Kiel ĉiuj ortodoksaj preĝejoj,
-ĝi estis kvadrata, kun kvar flankaj kaj unu centra kupoloj verde
-pentritaj. Ĝian internon dividis je du partoj mezstaranta muro aŭ
-ikonostaso, post kiu estis la loko, rezervata por la pastroj kaj
-iliaj helpantoj. En la rusaj preĝejoj estas nek seĝoj,--oni devas
-pied- aŭ genustari,--nek orgenoj,--nur la homa voĉo estas permesata
-de la ortodoksa liturgio,--nek statuoj, sed multnombraj muraj
-pentraĵoj, figurantaj la Tridion kaj la ortodoksajn sanktulojn,
-sed tiuj pentraĵoj neniel celas simili la realaĵon--ĉia persono,
-kvazaŭ katalepsiigata en sintenado, fiksita de la tradicio, vestata
-per rigidaj bizante kolorigitaj kaj orumitaj vestaĵoj, memorigas la
-bildojn de la Mezepokaj manuskriptoj. Antaŭ la ikonostaso staras
-malalta katedro, el kiu la pastro alparolas la aŭskultantaron.
-La altaro staras post la ikonostaso en la parto, difinata por la
-ekleziularo. Oni tien iras tra tri pordoj, el kiuj la centra estas
-trairebla nur de la diservanta pastro kaj de la caro, dum la tago
-de lia kroniĝo. En tiu pordo pendas vualo, memoriganta tiun de l'
-Templo en Jeruŝalajmo, kiun oni mallevas por kaŝi la pastron, dum
-li komuniiĝas.
-
-De la centra kupolo, kie estas la sonorilejo, mi povis ĝui
-ĉirkaŭvidon sur la tutan vilaĝegon. Tre apartan kaj pentrindan
-vidiĝon havas la malgrandarusaj vilaĝoj. Male je la malpuregaj
-"isbi" de Grandarusujo, iliaj dometoj aŭ "ĥati" ĉiam estas zorge
-purigitaj kaj freŝe kolorigitaj per kalko. Iafoje la malgrandaruso,
-kiu havas artistan instinkton, pentras blue aŭ rozkolore sian
-"ĥata", kaj tiuj diverskoloraj dometoj ŝajnas ludiloj de infanoj
-pro siaj pordoj kaj malgrandaj fenestretoj, ornamitaj per lignaj
-skulptaĵetoj. Ĝenerale la dometo staras gracie en ĝardeneto,
-ĉirkaŭata de barilo el plektitaj salikoj, kaj gajigata de papavoj,
-siringoj, precipe de lakmusoj kun larĝaj, vivflavaj floregoj. Kiam
-tiuj sunfloregoj plene maturiĝis, la muĵiko detranĉas ilin kaj
-sekigas sur la malalta pajla tegmento de sia ĥata tiel ŝanĝata
-je bukedo; poste, de la sekigitaj floroj li forprenas la centrajn
-nigrajn grajnojn, kiujn li tre frandas. Somere, la lipetoj de la
-vilaĝaj geknaboj estas ĉiam nigrigataj de tiuj grajnoj, kiujn ili
-senĉese mordetas.
-
-Patro Vasilij kondukis min ĉe kelkajn ĥati'n. Ilia plano estas tre
-simpla--unu peroneto, unu malgranda antaŭĉambro por la brutaro, kaj
-unu kvarangula kalkepentrata ĉambro, kun lignaj benkoj, fiksataj
-kontraŭ la muroj kaj unu tablo. En unu angulo, kubforma forno
-senĉese hejtata dum la vintro; en la kontraŭa angulo, sankta ikono,
-ĉirkaŭata de diversaj kolorigitaj bildoj, figurantaj la sanktulojn,
-la caran familion, vidaĵojn de Moskvo, de sanktaj monaĥejoj, aŭ
-popolajn legendojn kaj kantojn. Se la mastro estas riĉeta kaj
-luksama, li ornamas sian plafonon per girlandoj el diverskoloraj
-paperoj, kiuj tute similas tiujn de la maŭraj domoj en Alĝerio. En
-la ĥati ne estas litoj--la muĵikoj sin kuŝas sur la benkojn, kaj,
-vintre, kontraŭ la forno.
-
-Tiaj dometoj, faritaj el tero, lignaĵo kaj pajlo, facile kaj tre
-ofte ekbruliĝas. Tial la registaro prave devigas la kamparanojn
-asekuri liajn domojn kontraŭ la fajro. Kiam brulado okazas, tuj
-la preĝeja sonorilego ĝin anoncas, kaj ĉiuj devas helpi por la
-estingo. Ĉiu havas rolon antaŭ difinitan kaj devas alporti la ilon,
-sitelon, hakilon, k.t.p., kiun montras desegnaĵo, farita super la
-pordo de lia dometo. Cetere la bruligo de tiuj senmeblaj "ĥati"
-ne estas tre grava malfeliĉo, se nur la posedanto povas antaŭe
-savi siajn brutojn kaj malmultan ilaron. Nova loĝejo estas rapide
-konstruata, la domaĝon pagas la asekura kompensaĵo kaj la fina
-rezultato estas, ke la muĵiko anstataŭis malnovan dometon per nova.
-
-Kiel mi jam diris, la vilaĝanoj laboris en la kamparo, kaj nur
-restis en Ĉerneĉina junaj infanoj, kiujn ni vizitis en la
-infangardejo apud la preĝejo. Por ili, s-ro Lintvarev estis
-alportinta kuketojn, per kiuj ni feliĉigis tiujn malriĉajn hometojn
-post la disdono de ilia supo. Sed la vido de l' plezuriga apetito de
-tiuj geknabetoj apetitigis nin mem kaj volonte ni reiris en la domon
-de patro Vasilij, kie nin atendis sufiĉega manĝado.
-
-Post mallonga preĝeto, nia afabla gastiganto plenigis glasetojn
-da brando kaj solene toastis je nia sano; poste, ni sidiĝis
-ĉirkaŭ la tablo. Por miaj nerusaj legantoj mi donas la liston de
-la manĝaĵoj. Unue, en vasta pladego "botvinjo", t. e. fumigitaj
-kaj nekuiritaj fiŝoj, haringoj kaj anĉovoj, kun duonboligitaj
-kaj senŝeligitaj ovoj, naĝantaj en kvaso, aŭ cidro, farita el
-fermentita sekalpano[3]; due "barĉo" aŭ bolita viandaĵo, fine
-rostita bovaĵo; kiel deserto, framboj kun kremo, akvomelonoj kaj
-pomoj.
-
-[3] Eble miaj legantinoj deziras scii la formulon por fari
-bongustan kvason? (tiu trinkaĵo havas tre malsimilajn gustojn laŭ
-ĝia farmaniero).
-
-Prenu unu kilogramon de bakita sekalpano; ĝin tranĉu laŭ pecoj
-larĝaj kiel manplato; ilin sekigu en forno aŭ sur fera plataĵo.
-Poste, metu ilin en vazon kaj surverŝu proksimume du litrojn da
-bolanta akvo. Kovru per tuko kaj atentu, ĝis kiam tiu miksaĵo
-atingos nur 20, 25 gradojn de la centigrada termometro. Tiam almetu
-dudek kubajn milimetrojn da fermentilo (prefere biera fermentilo).
-Lasu la tuton fermentadi dum dekdu horoj. Poste filtru la fluidaĵon,
-almetu 150 gramojn da sukerpulvoro, kaj miksu, por ke ĝi plene
-solviĝu. Enverŝu la fluidaĵon en du, tri botelojn kun _du_ sekaj
-vinberoj en ĉia botelo; hermetike kaj fortike ŝtopu, kaj starigu
-la botelojn en _malvarman_ lokon. Post 4, 5 tagoj, la kvaso
-estos farata.
-
-Mi atentigas miajn legantinojn pri tio, ke la kvaso, kiel la
-ĉampanvino, devige postulas malvarmon, eksplodas kaj ŝaŭmas. La
-formulo supredirita havigos 2, 3 botelojn. Kompreneble, por havi pli
-grandan kvanton, plimultigu proporcie la kvantojn de sekala pano,
-akvo, fermentilo kaj sekaj vinberoj.
-
-Certe, mi tre mirigis, eble iom skandaletis la bonan pastron, petante
-por iom da akvo! Por sensoifigi nin, ofte, dum la manĝado, li
-plenigis niajn glasetojn per brando, leviĝis kaj retoastis je nia
-sano. Kompreneble, ni devis vice fari al li kaj al lia familio tiun
-saman ĝentilaĵon. El tio rezultas, ke plaĉinda gajeco jam vivigis
-nian rondon, kiam la mastrino solene alportis la samovaron. Mi fine
-kronigis tiun ĝojan kunsidon, fotografante patron Vasilij kun lia
-familio.
-
-Dum mi skribas tiujn liniojn, mi havas antaŭ miaj okuloj tiun
-portreton. Patro Vasilij sidas grava, ĉirkaŭata de siaj edzino,
-bofratino kaj tri graciaj infanoj. Lia bela barbo kaj lia longa
-kaphararo, kiujn tondilo neniam devas tuŝi, etendas silkbrilajn
-buklojn sur lian grandfestan violan sutanon; lia plej luksa kruco
-ornamas lian larĝan bruston. Lia penetrema kaj lojala rigardo
-elvokas impreson de honesteco, indeco kaj saĝeco. Se nur ĉiuj rusaj
-pastroj similus lin!
-
-Fine, ni devis lasi tiun simpatiindan familion. Rapide, nia
-"bjegunki" reveturigis nin ĉe s-ron Lintvarev, ĵus por ke ni povu
-partopreni en la posttagmeza manĝado. Ho! tiuj rusaj manĝadoj!
-Apenaŭ unu finiĝis, alia ekkomencas! Mia franca stomako devis
-energie batali kontraŭ iliaj senĉesaj atakoj. La rusa tago enhavas
-kvin regulajn manĝadojn: je la vekiĝo, je la dekunua horo matene
-(zavtrak), je la tria posttagmeze (objed), je la oka vespere (uĵin),
-kaj la manĝeto aŭ poldnik; plie se vi vizitas iun, nepre oni
-proponas al vi ian frandaĵon kun teo, kiun la ĝentileco devigas vin
-akcepti. La malgrandarusoj pretendas, ke ili manĝas malmulte kompare
-kun la grandarusoj: mia imago, terurigata, rifuzas pripensi, kia
-povas esti la grandarusa apetito!
-
-Post tiu manĝaĵo, mi iris kun s-ro Speranskij viziti lian amikon,
-muĵikon Mitrofanon, kiun ni estis jam renkontintaj la antaŭan
-tagon, dum ni veturis al la bieno de s-ro Lintvarev.
-
-Tre simpla kaj malriĉa estas la domo de l' gepatroj de Mitrofano,
-sed afablega estis lia akcepto. Krudaj manoj, hardigitaj de l'
-terlaboro, ĝoje kaj gastame premis la manon de s-ro Speranskij kaj
-tiun de lia amiko. Ĉiuj, gepatroj, gefratoj, eĉ genajbaroj, junaj
-kaj maljunaj, amike amasiĝis ĉirkaŭ ni. Sur la malglatan tablon
-oni alportis botelon da kvaso kun kuketoj, kaj ni toastis kun tiuj
-bonegaj simpluloj. Mitrofano prezentis al ni sian fianĉinon, kun kiu
-li estis edziĝonta tuj post la konstruo de ilia dometo.
-
-Mia amiko petis ilin kaj aliajn gejunulojn, ke ili dancu antaŭ mi
-kelkajn tradiciajn dancadojn, kaj ili afable akceptis. La dancejo
-estis verda herbejo, ĉirkaŭata de arbetaroj. La orkestro konsistis
-el akordiono, violono kaj tintiltambureto, sed ĉiuj akompanis voĉe
-la muzikantojn. Dum la junulinoj gracie kaj kvazaŭ malŝate sin
-balancis, ĉirkaŭ ili, amindumuloj vetbatalis per ĝentilaĵoj kaj
-afablaĵoj, tiom fervore, eĉ furioze, kiom iliaj praavaj kozakoj,
-kiam ili atakis la tatarajn bandojn. Jen, kaŭrante, ili rapidege
-glitigis siajn piedojn unu post la alia, jen, streĉiĝante kiel
-risortoj, ili alten saltegis kun akra krio, forĵetante flanken
-siajn piedojn kaj brakojn, turniĝante kaj rondirante ĉirkaŭ la
-koketulino, kiu fine favoris ilin per esperiga rideto. Tiun sovaĝan
-dancadon, nomatan "hopak" strange lumigis la ĵus malaperonta
-suno, ruĝa kiel la flamego de vasta brulado, kies malaltaj radioj
-malproksimen etendis la ombrojn de l' dancistoj, donante al iliaj
-ekscitataj vizaĝoj ŝajnon kvazaŭ eksterhoman...
-
-Baldaŭ, tute noktiĝis; sennombra stelaro trembrilis en la malhela
-ĉielo, dum pala luno, heligis per malvarma lumo la kamparon.
-La kamparanaj gejunuloj nin akompanis are ĝis la domo de s-ro
-Lintvarev, plenigante per siaj kantoj la stelplenan stepon. Malrapide
-mi paŝadis, meze de tiu antikva ĥoristaro. Al mi ŝajnis, ke mi
-vivas antaŭ tri mil jaroj, dum la epopea tempo de Iliado, kiam
-la homoj solene kantis siajn amojn kaj malamojn, siajn simplajn
-kaj fortajn sentojn de duoncivilizituloj. Ĉar, efektive, la
-muĵiko estas pli proksima je la homoj de antikva Grekujo ol je
-ni; pro tio li tute konfuziĝas en la malsimpla retaro de niaj
-modernaj vivkondiĉoj ĝis tiu momento, kiam li ĝin rompas per
-furioza perforto de barbarulo. Tiuj mildaj, servemaj kamparistoj
-povas aliformiĝi je kruelaj sovaĝuloj sub la instigo de forta
-pasio, kaj ili ĝin montris dum la kamparaj ribeloj de 1906.
-Aliparte, lian intelekton nebuligas multaj superstiĉoj, kiujn estas
-danĝere ofendi. Konatulo de s-ro Speranskij, tamen favorato de la
-muĵikoj, kiuj lin tre estimas kaj amas, iafoje estis viktimo de ilia
-fanatikeco.
-
-Li estis revenanta rajde el malproksima vilaĝo, kiam la nokto lin
-kaptis sur la stepo. Li, do, plirapidigis sian bonan ĉevalon,
-kiu flugis kiel "poŝtakolombeto", ĝin direktante al vilaĝo
-de li konata, kiam subite la ĉevalo ektremis, saltis kaj fine
-haltis kvazaŭ ĝi estus piedfiksata kontraŭ la tero. Vane la
-rajdisto incitis ĝin sprone kaj voĉe: ĝi ne moviĝis. Kaj en tiu
-sama momento, ia stranga, nekomprenebla bruo, sovaĝa kriego kaj
-freneziga sonorado, de flanke alvenanta, ekaŭdiĝis. La malhelan
-nokton eklumigis torĉoj, kaj ekaperis fantoma sekvantaro. Aro de
-muĵikinoj alvenis, svingante bastonojn, ferstangojn de forno,
-ŝovelilojn, forkegojn, batante sur pelvoj, patoj kaj tamburoj.
-Antaŭ ili, tri junulinoj, tute nudaj, trenis plugilon, per kiu ili
-faris sulkon...
-
-La rajdisto subite komprenis, kio okazas: tio estis "opaĥivanje"
-aŭ ĉirkaŭsulkado, superstiĉa ceremonio, konservata de la
-antaŭkristanaj tempoj. Kiam epizootio detruas la brutaron de
-vilaĝo, la muĵikoj estas konvinkataj, ke tion malfeliĉon produktas
-ia malica kaj danĝera estaĵo. Kontraŭ ĝi la sola defendilo ebla
-estas sulko, farita ĉirkaŭ la vilaĝo, nokte, de solaj virinoj, per
-plugilo, trenata de tri nudaj virgulinoj, ĉar tiun magian sulkon
-ne povas transpasi la malicaĵoj de l' nekonata malamiko. Sed ve
-al ia ajn virseksulo, homa aŭ besta, kiun renkontas tiuj noktaj
-plugistinoj! Ili kredas, ke li mem estas la mistera malbonulo,
-kaj lin ili mortigas senkompate. Tial, ĉiuj viroj de la vilaĝo,
-antaŭsciigitaj, singarde restas hejme dum la ceremonio.
-
-La rajdisto, do, sciis, kiom danĝera estas lia situacio, kaj li ree
-provis inviti sian ĉevalon. Vanaj penadoj! La besto, terurigata de
-l' bruo kaj torĉlumoj, tremis kaj restis haltanta...
-
-La furioza bando alkuris kun frenezaj krioj:
-
---Jen pesto! Jen pesto! Elbatu ni lin!
-
-Tuj ĉirkaŭate, la malfeliĉa rajdisto ricevis unu teruran
-bastonfrapon sur sia dorso. Lastfoje kaj malespere, li enpikis siajn
-spronojn en la flankojn de lia ĉevalo, kiu fine eksaltis, per siaj
-hufoj renversis kelkajn furiojn kaj forkuris, rapide kiel vento. Tia
-estis ĝia teruro, ke ĝia kondukanto ne povas ĝin deteni. Post unu
-versto, rimeno rompiĝis, post la dua, la selo renversiĝis, kaj la
-rajdisto falis en kavon, kie li restadis sveninta ĝis la mateno,
-kiam najbaraj bienuloj lin trovis kaj flegis.
-
-Ne malofte okazas similaj aferoj, sed kiam la morto de l' viktimoj
-alkondukas antaŭ la juĝantaro iliajn mortigintinojn, plej ofte
-tiuj ĉi estas senkulpigataj, pro nesufiĉaj klereco kaj respondeco.
-Tia kamparistaro bezonas instruadon tiel forte kiel panon, kaj
-cetere tion ĝi mem eksentas. Kiel mi jam diris, multaj homoj kaj
-multaj privataj institucioj celas tiun noblan taskon de la popola
-klerigo. Plejmultaj kleruloj de la meza klaso estas tre favoraj al
-tiu entrepreno. Sed la registaro ĝin rigardas malkonfide kaj ofte
-ĝin malhelpas. Tamen en lando, kie la naŭ dekonoj de la loĝantaro
-konsistas el kamparanoj, ĉu la kleriĝo de tiu multego ne estas la
-necesa kondiĉo de evolucio kaj pliboniĝo?
-
-La postan matenon, ni reveturis en Sumi'n. S-ro Lintvarev mem
-bonvolis rekonduki nin, kaj por restarigi en mia spirito la
-reputacion de la rusa veturilaro, li uzis sian _trojka'n_. Tiu
-vorto ne signifas, kiel oni povus supozi, specialan veturilon, sed
-"ĉevaltrion". Tiuj tri ĉevaloj estas jungataj flanko ĉe flanko,
-la centrulo inter la ambaŭ flanktimonoj sub alta "duga" aŭ ligna
-arkaĵo, kiu sonoretas ĝoje per multaj tintiloj; la flankuloj,
-jungataj nur per rimenoj, kvazaŭ libere galopas ondigante siajn
-multnombrajn helkolorajn ornamaĵojn. Estis vere bela spektaklo
-vidi tiujn graciajn kaj fortajn bestojn kuregi tra la stepo. La
-komforta kaleŝo de s-ro Lintvarev nin veturis sen skuoj, kaj ni
-ĝuis, apogataj kontraŭ bonegaj kusenoj, la plezuron rapidiradi,
-tiel ŝatatan en Rusujo. Sed kiom pli alloga devas esti tiu sento,
-kiam, anstataŭ kaleŝo, la fumanta ĉevaltrio fortiras glitveturilon
-sur ebena kaj mola tapiŝo de neĝo! Nek bruo, nek polvo, nek
-malebenaĵoj, nur plena kaj senfina silento sur la senfina blankaĵo.
-La glitveturilo, ŝajnas forĵetata tra la senlima Spacego...
-
-Ni haltis en Ĉerneĉina, ĉar ni deziris saluti kaj danki nian
-afablan amikon, patron Vasilij. Sed ni trovis en lia domo nur lian
-du plej junajn infanojn, kiuj diris al ni, ke ilia patro nun faras
-diservon. Anstataŭ lin atendi en lia domo, ni preferis ĉeesti tiun
-ceremonion.
-
-La preĝejo estis plena da kamparanoj. En flanko, grupo de kantistoj
-diverstone kaj per voĉoj tre ĝustaj kantis la belegajn ĥorojn de
-la ortodoksa liturgio. Antaŭ la ikonostaso staris parto Vasilij,
-grava kaj majesta en rigida kaj orumita mantelo, sur kiu disvolviĝis
-lia longa kaphararo. Apud li, lia plej maljuna fileto, ankaŭ vestata
-per preĝeja survesto, plenumis la oficon de diserva servisto.
-
-Momente la pastro malaperis post la ikonostaso, kies vualo, falante,
-kaŝis al ĉiuj la ritan misteron de la komuniiĝo. Kiam li revenis,
-akompanata de lia fileto, en siaj manoj li tenis orumitan kalikon
-kun vino, en kiu flosis kelkaj peceroj de pano. Antaŭ ni kliniĝis
-vico de viroj, virinoj, gejunuloj kaj geknaboj eĉ virinoj, havantaj
-sur siaj brakoj suĉinfanetojn. Al ĉiuj per longa orumita kulerego
-li donis la sanktan komuniiĝon. La vereco devigas min diri, ke la
-suĉinfanoj ne ŝajnis sufiĉe taksi la grandan honoron, al ili
-faritan. Per energiaj manpuŝoj aŭ kapskuoj kun surdigaj krioj, ili
-protestis kontraŭ la alproksimiĝo de la timiga kulerego, kiun,
-kun dolĉa rideto kaj nelacebla pacienco la bona pastro ŝovetis en
-iliajn buŝetojn.
-
-Post fina kanto al la ĉiopova Dio de la rusa ortodoksularo, la
-ĉeestantoj ekforiris, kaj mi estis ilin rigardanta, kiam mi
-rimarkis, duone kaŝatan post flanka pordo de la ikonostaso, mian
-amikon, filon de l' pastro, kiu faris al mi misterajn signetojn.
-Ĵus mi devas konfesi, ke jam antaŭe mi estis kaŭzinta kelkajn
-malatentaĵojn de tiu juna knabo, kiu multe pli sin okupis pri mia
-alesto, ol pri sia diserva ofico, kaj sendis al mi de tempo al
-tempo, ekrigardojn kaj ridetojn. Nun, post mallonga malapero, jen
-mia amiketo, grava kaj solena en sia preĝeja vesto, portante sur
-arĝenta plado ion kubforman, paŝas malrapide al mi...
-
---Ho! kio estas? Mallaŭte diras s-ro Speranskij. Mi divenas: patro
-Vasilij donacas al vi la panon de la komuniiĝo. Tio estas granda
-honoro!
-
-Efektive, kliniĝinte ĝentile antaŭ mi, mia amiketo al mi donis la
-panon, el kiu lia patro estis preninta pecerojn por la komuniiĝo.
-Mi kisis mian gracian donacinton, nun tre emociatan de sia grava
-misio, kaj mi kore dankis lian alproksimiĝantan patron. Oni donas
-tiujn panojn nur al personoj, kiujn oni deziras speciale honori, kaj
-farante al mi, fremdulo, tiun favoron, patro Vasilij intencis signi
-al mi siajn estimon kaj simpation.
-
-Ankoraŭ nun mi rigardas tiun tute sekigitan panon, en kiu la pastro
-boris, por memorigi la dekdu apostolojn, dekdu piktruojn, kaj,
-meze de ili, tri triangulajn kavetojn, faritajn per ora tranĉilo
-kiel simbolon de la Tridieco. Mi ĝin zorge konservas kun aliaj
-memoraĵoj de mia restado en Rusujo, kiujn mi revidas ofte, ĉiam kun
-plezuro. Vojaĝi donas du feliĉojn, tiun tro rapide pasantan de la
-vojaĝo mem, kaj tiun, miksatan kun bedaŭro, de la rememoriĝo. Tial
-vojaĝanto tre similas ripeteman maljunulon, kiu senlace revivigas la
-estintajn emociojn, por li ĉiam novajn, ne rimarkante, ke li tedas
-siajn ĉirkaŭantulojn. Sed mi ektimas, ke mi ankaŭ jam enuigis
-miajn legantojn, tro plezuriĝante en detaloj, eble interesaj nur
-por mi. Mi povus ankoraŭ paroli pri multaj aliaj ekskursoj, pri la
-somera teatreto de Sumi, kie mi vidis beletan geknaban feston kun
-naciaj dancadoj, kaj rusan prezentadon de la sprita komedio de Gogol
-"Revizoro", kiun Zamenhof poste konigis al la esperantistaro; mi
-povus priskribi la religian feston pro la naskotago de l' carfilo,
-kun milita parado de soldatoj, ĵus irontaj en Manĝurujon, ankaŭ
-la kuriozan ĉiujaran ceremonion de la sanktigo de la akvoj, kiam la
-sumiana pastraro solene sanktigis la Psjol'on, al kiu, tuj poste,
-sin ĵetis la simplularo, por trinki la benitan akvon, bani siajn
-vizaĝojn kaj manojn aŭ plenigi botelojn. Sed sufiĉe estas, kaj
-venis la tempo por peti de la policestro de Sumi mian pasporton, al
-li donitan tuj post mia alveno en tiun urbeton. Konforme al la leĝo,
-tiu potenca funkciulo esploros, ĉu mi pagis miajn monŝuldojn, kaj
-nur poste skribos forpermeson sur mian pasporton!
-
-Nur de ses semajnoj mi restadas en Rusujo: tamen, kiom da diversaj
-impresoj dum tiu mallonga tempo! Pri tiu lando, preskaŭ nenion mi
-sciis antaŭe, nur kelkajn ĝeneralajn, malgravajn eĉ malverajn
-informojn. Pli ĝustedire, al mi estis malsimpatia antaŭe tiu
-patrujo de neĝo kaj skurĝo. Kaj jen, dank' al Esperanto, mi
-konatiĝas kun Rusujo, mi veturas en tiun ŝajne malafablan landon,
-kaj tie mi eltrovas societon tre apartan, mirinde interesindan, kiu
-kvazaŭe fermentas en krizo de sia evolucio al modernismo. Ĉe tiu
-nun aliformiĝanta popolo sin skupuŝas strangaj kontraŭaĵoj,
-postrestaĵoj de la apenaŭ ĉesinta servuteco kun "arteli" aŭ
-kamparaj asocioj laŭ la principo de socialismo;--superstiĉoj
-indaj je la plej nekultura Mezepoko, kun teorioj de grafo, kiu metas
-sian idealon en la forigo de ĉiu socia malegaleco kaj reiro al
-kvazaŭ primitivforma vivado de simpla laboristo;--arĥaika leĝaro,
-kiu diference administras la homojn, laŭ iliaj klaso kaj religio,
-kun jam kvazaŭ realiĝantaj postulatoj de antaŭema feminismo per
-intensa klerigo de la virinoj, kiu estas superata en nenia alia
-lando. Tie, ĉiuj fundamentoj de nia okcidenta socia ordigo estas
-kvazaŭ renversitaj: dum la registaro sin apogas sur la principojn
-de religia aŭtokrateco kaj metas la fonton de ĉiu povo kaj leĝeco
-nur en la arbitran volon de unu homo, kun la nekonscia helpo de
-nekleruloj, kiujn tia socistato malutilas, kontraŭe, la favoratoj
-mem de tiu sociordo, puŝataj de la nevenkebla fonto de la moderna
-kultureco, revas plilarĝigi tiun kadron, por ke Rusujo povu enspiri
-larĝbruste la fortigan blovon de la libera penso.
-
-Kio fine eliros el tiu ĥaoso? Bono, mi esperas, se nur la
-entuziasmaj teoriistoj sufiĉe atentos pri la neceseco de laŭgrada
-evolucio, por atingi pace praktikan kaj definitivan triumfon. Tion mi
-tutkore deziras al tiu saĝa kaj nobla gento, kiu, per siaj propraj
-ecoj, plene meritas prosperon.
-
-
-
-
-VII.
-
-
-Ne sen forta ĉagreno mi forlasis tiun gastaman urbeton Sumi'n,
-kie mi estis dorlotata kaj favorata de ĉiuj. Familio Speranskij
-estis iĝinta kvazaŭ mia mema familio. Kaj maldolĉe mi sentis tiun
-fatalon de l' forironta vojaĝanto, kiu devas pagi sian plezuron per
-bedaŭroj, tiom pli fortaj, kiom pli intensa estis lia feliĉo.
-
-Sub la premo de tiu malĝoja sento, mi deziris reiri hejmen kiel eble
-plej rapide, por konservi pli freŝajn kaj revivigi kviete en mia
-memoro, la multegajn impresojn de mia vojaĝo. Kiel sata stomako,
-mia lacega cerbo ne deziris plu novajn nutraĵojn. Sed mia amiko
-Speranskij postulis, ke mi restadu dum mia reira vojo almenaŭ unu
-tagon en Kievo. Li pretendis, ke tio "spritigos" mian vojaĝon, ke mi
-ne povas forlasi Rusujon, post sessemajna restado, ne vizitinte eĉ
-unu el ĝiaj urbegoj. Li estis prava kaj mi obeis lian postulon.
-
-Tiun viziton mi ne rakontos detale, ĉar jam multaj vojaĝantoj
-priskribis Kiev'on pli bone ol mi povus fari. Cetere mia spiritsato
-kaj mia kaplaceco ne permesis, ke mi povu plene ŝati la kuriozaĵojn
-de tiu ĉefurbo de la antikva Rusujo.
-
-En Kiev estis la unua rusa princo, kiu konvertiĝis je la kristana
-kredo; kompreneble, liaj korteguloj fervore sekvis tiel altan
-ekzemplon, kaj oni ĵetis solene en la Dnjepr'on la antikvajn idolojn
-"perun'ojn". El tio rezultis, ke Kiev iĝis la centro de la Rusa
-Eklezio kaj pleniĝis da monaĥejoj por la vivuloj, da katakomboj por
-la mortintoj. Kaj ĉar la tero de tiuj katakomboj havas la proprecon
-sekigi kaj konservi la kadavrojn, la popolo kredis, ke tiuj mortintoj
-estas sanktuloj, kaj nun multaj miloj da pilgrimantoj vizitas
-ĉiajare kaj riĉigas per siaj donacoj la monaĥojn, kiuj loĝas en
-tiuj sanktaj lokoj.
-
-Kun gvidisto mi vizitis la multajn preĝejojn, kies kupoloj estas
-tegmentataj per plataĵoj el oro; mi vidis iliajn nekalkuleblajn
-riĉaĵojn, iliajn ikonojn, faritajn el arĝento, oro, eĉ el mozaiko
-de diamantoj, la antikvajn freskojn de sankta Sofio, la mirindajn
-olepentraĵojn de sankta Vladimiro, verkojn de la plejfamaj nuntempaj
-artistoj de Rusujo, kiuj laŭ rimarkinda escepto, tie ne kopiis la
-tradiciajn tipojn de la bizanta sanktularo, sed faris rimarkinde
-vivoŝajnajn figurojn. Fine, mi, kun sekvantaro de pilgrimantoj,
-iradis kun kandelo en mia mano, kondukata de fantoma monaĥo, tra la
-subteraj preĝejoj kaj mallarĝaj katakomboj de la Laŭro, antaŭ
-niĉoj, kie kuŝis la mumioj de rusaj sanktuloj, sternitaj en riĉaj
-malfermitaj sarkofagoj. Kelkajn el tiuj kavetoj fermas muro--en ili,
-piaj anakoretoj entombigis sin vivajn, kiel la "Sachette de Notre
-Dame de Paris", ricevante sian nutraĵon tra malgranda fenestreto.
-Post ilia morto, oni nur murŝtopis la fenestreton de l' niĉo. Alia
-sanktulo, Ivano, laŭ legendo, sin enterigis ĝis sia zono, kaj tiel
-restadis, ne manĝante dum tutaj semajnoj: kaj, kiel pruvon, la
-monaĥoj montras al vi lian mumiigitan korpon, duone elstarantan el
-la tero.
-
-Post tiu funebra promeno, oni plezure spiregas la liberan, helan
-aeron! Por fini mian tagon; mi decidis pasigi mian vesperon en la
-publika Komerca Ĝardeno, kiu kuŝas sur altaĵeto super la Dnjepr.
-Tie, antaŭ bonega orkestro, sidis multnombra ĉeestantaro, en
-kiu brilis elegantaj virinaj vestaĵoj kaj ĉiuspecaj uniformoj.
-Sed, ho ve! mia magia esperanto tie ne kunligis min kun tiu amaso
-de indiferentuloj,--ree multpezis sur miaj ŝultroj tiu lingva
-izoleco, kiu tiel malĝojigis la komencon de mia vojaĝo. Por
-forpeli tiun maldolĉan senton, mi forlasis la popolamason kaj iris
-en pli dezertan parton de la ĝardeno, el kiu oni supervidis la
-ĉirkaŭantan kamparon.
-
-Kia belega spektaklo! Sub miaj piedoj, la movplena suburbo Podol,
-kun siaj bazaroj, ĝardenoj kaj verdaj tegmentoj; poste la larĝa
-kiel markolo kaj majestega Dnjepr, kun siaj insuloj, siaj multnombraj
-vaporŝipoj; kaj, trans la riverego, strange kontrastanta kun la
-bruplena kaj vivema urbego, la ebena kamparo, vasta, silenta,
-preskaŭ dezerta, la stepo de Malgrandarusujo. Sub la lastaj radioj
-ruĝaj kiel fajrego de l' kuŝiĝanta suno, tiu senfina ebenaĵo
-sterniĝis, iom post iom, malheliĝis, ŝajnis estingiĝi kaj
-malproksimiĝi de mi, foriranta vojaĝanto, kiu ĝin rigardadis
-je la lasta fojo. Fine ĝi tute malaperis antaŭ miaj okuloj. En
-tiu momento, maldekstre, la sankta monteto Peĉersk, kie estas la
-preĝejoj kaj katakomboj de Laŭro, subite ekflamiĝis per elektraj
-lumoj, super kiuj giganta fajra krucego starigis sian potencan kaj
-regeman simbolon antaŭ la dormanta lando. Al tiu mistera, ne plu
-videbla kaj por mi plena de karaj memoraĵoj, Ukrajna stepo, mi
-ĵetis malĝoje mian lastan adiaŭon kaj rapidis al la stacidomo.
-
-.....Senhalte, mi veturadis tra Lwow, Wien, Venezia, Milano, Ĝenova
-ĝis Marseille. La vojo estas mirinda inter Wien kaj Italujo: montoj,
-lagetoj, abiaj arbaroj kaj mezepokaj ruinaĵoj vetbatalas por ĉarmi
-la vojaĝanton; eble neniam plu mi havos okazon por vidi "Venezia la
-bella", tamen mi estis malpacienca ripozi. Pri tiu tritaga rapidega
-veturo tra centra Eŭropo, mi do nenion diros, krom unu anekdoto, kiu
-estos la konkludo de tiu jam tro longa rakonto.
-
-Inter Kiev kaj Wien, mi havis la bonan ŝancon veturi kun tre afabla
-kunvojaĝanto, berna advokato, s-ro A. B., kiu parolis france tiel
-perfekte kiel germane. Li ankaŭ ĵus ekskursis en Rusujon por
-sia plezuro, kaj, kompreneble, ni komunikis unu al la alia niajn
-impresojn. Li estis vizitinta Sanktpeterburgon, Niĵnij Novgorodon,
-Moskvon kaj Kievon; tamen, kiam mi rakontis al li mian modestan
-restadon en la urbeto Sumi, li konfesis, ke mi faris vojaĝon pli
-interesan ol li.
-
---Ĉar, li diris, mi vidis urbojn, kuriozajn, certe, sed ĉie domoj,
-stratoj kaj placoj estis proksimume similaj. La nekonataj homoj,
-kiujn mi renkontis, estis por mi kvazaŭ fermata libro. Verdire, mi
-havis rekomendajn leterojn por diversaj personoj, kaj ili akceptis
-min ĝentile, sed ceremonie. Intimeco ne povis esti inter ni, kaj mi
-ne eniris, kiel vi, en la internan penson de la rusoj, nek vivadis
-ilian vivon. Vi, kontraŭe, dank' al via esperantista frateco, tuj
-amikiĝis kun viaj gastigantoj kaj povis profiti neordinare favoran
-situacion, kvazaŭ vi estus momente "rusiĝinta".
-
---Tre vere, mi respondis. Sed kio malhelpas, ke vi lernu Esperanton
-kaj refaru vian vojaĝon en similaj kondiĉoj?
-
---Nenio certe, kaj via ekzemplo tentas min. Mi ankaŭ iĝos
-esperantisto!
-
-Kaj tio ne estis vana promeso. La sekvantan januaron, ni
-interŝanĝis poŝtkarte novjarajn bondezirojn kaj s-ro A. B. skribis
-al mi, ke li estas nun esperantisto kaj ke li esperas renkonti min
-kaj paroli kun mi internacilingve en la Ĝeneva kongreso!
-
-Tia estis la unua rezultato de mia vojaĝo en Rusujon per Esperanto.
-Povu mia sincera rakonto ankoraŭ elfari novajn adeptojn de nia helpa
-lingvo, kaj, plie, okazigi multajn eksperimentojn kiel la mia.
-
-Se mi atingos tiun rezultaton, mia celo estos trafita.
-
-  A. Rivier.
-
-
-
-
-MOSKVA LIBREJO "ESPERANTO".
-
-26, Tverskaja, Moskvo, Rusujo.
-
-
-LA PROPRAJ ELDONAĴOJ.
-
-_Plena Esperanto-Rusa Vortaro_ de D-ro L. L. Zamenhof. Tiu ĉi libro
-estas la plej plena kaj nova esperanto-rusa vortaro, enhavanta pli
-ol 12.000 vortojn radikajn, internaciajn kaj derivitajn. Ĝi estas
-necesega por ĉiu rusa esperantisto kaj utila por alinaciaj
-esperantistoj.
-  Unu volumo in-16, 152-paĝa                 80 kop. (Sm. 0,85)
-
-_Patroj kaj Filoj_, romano de J. S. Turgenev, tradukita el la rusa
-lingvo de D-ro K. Bein.
-  Unu volumo in-8, 168-paĝa                   1 rub. (Sm. 1,06)
-
-_En Malliberejo_, rakonto de E. Ĉirikov, tradukita el la rusa
-lingvo de D-ro K. Bein.
-  Unu volumo in-16, 32-paĝa                  10 kop. (Sm. 0,10)
-
-_Plena verkaro_, libro 3-a, de V. Devjatnin. Kolekto da esperantaj
-versaĵoj, originalaj kaj tradukitaj. Plena traduko de la poemo de
-Puŝkin: Ruslano kaj Ludmilo.
-  Unu volumo in-16, 138-paĝa                 65 kop. (Sm. 0,65)
-
-_Эсперанто въ 10 уроковъ._ Каръ и Панье. Перев. съ франц. языка
-и дополнилъ примѣнительно къ русскому, Б. Тиличеевъ, подъ редакціей
-А. А. Сахарова.
-  1 volumo in-16, 80-paĝa                    20 kop. (Sm. 0,21)
-
-_Ключъ къ учебнику "Эсперанто въ 10 уроковъ"_, сост. В. Н.
-Девятнинъ.                                   15 kop. (Sm. 0,16)
-
-_Полный курсъ международнаго языка Эсперанто_, сост. Т. А.
-Щавинскій, 2-е изд.                          60 kop. (Sm. 0,63)
-
-_Sur vojo al kunfratiĝo de popoloj_, de A. A. Saĥarov. Kolekto da
-artikoloj en esperanta kaj rusa lingvoj: _Esenco kaj estonteco de
-la ideo de lingvo internacia_, de anonima aŭtoro; _Elementoj de
-kunfratiĝo de popoloj_, de A. Saĥarov kaj _La unua kongreso de
-esperantistoj_ de Leo Belmont. Kun almeto de Esperanto-Rusa
-gramatiko, Esperanto-Rusa kaj Rusa-Esperanta Vortaroj.
-  1 volumo in-8, 176-paĝa                    60 kop. (Sm. 0,63)
-
-_Ĉefeĉ--ŝlosilo_ por rusoj                    2 kop. (Sm. 0,02)
-
-_En Rusujo per Esperanto_, de A. Rivier      60 kop. (Sm. 0,63)
-
-
-DEPONEJO DE LA LIBROJ:
-
-_Anjo_, rakonto de I. Turgenev. El la rusa lingvo tradukis D-ro
-A. Fiŝer kaj V. Zamjatin                     25 kop. (Sm. 0,25)
-
-_Rusa-Esperanta Vortaro_, verkis D-ro N. Korzlinskij, R. Mencel,
-G. Smirnov, A. Stupin, trarigardis D-ro L. L. Zamenhof
-                                        1 rub. 75 k. (Sm. 1,85)
-
-
-
-
-LA ONDO DE ESPERANTO
-
-ВОЛНА ЭСПЕРАНТО.
-
-
-Ĉiumonata organo de ruslandaj esperantistoj, eldonata
-de la jaro 1909.
-
-
-Ĝi publikigas plenan kronikon de esperanta
-movado en Rusujo kaj eksterlando, originalajn
-kaj tradukitajn rakontojn, novelojn, teatraĵojn,
-versaĵojn, propagandajn, bibliografiajn, kritikajn
-artikolojn. Ĝi enhavas ankaŭ amuzan (kun premioj),
-korespondan kaj aliajn fakojn.
-
-En ĉiu numero aperas portretoj de konataj
-esperantistoj.
-
-Estas organizataj literaturaj konkursoj.
-
-Al kunlaborado ĉiam estas altirataj la plej
-bonaj esperantaj verkistoj.
-
-  Jara abonprezo kun senpage aldonitaj libroj
-  2 rubl. (2,120 Sm.).
-
-Redakcio kaj Administracio: Moskvo (Rusujo), Tverskaja, 26.
-
-
-
-
-
-End of the Project Gutenberg EBook of En Rusujo per Esperanto, by A. Rivier
-
-*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK EN RUSUJO PER ESPERANTO ***
-
-***** This file should be named 42028-0.txt or 42028-0.zip *****
-This and all associated files of various formats will be found in:
-        http://www.gutenberg.org/4/2/0/2/42028/
-
-Produced by Andrew Sly and the Online Distributed
-Proofreading Team at http://www.pgdp.net. Thanks to the
-Esperanto-Fondajho Cesar Vanbiervliet for providing the
-original book.
-
-
-Updated editions will replace the previous one--the old editions
-will be renamed.
-
-Creating the works from public domain print editions means that no
-one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
-(and you!) can copy and distribute it in the United States without
-permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
-set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
-copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
-protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
-Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
-charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
-do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
-rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
-such as creation of derivative works, reports, performances and
-research.  They may be modified and printed and given away--you may do
-practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
-subject to the trademark license, especially commercial
-redistribution.
-
-
-
-*** START: FULL LICENSE ***
-
-THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
-PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
-
-To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
-distribution of electronic works, by using or distributing this work
-(or any other work associated in any way with the phrase "Project
-Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
-Gutenberg-tm License available with this file or online at
-  www.gutenberg.org/license.
-
-
-Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
-electronic works
-
-1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
-electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
-and accept all the terms of this license and intellectual property
-(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
-the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
-all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
-If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
-Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
-terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
-entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
-
-1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
-used on or associated in any way with an electronic work by people who
-agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
-things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
-even without complying with the full terms of this agreement.  See
-paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
-Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
-and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
-works.  See paragraph 1.E below.
-
-1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
-or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
-Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
-collection are in the public domain in the United States.  If an
-individual work is in the public domain in the United States and you are
-located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
-copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
-works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
-are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
-Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
-freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
-this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
-the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
-keeping this work in the same format with its attached full Project
-Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
-
-1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
-what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
-a constant state of change.  If you are outside the United States, check
-the laws of your country in addition to the terms of this agreement
-before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
-creating derivative works based on this work or any other Project
-Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
-the copyright status of any work in any country outside the United
-States.
-
-1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
-
-1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
-access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
-whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
-phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
-Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
-copied or distributed:
-
-This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
-almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
-re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
-with this eBook or online at www.gutenberg.org
-
-1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
-from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
-posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
-and distributed to anyone in the United States without paying any fees
-or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
-with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
-work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
-through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
-Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
-1.E.9.
-
-1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
-with the permission of the copyright holder, your use and distribution
-must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
-terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
-to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
-permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
-
-1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
-License terms from this work, or any files containing a part of this
-work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
-
-1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
-electronic work, or any part of this electronic work, without
-prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
-active links or immediate access to the full terms of the Project
-Gutenberg-tm License.
-
-1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
-compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
-word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
-distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
-"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
-posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
-you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
-copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
-request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
-form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
-License as specified in paragraph 1.E.1.
-
-1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
-performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
-unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
-
-1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
-access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
-that
-
-- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
-     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
-     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
-     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
-     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
-     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
-     must be paid within 60 days following each date on which you
-     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
-     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
-     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
-     address specified in Section 4, "Information about donations to
-     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
-
-- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
-     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
-     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
-     License.  You must require such a user to return or
-     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
-     and discontinue all use of and all access to other copies of
-     Project Gutenberg-tm works.
-
-- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
-     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
-     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
-     of receipt of the work.
-
-- You comply with all other terms of this agreement for free
-     distribution of Project Gutenberg-tm works.
-
-1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
-electronic work or group of works on different terms than are set
-forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
-both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
-Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
-Foundation as set forth in Section 3 below.
-
-1.F.
-
-1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
-effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
-public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
-collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
-works, and the medium on which they may be stored, may contain
-"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
-corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
-property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
-computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
-your equipment.
-
-1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
-of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
-Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
-Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
-Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
-liability to you for damages, costs and expenses, including legal
-fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
-LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
-PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
-TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
-LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
-INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
-DAMAGE.
-
-1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
-defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
-receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
-written explanation to the person you received the work from.  If you
-received the work on a physical medium, you must return the medium with
-your written explanation.  The person or entity that provided you with
-the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
-refund.  If you received the work electronically, the person or entity
-providing it to you may choose to give you a second opportunity to
-receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
-is also defective, you may demand a refund in writing without further
-opportunities to fix the problem.
-
-1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
-in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS', WITH NO OTHER
-WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
-WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
-
-1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
-warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
-If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
-law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
-interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
-the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
-provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
-
-1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
-trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
-providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
-with this agreement, and any volunteers associated with the production,
-promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
-harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
-that arise directly or indirectly from any of the following which you do
-or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
-work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
-Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
-
-
-Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
-
-Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
-electronic works in formats readable by the widest variety of computers
-including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
-because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
-people in all walks of life.
-
-Volunteers and financial support to provide volunteers with the
-assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's
-goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
-remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
-Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
-and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
-To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
-and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
-and the Foundation information page at www.gutenberg.org
-
-
-Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
-Foundation
-
-The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
-501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
-state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
-Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
-number is 64-6221541.  Contributions to the Project Gutenberg
-Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
-permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
-
-The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
-Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
-throughout numerous locations.  Its business office is located at 809
-North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887.  Email
-contact links and up to date contact information can be found at the
-Foundation's web site and official page at www.gutenberg.org/contact
-
-For additional contact information:
-     Dr. Gregory B. Newby
-     Chief Executive and Director
-     gbnewby@pglaf.org
-
-Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
-Literary Archive Foundation
-
-Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
-spread public support and donations to carry out its mission of
-increasing the number of public domain and licensed works that can be
-freely distributed in machine readable form accessible by the widest
-array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
-($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
-status with the IRS.
-
-The Foundation is committed to complying with the laws regulating
-charities and charitable donations in all 50 states of the United
-States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
-considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
-with these requirements.  We do not solicit donations in locations
-where we have not received written confirmation of compliance.  To
-SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
-particular state visit www.gutenberg.org/donate
-
-While we cannot and do not solicit contributions from states where we
-have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
-against accepting unsolicited donations from donors in such states who
-approach us with offers to donate.
-
-International donations are gratefully accepted, but we cannot make
-any statements concerning tax treatment of donations received from
-outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
-
-Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
-methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
-ways including checks, online payments and credit card donations.
-To donate, please visit:  www.gutenberg.org/donate
-
-
-Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
-works.
-
-Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
-concept of a library of electronic works that could be freely shared
-with anyone.  For forty years, he produced and distributed Project
-Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
-
-Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
-editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
-unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
-keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
-
-Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
-
-     www.gutenberg.org
-
-This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
-including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
-Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
-subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
diff --git a/old/20130206-42028-h.htm b/old/20130206-42028-h.htm
deleted file mode 100644
index 978ccf3..0000000
--- a/old/20130206-42028-h.htm
+++ /dev/null
@@ -1,3439 +0,0 @@
-<!DOCTYPE HTML PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN">
-<html>
-<head>
-<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=utf-8">
-<title>En Rusujo per Esperanto</title>
-<style type="text/css">
-body {padding-right: 10%; padding-left: 10%;}
-div#titlepage, #kovrilobildo, #kovriloteksto {text-align: center; line-height: 1.5; margin-top: 4em; clear: both;}
-h2 {text-align: center; font-size: 1.5em; padding-top: 4em; margin-bottom: 2em;}
-.left {width:45%; float: left; text-align: center;}
-.right {width:45%; float: right; text-align: center;}
-.footnote, .note {border: dashed 1px; margin-left: 10%; margin-right: 10%; font-size: 0.9em; padding: 1ex;}
-.fnmark {vertical-align:baseline; position: relative; bottom: 0.33em; font-size: .8em;}
-.sig {text-align: right; padding-right: 8%; font-weight: bold;}
-table#rangoj td {padding-right: 1ex; padding-left: 1ex; text-align: center;}
-table#rangoj td.num {text-align: right;}
-td.price {vertical-align: bottom; white-space: nowrap;}
-.bookad {padding-left: 2ex; text-indent: -2ex;}
-</style>
-</head>
-<body>
-
-
-<pre>
-
-The Project Gutenberg EBook of En Rusujo per Esperanto, by A. Rivier
-
-This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
-almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
-re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
-with this eBook or online at www.gutenberg.org
-
-
-Title: En Rusujo per Esperanto
-
-Author: A. Rivier
-
-Release Date: February 6, 2013 [EBook #42028]
-
-Language: Esperanto
-
-Character set encoding: UTF-8
-
-*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK EN RUSUJO PER ESPERANTO ***
-
-
-
-
-Produced by Andrew Sly and the Online Distributed
-Proofreading Team at http://www.pgdp.net. Thanks to the
-Esperanto-Fondajho Cesar Vanbiervliet for providing the
-original book.
-
-
-
-
-
-
-</pre>
-
-
-<div class="note">
-<p><b>Noto de transskribanto:</b></p>
-
-<p>En la originala libro aperis listo de preseraroj. &#264;iu el ili mi korektigis
-en &#265;i tiu teksto, kaj krom aliaj &#285;ustiga&#309;oj, registri&#285;is per html-aj komentoj.
-Anka&#365; originalajn pa&#285;komencojn mi simile registris.</p>
-</div>
-
-<div id="kovrilobildo">
-<a href="#kovriloteksto"><img src="images/cover.png" width="413" height="627" alt="Bildo de kovrilo"></a>
-</div>
-<!-- pagxo nenumerata -->
-<div id="titlepage">
-<p style="font-size: 2em;">A. RIVIER.</p>
-
-<h1 style="font-size: 2.5em;word-spacing:0.5ex;">EN RUSUJO<br>
-
-PER ESPERANTO.</h1>
-
-
-<div class="left">
-LIBREJO<br>
-"Esperanto".<br>
-26, Tverskaja, Moskvo,<br>
-Rusujo.
-</div>
-<div class="right">
-&#1050;&#1085;&#1080;&#1078;&#1085;&#1099;&#1081; &#1052;&#1072;&#1075;&#1072;&#1079;&#1080;&#1085;&#1098;<br>
-"&#1069;&#1089;&#1087;&#1077;&#1088;&#1072;&#1085;&#1090;&#1086;".<br>
-26, &#1058;&#1074;&#1077;&#1088;&#1089;&#1082;&#1072;&#1103;, &#1052;&#1086;&#1089;&#1082;&#1074;&#1072;,<br>
-&#1056;&#1086;&#1089;&#1089;&#1110;&#1103;.
-</div>
-</div><!-- pagxo nenumerata -->
-
-
-
-<p style="clear: both;font-weight: bold;letter-spacing:0.5ex;padding-top: 4em;">&#1052;&#1054;&#1057;&#1050;&#1042;&#1040;.</p>
-
-<p>&#1058;&#1080;&#1087;. &#1055;. &#1055;. &#1056;&#1103;&#1073;&#1091;&#1096;&#1080;&#1085;&#1089;&#1082;&#1072;&#1075;&#1086;, &#1057;&#1090;&#1088;&#1072;&#1089;&#1090;&#1085;&#1086;&#1081; &#1073;&#1091;&#1083;&#1100;&#1074;., &#1089;&#1086;&#1073;. &#1076;&#1086;&#1084;&#1098;.</p>
-
-<p>1911.</p>
-<!-- pagxo nenumerata -->
-
-
-
-
-<p style="font-size: 1.5em;text-align: center;word-spacing:0.5ex;padding-top: 4em;">En Rusujo per Esperanto.</p>
-
-
-<p>Per tiu &#265;i rakonto, mi certe ne pretendas malkovri anta&#365; la
-tutmonda esperantistaro la misterojn de nekonata lando. Se ne
-ofte, &#285;is nun, la turistoj vizitas la moskovan imperion, tamen la
-revolucio, anta&#365; ne longe okazinta, altiris sur &#285;in la atenton de
-la fremdularo, kaj multaj libroj a&#365; revuoj pli malpli &#285;in konigis
-al la legantaro. Anka&#365; mi ne intencas malka&#349;i por la mondo la
-ka&#365;zojn, kondi&#265;ojn kaj rezultatojn de la rusa krizo: tia ambicio
-estus tute ridinda &#265;e simpla ekskursisto, kiu vivadis nur dum ses
-semajnoj en unu parto de la vastega Rusujo.</p>
-
-<p>Mia deziro estas tute alia, malpli alta, sed ver&#349;ajne, pli
-interesa por niaj samideanoj. Mi faris eksperimenton esperantistan.
-Mi, per tre modestaj rimedoj, sen la helpo de ia ajn Cook'a
-agentaro, de ia ajn interpretisto, kvankam mi tute ne sciis la rusan
-lingvon,&mdash;sukcesis veturi el mia urbo, Al&#285;ero, en Rusujon, kaj
-tie restadi, kiel mi jam diris, dum unu monato kaj<!-- pagxo 004 --> duono; tie mi
-&#285;uadis la plezuron de nekutimaj impresoj kaj sen&#265;esaj surprizoj
-anta&#365; homoj kaj a&#309;oj por mi tute novaj,&mdash;kaj, kune, mi sentis
-min komforte, libere, sen&#285;ene, kaj hejme, kvaza&#365; mi estus en mia
-familio! Tian situacion tute apartan mi &#349;uldis nur al Esperanto,
-konstanta perilo de miaj rilatoj kun miaj &#265;irka&#365;antoj!</p>
-
-<p>&#348;ajnas al mi utile konigi la kondi&#265;ojn de tiu eksperimento, la
-specialajn impresojn de tiu peresperanta voja&#285;o, la rezultatojn,
-kiujn mi atingis. Jen kion mi celas per tiu rakonto.</p>
-
-<p>Anta&#365; ol komenci, mi devas fari du &#285;eneralajn rimarkojn. Unue, &#265;ar
-mi vizitis nur parton de Rusujo, kiu estas tre diferenca la&#365; siaj
-provincoj, mia priskribo koncernas nur la regionon de mi vizitatan.
-Due, mi faris mian voja&#285;on dum la somero de 1905; miaj turistaj
-rimarkoj ne povas do aludi la &#349;an&#285;ojn, okazintajn poste en tiu
-lando.</p>
-
-
-
-
-<h2>I.</h2>
-
-
-<p>L' ideon de tiu voja&#285;o mi ne havis mem; &#285;in al mi donis rusa
-korespondanto, kiu, post trijaraj leteraj rilatoj, estis i&#285;inta mia
-bonega amiko. La priskribo de niaj landoj tiel malsimilaj<!-- pagxo 005 --> estis unue
-la precipa temo de niaj nepersonaj leteroj; sed, iom post iom, ni
-malkovris unu al la alia nian pensmanieron, nian familian kaj hejman
-rondon, nian privatan kaj kutiman vivadon, kaj, &#265;ar la simpatio ne
-sentas interspacon, okazis, ke ni, perleteraj konatuloj, amiki&#285;is
-pli intime ol multaj homoj, kiuj renkontas unu la alian &#265;iutage. Tiu
-situacio estis iom malordinara. X. de Maistre, en sia noveleto: La
-leprulo de urbo Aoste, priskribas la strangan vivadon de du gefratoj
-lepraj, tute izolitaj de la cetera homaro, kiuj lo&#285;as en apudaj,
-sed apartigitaj rifu&#285;ejoj, dividitaj per muro a&#365; kreska&#309;barilo,
-kiuj povas kunparoli kaj kunvivadi en sen&#265;esa intimeco, sed neniam
-vidas unu la alian. Mia situacio, rilate al s-ro Speranskij, estis
-iom simila, kaj mi forte beda&#365;ris la barilon, inter ni metitan de la
-granda interspaco.</p>
-
-<p>Tamen mi ne supozis tiun barilon transirebla, &#265;ar se la francoj ne
-estas plu tiom malvoja&#285;emaj kiom anta&#365;e, tamen Rusujo ne estas
-&#285;is nun, pro sia malproksimeco, enirinta en la ordinaran sferon de
-iliaj ekskursoj. Cetere, la milito rusa-japana tiam estis en sia
-plej akra periodo, ribeletoj jam ekaperis en diversaj partoj de la
-imperio, anta&#365;signo de &#285;enerala eksplodo,<!-- pagxo 006 --> kaj tiu cirkonstanco
-tute ne &#349;ajnis ta&#365;ga por plezura voja&#285;o. Fine mi ne sciis la
-rusan lingvon, mia amiko ne parolis france; nia sola rilatilo estis
-Esperanto, kaj se &#285;i estis sufi&#265;a por niaj leteroj, &#265;u &#285;i povis
-tiom ta&#365;ge ebligi parolajn rilatojn? Mi estis parolinta esperante
-nur kun francoj kaj, iafoje, kun unu anglo; s-ro Speranskij estis
-uzinta Esperanton nur kun siaj samlingvuloj. Povis esti, ke niaj
-prononcoj, tre malsimilaj, malebligus kunparoladojn. Kiam do li
-proponis al mi viziti lin en Rusujo, &#265;ar li mem, pro personaj
-ka&#365;zoj ne povis veturi en Al&#285;eron, tiu afero &#349;ajnis al mi,
-komence, tute ne efektivigebla.</p>
-
-<p>Sed mia amiko protestis kontra&#365; mia opinio, certigis, ke tiu voja&#285;o
-estas tre farebla, ke, se necese, li min atendos sur la rusa limo; li
-donis al mi detalan vojiran planon, kun kelkaj rusaj frazoj, necesaj
-por la fervoja veturado, tradukitaj esperante, kun prononco, montrata
-per esperantaj literoj. Sume, lia insisteco estis tia ke, helpata de
-mia mema dezirego, &#285;i venkis mian &#349;anceli&#285;on kaj mi decidis veturi
-al mia amiko.</p>
-
-<p>Sumi, kie li lo&#285;as, estas urbeto de la gubernio &#292;arkov, en la suda
-parto de Rusujo. Mi intencis veturi tien tra la haveno Odessa; tiel<!-- pagxo 007 -->
-mi faros la pli longan parton de mia voja&#285;o &#349;ipe kaj facile, kaj
-povos restadi dum kelkaj tagoj en Konstantinoplo, tiu fama &#265;efurbo,
-en kiu sin miksas pentrinde &#265;iuj rasoj de la okcidenta kaj orienta
-mondoj. Sed mia fervoja trairado tra la cara lando pli malkvietigis
-min, pro mia nescio de la lingvo rusa. Mi do skribis en Odessa
-al s-ro Gernet, konata verkisto de la unua esperanta literaturo,
-por peti kelkajn sciigojn. Li tuj proponis tre afable esti mia
-gastiganto, montri al mi sian urbon kaj meti min en la vagonaron, kiu
-veturigos min &#285;is Voro&#309;ba, kie min atendos mia amiko. Dank' al tiu
-kompleza helpo, &#265;iuj lingvaj malfacila&#309;oj estis malaperontaj, sed,
-ho ve! neatendita&#309;o estis malordigonta planon tiel bone aran&#285;itan!</p>
-
-<p>Mi forveturis el Marseille, la 20-an de majo 1905 per la franca
-vapor&#349;ipo Im&#233;r&#233;th&#233;e, kiu sin direktis senhalte al Konstantinoplo.
-Mi iom timis enui dum tiu sestaga mara vivado. Sed, kiam la
-gevoja&#285;antoj, post unutaga silenta kaj reciproka observado, fine
-decidis konati&#285;i, ili rapide amiki&#285;is kaj ekvidis, ke estas
-agrablege &#349;ipveturi en &#285;oja kaj simpatia rondo, tra la mirindaj
-vida&#309;oj de la Mediteranea maro: la markolo Bonifaco, &#349;ajnanta kiel
-Danta infera pejza&#285;o,<!-- originale: pejza&#309;o, --> kun &#285;iaj dan&#285;eraj &#349;tonegoj, batataj de la<!-- pagxo 008 -->
-ondaro; la markolo de Messina, sunhela inter du ri&#265;aj marbordoj,
-kun &#285;iaj anta&#365;e timegindaj rifoj Charybdis kaj Scylla<span class="fnmark">[1]</span>, preter
-kiuj transveturis malestime nia &#349;ra&#365;b&#349;ipo; la maro Ar&#293;ipelago,
-blua kiel la &#265;ielo, semita per insuloj, kiel &#285;i per steloj, kiel
-&#285;i, anka&#365;, plena da mitologiaj memora&#309;oj; la mareto Marmara, kies
-facilajn ondetojn tu&#349;etas per siaj flugiloj la blankaj alcionoj;
-fine, &#349;prucanta el horizonto, kiel &#293;imera teatra&#309;o, kun siaj
-nekalkuleblaj palacoj, pre&#285;ejoj, kupoloj kaj altegaj minaretoj,
-&#265;iukolora sed precipe blanka, helega, sanktega, majestega, la re&#285;o
-de Oriento, la urbego de l' &#264;efo de l' Kredantoj, Konstantinoplo!</p>
-
-<p class="footnote">[1] Tiam, mi ne supozis, ke tri jarojn poste, terurinda
-katastrofo ruinigos tiun belegan landon.</p>
-
-<p>Kial, ho ve! &#285;i estas tiom malpura, kaj, ofte malbonodora! Kial
-&#285;iaj lo&#285;antoj tiel kortu&#349;inde konsentas por friponi la nespertajn
-voja&#285;antojn? Kiam, internaciaj spesmila kaj spesdeka moneroj, vi
-anstata&#365;igos la multenombrajn turkajn monerojn, &#265;iam valorajn, se
-vi ricevos ilin el kambiisto, sed &#265;iam, anka&#365;, elkursigitajn, se,
-vice, vi deziras redoni ilin al enlandulo!</p>
-
-<p>Pri Konstantinoplo mi ne parolos longe, unue &#265;ar tio ne estas la
-temo de tiu rakonto pri Rusujo,<!-- pagxo 009 --> due, &#265;ar mi vizitis &#285;in malbone
-kaj en tre neta&#365;ga animstato. La duan tagon de mia &#265;eestado,
-disvasti&#285;is la famo, ke subita revolucio &#309;us eksplodis en Rusujo.
-Mi kuris al la turka limimposta salono, petis informojn. Tie mi
-renkontis amason da ekscitegitaj homoj, kiel mi dezirantaj veturi en
-Odessa'on. Al iliaj insistaj demandoj la turkaj oficiroj nur mallonge
-respondis, kun mokema rideto, ke ili nenion scias, krom tio, ke
-de nun &#265;iuj &#349;ipaj rilatoj kun Rusujo estas interrompataj. En la
-rusa konsulejo, simila lakonismo; oni ricevis min per sindetenema
-&#285;entileco, kaj konsilis, ke mi atendu &#285;is... nedeterminata tempo!
-Cetere nenia tiea gazeto e&#265; aludis pri la rusaj aferoj, &#265;ar, tiam
-ne estis ankora&#365; okazinta la turka revolucio kaj la severega cenzuro
-malpermesis &#265;iujn informojn pri io ajn kontra&#365;a je la principo
-a&#365;tokrata. Kiam la prezidanto Carnot, kaj, poste, la re&#285;o Humberto
-estis mortigitaj, la &#309;urnaloj de Konstantinoplo raportis nur, sen
-plia komentario, ke ili "mortis subite"!</p>
-
-<p>Kiel kutime, pro la manko de precizaj informoj, la fantazioj
-fervoradis. Greka kuracisto, kiu man&#285;is apud mi en mia hotelo,
-rakontis, ke la tuta Rusujo ribeladas, ke oni pafas e&#265; kontra&#365;
-la vagonaroj kaj fremduloj, ke li forte<!-- pagxo 010 --> konsilas min forlasi mian
-projekton veturi nun en tian landon...</p>
-
-<p>Imagu, kia estis mia situacio! Post longaj kaj detalaj anta&#365;preparoj
-mi fine &#309;us forvoja&#285;is tra la tuta Mediteraneo por viziti mian
-rusan amikon, mi jam estis malproksima je pli ol 3.000 kilometroj de
-mia patrujo, kaj &#309;us atingonta mian celon, kiam subita malhelpa&#309;o
-min haltigis kaj devigis returnen iri! Mi ne povis submeti&#285;i je tiu
-mokinda kaj malesperinda konkludo. Aliparte, mi ne povis atendadi en
-Konstantinoplo la eble tre malfruan paci&#285;on de Rusujo. Kion do fari?</p>
-
-<p>Fine, mi eksciis, per konfidenciaj informoj de la franca vickonsulo,
-kio reale okazis. Kiras&#349;ipo Knjaz Potemkin kaj unu torpedoboato
-estis ribelintaj kaj pafadintaj kontra&#365; urbego Odessa; pro tio
-estis malpermesate eniri en tiun havenon kaj en Sevastopol'on; oni
-diris, ke la suda parto de Rusujo estas revolucianta, anka&#365; Polujo.
-Eble inter tiuj ardejoj de agitado, apud la Rumana a&#365; A&#365;stra limo,
-estis pli kvieta regiono, tra kiu mi povus veturi al Sumi. Mi do
-tuj decidis iri &#349;ipe al Konstantza, rumana haveno kaj poste, per
-fervojo, tra Bukure&#349;ti kaj &#264;ernovic &#285;is la a&#365;stra-rusa limo. Tiel
-mi ne povis profiti la sindonan helpon de s-ro Gernet en Odessa,
-kaj<!-- pagxo 011 --> devis sen ia rimedo esperanta veturi tra Rumanujo kaj parteto
-de A&#365;strujo. Kredeble, sur tiu nova vojo, estis anka&#365; samideanoj.
-Sed mi ne sciis iliajn adresojn, kaj vane mi ser&#265;is esperantistan
-jarlibron &#265;e la librovendistoj de Konstantinoplo. Kiom mi beda&#365;ris,
-ke mi ne zorgis a&#265;eti en Francujo tiun utilegan libron, &#265;ar mi
-sciis nek la rumanan, nek la grekan, nek la germanan, nek la polan
-lingvojn, parolatajn en la landoj de mi traveturoraj.</p>
-
-<p>Tamen, komence, min ne &#285;enis mia lingva neklereco, &#265;ar mi havis
-la bon&#349;ancon renkonti francon sur la vapor&#349;ipo Re&#285;o Karolo I,
-kiu portis min al Konstantza. Mia sampatrujano veturis, kiel mi, en
-Bukure&#349;t'on, kaj kompleze estis mia gvidanto dum la tago, kiun mi
-pasigis en tiu &#265;efurbo de Rumanujo.</p>
-
-<p>Kia kontrasto kun Konstantinoplo! Tie mi sentis min en urbo vere
-e&#365;ropa, &#265;e libera popolo. Plu ne estis cenzuro, kaj fine mi povis,
-per francaj gazetoj, scii la detalojn de la ribelado en Odessa kaj
-Polujo. Nenia agitado estis anoncata proksime je la limo a&#365;stra,
-kaj mi esperis, ke mi povos eniri sen malfacila&#309;o en Rusujon per la
-limurbeto Novosjedlic.</p>
-
-<p>Kio plej frapis mian atenton, dum mia tre mallonga &#265;eestado<!-- originale: &#265;eestando --> en
-Bukure&#349;ti, estas la stranga<!-- pagxo 012 --> kontrasto inter tiu urbo belega,
-anta&#365;ema kaj tute civilizita, kaj la &#265;irka&#365;aj kamparoj ankora&#365;
-tre orient&#349;ajnaj, kun ilia lo&#285;antaro vestata per &#265;emizegoj,
-ornamataj per pentrindaj ru&#285;aj broda&#309;oj. Kelkaj detaloj, cetere
-montris la proksimecon de la orientaj moroj, anta&#365; ne longe regantaj
-en Bukure&#349;ti mem. Ekzemple, kurioza&#309;o de tiu urbego estas &#285;ia
-veturigistaro. &#308;us alveninte la fremdulo rimarkas en la stacidoma
-placo sidantajn sur l' anta&#365;a&#309;o de belaj veturigiloj strangajn
-homojn, vestatajn per longa velura malhela kitelo apena&#365; vidiganta
-glazurajn botojn, kun silka zono delikate kolorigata, palblue,
-helflave a&#365; rozkolore, kaj super tiu kvaza&#365; virina vesto, sin
-montras dika, ru&#285;a, grasbrila, senhara viza&#285;o, je stranga mieno,
-je pli stranga vo&#265;o, kun abomena &#349;irmil&#265;apo, simila je tiuj de
-la parizaj noktovagistoj! Tiuj&mdash;mi ne kura&#285;as diri viroj!&mdash;estas
-Rusoj de la religia sekto "skopci", kiuj, opiniante, ke la volupto
-ka&#365;zas &#265;ion pekan, &#349;irmis sin je &#265;iam kontra&#365; &#285;i per operacio!
-Beda&#365;rinde tiuj "blankaj kolomboj"&mdash;tiel ili sin nomas&mdash;deziras
-iafoje &#349;irmi anka&#365; aliajn pekantojn, kaj perforte "kolombigas"
-ilin. Tial la rusa registaro ilin persekutas kaj sendas en Siberujon;
-tial, sekve, multaj kolomboj forflugas al Rumanujo, pli tolerema
-lando,<!-- pagxo 013 --> kaj formas en Bukure&#349;ti veturigistan korporacion. Do, per
-tiuj strangaj birdoj, mi havis mian unuan kontakton kun Rusujo!</p>
-
-<p>&#284;is nun min ne estis malhelpinta la lingva demando, &#265;ar en
-Konstantinoplo multaj parolas france, kaj en Bukure&#349;ti mia
-kunvoja&#285;anto estis mia tradukisto. Sed tie mi devis lasi lin kaj
-voja&#285;i per miaj propraj rimedoj tra Rumanujo, iom tra A&#365;strujo,
-kaj fine tra la suda Rusujo &#285;is Voro&#309;ba, loko de mia renkonto kun
-s-ro Speranskij. Tial mi povis eksperimenti la utilegecon de lingvo
-internacia! Kiom da fojoj mi beda&#365;ris, ke mi ne povas sekvi mian
-peresperantan voja&#285;planon tra Odessa, kun la helpo de s-ro Gernet!
-Mi estis kvaza&#365; surdmutulo, devigata veturi tra nekonata lando,
-sciante nek la precizan fervojan horaron, nek la da&#365;ron de l' haltoj
-por man&#285;i, nek la &#349;an&#285;ejon de vagonaroj, &#265;iam timante, ke mi
-eble sekvas malbonan direkton, kaj elvojiras. Kiu scios iam, kiom
-oni &#349;telis &#265;e mi en Itzkani, sur la rumana-a&#365;stra limo, kiam mi
-devis doni al ia mon&#349;an&#285;isto plenmanon de &#265;iuspecaj turkaj kaj
-rumanaj moneroj, de mi ne konataj, kaj ricevi inter&#349;an&#285;e ne malpli
-nekonatajn a&#365;strajn monerojn?</p>
-
-<p>En &#264;ernovic, grava a&#365;stra stacidomo, mi devis halti, mendi
-vesperman&#285;on, a&#265;eti novan bileton<!-- pagxo 014 --> por veturi al Novosjedlic sur la
-rusa limo, kaj &#265;ion fari per signoj!</p>
-
-<p>Estis jam krepusko, kiam mi forveturis per vagonoj etaj kiel knabaj
-ludiloj kaj memorigantaj niajn francajn departamentajn vagonetojn.
-Mi staris sur l' ekstera plata&#309;o de mia veturilo kaj rigardis
-melankolie la pejza&#285;on, ru&#285;e lumigatan, kvaza&#365; de fajrego, de
-la lastaj radioj de l' suno &#309;us malaperonta sub la horizonto. Nia
-vagonaro trapasis sur pontego tra la rivero Pruth, en kies akvoj
-nudaj knaboj, ru&#285;e kolorigataj, kiel diabletoj, de l' sunradiaro,
-petolis kaj faris al ni &#349;ercajn salutojn. Apud mi en la vagono
-kelkaj fra&#365;linoj gaje babiladis man&#285;ante bombonojn, kaj du
-junuletoj, en gimnaziaj uniformoj, kunparolis amike, observadante
-la pejza&#285;on.</p>
-
-<p>Stranga impreso de izoleco premadis mian koron. &#264;iuj &#265;i tiuj
-gehomoj sentis sin hejme kaj komforte; kviete ili &#285;uis la pacigecon
-de tiu krepusko kaj la dol&#265;econ de simpatiaj rilatoj kun siaj
-samuloj, nur mi estis sola en tiu fremda lando, kaj kvaza&#365;
-apartigata de l' cetera homaro pro mia lingva malsimileco. Kun tiu
-melankolia sento sin miksis iom da maltrankvili&#285;o. Post kelkaj
-horoj, dum la venanta nokto, mi alvenos sur la limon de Rusujo,
-celo de mia dusemajna<!-- pagxo 015 --> voja&#285;ego. Kia estos mia akcepto? Proksima
-estas tie la rusa Polujo, kiun la Bukure&#349;ti'aj gazetoj montris
-tute revolucianta.<!-- originale: revoluciantan. --> &#264;u oni permesos min eniri kaj voja&#285;i al mia
-amiko? La malhela nokto, kiu nun &#265;irka&#365;is min, &#349;ajnigis ankora&#365;
-pli malafabla, kaj malkvietiga tiun alproksimi&#285;on de la ne konata,
-misterplena lando. Kaj subite mia izoleco inter tiuj gehomoj gajaj
-kaj babilantaj i&#285;is al mi tute netolerebla kaj mi decidis rompi
-&#285;in, iel ajn iam rilati&#285;i kun ili, resti efektive ano de homa
-rondo...</p>
-
-<p>Cetere mi bezonis informojn pri diversaj detaloj rilate al mia
-alveturo sur la rusa limo: la horon de mia alveno, la staton tiean de
-la ribelado, la formala&#309;ojn, postulatajn de la limgardistoj, k. t.
-p. Mi do aliris apud la amba&#365; gimnazianoj kaj alparolis ilin france:
-neniu komprenis. Per la lingvo angla, simila rezultato. Eblete, mi
-pripensis, ili komprenos la lingvon Esperanton?</p>
-
-<p>Ho ve! tiu provo anka&#365; ne sukcesis. Tiam, incitate de l' bezonego,
-mi faris heroan memorpenadon, kaj ekparolis... latine! Cicero, vualu
-vian viza&#285;on! Depost pli ol deksep jaroj, mi estis forlasinta
-la benkojn de liceo kaj &#265;iun rilaton kun la latina literaturo.
-Plie, e&#265; la Romanoj estus tre embarasataj uzi sian lingvon por<!-- pagxo 016 -->
-paroli pri fervojaj kaj limimpostaj demandoj. Fine la a&#365;straj
-gimnazianoj ne eldiras la latinajn vortojn kiel ni Francoj. Mi
-nerefuteble eksperimentis la neta&#365;gecon de tiu antikva idiomo por
-la modernaj rilatoj. La rezultato estis ridinda kaj preska&#365; nula.
-Tamen niaj reciprokaj klopodoj por kompreni unu la alian donis tiun
-efikon, ke mi sentis min malpli izola, kaj mi tre beda&#365;ris miajn
-kunvoja&#285;antojn, kiam ili lasis min en la a&#365;stra limstacidomo
-Novosjedlic.</p>
-
-<p>Dek minutojn poste, nia vagonaro haltis definitive en la rusa
-stacidomo.</p>
-
-<p>Mi neniam forgesos la fortan impreson de tiu nokta alveno, sur
-la sojlon de tiu lando, fine de mi atingatan, malgra&#365; tiom da
-malfacila&#309;oj. Anstata&#365; la bruego, kutima al niaj okcidentaj
-stacidomoj, silento regis, dum ni staris kun niaj paka&#309;oj, la&#365;
-unu vico, en longa &#265;ambrego, anta&#365; limpolicistoj, kiuj severe kaj
-esploreme observadis nin. &#348;ajnis, ke ni estas aro de punlaborantoj,
-kondukataj en Siberujon! Cetere, inter miaj kunvoja&#285;antoj, eble,
-estis efektive forkurintuloj, provantaj reveturi nekonate en sian
-patrujon,<!-- originale: partrujon, --> kaj la policistoj de la rusa limo havas specialan flaradon
-por ilin malkovri. Kompreneble la ribelado en Polujo igis tiun
-inkvizicion ankora&#365; pli severa; tial, timante ian malfacila&#309;on, mi
-decidis<!-- pagxo 017 --> montri specialan administracian atestilon, kiun mi kunportis
-la&#365; konsilo, al mi donita de la rusa konsulo de Al&#285;ero, por pli
-faciligi, se bezone, mian voja&#285;on en tiu lando, kie &#265;iu regna
-funkciulo estas alte estimata. Mi do donis tiun atestilon, kun mia
-pasporto al limpolicisto, kaj klopodis komprenigi, &#265;u france, &#265;u
-geste, &#265;u e&#265; per kelkaj rusaj vortoj, anta&#365;e<!-- originale: anta&#365; --> lernitaj parkere, ke
-mi estas &#349;tatoficisto de la Al&#285;era gubernistejo.</p>
-
-<p>Mia policisto a&#365;skultis &#285;entile, sed skuis sian kapon por montri,
-ke li ne komprenas. Tamen la vorto gubernistejo altiris lian atenton
-kaj li ripetis demande per la rusa lingvo:</p>
-
-<p>&mdash;Gubernia? Gubernia?</p>
-
-<p>&mdash;Da! Da! (Jes! Jes!)&mdash;mi respondis.</p>
-
-<p>Li salutis kaj iris al tri oficiroj, sidantaj anta&#365; tableto en la
-ekstrema&#309;o de la &#265;ambrego. La oficirestro prenis mian atestilon,
-mian pasporton, rigardis longe kaj montris ilin al siaj kolegoj, kaj
-triope ili rigardis min. La limpolicistoj rigardis min anka&#365;, kaj
-anka&#365; rigardis min scidezire miaj kunvoja&#285;antoj.</p>
-
-<p>Mi devas konfesi, ke mi sentis min tre &#285;enata kaj sendis interne al
-&#265;iuj diabloj mian decidon montri mian administracian atestilon kaj
-tiel<!-- pagxo 018 --> altiri sur min atenton, eble malfidon, anstata&#365; simple doni
-mian pasporton, kiel &#265;iuj aliaj.</p>
-
-<p>Fine, post momento, kiu &#349;ajnis al mi momentego, iu el la oficiroj
-venis al mi, salutis, redonis miajn paperojn kaj min alparolis...
-ruse.</p>
-
-<p>Mi povis nur respondi, ke mi ne komprenas.</p>
-
-<p>Vice, li anka&#365; diris, montrante mian atestilon.</p>
-
-<p>&mdash;Gubernia? Gubernia?</p>
-
-<p>&mdash;Da! Da!&mdash;mi diris.&mdash;Gubernia! Al&#309;ir! (Al&#285;ero!)</p>
-
-<p>Tiam li &#285;entile klini&#285;is, geste komprenigis, ke mi ne bezonas
-malfermi mian paka&#309;on, ordonis al portisto preni &#285;in, kaj parolis
-al oficisto, kiu respekte salutis, kaj kondukis min al la rusa
-vagonaro, dum miaj kunvoja&#285;antoj estis devigataj liveri sian
-paka&#309;aron je la severa inkvizicio de la limpolicistoj.</p>
-
-<p>Tian mirindan efikon havis mia administracia atestilo, kaj iafoje<!-- originale: iafoe --> mi
-suspektas, ke la rusa policistaro de Novosjedlic kredis, ke mi estas
-mem la &#285;enerala<!-- originale: generala --> registo de Al&#285;erio!</p>
-
-<p>La fizionomio de la rusaj fervojoj estas tre speciala. La oficistaro,
-rigida en sia uniformo, faras la impreson de soldataro, sed, male la
-voja&#285;antaro havas &#349;ajnon familian kaj hejman, kiu tuj altiras la
-atenton de la fremdulo. Tio devenas parte el la instaleco de la rusaj
-vagonaroj,<!-- pagxo 019 --> multe pli komfortaj ol niaj francaj veturiloj. La rusa
-relvojo estas je unu triono pli lar&#285;a ol tiuj de okcidenta E&#365;ropo;
-sekve, la vagonoj estas pli lar&#285;aj kaj anka&#365; pli altaj. &#264;e iliaj
-amba&#365; ekstrema&#309;oj estas platformoj kun necesejoj-tualetejoj, kaj
-inter ili koridoro kun vitra&#309;oj, la&#365;longe de kiu staras vico
-de vagonfakoj kun pordoj, kiuj &#349;ajnas kiel &#265;ambretoj kaj havas
-lar&#285;ajn remburitajn benkojn kaj tableton. Speciala sistemo de
-risortoj permesas instali super &#265;iu benko, je duona alteco al la
-plafono, supran benkon anka&#365; remburitan. Tiuj du eta&#285;oj de benkoj,
-tute similaj je &#349;ipaj ku&#349;etoj, permesas, ke &#265;iu voja&#285;anto, e&#265; en
-tria klaso, povu ku&#349;i&#285;i dum la nokto. Kutime la rusaj voja&#285;antoj
-portas kun si kapkusenon kaj kovrilon, dank' al kiuj ili povas
-dormi kiel hejme. Kiam estas taglumo, la virinoj sidas &#265;irka&#365; la
-tableto, kaj preparas en tekru&#265;oj la familian teon per bolanta akvo,
-a&#265;etita en la stacioj, dum la viroj faras, per speciala ileto, siajn
-bonodorajn cigaredojn. Se oni deziras esti tute hejme, oni a&#265;etas
-aldonan bileton, nomatan "plackarta", kiu donas la rajton sidi en
-aparta fako, kie neniu povas &#285;eni vin; e&#265; estas aparta fenestreto
-por la nepraj komunikoj kun la fervoja oficistaro. Eble tiun hejman
-impreson de la rusaj varonaroj pli fortigas la &#285;enerale<!-- pagxo 020 --> malrapida
-irado de la lokomotivo kaj &#285;ia tre orient&#349;ajna malakurateco,
-kiu permesas, ke oni atendu pacience la bonvolon de ia altranga
-voja&#285;anto, prokrasti&#285;anta apud bongusta glaseto da "vodka" (sekala
-brando) en la stacidoma bufedo!</p>
-
-<p>Mi bezonis du noktojn kaj unu tagon por veturi tra la interspaco de
-la rusa limo &#285;is Voro&#309;ba. Mi voja&#285;is tra senfina ebena&#309;ego bone
-kulturata, kun disaj lignaj vila&#285;etoj, el kiuj malri&#265;aj mu&#309;ikoj
-(kamparanoj), vestitaj per botoj kaj longaj tulup'oj, venis al la
-fervojo rigardi nian transrapidantan vagonaron. Iliaj longbarbaj
-viza&#285;oj esprimis bonecon kaj strangan miksa&#309;on de ruzemeco kun
-naiveco. Venis anka&#365; virinoj, iafoje beletaj, sed beda&#365;rinde
-malgraciaj pro siaj pezaj botoj kaj la tuko, kiu envolvis ilian
-kapon. Kiam la vagonaro haltis, knabinoj kaj fra&#365;linoj, diverskolore
-vestitaj, nudpiedaj, afable kaj timeme proponis al ni berojn kaj
-pomojn, dum bufetkelneroj alportis varmegan akvon por la teinfuzo.</p>
-
-<p>&#264;io tio estis kvietega, paciga, tre malsimila je miaj anta&#365;aj
-supozoj. Apena&#365; mi povis kredi, ke mi estas en tiu lando, pri kies
-terura milito kontra&#365; Japanujo kaj internaj ribeladoj la okcidentaj
-gazetoj plenigis siajn pa&#285;ojn. Je la unua fojo mi komprenis vere,
-kiom Rusujo estas vastega<!-- pagxo 021 --> kaj ke malkvieti&#285;oj a&#365; milito en kelkaj
-el &#285;iaj partoj ne havas gravan rebaton sur la &#265;iutagan vivadon de
-l' cetero de tiu kolosa &#349;tato. &#284;ia vastegeco estas samtempe &#285;ia
-plej bona defendo kontra&#365; kataklismoj kaj barilo kontra&#365; reformoj,
-la ka&#365;zo de &#285;ia kuna forteco kaj malforteco.</p>
-
-<p>Tamen, se la lo&#285;antaro ekstere estis pacema, eble &#285;i ne estis
-interne tute kvieta kaj al mi &#349;ajnas, ke en mia vagonaro mi povis
-konstati &#285;in. En Rusujo, kiel en A&#365;stro-Hungarujo kaj en la
-oriente&#365;ropaj &#349;tatoj, &#285;is nun ne fari&#285;is la kunfandi&#285;o de la
-tieaj rasoj. La parto de Rusujo, en kiu mi estis veturanta, iam
-estis submetata je Polujo, kaj en &#285;i restas ankora&#365; multaj poloj,
-anta&#365;e landregantoj, nun i&#285;intaj, per la sorto de l' bataloj, nur
-regatuloj. Inter ili kaj la rusoj ne estas multa simpatio, kaj ili
-vivadas aparte, &#265;iam parolante inter si sian nacian lingvon. En mia
-vagonaro estis kelkaj gepoloj, kiuj sidadis en speciala fako. E&#265;
-mire mi rimarkis, ke la virinoj kaj fra&#365;linoj portis sub sia zono
-ponardeton en eleganta ingo, kvaza&#365; ili estus inter malamikoj, kaj
-timus ian perforton; sed oni diris al mi poste, ke tio estas nur
-ornama&#309;o, &#349;atata anka&#365; de la rusaj sinjorinoj.</p>
-
-<p>Cetere mia kunvoja&#285;antaro montris interesan<!-- pagxo 022 --> miksa&#309;on de diversaj
-rasoj. Krom la rusoj, kiuj, kompreneble, estis plejmultaj kaj la pola
-rondeto, mi rekonis Hebreojn pro ilia tipo kaj sono de vo&#265;o. Kelkaj
-germanoj, sidantaj fiere en angulo, rigardis iom malestime siajn
-&#265;irka&#365;antojn. Du tataraj komercistoj eniris en nian vagonon, kaj
-insiste proponis al ni diversajn &#349;tofojn kaj juveletojn, parolante
-la&#365;vice ruse, pole, france, germane e&#265; angle, &#265;iam malkorekte kaj
-&#265;iam trudeme.</p>
-
-<p>Kiam ni alproksimi&#285;is je Kievo, la lando prezentis novan aspekton,
-kovrite per belegaj abiaroj, en kiuj sin montris iafoje pentrindaj
-lignaj somerlo&#285;ejoj. Kievon mi ne vizitis, &#265;ar mia amiko
-Speranskij, avertita telegrafe, atendis min en Voro&#309;ba kaj mi devis
-veturi al li senprokraste. Mi do haltis en la Kieva stacio nur unu
-horon por vesperman&#285;i en la bufedo kaj eniri en novan vagonaron.</p>
-
-<p>Mi &#285;is nun vidas en mia memoro la salonegon de la staciman&#285;ejo.
-Vastega landkarto de Rusujo, pentrita, kun la imperiestraj agloj sur
-muro, tema&#349;inego, staranta en la mezo de l' &#265;ambrego kaj ikono
-(sankta figuro), pendanta en angulo, pruvis al mi nerifuteble, ke
-mi fine estas en la cara &#349;tato. Kaj kia stranga homamaso &#265;irka&#365;
-mi! Uniformoj de oficiroj, uniformoj de<!-- pagxo 023 --> soldatoj, uniformoj de
-oficistoj, uniformoj de lernantoj, de kadetoj, de gimnazianoj, e&#265;
-de ortodoksaj pastroj&mdash;&#265;ie kaj &#265;iel uniformoj! &#348;ajnis, ke mi estas
-en ia soldatejo kaj mi sentis min preska&#365; &#285;enata en miaj simplaj
-vestoj de voja&#285;anto anta&#365; tiu brila kaj multkolora uniformarego!
-En la triaklasa salono la uniformoj estis pli malmultaj, sed la loko
-estis ankora&#365; pli pentrinda pro &#285;ia aro de laboristoj kaj mu&#309;ikoj.
-Kun humileco kaj timemeco, kiu strange kontrastis iliajn longajn
-barbojn, ili staris a&#365; prefere sidis, kaj e&#265; ku&#349;is kiel orientuloj
-apud la sakoj, kiuj enhavis iliajn tre modestajn poseda&#309;ojn.</p>
-
-<p>Kien veturis tiuj simpluloj malri&#265;aj embarasataj kaj de la bruego
-konfuzataj? &#264;u en urbegan fabrikejon por gajni la &#265;iutagan panon,
-kiun rifuzas al ili la naski&#285;a kampo? &#264;u en Amerikan landon por
-trovi la religian liberecon kiel la "du&#293;obori" de Tolstoj? Kaj tiu
-soldataro, &#265;u &#285;i atendis vagonaron por veturi malproksimegen, dum
-multaj kaj longaj tagoj, al tiu nekonata Man&#285;urujo, kie tiom kaj
-tiom da rusaj vivoj senutile perdi&#285;is? Kiom mi deziris paroli al
-tiuj homoj, scii, kiaj estas iliaj pensoj kaj sentoj! Sed, ho ve!
-netransirebla muro, la malsimileco de lingvoj, tute apartigis min de
-tiuj apuduloj, tamen similaj je mi!</p><!-- pagxo 024 -->
-
-<p>Mia dua nokto sur la rusaj fervojoj pasis nerimarkeble. Mi sentis
-min laca kaj iom brutigata, kaj al mi &#349;ajnis, ke &#265;iuj vagonaroj
-rumanaj, a&#365;straj kaj rusaj ruli&#285;as samtempe en mia kranio. Tamen,
-la sekvantan matenon, kiam la stacidomo Voro&#309;ba alproksimi&#285;is, mi
-forgesis mian laci&#285;on kaj sentis kontra&#365;e en mia spirito strangan
-malkvieti&#285;on. Post unu horo, mi fine renkontos mian esperantistan
-amikon, celon de mia dusemajna voja&#285;o. La rekura&#285;iga influo de nia
-trijara korespondado<!-- originale: korespodado --> nun tre malforti&#285;is. Ju pli mi alproksimi&#285;is,
-des pli nia perletera amiki&#285;o &#349;ajnis al mi nereala kaj fantazia.
-Inter tiuj rusoj por mi fremdaj, mia nekonita korespondanto,<!-- originale: korespodanto, --> simila
-je ili, nun al mi &#349;ajnis anka&#365; fremda. Per leteroj oni montras
-sin neplene, kaj vole-nevole, precipe per siaj plej bonaj kaj
-plej kulturaj flankoj. Kia disrevi&#285;o, se ni trovos nin efektive
-malsimilaj je niaj supozoj! Kaj al tiu unua anta&#365;timo sin almetis
-dua pli grava ankora&#365;... &#264;u Esperanto, lingvo artefarita, estos
-ta&#365;ga por da&#365;raj rilatoj? &#264;u ni povos sufi&#265;e komuniki niajn
-&#265;iuspecajn pensojn dum &#265;iutaga kaj kelksemajna kunvivado? Fine,
-&#265;u ni, parolantaj kutime lingvojn tiel malsimilajn, povos esti bone
-komprenataj unu de la alia, malgra&#365; niaj naciaj akcentoj? Kiom
-mal&#285;ojige kaj mokinde estus, se ni,<!-- pagxo 025 --> post tiom da tagoj kaj penadoj,
-renkontos fine unu la alian... nur por konstati, ke ni ne povas
-kunparoli...</p>
-
-<p>Sub la influo de tiuj nedol&#265;aj pensoj, mi promenadis febre en mia
-vagono, preska&#365; beda&#365;rante mian riskplenan entreprenon, kiam
-fajfego sonoradis... Jam ne estas plu tempo por beda&#365;roj kaj
-&#349;anceli&#285;oj&mdash;jen Voro&#309;ba!</p>
-
-
-
-
-<h2>II.</h2>
-
-
-<p>Kvin minutojn poste mi staras sur la trotuaro, atendante, la&#365;
-anta&#365;e<!-- originale: anta&#365; --> aran&#285;ita interkonsento, ke oni venos al mi... Mi rigardas
-&#265;iuflanke, kiam el malanta&#365;e, du brakoj &#265;irka&#365;prenas min, iu
-kisas min la&#365; la rusa kutimo, kaj a&#365;di&#285;as &#285;oja, amika vo&#265;o,
-esprimanta al mi fratan bonakcepton. Apena&#365; mi povas respondi, ree
-mi estas kaptata, forkondukata en alian vagonaron, kiu veturigos
-min en la urbeton de mia amiko, kaj sidintaj sur molaj kusenoj de
-rezervata vagonfako, ni komencas paroli...</p>
-
-<p>Vivu Zamenhof! La bonega lingvo de nia majstro tuj aperigis sian
-praktikecon, kiel &#285;i montris &#285;in iom poste en<!-- originale: en la --> Boulogne, kaj
-la sekvantajn jarojn, en Gen&#232;ve, Cambridge, Dresden,<!-- pagxo 026 --> Barcelona
-kaj Washington. Mi jam diris, ke s-ro Speranskij &#285;is tiam estis
-parolinta esperante nur kun samnaciuloj. Tamen mi tuj komprenis lin,
-kvankam li ne elparolis tre klare la diftongojn aj, oj, kaj, kiel
-&#265;iuj malgrandarusoj, ofte intermiksis la sonojn g kaj h. Sed li
-parolis tre flue, kiel en sia nacia lingvo. Mi anka&#365; mirigis lin,
-&#265;ar mi tro malfortigis kelkajn kunmetitajn konsonantojn, kiel kv,
-kc, kaj, precipe, &#265;ar, la&#365; nia franca kutimo, mi metis ofte la
-akcenton sur la lastan silabon de la vortoj. Sed ni, iom post iom,
-korektis tiujn difekta&#309;etojn, kiuj, cetere, neniam malhelpis nian
-reciprokan komprenadon. La sukceso estis plena&mdash;post kelkaj minutoj
-ni estis kunbabilantaj tre facile kvaza&#365; ni estus samlingvuloj!</p>
-
-<p>Anka&#365; miaj timoj pri la psikologia flanko de mia eksperimento
-rapide malaperis. Mi trovis mian amikon tia, kian mi supozis. De
-la komenco, nenia &#285;eno estis en niaj rilatoj, kiuj estis tute
-liberaj kaj amikaj, kvaza&#365; nia unua parolado estus nur la da&#365;rigo
-de anta&#365;aj paroladoj. Ni tuj aludis nian anta&#365;an korespondadon,
-kaj tio estis stranga impreso senti niajn spiritojn reciproke
-tiel konataj kaj kutimaj, dum niaj viza&#285;oj sin rigardis je la
-unua fojo. Ni estis kiel du blinduloj, intimaj amikoj, kiuj i&#285;us
-vidantaj<!-- pagxo 027 --> subite kaj rigardus unu la alian. Se al tiu jam neordinara
-impreso oni almetas tiun cirkonstancon, ke ni estis, rilate al niaj
-nacioj kaj vivadoj, tute malsimilaj, ke ni kunkomuniki&#285;is nur per
-artefarita lingvo ankora&#365; malofte eksperimentata en tiaj kondi&#265;oj
-(mi atentigas, ke tiam nenia esperantista kongreso estis okazinta),
-oni komprenos, ke tiu situacio estis impresiga, kaj lasis al mi
-fortan kaj neforgeseblan memora&#309;on. &#348;ajnis al mi ke mi estas
-transportata en ian son&#285;on.<!-- originale: ia son&#285;o. --> Oni pripensu, ke de du semajnoj mi
-voja&#285;is inter indiferentuloj; ke de tri tagoj mi ruli&#285;is tage
-kaj nokte inter nekonataj homoj, parolantaj nekonatajn lingvojn;
-kaj subite mi renkontis ne nur kunparolanton, sed e&#265; amikon, kiu
-akceptis min kiel efektiva frato, kaj klopodis &#265;iumaniere, por
-montri al mi sian serveman fervoron. Ofte nia babilado aludis
-diversajn rimarkojn de nia trijara korespondado; iafoje, li montris
-al mi, tra la vagonfenestro, lokon a&#365; pejza&#285;on, kies nomon mi jam
-sciis, a&#365; kie okazis fakteto jam de mi konita per liaj leteroj.
-Mi estis kiel homo, kiu, post longa forestado, revidas landon jam
-kutiman, kaj &#265;io, tamen, en tiu lando, estis por miaj okuloj nova
-kaj fremda!</p>
-
-<p>Ja tiun nekompareblan situacion mi &#349;uldis nur al Esperanto. Oni do
-komprenos, ke mi<!-- pagxo 028 --> povas nur ridi, kiam oni diras, ke &#285;i ne sufi&#265;us
-por efektivaj rilatoj. Kiel &#265;iuj homaj kreita&#309;oj, &#285;i ne estas
-tute perfekta; oni povus eble iom plibonigi &#285;in. Sed mia sessemajna
-eksperimento montris al mi nerefuteble ke, en &#285;ia nuna stato, &#285;i
-jam ta&#365;gas por interrilatigi &#285;is plena reciproka pensintimeco kaj
-frata amiki&#285;o, du homojn, kiujn &#265;io, krom Esperanto, apartigis kaj
-fremdigis.</p>
-
-<p>Post unuhora veturo, kio estis seninterrompa babilado, ni alvenis en
-la urbeton Sumi'on, celon de mia dusemajna vojirado, kie mi povis
-fine halti kaj ripozi! Estis al mi dol&#265;e ne plu esti devigata batali
-per gestoj kun la paka&#309;portistoj kaj oficistoj de la fervojo.<!-- originale: fevojo. --> Dank'
-al mia amiko, mi tuj kaj facile aliris al la pordo de la stacidomo.
-Tie agrabla surprizo atendis min. Kelkaj junuloj kaj knaboj, kiujn
-mi konis per la korespondo de s-ro Speranskij kaj al kiuj mi skribis
-iafoje po&#349;tkartojn esperante, venis kaj donis al mi afablan kaj
-fervoran bonakcepton, kisante min, kvaza&#365; mi estus malnova amiko.
-Kaj tra la scideziro de iliaj okuloj, observadantaj la esperantistan
-fremdulon, mi facile konstatis sinceran simpation, kiu tre kortu&#349;is
-min.</p>
-
-<p>&#264;e mia amiko mi trovis tute familian akcepton. Kelkfoje, en tiu
-rakonto, mi havos okazojn<!-- pagxo 029 --> montri la rusan gastemecon,<!-- originale: gastimecon, --> tiom simplan,
-sinceran kaj malavaran, kiu tuj atentigas la fremdulon. Se vi eniras
-la dometon de ia malri&#265;a mu&#309;iko, li povos proponi al vi nur nigran
-panon kaj iom da lardgrasa&#309;o kaj kredeble da brando. Sed li noble
-kaj tutkore &#285;in proponos kaj vi ofendus lin grave, se vi nenion
-akceptus. &#264;e la pli altaj klasoj, tiu antikva tradicio anka&#365;
-konservi&#285;is, kaj enhavas ion grandan kaj simplan, tre malsimilan je
-nia gracie servema gastemeco franca. Ni francoj kutime super&#349;utas
-per gratula&#309;oj kaj afabla&#309;oj niajn gastojn; ni insiste proponas la
-plej bonan parton de &#265;io nia al ili,<!-- originale: li, --> kiel al homoj superaj, por kiuj
-nenio estus sufi&#265;e bona. La ruso akceptas sian gaston kiel efektivan
-hejmulon, sen afektado de &#285;entileco, anka&#365; sen ia limiga kondi&#265;o:
-&#265;io hejme estas reale je lia dispono kiel je tiu de la mastro mem.
-Tiu farmaniero estas pli senceremonia, sed &#349;ajnas al mi pli reale
-gastama.</p>
-
-<p>Mia akcepto &#265;e s-ro Speranskij havis tiun karakteron, sed plu, ion
-intiman kaj ameman, kvaza&#365; mi estus efektiva ano de lia familio.
-Mi neniam forgesos, kun kiu kortu&#349;iga zorgo lia patrino min
-flegis, kelkajn tagojn poste, kiam ne atendita kaj tre maloportuna
-re&#365;matismo detenis min en mia &#265;ambro. Beda&#365;rinde s-ino Speranska<!-- pagxo 030 -->
-ne parolis esperante, kaj ni povis inter&#349;an&#285;i, sen tradukanto, nur
-malmultajn vortojn ruse a&#365; france. Sed l' animboneco ne bezonas
-lingvan tradukon. S-ino Speranska agis rilate al mi kiel al filo kaj
-mi estas feli&#265;a, ke tiu rakonto havigas al mi okazon, por doni al
-&#349;i publikan ateston de mia dankeco.</p>
-
-<p>S-ro Speranskij havas fraton kaj fratinon amba&#365; esperantistojn;
-sed nur lia fratino estis en Sumi dum mia &#265;eestado. En tiu urbeto
-parolis esperante anka&#365; du aliaj samideanoj s-roj Efremov kaj V.
-Postalenko (mi skribas <i>parolis</i>, &#265;ar nun, dank' al la fervora
-propagando de mia amiko, estas en Sumi aro da esperantistoj, kiuj
-sen&#265;ese plimulti&#285;as kaj kredeble ricevos balda&#365; de la registaro
-permeson por i&#285;i oficiale grupo). Cetere, oni ne kredu, ke mi povis
-havi rilatojn nur kun tiuj kvar esperantistoj. S-ro Speranskij
-prezentis min al siaj amikoj kaj konatuloj. Kun du el ili mi povis
-paroli france; kun la aliaj li estis mia lerta kaj nelacigebla
-interpretanto, kaj dank' al lia sen&#265;esa pero kaj al la natura
-afableco de la rusa lo&#285;antaro, mi balda&#365; havis en tiu fremda
-urbeto multajn amikojn de diversaj klasoj de la societo. Estis
-anta&#365; konsentite kun mia amiko, ke ni voja&#285;os kune en Rusujo,
-kaj, nome; vizitos la malnovan &#265;efurbon Moskvon.<!-- pagxo 031 --> Sed neatendita
-maloportuna&#309;o ne permesis, ke li prenu longan libertempon por
-forveturi malproksimen ekster Sumi. Tamen ni povis fari oftajn
-ekskursojn &#265;irka&#365; tiu urbeto, &#265;ar lia &#265;iutaga de&#309;oro estis
-finanta je la tria horo posttagmeze, kaj li povis disponi multajn
-liberajn tagojn, &#265;e la tribunalo, en kiu li estis oficisto, &#265;u
-la&#365; speciala permeso, &#265;u pro la festaj tagoj, kiuj estas multegaj
-en la rusa kalendaro. Rusujo ja meritas esti la paradizo de la
-mallaboremuloj: &#265;io tie estas preteksto por senlaboreco, ne nur
-la diman&#265;oj kaj la multaj festoj ortodoksaj, sed anka&#365; oftaj
-nereligiaj solena&#309;oj kaj datrevenaj<!-- originale: datrevenoj --> nomfestoj de l' caro, de l'
-caredzino, de l' carfilo, datrevenoj de l' naski&#285;o kaj kronado
-de l' regnestro, k. t. p., tiel ke proksimume unu triono de l'
-jaro estas senlabora. Mi legis, ke pri tio plendas la bienuloj
-kaj la instruistoj, kiuj pretendas, ke tiu troeco da ripoztagoj
-malutilas la terkulturon kaj la klerigon de la lernantaro. Tiu
-lasta ripro&#265;o &#349;ajnas al mi neprava, &#265;ar la rusa gelernantaro
-neniel estas malsupera je la aliaj, kion mi montros poste, kiam mi
-donos miajn impresojn pri &#285;i. Kio ajn estas, mi mem &#349;uldas multan
-dankecon al la rusa kalendaro, kiu tre faciligis mian &#265;eestadon;
-kaj e&#265; nun, kiam &#265;iutage mi for&#349;iras la hiera&#365;an folion de<!-- pagxo 032 --> la
-efemeridoj, al mi senditaj de mia amiko, ofte mi ekspiras envie,
-ektrovante ru&#285;an pa&#285;on, kiu sciigas, ke tiu tago ankora&#365; estas
-senlabora... nur por miaj feli&#265;aj ortodoksaj samideanoj!</p>
-
-<p>Sed mi reiru al miaj unuaj impresoj post mia alveturo en Sumi'on.</p>
-
-<p>Imagu vi min, ekzemple, unu horon post mia alveno, sidantan apud la
-tablo de miaj gastigantoj, en ilia salono, kaj babilantan kvaza&#365;
-familie kun ili. Katja, la malgranda servistineto, eniras senbrue
-kiel fantometo sur siaj nudaj piedoj. Post respekta saluto kaj
-duontimema, duonmokema ekrigardo al la fremda gasto, kiu parolas
-lingvon tiel strangan, &#349;i metas sur la tablon bar&#265;on kun vianda&#309;o,
-fumantan kaj bonodoran, iom similan je franca bovbolita&#309;o, kies
-bel&#349;ajno estas al mi, malsata voja&#285;anto, aparte dol&#265;a kaj
-promesplena. Sed, anta&#365; ol man&#285;i, mi devas, la&#365; la rusa kutimo,
-toasti kun mia mastro kaj trinkegi per unu fojo glaseton, plenan da
-vodka. Tiu blanka brando el sekalo estas bongusta kaj, feli&#265;e, ne
-forte alkoholumata, &#265;ar dum mia &#265;eestado en Rusujo mi devos trinki
-multajn similajn glasetojn. Male je niaj okcidentaj kutimoj, la rusoj
-trinkas<!-- originale: drinkas --> brandon anta&#365; a&#365; dum la man&#285;ado, neniam poste.</p>
-
-<p>Mi tre &#349;atas la rusan bar&#265;on, sed post &#285;i, kun<!-- pagxo 033 --> la sekvantaj
-pladoj, oni man&#285;as, anstata&#365; salato, kukumojn, moligitajn en ia
-maldol&#265;a peklakvo, kiu donas al mia nerusa stomako fortan soifon.
-Male, miaj gastigantoj &#349;ajnas tre frandemaj pri tiuj legomoj, kiujn
-ili miksas kun &#265;iuj man&#285;a&#309;oj &#285;is la deserto. Fine, oni alportas
-la samovaron a&#365; tema&#349;inon.</p>
-
-<p>Kelkaj el miaj legantinoj kredeble ne scias precize, el kio konsistas
-la samovaro; mi do priskribos &#285;in iom detale, &#265;ar &#285;i estas tre
-grava elemento kaj kvaza&#365; la simbolo de la rusa hejmo, kiel la
-fajrujo &#265;e la okcidentaj popoloj. &#264;ar ne fajrejoj, t. e. kamenoj,
-hejtas la rusajn domojn, sed centra fornego, iom komparebla kun tiuj
-de niaj bakistoj, konstruita tiel, ke &#265;ia &#265;ambro povu hejti&#285;i per
-&#285;ia kontakto. Sekve, dum la vintra malvarmego, ne apud kameno, kiel
-&#265;e ni, la rusaj familioj sidas por pasigi la longajn vesperojn,
-sed &#265;irka&#365; la samovaro, staranta sur la tablo kaj aldonanta sian
-kutiman murmureton al la paroladoj de la familia rondo, kiel la grilo
-de niaj kamenoj.</p>
-
-<p>Samovaro estas kupra vazego, kun piedo, havanta du tenilojn, supran
-mallar&#285;an fa&#365;kon kaj malsupran kranon. &#284;in trairas, la&#365; &#285;ia
-tuta alteco, centra tubo, dividata je du partoj per krado. Sur la
-supran fa&#365;kon, kie estas la ekstrema&#309;o<!-- pagxo 034 --> de tiu interna tubo,
-oni povas almeti la&#365;vole &#265;u ferladan kamentubeton, &#265;u kupran
-piedestaleton kaj kovrilon. Ver&#349;inte akvon en la samovaron, oni
-&#349;utas en la centran tubon, sur la kradon, karberojn, kiujn oni
-ekbruligas per aertirado kun la helpo de l' ferlada kamentubeto. Kiam
-la karbo brulas kaj kiam ekronkas la akvo, ver&#349;ita &#265;irka&#365;e en
-la samovaro, oni anstata&#365;igas la kamentubeton per la piedestaleto
-kaj oni alportas la samovaron anta&#365; la mastrino, sur pletegon, kie
-jam orde estas teskatolo, tekru&#265;eto, sukerujo, telertuko, glasoj,
-teleroj, kuleretoj kaj konfita&#309;oj.</p>
-
-<p>Kompreneble, ne nia eta Katja povas alporti tiun multepezan ilaregon,
-sed &#349;ia kuiristina mo&#349;to Ksenja mem solene plenumas tiun gravan
-oficon.</p>
-
-<p>De tiam komenci&#285;as la rolo de la rusa domestrino, per kiu sin
-montras plej plene &#349;iaj mastraj lerteco kaj afableco. &#348;i ver&#349;as
-per la krano de la samovaro iom da bolanta akvo en la tekru&#265;eton
-por varmigi &#285;in, for&#309;etas tiun akvon en la lavtason, &#349;ovas teon
-en la varmigitan tekru&#265;eton, alver&#349;as bolantan akvon, metas la
-tekru&#265;eton sur la piedestalon super la centra tubo, kaj plie kovras
-&#285;in per la telertuko por ke la infuzo estu pli perfekta. Iom poste
-estas en la tekru&#265;eto teo malhela kaj tre forta. La<!-- pagxo 035 --> mastrino
-ver&#349;as iom da &#285;i en la glasojn kaj almetas pli malpli da bolanta
-akvo por &#285;in malfortigi, la&#365; la deziro de siaj gastoj. Samtempe,
-&#349;i proponas, sur la teleretojn, konfita&#309;ojn, kiujn oni gustumas per
-malgrandaj pecetoj kune kun plenkuleretoj da teo. Tuj kiam unu glaso
-da teo estas malplena, la mastrino afable proponas alian, lavas la
-glason per iom da bolanta akvo, kiun &#349;i for&#309;etas en la lavtason,
-kaj ree ver&#349;as novan plenglason. Tiel glaso post glaso, oni trinkas
-iafoje dum horoj, babilante kaj fumante bonodorajn cigaredojn de
-flavru&#285;a tabako. Kaj estas interese vidi la mastrinon partopreni en
-la parolado, atenta por diri afablan vorton al &#265;iuj, dum &#349;i lerte
-manovras la malsimplan ilaron de sia samovaro, jen turnante la kranon
-a&#365; lavante glason, jen proponante ree konfita&#309;ojn a&#365; farante
-fre&#349;an teon, kiun akvumas senlace la ronkanta samovaro.</p>
-
-<p>Se vi pripensos, ke la rusaj urboj ne havas &#285;enerale kafejojn a&#365;
-publikajn kunsidejojn, kie la viroj povu paroli pri siaj aferoj,
-sekve ke ili devas renkonti unu la alian &#265;u en siaj oficejoj,
-&#265;u, kiel la virinoj, &#265;e siaj hejmoj, vi tuj komprenos, ke en la
-salonoj de la meza klaso estas tre oftaj vizitoj kaj ke la samovaro
-funkciadas preska&#365; dum la tuta tago.</p><!-- pagxo 036 -->
-
-<p>Eble anka&#365; pro tio, la viroj, devigataj trakti seriozajn temojn
-anta&#365; la virinoj, kutimis rilati kun ili iom alie ol ni francoj.
-&#284;enerale la virina klereco ne estas, Francujo, tiel forta, kiel
-tiu de l' viroj: almena&#365; &#285;i celas pli vole la sciojn ornamajn kaj
-agrabligajn, kiel la muzikon, la pentrarton, k. t. p., ta&#365;gajn por
-reliefigi la naturan allogecon de la bela sekso. Anta&#365; &#265;io la
-franca virino deziras pla&#265;i, kaj la monduma bonmaniereco konsistas,
-por &#349;i: aperi kiel eble plej gracia; por la viro: montri sin kiel
-eble plej allogata de tiu virina gracieco. E&#265; inter gepersonoj
-parolantaj serioze, tiu amba&#365;a priokupado estas iom sentebla.
-Inter gehomoj rusaj, &#285;i estas malofta. Viro bone edukita parolas
-al virino respekte kaj &#285;entile, sed kun neflatema seriozeco. Li ne
-timas trakti gravajn demandojn kaj siaflanke la virino respondas
-sen malvera honto kaj embaraso. En tio la rusa virino gajnas
-per vera indeco, kion &#349;i perdas per &#349;ajna flatiteco. Se ni,
-francoj, bonvolas ekzameni sincere nian sintenadon aminduman kaj
-spriteman anta&#365; la virinaro, ni devas konfesi, ke sub &#285;ia afableca
-sed trompeca mantelo, &#285;i efektive kovras ian fundeton de vira
-malhumileco kaj de praava nepoluriteco rilate al esta&#309;oj, kiujn ni
-certe tre amas, sed konsideras, pli malpli konscie,<!-- pagxo 037 --> kiel malsimilajn
-kaj e&#265; iom malsuperajn. Kontra&#365;e &#265;e la mezaj kaj superaj rusaj
-klasoj, la egaleco de l' rajtoj kaj sa&#285;aj kapabloj inter la amba&#365;
-seksoj &#349;ajnas esti akceptataj de la moroj, kaj por tio Rusujo
-&#349;ajnas al mi eksperimentejo anta&#365;destinata por la "Feminismo". Jam
-ne estas alia lando, kie la studentinoj estas tiel multaj. La &#349;tataj
-administracioj jam uzas virinojn kaj&mdash;detaleto tre rusa&mdash;donas al
-ili uniformojn kaj galonojn! Virinoj ne timas sekvi la virojn sur
-la plej dan&#285;erajn vojojn, kaj, anta&#365; tridek jaroj la nihilismo,
-nun la revoluciismo, fiere montras virinojn kaj fra&#365;linojn en siaj
-martiraroj.</p>
-
-<p>Mi memoras pri tio, ke mi vidis kuriozan kaj signifan bildon
-disvastigatan en Rusujo dum la komenco de 1905. &#284;i prezentis junan
-virinon, fiere starantan, kiu stre&#265;as sian brakon al alia virino,
-kondamnita je morto kaj pendigita. Sur la trabo de la pendigilo oni
-legas: "Pro ka&#365;zo de politikaj opinioj", kaj sube: "Politika proceso
-de 1881; ekzekuto de Sofja Perovska". Kaj la juna virino diras
-tiujn parolojn: "Se virino estas inda iri sur e&#349;afodon, &#349;i anka&#365;
-estas inda iri en Parlamenton". En lando, kie la politikaj postuloj
-ne estas sendan&#285;eraj, se oni povas malaprobi, oni ne povas moki
-tian pretendon, kaj pro tio la rusa "suffragette" (balotemulino) ne
-estos &#349;ercata<!-- pagxo 038 --> kiel iafoje &#349;iaj fratinoj angla a&#365; franca. Sed tiu
-liberaleco de la rusaj virinoj estas tiom pli kurioza, ke &#285;i estas
-tute kontra&#365;a je la moroj de iliaj praavinoj. Anta&#365; Petro Granda
-Moskovujo estis ricevinta, pro siaj rilatoj kun Bizantujo, morojn tre
-similajn je tiuj de la nuntempaj islamanoj. La virino estis &#349;losata
-en la "terem" kiel nun islamanino en sia "harem"; kiel &#349;i anka&#365;,
-&#349;i estis neniam sendependa, submetite unue je sia patro, due je sia
-edzo, anta&#365; kiu &#349;i estis nur egalrajtulino de siaj propraj infanoj.
-Dum la edzi&#285;a festo, la patro donis al sia bofilo skur&#285;on, per
-kiu tiu &#265;i tu&#349;etis sian novan edzinon, kaj tio estis simbolo tre
-signifa, &#265;ar la Domestroj<!-- originale: Domostroj --> a&#365; Mastrumo, verkita de pastro Silvestro,
-instruisto de l' caro Ivano Minaca, donas ja la sekvantajn konsilojn:
-"Se la edzino, la filo a&#365; la filino ne atentas la parolojn kaj
-konsilojn de l' familiestro, ne a&#365;skultas kaj timas lin, se ili ne
-obeas la ordonojn de la edzo, patro a&#365; patrino, oni devas skur&#285;i
-ilin sekrete, kaj ne anta&#365; la servistoj, kaj instruinte ilin,
-pardoni, &#265;io sen kolero de iu ajn. Kaj, pro ia ajn kulpo, oni ne
-devas bati sur orelon a&#365; sur la viza&#285;on, nek per la pugno sur la
-bruston, nek per piedo a&#365; bastono, nek per ilo fera a&#365; ligna. Se
-iu, pro sia kolero a&#365; malkontento, tiel frapas, el tio devenas<!-- pagxo 039 -->
-gravaj malbona&#309;oj&mdash;blindeco, surdeco, elartiki&#285;o de kruroj, brakoj
-a&#365; fingroj, kap- a&#365; dentdoloroj, kaj iafoje infanoj estas vundataj
-en la ventro patrina. Vi devas, por puni, frapi per skur&#285;o&mdash;tio
-estas prudenta, kaj tio doloras, tio estas timinda kaj favora por la
-saneco. Se estis ia grava kulpo, malobeo, nezorgo, oni devas sublevi
-la veston, teni la kulpulon per siaj manoj kaj skur&#285;i proporcie je
-la kulpo, kaj, skur&#285;inte, aldiri kelkajn bonajn parolojn".</p>
-
-<p>Tiuj antikvaj kutimoj, hodia&#365; tute malaperis, almena&#365; &#265;e la mezaj
-kaj superaj klasoj, kie la edzino ne estas plu<!-- originale: pli --> servistino timigata
-kaj enmona&#293;ejigata, sed vere egalulino de sia edzo.</p>
-
-<p>Nun mi ekrimarkas, ke la fumo de mia unua samovaro, kiel la karbonika
-acido de l' &#265;ampanvino, stimulis mian cerbon kaj forlogis min
-malproksimen en la estinton. Mi do revenas al la estanto kaj al mia
-rakonto.</p>
-
-<p>Kiam mi estis fininta mian unuan man&#285;adon &#265;e miaj gastigantoj,
-mi foriris kun s-ro Speranskij por fari mian unuan promenon en
-Sumi. Estis iom malfrue; la oficejoj estis fermintaj siajn pordojn
-kaj iliaj posedantoj nun pa&#349;adis en la precipa strato por &#285;ui la
-vesperan fre&#349;econ post varmega tago. &#284;enerale Rusujo estas fama
-kiel tipo de lando malvarmega, kaj oni &#285;in imagas<!-- pagxo 040 --> nepre kun ne&#285;o,
-glitveturiloj kaj lupoj; oni ne pripensas ke, kiel regiono preska&#365;
-senmara, &#285;i havas malmoderan klimaton, malvarmegan vintre, sed tre
-varman somere. Dum mia &#265;eestado, t. e. de l' komenco de julio &#285;is
-la mezo de a&#365;gusto (de la okcidenta jarstilo) la hidrarga nivelo
-de la termometro R&#233;aumur, uzata en Rusujo, neniam estis malsupre de
-24 gradoj (30 gradoj de la centigrada<!-- originale: centrgrada --> termometro). Sed ofte, dum la
-tago, estis mallongaj pluvetoj, kiuj malvarmetigis la veteron, kaj
-superver&#349;is la verdan foliaron; plie facila venteto, la venteto de
-l' stepoj, igis tre tolerebla tiun temperaturon.</p>
-
-<p>Cetere, en tiu urbeto, malspritaj modoj ne devigis la lo&#285;antojn sin
-vesti per rigidaj &#265;emizoj kaj amelumitaj kolumoj. Plej ofte, la
-supra vesto de l' viroj konsistis el "ruba&#349;ka", maldika &#265;emizeto
-kun lar&#285;aj manikoj, butonumebla &#265;e la maldekstra &#349;ultro, kaj
-premata &#265;irka&#365; la talio per leda, lana a&#365; e&#265; silka, zono. Tiuj
-&#265;emizoj estis diverse kaj hele koloritaj ru&#285;e, blue, flave, viole.
-Kelkaj estis lukse broditaj, &#265;efe tiuj de junaj studentoj, kiuj
-dandis iomete anta&#365; la sumianaj belulinoj. &#264;i tiuj, anka&#365;, &#349;atis
-la vestojn diverskolorajn. Kompreneble, en tiu rusa promenularo,
-superis la neeviteblaj uniformoj, blankaj a&#365; grizaj, kun ru&#285;aj
-galonoj &#265;e la oficiroj,<!-- pagxo 041 --> kadetoj kaj soldatoj; kaj &#265;iuj, soldatoj,
-gimnazianoj, oficiroj, oficistoj a&#365; e&#265; komercistoj kaj privataj
-homoj sen uniformo, havis "fura&#309;ka'on" a&#365; rusan &#349;irmil&#265;apon, mi
-sola, preska&#365; skandale, min apartigis kaj neeviteble elmontris al
-&#265;iuj mian fremdulecon per mia pajla &#265;apelo!</p>
-
-<p>Ni sidi&#285;is sur benkon de la urba &#285;ardeno. S-ro Speranskij montris
-al mi kiel oni povas, per la vestaroj, distingi ne nur la socian
-situacion de la rusoj, sed e&#265; la administracian rangon de la
-civilaj oficistoj, &#265;ar nenia alia nacio estas tiel oficiale
-hierar&#293;iigita. &#264;iu rusa homo, havanta oficon<!-- originale: oficion --> de la &#349;tato, &#265;u
-militan, &#265;u maristan, &#265;u eklezian, &#265;u administracian, apartenas al
-la dekkvarklasa hierar&#293;io "&#265;in", kreita de la caro Petro Granda.</p>
-
-<p>Per la sekvanta tabelo mi provas klarigi, el kio konsistas nun tiu
-hierar&#293;io.</p>
-
-<table id="rangoj">
-<tr><th colspan="5">RANGOJ.</th></tr>
-<tr><th>N-o de la rangoj.</th><th>administraciaj.</th><th>militistaj.</th><th>maristaj.</th><th>ekleziaj.</th></tr>
-<tr><td class="num">14-a</td><td>kolegia registratoro</td><td>&mdash;</td><td>&mdash;</td><td>&mdash;</td></tr>
-<tr><td class="num">13-a</td><td>&mdash;</td><td>korneto.</td><td>&mdash;</td><td>&mdash;</td></tr>
-<tr><td class="num">12-a</td><td>sekretario de gubernio</td><td>suble&#365;tenanto</td><td>mi&#265;man</td><td>&mdash;</td></tr><!-- pagxo 042 -->
-<tr><td class="num">11-a</td><td>&mdash;</td><td>&mdash;</td><td>&mdash;</td><td>&mdash;</td></tr>
-<tr><td class="num">10-a</td><td>kolegia sekretario</td><td>le&#365;tenanto</td><td>&mdash;</td><td>&mdash;</td></tr>
-<tr><td class="num">9-a</td><td>titola konsilisto</td><td>&#349;tabrot&#265;efo</td><td>le&#365;tenanto</td><td>diakono</td></tr>
-<tr><td class="num">8-a</td><td>kolegia asesoro</td><td>rot&#265;efo</td><td>&mdash;</td><td>protodiakono</td></tr>
-<tr><td class="num">7-a</td><td>korta konsilisto</td><td>subkolonelo</td><td>&#349;ipestro de 2-a rango</td><td>pastro</td></tr>
-<tr><td class="num">6-a</td><td>kolegia konsilisto</td><td>kolonelo</td><td>&#349;ipestro de 1-a rango</td><td>protopastro</td></tr>
-<tr><td class="num">5-a</td><td>&#349;tata konsilisto</td><td>&mdash;</td><td>&mdash;</td><td>igumeno (mona&#293;ejestro)</td></tr>
-<tr><td class="num">4-a</td><td>efektiva &#349;tata konsilisto</td><td>general-majoro</td><td>kontradmiralo</td><td>ar&#293;imandrito</td></tr>
-<tr><td class="num">3-a</td><td>sekreta konsilisto</td><td>general-le&#365;tenanto</td><td>vicadmiralo</td><td>episkopo</td></tr>
-<tr><td class="num">2-a</td><td>efektiva sekreta konsilisto</td><td>generalo</td><td>admiralo</td><td>ar&#293;iepiskopo</td></tr>
-<tr><td class="num">1-a</td><td>regna kanceliero</td><td>general-feldmar&#349;alo</td><td>general-admiralo</td><td>metropolito</td></tr>
-</table>
-
-<p>La administraciaj titoloj estas nur honorigoj kaj sen rilato kun la
-efektiva funkcio de la oficistoj; ili nur montras ilian socian rangon
-kompare kun tiu de la oficiroj kaj ekleziuloj. Oni vidas, ekzemple,
-ke la administracia oficisto, havanta la rangon de sekretario de
-gubernio estas egalranga kun militisto suble&#365;tenanto kaj marista
-mi&#265;mano, ke administracia korta konsilisto<!-- pagxo 043 --> havas la rangon de
-subkolonelo, de &#349;ipestro de dua rango kaj la pastro.</p>
-
-<p>Iam<!-- originale: Jam --> la envici&#285;o en la "&#265;in" havis gravan rezultaton, &#265;ar nur la
-"&#265;inovniki" (&#265;inranguloj) estis homoj liberaj kaj ne submeteblaj
-je la korpaj punoj. Nun &#285;i iom post iom i&#285;as nur honora apartigo,
-kaj la administraciaj rangoj estas iafoje donataj, kiel niaj ordenoj,
-al neoficisto, kiel scienculo, verkisto, kuracisto, aktoro. Kun la
-&#265;in'aj rangoj korespondas specialaj mo&#349;taj titoloj, uzataj en
-la oficialaj rilatoj kaj en la korespondado. La &#265;inovniki de la
-14-a &#285;is la 9-a rango havas la mo&#349;tan titolon "via blagorodie"
-(via nobeleca mo&#349;to), la 8-a &#285;is la 5-a, oni titolas ilin
-"visokoblagorodie" (via altanobleca mo&#349;to), en la 4-a ili i&#285;as
-"prevos&#293;oditelstvo" (via ekscelenca mo&#349;to), fine, kiam ili alti&#285;as
-&#285;is la dua kaj unua rangoj, oni respekte balbutas anta&#365; ili "va&#349;e
-visokoprevos&#293;oditelstvo" (via altekscelenca mo&#349;to).</p>
-
-<p>Tiel la administracia burokrataro estas speciala nobelaro, starigita
-apud la naski&#285;a nobelaro. Tiu sistemo donas al &#285;i grandan brilon
-kaj forton apud la simplaj homoj, sed &#285;i i&#285;as pli kaj pli arkaika
-kaj strange kontrastas kun diversaj tre liberalaj trajtoj de la rusaj
-moroj.</p>
-
-<p>Ekzemple, speciale altiris mian atenton la sendependa<!-- pagxo 044 --> sintenado
-de la fra&#365;linoj kaj fra&#365;linetoj, kiuj libere promenis ope kaj
-kun junuloj. Mi rimarkigis tion al mia gvidanto kaj mi konstatis,
-per lia respondo, ke la kutimoj de la a&#365;tokrata Rusujo, rilate
-al la fra&#365;linaro, estas pli liberemaj, ol tiuj de nia respublika
-Francujo. La junulinoj &#285;uas, kiel en Anglujo kaj Skandujo, tre
-grandan liberecon, kaj vivadas en facila kaj deca intimeco kun la
-junuloj. Tion<!-- originale: Tiun --> kredeble ebligas la rusa sistemo de edukado: en la
-lernejoj la edukatoj povas vivadi kiel internuloj, sed tio estas pli
-malofta ol &#265;e ni, kaj se iliaj gepatroj ne lo&#285;as en la sama urbo,
-ili prefere donas siajn gefilojn al la gardo de familioj, por ke ili
-povu lerni kiel eksteruloj kaj &#285;uadi vivadon hejman kaj pli liberan.
-Sed, e&#265; la edukatoj, kiuj lo&#285;as en la lernejo mem, havas iom da
-libereco kaj povas foriri por viziti siajn konatulojn. Cetere, en la
-lernejo okazas iafoje festoj kun festenetoj, teatraj kaj dancadaj
-kunvenetoj, en kiuj partoprenas la gelernantaro de la aliaj lernejoj.
-&#264;u dank' al tiu sistemo de edukado, &#265;u dank' al la karaktero mem
-de la rusoj, kiu igas &#285;in ebla, inter geknaboj kaj gejunuletoj
-estas facilaj kaj afablaj rilatoj, kiuj kontrastas kun la iafoje &#265;u
-embarasata, &#265;u tro mal&#285;ena sintenado de niaj gefrancetoj.</p><!-- pagxo 045 -->
-
-<p>Cetere la karaktero mem de la rusaj knaboj meritas specialan
-priskribon. Ni, francoj, agas kun niaj filetoj, kiel kun esta&#309;oj de
-aparta speco. Ni vestas ilin, kiel eble plej longatempe per graciaj
-kaj fantaziaj kostumoj, specialaj por ili. Anka&#365; la karaktero de
-niaj paroladoj al ili estas speciala. Se ni renkontas la dekdujaran
-filon de konatulo, tuj ni prenas ridetan mienon, ni penas nin "etigi"
-por egali&#285;i kun tiu hometo, kiu responde afektas infanan rideton,
-afablan, sed tute malsinceran kaj malsimilan je lia kutima sintenado,
-kiam li parolas libere kun sama&#285;ulo. Tio estas nenatura, &#265;ar la
-instinkto de la knabo instigas lin alti&#285;i kiel eble plej multe &#285;is
-la homoj pli maljunaj ol li.</p>
-
-<p>Kontra&#365;e, la kvaza&#365; soldata rusa disciplino kaptas la knabon en
-sian rigidan modelilon kaj apena&#365; dekjaran, lin vestas per la
-uniformo, kiu lin tenos &#285;is lia morto. &#264;iu rusa lernanteto devas
-sen&#265;ese porti la lernejan uniformon, kaj tiu uniformo estas ne
-knaba, sed plena&#285;ula vesto. E&#265; se li ne iras en lernejon, la knabo
-sin vestas kiel viro, kaj &#265;iu ajn dekjara ruseto estus tre honta
-havi mallongan pantaloneton. Kompreneble, li estas neserioza, bruema,
-amuzema, unuvorte knabo, sed, e&#265; kiam li petolas, li konservas
-specialan indecon, pli&#285;ustadire viran ol knaban.<!-- pagxo 046 --> Kaj kun li, la
-plena&#285;aj rusoj ordinare parolas serioze, klopodante lin altigi
-&#285;is si mem, plivole ol sin egaligi kun li. Mi estis tre surprizata
-konstati, ke rusaj dekdujaraj knaboj jam legas kaj &#349;atas verkojn
-kiel "Mortintaj animoj" de Gogol, "Revivi&#285;o" de Tolstoj, kaj rusajn
-tradukojn de l' verkoj de V. Hugo kaj e&#265; de Zola. La Rusoj ne timas
-doni al tiuj junaj cerboj plenan intelektan nutra&#309;on. Kion valoras
-tiu sistemo de edukado? &#284;i certe produktas junuletojn pli seriozajn,
-pli klerajn kaj eble pli simpatiindajn, &#265;ar kun tiuj bonaj ecoj ili
-plej ofte restas modestaj. Sed, beda&#365;rinde oni ne povas doni al
-ili samtempe, kiel mezurilon kaj necesan direktilon, la spertecon,
-kiu rezultas nur el la vivado; tial, iafoje, tiuj knaboj, i&#285;inte
-junuloj, atentas nur la allogecon de l' teorioj, kaj forgesas, ke
-&#265;iam, en &#265;iu homa societo, praktikan kaj da&#365;radan rezultaton oni
-povas atingi nur per pogradaj kaj metodaj anta&#365;enpa&#349;oj.</p>
-
-<p>Dum mi tiel prenis unuan ekvidon de la rusa popolo kaj inter&#349;an&#285;is
-rimarkojn pri &#285;i kun mia kunparolanto, la suno estis tute
-malaperinta kaj nun elektraj lumigiloj ekbrilis &#265;irka&#365; mi.
-Malrapide ni returneniris dum la promenantoj iom post iom
-malproksimi&#285;is, &#265;ar la lo&#285;antaro<!-- pagxo 047 --> de Sumi ne estas noktovagema.
-En la silenti&#285;intaj stratoj oni a&#365;dis nur la klakilon de l'
-noktgardisto, kiu, per tiu brueto kompleze anta&#365;informis pri sia
-alveno iliajn &#349;telistajn mo&#349;tojn. Sub la centra kupolo de la
-pre&#285;ejoj staris senmove la malhelaj siluetoj de l' fajrogardistoj,
-observadantaj la dormantan urbon, pretaj por signali la bruladojn,
-oftajn kaj dan&#285;erajn &#265;e la malgrandarusaj konstrua&#309;oj, kie la
-&#349;tono, tre nekomuna, estas &#285;enerale anstata&#365;ata per ligna&#309;o.</p>
-
-<p>Senbrue ni reiris hejmen,<!-- originale: hejmon, --> kaj mia amiko kondukis min, lacegan korpe
-kaj spirite, al mia nokta &#265;ambro. Jam de tri noktoj mi ne estis
-ku&#349;i&#285;inta sur reala lito! Mi do ekrigardis kun anta&#365;a danko tiun
-&#265;arman meblon, plejbonan amikon de &#265;iu laca voja&#285;anto, kaj... mi
-restis iom surprizata.</p>
-
-<p>Anta&#365; mi estis malalta ferlito, kun matraceto kaj unu littuko, sur
-kies mezo ku&#349;is faldita kovrilo kaj kapkuseno. Kredeble, mia mieno
-montris mian internan embarason, &#265;ar s-ro Speranskij ne povis deteni
-sian ridon, kiam mi demandis, kiel mi devas uzi tiun liton. Tiam,
-mi eksciis, ke la rusoj, por dormi, ne senvestigas sin tiel plene
-kiel ni, sed formetas nur siajn superajn vestojn, sin envolvas per la
-kovrilo, sterni&#285;as sur la liton kaj ekdormas.</p><!-- pagxo 048 -->
-
-<p>Mi do tiel faris, kaj ricevinte la noktajn bondezirojn de mia amiko,
-kiu tiris anta&#365; mia duobla vitrafenestro la dikan lankurtenon,
-anstata&#365;antan niajn lignajn fenestrokovrilojn, mi balda&#365; forrapidis
-en novan landon ankora&#365; pli malproksiman ol Rusujo&mdash;en Son&#285;olandon.</p>
-
-
-
-
-<h2>III.</h2>
-
-
-<p>La postan tagon, je mia veki&#285;o, mia gastiganto proponis, ke ni iru
-nin bani en la Psjol'on. Mi plezure akceptis, &#265;ar la vetero estis
-tre varma. La rusoj tre ofte sin banas, heredinte, kiel la turkoj,
-tiun &#349;atemon de la Bizantoj. Mi devas aldiri, ke tiu higiena kutimo,
-bonega &#265;ie, estas speciale necesa por la popola klaso de Rusujo,
-precipe &#265;e la grandarusoj, kiuj ne sufi&#265;e zorgas pri la detaloj
-de la &#265;iutaga tualeto, kaj estus, sen tiuj oftaj banoj, terure
-malpuraj.</p>
-
-<p>Dum la vintro, ne estas eble sin bani en la frosti&#285;intaj riveroj,
-sed en Rusujo, kiel en Turkujo kaj Norda Afriko estas specialaj
-&#349;vitbanejoj, iom similaj je la romaj "thermoj". Tiuj rusaj
-&#349;vitbanejoj estas tre diversaj, de la luksaj marmoraj banejoj
-en la urbegoj, &#285;is la humilaj lignaj banejoj vila&#285;aj. Sed,
-principe, &#265;iuj konsistas<!-- pagxo 049 --> el tri &#265;ambroj&mdash;la senvesti&#285;ejo, la
-lavi&#285;ejo, kun akvoj varma kaj malvarma, kaj la &#349;vitejo. En tiu
-lasta &#265;ambro staras fornego kun fera varmega platego, sur kiun oni
-ver&#349;as intertempe akvon, kiu tuj vapori&#285;as kaj plenigas la aeron
-per malseka kaj varmega nebulo. &#264;irka&#365;e en la &#265;ambro ku&#349;as
-kelkaj longaj bretoj el ligno, amfiteatre surmetitaj, sur kiujn
-sin sternas la banantoj. Ju pli alta estas la breto, des pli varma
-kaj sufokiga la atmosfero estas. Kaj multaj rusoj preferas la plej
-altajn lokojn, kie ili &#349;vitas &#285;is tuta malforti&#285;eco, kaj, plie,
-sin vergigas per vergofaskoj, kuiritaj en bolanta akvo! Iafoje, iaj
-bravuloj,&mdash;plej ofte de la klaso de komercistoj, kiuj estas efektivaj
-forteguloj,&mdash;post &#349;vitego kaj vergado, ru&#285;aj kiel kuiritaj omaroj,
-kuras eksteren kaj rulas sian nudan kaj varmegan korpon en la ne&#285;o,
-kriegante kaj ridegante pro volupteco sub la malvarmegaj kisoj de la
-frostego; poste tiuj herouloj ree kuras en la &#349;vitejon kaj saltas
-sur la plejvarman breton! Sed tio estas dan&#285;erega plezuro, ebla nur
-por homoj, havantaj bovan farton. &#284;enerale, la rusoj, post &#349;vitado
-kaj vergado, nur lavas en la dua &#265;ambro sian korpon, moligitan per
-la vaporo, kaj fine sin malvarmetigas per malpli varma akvo.</p>
-
-<p>Feli&#265;e, dank' al la somero, mi ne estis suferonta<!-- pagxo 050 --> tiun timindan
-rusan operacion, sed nur banonta, kiel mi jam diris, en la
-malvarmetajn akvojn de la Psjol.</p>
-
-<p>En tiu ebena lando, sen &#349;tonoj kaj preska&#365; sen arboj, povantaj
-deteni la tera&#309;on, la riveroj havas tre kaprican kaj &#349;an&#285;eman
-direkton. Dum la printempo, kiam la degelado multobligas iliajn
-akvojn, ili disfluas super siaj malaltaj bordoj kaj superakvigas
-la &#265;irka&#365;a&#309;on. Por fiksi la fluejon de la Psjol en Sumi, oni
-donis al &#285;i bordojn, artefaritajn el palisaroj, apogitaj kontra&#365;
-teraj dekliva&#309;oj. Tamen, en kelkaj lokoj de la urbo, oni lasis &#285;in
-disflui sur nedeklivajn sablobordojn, kien la urbanoj venas amase sin
-bani.</p>
-
-<p>Tiun matenon, do, kun mia gastiganto, mi iris en unu el tiuj banlokoj
-apud la pola pre&#285;ejo, kaj tie mi vidis ne atenditan spektaklon.
-Anta&#365; mi, aperis aro da plena&#285;aj viroj, da junuloj kaj knaboj tute
-nudaj, &#265;u starantaj a&#365; sidantaj sur la bordo, &#265;u na&#285;antaj a&#365;
-petole saltantaj en la rivero, kvaza&#365; ili tute ne rimarkus sian
-"paradizan" kostumon! Apena&#365; kelkaj el ili forirante el la akvo,
-duone ekimitis la honteman geston de la Venuso de Medi&#265;i!</p>
-
-<p>En Polinezio tia sen&#265;emizularo ne estus min miriginta, sed en
-Rusujo mi &#285;in ne atendis! Kredeble, mia amiko, kiu jam komenci&#285;is
-senvesti&#285;i,<!-- pagxo 051 --> rimarkis ion neordinaran en mia mieno, &#265;ar li diris al
-mi demande:</p>
-
-<p>&mdash;Nu! &#264;u vi ne deziras plu vin lavi?</p>
-
-<p>&mdash;Mi deziras, sed mi devas konfesi, ke mi estas iom... mirigata. &#264;u,
-do, la Rusoj kutimas sin bani en tia vere simpla... senvesto?</p>
-
-<p>&mdash;Kio? &#264;u vi mem kutimis konservi viajn vestojn dum la bano? Ha, mi
-divenas! Eble vi dezirus unu el tiuj trikotaj banvestoj, kiujn mi
-vidis en kelkaj mondumaj banlokoj sur la bordo de la Nigra maro? Se
-nur mi estus &#285;in anta&#365;supozinta, mi estus provinta trovi unu en
-Sumi... kvankam mi devas diri al vi, ke tio<!-- originale: tiu --> &#349;ajnus tie tre stranga
-kaj altirus sur vin la atenton de &#265;iuj. Entute, nenio tie estas
-malbona kaj nenatura.</p>
-
-<p>&mdash;Ho certe, mi konsentis, &#265;io estas, kontra&#365;e, tre la&#365;natura!</p>
-
-<p>&mdash;Rimarku, li aldiris, ke vi estas inter homoj tre decaj. Rigardu,
-ekzemple, kaj li montris kun duonrideto diketan kaj solenan viron,
-kiu pla&#365;dis en la akvo kun du knaboj, dum severmiena soldato rigide
-staris apud iliaj vestoj, metitaj sur tapi&#349;eto, tiuj sinjoroj ne
-estas malpli ol lia "ekscelenca" mo&#349;to generalo de nia urbo kaj liaj
-filoj!</p>
-
-<p>Tiu vere rusa argumento tuj konvinkis min.<!-- pagxo 052 --> Cetere la reala
-konveneco, en tiaj cirkonstancoj, estis konduti kiel &#265;iuj kaj ne
-altiri la atenton sur a&#309;ojn, pri kiuj neniu pensis.</p>
-
-<p>Tamen, iom poste, dum mi na&#285;is apud mia amiko, mi demandis &#349;erceme:</p>
-
-<p>&mdash;Kaj &#349;ia "ekscelenca mo&#349;tino" generaledzino, &#265;u anka&#365; &#349;i tiel
-same sin banas?</p>
-
-<p>&mdash;Certe, sed, kiel &#265;iuj sinjorinoj de la altaj kaj mezaj klasoj, &#349;i
-banas sin en fermita loko. Tamen, iom pli malproksime, estas parto de
-la rivero, kie sin banas la virinoj de rango pli modesta. Vi vidos
-ilin, hodia&#365; posttagmeze, kiam ni faros &#349;ipetan promenon.</p>
-
-<p>Do, post la tagman&#285;ado, kiu en Rusujo okazas je la tria horo, ni
-faris nian preparadon kaj provizadon por ekskurseti per boato al
-unu el la multaj insuletoj, ku&#349;antaj inter la fluejoj de la Psjol.
-Kompreneble, ni ne forgesis forporti kun ni la necesan samovaron,
-kun karbo por &#285;in varmigi. Kun ni venis afabla kaj gaja fra&#365;lino,
-amikino de la familio Speranskij, kaj tri knaboj a&#365; junuletoj,
-fervoraj akompanantoj<!-- originale: akomponantoj --> de mia amiko dum liaj boataj promenoj. Nia
-blanka &#349;ipeto portis nigre pentritan la francan nomon <i>Alger</i>,
-la&#365; delikata afabla&#309;o por &#285;ia al&#285;erana gasto.</p>
-
-<p>Sub la vigla pu&#349;ado de nia juna remistaro,<!-- pagxo 053 --> ni senbrue glitis
-kontra&#365; la fluo, la&#365;longe de la multaj kurbi&#285;oj de la Psjol.
-Tie, la rivero estis neprofunda kaj ofte &#285;ian trankvilan fluadon
-malrapidigis nenufaroj kaj aliaj akvaj herboj, tra kiuj na&#285;is kaj
-pla&#365;dis aroj de bruemaj anasoj, kiuj disflugis anta&#365; nia &#349;ipeto.</p>
-
-<p>Post mallonga veturado, ni alvenis en lokon, kie sin banis amaso
-da virinoj, junulinoj, knabinoj kaj knabetoj &#285;ojaj kaj babilemaj;
-&#265;iuj havis la tre simplan rusan bankostumon, kiun mi jam priskribis.
-Nia alveno ne &#285;enis ilin. Dum ni trapasis, niaj &#349;ipanetoj &#349;erce
-alparolis tri knabinojn apude ludantajn. Responde, tiuj slavaj
-nimfetoj fortike na&#285;is post nia boato, pla&#365;dante kun ridegoj, kaj
-&#349;prucigante nin per pluveto de perlaj gutoj.</p>
-
-<p>Tio estis kvaza&#365; mitologia sceneto, inda je la peniko de artisto,
-kaj &#265;ar mi ne estas pentristo mi povis nur fari fotografan kli&#349;on
-de tiu gracia pejza&#285;o.</p>
-
-<p>Iom poste ni veturis preter la lastaj dometoj de la posturbo, kaj
-mezen de la kamparo. Balda&#365;, proksimi&#285;anta bruo altiris nian
-atenton. Sur vojeto, zigzage disvolvi&#285;anta tra la verda stepo,
-alkuris galope bando de junaj nudaj rajdistoj. Per siaj kriegoj,
-ili incitis siajn &#265;evalojn, sur kiuj ili sidis firme kaj gracie,
-kiel indaj<!-- pagxo 054 --> idoj de la antikvaj kozakoj de Ukrajno. &#264;iuj homoj
-kaj &#265;evaloj, sin &#309;etis maltime en la Psjol'on, farante post si
-&#349;a&#365;mantan disondaron. &#348;ajnis, ke mi vidas aron de nordamerikaj
-Indioj, rapidantaj, tra rivero, sur la milita vojo.</p>
-
-<p>Sed mi rimarkas ke, jam de kelka tempo, mia okcidenta legantino
-maltrankvile pensas pri nia juna akompanantino kaj sin demandas:
-"Kiel,<!-- originale: Kie, --> konvena fra&#365;lino konsentis promeni en lokoj, kie &#349;i riskis
-renkonti tian spektaklon?"</p>
-
-<p>Mi petegas, ke &#349;i bonvolu iom atendi anta&#365; ol severe ju&#285;i sian
-slavan fratinon. Certe, mi opinias kun &#349;i, ke la korphontemeco estas
-la plej bela ornama&#309;o de niaj okcidentaj virinoj, kaj &#285;i estas
-necesa kondi&#265;o de la bonordeco de nia societo. Sed, &#265;u &#285;i estas
-tiom necesa por ia ajn nacio, per aliaj vortoj, &#265;u &#285;i devenas de
-natura kaj tutmonda instinkto, a&#365; de loka sistemo de edukado?</p>
-
-<p>Mi lo&#285;as en lando, kie tuta kategorio de virinoj, la islamaninoj,
-opinias, ke la korphontemeco devigas ilin ka&#349;i sian viza&#285;on anta&#365;
-neparencaj viroj. Tiu sento estas tiom forta, ke e&#265; la strataj
-mal&#265;astulinoj ne konsentus<!-- originale: konsentos --> sin montri publike sen vualo. Iu el miaj
-amikoj, iafoje alvenis neatendite apud izola rivereto, en kiu &#265;erpis
-akvon Ma&#365;rino, vestata per sola robo kaj demetinta<!-- pagxo 055 --> sian vualon. Tiu
-simplulino estis tiel honta montri sian viza&#285;on al nekonatulo, ke
-&#349;i preferis por &#285;in kovri, levi super sia kapo sian jupon!</p>
-
-<p>Certe al tiuj virinoj la hontemo pri la viza&#285;o &#349;ajnas esti tute
-instinkta kaj natura. &#264;u, do, ni devas konkludi, ke ne estas
-konvenaj la e&#365;ropanaj sinjorinoj, kiuj iras eksterhejmen sen
-kapvualo? Plie, tiuj samaj sinjorinoj, kiuj hontus malkovri en la
-strato siajn &#349;ultrojn kaj krurojn, ne timas ilin montri nudajn en
-balo a&#365; banloko. Oni do devas akcepti, ke la korphontemeco estas
-malsimila la&#365; la popoloj, kaj e&#265;, &#265;e unu sama persono, la&#365;
-cirkonstancoj difinitaj nur de monduma interkonsento. Efektive &#285;i
-estas la rezultato de la edukado kaj de lokaj kutimoj. La nudeco,
-principe, ne estas malvirto, sed i&#285;as tia nur, kiam &#285;i ka&#365;zas
-skandalon kaj hontindan animstaton. En Rusujo, kiel en Francujo,
-estus hontinde promeni sen vesto sur la stratoj, sed la moroj
-permesas, ke oni sin banu nude, kaj tio neniun ofendas. Tio, do,
-ne estas tie malkonvena kaj pruvas nur, ke la rusa animo estas pli
-simpla kaj pli naiva ol la nia.</p>
-
-<p>La vesperman&#285;o estis tre &#285;oja. Ni albordi&#285;is en verdan insuleton,
-ombratan de arboj, kaj nomitan de la Sumi'anoj insulo de Amo,
-kredeble &#265;ar &#285;iaj densaj foliaroj igas &#285;in ta&#365;ga<!-- pagxo 056 --> nesteto por
-la kamp&#349;atantaj amantuloj. Sur herban tapi&#349;on ni metis nian
-man&#285;a&#309;aron, kiun atakis fervore niaj &#349;ipanetoj kun apetito de
-dektrijaruloj, duobligata de longa remado.</p>
-
-<p>La rivero mem liveris al ili la akvon necesan por la teo. En la
-internan tubon de la samovaro ili &#349;utis nian provizeton da karbo
-kun, por ekbruligi &#285;in, kelkaj bran&#265;oj, &#265;irka&#365;e kolektitaj.
-Beda&#365;rinde, &#265;u pro la nesperteco de niaj kuiristetoj, &#265;u pro
-la nesufi&#265;a sekeco de la ligneretoj, nia samovaro ne konsentis
-ekbruli&#285;i! La afero ja estis grava: &#265;iuj, kun konsternata mieno
-pripensis, ke ili estos devigataj fari man&#285;adon sen teo, kio estas
-abomena&#309;o por &#265;iu vera ruso... En tiuj malfeli&#265;aj cirkonstancoj
-mia amiko ekhavis genian eltrova&#309;on kaj uzis artifikon, &#349;atatan
-de la mu&#309;ikoj, kiuj ne posedas kuirejan blovilon. Li nur demetis
-unu el siaj botoj, &#285;in starigis renversitan kontra&#365; la supro de
-la samovaro kaj &#285;in tenis per unu mano, tiamaniere, ke &#285;i fermu
-la internan kamentubon. Poste, per la alia mano, li vice levis kaj
-mallevis la tibiingon de l' boto, kiel prenilon de kordiono. Tiu
-simpla piedvesto, tiel &#349;an&#285;ata je blovilo, perfekte plenumis sian
-novan oficon kaj balda&#365; nia samovaro komencis sian kanteton, karan
-al la oreloj de &#265;iu soifanta ruso.</p><!-- pagxo 057 -->
-
-<p>Jam eknokti&#285;is, kiam ni returneniris. Mi bezonus la plumon de Gogol
-por priskribi la silentan kaj kvietigan majestecon de tiu ukrajna
-nokto. &#264;iu lando havas sian propran fizionomion kaj &#285;ia personeco
-pli intense sin montras dum la nokto. Kiel virino, kiu, dum &#349;i
-dormadas, &#349;ajnas ellasi sian intimecon, tiel same la Naturo, dum
-la nokta ripozado, sin liveras pli plene. La rusa steparo tiam
-estas strange impresiga. Nenio, krom oceano, donas tiel fortan
-impreson de la Senfineco, kiel senlima ebena&#309;o sub &#265;ielo, plena
-da steloj. Inter ili, iranta la homo vagas kiel punkto inter du
-senfina&#309;oj. Tiun vesperon, la luno duonheligis per &#349;talblua lumeto
-la stepon, kie nigraj poploj, tie &#265;i kaj tie starantaj, faris
-nigrajn strekojn kontra&#365; la diamanta &#265;ielo. Ar&#285;enta rebrila&#309;o sur
-la trankvila akvo de la Psjol apena&#365; sulki&#285;is post nia &#349;ipeto la&#365;
-flue flosanta. Nenia sono, krom, intertempe, bleko de noktabirdo kaj
-la ritma pla&#365;deto de niaj remiloj.</p>
-
-<p>Duonvo&#265;e mia amiko pentradis al mi la pasinta&#309;on de tiu lando, dum
-la epopeaj tempoj de la kozaka Sje&#265;. Ukrajno sidis sur la rando
-de l' kristana kaj islama mondoj. Tie, nenia barilo povas haltigi
-homojn, krom aliaj homoj. Al la praavoj de la nunaj malgrandarusoj,
-al la<!-- pagxo 058 --> batalemaj kozakoj komisii&#285;is la dan&#285;era tasko defendi
-E&#365;ropon kontra&#365; la invado de aziuloj. Kiom da furiozaj bataloj
-iam sangigis la altajn herbojn de la tiam nekulturata stepo? La
-kozakoj estis duone sova&#285;uloj, sed nur tiaj homoj povis plenumi tian
-rolon, kaj al ilia &#349;irmo nia okcidenta kulturo &#349;uldas parte sian
-ekzistadon.</p>
-
-<p>Tiel mi elvokis la heroan estinton de tiu silenta kamparo, sub
-la stelplena &#265;ielo. &#348;ajnis al mi kvaza&#365;, sur la bordoj de la
-rivero, kie ni flosis malrapide, mi &#309;us ekvidis stari&#285;antan de
-post arbo, la altan fel&#265;apon de kozako, spionanta l' alvenon de
-tataraj rajdistoj... Unu el niaj kunpromenantoj, tre belvo&#265;a, estis
-kantanta popolan arion. Mi ne komprenis liajn rusajn parolojn, sed
-la melankolia kaj sova&#285;a ritmo de tiu melodio mirinde vivigis
-kaj korpigis miajn reva&#309;ojn. Sub la energiaj trajtoj, la ostaj
-kaj brunaj vangoj, la brila rigardo de miaj &#265;irka&#365;antuloj, mi
-eltrovis, ne tute malaperintajn, post unu centjaro de civilizacio,
-la polurigitajn postsignojn de l' praavaj instinktoj, la fierecon,
-la eksplodemecon,<!-- originale: esplodemecon, --> la malzorgon, ian malestimon por niaj okcidentaj
-delikata&#309;oj, la decidemecon kaj la belan &#349;atemecon al &#265;io dan&#285;era
-kaj riskoplena, kiu karakterizas la popolojn, junajn kaj estonte
-kreskontajn.</p><!-- pagxo 059 -->
-
-<p>&mdash;Rigardu tiujn dektrijarajn knabojn,&mdash;diris al mi s-ro
-Speranskij,&mdash;malgra&#365; ilia gimnaziana uniformo, ilia okcidenta
-kulturo, ili restas efektivaj kazaketoj. Se vi falus en la riveron
-kaj estus en mortiga dan&#285;ero, kvankam ili ne scius na&#285;i, estu vi
-certa, ke neniu el ili &#349;anceli&#285;us por sin &#309;eti en la akvon kaj
-riski dronon pli vole ol sin kovri per honto, lasante gaston perei
-sen helpo.</p>
-
-<p>Kaj dume mia penso forflugis malproksimen al niaj parizanaj dandetoj,
-kiuj hontus iri en la liceon sen gantoj, kaj timas malvarmumi, kiam
-ili malsekigas siajn lakitajn &#349;uetojn en strata rivereto...</p>
-
-<p>Miaj kozakidetoj ne timis malvarmumon kaj tion balda&#365; pruvis al mi.
-Dum nia parolado ni ne estis rimarkintaj, ke la steloj super niaj
-kapoj iom post iom estingi&#285;is, kaj ni atentis tion nur tiam, kiam
-nigra nubo kovris la palhelan lunon kaj lasis nin en plena mallumo.
-Samtempe malproksima tondro sciigis nin, ke ni devas akceli nian
-returnon. Ni do rapidigis nian remadon la&#365;eble por alveturi en
-la urbon anta&#365; la pluvego, sed niaj penadoj estis vanaj. Pli kaj
-pli ofte, fulmoj strekis la malluma&#309;on, heligante per blindigaj
-fajra&#309;oj la nigran kamparon dum la aero pleni&#285;is per sen&#265;esa
-tondrado. Kaj, ho ve!<!-- originale: ve? --> balda&#365;<!-- pagxo 060 --> sin ver&#349;is sur niajn dorsojn efektiva
-akvofalego: akvo supre, akvo sube, ni povis nur elekti inter pluv-
-a&#365; riverbano!</p>
-
-<p>Ni kovris per niaj supervestoj nian junan akompanantinon, kiu
-bonhumore &#349;ercis pri sia akvumi&#285;ado. Niaj knaboj estis feli&#265;egaj
-kaj ridegis, dum &#265;ielaj torentoj fluegis tra iliaj maldikaj
-&#265;emizetoj. La forto de l' pluvego estis tia, ke ni devis momente
-allasi la remilojn, por ka&#349;i nin sub la benkoj de l' boato, kiu
-libere flosis la&#365; la fluo.</p>
-
-<p>Kiam ni albordi&#285;is kaj reiris hejmen, niaj vestoj estis enpenetritaj
-de akvo, kvaza&#365; ni estus elirintaj el la rivero mem; malvarmeta
-vento algluigis ilin malagrable kontra&#365; nia tremetanta ha&#365;to. Sed
-tiu deviga bano ne havis malbonan sekva&#309;on, krom por la nova &#265;apo
-de nia kunpromenantino, kiu faris en tiu tago sian unuan kaj lastan
-servadon, kaj, ho ve! por la nekozaka verkanto de tiu rakonto, kiu
-ekkaptis fortan re&#365;matismon kaj devis restadi hejme dum kelkaj tagoj
-&#285;is sia resani&#285;o.<!-- originale: resanf&#285;o. --></p>
-
-<p>Tamen tiu malliberigo ne estis al mi maldol&#265;a, dank' al la tute
-patrinindaj flegoj de s-ino Speranska, al miaj longaj babiladoj kun
-mia amiko, anka&#365; dank' al la vizitoj, kiujn mi ricevis.</p><!-- pagxo 061 -->
-
-<p>Efektive dum mia &#265;eestado en Sumi tiu urbeto &#285;uis du gravajn
-kurioza&#309;ojn: la bestejon de ia s-ro Salomon kaj min mem. Mi estas
-nature modesta homo kaj ne &#349;atas fanfaroni. Sed la veremeco devigas
-min konstati, ke mi atingis sukceson preska&#365; tiel fortan ol la
-kvardek pensiuloj de s-ro Salomon. Vane tiu intrigulo starigis sian
-tendegon precize anta&#365; nia domo; vane lia gurdego, &#265;iutage post la
-triahora man&#285;ado mueladis sian plej allogan ariaron, de la "Norma"<!-- originale: "&#1055;&#1086;&#1095;&#1090;&#1072;" -->
-&#285;is, ho surprize!&mdash;"<i>En rev'nant de la R'vue</i>", la popola kanto
-pri generalo Boulanger. Mi certigas al miaj legantoj, ke s-ro
-Speranskij ne uzis gurdegon; mi estis sola kontra&#365; kvardek; tamen
-mi ricevis publikon, se ne tiel multan, almena&#365; pli &#349;atindan ol
-la bestoj de s-ro Salomon.<!-- originale: Solomon. --> E&#265; sinjorinoj kaj fra&#365;linoj subite
-ekmemoris, ke de longe ili intencis viziti s-inon Speranska kaj
-&#349;iajn gefilojn, kaj&mdash;ne atendite! renkontis &#265;e ili la strangan
-fremdulon, kiu parolas per artefarita lingvo. La rusinoj, tion mi jam
-diris, estas seriozaj personoj, sed ili estas virinoj, t. e. idinoj
-de nia praavino Evo kaj tial, iomete scideziraj! Pri tio mi tute ne
-plendas, &#265;ar tio permesis al mi profiti agrablajn konversaciojn,
-dank' al la nelacebla komplezo de miaj esperantaj tradukistoj.</p><!-- pagxo 062 -->
-
-<p>Cetere kelkaj el miaj kunparolantinoj povis iom paroli france,
-sed mi neniam povis atingi, ke ili bonvolu uzi mian lingvon. Tiun
-obstinan rifuzon mi konstatis anka&#365; &#265;e la viroj, kaj tio tre
-mirigis min. Sed mia amiko klarigis al mi la ka&#365;zon de tiu &#349;ajne
-kaprica konduto. En Rusujo la franca lingvo estis anta&#365;e uzata
-de la superaj klasoj, kiuj e&#265; afektis iafoje ne scii sian nacian
-lingvon. Hodia&#365; estas reakcio favora por la rusa lingvo; tamen
-ankora&#365; nun la kapableco paroli france estas konsiderata kiel la
-vera pruvilo de la monduma eleganteco. Kiu ajn deziras &#285;ui la famon
-de delikata klerulo, pretendas esti kapabla paroli france. Sed,
-efektive plejmultaj ne scias bone tiun malfacilan lingvon; pro tio
-ili ne kura&#285;as uzi &#285;in anta&#365; francoj, &#265;ar iliaj eraroj, nepre
-rimarkotaj<!-- originale: rimarkataj --> de ilia a&#365;skultanto, igus ilin mokindaj, kiel homojn kiuj
-penis vane por sin plialtigi super sia reala situacio.</p>
-
-<p>Post kelkaj tagoj, mi estis sufi&#265;e resani&#285;inta, por ke mi povu
-promeneti eksterhejme kaj konati&#285;i kun la urbo, kies mi estis
-provizora lo&#285;anto.</p><!-- pagxo 063 -->
-
-
-
-
-<h2>IV.</h2>
-
-
-<p>Sumi, &#265;efurbo<!-- originale: &#265;efubro --> de "&#365;ezd" (subprovinco) de la provinco<!-- originale: --> &#292;arkov,
-enhavas 34000 lo&#285;antojn; &#285;i sidas apud la Psjol, rivero, alfluanta
-al la riverego Dnjepr kaj apud la fervojo de Kiev al &#292;arkov. &#284;ia
-aspekto estas tre malsimila je tiu de franca urbo egale homplena.
-&#284;i konsistas el du partoj, tute diferencaj&mdash;longa vico de stratoj,
-iranta de la stacidomo al la tombejo kaj havanta &#349;ajnon tre "urban",
-kaj, &#265;irka&#365;e, aro de vastaj posturboj, similaj je vila&#285;oj pro siaj
-dometoj e&#265; iafoje kun tegmentoj el pajlo. Se vi uzas unu el la tieaj
-veturiloj, lueblaj po malmultekosta prezo, kaj veturos longe de la
-centra strataro, vi renkontos preska&#365; &#265;iujn rimarkinda&#309;ojn de tiu
-urbeto: la malsanulejon, la eklezian lernejon, la geknaban kuracejon
-tre bone organizatan, la luteran pre&#285;ejon, la gimnazion por junuloj,
-kiu donas duagradan instruadon kun latina kaj greka lingvoj, la
-unuagradan lernejon, konstrua&#309;on tre belan sed tre malsufi&#265;an por
-tridekkvarmila lo&#285;antaro, la malluksan katolikan pre&#285;ejeton por la
-poloj. Tie la strato kurbi&#285;as, transpasas per tre malglata ligna
-ponto super rivereto, alfluo de la Psjol, la Sumka (pendsaketo), kiu
-donis sian nomon al la urbo kaj &#285;in &#349;uldas<!-- pagxo 064 --> mem al la sekvanta
-legendo: Kolonelo de kozaka lando Gerasim Kondratev perdis iam la
-kason de la regimento, kiun li havis en pendsako kaj portis al la
-hetmano a&#365; re&#285;o. Malesperante, li &#309;uris, ke se li &#285;in retrovos,
-sur la loko mem li konstruos pre&#285;ejon. Li trovis tiun sakon en la
-rivereto Sumka, plenumis sian promeson kaj la konstruita pre&#285;ejo
-estis la deveno de la nuna urbo Sumi, kiu pro tio metas en sian
-blazonon tri pendsakojn.</p>
-
-<p>Da&#365;rigante vian veturadon trans la Sumka vi renkontos la ortodoksan
-pre&#285;ejon de sankta Nikolao, la gimnazion por junulinoj, kaj, en
-&#285;ardeneto belan kaj ri&#265;an &#265;efpre&#285;ejon (sobor). Poste estas bela
-publika &#285;ardeno kun la statuo de &#285;ia donacinto s-ro &#292;aritonenko;
-la "reala" lernejo, rimarkinde aran&#285;ita, kie oni ricevas duagradan
-instruadon, sen mortintaj lingvoj. Fine, post iom kruta deklivo,
-la senfina strato alvenas en parton, kie estas tri malsimilaj,
-sed egale gravaj institucioj: 1-e la &#349;tata monopola fabrikejo de
-brando, necesa samtempe al la feli&#265;o de l' rusoj kaj al tiu de la
-registara kaso, dank' al kiu &#265;iu drinkulo rajtas proklami fiere, ke
-li ebrii&#285;as pro patriotismo; 2-e la kadeta korpuso a&#365; lernejo de
-oficiroj, egale utilegaj por garantii estonte la trankviligon popolan
-kaj la trankvili&#285;on<!-- pagxo 065 --> estran; 3-e la tombejo, sola loko en Rusujo,
-kiel aliloke, kie &#265;iu proletario i&#285;as frue malfrue bienhavanto kaj
-ne plu bezonas brandon por &#285;oji&#285;i a&#365; armeon por kvieti&#285;i.</p>
-
-<p>En tiu resuma priskribo, oni certe rimarkis la grandan nombron de
-duagradaj lernejoj: lernejo eklezia, lernejo de kadetoj, reala
-lernejo, gimnazio por junuloj kaj gimnazio por junulinoj. Tio
-eble mirigos, &#265;ar Rusujo ne &#285;uas precize la famon de lando tre
-"lernejema". Sed la ka&#365;zo de tiu rimarkinda&#309;o en Sumi estas,
-parte, tiu sama &#292;aritonenko, jam nomita, kiu donacis al sia urbo ne
-nur la publikan &#285;ardenon, sed anka&#365; la infanan malsanulejon, la
-&#265;efpre&#285;ejon, kaj la kadetan kaj realan lernejojn. Je &#265;iu pa&#349;o en
-Sumi, oni renkontas la pruvojn de lia malavareco, kaj ne malprave
-la danka urbestraro starigis lian statuon en la publika &#285;ardeno de
-li donacita. S-ro &#292;aritonenko estis simpla mu&#309;iko, sa&#285;ega kaj
-laborema, kiu gajnis multajn milionojn per la fabriko de sukero.
-La vastega fabrikejo, fondita de li, ku&#349;as apud la stacidomo; &#285;i
-okupas 3,000 laboristojn kaj utiligas la rikolton de la senfinaj
-kampoj da ru&#285;aj betoj, kiuj &#265;irka&#365;as Sumi'n. Je la alia flanko de
-la stacidomo, estas anka&#365; belega fabrikejo de &#349;tala&#309;oj, direktata
-de Belgoj. La fabrikado de sukero <!-- pagxo 066 --> kaj &#349;tala&#309;oj estas la du
-precipaj industrioj de Sumi.</p>
-
-<p>Se al tiu denombro, mi almetos la teatrojn, someran kaj vintran, la
-malliberejon kaj la bazaron, kie la komercaj inter&#349;an&#285;oj valoras
-jare pli ol kvin milionoj da spesmiloj, mi estos nominta &#265;ion
-citindan pri Sumi en gvidlibro de Joanne a&#365; Baedecker. Sed kion mi
-dezirus anka&#365; montri, estas la speciala fizionomio de la homaro, kiu
-vivigas tiun ordinaran urbeton kaj igas &#285;in interesega por okuloj de
-fremdulo kiel mi.</p>
-
-<p>Ekzemple, mi volus pentri la lignajn budojn de l' bazaro, provizatajn
-per objektoj utilaj al la kampara kaj simpla klaso: botoj el ledo a&#365;
-el felto, "lapti" a&#365; sandaloj, faritaj el tilia basto, helkoloraj
-katunoj, maldelikataj pota&#309;oj, samovaroj, tran&#265;iloj, kuleroj el
-kolorigita ligna&#309;o, diversaj pieca&#309;oj, sanktaj figuroj (ikonoj)
-kaj malkaraj bulkalkuliloj, &#265;ar en Rusujo, neniu kalkulas sen tiu
-ilo. Sur la skribtablo de &#265;iu oficisto, sur la vendotablo de &#265;iu
-komercisto vi nepre &#285;in trovas. Kiam via spicisto enpakigis viajn
-a&#265;eta&#309;ojn, tuj li sin turnas al siaj "s&#265;joti" (kalkulilo) kaj
-rapidege pu&#349;as la lignajn buletojn por sumigi vian &#349;uldon; sen
-&#285;i, kasisto ne povus starigi bilancon, li per la "s&#265;joti" kalkulas
-preska&#365; tiel rapide, kiel ni per krajonoj, kaj mia<!-- pagxo 067 --> amiko pretendas,
-ke tiu metodo estas preferinda por longaj laboroj, &#265;ar &#285;i postulas
-fingran laboron pli ol cerban kaj ne lacigas.</p>
-
-<p>Apud la budoj de la bazaro, sur vasta placo estis la vendejo de l'
-brutoj kaj &#265;evaloj kaj, fine, la longaj vicoj da malaltaj &#265;aretoj,
-sen&#265;evaligitaj kaj plenaj da fojno, melonoj, brasikoj, akvomelonoj
-kaj precipe da kukumoj kaj bruegantaj porkoj, tiuj du fundamentoj
-de la tiea nutrado. Meze de tio sin movis, kviete kaj silente,
-multego de mu&#309;ikoj kaj mu&#309;ikinoj, kun flegmaj viza&#285;oj, kie la
-interna penso sin malka&#349;is nur per la viglaj kaj mokemaj okuletoj.
-Tie &#265;i kaj tie, blinda almozulo, sidante sur la pavimo, ludis per
-"balalajka" (trikorda gitaro), per akordiono a&#365; violongurdo, kaj
-kantis antikvajn malgrandarusajn ariojn pri la heroa tempo, kiam la
-praavoj kozakaj bataladis kontra&#365; la tataroj a&#365; la poloj. &#264;irka&#365;
-li, mu&#309;ika a&#365;dantaro a&#365;skultis atente, kaj de tempo al tempo
-&#309;etis kopekon (spesdekon) en lian lignan pleteton.</p>
-
-<p>Por observadi la simplularon, ta&#365;ga loko estas anka&#365; la ortodoksaj
-pre&#285;ejoj, kiuj ludas en la publika vivado gravan rolon. La rusa
-eklezio, en sia tuteco, kun sia pastraro kaj mona&#293;aro, estas nur
-parto de la &#349;tata ma&#349;ino. El tio rezultas, ke &#285;i ne povas, kiel la
-sendependa katolika<!-- pagxo 068 --> eklezio, havi konfliktojn kun la registaro, de
-kiu &#285;i estas, kontra&#365;e, la plej utila helpanto, aldonante per sia
-religia kunagado, dian karakteron al la a&#365;tokrata organizacio. Nenia
-oficiala ceremonio okazas sen la partopreno de la ekleziuloj.</p>
-
-<p>Aliparte, se la prireligia libereco ekzistas oficiale en Rusujo,
-&#285;i, en la realeco, ricevas strangajn limigojn, kiuj igas &#285;in tre
-simila je mallibereco<span class="fnmark">[2]</span>. Ekzemple se la registaro instigas kaj
-helpas la propagandon porortodoksan, &#285;i severe malpermesas kaj
-punas la propagandon kontra&#365;ortodoksan; &#265;iu neortodoksulo povas
-konverti&#285;i je la &#349;tata religio, sed, male, nenia ortodoksulo le&#285;e,
-povas i&#285;i neortodoksulo. &#264;iu ortodoksulo devas fari konfeson kaj
-komunii&#285;i almena&#365; unu fojon po &#265;ia jaro, kaj la regnaj oficistoj
-devas konstatigi, ke ili plenumis tiun devon, per atestilo de la
-konfesprenanto. Se oni atentas, ke multaj rusaj kleruloj estas tute
-nereligiaj, oni komprenos, ke tia devigo i&#285;as nur administracia
-de&#309;oro, en kiu la pastro ludas strangan rolon. Sed tio ne ofendas la
-skrupulecon de la ortodoksuloj, &#265;ar, kiel la islamanoj, ili ne faras
-diferencon<!-- pagxo 069 --> inter la &#349;tato kaj la eklezio, inter la devo patruja
-kaj la religia devo, kaj konsideras la pastrojn, kiel efektivajn
-funkciulojn.</p>
-
-<p class="footnote">[2] Informoj fre&#349;e ricevitaj sciigas min, ke nun la religia
-situacio de la rusoj pliboni&#285;is.</p>
-
-<p>Tio komprenigas, ke la simpluloj timas la pastrojn, kvankam ofte ili
-ne estimas ilin, &#265;ar ili rigardas ilin samtempe kiel rajtigitulojn
-de la re&#285;a potenco, kaj kiel drinkemajn parazitojn kiuj vivas je
-ilia doma&#285;o. Kaj tiu ripro&#265;o estas ofte prava, sed pri tio ne la
-pastroj solaj estas respondaj. Kian indecon povas konservi tiuj
-kompatindaj homoj, ofte patroj de multenombra idaro (ili ricevas
-pastran oficon nur kiam ili estas edzi&#285;intaj), kiuj &#285;uas nur
-tre nesufi&#265;an salajreton kaj devas mem postuli, iel ajn, de siaj
-paro&#293;anoj, la religian imposton, nepre necesan por ke ili povu
-vivadi? Ilia funkcio estas efektive hereda, kaj vivadante de multaj
-generacioj meze de la mu&#309;ikoj kaj per ili, la vila&#285;aj ekleziuloj
-nepre alprenas iliajn morojn, maldelikatajn kaj malsobrajn.</p>
-
-<p>&#264;u la simplularo rusa, kiu ne respektas siajn pastrojn, estas vere
-religiema? Tion mi ne kredas. &#284;i estas nur tre supersti&#265;ema. &#284;ia
-religia kompreno ne alti&#285;is super iaj difinitaj agoj kaj ceremonioj,
-iaj piecagoj al ia ikono a&#365; sanktulo, efektive loka dia&#309;o. Reale
-&#285;i restadis &#285;is nun idolano, kiel dum la pasinta tempo, kiam &#285;i<!-- pagxo 070 -->
-adoris siajn antikvajn "peruni"; nur tiuj dia&#309;oj &#349;an&#285;is siajn
-nomojn kaj aliformi&#285;is je kristanaj sanktuloj.</p>
-
-<p>Rigardu tiun kamparanon a&#365; tiun laboriston, kiu eniras en pre&#285;ejon.
-Li singarde mar&#349;as, kaj timeme rigardas &#265;irka&#365;en, kvaza&#365; li
-timus ofendi nevole ian ka&#349;itan potencon, kiu tuj lin tondre
-frapus. Li haltas, li klinas sian kapon, li kruce kunmetas siajn
-brakojn, genufleksas, li frapas kontra&#365; la pavimo sian frunton, li
-faras multegajn krucesignojn tiel rapide, ke apena&#365; mia mirigata
-okulo povas sekvi la movojn de liaj tri fingroj, kunstre&#265;itaj por
-memorigi la tri personojn de la Sankta Triunuo. Kaj tion li faras
-la&#365; rito precize fiksita. Ekzemple, se li sin krucosignus per du
-fingroj anstata&#365; tri, tio estus grava peko, &#265;ar nur la herezuloj
-"raskolniki" tiel agas por memorigi la duoblan econ, dian kaj homan,
-de Jesuo Kristo!</p>
-
-<p>Anta&#365; tiu pia gimnastiko, mi povus supozi, ke mi estas ankora&#365; en
-Al&#285;ero, &#265;e islama pre&#285;ejo, kie arabo estas faranta sian &#265;iutagan
-pre&#285;on. Kaj la simileco estas efektive tre granda, &#265;ar ili amba&#365;
-longe kaj severe fastadas, kaj konsideras kiel devo sin korpe purigi
-kaj sekse deteni anta&#365; la gravaj religiaj festoj.</p>
-
-<p>En religio tiom formalisma, la sektoj devis<!-- pagxo 071 --> esti kaj estas efektive
-multnombraj. Tuta libro estus necesa por priskribi ilin kaj ilian
-evolucion. Ili apartenas al du malaj influoj: tiu de la formalisma
-tradicio, kaj tiu de la reakcio kontra&#365; la formalismo. &#264;iuj, la&#365;
-la inklino de siaj anoj, evoluciis, &#265;u al maldelikataj, e&#265; dibo&#265;aj
-a&#365; krimaj formoj, &#265;u, male al evangelia a&#365; nur racionalisma stato.
-Pri la unua kategorio, mi povas citi la "skakuni" a&#365; saltantojn,
-kaj la "&#293;listi" a&#365; vergantulojn, kiuj atingas, por saltado a&#365;
-dancado, kiel la turni&#285;antaj dervi&#349;oj, staton de mistika ekstazo
-kaj iafoje finas siajn ceremoniojn per dibo&#265;adoj;&mdash;la "skopci" a&#365;
-kastrulojn, pri kiuj mi jam parolis;&mdash;la "stranniki" a&#365; vagulojn,
-kiuj komprenas la&#365;vorte la parolon de Evangelio: "Lasu cian patron
-kaj cian patrinon, prenu cian krucon kaj sekvu min". Ili forlasas
-sian familion, for&#309;etas &#265;iun regan a&#365;toritaton kaj vagas tra la
-nordaj arbaroj, vivante per almozoj.</p>
-
-<p>Aliaj sektanoj malakceptas la oficialajn pastrojn, pro tio, ke &#265;i
-tiuj ricevis la pastrordenon de episkopoj, uzantaj la tekstojn de
-la Sankta Skribo, korektitajn de la patriarko Nikono dum la XVII-a
-centjaro; tial, a&#365; ili kreis al si specialan sekretan pastraron kaj
-estas nomataj pastruloj (popovci), a&#365; ili opinias, ke ne estas plu<!-- pagxo 072 -->
-rajtaj episkopoj kaj pastroj; sekve tiuj "bezpopovci" (senpastruloj)
-for&#309;etas &#265;iujn sakramentojn, krom la bapto, kaj anstata&#365;igas ilin
-per simbolaj kaj rememorigaj ceremonioj. Tiel, pro troa formalismamo,
-ili alvenis al la sama rezultato kiel la evangeliaj a&#365; racionalismaj
-sektanoj, kiuj anka&#365; for&#309;etas la pastraron kaj la sakramentojn,
-&#265;ar ili ne akceptas ian perulon inter Dio kaj si. Tiaj estas la
-"du&#293;obori" a&#365; spiritforteguloj, la "molokani" a&#365; laktotrinkuloj,
-kaj, fine, la "&#349;tundisti".</p>
-
-<p>Tiuj lastaj sektanoj estas la plej multnombraj en Malgrandrusujo kaj
-faras rapidajn progresojn. Ilia kredo estas tre simila je tiu de la
-germanaj anabaptistoj kaj anglaj baptistoj. Ili havas nek pastrojn,
-nek sakramentojn, krom la bapto, nek ikonojn. En iliaj kunvenoj a&#365;
-"&#349;tunden", ili nur kantas psalmojn kaj himnojn, kaj legas Biblion.
-Tial multaj el ili scias legi kaj &#265;iuj estimas la klerecon. La
-intelekta stato de la &#349;tundistaj mu&#309;ikoj estas &#285;enerale tre
-supera je tiu de la kamparanoj ortodoksaj. La ideoj liberemaj kaj
-sendependemaj sin en&#349;ovas en iliajn vila&#285;ojn kun la libereco
-de religia diskutado; tial la registaro severe persekutas iliajn
-propagandistojn kaj sendas ilin en Siberujon e&#265; kiel kondamnitojn je
-punlaboro.</p><!-- pagxo 073 -->
-
-<p>La &#349;tundistoj abomenas la ikonojn tiom forte, kiom la ortodoksuloj
-estimegas ilin, kaj tio ka&#365;zas ofte vila&#285;ajn malpacojn,
-iafoje sekrete okazigitajn de la pastroj, &#265;ar &#285;enerale nur la
-neortodoksuloj estas punataj. De tio mi povis mem konstati ekzemplon
-dum mia &#265;eestado en Sumi. En Pavlovski, proksima vila&#285;o duone
-ortodoksa, duone &#349;tundista, ekestis malpaco inter la du partioj;
-iom post iom, la afero i&#285;is pli grava; fine la ortodoksuloj atakis
-la &#349;tundistojn kaj okazis batalo, en kiu kelkaj homoj pereis kaj
-la ortodoksa pre&#285;ejo estis detruata. Granda skandalo, proceso
-anta&#365; la ju&#285;antaro de Sumi, kaj kvankam, dum la batalo, amba&#365;,
-&#349;tundistoj kaj ortodoksuloj ricevis vundojn, tamen nur la unuaj
-estis kondamnataj je ekzilo en Siberujo. <i>Dura lex, sed lex.</i>
-La ju&#285;istoj ofte estas interne favoraj al tiuj sendan&#285;eraj
-liberaluloj, sed la le&#285;o devigas ilin kondamni, kiam la faktoj estas
-konstatitaj. E&#265; afablega magistrato, kiu bone parolis france, donis
-al mi strangan pravigon de tiuj kondamnoj pro religia ka&#365;zo.</p>
-
-<p>&mdash;Kion fari?&mdash;li diris.&mdash;La &#349;tundistoj estas nur malmulto meze
-de la multego da ortodoksuloj, kiuj ilin malamas. Ili nepre
-estus dispremataj, se ni ne moderigus per ju&#285;ejaj punoj ilian
-fervorecon...</p><!-- pagxo 074 -->
-
-<p>&mdash;Ho! feli&#265;ega lando,&mdash;mi pensis,&mdash;kie la registaro, por defendi la
-regnanojn, ilin malliberigas!</p>
-
-<p>Kredeble mia viza&#285;o esprimis mian penson, &#265;ar mia kunparolanto
-aldiris por kvietigi miajn skrupulojn.</p>
-
-<p>&mdash;Cetere, se, obeante la le&#285;on, ni kondamnas ilin, poste ni ofte
-ilin rekomendas al la favora indulgeco de lia Imperiestra Mo&#349;to.
-Kaj jen, nia regnestro &#309;us bonvolis malgravigi je ses monatoj de
-malliberi&#285;o en Sumi la punon de ekzilo en Siberujo, ju&#285;edonitan al
-la &#349;tundistoj de Pavlovki. Se vi volas, vi akompanos min morga&#365; dum
-mi vizitos la malliberejon kaj anoncos tiun indulgan decidon al la
-interesatoj.</p>
-
-<p>Viziti malliberejon ne estas tempopasigado tre &#285;oja, kaj en alia
-lando kredeble mi ne estus akceptinta. Sed la rusaj malliberejoj,
-kiel dum la tempo de Silvio Pellico, la plumbaj tegmentoj de
-Venezia,&mdash;havas literaturan famon. Dostojevskij montris ilin kun
-ilaro de vergoj kaj skur&#285;oj, kiuj iom similigas ilin je mezepokaj
-karceroj. Kiom prava estas tiu famo? Mi estis iom deziranta vidi mem
-tion, kaj al mi &#349;ajnas, ke tiu magistrato ne malpli deziris doni al
-mi, fremdulo, la eblecon fari tiun konstaton.</p>
-
-<p>Mi konfesas, ke mi sentis min iom impresata,<!-- pagxo 075 --> kiam la multpeza
-pordego de la malliberejo malfermi&#285;is anta&#365; mi. Kiom da homoj
-jam estis tien enirintaj, eble lasante, la&#365; la esprimo de Danto
-Alighieri, &#265;iun esperon?.. Kion mi &#309;us vidos trans tiu mistera
-pordego?</p>
-
-<p>Sed la interna aspekto de la malliberejo tuj disrevigis min. Anta&#365;
-miaj okuloj estis tre ordinara korto kaj unueta&#285;a konstrua&#309;o anka&#365;
-tute ne speciala. Nenio, krom la fenestraj kradoj, konigis, ke &#285;i
-estas malliberejo.</p>
-
-<p>Al mi alkuris la tiea direktoro, &#309;us informita pri nia vizito. Li
-haltis je tri pa&#349;oj anta&#365; ni, rigide staris, metis parade sian
-manon kontra&#365; sia &#265;apo, rekte rigardante al la okuloj de mia
-kondukanto.</p>
-
-<p>&mdash;Mi deziras la bonsanecon de via altekscelenco, li diris. Mi havas
-la honoron raporti al vi, ke en la komisiita al mi malliberejo &#265;io
-bone estas. &#284;i enhavas 96 arestatojn. El tiu nombro 23 estas...</p>
-
-<p>&mdash;Bone,&mdash;diris la estro. Estu vi sana.</p>
-
-<p>Poste, la direktoro respondis diversajn demandojn de mia kunulo,
-salutante kaj ridetante kun servema zorgo, dum li atente observadis
-la viza&#285;on de l' superulo, kvaza&#365; li dezirus sur &#285;i &#265;iun
-ekdezireton ekkapti por tuj &#285;in plenumi e&#265; anta&#365; &#285;ia esprimi&#285;o.
-Sed, kontra&#365;e, kiom li<!-- pagxo 076 --> rigidi&#285;is kaj fieri&#285;is, kiam, per severa
-tono, li alvokis sian subulon, unu el la &#265;efgardistaj mo&#349;tetoj!</p>
-
-<p>Ree fari&#285;is la parada ceremonio jam supreskribita.</p>
-
-<p>&mdash;Mi deziras la bonsanecon de via altanobleco. Mi havas la honoron
-raporti al vi, ke en la komisiita al mi koridoro estas 58 arestatoj.
-El tiu nombro du estas en la malsanulejo, dekkvar laboras ekstere...</p>
-
-<p>&mdash;Bone, interrompis la estro. Estu vi sana.</p>
-
-<p>Nur e&#265; pli humile kaj pli modeste la &#265;efgardista mo&#349;teto estis
-parolinta.</p>
-
-<p>Grave ni eniris la malliberejan domon, kaj supreniris al la unua
-eta&#285;o. Tie ku&#349;is la&#365; la tuta longo de la konstrua&#309;o, vasta
-koridoro kun du vicoj de fortikaj pordoj serure kaj riglile fermataj.
-&#264;iuj havis kvadratan fenestreton, tra kiu oni povis rigardi en la
-karcerojn. Kelkaj subgardistoj pa&#349;adis en la koridoro.</p>
-
-<p>Per la&#365;ta vo&#265;o, kiu tondre resonadis en la tuta &#265;ambraro, la
-fieri&#285;inta &#265;efgardisto anoncis nian viziton. Tuj la subgardistoj
-parade stre&#265;i&#285;is, kaj el la karceroj a&#365;di&#285;is e&#293;e movbruo de la
-&#349;losituloj, kiuj anka&#365; sin preparis por ricevi vizitanton.</p><!-- pagxo 077 -->
-
-<p>Kaj, dum mi modeste staris iom malanta&#365;e, sub mia rigardo okazis
-kurioza ceremonio.</p>
-
-<p>La&#365; la komando de la magistrato, subgardisto malfermis pordon.
-Kaj jen, aperis, envicigataj, kelkdekduo da malliberuloj, parade
-starantaj, &#265;iu tenante en sia dekstra mano sian individuan
-notlibreton. &#264;irka&#365;e, kvar nudaj muroj, en unu, krada fenestreto,
-en alia, kaveto por meti lampon, en unu angulo, sankta ikono, en
-alia, nokta sitelo. Nenio plie. Vespere oni donas al &#265;iu koverton,
-por dormi sur la planko.</p>
-
-<p>La magistrato eniris.</p>
-
-<p>&#264;iuj stre&#265;i&#285;is, staris senmovaj anta&#365; li.</p>
-
-<p>&mdash;Mi deziras la bonsanecon al via altanobleco,&mdash;diris la
-subgardisto.&mdash;Mi havas la honoron raporti al vi, ke en la komisiita
-al mi &#265;ambrego estas 15 arestatoj. El tiu nomoro...</p>
-
-<p>&mdash;Bone,&mdash;diris la magistrato, kaj sin turnante al la malliberuloj:</p>
-
-<p>&mdash;Estu vi sanaj,&mdash;li diras.</p>
-
-<p>Kaj &#265;iuj, samtempe, kiel pu&#349;ataj de unu sama risorto, ekkriegas:</p>
-
-<p>&mdash;Ni deziras la bonsanecon de via altanobleco!</p>
-
-<p>El mia loko, mi observadis scivoleme tiujn malliberulojn. &#264;iuj
-havis viza&#285;ojn &#285;enerale malbelajn kaj vulgarajn de simpluloj,
-kiuj neniam<!-- pagxo 078 --> sin altigis super la triviala&#309;oj de maldelikata kaj
-kruda vivado. Kelkaj montris trajtojn de hardi&#285;antaj krimuloj,
-rebriligantajn la malvirtojn, kiuj alkondukis ilin &#285;is la ju&#285;eja
-benko. Sed &#265;iujn karakterizis disciplina instinkto, kiu rigidigis
-ilin en parada sintenado.</p>
-
-<p>La magistrato alparolis kelkajn el ili, &#265;iuj respondis kiel soldatoj
-al sia generalo. Oni sentis, ke super &#265;iu alia individua instinkto,
-priokupadis tiujn rusajn kondamnitulojn la granda afero stari la&#365; la
-regulo.</p>
-
-<p>&#264;iuj karceroj estis vizitataj unu post alia, kaj &#265;iafoje ripeti&#285;is
-tiu sceno. La virinoj estis aparte en&#349;lositaj en &#265;ambroj, similaj
-al tiuj de l' viroj. Ili anka&#365; parade envici&#285;is kaj soldate staris
-anta&#365; la vizitanto: la milita rusa disciplino ne distingas la
-seksojn!</p>
-
-<p>La &#349;tundistoj anka&#365; estis en speciala &#265;ambro, kaj mia koro
-premi&#285;is, kiam oni &#285;in malfermis. Modestaj kaj admirindaj
-nekleruloj, pioniroj de la slava penslibereco &#265;e la popolo, kulpaj
-nur pri intelekta supereco kaj kondamnitaj nur pro politikaj
-interesoj!</p>
-
-<p>&#264;ar oni arestis ilin are, edzinojn kun edzoj, oni devis anka&#365;
-en&#349;losi iliajn geknabojn, por ke ili ne mortu pro malsato, kaj unu
-virino, kiu vicestaris, portis sur sia brusto mamsu&#265;uleton!<!-- pagxo 079 --> Sur
-la viza&#285;oj de tiuj honestuloj mi povis konstati nek fanatikecon,
-e&#265; nek koleran senton, nur la slavan stoikismon, kiu toleras
-&#265;ion pacience kaj ridetante, &#285;is tiu momento kiam &#285;i neatendite
-eksplodos. Nur mi ne rimarkis &#265;e ili la sklavindan fervorecon de
-la aliaj malliberuloj por saluti la superulon, kiu vizitas ilin;
-plej&#285;ustadire, ili sin montris intence indiferentaj, kaj okaza&#309;o
-montris al mi la firmecon de tiu intenca sintenado.</p>
-
-<p>Post la paradaj salutoj, la magistrato anoncis al ili la indulgan
-decidon de la imperiestro, kiu bonvolis &#349;an&#285;i ilian ekzilon en
-Siberujo je nur sesmonata malliberi&#285;o en Sumi. Dum li parolis,
-radioj de julia suno tra la kradita fenestreto heligis la severan
-karceron: kiom bela kaj bonodora devis esti la florplena kamparo;
-kiom dol&#265;e devis esti, libere, plenbruste, enspiri la stepan
-venteton, sidante sur la perono de la hejma dometo! Mi supozis, ke la
-balda&#365;an liberi&#285;on salutos &#285;ojaj kaj dankaj ekkrioj...</p>
-
-<p>&#264;iuj silentis kaj restis senmovaj.</p>
-
-<p>Kaj tiu impresiga respondo memorigis al mi la faman parolon:</p>
-
-<p><i>Popola silento la re&#285;ojn instruas!</i></p>
-
-<p>Restis nur por viziti tri politikaj kondamnitoj. &#264;iu &#285;uis apartan
-&#265;ambron, kun la neevitebla<!-- pagxo 080 --> ikono, fera liteto, unu tableto, unu
-se&#285;o, unu lampo, libroj kaj skribilaro; oni ne devigis ilin fari la
-paradan saluton, nek vesti la livreon de la malliberejo. La ka&#365;zo
-de ilia puno estis la disdonado de revoluciemaj propagandiloj kaj la
-plej maljuna el tiuj homoj estis apena&#365; dudekdujara; unu ne estis
-ankora&#365; dekokjara!</p>
-
-<p>Je la eniro de la magistrato, ili levi&#285;is, &#285;entile salutis, kaj
-atendis kun bonhumora, kvaza&#365; rideta mieno. Mi rigardis ilin dum ili
-parolis sen aroganteco kaj sen &#285;eno kun li, kiel egalulo respondas
-al egalulo, kiu faras al li viziton pro &#285;entileco. Kaj tiu sintenado
-de tiom junaj homoj anta&#365; potencega magistrato &#349;ajnis al mi ne
-malpli signifa, ol la malkvietiga silento de la &#349;tundistaj mu&#309;ikoj:
-tian trankvilecon povis doni nur firma konfido je la estonta triumfo!</p>
-
-<p>Pli ol unufoje mi rememoris tiun viziton, kiam, reirinte en mian
-landon, mi legis en la gazetoj la detalojn de la revolucio, kiu
-diskrevis en Rusujo post kelkaj monatoj.</p>
-
-<p>Jam dum la tempo de mia &#265;eestado estis anta&#365;signoj de la estonta
-agitado; tamen la lando ne estis tiel malpaca, kiel mi supozis anta&#365;
-mia alveno. Mi jam diris, ke en Konstantinoplo oni konsilis al mi
-forlasi, pro &#285;ia dan&#285;ereco, mian intencon voja&#285;i en Rusujon:
-oni ne atentis, ke<!-- pagxo 081 --> se unu deko da lokaj ribeloj sufi&#265;as por
-plenigi la pa&#285;ojn de l' gazetoj, ili estas kvaza&#365; nenio proporcie
-kun la vastegeco de la rusa imperio. Miaj konsilantoj kaj mi mem
-estis trompataj de tiu kvaza&#365;a optika iluzio, pro kiu la francaj
-kamparanoj, leginte &#265;iutage la krimojn, faritajn en iaj lokoj de
-Parizo, supozas, ke la mortigoj estas kutimaj kaj oftaj en &#265;iuj
-stratoj de tiu urbego, kaj pro tio singarde promenas sur &#285;iaj
-stratoj kun malfida anta&#365;timo.</p>
-
-<p>Reale, dum mia sessemajna restado kaj miaj ira kaj returna voja&#285;oj
-en la sudokcidenta Rusujo, mi povis konstati mem nenian tumulton.
-Sed tio ne signifas, ke &#265;io estis vere kvieta; kontra&#365;e, e&#265; en
-la lokoj, kiel Sumi, kie ne okazis strataj malpacoj, la spiritoj
-estis ekscitataj. Tiam estis la lasta kaj plej malfeli&#265;a periodo
-de la milito kontra&#365;japana, tuj post la detruo de la rusa &#349;iparo
-en Cushima. Tiu milito, kiu neniam estis populara en Rusujo, fine
-naskis unuvo&#265;an malaprobon, kaj mi povis tiam konstati kun miro, ke
-la simpatio de la rusoj plivole sin turnis al la japanaj armeoj, ol
-al siaj batalantaj samnacianoj. &#264;ar mi montris min iom skandalata de
-tiu animstato, ia ruso iafoje respondis al mi.</p>
-
-<p>&mdash;Kion ni rajtas ripro&#265;i al la japanoj? Entute,<!-- pagxo 082 --> ni solaj estas
-respondaj pri tiu milito, &#265;ar ni devigis ilin ataki, malfermante
-al ili la vojon de la kontinenta elirejo, necesa por la troeco de
-ilia plimulti&#285;anta lo&#285;antaro. &#264;u ni, kontra&#365;e, bezonas tiun
-malri&#265;an, malproksimegan Man&#285;urujon, kiam en Rusujo mem estas
-vastegaj fruktodoneblaj landoj, ne ankora&#365; plugataj? &#264;io en tiu
-beda&#365;rinda milito estas por ni malaprobinda. &#264;u en &#285;i ni ludas
-belan rolon, riskante haltigi intermeze de &#285;ia disvolvi&#285;o, la
-mirigan aliformi&#285;on de tiu nacio, kiu, la&#365; &#285;is nun ne konstatita
-ekzemplo, dum nur tridekjaroj evoluciis el nepoluriteco inda je la
-Mezepoko &#285;is tute moderna civilizacio? Kial perdi en tiu milito,
-senutile, milionojn da rubloj, kiam ni ne povas sufi&#265;e profiti niajn
-kampojn, pro manko de vojoj, fervojoj kaj pontoj? Kvankam ni tutkore
-kompatas niajn malfeli&#265;ajn fratojn, batalantajn en Orientazio,
-ni estas preska&#365; devigitaj deziri la sukceson de Japanujo, &#265;ar
-kredeble tio estos por ni ka&#365;zo de liberala evolucio, kiel okazis
-post la milito de Krimeo, kiun sekvis la liberi&#285;o de la servutuloj.
-Kontra&#365;e, se nia armeo fine venkos, la reakcio i&#285;os pli potenca kaj
-niaj kapitaloj da&#365;ros forflui en Man&#285;urujon, por la utilo de nur
-malmultaj spekulaciistoj.</p><!-- pagxo 083 -->
-
-<p>Tion, ne nur oni diris private, sed oni komencis ripeti malka&#349;e,
-kaj sen&#265;ese pliforti&#285;is tiu popola malkontenteco, kiu ka&#365;zis la
-ribeladon de la sekvanta vintro.</p>
-
-<p>Cetere se mi konstatis mem nenian malpacon dum mia restado, tamen
-kelkaj okazis en la &#265;irka&#365;a&#309;o, &#265;u en Lebedin, alia urbeto de la
-sama gubernio, &#265;u en proksimaj vila&#285;oj.</p>
-
-<p>Mi memoras, ke iafoje mi promenis kun mia amiko sur la stratoj de
-Sumi, kiam ni renkontis roton de kozakoj, revenantaj el vila&#285;o, kiun
-ili estis "kvietigintaj". La soldata metodo de kvietigo en Rusujo
-similas la malhonore memorindajn "dragonnades" de nia re&#285;o Ludoviko
-Granda. La kozakoj simple lo&#285;as &#265;e la pacigotaj mu&#309;ikoj, man&#285;as
-ilian panon, trinkas ilian "kvason" a&#365; brandon, ku&#349;as &#265;e ili,
-insultas kaj batas ilin, se bezone, perfortas iliajn edzinojn kaj
-filinojn, a&#365; brulas iliajn domojn. Kompreneble, post kelkaj semajnoj
-de tiu energia disciplino, la kamparanoj<!-- originale: komparanoj --> i&#285;as tute kvietaj kaj la
-kozakoj revenas fiere en sian garnizonon.</p>
-
-<p>Precize triumfan revenon de tiu speco mi tiam havis okazon vidi.
-Niaj &#285;ojaj kaj bruemaj, al mi &#349;ajnas iom ebriaj&mdash;herooj staris
-sur siaj belaj &#265;evaloj, en vere graciaj bluaj uniformoj je ru&#285;aj
-refalda&#309;oj kun koketaj fel&#265;apoj. El ilia<!-- pagxo 084 --> manradiko pendis la vipo,
-kiu igis ilin famaj en la tuta mondo. Kelkaj frapis sur tamburetoj
-kaj cimbaloj dum &#265;iuj kantis diverstone militan kanton je stranga
-ritmo. Anta&#365; ili la pasantoj silente kaj singarde flankeni&#285;is kun
-malsimpatia rigardo.</p>
-
-<p>&mdash;Al mi preska&#365; &#349;ajnis,&mdash;mi diris al s-ro Speranskij,&mdash;kiam ni
-estis hejme, ke mi vidis eniron de venkintoj kapitulaciitan urbon.</p>
-
-<p>&mdash;Via rimarko estas prava,&mdash;li respondis.&mdash;Tiuj rilatoj, strangaj
-inter regnanoj de sama lando, elvenas de tio, ke la rusa militistaro
-entute ne konscias pri sia reala rolo en la societo, kaj havas
-inklinon kredi, ke &#285;i estas kvaza&#365; aparta kaj supera gento de
-la nacio. Tiu malvera sento estas iom komprenebla &#265;e la kozakoj,
-kiuj de centjaroj vivas aparte kun siaj edzinoj kaj idoj kaj estas
-soldatoj dum la pli granda parto de sia vivo, kaj pro tio havas
-specialan idearon. Sed tion oni povas anka&#365; konstati, kvankam malpli
-senteble, &#265;e la aliaj regimentoj. Tiun animstaton mi alju&#285;as al
-tiu cirkonstanco, ke la plejmulto de la soldatoj estas nekleraj
-kamparanoj, tute konfuzi&#285;antaj en la garnizona vivado de la urboj,
-kie ili sin sentas malhejme kaj i&#285;as nur senrezonaj iloj en la manoj
-de siaj oficiroj; tiuj &#265;i, siaflanke, estas de ilia juna<!-- pagxo 085 --> knabeco
-edukitaj en kadetaj lernejoj, kiuj apartigis ilin el la cetera
-klerularo.</p>
-
-<p>Tiu metodo, kompreneble, igas la oficiraron mirinda ilo de la
-a&#365;tokrata registaro, sed &#285;i havas multajn malbonajn konsekvencojn
-pri la &#265;iutagaj rilatoj inter la militistaj kaj nemilitistaj homoj.
-En Rusujo ne estas efektiva barilo kontra&#365; la kapricoj de la
-oficiroj krom ilia mema sa&#285;eco, kaj tiu barilo ne sufi&#265;as, kiam
-la oficira vesto kovras viron trivialan, malbonan, a&#365;&mdash;tio okazas
-iafoje&mdash;malsobran.</p>
-
-<p>Multaj estas la rakontoj pri la kapricoj de la oficiraj mo&#349;toj.
-Mi memoras, ke s-ro Speranskij bone ridigis min per tiu de ebria
-oficiro, kiu, ian tagon, sidi&#285;is tra la la&#365;longa koridoro de
-fervoja vagono, komforte apogis sian dorson kontra&#365; unu el la
-tabulmuroj, metis siajn etenditajn krurojn kontra&#365; la alia, kaj
-trankvile ekbruligis cigaron, obstrukcante per sia korpo la tutan
-pasejon. Kiam la vagonaro haltis &#265;e stacio, kelkaj gevoja&#285;antoj
-dezirantaj foriri, petis, ke li lasu ilin preterpasi. Sed kun
-obstineco de drinkulo, li rifuzis.</p>
-
-<p>&mdash;Se vi deziras preterpasi,&mdash;li nur respondis,&mdash;nu, saltu super miaj
-kruroj!</p>
-
-<p>&#264;iuj protestoj estis vanaj. La malfeli&#265;aj gevoja&#285;antoj devis
-postuli la helpon de la vagonarestro.<!-- pagxo 086 --> Tiu oficisto &#285;entile salutis
-kaj petis la oficiran mo&#349;ton lasi la pasejon libera. Senrezultataj
-penoj. En sia malespero, la vagonarestro devis, siavice, alvoki
-policiston. Tiu &#265;i alproksimi&#285;is, hezitante, faris militistan
-saluton, kaj per tremetanta vo&#265;o petegis la oficiran mo&#349;tegon
-bonvoli iomete faldi siajn krurojn...</p>
-
-<p>&mdash;Silentu, porkido, estis la ordona respondo, kaj tuj saltu!</p>
-
-<p>En Rusujo, la policistoj estas soldatoj, submetataj je la militista
-hierar&#293;io: la timeganta policisto tuj obeis kaj saltis!</p>
-
-<p>Tiun rakonton oni devus a&#365;di, diratan kaj gestatan de mia amiko.
-S-ro Speranskij estas mirinda rakontisto, kiu, la&#365; la esprimo de
-nia franca fablisto La Fontaine, multon vidis kaj multon memoris.
-El lia facila esperanto fluadis sen&#265;ese anekdotoj &#265;u spritaj, &#265;u
-seriozaj, &#265;iuj karakterizaj, kiuj aperigis la&#365; vigla kaj viv&#349;ajna
-aspekto la homojn kaj a&#309;ojn de Rusujo. Vice li pentradis al mi
-la vivadon de la kamparanoj, de la urbanoj, tiun, tre specialan,
-de la ri&#265;aj komercistoj, kiuj konservis &#265;iujn tradiciojn de la
-antikva Rusujo;&mdash;la morojn de la Krimeaj Tataroj, similantajn tiujn
-de niaj islamanoj de Al&#285;erio, la strangajn kutimojn de la Ba&#349;kiroj,
-duonsova&#285;uloj lo&#285;antaj en la gubernio Orenburga, kiuj<!-- pagxo 087 --> sin nutras
-per &#265;evala&#309;o, sed anta&#365;e metas &#285;in sur la dorson de siaj vivantaj
-&#265;evaloj, uzas &#285;in kiel selon kaj &#285;in man&#285;as nur kiam &#285;i estas
-sufi&#265;e premegata de la korpo de l' rajdistoj kaj enpenetrata de
-la &#349;vito de l' &#265;evaloj. Aliajn fojojn, mia amiko prenis el sia
-biblioteko ian verkon de la rusa poeto, a&#365; de Tolstoj, prefere
-de Gogol, la glora kantisto de Ukrajno kaj satiristo de la tiama
-rusa societo, kaj li tradukis rekte en Esperanton pa&#285;on el ili,
-klarigante al mi &#265;iujn aludojn, &#265;iujn aparta&#309;ojn, ne kompreneblajn
-por fremda leganto. Kaj dank' al lia vivplena komentario, al liaj
-multegaj rakontoj, tiu stranga Rusujo, tiel malsimpla kaj konfuza
-en sia nuna transira stato, disvolvi&#285;is anta&#365; miaj okuloj, kiel
-per magia kalejdoskopo, i&#285;is por mi pli kaj pli konata, pli kaj pli
-kutima kaj simpatia.</p>
-
-<p>Ofte, dum la vespero, lia fratino kaj &#349;ia edzo partoprenis en niaj
-paroladoj. Kvarope, ni faris familian rondon &#265;irka&#365; s-ino Speranska
-en la salono. La patrino kaj bofrato de s-ro Speranskij apartenas al
-tiu nobla aro da homoj, kiuj en Rusujo sin dedi&#265;as al la klerigo de
-siaj malkleraj fratoj, kun fervoro memoriganta tiun de la primitivaj
-kristanoj. &#348;ajnas ke, perdinte siajn anta&#365;ajn kredojn, ili bezonas
-novan kvaza&#365;<!-- pagxo 088 --> religian idealon, kaj &#285;in trovas, en sia entuziasmo
-por sia instruista misio. Tiel, malgra&#365; forta klereco kaj supera
-kapableco, la fratino de mia gastiganto, sin tute donis, kun sia
-edzo, por la instruo de la simpluloj, kaj kun li, laboris &#265;e firmo,
-fondita de ri&#265;ega filantropo, kiu eldonis kaj disvastigis &#265;e la
-malri&#265;uloj malkarajn libretojn, literaturajn kaj instruantajn.</p>
-
-<p>Kun &#349;i ni parolis pri Rusujo, pri &#285;ia estinto, &#285;ia nuna stato,
-konfuza kaj malfacila, kaj pri niaj esperoj je &#285;ia estonta prospero
-dank' al racia evolucio per &#265;iam progresanta klerigo de la popolo.</p>
-
-<p>Poste &#349;i sidi&#285;is<!-- originale: &#349;idi&#285;is --> anta&#365; la fortepiano kaj ludis al ni ian belan
-rusan arion. Apogate kontra&#365; la kusenoj de mia kanapo, fumante
-parfumitan rusan cigaredeton, mi profundi&#285;is en miaj pripensoj,
-lulata de tiu duonorienta melodio, kiu sin miksis kun la memora&#309;oj
-de nia &#309;us finita konversacio. Stranga sento kaptis min. &#348;ajnis,
-ke mi estas tute enpenetrata de tiu rusa atmosfero, kiu min
-&#265;irka&#365;is, ke mi i&#285;as ano de tiu familio, kies &#265;iuj pensoj,
-opinioj kaj vivkondi&#265;oj estis tiom al mi kutimaj. Kiom malproksimaj,
-konfuzaj,&mdash;e&#265; fremdaj!&mdash;&#349;ajnis al mi tiam Francujo, Al&#285;erio, mia
-anta&#365;a pensaro, mia franca "mi"! Penon mi bezonis, por ree konscii
-mian<!-- pagxo 089 --> realan personecon, kaj kun mirego, mi ekmemoris subite, ke mi
-estas efektive inter fremdaj homoj, kiujn mi konis nur de kelkaj
-semajnoj, kies nacian lingvon mi ne scias tiel, kiel ili ne scias la
-mian, ke inter ni sola ligilo kaj komunikilo estas nur artefarita
-lingvo!</p>
-
-
-
-
-<h2>V.</h2>
-
-
-<p>Dum mia &#265;eestado en Sumi, mi faris en la &#265;irka&#365;ajn vila&#285;ojn
-multajn ekskursojn kaj &#265;ie ricevis, dank' al mia amiko, tre koran
-akcepton. Priskribi &#265;iujn ilin detale, estus tro longe kaj, fine,
-enuige por miaj legantoj. Mi rakontos, kiel ekzemplon, nur unu el
-tiuj voja&#285;etoj.</p>
-
-<p>Ian tagon, s-ro Speranskij kaj mi decidis, ke la morga&#365;an tagon, ni
-veturos frumatene per po&#349;ta veturilo, en Ol&#349;anka'n, malproksiman je
-20 verstoj, &#265;e lian amikon s-ro Lintvarev, kie ni pasigos du tagojn,
-por ke mi konati&#285;u kun la kampara vivado.</p>
-
-<p>Je la tagi&#285;o malforta frapeto kontra&#365; la ekstera vitro de mia
-duobla fenestro vekis min. Mi saltis el mia ferliteto, forpu&#349;is
-la noktan kurtenon de la fenestro kaj vidis, en la korto, la
-"jam&#349;&#265;ik'on" a&#365; po&#349;tan veturigiston, kiu tiel anoncis, ke li nin
-atendas.</p><!-- pagxo 090 -->
-
-<p>Ni vesti&#285;is kaj matenman&#285;is senbrue por ne malkvietigi la
-dormantaron de nia domo, kaj balda&#365;, komforte sidantaj en nia po&#349;ta
-kale&#349;o, ni fiere ruli&#285;is sur la pintaj pavimoj de l' stratoj de
-Sumi, per la tuta rapidpovo de niaj bonaj &#265;evaloj, kiel decas por
-veturilo de jam&#349;&#265;iko, honordevigata montri sian superecon anta&#365;
-la modestaj trapasantaj, "izvo&#349;&#265;iki" (urbaj veturigistoj) a&#365; la
-mu&#309;ikoj, kondukantaj en la bazaron siajn &#265;aretojn, plenajn da
-ligna&#309;o a&#365; da legomoj. Kaj, efektive, tute bravula &#349;ajnis nia
-fiera jam&#349;&#265;iko, kun sia bela ru&#285;a &#265;emizo, sia &#265;apo, ornamata per
-pavplumo, dum li stimulis siajn &#265;evalojn per amemaj vortoj:</p>
-
-<p>&mdash;Nno, parencinoj! Nno, bravuloj! Plejrapidu, miaj kolombetoj!</p>
-
-<p>Kaj la tintiloj de la jungiloj gaje kantetas, dum ni rapide trapasas
-la lastajn dometojn de la urbo. Niaj "parencinoj" estas fortikaj,
-la risortoj de nia veturilo bonegaj, kaj tio estas bon&#349;anca, &#265;ar
-la kavoj ne mankas sur la rusaj vojoj. &#348;ajnas, ke la administracio
-lasas al la veturiloj la taskon ilin ebenigi per siaj radoj; &#285;ia
-rolo konsistas nur starigi, dekstre kaj maldekstre, du vicojn de
-lignaj fostetoj por montri la vojdirekton, kiam "avo-frosto" kovras
-&#265;ion, vojojn kaj kampojn, per sendiferenca mantelo de ne&#285;o.</p><!-- pagxo 091 -->
-
-<p>Beda&#365;rinde, nun ne estas ne&#285;o, sed abomena polvego de tiu sen&#349;tona
-nigratero de Ukrajno, kiu polvi&#285;as, kiam &#285;i ne &#349;limi&#285;as. Mi tiam
-komprenas, pro kio viroj, virinoj kaj infanoj, &#265;iuj tie uzas botojn:
-&#265;u pro la ne&#285;o, &#265;u pro la koto, &#265;u pro la polvo, kie la piedoj
-en&#349;ovi&#285;as &#285;is la maleoloj, aliaj &#349;uoj ne estas uzeblaj!</p>
-
-<p>Nun ni trairas kun multaj skuoj deklivan vojon tra la suburba
-vila&#285;eto Luka, kies lo&#285;antoj preska&#365; &#265;iuj laboras en la fabrikejo
-de &#292;aritonenko. Anta&#365; nia rapida veturilo kune kun nigraj porketoj
-kaj preska&#365; tiom malpuraj, fervore deflanki&#285;as &#265;ifonvestataj
-buboj, kiuj faras al ni respektajn reverencojn kaj petas moneron per
-akra vo&#265;o.</p>
-
-<p>Post la vila&#285;o, la vojo alflanki&#285;as la riveron Psjol'on kaj poste
-trapasas &#285;in per ligna ponteto apud akvomuelilo.</p>
-
-<p>Tie, nia jam&#349;&#265;iko haltas kaj mia amiko petas min foriri de la
-veturilo.</p>
-
-<p>&mdash;Kial?&mdash;mi demandas surprize.</p>
-
-<p>&mdash;&#264;ar la ponteto estas iom malnova kaj &#349;anceli&#285;ema, pli<!-- originale: Pli --> singarde
-estas pasi sur &#285;i piedire sen la veturilo, kiu reatingos nin poste.</p>
-
-<p>Efektive, multaj plankoj de tiu ponto estas putrintaj, kaj mi tre
-timas ke, malgra&#365; la traboj, en&#349;ovataj kontra&#365;flue por &#349;irmi &#285;in
-kontra&#365; la<!-- pagxo 092 --> printempa glaciflosa&#309;o, la glacirompi&#285;o forportos
-la tutan ligna&#309;aron! Cetere, tio eble estus bona, devigante la
-registaron fari novan ponton!</p>
-
-<p>Sur la alia bordo estas herboplena mar&#265;o, kiun ni povas traveturi
-dank' al masonita &#349;oseo. Kiel la registaro povis fari tiun proporcie
-multekostan konstrua&#309;on, kiam &#285;i ne povas e&#265; ripari lignan
-ponteton? Mia amiko klarigis tiun misteron, respondante min, ke la
-&#349;oseo estas konstruita de privatulo.</p>
-
-<p>&#264;irka&#365; ni, inter kanaroj, pla&#365;dna&#285;as diversaj akvobirdoj, precipe
-anseroj kaj anasoj, kaj e&#265;, en tiu &#349;lima akvo, petolas kaj sin
-banas kelkaj nudaj buboj. Sed la mar&#265;o ne estas vasta, kaj balda&#365;
-ni veturas en la ukrajna stepo.</p>
-
-<p>Jam la ru&#285;a suno tute levi&#285;is super la horizonto kaj, tra flokaro
-de blankaj nubetoj, dis&#349;utas heligajn kaj varmigajn radiojn sur la
-kamparon, kiu disvasti&#285;as ondolinie &#285;is nevideblejo. Nur maloftaj
-arboj, poploj a&#365; betuloj, kaj, iafoje, ventomuelilo, kies flugiloj
-turni&#285;as per la venteto de la stepoj, rompas la uniformecon de tiu
-senfina ondoforma ebena&#309;ego. Oni ne renkontas tie, kiel en niaj
-okcidentaj landoj, dometojn dise konstruatajn apud tufo de arboj:
-la kamparanoj rusaj mal&#349;atas esti izolaj kaj &#265;iam sin grupigas po
-vila&#285;oj.</p><!-- pagxo 093 -->
-
-<p>La naturo estas frumaturiga en Rusujo. Oni semas tuj post la
-printempi&#285;o, t. e. dum la dua duono de marto, kaj nun, en la
-komenco de julio, la fojno jam estas fal&#265;ita. Oni rikoltas sekalon,
-avenon kaj tritikon, kiujn oni super&#349;utos sur la vendejon E&#365;ropan.
-Ukrajno kaj Nordameriko estas la du provizejoj de E&#365;ropo por
-tritiko. La nigra tero de suda Rusujo estas ankora&#365; nova kaj tre
-fruktodona; racie dividata, &#285;i certigus sufi&#265;an vivrimedon al &#285;ia
-tuta lo&#285;antaro. Beda&#365;rinde granda parto de &#285;i estas posedata de
-ri&#265;egaj bienhavantoj, kaj la neklereco de la mu&#309;ikoj, kiuj posedas
-la ceteron igas ilin tro facile viktimoj de la rikolta&#265;etistoj.
-Tiuj spekulaciistoj, profitante la malri&#265;econ de siaj vendistoj,
-konsentas al ili malsimplajn anta&#365;ajn pruntedonojn, per kiuj ili
-tiel konfuzigas siajn kalkulojn, ke la kompatinduloj ne povas ilin
-kontroli. Plejofte, ili ne scias legi kaj skribi, kaj devas konfidi
-al la vila&#285;a skribisto, kiu interkonsentas kun la a&#265;etanto, por
-ilin perfidi. Tiel, &#265;u posedate de bienuloj, &#265;u ekspluatate de la
-mu&#309;ikoj, la rusa tero tro ofte utilas nur por pliri&#265;igi malmultajn
-anstata&#365; doni facilan vivadon al tiuj, kiuj &#285;in efektive fruktigas.</p>
-
-<p>Tion klarigis al mi s-ro Speranskij; kaj mi rigardis trapa&#349;antajn,
-la longajn sekvantarojn<!-- pagxo 094 --> de malaltaj &#265;aretoj, kiujn tiris malrapide
-paroj de pripensemaj bovoj, dum sur la flavaj amasigitaj fasketoj la
-kondukantoj apatie sterni&#285;is.</p>
-
-<p>&mdash;Simbola apatio de tiuj simpluloj, mi rimarkigis. Kiom longe &#285;i
-da&#365;rados, kaj &#265;u ne dan&#285;era estos la veki&#285;o?</p>
-
-<p>&mdash;Neniu povas &#285;in diri,&mdash;respondis mia amiko.&mdash;Tamen, e&#265; nun,
-estas notinda anta&#365;signeto. Rimarku, ke multaj el tiuj mu&#309;ikoj,
-vidinte mian uniformon, ne salutas: anta&#365; kelkaj jaroj, tio ne estus
-okazinta, kaj tio pruvas internan malkontenton, kiu eble ka&#365;zos al
-ni surprizojn.</p>
-
-<p>Tiel parolante, ni estis alveturantaj apud la vila&#285;ego &#264;erne&#265;ina,
-de kiu nin disigis nur rivereto trairebla per ligna ponteto. Sed tiu
-ponteto, pli malfeli&#265;a ol tiu de Luka, jam estis tute disrompita
-kaj pacience atendis, ke oni bonvolos &#285;in ripari. &#264;ar ni ne
-povis, anka&#365;, atendi tiun bonvolon, ni faris kiel la lo&#285;antoj de
-&#264;erne&#265;ina, ni &#265;irka&#365;iris la rivereton &#285;is alia ponteto. Tio
-prokrastigis nin je dudek minutoj, sed, en Rusujo, "time is not
-money".</p>
-
-<p>La vila&#285;egon tiam ni ne vizitis, kaj ni haltis nur momente, por
-trinkigi niajn spiregantajn "parencinojn". Junulino, vestita
-pentrinde per ru&#285;ebrodita &#265;emizo &#265;erpis akvon el puto, fosita en
-la strato mem kaj &#349;irmata per tegmenteto<!-- pagxo 095 --> kun sankta ikono. Nia
-veturigisto, pie sin signis kruce anta&#365; la ikono, kaj petis de
-la nova Rebekka unu sitelon da akvo, kiun li pagis, ne per biblia
-edzi&#285;propono, sed pli moderne, per kelkaj moneroj.</p>
-
-<p>Kaj poste, "nno kolombetoj"! Nia kale&#349;o ree rapidis sur la
-pulvoplena stepo. Post kelkaj verstoj, la aspekto de la pejza&#285;o
-&#349;an&#285;i&#285;is, &#265;ar ni alproksimi&#285;is la provincon Kursk, mezan inter
-Malgranda kaj Granda Rusujo. La kamparo i&#285;is pli malebena, la arboj
-pli oftaj. Fine, nia vojo torde disvolvi&#285;is inter kruta deklivo,
-kiun arbareto kronis, kaj la profunde fosita fluejo de la rivero
-Psjol, tie proksima de sia fonto, kaj i&#285;anta nun modesta rivereto.</p>
-
-<p>Sur teralta&#309;eto juna kamparano, helpata de amiko, konstruis lignan
-dometon. S-ro Speranskij salutis lin per gaja ekkrio, kiun li afable
-respondis.</p>
-
-<p>&mdash;Mi amiki&#285;is,&mdash;klarigis mia amiko, kun tiu tre sa&#285;a kaj iom klera
-mu&#309;iko. Mitrofano &#309;us fian&#265;i&#285;is, kaj, kiel kutime, konstruas sian
-edzi&#285;an neston anta&#365; ol preni edzinon. Ni vizitos lin poste &#265;e
-liaj gepatroj kaj petos, ke li montru al vi vila&#285;ajn dancistojn.</p>
-
-<p>Nia voja&#285;o estis fini&#285;anta. Ree stimulataj per la karesoj de l'
-vipo kaj de l' amemaj vortetoj<!-- pagxo 096 --> de nia jam&#349;&#265;iko, niaj bonegaj
-"parencinoj" triumfe galopis en lar&#285;a aleo, borderata per palisoj
-plektitaj el salika&#309;oj, kaj vico de pentrindaj dometoj. Ni alveturis
-anta&#365; barilo, kiun servisto malfermis, ni eniris en vastan korton,
-kiun &#265;irka&#365;is veturilejoj, &#265;evalaj, bovaj kaj &#349;afaj staloj kun
-la tuta ilarejo, necesa por ekspluati grandan bienon. Poste aperis
-&#285;ardeno, kiun ombris altkreskaj arboj. Bela hundego nin akompanis
-per la&#365;taj bojoj. Fine, nia veturilo haltis anta&#365; la verando de
-domo, gracie kovrata de foliaroj. Tie min atendis la mastroj de tiu
-bieno, s-ino Lintvareva kaj &#349;ia filo.</p>
-
-<p>Kiel multaj bienuloj de Rusujo, s-ro Lintvarev ofte voja&#285;is kaj
-povas iom paroli per &#265;iuj &#265;efaj lingvoj de E&#365;ropo. Mi do povis
-senpere babili kun mia nova gastiganto, kies bonhumoreco kaj afabla
-akcepto tuj faciligis min. La&#365; la bela rusa kutimo, li diris al mi:</p>
-
-<p>&mdash;Bonvolu konsideri tiun domon, kiel vian, kaj kondutu tutlibere,
-kiel en via hejmo!</p>
-
-<p>Kaj li akompanis min en la bieno por konigi &#285;in al mi. La domo
-staras kontra&#365; lageto, kiun oni povas vidi el posta verando.
-&#264;irka&#365;e estas la floraj, fruktaj kaj legomaj &#285;ardenoj, kaj, pli
-malproksime, la kulturejo, kiu etendi&#285;as al la nordo, inter beletaj
-alta&#309;etoj &#265;e la limo de la<!-- pagxo 097 --> gubernio Kursk. Je la maldekstra
-flanko de la domo, apud herbejo, ombrata de belegaj arbegoj, densa
-arbareto ku&#349;as sur plata&#309;eto, kiu anta&#365;eniras kiel promontoro kaj
-permesas &#285;ui &#265;irka&#365;vidon super la steparo. Kiom majeste impresiga
-devas esti tiu panoramo, kiam la norda vintro kovras la senfinan
-ebena&#309;egon per uniforma tapi&#349;o de ne&#285;o, blindige brilanta sub la
-radianta suno! Tiam la tuta naturo silentas kaj &#349;ajnas mortinta
-sub tiu glaciiga kovrilo. Nur maloftaj glitveturiloj kaj malsataj
-lupoj iafoje punktemarkas la blanka&#309;on, solaj atestantoj de la
-vivo, interne ka&#349;ata.&mdash;Nun, kontra&#365;e, kia vivpotenco &#265;irka&#365;as
-min! Miaj piedoj premas flekseblan herbon kaj dis&#349;utitajn en &#285;i
-graciajn floretojn, kiujn ondigas la stepa venteto. Tie svarmas la
-multego de la insektaro, formikoj kaj laboremaj abeloj, zumantaj
-mu&#349;oj, kaj, ho ve! su&#265;emaj kuloj, &#349;ajnantaj kredi, kiel simplaj
-homoj, ke la mondon oni fabrikis speciale por ili, kaj ke ili rajtas
-profiti mian sangon, kiel mi la lakton de bovinoj. En la foliaroj
-de la arbareto malanta&#365; staranta, la birdaro pepas, flirtas kaj
-batalas, dum &#265;irka&#365; mi kvietaj brutoj dormetas al sin pa&#349;tas la&#365;
-meditema malrapideco. La apudeston de l' homoj oni divenas nur per
-iliaj farita&#309;oj, kampoj &#309;us fal&#265;itaj kaj<!-- pagxo 098 --> dometoj, tegmentitaj per
-pajlo, sed en tiu horo, &#265;iuj, viroj kaj virinoj, estas okupataj pri
-la dra&#349;ado, kiun konigas la basa ronkado de nevidebla ma&#349;ino.</p>
-
-<p>Post &#285;enerala esplorado de la &#265;irka&#365;a&#309;oj, ni vizitis la domareton
-de la mu&#309;ikoj. Anta&#365; kvardek jaroj, kiam ekzistis la servuteco,
-oni kalkulis la valoron de &#265;iu bieno, ne per la nombro de &#285;iaj
-"desjatini" (termezuroj), sed per tiu de la "animoj", t. e. de l'
-servutuloj, kiuj &#285;in kulturis. Periodaj enrigistroj kontrolis la
-nombron de tiuj animoj kaj per &#285;i determinis la impost&#349;uldon de
-l' bieno. La mu&#309;iko valorigis la bienon ne nur &#265;ar li donis al la
-mastro terlaboron, sed anka&#365; &#265;ar li devis pagi al li specialan
-takson, nomatan "obrok", diversvaloran la&#365; la pagebleco de l'
-mu&#309;iko kaj la bezonoj de l' sinjoro; li ne povis forlasi la bienon
-a&#365; edzi&#285;i sen la permeso de lia posedanto. Hodia&#365;, liberigita
-per la le&#285;o, la mu&#309;iko memposedas sian dometon kaj iom da tero;
-kaj, &#265;ar tiu bieneto ne sufi&#265;us por nutri lian familion, li
-dungekulturas la bienon de la sinjoro. La elservutigo ne faris
-praktike gravan plibonigon en lia stato, &#265;ar se &#285;i malebligis la
-trouzojn de la landestro kontra&#365; la landservutulo, aliparte, &#285;i
-lasis la nekleran kamparanon sen protektado kontra&#365; la malhonestaj
-spekulaciistoj, kiuj nun lin trompas.</p><!-- pagxo 099 -->
-
-<p>Feli&#265;e, inter la landsinjoroj estas liberalaj homoj, kiuj donas
-volonte al sia eksservutularo neprofitemajn konsilojn kaj kvaza&#365;
-patriarkan protektadon. Rekompence, la mu&#309;ikoj ne &#265;esis montri
-anta&#365; ili tradician respekton, kiu donas al iliaj kunrilatoj
-fizionomion apartan kaj kuriozan. Cetere &#265;iuj kleruloj de Rusujo,
-e&#265; la plej entuziasmaj pri la mu&#309;ikoj (kaj en tiu nacio dank' al
-Tolstoj ili estas multegaj) uzas por ilin alparoli tonon duonrideman,
-duonprotekteman kiel, &#265;e ni, plena&#285;ulo parolas al knabo. Ja tiu
-konduto estas prava, &#265;ar la rusa kamparanaro, kiu &#285;is nun ne
-disvolvi&#285;is intelekte, estas kvaza&#365; knabaro, knabaro multnombra,
-en kiu sidas la fatalo de tiu nacio, promesdona a&#365; minacplena la&#365;
-la direkto, kiun elektos ilia nuna evolucio. Tion bone komprenis la
-adorato de la rusaj kleruloj, grafo Leo Tolstoj, kiam, decidinte
-dedi&#265;i sin al la edukado de la simpluloj, li malgrandigis sian
-tutmonde faman talenton de verkisto &#285;is la intelekta kreski&#285;o de
-la mu&#309;ikoj, por skribi de tiam nur tiujn infanindajn fabelojn, kiuj
-mirigas kaj elravigas lian fremdan legantaron. Simile al Tolstoj,
-agas anka&#365; multaj rusaj kleruloj kaj siaflanke la kamparanoj
-respondas ilin per duonnaiva, duonfidema rideto, kiu strange
-kontrastas kun ilia esplorema kaj ironia rigardo.</p><!-- pagxo 100 -->
-
-<p>&mdash;Kio reale estas en tiuj krudaj cerboj, mi pensis dum kelkaj
-mu&#309;ikoj renkontante nin, salutis s-ron Lintvarev, &#265;u tio &#265;i
-estas veraj danko kaj respekto por bona kaj favorema patrono a&#365;,
-&#265;u, kontra&#365;e, sekreta envio de malfortulo al fortulo, kaj la
-praava malamo de la idoj de l' subpremitoj kontra&#365; la ido de l'
-subpremintoj? Tion montros la estonto.</p>
-
-<p>Miaj gastigantoj, sincere liberalaj, sin montris tiam tre konfidemaj
-kaj entuziasmaj kaj al mi &#349;ajnas, ke ili opiniis min iom tro
-skeptikema kaj moderema. Ilia bela entuziasmo tute memorigis al
-mi tiun de la franca nobelularo samtempa je Voltaire kaj J. J.
-Rousseau.<!-- originale: Rousseaou. --> Sed nun, la rusaj nobeloj anka&#365; havas sian postrevolucian
-eksperimenton, kaj, iafoje, mi demandas min, &#265;u miaj gastigantoj ne
-&#349;an&#285;is iomete sian opinion?</p>
-
-<p>Mi memoras plezure niajn paroladojn dum la tagaj kaj vesperaj
-man&#285;adoj, kiujn lerte prezidis nia dommastrino. Mi ankora&#365; vidas
-kvaza&#365; anta&#365; miaj okuloj, &#349;ian altan kaj elegantan figuron, &#349;ian
-viza&#285;on espriman kaj spritan, kaj tiun penetreman rigardon, kiu
-estus konfuziga, se ne &#285;in dol&#265;igus bonema duonrideto. &#348;i ne
-povis, a&#365;, pli &#285;ustedire, ne konsentis paroli france kaj mi devis,
-por niaj konversacioj, uzi la<!-- pagxo 101 --> peron de &#349;ia filo a&#365; de mia amiko.
-Sed &#349;i perfekte konis nian nunan francan literaturon,&mdash;multe pli
-bone, o ve! ol mi mem konis la rusan,&mdash;kaj &#349;i sin montris fervora
-admirantino de Emile Zola. Tiu franca a&#365;toro estas la preferato de
-la rusaj legantoj, kiel plej simila, per sia verkmaniero, je la nun
-iom kruda realismeco de la slava verkistaro.</p>
-
-<p>&mdash;Volonte mi konsentas kun vi,&mdash;mi diris,&mdash;pri la potenco de
-observadisto kaj de priskribisto de Zola. Liaj romanoj iafoje
-alti&#285;is, per la forto de la vereco kaj de la vivpoveco &#285;is la
-beleco de moderna epopeo, sed, pro &#285;ia talento mem mi beda&#365;ras,
-ke tro sisteme li montras la malbonajn flankojn de nia homaro. Tiel
-farante, li i&#285;is iom malvera, same kiel estus fiziologiisto, kiu,
-por montri, kia estas la homa korpo, prenus siajn ekzemplojn nur
-en malsanulejo. Pro tio mi timas, ke vi, sinjorino, kaj la multaj
-estimindaj fremduloj, kiuj legas liajn priskribojn, havu pri nia
-franca societo malfavoran, kaj, mi povas diri, ne pravan opinion.</p>
-
-<p>&mdash;Vera respondo de francoj, &#265;iam &#285;entilaj kaj fieraj,
-neniam seriozaj! Sed kvietigu, sinjoro franco, vian nacian
-ofendemecon!&mdash;respondis kun bona rido s-ino Lintvareva.&mdash;Ni ne
-opinias, ke Zola montras la malvirtojn de l' francoj, sed tiun<!-- pagxo 102 --> de
-l' homoj, kia ajn estas ilia nacieco. &#264;iuj homoj estas samvaloraj,
-francoj a&#365; rusoj, ri&#265;uloj a&#365; malri&#265;uloj, nobeloj a&#365; mu&#309;ikoj. La
-verkaro de Zola estas la spegula&#309;o ne de unu nacio, sed de la tuta
-homaro.</p>
-
-<p>&mdash;Estu tio, mi diris. Sed &#265;u talenta verkisto ne devas celi la
-animan pliboni&#285;on de sia legantaro kaj, por tio, montri en siaj
-libroj imitindajn ekzemplojn prefere ol malestimindajn homojn?</p>
-
-<p>&mdash;Jes, se li verkas por infanoj, ne, se li sin turnas al prudentaj
-homoj. La plejbona instruado por plena&#285;aj homoj rezultas el la
-sperto mem de la vivo, kaj el &#285;ia tute sincera priskribo, tia kia
-&#285;i estas. Malprave oni supozus, ke vero bezonas artornamon, ian
-idealan poeziigon. Impresiga estas nur la vivo kruda. Via Zola, nia
-Gorkij kaj nia Tolstoj pli multe faris por la plibonigo de l' homaro,
-ol centoj de moralaj kaj religiaj libroj!</p>
-
-<p>Tiel parolis, per forta kaj konvinkata vo&#265;o tiu nobelino,
-forspirante al la plafono la blankajn fumrondetojn de la bonodoraj
-cigaredoj, kiujn, kiel multaj rusinoj, &#349;i fumadis dum la tuta tago.
-Kaj dume, super &#349;ia kapo, en angulo de la man&#285;o&#265;ambro, trankvile
-briletis lumeto pie pendigita anta&#365; la sankta ikono, eksprotektanto<!-- pagxo 103 -->
-de tiu domo, nun lasta postsigno de la tempo, apena&#365; pasinta, kiam
-la nobeloj ne legis Zola kaj posedis servutulojn!</p>
-
-<p>Tiun saman kontraston mi konstatis, dum la sama vespero, kiam mi
-eniris en mian dormo&#265;ambron. Vitrata &#349;ranko montris aron de sanktaj
-figuroj kaj piaj a&#309;etoj, arkaisme kolorigitaj. Sed, sur anta&#365;metita
-breto, amasi&#285;is libretoj de popola eldonejo, kiu celas disvastigi la
-modernan klerecon &#265;e la mu&#309;ikoj kaj laboristoj!</p>
-
-
-
-
-<h2>VI.</h2>
-
-
-<p>La postan tagon, je mia veki&#285;o, s-ro Speranskij proponis al mi
-matenan promenon en la bieno de s-ro Lintvarev. Mi plezure akceptis.
-Nin akompanis dekdujara gimnaziano, Kolja (Nikol&#265;jo), jam fervora
-adepto de l' sporto, kiun sankta Huberto plej&#349;atis, kaj armata
-per malmultpeza karabeno por pafi al la birdoj. Pri tio mi devas
-diri, ke Rusujo estas paradizo por &#265;asistoj pro la multego kaj
-diverseco de &#285;ia &#265;asa&#309;o, kaj s-ro Lintvarev estis proponinta al mi
-interesajn kaj fruktoplenajn &#265;asesplorojn. Beda&#365;rinde mi, kiel s-ro
-Speranskij, tute ne &#349;atas tiun plezuron. Mi, do, min armis nur per
-mia fotografilo por kapti kalkajn kuriozajn pejza&#285;ojn.</p><!-- pagxo 104 -->
-
-<p>Ni intencis viziti la kamparon, sidantan transe de la lageto, kaj
-por atingi pli rapide nian celon, ni decidis veturi tien per boato.
-Apud la bordo estis ia stranga &#349;ipeto, nomata ruse <i>botnik</i> kaj tre
-simple fabrikita de la mu&#309;ikoj el unu arbotrunko. Tiuj pirogoj,
-mallar&#285;aj, cilindraj kaj, kompreneble, sen kilo, renversi&#285;as tiom
-facile kiom ili movi&#285;as, kaj mia amiko anta&#365;sciigis min afable, ke
-ia ajn skueto nepre nin &#309;etus en la akvon!</p>
-
-<p>Tiel bone informita, mi singarde lokis min kaj mian fotografilon en
-la mezon de tiu &#265;arma boateto, sur &#285;ian fundon mem, &#265;ar benkoj
-estas superflua&#309;o, mal&#349;atata de l' mu&#309;ikoj. Kolja sin starigis,
-kiel koko, sur l' antat&#365;an pinton de nia flostrunko, dum s-ro
-Speranskij, kiel &#349;ipestro, grave sin metis sur la postan parton
-kaj lerte nin pu&#349;is per mallonga tabuleto, kiun li bonvolis nomi
-remilo. Tiel, oni diras, la mu&#309;ikoj veturas komforte: ke mi sentis
-min komforte, mi ne povus certe diri, sed tiu sporto donis al mi ne
-atenditan senton, tiun de la dancisto sur stre&#265;ita &#349;nuro! Nur mi
-forte beda&#365;ris, ke mi ne akceptis la pafilon, proponitan de s-ro
-Lintvarev, &#265;ar &#285;i estus al mi oportune utilinta kiel ekvilibrilo!</p>
-
-<p>Ni malrapide veturis sur tiu lageto, kiun<!-- pagxo 105 --> &#265;irka&#365;is kaj ornamis
-la densa foliaro de belaj arboj. En ia loko, tiu lageto estis
-superakviginta malaltan parton de la bordo kaj ni devis anta&#365;eniri
-singarde, meze de la &#349;tiparo de renversitaj kaj senfoliigitaj arboj,
-kiuj donis pentrindan &#349;ajnon al la pejza&#285;o, sed estis, pro siaj
-subakvaj radikoj, dan&#285;eraj rifoj por nia turni&#285;ema &#349;ipeto. Multaj
-duonsova&#285;aj anasoj na&#285;is &#265;iuflanke, rapidante for de ni kaj de
-nia bruema karabeno. Nia juna &#265;asisto fervore celis, pafis kaj
-maltrafis. Tamen, iafoje, nesingarda birdo restis proksime de &#285;ia
-malamiko.</p>
-
-<p>&mdash;Ho! tiun &#265;i fojon, mi nepre &#285;in trafos! ekkriis Kolja.</p>
-
-<p>Kaj li al&#349;ultrigis zorge sian karabenon, vigle premis la risorton,
-por celi pli precize klini&#285;is al la birdo, kaj... ni triope defalis
-en la akvon!</p>
-
-<p>Feli&#265;e, neprofunda estis la lageto, kaj proksima &#285;ia bordo.
-Akvumitaj, &#349;limaj kaj malvarmaj, ni maltriumfe reiris domen,
-akompanataj de la nazsonaj kondolencoj de la anasaro.</p>
-
-<p>Post plena puri&#285;o, vi&#349;i&#285;o, revesti&#285;o kaj bona man&#285;ado, kiu
-revarmigis nin, s-ro Lintvarev proponis al ni viziti la vila&#285;on
-&#264;erne&#265;ina, tra kiu ni jam estis veturintaj dum nia alvena voja&#285;o.
-Por konatigi min kun la kampara veturilaro, ni tien iris per
-"bjegunki". La plej kutima<!-- pagxo 106 --> veturilo mu&#309;ika estas la "linjejka", kiu
-konsistas el simpla trabo kun kvar radoj, sur kiu oni rajdas apogante
-siajn piedojn sur l' anta&#365;an radakson. Sed la bjegunki de s-ro
-Lintvarev estis pli luksa. Anstata&#365; trabo, &#285;i havis rektangulan
-plankon, sur kiu ses homoj povis sidi dorso &#265;e dorso. Nek risortoj,
-nek apogiloj, sed la veturantoj povis tute libere sin apogi kontra&#365;
-pli firma kunvoja&#285;anto a&#365; sin alkro&#265;i je lia vesto, kiam la
-skuegoj estis tro fortaj, kaj se nur ili atentis zorge por ne tu&#349;i
-la teron per siaj pendantaj piedoj, ili entute povis sukcese atingi
-la finon de sia voja&#285;o.</p>
-
-<p>Mia boatpromeno estis jam iginta min lerta ekvilibristo, tial mi
-estis ankora&#365; tuta kaj sana, kiel efektiva mu&#309;iko, kiam ni haltis
-en la vila&#285;o &#264;erne&#265;ina, anta&#365; la domo de lia pastra mo&#349;to, patro
-Vasilij. Tri belaj geknaboj &#285;oje nin akceptis kaj rapidis por saluti
-s-ron Lintvarev, dum aperis la edzino kaj la bofratino de l' pastro,
-fine la pastro mem, kies alta figuro, bel&#349;ajna viza&#285;o kaj sa&#285;a
-rigardo tuj elvokis simpation.</p>
-
-<p>Patro Vasilij diferenci&#285;as el multaj siaj kolegoj per sia lar&#285;a
-kaj moderna spirito. Dece kaj afable li ricevis la neortodoksan
-fremdulon, kia mi estis, anstata&#365; manifesti la malprogreseman
-malfidon, kiun montras kutime al la fremduloj<!-- pagxo 107 --> la ekleziularo
-vila&#285;a. Aliparte, patro Vasilij, kiel &#265;iuj rusoj, pasie amas
-siajn infanojn, kaj, &#265;ar mi mem estas &#265;iam favoratulo de la
-geknabaro, mi tuj eltrovis la vojon al lia koro, amiki&#285;ante kun
-liaj &#265;armaj gefiloj, kiuj balda&#365; alportis al mi, en la salonon, la
-tutan kolekton de iliaj ludiloj. Sub ilia protektado mi inspektis
-la pastran domon, beletan lignan konstrua&#309;on, starantan anta&#365;
-la pre&#285;ejo, &#285;ian &#285;ardenon kaj &#285;ian korton, e&#265; la fortegan
-virporkon, patron de la tuta porkidaro de &#264;erne&#265;ina, fonton de
-fiereco kaj de profitoj por la pastra familio.</p>
-
-<p>Poste mi vizitis kun patro Vasilij la pre&#285;ejon de l' vila&#285;o,
-kiu tiam estis dezerta, &#265;ar la tuta lo&#285;antaro sin okupadis pri
-kampara laboro. Tre simpla estis tiu pre&#285;ejo, konstruita, la&#365;
-rusa kutimo, meze de &#285;ardeno, &#265;irka&#365;ita de muroj en kies parto
-estis la tombejo de la vila&#285;anoj. Kiel &#265;iuj ortodoksaj pre&#285;ejoj,
-&#285;i estis kvadrata, kun kvar flankaj kaj unu centra kupoloj verde
-pentritaj. &#284;ian internon dividis je du partoj mezstaranta muro a&#365;
-ikonostaso, post kiu estis la loko, rezervata por la pastroj kaj
-iliaj helpantoj. En la rusaj pre&#285;ejoj estas nek se&#285;oj,&mdash;oni devas
-pied- a&#365; genustari,&mdash;nek orgenoj,&mdash;nur la homa vo&#265;o estas permesata
-de la ortodoksa liturgio,&mdash;nek statuoj, sed multnombraj muraj<!-- pagxo 108 -->
-pentra&#309;oj, figurantaj la Tridion kaj la ortodoksajn sanktulojn,
-sed tiuj pentra&#309;oj neniel celas simili la reala&#309;on&mdash;&#265;ia persono,
-kvaza&#365; katalepsiigata en sintenado, fiksita de la tradicio, vestata
-per rigidaj bizante kolorigitaj kaj orumitaj vesta&#309;oj, memorigas la
-bildojn de la Mezepokaj manuskriptoj. Anta&#365; la ikonostaso staras
-malalta katedro, el kiu la pastro alparolas la a&#365;skultantaron.
-La altaro staras post la ikonostaso en la parto, difinata por la
-ekleziularo. Oni tien iras tra tri pordoj, el kiuj la centra estas
-trairebla nur de la diservanta pastro kaj de la caro, dum la tago
-de lia kroni&#285;o. En tiu pordo pendas vualo, memoriganta tiun de l'
-Templo en Jeru&#349;alajmo, kiun oni mallevas por ka&#349;i la pastron, dum
-li komunii&#285;as.</p>
-
-<p>De la centra kupolo, kie estas la sonorilejo, mi povis &#285;ui
-&#265;irka&#365;vidon sur la tutan vila&#285;egon. Tre apartan kaj pentrindan
-vidi&#285;on havas la malgrandarusaj vila&#285;oj. Male je la malpuregaj
-"isbi" de Grandarusujo, iliaj dometoj a&#365; "&#293;ati" &#265;iam estas zorge
-purigitaj kaj fre&#349;e kolorigitaj per kalko. Iafoje la malgrandaruso,
-kiu havas artistan instinkton, pentras blue a&#365; rozkolore sian
-"&#293;ata", kaj tiuj diverskoloraj dometoj &#349;ajnas ludiloj de infanoj
-pro siaj pordoj kaj malgrandaj fenestretoj, ornamitaj per lignaj
-skulpta&#309;etoj.<!-- pagxo 109 --> &#284;enerale la dometo staras gracie en &#285;ardeneto,
-&#265;irka&#365;ata de barilo el plektitaj salikoj, kaj gajigata de papavoj,
-siringoj, precipe de lakmusoj kun lar&#285;aj, vivflavaj floregoj. Kiam
-tiuj sunfloregoj plene maturi&#285;is, la mu&#309;iko detran&#265;as ilin kaj
-sekigas sur la malalta pajla tegmento de sia &#293;ata tiel &#349;an&#285;ata
-je bukedo; poste, de la sekigitaj floroj li forprenas la centrajn
-nigrajn grajnojn, kiujn li tre frandas. Somere, la lipetoj de la
-vila&#285;aj geknaboj estas &#265;iam nigrigataj de tiuj grajnoj, kiujn ili
-sen&#265;ese mordetas.</p>
-
-<p>Patro Vasilij kondukis min &#265;e kelkajn &#293;ati'n. Ilia plano estas tre
-simpla&mdash;unu peroneto, unu malgranda anta&#365;&#265;ambro por la brutaro, kaj
-unu kvarangula kalkepentrata &#265;ambro, kun lignaj benkoj, fiksataj
-kontra&#365; la muroj kaj unu tablo. En unu angulo, kubforma forno
-sen&#265;ese hejtata dum la vintro; en la kontra&#365;a angulo, sankta ikono,
-&#265;irka&#365;ata de diversaj kolorigitaj bildoj, figurantaj la sanktulojn,
-la caran familion, vida&#309;ojn de Moskvo, de sanktaj mona&#293;ejoj, a&#365;
-popolajn legendojn kaj kantojn. Se la mastro estas ri&#265;eta kaj
-luksama, li ornamas sian plafonon per girlandoj el diverskoloraj
-paperoj, kiuj tute similas tiujn de la ma&#365;raj domoj en Al&#285;erio. En
-la &#293;ati ne estas litoj&mdash;la mu&#309;ikoj sin ku&#349;as sur la benkojn, kaj,
-vintre, kontra&#365; la forno.</p><!-- pagxo 110 -->
-
-<p>Tiaj dometoj, faritaj el tero, ligna&#309;o kaj pajlo, facile kaj tre
-ofte ekbruli&#285;as. Tial la registaro prave devigas la kamparanojn
-asekuri liajn domojn kontra&#365; la fajro. Kiam brulado okazas, tuj
-la pre&#285;eja sonorilego &#285;in anoncas, kaj &#265;iuj devas helpi por la
-estingo. &#264;iu havas rolon anta&#365; difinitan kaj devas alporti la ilon,
-sitelon, hakilon, k.t.p., kiun montras desegna&#309;o, farita super la
-pordo de lia dometo. Cetere la bruligo de tiuj senmeblaj "&#293;ati"
-ne estas tre grava malfeli&#265;o, se nur la posedanto povas anta&#365;e
-savi siajn brutojn kaj malmultan ilaron. Nova lo&#285;ejo estas rapide
-konstruata, la doma&#285;on pagas la asekura kompensa&#309;o kaj la fina
-rezultato estas, ke la mu&#309;iko anstata&#365;is malnovan dometon per nova.</p>
-
-<p>Kiel mi jam diris, la vila&#285;anoj laboris en la kamparo, kaj nur
-restis en &#264;erne&#265;ina junaj infanoj, kiujn ni vizitis en la
-infangardejo apud la pre&#285;ejo. Por ili, s-ro Lintvarev estis
-alportinta kuketojn, per kiuj ni feli&#265;igis tiujn malri&#265;ajn hometojn
-post la disdono de ilia supo. Sed la vido de l' plezuriga apetito de
-tiuj geknabetoj apetitigis nin mem kaj volonte ni reiris en la domon
-de patro Vasilij, kie nin atendis sufi&#265;ega man&#285;ado.</p>
-
-<p>Post mallonga pre&#285;eto, nia afabla gastiganto plenigis glasetojn
-da brando kaj solene toastis je<!-- pagxo 111 --> nia sano; poste, ni sidi&#285;is
-&#265;irka&#365; la tablo. Por miaj nerusaj legantoj mi donas la liston de
-la man&#285;a&#309;oj. Unue, en vasta pladego "botvinjo", t. e. fumigitaj
-kaj nekuiritaj fi&#349;oj, haringoj kaj an&#265;ovoj, kun duonboligitaj
-kaj sen&#349;eligitaj ovoj, na&#285;antaj en kvaso, a&#365; cidro, farita el
-fermentita sekalpano<span class="fnmark">[3]</span>; due "bar&#265;o" a&#365; bolita vianda&#309;o, fine
-rostita bova&#309;o; kiel deserto, framboj kun kremo, akvomelonoj kaj
-pomoj.</p>
-<div class="footnote">
-<p>[3] Eble miaj legantinoj deziras scii la formulon por fari
-bongustan kvason? (tiu trinka&#309;o havas tre malsimilajn gustojn la&#365;
-&#285;ia farmaniero).</p>
-
-<p>Prenu unu kilogramon de bakita sekalpano; &#285;in<!-- originale: gin --> tran&#265;u la&#365; pecoj
-lar&#285;aj kiel manplato; ilin sekigu en forno a&#365; sur fera plata&#309;o.
-Poste, metu ilin en vazon kaj surver&#349;u proksimume du litrojn da
-bolanta akvo. Kovru per tuko kaj atentu, &#285;is kiam tiu miksa&#309;o
-atingos nur 20, 25 gradojn de la centigrada termometro. Tiam almetu
-dudek kubajn milimetrojn da fermentilo (prefere biera fermentilo).
-Lasu la tuton fermentadi dum dekdu horoj. Poste filtru la fluida&#309;on,
-almetu 150 gramojn da sukerpulvoro, kaj miksu, por ke &#285;i plene
-solvi&#285;u. Enver&#349;u la fluida&#309;on en du, tri botelojn kun <i>du</i> sekaj
-vinberoj en &#265;ia botelo; hermetike kaj fortike &#349;topu, kaj starigu
-la botelojn en <i>malvarman</i> lokon. Post 4, 5 tagoj, la kvaso
-estos farata.</p>
-
-<p>Mi atentigas miajn legantinojn pri tio, ke la kvaso, kiel la
-&#265;ampanvino, devige postulas malvarmon, eksplodas kaj &#349;a&#365;mas. La
-formulo supredirita havigos 2, 3 botelojn. Kompreneble, por havi pli
-grandan kvanton, plimultigu proporcie la kvantojn de sekala pano,
-akvo, fermentilo kaj sekaj vinberoj.</p></div><!-- pagxo 112 -->
-
-<p>Certe, mi tre mirigis, eble iom skandaletis la bonan pastron, petante
-por iom da akvo! Por sensoifigi nin, ofte, dum la man&#285;ado, li
-plenigis niajn glasetojn per brando, levi&#285;is kaj retoastis je nia
-sano. Kompreneble, ni devis vice fari al li kaj al lia familio tiun
-saman &#285;entila&#309;on. El tio rezultas, ke pla&#265;inda gajeco jam vivigis
-nian rondon, kiam la mastrino solene alportis la samovaron. Mi fine
-kronigis tiun &#285;ojan kunsidon, fotografante patron Vasilij kun lia
-familio.</p>
-
-<p>Dum mi skribas tiujn liniojn, mi havas anta&#365; miaj okuloj tiun
-portreton. Patro Vasilij sidas grava, &#265;irka&#365;ata de siaj edzino,
-bofratino kaj tri graciaj infanoj. Lia bela barbo kaj lia longa
-kaphararo, kiujn tondilo neniam devas tu&#349;i, etendas silkbrilajn
-buklojn sur lian grandfestan violan sutanon; lia plej luksa kruco
-ornamas lian lar&#285;an bruston. Lia penetrema kaj lojala rigardo
-elvokas impreson de honesteco, indeco kaj sa&#285;eco. Se nur &#265;iuj rusaj
-pastroj similus lin!</p>
-
-<p>Fine, ni devis lasi tiun simpatiindan familion. Rapide, nia
-"bjegunki" reveturigis nin &#265;e s-ron Lintvarev, &#309;us por ke ni povu
-partopreni en la posttagmeza man&#285;ado. Ho! tiuj rusaj man&#285;adoj!
-Apena&#365; unu fini&#285;is, alia ekkomencas! Mia franca stomako devis
-energie batali kontra&#365; iliaj sen&#265;esaj<!-- pagxo 113 --> atakoj. La rusa tago enhavas
-kvin regulajn man&#285;adojn: je la veki&#285;o, je la dekunua horo matene
-(zavtrak), je la tria posttagmeze (objed), je la oka vespere (u&#309;in),
-kaj la man&#285;eto a&#365; poldnik; plie se vi vizitas iun, nepre oni
-proponas al vi ian franda&#309;on kun teo, kiun la &#285;entileco devigas vin
-akcepti. La malgrandarusoj pretendas, ke ili man&#285;as malmulte kompare
-kun la grandarusoj: mia imago, terurigata, rifuzas pripensi, kia
-povas esti la grandarusa apetito!</p>
-
-<p>Post tiu man&#285;a&#309;o, mi iris kun s-ro Speranskij viziti lian amikon,
-mu&#309;ikon Mitrofanon, kiun ni estis jam renkontintaj la anta&#365;an
-tagon, dum ni veturis al la bieno de s-ro Lintvarev.</p>
-
-<p>Tre simpla kaj malri&#265;a estas la domo de l' gepatroj de Mitrofano,
-sed afablega estis lia akcepto. Krudaj manoj, hardigitaj de l'
-terlaboro, &#285;oje kaj gastame premis la manon de s-ro Speranskij kaj
-tiun de lia amiko. &#264;iuj, gepatroj, gefratoj, e&#265; genajbaroj, junaj
-kaj maljunaj, amike amasi&#285;is &#265;irka&#365; ni. Sur la malglatan tablon
-oni alportis botelon da kvaso kun kuketoj, kaj ni toastis kun tiuj
-bonegaj simpluloj. Mitrofano prezentis al ni sian fian&#265;inon, kun kiu
-li estis edzi&#285;onta tuj post la konstruo de ilia dometo.</p>
-
-<p>Mia amiko petis ilin kaj aliajn gejunulojn, ke<!-- pagxo 114 --> ili dancu anta&#365; mi
-kelkajn tradiciajn dancadojn, kaj ili afable akceptis. La dancejo
-estis verda herbejo, &#265;irka&#365;ata de arbetaroj. La orkestro konsistis
-el akordiono, violono kaj tintiltambureto, sed &#265;iuj akompanis vo&#265;e
-la muzikantojn. Dum la junulinoj gracie kaj kvaza&#365; mal&#349;ate sin
-balancis, &#265;irka&#365; ili, amindumuloj vetbatalis per &#285;entila&#309;oj kaj
-afabla&#309;oj, tiom fervore, e&#265; furioze, kiom iliaj praavaj kozakoj,
-kiam ili atakis la tatarajn bandojn. Jen, ka&#365;rante, ili rapidege
-glitigis siajn piedojn unu post la alia, jen, stre&#265;i&#285;ante kiel
-risortoj, ili alten saltegis kun akra krio, for&#309;etante flanken
-siajn piedojn kaj brakojn, turni&#285;ante kaj rondirante &#265;irka&#365; la
-koketulino, kiu fine favoris ilin per esperiga rideto. Tiun sova&#285;an
-dancadon, nomatan "hopak" strange lumigis la &#309;us malaperonta
-suno, ru&#285;a kiel la flamego de vasta brulado, kies malaltaj radioj
-malproksimen etendis la ombrojn de l' dancistoj, donante al iliaj
-ekscitataj viza&#285;oj &#349;ajnon kvaza&#365; eksterhoman...</p>
-
-<p>Balda&#365;, tute nokti&#285;is; sennombra stelaro trembrilis en la malhela
-&#265;ielo, dum pala luno, heligis per malvarma lumo la kamparon.
-La kamparanaj gejunuloj nin akompanis are &#285;is la domo de s-ro
-Lintvarev, plenigante per siaj kantoj la stelplenan stepon. Malrapide
-mi pa&#349;adis, meze<!-- pagxo 115 --> de tiu antikva &#293;oristaro. Al mi &#349;ajnis, ke mi
-vivas anta&#365; tri mil jaroj, dum la epopea tempo de Iliado, kiam
-la homoj solene kantis siajn amojn kaj malamojn, siajn simplajn
-kaj fortajn sentojn de duoncivilizituloj. &#264;ar, efektive, la
-mu&#309;iko estas pli proksima je la homoj de antikva Grekujo ol je
-ni; pro tio li tute konfuzi&#285;as en la malsimpla retaro de niaj
-modernaj vivkondi&#265;oj &#285;is tiu momento, kiam li &#285;in rompas per
-furioza perforto de barbarulo. Tiuj mildaj, servemaj kamparistoj
-povas aliformi&#285;i je kruelaj sova&#285;uloj sub la instigo de forta
-pasio, kaj ili &#285;in montris dum la kamparaj ribeloj de 1906.
-Aliparte, lian intelekton nebuligas multaj supersti&#265;oj, kiujn estas
-dan&#285;ere ofendi. Konatulo de s-ro Speranskij, tamen favorato de la
-mu&#309;ikoj, kiuj lin tre estimas kaj amas, iafoje estis viktimo de ilia
-fanatikeco.</p>
-
-<p>Li estis revenanta rajde el malproksima vila&#285;o, kiam la nokto lin
-kaptis sur la stepo. Li, do, plirapidigis sian bonan &#265;evalon,
-kiu flugis kiel "po&#349;takolombeto", &#285;in direktante al vila&#285;o
-de li konata, kiam subite la &#265;evalo ektremis, saltis kaj fine
-haltis kvaza&#365; &#285;i estus piedfiksata kontra&#365; la tero. Vane la
-rajdisto incitis &#285;in sprone kaj vo&#265;e: &#285;i ne movi&#285;is. Kaj en tiu
-sama momento, ia stranga, nekomprenebla bruo, sova&#285;a<!-- pagxo 116 --> kriego kaj
-freneziga sonorado, de flanke alvenanta, eka&#365;di&#285;is. La malhelan
-nokton eklumigis tor&#265;oj, kaj ekaperis fantoma sekvantaro. Aro de
-mu&#309;ikinoj alvenis, svingante bastonojn, ferstangojn de forno,
-&#349;ovelilojn, forkegojn, batante sur pelvoj, patoj kaj tamburoj.
-Anta&#365; ili, tri junulinoj, tute nudaj, trenis plugilon, per kiu ili
-faris sulkon...</p>
-
-<p>La rajdisto subite komprenis, kio okazas: tio estis "opa&#293;ivanje"
-a&#365; &#265;irka&#365;sulkado, supersti&#265;a ceremonio, konservata de la
-anta&#365;kristanaj tempoj. Kiam epizootio detruas la brutaron de
-vila&#285;o, la mu&#309;ikoj estas konvinkataj, ke tion malfeli&#265;on produktas
-ia malica kaj dan&#285;era esta&#309;o. Kontra&#365; &#285;i la sola defendilo ebla
-estas sulko, farita &#265;irka&#365; la vila&#285;o, nokte, de solaj virinoj, per
-plugilo, trenata de tri nudaj virgulinoj, &#265;ar tiun magian sulkon
-ne povas transpasi la malica&#309;oj de l' nekonata malamiko. Sed ve
-al ia ajn virseksulo, homa a&#365; besta, kiun renkontas tiuj noktaj
-plugistinoj! Ili kredas, ke li mem estas la mistera malbonulo,
-kaj lin ili mortigas senkompate. Tial, &#265;iuj viroj de la vila&#285;o,
-anta&#365;sciigitaj, singarde restas hejme dum la ceremonio.</p>
-
-<p>La rajdisto, do, sciis, kiom dan&#285;era estas lia situacio, kaj li ree
-provis inviti sian &#265;evalon.<!-- pagxo 117 --> Vanaj penadoj! La besto, terurigata de
-l' bruo kaj tor&#265;lumoj, tremis kaj restis haltanta...</p>
-
-<p>La furioza bando alkuris kun frenezaj krioj:</p>
-
-<p>&mdash;Jen pesto! Jen pesto! Elbatu ni lin!</p>
-
-<p>Tuj &#265;irka&#365;ate, la malfeli&#265;a rajdisto ricevis unu teruran
-bastonfrapon sur sia dorso. Lastfoje kaj malespere, li enpikis siajn
-spronojn en la flankojn de lia &#265;evalo, kiu fine eksaltis, per siaj
-hufoj renversis kelkajn furiojn kaj forkuris, rapide kiel vento. Tia
-estis &#285;ia teruro, ke &#285;ia kondukanto ne povas &#285;in deteni. Post unu
-versto, rimeno rompi&#285;is, post la dua, la selo renversi&#285;is, kaj la
-rajdisto falis en kavon, kie li restadis sveninta &#285;is la mateno,
-kiam najbaraj bienuloj lin trovis kaj flegis.</p>
-
-<p>Ne malofte okazas similaj aferoj, sed kiam la morto de l' viktimoj
-alkondukas anta&#365; la ju&#285;antaro iliajn mortigintinojn, plej ofte
-tiuj &#265;i estas senkulpigataj, pro nesufi&#265;aj klereco kaj respondeco.
-Tia kamparistaro bezonas instruadon tiel forte kiel panon, kaj
-cetere tion &#285;i mem eksentas. Kiel mi jam diris, multaj homoj kaj
-multaj privataj institucioj celas tiun noblan taskon de la popola
-klerigo. Plejmultaj kleruloj de la meza klaso estas tre favoraj al
-tiu entrepreno. Sed la registaro &#285;in rigardas malkonfide kaj ofte
-&#285;in malhelpas. Tamen en lando, kie la na&#365;<!-- pagxo 118 --> dekonoj de la lo&#285;antaro
-konsistas el kamparanoj, &#265;u la kleri&#285;o de tiu multego ne estas la
-necesa kondi&#265;o de evolucio kaj pliboni&#285;o?</p>
-
-<p>La postan matenon, ni reveturis en Sumi'n. S-ro Lintvarev mem
-bonvolis rekonduki nin, kaj por restarigi en mia spirito la
-reputacion de la rusa veturilaro, li uzis sian <i>trojka'n</i>. Tiu
-vorto ne signifas, kiel oni povus supozi, specialan veturilon, sed
-"&#265;evaltrion". Tiuj tri &#265;evaloj estas jungataj flanko &#265;e flanko,
-la centrulo inter la amba&#365; flanktimonoj sub alta "duga" a&#365; ligna
-arka&#309;o, kiu sonoretas &#285;oje per multaj tintiloj; la flankuloj,
-jungataj nur per rimenoj, kvaza&#365; libere galopas ondigante siajn
-multnombrajn helkolorajn ornama&#309;ojn. Estis vere bela spektaklo
-vidi tiujn graciajn kaj fortajn bestojn kuregi tra la stepo. La
-komforta kale&#349;o de s-ro Lintvarev nin veturis sen skuoj, kaj ni
-&#285;uis, apogataj kontra&#365; bonegaj kusenoj, la plezuron rapidiradi,
-tiel &#349;atatan en Rusujo. Sed kiom pli alloga devas esti tiu sento,
-kiam, anstata&#365; kale&#349;o, la fumanta &#265;evaltrio fortiras glitveturilon
-sur ebena kaj mola tapi&#349;o de ne&#285;o! Nek bruo, nek polvo, nek
-malebena&#309;oj, nur plena kaj senfina silento sur la senfina blanka&#309;o.
-La glitveturilo, &#349;ajnas for&#309;etata tra la senlima Spacego...</p>
-
-<p>Ni haltis en &#264;erne&#265;ina, &#265;ar ni deziris saluti<!-- pagxo 119 --> kaj danki nian
-afablan amikon, patron Vasilij. Sed ni trovis en lia domo nur lian
-du plej junajn infanojn, kiuj diris al ni, ke ilia patro nun faras
-diservon. Anstata&#365; lin atendi en lia domo, ni preferis &#265;eesti tiun
-ceremonion.</p>
-
-<p>La pre&#285;ejo estis plena da kamparanoj. En flanko, grupo de kantistoj
-diverstone kaj per vo&#265;oj tre &#285;ustaj kantis la belegajn &#293;orojn de
-la ortodoksa liturgio. Anta&#365; la ikonostaso staris parto Vasilij,
-grava kaj majesta en rigida kaj orumita mantelo, sur kiu disvolvi&#285;is
-lia longa kaphararo. Apud li, lia plej maljuna fileto, anka&#365; vestata
-per pre&#285;eja survesto, plenumis la oficon de diserva servisto.</p>
-
-<p>Momente la pastro malaperis post la ikonostaso, kies vualo, falante,
-ka&#349;is al &#265;iuj la ritan misteron de la komunii&#285;o. Kiam li revenis,
-akompanata de lia fileto, en siaj manoj li tenis orumitan kalikon
-kun vino, en kiu flosis kelkaj peceroj de pano. Anta&#365; ni klini&#285;is
-vico de viroj, virinoj, gejunuloj kaj geknaboj e&#265; virinoj, havantaj
-sur siaj brakoj su&#265;infanetojn. Al &#265;iuj per longa orumita kulerego
-li donis la sanktan komunii&#285;on. La vereco devigas min diri, ke la
-su&#265;infanoj ne &#349;ajnis sufi&#265;e taksi la grandan honoron, al ili
-faritan. Per energiaj manpu&#349;oj a&#365; kapskuoj kun surdigaj krioj, ili
-protestis<!-- pagxo 120 --> kontra&#365; la alproksimi&#285;o de la timiga kulerego, kiun,
-kun dol&#265;a rideto kaj nelacebla pacienco la bona pastro &#349;ovetis en
-iliajn bu&#349;etojn.</p>
-
-<p>Post fina kanto al la &#265;iopova Dio de la rusa ortodoksularo, la
-&#265;eestantoj ekforiris, kaj mi estis ilin rigardanta, kiam mi
-rimarkis, duone ka&#349;atan post flanka pordo de la ikonostaso, mian
-amikon, filon de l' pastro, kiu faris al mi misterajn signetojn.
-&#308;us mi devas konfesi, ke jam anta&#365;e mi estis ka&#365;zinta kelkajn
-malatenta&#309;ojn de tiu juna knabo, kiu multe pli sin okupis pri mia
-alesto, ol pri sia diserva ofico, kaj sendis al mi de tempo al
-tempo, ekrigardojn kaj ridetojn. Nun, post mallonga malapero, jen
-mia amiketo, grava kaj solena en sia pre&#285;eja vesto, portante sur
-ar&#285;enta plado ion kubforman, pa&#349;as malrapide al mi...</p>
-
-<p>&mdash;Ho! kio estas? Malla&#365;te diras s-ro Speranskij. Mi divenas: patro
-Vasilij donacas al vi la panon de la komunii&#285;o. Tio estas granda
-honoro!</p>
-
-<p>Efektive, klini&#285;inte &#285;entile anta&#365; mi, mia amiketo al mi donis la
-panon, el kiu lia patro estis preninta pecerojn por la komunii&#285;o.
-Mi kisis mian gracian donacinton, nun tre emociatan de sia grava
-misio, kaj mi kore dankis lian alproksimi&#285;antan patron. Oni donas
-tiujn panojn<!-- pagxo 121 --> nur al personoj, kiujn oni deziras speciale honori, kaj
-farante al mi, fremdulo, tiun favoron, patro Vasilij intencis signi
-al mi siajn estimon kaj simpation.</p>
-
-<p>Ankora&#365; nun mi rigardas tiun tute sekigitan panon, en kiu la pastro
-boris, por memorigi la dekdu apostolojn, dekdu piktruojn, kaj,
-meze de ili, tri triangulajn kavetojn, faritajn per ora tran&#265;ilo
-kiel simbolon de la Tridieco. Mi &#285;in zorge konservas kun aliaj
-memora&#309;oj de mia restado en Rusujo, kiujn mi revidas ofte, &#265;iam kun
-plezuro. Voja&#285;i donas du feli&#265;ojn, tiun tro rapide pasantan de la
-voja&#285;o mem, kaj tiun, miksatan kun beda&#365;ro, de la rememori&#285;o. Tial
-voja&#285;anto tre similas ripeteman maljunulon, kiu senlace revivigas la
-estintajn emociojn, por li &#265;iam novajn, ne rimarkante, ke li tedas
-siajn &#265;irka&#365;antulojn. Sed mi ektimas, ke mi anka&#365; jam enuigis
-miajn legantojn, tro plezuri&#285;ante en detaloj, eble interesaj nur
-por mi. Mi povus ankora&#365; paroli pri multaj aliaj ekskursoj, pri la
-somera teatreto de Sumi, kie mi vidis beletan geknaban feston kun
-naciaj dancadoj, kaj rusan prezentadon de la sprita komedio de Gogol
-"Revizoro", kiun Zamenhof poste konigis al la esperantistaro; mi
-povus priskribi la religian feston pro la naskotago de l' carfilo,
-kun milita<!-- pagxo 122 --> parado de soldatoj, &#309;us irontaj en Man&#285;urujon, anka&#365;
-la kuriozan &#265;iujaran ceremonion de la sanktigo de la akvoj, kiam la
-sumiana pastraro solene sanktigis la Psjol'on, al kiu, tuj poste,
-sin &#309;etis la simplularo, por trinki la benitan akvon, bani siajn
-viza&#285;ojn kaj manojn a&#365; plenigi botelojn. Sed sufi&#265;e estas, kaj
-venis la tempo por peti de la policestro de Sumi mian pasporton, al
-li donitan tuj post mia alveno en tiun urbeton. Konforme al la le&#285;o,
-tiu potenca funkciulo esploros, &#265;u mi pagis miajn mon&#349;uldojn, kaj
-nur poste skribos forpermeson sur mian pasporton!</p>
-
-<p>Nur de ses semajnoj mi restadas en Rusujo: tamen, kiom da diversaj
-impresoj dum tiu mallonga tempo! Pri tiu lando, preska&#365; nenion mi
-sciis anta&#365;e, nur kelkajn &#285;eneralajn, malgravajn e&#265; malverajn
-informojn. Pli &#285;ustedire, al mi estis malsimpatia anta&#365;e tiu
-patrujo de ne&#285;o kaj skur&#285;o. Kaj jen, dank' al Esperanto, mi
-konati&#285;as kun Rusujo, mi veturas en tiun &#349;ajne malafablan landon,
-kaj tie mi eltrovas societon tre apartan, mirinde interesindan, kiu
-kvaza&#365;e fermentas en krizo de sia evolucio al modernismo. &#264;e tiu
-nun aliformi&#285;anta popolo sin skupu&#349;as strangaj kontra&#365;a&#309;oj,
-postresta&#309;oj de la apena&#365; &#265;esinta servuteco kun "arteli" a&#365;
-kamparaj asocioj la&#365; la principo de socialismo;&mdash;supersti&#265;oj<!-- pagxo 123 -->
-indaj je la plej nekultura Mezepoko, kun teorioj de grafo, kiu metas
-sian idealon en la forigo de &#265;iu socia malegaleco kaj reiro al
-kvaza&#365; primitivforma vivado de simpla laboristo;&mdash;ar&#293;aika le&#285;aro,
-kiu diference administras la homojn, la&#365; iliaj klaso kaj religio,
-kun jam kvaza&#365; reali&#285;antaj postulatoj de anta&#365;ema feminismo per
-intensa klerigo de la virinoj, kiu estas superata en nenia alia
-lando. Tie, &#265;iuj fundamentoj de nia okcidenta socia ordigo estas
-kvaza&#365; renversitaj: dum la registaro sin apogas sur la principojn
-de religia a&#365;tokrateco kaj metas la fonton de &#265;iu povo kaj le&#285;eco
-nur en la arbitran volon de unu homo, kun la nekonscia helpo de
-nekleruloj, kiujn tia socistato malutilas, kontra&#365;e, la favoratoj
-mem de tiu sociordo, pu&#349;ataj de la nevenkebla fonto de la moderna
-kultureco, revas plilar&#285;igi tiun kadron, por ke Rusujo povu enspiri
-lar&#285;bruste la fortigan blovon de la libera penso.</p>
-
-<p>Kio fine eliros el tiu &#293;aoso? Bono, mi esperas, se nur la
-entuziasmaj teoriistoj sufi&#265;e atentos pri la neceseco de la&#365;grada
-evolucio, por atingi pace praktikan kaj definitivan triumfon. Tion mi
-tutkore deziras al tiu sa&#285;a kaj nobla gento, kiu, per siaj propraj
-ecoj, plene meritas prosperon.</p><!-- pagxo 124 -->
-
-
-
-
-<h2>VII.</h2>
-
-
-<p>Ne sen forta &#265;agreno mi forlasis tiun gastaman urbeton Sumi'n,
-kie mi estis dorlotata kaj favorata de &#265;iuj. Familio Speranskij
-estis i&#285;inta kvaza&#365; mia mema familio. Kaj maldol&#265;e mi sentis tiun
-fatalon de l' forironta voja&#285;anto, kiu devas pagi sian plezuron per
-beda&#365;roj, tiom pli fortaj, kiom pli intensa estis lia feli&#265;o.</p>
-
-<p>Sub la premo de tiu mal&#285;oja sento, mi deziris reiri hejmen kiel eble
-plej rapide, por konservi pli fre&#349;ajn kaj revivigi kviete en mia
-memoro, la multegajn impresojn de mia voja&#285;o. Kiel sata stomako,
-mia lacega cerbo ne deziris plu novajn nutra&#309;ojn. Sed mia amiko
-Speranskij postulis, ke mi restadu dum mia reira vojo almena&#365; unu
-tagon en Kievo. Li pretendis, ke tio "spritigos" mian voja&#285;on, ke mi
-ne povas forlasi Rusujon, post sessemajna restado, ne vizitinte e&#265;
-unu el &#285;iaj urbegoj. Li estis prava kaj mi obeis lian postulon.<!-- originale: posulon. --></p>
-
-<p>Tiun viziton mi ne rakontos detale, &#265;ar jam multaj voja&#285;antoj
-priskribis Kiev'on pli bone ol mi povus fari. Cetere mia spiritsato
-kaj mia kaplaceco ne permesis, ke mi povu plene &#349;ati la kurioza&#309;ojn
-de tiu &#265;efurbo de la antikva Rusujo.</p><!-- pagxo 125 -->
-
-<p>En Kiev estis la unua rusa princo, kiu konverti&#285;is je la kristana
-kredo; kompreneble, liaj korteguloj fervore sekvis tiel altan
-ekzemplon, kaj oni &#309;etis solene en la Dnjepr'on la antikvajn idolojn
-"perun'ojn". El tio rezultis, ke Kiev i&#285;is la centro de la Rusa
-Eklezio kaj pleni&#285;is da mona&#293;ejoj por la vivuloj, da katakomboj por
-la mortintoj. Kaj &#265;ar la tero de tiuj katakomboj havas la proprecon
-sekigi kaj konservi la kadavrojn, la popolo kredis, ke tiuj mortintoj
-estas sanktuloj, kaj nun multaj miloj da pilgrimantoj vizitas
-&#265;iajare kaj ri&#265;igas per siaj donacoj la mona&#293;ojn, kiuj lo&#285;as en
-tiuj sanktaj lokoj.</p>
-
-<p>Kun gvidisto mi vizitis la multajn pre&#285;ejojn, kies kupoloj estas
-tegmentataj per plata&#309;oj el oro; mi vidis iliajn nekalkuleblajn
-ri&#265;a&#309;ojn, iliajn ikonojn, faritajn el ar&#285;ento, oro, e&#265; el mozaiko
-de diamantoj, la antikvajn freskojn de sankta Sofio, la mirindajn
-olepentra&#309;ojn de sankta Vladimiro, verkojn de la plejfamaj nuntempaj
-artistoj de Rusujo, kiuj la&#365; rimarkinda escepto, tie ne kopiis la
-tradiciajn tipojn de la bizanta sanktularo, sed faris rimarkinde
-vivo&#349;ajnajn figurojn. Fine, mi, kun sekvantaro de pilgrimantoj,
-iradis kun kandelo en mia mano, kondukata de fantoma mona&#293;o, tra la
-subteraj pre&#285;ejoj kaj mallar&#285;aj katakomboj de la La&#365;ro, anta&#365;
-ni&#265;oj, kie<!-- pagxo 126 --> ku&#349;is la mumioj de rusaj sanktuloj, sternitaj en ri&#265;aj
-malfermitaj sarkofagoj. Kelkajn el tiuj kavetoj fermas muro&mdash;en ili,
-piaj anakoretoj entombigis sin vivajn, kiel la "Sachette de Notre
-Dame de Paris", ricevante sian nutra&#309;on tra malgranda fenestreto.
-Post ilia morto, oni nur mur&#349;topis la fenestreton de l' ni&#265;o. Alia
-sanktulo, Ivano, la&#365; legendo, sin enterigis &#285;is sia zono, kaj tiel
-restadis, ne man&#285;ante dum tutaj semajnoj: kaj, kiel pruvon, la
-mona&#293;oj montras al vi lian mumiigitan korpon, duone elstarantan el
-la tero.</p>
-
-<p>Post tiu funebra promeno, oni plezure spiregas la liberan, helan
-aeron! Por fini mian tagon; mi decidis pasigi mian vesperon en la
-publika Komerca &#284;ardeno, kiu ku&#349;as sur alta&#309;eto super la Dnjepr.
-Tie, anta&#365; bonega orkestro, sidis multnombra &#265;eestantaro, en
-kiu brilis elegantaj virinaj vesta&#309;oj kaj &#265;iuspecaj uniformoj.
-Sed, ho ve! mia magia esperanto tie ne kunligis min kun tiu amaso
-de indiferentuloj,&mdash;ree multpezis sur miaj &#349;ultroj tiu lingva
-izoleco, kiu tiel mal&#285;ojigis la komencon de mia voja&#285;o. Por
-forpeli tiun maldol&#265;an senton, mi forlasis la popolamason kaj iris
-en pli dezertan parton de la &#285;ardeno, el kiu oni supervidis la
-&#265;irka&#365;antan kamparon.</p><!-- pagxo 127 -->
-
-<p>Kia belega spektaklo! Sub miaj piedoj, la movplena suburbo Podol,
-kun siaj bazaroj, &#285;ardenoj kaj verdaj tegmentoj; poste la lar&#285;a
-kiel markolo kaj majestega Dnjepr, kun siaj insuloj, siaj multnombraj
-vapor&#349;ipoj; kaj, trans la riverego, strange kontrastanta kun la
-bruplena kaj vivema urbego, la ebena kamparo, vasta, silenta,
-preska&#365; dezerta, la stepo de Malgrandarusujo. Sub la lastaj radioj
-ru&#285;aj kiel fajrego de l' ku&#349;i&#285;anta suno, tiu senfina ebena&#309;o
-sterni&#285;is, iom post iom, malheli&#285;is, &#349;ajnis estingi&#285;i kaj
-malproksimi&#285;i de mi, foriranta voja&#285;anto, kiu &#285;in rigardadis
-je la lasta fojo. Fine &#285;i tute malaperis anta&#365; miaj okuloj. En
-tiu momento, maldekstre, la sankta monteto Pe&#265;ersk, kie estas la
-pre&#285;ejoj kaj katakomboj de La&#365;ro, subite ekflami&#285;is per elektraj
-lumoj, super kiuj giganta fajra krucego starigis sian potencan kaj
-regeman simbolon anta&#365; la dormanta lando. Al tiu mistera, ne plu
-videbla kaj por mi plena de karaj memora&#309;oj, Ukrajna stepo, mi
-&#309;etis mal&#285;oje mian lastan adia&#365;on kaj rapidis al la stacidomo.</p>
-
-<p>.....Senhalte, mi veturadis tra Lwow, Wien, Venezia, Milano, &#284;enova
-&#285;is Marseille. La vojo estas mirinda inter Wien kaj Italujo: montoj,
-lagetoj, abiaj arbaroj kaj mezepokaj ruina&#309;oj<!-- pagxo 128 --> vetbatalas por &#265;armi
-la voja&#285;anton; eble neniam plu mi havos okazon por vidi "Venezia la
-bella", tamen mi estis malpacienca ripozi. Pri tiu tritaga rapidega
-veturo tra centra E&#365;ropo, mi do nenion diros, krom unu anekdoto, kiu
-estos la konkludo de tiu jam tro longa rakonto.</p>
-
-<p>Inter Kiev kaj Wien, mi havis la bonan &#349;ancon veturi kun tre afabla
-kunvoja&#285;anto, berna advokato, s-ro A. B., kiu parolis france tiel
-perfekte kiel germane. Li anka&#365; &#309;us ekskursis en Rusujon por
-sia plezuro, kaj, kompreneble, ni komunikis unu al la alia niajn
-impresojn. Li estis vizitinta Sanktpeterburgon, Ni&#309;nij Novgorodon,
-Moskvon kaj Kievon; tamen, kiam mi rakontis al li mian modestan
-restadon en la urbeto Sumi, li konfesis, ke mi faris voja&#285;on pli
-interesan ol li.</p>
-
-<p>&mdash;&#264;ar, li diris, mi vidis urbojn, kuriozajn, certe, sed &#265;ie domoj,
-stratoj kaj placoj estis proksimume similaj. La nekonataj homoj,
-kiujn mi renkontis, estis por mi kvaza&#365; fermata libro. Verdire, mi
-havis rekomendajn leterojn por diversaj personoj, kaj ili akceptis
-min &#285;entile, sed ceremonie. Intimeco ne povis esti inter ni, kaj mi
-ne eniris, kiel vi, en la internan penson de la rusoj, nek vivadis
-ilian vivon. Vi, kontra&#365;e, dank' al via esperantista frateco, tuj
-amiki&#285;is<!-- pagxo 129 --> kun viaj gastigantoj kaj povis profiti neordinare favoran
-situacion, kvaza&#365; vi estus momente "rusi&#285;inta".</p>
-
-<p>&mdash;Tre vere, mi respondis. Sed kio malhelpas, ke vi lernu Esperanton
-kaj refaru vian voja&#285;on en similaj kondi&#265;oj?</p>
-
-<p>&mdash;Nenio certe, kaj via ekzemplo tentas min. Mi anka&#365; i&#285;os
-esperantisto!</p>
-
-<p>Kaj tio ne estis vana promeso. La sekvantan januaron, ni
-inter&#349;an&#285;is po&#349;tkarte novjarajn bondezirojn kaj s-ro A. B. skribis
-al mi, ke li estas nun esperantisto kaj ke li esperas renkonti min
-kaj paroli kun mi internacilingve en la &#284;eneva kongreso!</p>
-
-<p>Tia estis la unua rezultato de mia voja&#285;o en Rusujon per Esperanto.
-Povu mia sincera rakonto ankora&#365; elfari novajn adeptojn de nia helpa
-lingvo, kaj, plie, okazigi multajn eksperimentojn kiel la mia.</p>
-
-<p>Se mi atingos tiun rezultaton, mia celo estos trafita.</p>
-
-<p class="sig">A. Rivier.</p><!-- pagxo nenumerata -->
-<!-- Listo de preseraroj. -->
-<!-- pagxo nenumerata, reklama -->
-
-
-
-<p style="margin-top:4em;font-size:1.5em;">MOSKVA LIBREJO "ESPERANTO".</p>
-
-<p>26, Tverskaja, Moskvo, Rusujo.</p>
-
-
-<p style="font-size:1.2em;padding-left:2em;">LA PROPRAJ ELDONA&#308;OJ.</p>
-
-<table>
-<tr><td class="bookad">
-<b>Plena Esperanto-Rusa Vortaro</b> de D-ro
-L. L. Zamenhof. Tiu &#265;i libro estas
-la plej plena kaj nova esperanto-rusa vortaro,
-enhavanta pli ol 12.000 vortojn radikajn,
-internaciajn kaj derivitajn. &#284;i
-estas necesega por &#265;iu rusa esperantisto
-kaj utila por alinaciaj esperantistoj.
-Unu volumo in-16, 152-pa&#285;a</td><td class="price">80 kop. (Sm. 0,85)</td></tr>
-<tr><td class="bookad">
-<b>Patroj kaj Filoj</b>, romano de J. S. Turgenev,
-tradukita el la rusa lingvo de D-ro K. Bein.
-Unu volumo in-8, 168-pa&#285;a</td><td class="price">1 rub. (Sm. 1,06)</td></tr>
-<tr><td class="bookad">
-<b>En Malliberejo</b>, rakonto de E. &#264;irikov,
-tradukita el la rusa lingvo de D-ro K. Bein.
-Unu volumo in-16, 32-pa&#285;a</td><td class="price">10 kop. (Sm. 0,10)</td></tr>
-<tr><td class="bookad">
-<b>Plena verkaro</b>, libro 3-a, de V. Devjatnin.
-Kolekto da esperantaj versa&#309;oj, originalaj
-kaj tradukitaj. Plena traduko de
-la poemo de Pu&#349;kin: Ruslano kaj Ludmilo.
-Unu volumo in-16, 138-pa&#285;a</td><td class="price">65 kop. (Sm. 0,65)</td></tr>
-<tr><td class="bookad">
-<b>&#1069;&#1089;&#1087;&#1077;&#1088;&#1072;&#1085;&#1090;&#1086; &#1074;&#1098; 10 &#1091;&#1088;&#1086;&#1082;&#1086;&#1074;&#1098;.</b> &#1050;&#1072;&#1088;&#1098; &#1080;
-&#1055;&#1072;&#1085;&#1100;&#1077;. &#1055;&#1077;&#1088;&#1077;&#1074;. &#1089;&#1098; &#1092;&#1088;&#1072;&#1085;&#1094;. &#1103;&#1079;&#1099;&#1082;&#1072; &#1080; &#1076;&#1086;&#1087;&#1086;&#1083;&#1085;&#1080;&#1083;&#1098;
-&#1087;&#1088;&#1080;&#1084;&#1123;&#1085;&#1080;&#1090;&#1077;&#1083;&#1100;&#1085;&#1086; &#1082;&#1098; &#1088;&#1091;&#1089;&#1089;&#1082;&#1086;&#1084;&#1091;,
-&#1041;. &#1058;&#1080;&#1083;&#1080;&#1095;&#1077;&#1077;&#1074;&#1098;, &#1087;&#1086;&#1076;&#1098; &#1088;&#1077;&#1076;&#1072;&#1082;&#1094;&#1110;&#1077;&#1081; &#1040;. &#1040;. &#1057;&#1072;&#1093;&#1072;&#1088;&#1086;&#1074;&#1072;.
-1 volumo in-16, 80-pa&#285;a</td><td class="price">20 kop. (Sm. 0,21)</td></tr>
-<tr><td class="bookad">
-<b>&#1050;&#1083;&#1102;&#1095;&#1098; &#1082;&#1098; &#1091;&#1095;&#1077;&#1073;&#1085;&#1080;&#1082;&#1091; "&#1069;&#1089;&#1087;&#1077;&#1088;&#1072;&#1085;&#1090;&#1086; &#1074;&#1098; 10 &#1091;&#1088;&#1086;&#1082;&#1086;&#1074;&#1098;"</b>,
-&#1089;&#1086;&#1089;&#1090;. &#1042;. &#1053;. &#1044;&#1077;&#1074;&#1103;&#1090;&#1085;&#1080;&#1085;&#1098;.</td><td class="price">15 kop. (Sm. 0,16)</td></tr><!-- pagxo nenumerata, reklama -->
-<tr><td class="bookad">
-<b>&#1055;&#1086;&#1083;&#1085;&#1099;&#1081; &#1082;&#1091;&#1088;&#1089;&#1098; &#1084;&#1077;&#1078;&#1076;&#1091;&#1085;&#1072;&#1088;&#1086;&#1076;&#1085;&#1072;&#1075;&#1086; &#1103;&#1079;&#1099;&#1082;&#1072;
-&#1069;&#1089;&#1087;&#1077;&#1088;&#1072;&#1085;&#1090;&#1086;</b>, &#1089;&#1086;&#1089;&#1090;. &#1058;. &#1040;. &#1065;&#1072;&#1074;&#1080;&#1085;&#1089;&#1082;&#1110;&#1081;,
-2-&#1077; &#1080;&#1079;&#1076;.</td><td class="price">60 kop. (Sm. 0,63)</td></tr>
-<tr><td class="bookad">
-<b>Sur vojo al kunfrati&#285;o de popoloj</b>, de A. A. Sa&#293;arov. Kolekto da artikoloj
-en esperanta kaj rusa lingvoj: <i>Esenco kaj estonteco de la ideo de lingvo
-internacia</i>, de anonima a&#365;toro; <i>Elementoj de kunfrati&#285;o de popoloj</i>, de
-A. Sa&#293;arov kaj <i>La unua kongreso de esperantistoj</i> de Leo Belmont.
-Kun almeto de Esperanto-Rusa gramatiko, Esperanto-Rusa kaj Rusa-Esperanta
-Vortaroj.
-1 volumo in-8, 176-pa&#285;a</td><td class="price">60 kop. (Sm. 0,63)</td></tr>
-<tr><td class="bookad">
-<b>&#264;efe&#265;&mdash;&#349;losilo</b> por rusoj</td><td class="price">2 kop. (Sm. 0,02)</td></tr>
-<tr><td class="bookad">
-<b>En Rusujo per Esperanto</b>, de A. Rivier</td><td class="price">60 kop. (Sm. 0,63)</td></tr>
-</table>
-
-<p style="font-size:1.2em;padding-left:2em;">DEPONEJO DE LA LIBROJ:</p>
-
-<table>
-<tr><td class="bookad"><b>Anjo</b>, rakonto de I. Turgenev. El la
-rusa lingvo tradukis D-ro A. Fi&#349;er
-kaj V. Zamjatin</td><td class="price">25 kop. (Sm. 0,25)</td></tr>
-<tr><td class="bookad"><b>Rusa-Esperanta Vortaro</b>, verkis D-ro
-N. Korzlinskij,<!-- originale: orzlinskij, --> R. Mencel, G. Smirnov,
-A. Stupin, trarigardis D-ro L. L. Zamenhof</td><td class="price">1 rub. 75 k. (Sm. 1,85)</td></tr>
-</table><!-- pagxo nenumerata, reklama -->
-
-
-
-
-<p style="margin-top:4em;font-size:1.5em;">LA ONDO DE ESPERANTO</p>
-
-<p style="font-size:1.5em;">&#1042;&#1054;&#1051;&#1053;&#1040; &#1069;&#1057;&#1055;&#1045;&#1056;&#1040;&#1053;&#1058;&#1054;.</p>
-
-
-<p>&#264;iumonata organo de ruslandaj esperantistoj, eldonata
-de la jaro 1909.</p>
-
-
-<p>&#284;i publikigas plenan kronikon de esperanta
-movado en Rusujo kaj eksterlando, originalajn
-kaj tradukitajn rakontojn, novelojn, teatra&#309;ojn,
-versa&#309;ojn, propagandajn, bibliografiajn, kritikajn
-artikolojn. &#284;i enhavas anka&#365; amuzan (kun premioj),
-korespondan kaj aliajn fakojn.</p>
-
-<p>En &#265;iu numero aperas portretoj de konataj
-esperantistoj.</p>
-
-<p>Estas organizataj literaturaj konkursoj.</p>
-
-<p>Al kunlaborado &#265;iam estas altirataj la plej
-bonaj esperantaj verkistoj.</p>
-
-<p>Jara abonprezo kun senpage aldonitaj libroj<br>
-  <b>2 rubl.</b> (2,120 Sm.).</p>
-
-<p>Redakcio kaj Administracio: Moskvo (Rusujo), Tverskaja, 26.</p>
-
-<div class="note" id="kovriloteksto">
-<p style="font-size: 110%;text-align:left;">Teksto de librokovrilo:</p>
-
-<p style="text-decoration:underline;font-size: 1.5em;">A. RIVIER.</p>
-
-<p style="font-size: 2.5em;letter-spacing:0.5ex;">EN RUSUJO</p>
-
-<p style="font-size: 1.8em;">PER ESPERANTO.</p>
-
-
-<p>MOSKVA LIBREJO "ESPERANTO".</p>
-
-<p>26, Tverskaja, 26, Moskvo, Rusujo.</p>
-
-
-<p style="font-size: 90%;text-align:justify;text-indent:2em;"><b>Bohemujo</b>, F. TOPIC, Ferdinandova 11, PRAHA.&mdash;<b>Brazilio</b>, FR. ALVES
-Y Ca, 166, rua do Ouvidor, RIO DE JANEIRO.&mdash;<b>Danujo</b>, H&#214;ST &amp; S&#214;N,
-Bredgade 35, KJ&#214;BENHAVN.&mdash;<b>Francujo</b>, LIBRAIRIE HACHETTE<!-- originale: HACHETSE --> &amp; Cie,
-79, Boulevard Saint-Germain, PARIS; Librairie de l' Esperanto, G. WARNIER
-&amp; Cie, 15, Rue Montmartre, PARIS. <b>Germanujo</b>, M&#214;LLER &amp; BOREL,
-Lindenstrasse 18-19, BERLIN S. W.&mdash;<b>Granda Britujo</b>, THE BRITISH ESPERANTO
-ASSOCIATION, Museum Station Buildings, 133-6, High
-Holborn, LONDON W. C.&mdash;<b>Hispanujo</b>, J. ROSALS, Puerta, 30, BARCELONA.&mdash;<b>Hungarujo</b>,
-KOKAI LAJOS, K&#225;roly-utca I. sz., BUDAPEST, IV.&mdash;<b>Svedujo</b>,
-C. E. FRITZE, Fredsgatan, STOCKHOLM.&mdash;<b>Svisujo</b>, UNIVERSALA
-ESPERANTIA LIBREJO, 10, Rue de la Bourse, GEN&#200;VE.&mdash;<b>Usono</b>,
-AMERICAN ESPERANTIST Co., Fortieth street 235, CHICAGO, kaj
-FLEMING H. REVELL, Co, 158 fifth Avenue, NEW-YORK.</p>
-
-<p style="font-size: 1.2em;text-align:right;">Prezo 60 kop. (Sm. 0,63).</p>
-</div>
-
-
-
-
-
-
-
-<pre>
-
-
-
-
-
-End of the Project Gutenberg EBook of En Rusujo per Esperanto, by A. Rivier
-
-*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK EN RUSUJO PER ESPERANTO ***
-
-***** This file should be named 42028-h.htm or 42028-h.zip *****
-This and all associated files of various formats will be found in:
-        http://www.gutenberg.org/4/2/0/2/42028/
-
-Produced by Andrew Sly and the Online Distributed
-Proofreading Team at http://www.pgdp.net. Thanks to the
-Esperanto-Fondajho Cesar Vanbiervliet for providing the
-original book.
-
-
-Updated editions will replace the previous one--the old editions
-will be renamed.
-
-Creating the works from public domain print editions means that no
-one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
-(and you!) can copy and distribute it in the United States without
-permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
-set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
-copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
-protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
-Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
-charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
-do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
-rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
-such as creation of derivative works, reports, performances and
-research.  They may be modified and printed and given away--you may do
-practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
-subject to the trademark license, especially commercial
-redistribution.
-
-
-
-*** START: FULL LICENSE ***
-
-THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
-PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
-
-To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
-distribution of electronic works, by using or distributing this work
-(or any other work associated in any way with the phrase "Project
-Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
-Gutenberg-tm License available with this file or online at
-  www.gutenberg.org/license.
-
-
-Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
-electronic works
-
-1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
-electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
-and accept all the terms of this license and intellectual property
-(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
-the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
-all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
-If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
-Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
-terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
-entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
-
-1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
-used on or associated in any way with an electronic work by people who
-agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
-things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
-even without complying with the full terms of this agreement.  See
-paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
-Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
-and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
-works.  See paragraph 1.E below.
-
-1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
-or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
-Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
-collection are in the public domain in the United States.  If an
-individual work is in the public domain in the United States and you are
-located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
-copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
-works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
-are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
-Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
-freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
-this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
-the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
-keeping this work in the same format with its attached full Project
-Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
-
-1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
-what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
-a constant state of change.  If you are outside the United States, check
-the laws of your country in addition to the terms of this agreement
-before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
-creating derivative works based on this work or any other Project
-Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
-the copyright status of any work in any country outside the United
-States.
-
-1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
-
-1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
-access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
-whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
-phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
-Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
-copied or distributed:
-
-This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
-almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
-re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
-with this eBook or online at www.gutenberg.org
-
-1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
-from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
-posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
-and distributed to anyone in the United States without paying any fees
-or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
-with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
-work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
-through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
-Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
-1.E.9.
-
-1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
-with the permission of the copyright holder, your use and distribution
-must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
-terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
-to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
-permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
-
-1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
-License terms from this work, or any files containing a part of this
-work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
-
-1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
-electronic work, or any part of this electronic work, without
-prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
-active links or immediate access to the full terms of the Project
-Gutenberg-tm License.
-
-1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
-compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
-word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
-distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
-"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
-posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
-you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
-copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
-request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
-form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
-License as specified in paragraph 1.E.1.
-
-1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
-performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
-unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
-
-1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
-access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
-that
-
-- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
-     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
-     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
-     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
-     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
-     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
-     must be paid within 60 days following each date on which you
-     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
-     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
-     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
-     address specified in Section 4, "Information about donations to
-     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
-
-- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
-     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
-     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
-     License.  You must require such a user to return or
-     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
-     and discontinue all use of and all access to other copies of
-     Project Gutenberg-tm works.
-
-- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
-     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
-     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
-     of receipt of the work.
-
-- You comply with all other terms of this agreement for free
-     distribution of Project Gutenberg-tm works.
-
-1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
-electronic work or group of works on different terms than are set
-forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
-both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
-Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
-Foundation as set forth in Section 3 below.
-
-1.F.
-
-1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
-effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
-public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
-collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
-works, and the medium on which they may be stored, may contain
-"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
-corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
-property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
-computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
-your equipment.
-
-1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
-of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
-Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
-Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
-Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
-liability to you for damages, costs and expenses, including legal
-fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
-LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
-PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
-TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
-LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
-INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
-DAMAGE.
-
-1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
-defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
-receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
-written explanation to the person you received the work from.  If you
-received the work on a physical medium, you must return the medium with
-your written explanation.  The person or entity that provided you with
-the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
-refund.  If you received the work electronically, the person or entity
-providing it to you may choose to give you a second opportunity to
-receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
-is also defective, you may demand a refund in writing without further
-opportunities to fix the problem.
-
-1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
-in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS', WITH NO OTHER
-WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
-WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
-
-1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
-warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
-If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
-law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
-interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
-the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
-provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
-
-1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
-trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
-providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
-with this agreement, and any volunteers associated with the production,
-promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
-harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
-that arise directly or indirectly from any of the following which you do
-or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
-work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
-Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
-
-
-Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
-
-Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
-electronic works in formats readable by the widest variety of computers
-including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
-because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
-people in all walks of life.
-
-Volunteers and financial support to provide volunteers with the
-assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's
-goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
-remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
-Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
-and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
-To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
-and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
-and the Foundation information page at www.gutenberg.org
-
-
-Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
-Foundation
-
-The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
-501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
-state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
-Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
-number is 64-6221541.  Contributions to the Project Gutenberg
-Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
-permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
-
-The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
-Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
-throughout numerous locations.  Its business office is located at 809
-North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887.  Email
-contact links and up to date contact information can be found at the
-Foundation's web site and official page at www.gutenberg.org/contact
-
-For additional contact information:
-     Dr. Gregory B. Newby
-     Chief Executive and Director
-     gbnewby@pglaf.org
-
-Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
-Literary Archive Foundation
-
-Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
-spread public support and donations to carry out its mission of
-increasing the number of public domain and licensed works that can be
-freely distributed in machine readable form accessible by the widest
-array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
-($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
-status with the IRS.
-
-The Foundation is committed to complying with the laws regulating
-charities and charitable donations in all 50 states of the United
-States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
-considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
-with these requirements.  We do not solicit donations in locations
-where we have not received written confirmation of compliance.  To
-SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
-particular state visit www.gutenberg.org/donate
-
-While we cannot and do not solicit contributions from states where we
-have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
-against accepting unsolicited donations from donors in such states who
-approach us with offers to donate.
-
-International donations are gratefully accepted, but we cannot make
-any statements concerning tax treatment of donations received from
-outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
-
-Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
-methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
-ways including checks, online payments and credit card donations.
-To donate, please visit:  www.gutenberg.org/donate
-
-
-Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
-works.
-
-Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
-concept of a library of electronic works that could be freely shared
-with anyone.  For forty years, he produced and distributed Project
-Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
-
-Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
-editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
-unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
-keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
-
-Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
-
-     www.gutenberg.org
-
-This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
-including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
-Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
-subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
-
-
-</pre>
-
-</body>
-</html>