diff options
Diffstat (limited to 'old/41684-0.txt')
| -rw-r--r-- | old/41684-0.txt | 13810 |
1 files changed, 0 insertions, 13810 deletions
diff --git a/old/41684-0.txt b/old/41684-0.txt deleted file mode 100644 index d8f1817..0000000 --- a/old/41684-0.txt +++ /dev/null @@ -1,13810 +0,0 @@ -Project Gutenberg's Text-book of Byzantine History, by Pavlos Karolidis - -This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with -almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or -re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included -with this eBook or online at www.gutenberg.org - - -Title: Text-book of Byzantine History - -Author: Pavlos Karolidis - -Release Date: December 21, 2012 [EBook #41684] - -Language: Greek - -Character set encoding: UTF-8 - -*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK TEXT-BOOK OF BYZANTINE HISTORY *** - - - - -Produced by Sophia Canoni - - - - -Note: The tonic system has been changed from polytonic to -monotonic, otherwise the spelling of the book has not been -changed. Words in italics are included in _, while bold words in -&. Footnotes have been converted to endnotes and are included in -(). I have also added explanation of words in endnotes. These are -included in []. There are numerous references to other pages in -the same book. The referenced pages are marked in {}. The book -has been corrected as per the Table of Errors at its end. - -Σημείωση: Ο τονισμός έχει αλλάξει από πολυτονικό σε μονοτονικό, -κατά τα άλλα έχει διατηρηθεί η ορθογραφία του βιβλίου. Λέξεις με -πλαγίους χαρακτήρες έχουν σημειωθεί με _, ενώ λέξεις με έντονους -με &. Οι υποσημειώσεις έχουν μεταφερθεί στο τέλος του βιβλίου και -περικλείονται σε (). Έχω προσθέσει στο τέλος του βιβλίου -επεξηγήσεις λέξεων. Αυτές έχουν σημειωθεί με []. Υπάρχουν -πολυάριθμες αναφορές σε σελίδες του ιδίου βιβλίου. Οι σελίδες -αυτές έχουν σημειωθεί με {}. Το βιβλίο έχει διωρθωθεί σύμφωνα με -τον Πίνακα Παροραμάτων, που ευρίσκετο στο τέλος του. - - - - - -Π. ΚΑΡΟΛΙΔΟΥ -ΚΑΘΗΓΗΤΟΥ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΕΝ ΤΩ ΕΘΝΙΚΩ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩ - - -ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟΝ -ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ - - -ΜΕΤΑ ΤΩΝ ΚΥΡΙΩΤΑΤΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΩΝ -ΤΗΣ -ΛΟΙΠΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ -ΠΡΟΣ ΧΡΗΣΙΝ ΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΩΝ ΤΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ - - -ΕΚΔΟΤΗΣ: ΝΙΚ. ΤΖΑΚΑΣ -ΛΕΩΦΟΡΟΣ ΠΑΝΕΠIΣΤΗΜIΟΥ, 81 -1906 - - - -Παν αντίτυπον φέρει την υπογραφήν του συγγραφέως. - -ΤΥΠΟΙΣ Π. ΠΕΤΡΑΚΟΥ, ΟΔΟΣ ΣΟΦΟΚΛΕΟΥΣ ΑΡΙΘ. 7. - - - - -ΠΡΟΛΟΓΟΣ - - - -Το βιβλίον τούτο, συνταχθέν κυρίως προς χρήσιν των φοιτητών της -Φιλοσοφικής Σχολής, εξεταζόμενον υπό καθόλου [1] επιστημονικήν -έποψιν δεν δύναται βεβαίως ούτε κατά βάθος ούτε κατά πλάτος να -θεωρηθή πραγματεία ιστορική επιστημονική, προωρισμένη να -χρησιμεύση τοις κ. κ. φοιτηταίς εν ταις ειδικαίς αυτών ιστορικαίς -επιστημονικαίς μελέταις. Ο σκοπός αυτού είναι μάλλον -περιωρισμένος και μάλλον πρακτικός, αποβλέπων εις το να παράσχη -τοις σπουδάζουσι βοήθημα πρόχειρον εν ταις προκαταρκτικαίς και -προπαρασκευαστικαίς αυτών μελέταις. Οι φοιτηται της Φιλοσοφικής -Σχολής, μελετώντες την ιστορίαν του Ελληνικού Έθνους κατά πάσας -τας περιόδους αυτής, ικανά μεν ευρίσκουσι βοηθήματα επαρκή εν τη -μελέτη της αρχαίας και της νεωτάτης ελληνικής ιστορίας, ελάχιστα -δε, και ταύτα ως επί το πλείστον ανεπαρκή, εν τη μελέτη της -μεσαιωνικής ή Βυζαντινής ελληνικής ιστορίας. Διότι αι μεν -εκτενέστερον και επιστημονικώτερον συντεταγμέναι πραγματείαι του -Κ. Παπαρρηγοπούλου και Σπ. Λάμπρου, αι περιλαμβάνουσαι εν τη όλη -ιστορία του Ελληνικού Έθνους και την Βυζαντινήν, εισίν ως εκ του -μεγέθους αυτών ουχί πάνυ ευπρόσιτοι τοις πλείστοις των φοιτητών -και πρόχειροι εις τας μελέτας αυτών• πάντα δε τα άλλα διδακτικά -λεγόμενα εγχειρίδια εισι κατά τε το ποσόν και το ποιόν ανεπαρκή. -Το δε παρόν βιβλίον είναι μεν αρκούντως σύντομον και μικρόν, ώστε -να καταστή πρόχειρον άμα και ευπρόσιτον τοις πάσιν, αρκούντως δε -περιεκτικόν και πολυμερές εν τη συντομία, άμα δε και συστηματικόν -εν τη διατάξει του περιεχομένου και τη παραστάσει της εσωτερικής -συνοχής και ακολουθίας των ιστορουμένων, ώστε να χρησιμεύη ως -αφετηρία ειδικωτέρας επιστημονικής μελέτης. Κέκτηται δε και το -πλεονέκτημα ότι μετά της Βυζαντινής ιστορίας συνάπτει και -συνδυάζει τα κυριώτατα κεφάλαια της όλης Μεσαιωνικής ιστορίας, ής -μέρος είναι και η ιστορία η Βυζαντινή, και ιδίως τα της τοσούτον -στενώς μετά της Βυζαντινής ιστορίας συνδεομένης ιστορίας της -Χριστιανικής Δύσεως και της Μωαμεθανικής Ανατολής. Είναι δε και -άλλως ανάγνωσμα ιστορικόν διδακτικόν εύληπτον τοις πάσι. - - - -ΙΣΤΟΡΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ -ΜΕΤΑ ΤΩΝ ΚΥΡΙΩΤΑΤΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΩΝ -ΤΗΣ -ΛΟΙΠΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ - - - - -Α'. Περί της Βυζαντινής καθόλου ιστορίας. - - - -Ιστορία Βυζαντινή ή Βυζαντιακή λέγεται κυρίως η ιστορία του -Ελληνικού έθνους η αρχομένη από των χρόνων, καθ' ούς ο αυτοκράτωρ -Κωνσταντίνος ο Μέγας, γενόμενος μόνος κύριος του Ρωμαϊκού Κράτους -(324 μ. Χ.), κατέστησε το Βυζάντιον, ή ως μετωνομάσθη τότε η -πόλις αύτη, την Κωνσταντινούπολιν νέαν πρωτεύουσαν του Ρωμαϊκού -Κράτους (330 μ. Χ.), μεταθέσας την έδραν της Κυβερνήσεως από της -Λατινικής Δύσεως εις την Ελληνικήν Ανατολήν, ήτις μετά τινα -χρόνον απετέλεσεν ίδιον κράτος κατ' ουσίαν Ελληνικόν. - -Είνε δε η ιστορία, αύτη εξωτερικώς και υπό έποψιν γενικήν μέχρι -του τέλους του 5 μ. Χ. αιώνος συνέχεια της ιστορίας της Ρωμαϊκής, -εν ή περιλαμβάνεται και η ιστορία του Ελληνικού έθνους από των -χρόνων της εις το Ρωμαϊκόν κράτος καθυποτάξεως των Ελληνικών -χωρών της Ανατολής και ιδίως της κυρίως Ελλάδος (146 π. Χ.). -Δύναται δε η αυτή ιστορία να ονομασθή και ιστορία του -Ελληνορωμαϊκού Κράτους ή του Ανατολικού Ρωμαϊκού Κράτους• διότι -το Ελληνικόν κράτος, το παραχθέν εν τη Ανατολή διά του έργου του -Κωνσταντίνου του Μεγάλου, και αφού εχωρίσθη εντελώς από της -Λατινικής Δύσεως, ενώ κατ' ουσίαν ήτο Ελληνικόν, κατά τύπον -έμεινε Ρωμαϊκόν και επισήμως εκαλείτο Ρωμαϊκόν κράτος, ενίοτε δε -και Ανατολικόν Ρωμαϊκόν κράτος. Αλλ' ορθοτέρα πάντως και -ακριβεστέρα υπό πραγματικήν έποψιν ονομασία είναι «Ιστορία -μεσαιωνική του Ελληνικού έθνους», διότι είναι κατ' ουσίαν, -μάλιστα από του τέλους του 5 μ. Χ. αιώνος, ιστορία του Ελληνικού -έθνους κατά την μεγάλην εκείνην χρονικήν περίοδον της παγκοσμίου -ιστορίας, ήτις καλείται «Μέσος αιών» ή «Μεσαίων» ή «περίοδος των -μέσων αιώνων». Υπό καθόλου δε ιστορικήν έποψιν η Βυζαντινή -ιστορία περιλαμβανομένη εν τη «Μεσαιωνική ιστορία» είνε μέρος -αξιολογώτατον της ιστορίας ταύτης (2). - -Η ιστορία αύτη αρχομένη από της μοναρχίας του Μεγάλου -Κωνσταντίνου (323 μ. Χ.) ή, ως λέγεται συνήθως, από της κτίσεως -της Κωνσταντινουπόλεως (330 μ. Χ.), κατέρχεται μέχρι των χρόνων -της εντελούς καταλύσεως του Βυζαντιακού ή Ελληνορωμαϊκού κράτους -της επελθούσης τω 1453, ήτοι περιλαμβάνει περίοδον χρονικήν -υπερχιλιετή διαιρουμένην εις δύο κυρίως ελάσσονας περιόδους• α') -την από κτίσεως της Κωνσταντινουπόλεως μέχρι του τέλους του 5 μ. -Χ. αιώνος, ήν δυνάμεθα να καλέσωμεν Ρωμαϊκήν ή Ελληνορωμαϊκήν, -και β') την από του τέλους του 5 μ. Χ. αιώνος μέχρι του 1453, ήν -δυνάμεθα να ονομάσωμεν περίοδον ακραιφνώς Ελληνικήν. Και η μεν -πρώτη περίοδος περιλαμβάνει τα γεγονότα εκείνα τα ιστορικά, δι' -ών το Ανατολικόν τμήμα του Ρωμαϊκού κράτους χωριζόμενον κατά -μικρόν εντελώς από του Δυτικού καθίσταται ίδιον κράτος αυτοτελές -Ελληνικόν• η δε δευτέρα περίοδος περιλαμβάνει αυτήν ταύτην την -ιστορίαν του εξελληνισθέντος Βυζαντιακού κράτους την εκτεινομένην -από του τέλους του 5 μ. Χ. αιώνος μέχρι της κατά το 1453 -επελθούσης πτώσεως του κράτους τούτου. Αλλά της όλης ταύτης -ιστορίας ανάγκη να προταχθή η αφήγησις των γεγονότων εκείνων της -Ρωμαϊκής ιστορίας, άτινα συνδέονται μετά της ιστορίας της -βασιλείας του Μεγάλου Κωνσταντίνου, να εκτεθώσι δε πρώτιστα τα -γενικώτερα αίτια, ών ένεκα εκ του Ρωμαϊκού κράτους παρήχθη κράτος -Ελληνικόν, το καλούμενον Βυζαντιακόν. - - - -Β'. Πώς εκ του Ρωμαϊκού κράτους παρήχθη το Βυζαντιακόν ή -Βυζαντινόν καλούμενον Ελληνικόν κράτος. - - - -Η γένεσις του Ελληνικού κράτους από του παγκοσμίου Ρωμαϊκού -κράτους, όπερ κατά τους χρόνους της του Χριστού γεννήσεως -εξετείνετο από τον Ατλαντικού Ωκεανού μέχρι του Ευφράτου, και από -του Βρεττανικού πορθμού και της Βορείου θαλάσσης μέχρι των -καταρρακτών του Νείλου και της μεγάλης ερήμου της Βορείας -Αφρικής, εξηγείται διττώς• α') εκ του εσωτερικού ιστορικού βίου -και πολιτισμού του Ρωμαϊκού τούτου κράτους, και β') εκ των -εξωτερικών γεγονότων της όλης ιστορίας του Ρωμαϊκού κράτους και -των μετά ταύτης συνδεομένων μεγάλων γεγονότων της παγκοσμίου -ιστορίας. - -α') Εσωτερικώς, υπό την έποψιν δηλονότι του εσωτερικού βίου και -πολιτισμού του Ρωμαϊκού κράτους, η εκ τούτου γένεσις του -ελληνικού κράτους είχεν αιτίαν κατά μέγιστον μέρος αυτήν την εν -τω Ρωμαϊκώ κράτει πνευματικήν, ηθικήν και εκπολιτιστικήν δύναμιν -του Ελληνισμού. Ως γνωστόν, από των χρόνων έτι, καθ' ούς οι -Ρωμαίοι ήλθον εις σχέσεις προς τους Ελληνικούς λαούς της Ανατολής -και κατά μικρόν υπέταξαν εαυτοίς πάσας τας ελληνικάς χώρας, από -των αρχών δηλονότι του Β' π. Χ. αιώνος, σύμπασα η Ανατολή από του -Αδρίου μέχρι του Ευφράτου ήτο Ελληνική. Αι αρχαίαι ελληνικαί -αποικίαι, βραδύτερον δε αι κατακτήσεις του Μεγάλου Αλεξάνδρου και -τα υπό των Διαδόχων τούτου πολλαχού της Ανατολής, εν Αιγύπτω, -Συρία, Περγάμω και αλλαχού ιδρυθέντα κράτη, προ πάντων δε αυτή η -μεγάλη ηθική και εκπολιτιστική δύναμις του Ελληνισμού είχον -επενέγκει το τοιούτον αποτέλεσμα. Καθ' όν δε χρόνον πάσαι αι -Ελληνικαί χώραι υπετάγησαν εις τους Ρωμαίους, ούτοι ου μόνον δεν -εξηφάνισαν τον τοιούτον Ελληνικόν πολιτισμόν, αλλά και -εσεβάσθησαν και ετίμησαν και εκαλλιέργησαν αυτόν εν τη ιδία αυτών -πατρίδι, σπουδάζοντες την Ελληνικήν γλώσσαν, τα Ελληνικά -γράμματα, την Ελληνικήν φιλοσοφίαν, την Ελληνικήν ρητορικήν και -αυτάς έτι τας Ελληνικάς Καλάς Τέχνας. Διότι οι Ρωμαίοι δεν ήσαν -μεν κατά τους χρόνους εκείνους πεπολιτισμένοι εις όν βαθμόν οι -Έλληνες, αλλά δεν ήσαν και βάρβαροι, και δη βάρβαροι ανεπίδεκτοι -Ελληνικού πολιτισμού. Ούτω δε καθ' όλους τους μετά την κατάκτησιν -ιδία της Ελλάδος χρόνους της Ρωμαϊκής δημοκρατίας, έπειτα δε και -επί της αυτοκρατορίας μέχρι των χρόνων του Μεγάλου Κωνσταντίνου, -πολλώ δε πλέον από των τούτου χρόνων, ου μόνον εν Ελλάδι και εν -απάσαις ταις εξηλληνισμέναις χώραις της Ανατολής, αλλά και εν -αυτή τη Ιταλία (ένθα η Κάτω Ιταλία και η Σικελία αρχαιόθεν ήδη -ήσαν εξηλληνισμέναι) και εν Ρώμη και εν άλλοις έτι τόποις της -Δύσεως επεκράτει Ελληνικός πολιτισμός και εκαλλιεργούντο τα -ελληνικά γράμματα. Εν Ρώμη αυτοί οι αυτοκράτορες και αι -αυτοκράτειραι και οι ευγενείς εφιλοτιμούντο να λαλώσι και να -γράφωσιν ελληνιστί. Αυτοί οι αυτοκράτορες είχον εν Ρώμη ίδιον -γραφείον ελληνικόν ήτοι γραφείον της εν τη ελληνική γλώσση -διεξαγομένης κυβερνητικής υπηρεσίας και αλληλογραφίας, υπό -περιφήμων Ελλήνων λογίων διευθυνόμενον. Σχολαί δε ήκμαζον -ρητορικαί και φιλοσοφικαί εν Ρώμη και εν τη λοιπή Ιταλία και εν -άλλαις χώραις της Δύσεως, εν αίς εδιδάσκετο η ελληνική γλώσσα και -η φιλολογία. Και εν αυταίς δε ταις ρητορικαίς και φιλοσοφικαίς -σχολαίς των Αθηνών οι αυτοκράτορες διετήρουν, ιδία δαπάνη, έδρας -καθηγητών διδασκόντων ρητορικήν και φιλοσοφίαν. - -Εν ταις Ανατολικαίς δε χώραις του Ρωμαϊκού κράτους, ών αι -πλείσται ήσαν ελληνικαί ή εξηλληνισμέναι, αυτή η Ρωμαϊκή -κατάκτησις είχε συντελέσει εις την επί μάλλον διάδοσιν και -επικράτησιν του Ελληνισμού. Διότι η συγκέντρωσις η διοικητική η -επελθούσα διά της Ρωμαϊκής κατακτήσεως και αι μεγάλαι -στρατιωτικαί οδοί, δι' ών διηυκολύνετο η συγκοινωνία του κράτους, -ηύξανον έτι μάλλον την μεταξύ των λαών πνευματικήν συνάφειαν και -επικοινωνίαν, ήτις εγίνετο προ πάντων διά της Ελληνικής γλώσσης. - -Μάλιστα δε πάντων συνετέλεσε κατά τους χρόνους της Ρωμαϊκής -αυτοκρατορίας εις την έν τισι χώραις της Ανατολής μείζονα -ενίσχυσιν και παγίωσιν του Ελληνισμού η από των χρόνων των πρώτων -αυτοκρατόρων της Ρώμης αρξαμένη ισχυρά εν Ανατολή διάδοσις του -Χριστιανισμού. Διότι η γλώσσα, εν ή εδιδάσκετο η νέα θρησκεία και -εγράφοντο τα ιερά βιβλία, ήτο η Ελληνική. Και εν ταις πόλεσι της -Ανατολής, της Συρίας δηλονότι και της Μικράς Ασίας, της -Μακεδονίας και των άλλων Ελληνικών χωρών ιδρύθησαν αι πρώται και -αρχαιόταται χριστιανικαί εκκλησίαι. Ούτως ηδύνατό τις να είπη ότι -ολόκληρον τα Ανατολικόν τμήμα του Ρωμαϊκού κράτους ήτο, υπό -έποψιν ου μόνον εθνικήν, αλλά και ηθικήν και εκπολιτιστικήν, -Ελληνικόν δυνάμενον να μεταβληθή και πολιτικώς εις κράτος -Ελληνικόν ευθύς ως ήθελε λάβει πολιτικόν τι κέντρον εν εαυτώ. - -Αλλά πλην της μεγάλης ηθικής δυνάμεως του Ελληνισμού, και άλλο τι -γεγονός αναγόμενον εις την εσωτερικήν ιστορίαν αυτής της Ρώμης -και του Ρωμαϊκού κράτους συνετέλεσεν εμμέσως εις την από του -κράτους τούτου γένεσιν κράτους Ελληνικού, και διηυκόλυνεν αυτήν. - -Η Ρώμη, ενόσω ως πόλις και κράτος εκυβερνάτο πράγματι -δημοκρατικώς, συνεκέντρου και περιώριζεν εν εαυτή και μόνη άπασαν -την αρχήν και εξουσίαν του Ρωμαϊκού κράτους. Το κράτος -απετελείτο, κυρίως ειπείν, από μιας πόλεως, ής οι πολίται ήσαν -και οι μόνοι πολίται του όλου κράτους, οι έχοντες δικαίωμα -πολιτικόν εν αυτώ. Πάντες οι άλλοι λαοί του κόσμου οι -υποταχθέντες κατά διαφόρους χρόνους και καιρούς εις το Ρωμαϊκόν -κράτος, μέχρι τινός δε και αυτοί οι λαοί της Ιταλίας, ήσαν απλοί -υπήκοοι του κράτους της Ρώμης, ή μάλλον του λαού της Ρώμης, -συνδεόμενοι προς την κοσμοκράτειραν πόλιν διά ποικίλων τρόπων και -βαθμών υπηκοότητος• δεν ήτο δε εύκολον να γείνη τις πολίτης -Ρωμαίος, ήτοι να έχη δικαιώματα πολίτου Ρωμαίου. Αλλ' η -κατάστασις αύτη των πραγμάτων ήρξατο να μεταβάλληται κατά μικρόν -και προ της αυτοκρατορίας και μάλιστα επί της αυτοκρατορίας. Το -δικαίωμα Ρωμαίου πολίτου εδίδετο νυν ευκολώτερον εις τους -υπηκόους του κράτους και μάλιστα εις τους Έλληνας, οίτινες -απέλαυσαν της εξαιρετικής ευνοίας μεγάλων τινών αυτοκρατόρων του -Β' μ. Χ. αιώνος, Αδριανού, Αντωνίου του Ευσεβούς και Μάρκου -Αυρηλίου. Τότε δε βλέπομεν και άνδρας Έλληνας σοφούς επιφανή -κατέχοντας πολιτικά αξιώματα εν τω Ρωμαϊκώ κράτει. Τέλος δε κατά -τον 3 μ. Χ. αιώνα, επί της κυβερνήσεως του αυτοκράτορος Καρακάλλα -(211-218), εδόθη ισοπολιτεία εις πάντας τους ελευθέρους (μη -δούλους δηλονότι) κατοίκους του Ρωμαϊκού κράτους. Έκτοτε πάντες -οι λαοί του Ρωμαϊκού κράτους, ιδίως οι Έλληνες, οίτινες απετέλουν -εν τω Ανατολικώ ιδίως τμήματι του Ρωμαϊκού κράτους τον -πολυπληθέστατον και πνευματικώς υπεροχώτατον λαόν του Ρωμαϊκού -κράτους, ηδύναντο να μετέχωσι πάσης αρχής και εξουσίας εν τω -κράτει, καταλαμβάνοντες πλείστας και σπουδαιοτάτας θέσεις εν τη -δημοσία υπηρεσία. Ούτως εχόντων των πραγμάτων, αφού η Ρώμη, η -πρώην μόνη άρχουσα του παγκοσμίου κράτους πόλις, κατέστη νυν -απλώς πρωτεύουσα του κράτους, μία απλώς μετάθεσις της πρωτευούσης -από της Δύσεως εις την Ανατολήν ηδύνατο να καταστήση τους Έλληνας -κατ' ουσίαν κυρίους του κράτους και της Κυβερνήσεως, τουλάχιστον -εν τω Ανατολικώ τμήματι του κράτους. Και αι περιστάσεις δε αι -εσωτερικαί και εξωτερικαί δεν εβράδυναν να δώσωσιν αφορμήν εις -την τοιαύτην μετάθεσιν, γενομένην ακριβώς περί τας αρχάς του 4 μ. -Χ. αιώνος, επί του αυτοκράτορος Κωνσταντίνου του Μεγάλου. - - - -Γ'. Το Ρωμαϊκόν κράτος κατά τας αρχάς του 4 μ. Χ. αιώνος. - - - -Η μεγάλη έκτασις, ήν είχε το Ρωμαϊκόν κράτος κατά τους χρόνους -καθ' ούς από του Οκταβιανού Αυγούστου η κατ' όνομα Ρωμαϊκή -δημοκρατία εγίνετο πράγματι μοναρχία στρατιωτική, κυβερνωμένη υπό -ενός άρχοντος αυτοκράτορος (imperator) καλουμένου, καθίστα λίαν -δυσχερή την διοίκησιν του κράτους από Ρώμης ως κέντρου, ιδίως -μάλιστα την διοίκησιν την στρατιωτικήν. Διότι το κράτος υπέκειτο -μεν εις κινδύνους εξωτερικούς και εν τη Δύσει, αλλά προ πάντων -εκινδύνευεν εν τη Ανατολή. Οι εν τη Δύσει κίνδυνοι προήρχοντο -μόνον από των πέραν των Άλπεων οικουσών Γερμανικών φυλών, αίτινες -μόναι εν τοις λαοίς της Δυτικής και Μέσης Ευρώπης μη υποταχθείσαι -εις τους Ρωμαίους εποιούντο διηνεκώς επιδρομάς εις την Ιταλίαν -και εις τας εκείθεν του Ρήνου Ρωμαϊκάς χώρας της Γαλατίας• και οι -Ρωμαίοι ηναγκάζοντο να διατηρώσι περί τον Ρήνον και εν τη νοτίω -Γερμανία, ιδίως εν ταις περί τον άνω Δανούβιον χώραις, πολλούς -λεγεώνας προς προφύλαξιν των ορίων του κράτους από των Γερμανικών -επιδρομών. {10} Αλλά τους μεγαλειτέρους κινδύνους των βαρβαρικών -επιδρομών υφίσταντο αι Ανατολικαί χώραι του κράτους, η Ευρωπαϊκή -Ελλάς η από του Δανουβίου μέχρι της Πελοποννήσου τότε -εκτεινομένη, και αι εν Ασία Ελληνικαί χώραι, ιδίως η Μικρά Ασία, -έτι δε και αι νήσοι του Αιγαίου Πελάγους. Αι επιδρομαί αύται -εγίνοντο από Βορρά, υπό λαών ως επί το πολύ Γερμανικής καταγωγής -και ιδίως υπό των Γότθων. Οι Γότθοι ούτοι, όντες λαός Γερμανικής -καταγωγής, κατήλθον περί τας αρχάς του 3 μ. Χ. αιώνος από των -βορειοτέρων χωρών της Ευρώπης, από της Σκανδιναυικής χερσονήσου -και από των ακτών της Βαλτικής θαλάσσης, εις τας χώρας τας μεταξύ -του κάτω Δανουβίου και του Τανάιδος (Δων) ποταμού. Εν ταις -ευρείαις ταύταις χώραις εγκαταστάντες οι Γότθοι ίδρυσαν δύο κράτη -Γοτθικά εκτεινόμενα από της Βαλτικής μέχρι του Ευξείνου Πόντου, -το μεν ανατολικώτερον μεταξύ Ταναΐδος ή Δων και του Βορυσθένους ή -Δανάπρεως, το δε δυτικώτερον μεταξύ του Βορυσθένους και του -Δανουβίου, εντεύθεν δε διηρέθησαν εις ανατολικούς Γότθους -(Ουστρογότθους) και εις δυτικούς Γότθους (Βησιγότθους). Από των -χωρών δε τούτων ορμώμενοι οι Γότθοι περί τα μέσα του 3 μ. Χ. -αιώνος ενήργουν επιδρομάς φοβεράς κατά γην και κατά θάλασσαν εις -τας προς νότον της χώρας αυτών εκτεινομένας επαρχίας του Ρωμαϊκού -κράτους. Και κατά γην μεν εισέβαλλον οι Βησιγότθοι εις τας προς -νότον του Δανουβίου εκτεινομένας Ελληνικάς χώρας την Κάτω Μοισίαν -(την νυν Βουλγαρίαν), Θράκην, Μακεδονίαν και τας έτι νοτιώτερον -κειμένας Ελληνικάς χώρας, κατά θάλασσαν δε πλέοντες διά του -Ευξείνου μετά πλήθους πειρατικών πλοίων προσέβαλλον πάσας τας -κατά τον Εύξεινον Ελληνικάς πόλεις, προχωρούντες και εις τα -ενδοτέρω της Μικράς Ασίας και φοβεράς επιφέροντες καταστροφάς εις -τους ενταύθα Ελληνικούς λαούς και μυριάδας εκ τούτων απάγοντες -αιχμαλώτους. Εισερχόμενοι δε από του Ευξείνου εις τον Βόσπορον -και την Προποντίδα και λεηλατούντες τας εκατέρωθεν ακτάς της -θαλάσσης ταύτης, έπλεον διά του Ελλησπόντου εις το Αιγαίον -Πέλαγος, τας αυτάς επιφέροντες και ενταύθα καταστροφάς εις τε τας -νήσους και εις τας κατά τας Ευρωπαϊκάς και Ασιατικάς ακτάς της -θαλάσσης ταύτης κειμένας Ελληνικάς πόλεις και εκτείνοντες τας -κατά θάλασσαν επιδρομάς ταύτας μέχρι Αιγύπτου. Ενίοτε δε οι από -θαλάσσης ούτω προσβάλλοντες τας παραλίας των εν Ευρώπη Ελληνικών -χωρών, Θράκης και Μακεδονίας, Ουστρογότθοι συνηντώντο ενταύθα -μετά των από του Δανουβίου κατά γην κατερχομένων αδελφών αυτών -Βησιγότθων, άγοντες μεθ' εαυτών μυριάδας αιχμαλώτων Ελλήνων. - -Αλλ' οι βάρβαροι ούτοι Γότθοι και οι ομόφυλοι αυτοίς άλλοι -βάρβαροι Γερμανικοί λαοί δεν ήσαν οι μόνοι επιδρομείς των -Ελληνικών χωρών• αι εν Ασία Ελληνικαί χώραι υφίσταντο τας -φοβερωτέρας επιδρομάς και άλλου τινός πολεμίου, όστις ήτο το νέον -Περσικόν κράτος, το καλούμενον εκ της εν αυτώ αρχούσης βασιλικής -δυναστείας κράτος των _Σασσανιδών_. - -Είναι γνωστόν ότι το μέγα εν τη αρχαία ιστορία και περίφημον -κράτος των Περσών, ούτινος ήρχον βασιλείς καλούμενοι -_Αχαιμενίδαι_, κατελύθη υπό του Μεγάλου Αλεξάνδρου περί τα 330 π. -Χ. Έκτοτε επί 80 περίπου έτη (330-250 π. Χ.) αι χώραι της Ασίας -αι αποτελούσαι τας κυρίως Περσικάς χώρας υπέκυπτον εις το κράτος -του Αλεξάνδρου και των εν τη Ασία διαδόχων αυτού. {11} Αλλ' από -των μέσων του 3 π. Χ. αιώνος (250 π. Χ.) οι αρχαίοι κάτοικοι της -χώρας, ιδίως η φυλή των Πάρθων, επαναστάντες κατά της Ελληνικής -εν Μέση Ασία κυριαρχίας έθεσαν κατά μικρόν οριστικόν τέρμα εις -αυτήν (περί τα μέσα του 2 π. Χ. αιώνος). Και το Παρθικόν -λεγόμενον κράτος ή το κράτος των Αρσακιδών (διότι ούτως εκαλούντο -οι δυνάσται του κράτους από του αρχηγέτου αυτών και ιδρυτού του -κράτους Πάρθου Αρσάκου) εκταθέν μέχρι του Τίγρητος και του -Ευφράτου περιήλθεν εις πολλούς πολέμους προς τους εν Συρία -διατηρουμένους έτι Έλληνας βασιλείς (τους Σελευκίδας), είτα δε -προς τους Ρωμαίους τους καταλαβόντας τας εν Ασία Ελληνικάς χώρας. -Οι μεταξύ Πάρθων και Ρωμαίων περί Αρμενίας και Μεσοποταμίας -πόλεμοι, αρξάμενοι ιδίως από των τελευταίων χρόνων της ελευθέρας -πολιτείας ή δημοκρατίας των Ρωμαίων, εγίνοντο συχνοί επί της -Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας μέχρι του 3 μ. Χ. αιώνος. Αλλά τω 226 μ. -Χ. εναντίον των Πάρθων επανέστησαν αυτοί οι ομόφυλοι Πέρσαι, ο -λαός δηλονότι εκείνος, εξ ού κατήγοντο οι παλαιοί Αχαιμενίδαι -βασιλείς του Περσικού κράτους. Αρχηγός της επαναστάσεως ήτο ανήρ -τις Πέρσης καλούμενος Αρταξέρξης, υιός Σασσάν. Ούτος καταλύσας -την δυναστείαν των Αρσακιδών καλουμένων Πάρθων βασιλέων ίδρυσεν -ιδίαν δυναστείαν κληθείσαν (από του ονόματος του πατρός του -Αρταξέρξου Σασσάν) δυναστείαν των Σασσανιδών. Οι Σασσανίδαι -γενόμενοι κύριοι ευχερώς του Παρθικού κράτους, όπερ μετεβλήθη νυν -εις νέον Περσικόν κράτος (3), και θεωρούντες εαυτούς απογόνους -και κληρονόμους των αρχαίων βασιλέων της Περσίας (των -Αχαιμενιδών) είχον την αξίωσιν να άρξωσιν απασών των εν Ασία -χωρών, αίτινες ανήκον το πάλαι εις το Κράτος των Αχαιμενιδών. Διά -τούτο δε από του χρόνου αυτού της ιδρύσεως του κράτους αυτών -ήρξαντο μεγάλοι μεταξύ του κράτους τούτου και του Ρωμαϊκού -πόλεμοι, επαναλαμβανόμενοι συχνότατα εν τοις έπειτα χρόνοις. {12} -Ούτως αι εν τη Ανατολή χώραι του Ρωμαϊκού κράτους ήσαν -εκτεθειμέναι από του 3 μ. Χ. αιώνος συγχρόνως εις τας επιδρομάς -των από βορρά Γότθων και των απ' ανατολών Περσών. Αι σύγχρονοι -αύται επιδρομαί φοβεράς επέφερον καταστροφάς εις τας ανατολικάς -επαρχίας του Ρωμαϊκού κράτους, ενώ ταυτοχρόνως αι δυτικαί -επαρχίαι του κράτους έπασχον από των επιδρομών των πέραν των -Άλπεων και εντεύθεν του Ρήνου Γερμανικών φυλών. Η κατάστασις αύτη -επεδεινώθη σφόδρα τω 260 μ. Χ., ότε ο αυτοκράτωρ Ουαλεριανός -στρατεύσας κατά Περσών ηττήθη και ηχμαλωτίσθη. Οι Πέρσαι οι -εισβαλόντες εις τας Ασιατικάς επαρχίας του κράτους προυχώρησαν -μέχρι της καρδίας της Μικράς Ασίας απειλούντες να καταλύσωσιν -άπαν το εν Ασία κράτος των Ρωμαίων, ενώ συγχρόνως οι Γότθοι από -των βορείων παραλίων της Μικράς Ασίας, όπου έπλευσαν διά του -πειρατικού στόλου αυτών, προυχώρουν λεηλατούντες και -αιχμαλωτίζοντες εις τα ένδον της χερσονήσου ταύτης, εν τη Δύσει -δε οι Αλαμαννοί, Γερμανικός λαός ισχυρός (4), υπερβάς τας Άλπεις -εισέβαλεν εις την άνω Ιταλίαν. Εν μέσω τοιαύτης καταστάσεως -πραγμάτων ήτο αδύνατον να κυβερνηθή το όλον Ρωμαϊκόν κράτος υφ' -ενός αυτοκράτορος εδρεύοντος εν Ρώμη. Ένεκα δε τούτου εξ ανάγκης -ανεκηρύσσοντο συγχρόνως αυτοκράτορες πολλοί στρατηγοί εν πολλαίς -χώραις του κράτους, οι πλείονες τούτων μετά ειλικρινούς σκοπού να -σώσωσι τας υπ' αυτούς χώρας από των βαρβάρων. Εκ των πολλών -αυτοκρατόρων (19 τον αριθμόν εν όλω) των ανακηρυχθέντων μετά την -του Ουαλεριανού αιχμαλωσίαν, οι πλείστοι εξέλιπον ευθύς μετά την -απόκρουσιν των βαρβάρων, οι δε μείναντες ολίγοι, εν οίς -ονομαστοτάτη υπήρξεν η εν Ανατολή, εν Συρία, άρξασα περίφημος -βασίλισσα Ζηνοβία, κατελύθησαν πάντες υπό του αυτοκράτορος -Αυρηλιανού (269-275 μ. Χ.) του αποκαταστήσαντος αύθις επί μικρόν -την ενότητα του Ρωμαϊκού κράτους. - -Αλλ' η καθόλου ανάγκη ιδρύσεως ιδιαιτέρων κεντρικών κυβερνήσεων -εν πολλαίς χώραις του Ρωμαϊκού κράτους, ιδίως εν τη Ελληνική -Ανατολή, καθίστατο υπό των πραγμάτων αυτών τοσούτο μεγάλη και -ισχυρά, ώστε ο ουχί πολύ μετά τον Αυρηλιανόν καταλαβών την -αυτοκρατορικήν αρχήν Διοκλητιανός (284 μ. Χ.) ενόμισεν ότι προς -το συμφέρον αυτού του κράτους, αντί μιας μόνης αυτοκρατορικής -αρχής, έδει να δημιουργηθώσι τέσσαρες, και αντί ενός αυτοκράτορος -να κυβερνώσι το κράτος τέσσαρες αυτοκράτορες, ών οι μεν δύο ως -πρώτοι κατά την τιμήν να καλώνται _Αύγουστοι_, οι δε δύο -δευτερεύοντες κατά την τιμήν να καλώνται _Καίσαρες_. Των τεσσάρων -τούτων αυτοκρατόρων, είς μεν Αύγουστος και είς Καίσαρ ανέλαβον -την κυβέρνησιν του δυτικού τμήματος έχοντες, εννοείται, διαφόρους -έδρας κυβερνήσεων, είς δε Αύγουστος και είς Καίσαρ ανέλαβον την -Κυβέρνησιν του Ανατολικού τμήματος. Και Αύγουστος μεν εν Ανατολή -ήτο αυτός ο Διοκλητιανός έχων την υψίστην επίβλεψιν επί την όλην -κυβέρνησιν του κράτους και εκπροσωπών την εν τετράδι αυτοκρατόρων -ενότητα της αυτοκρατορικής εξουσίας και του κράτους• Καίσαρα δε -υφ' εαυτόν είχε τον Γαλέριον (και Γαλέριον Μαξιμιανόν -καλούμενον). Και ο μεν Διοκλητιανός έστησε την έδραν αυτού εν -Μικρά Ασία (εν τη Ελληνική πόλει Νικομηδεία της Βιθυνίας) άρχων -εντεύθεν άπαντος του ανατολικού τμήματος του κράτους, ήτοι απασών -των εν Ασία Ρωμαϊκών χωρών και της Αιγύπτου και της Ελληνικής -χερσονήσου, πλην της Θράκης και των παραδανουβίων χωρών, ο δε -Γαλέριος εγένετο (τω 293 μ. Χ.) κυβερνήτης της Θράκης και των -παραδανουβίων χωρών. Αύγουστος δε εν τη Δύσει εγένετο διορισθείς -υπ' αυτού του Διοκλητιανού (286 μ. Χ.) ο παλαιός συναγωνιστής -αυτού εν πολέμω Ουαλεριανός Μαξιμιανός κυβερνών την Ιταλίαν, την -Αφρικήν (τας Βερβερικάς χώρας πλην της Μαυριτανίας ήτοι του νυν -Μαρόκκου), {14} έχων δε υφ' εαυτόν ως καίσαρα (από του 293 μ. Χ.) -τον Κωνστάντιον τον Χλωρόν άρχοντα της Βρεττανίας, Γαλατίας, -Ιβηρίας και της εν Αφρική Μαυριτανίας. Ώστε επί του Διοκλητιανού -ήδη η Ελληνική Ανατολή κατέστη ίδιον κράτος Ρωμαϊκόν έχον -πρωτεύουσαν πόλιν ελληνικήν. Αλλά το σύστημα των τεσσάρων -αυτοκρατοριών δεν διήρκεσε πολύ. Μετά την εκουσίαν ένεκα νόσου -από της εξουσίας αποχώρησιν του Διοκλητιανού (305 μ. Χ.), ού το -παράδειγμα ηκολούθησε και ο Μαξιμιανός, την τιμήν και την -προσωνυμίαν του αυγούστου έλαβον εν μεν τη Ανατολή ο Γαλέριος, εν -δε τη Δύσει ο Κωνστάντιος ο Χλωρός• καίσαρες δε εγένοντο εν -Ανατολή μεν ο Μαξιμίνος λαβών την ιδιαιτέραν κυβέρνησιν της -Συρίας και της Αιγύπτου υπό τον Γαλέριον, εν τη Δύσει δε ο -Σεβήρος, λαβών την ιδιαιτέραν κυβέρνησιν της Ιταλίας και της -Αφρικής (πλην της Μαυριτανίας, εννοείται). Αλλά το επόμενον έτος -(306 μ. Χ.) αποθανόντος του Κωνσταντίου του Χλωρού εν Βρεττανία ο -ενταύθα στρατός ανηγόρευσεν ως Καίσαρα τον υιόν του Κωνσταντίου -Κωνσταντίνον. Τότε δε πρώτον ο Κωνσταντίνος εγένετο αυτοκράτωρ -τέταρτος την τάξιν. - - - -Δ'. Ο Κωνσταντίνος και οι συνάρχοντες αυτού. - - - -Αλλά τότε οι Ρωμαίοι, οι πολίται δηλονότι της Ρώμης (η Σύγκλητος -και ο Δήμος), βλέποντες ότι η κοσμοκράτειρα πόλις παρημελείτο -εντελώς υπό των νέων αυτοκρατόρων, εκήρυξαν αυτοκράτορα αύγουστον -τον εν Ρώμη ευρισκόμενον υιόν του παραιτηθέντος αυγούστου -Μαξιμιανού, ούτος δε παρέλαβεν ως συνάρχοντα αυτού τον -Μαξιμιανόν, αναλαμβάνοντα αύθις την προ μικρού παραιτηθείσαν -αυτοκρατορικήν αρχήν. Ούτω δε ο αριθμός των αυτοκρατόρων ηυξήθη -εις έξ. Αλλά νυν ο Καίσαρ Σεβήρος, εις όν ανήκεν η αρχή της -Ιταλίας, επερχόμενος κατά του Μαξεντίνου ως σφετεριστού της αρχής -εγκατελείφθη υπό των ιδίων αυτού στασιασάντων κατ' αυτού -στρατιωτών και επολιορκήθη εν Ραβέννη υπό του πατρός και -συνάρχοντος του Μαξεντίου Μαξιμιανού• και παρεδόθη μεν εις τούτον -επί υποσχέσει της διασώσεως της ζωής αυτού, αλλά κατόπιν εφονεύθη -κατά διαταγήν του Μαξιμιανού. Τότε αυτός ο Γαλέριος ήλθεν εις την -Ιταλίαν ίνα τιμωρήση τους σφετεριστάς αυτοκράτορας, αλλά -ηναγκάσθη να επιστρέψη άπρακτος εις την Ανατολήν, διότι οι -στρατιώται αυτού δυσαρεστημένοι διά την άκραν αυτού αυστηρότητα -ηυτομόλουν προς τον Μαξιμιανόν. Εν τω μεταξύ ο Μαξιμιανός μετέβη -εις την Γαλατίαν, ένθα ευρίσκετο ο Κωνσταντίνος, ίνα συμμαχήση -μετ' αυτού εναντίον του Γαλερίου• {15} και ίνα κατορθώση την -συμμαχίαν ταύτην, έδωκε την θυγατέρα αυτού Φαύσταν εις γάμον προς -τον Κωνσταντίνον, έδωκε δε εις τούτον, θεωρών εαυτόν νυν πρώτον -αύγουστον, την προσωνυμίαν του αυγούστου. Αλλ' ο Κωνσταντίνος -μεθ' όλα ταύτα δεν εθεώρησε φρόνιμον να περιπλακή εις πόλεμον -προς τον Γαλέριον. Ο Μαξιμιανός αποτυχών ούτως εν ταις προς τον -Κωνσταντίνον περί συμμαχίας ενεργείαις, ήλθεν εις ρήξιν και προς -τον ίδιον υιόν Μαξέντιον, όστις ήθελε να άρχη μόνος• αποτυχούσης -δε αύθις και της νέας αυτού προς τον Κωνσταντίνον προτάσεως -απεφάσισε να συμμαχήση μετά του Γαλερίου. Αλλ' ότε ο Μαξιμιανός -αφίκετο πλησίον του Γαλερίου, εύρε παρ' αυτώ εν Παννονία (τη νυν -Ουγγαρία) και τον παρητημένον την εξουσίαν αυτοκράτορα -Διοκλητιανόν, ενώπιον δε των τριών αυτοκρατόρων Γαλερίου, -Μαξιμιανού και του πρώην αυτοκράτορος Διοκλητιανού ανηγορεύθη -αύγουστος νυν, ενεργεία του Γαλερίου, ο παλαιός τούτου φίλος και -συναγωνιστής Λικίνιος (307). Ο δε Μαξιμιανός αποτυχών και εν τοις -προς τον Γαλέριον περί συμμαχίας διαβήμασιν αυτού, απαυδήσας -παρητήθη αύθις την αρχήν και μετέβη ως ιδιώτης εις την Γαλατίαν -προς τον γαμβρόν αυτού Κωνσταντίνον, όστις ανέθηκε νυν αυτώ -στρατιωτικάς και πολιτικάς υπηρεσίας. Αλλ' ο υπό γήρατος νυν -απημβλυμμένος τον νουν Μαξιμιανός εβουλήθη αύθις να επωφεληθή την -παρά τω Κωνσταντίνω θέσιν αυτού ίνα εκβάλη αυτόν της αρχής. Αλλ' -εν τη άφρονι ταύτη επιχειρήσει αυτού ταχέως καταβληθείς υπό του -Κωνσταντίνου ηχμαλωτίσθη (308). Ότε δε μετά δύο έτη (310) προέβη -και εις απόπειραν φόνου εναντίον του Κωνσταντίνου, εφονεύθη υπό -τούτου. Ούτω δε εκ των έξ αυτοκρατόρων, οίτινες μετά την πτώσιν -και τον θάνατον του Σεβήρου είχον μείνει πέντε, είτα δε μετά την -ανάρρησιν του Λικινίου εγένοντο πάλιν έξ, εξέλιπεν είς• αλλ' εν -τω μεταξύ και άλλος σφετεριστής αυτοκράτωρ είχεν ανακηρυχθή εν -Αφρική, ο Αλέξανδρος (308). Αλλά και ούτος, αφού ήρξεν επί τρία -έτη, ηττήθη και εφονεύθη (311), έν έτος μετά τον φόνον του -Μαξιμιανού, υπό του εναντίον αυτού πεμφθέντος στρατού του -Μαξεντίου. Κατά τον αυτόν δε περίπου χρόνον απέθανε κατ' -ακολουθίαν του ακολάστου αυτού βίου και ο αύγουστος Γαλέριος. -Ούτω δε κατά το 312 ο αριθμός των αυτοκρατόρων περιωρίσθη πάλιν -εις τέσσαρας, ών οι τρεις (Κωνσταντίνος, Μαξέντιος, Λικίνιος) -ήσαν αύγουστοι, είς δε μόνος (ο Μαξιμίνος) καίσαρ. Αλλά μετά της -επανόδου της των αυτοκρατόρων τετράδος δεν ήτο δυνατόν να -επανέλθη και ειρήνη ομοία προς την μεταξύ των πρώτων τεσσάρων -αυτοκρατόρων (Διοκλητιανού, Μαξιμιανού, Γαλερίου και Κωνσταντίου -του Χλωρού) επικρατήσασαν. Αι διαστάσεις και οι εμφύλιοι πόλεμοι -εξηκολούθησαν, και κατ' ακολουθίαν τούτων η τετράς τω επομένω -έτει (312) διά της υπό του Κωνσταντίνου καταστροφής του Μαξεντίου -εγένετο τριάς, τω δε 313 διά της υπό Λικινίου καταστροφής του -Μαξιμίνου περιωρίσθη εις την δυάδα Κωνσταντίνου και Λικινίου, εξ -ής προήλθεν η μοναρχία του Κωνσταντίνου (323), του αναδειχθέντος -τότε και επικληθέντος έπειτα Μεγάλου. Διά τούτο και από του έτους -312 το σπουδαιότατον πρόσωπον εν τη ιστορία, ήν αφηγούμεθα, είνε -το του Κωνσταντίνου, και περί τούτου ανάγκη να είπωμεν τινα -ιδιαιτέρως πριν αφηγηθώμεν τον προς τον Μαξέντιον πόλεμον αυτού, -αφ' ού γεγονότος σύμπασα η ιστορία του κόσμου σπουδαιοτάτην -λαμβάνει τροπήν και νέαν πορείαν. - - - -Ε'. Κωνσταντίνος ο Μέγας μέχρι του προς τον Μαξέντιον πολέμου -(274-312 μ. Χ.). - - - -Ο Κωνσταντίνος (Γάιος, Φλάβιος, Ουαλέριος, Αυρήλιος, -Κωνσταντίνος) εγεννήθη τω 274 μ. Χ. (24 Φεβρουαρίου) εν Ναϊσσώ -της Άνω Μοισίας (τη σήμερον Νις καλουμένη πόλει@ της Σερβίας). Ο -πατήρ αυτού ήτο ο γνωστός ημίν Κωνστάντιος ο Χλωρός ο τω 293 μ. -Χ. διορισθείς υπό του Διοκλητιανού Καίσαρ εν τη Δύσει (ίδε σελ. -14), η δε μήτηρ αυτού Ελένη, γυνή ουχί επιφανούς γένους (5), -κατήγετο από Νικομηδείας της Βιθυνίας και ήτο χριστιανή. Ο -Κωνσταντίνος ανατραφείς και παιδευθείς εν τω στρατώ και τη -πολεμική υπηρεσία, νεαρός έτι ων διεκρίθη ως γενναίος ιδίως εν -τοις κατά των Περσών πολέμοις του Γαλερίου (293-298 μ. Χ.) -τεταγμένος εν τω στρατώ τούτου. Ότε δε τω 305 παραιτηθέντων την -αρχήν αμφοτέρων των αυγούστων, Διοκλητιανού και Μαξιμιανού, ο -Γαλέριος εγένετο πρώτος αύγουστος, ο Κωνσταντίνος μη θεωρών την -θέσιν αυτού ασφαλή εν τω στρατώ του Γαλερίου κατέφυγε προς τον εν -Βρεττανία πατέρα αυτού Κωνστάντιον, αποθανόντος δε τούτου το -επόμενον έτος ο στρατός ανηγόρευσε (25 Ιουλίου 306) τον -Κωνσταντίνον, καθά είδομεν, αυτοκράτορα καίσαρα εν Εβοράκω της -Βρεττανίας (τη νυν Υόρκη). Ο Γαλέριος ηναγκάσθη να εγκρίνη το -τετελεσμένον γεγονός και να αναγνωρίση τον Κωνσταντίνον ως -δεύτερον καίσαρα (ίδε σελ. 14). Ούτω λαβών ο Κωνσταντίνος την -κυβέρνησιν της Βρεττανίας, Γαλατίας, Ιβηρίας και Μαυριτανίας -γενναίως υπερήσπισε την Βρεττανίαν και την Γαλατίαν εναντίον των -επιδρομών των παρά τον Ρήνον βαρβάρων Γερμανικών λαών και ιδίως -εναντίον του Γερμανικού έθνους των Φράγκων. Είδομεν δε οποία -υπήρξεν η πολιτεία του Κωνσταντίνου, ότε τα μετά το 306 γεγονότα -ηνέωξαν αυτώ ευρύτερον στάδιον ενεργείας. - -Εν τη πολυαρχία των τότε το Ρωμαϊκόν κράτος κυβερνώντων -αυτοκρατόρων ο μόνος όστις εξ αρχής έδειξεν αρετάς αληθούς -ηγεμόνος ήτο ο Κωνσταντίνος. Μόνος αυτός εφρόντιζε περί της -ευνομίας, της εσωτερικής τάξεως και πατρικής διοικήσεως του -κράτους αυτού, ενώ των άλλων μόνη φροντίς και μέλημα ήτο στρατός, -πόλεμος και στρατιωτική αυθαιρεσία. Προς τούτοις, ενώ εν τοις -κράτεσι των άλλων αυτοκρατόρων διήρκει έτι ο από του 303 υπό του -Διοκλητιανού κηρυχθείς και διαταχθείς και υπό των συναρχόντων -αυτού μετ' αμειλίκτου αυστηρότητος εκτελούμενος κατά των -Χριστιανών δεινότατος διωγμός, ο Κωνσταντίνος όπως πρότερον ο -πατήρ αυτού Κωνστάντιος (όστις κατ' επιφάνειαν μόνον χάριν του -Διοκλητιανού κατεδίωκε τους Χριστιανούς), προσεφέρετο μετ' -ευμενείας προς τους Χριστιανούς. Καίπερ δε ων έτι κατά τους -χρόνους τούτους εθνικός το θρήσκευμα, είχε περί εαυτόν εν τη ιδία -αυτού οικογενεία πρόσωπα αφωσιωμένα εις την χριστιανικήν πίστιν. -Τοιαύτα πρόσωπα ήσαν η γυνή αυτού Φαύστα (θυγάτηρ του Μαξιμιανού, -ίδε σελ. 15), η ταύτης μήτηρ Ευτροπία, προ πάντων δε η του -Κωνσταντίνου μήτηρ Ελένη, η τοσούτον ονομαστή εν τη ιστορία της -Χριστιανικής Εκκλησίας διά τον υπέρ της χριστιανικής πίστεως -ζήλον αυτής. Ένεκα της τοιαύτης προς τους Χριστιανούς ευμενείας -του Κωνσταντίνου μεγάλως είχεν αυξηθή ο αριθμός των εν τω κράτει -αυτού Χριστιανών, οίτινες ήσαν πάντες αφωσιωμένοι εις τον -αυτοκράτορα αυτών και ενίσχυον ηθικώς λίαν την τούτου αρχήν. -Επειδή δε και εκτός του κράτους του Κωνσταντίνου πανταχού οι -Χριστιανοί, μεθ' όλους τους φοβερούς κατ' αυτών διωγμούς, -απετέλουν σπουδαίον πλήθος και δύναμιν εν τω Ρωμαϊκώ κράτει, και -εν τω στρατώ και εν ταις πόλεσιν, η προς τους Χριστιανούς -πολιτεία του Κωνσταντίνου εδημιούργει αυτώ δύναμιν ηθικήν -πανταχού του Ρωμαϊκού κράτους. Ότι δε η δύναμις ταύτη δεν ήτο -ευκαταφρόνητος, απέδειξαν τούτο τρανώς αυτοί οι νυν σφοδρότατοι -πολέμιοι του Χριστιανισμού αυτοκράτορες (6). Τούτων ο μεν -Διοκλητιανός παρητήθη την αρχήν τω 305 μ. Χ., καταληφθείς υπό -νόσου και ηθικής ανίας και θλίψεως επί τη εγερθείση υπ' αυτού -αιματηρά θυέλλη. Και ο Γαλέριος δε, ο πρωτουργός των διωγμών, -μικρόν προ του θανάτου αυτού είχεν εκδώσει διάταγμα εν ονόματι -εαυτού και των συναρχόντων αυτοκρατόρων παύον τους κατά -Χριστιανών διωγμούς. Και ο Μαξέντιος δε είχεν απαγορεύσει εν Ρώμη -τον διωγμόν τούτον. Αλλ' οι Χριστιανοί πανταχού του κράτους ως -μόνον προστάτην αυτών έβλεπον τον Κωνσταντίνον, και τούτο -απετέλει την μεγάλην ηθικήν δύναμιν του αυτοκράτορος τούτου. Ο -Κωνσταντίνος εξ άλλου είχε νοήσει ότι ο Χριστιανισμός ου μόνον -ήτο αδύνατον να καταργηθή διά διωγμών, αλλ' ότι απετέλει την -υγιεστάτην ηθικήν δύναμιν εν τω κράτει και εφρόνει ότι επί τούτου -μόνον ηδύνατο να στηρίξη την αρχήν αυτού. Εξ ενός λοιπόν η πίστις -η εμφυτευθείσα εις την ψυχήν αυτού υπό της μητρός και των άλλων -οικείων, εξ άλλου δε αυτή η υγιής ηθική και πολιτική φρόνησις -υπηγόρευον εις αυτόν την προστασίαν των Χριστιανών. Ακριβώς δε το -έτος εκείνο (312 μ. Χ.), καθ' ό ο αριθμός των αυτοκρατόρων -περιωρίσθη εις τέσσαρας, εδόθη αφορμή ίνα ο Κωνσταντίνος δείξη -φανεράν πλέον και επίσημον την προς τους Χριστιανούς εύνοιαν και -την προς την Χριστιανικήν πίστιν αφοσίωσιν αυτού. Η αφορμή αύτη -εδόθη εν τω κατά του Μαξεντίου πολέμου του Κωνσταντίνου τω -γενομένω τω 312. - - - -Στ'. Ο κατά Μαξεντίου πόλεμος του Κωνσταντίνου. Όλεθρος του -Μαξιμίνου. Διαίρεσις του κράτους μεταξύ Κωνσταντίνου και -Λικινίου. - - - -Ο Μαξέντιος μετά την ευχερή κατά του Αλεξάνδρου της Αφρικής νίκην -αυτού (σ. 15), ενόμισεν, εν τη επί τη νίκη υπερμέτρω επάρσει -αυτού και οιήσει, ότι ηδύνατο να καταστή κύριος σύμπαντος του -Ρωμαϊκού κράτους, τουλάχιστον της Δύσεως, καταβάλλων και τον -Κωνσταντίνον, είτα δε και τους άλλους έτι μένοντας αυτοκράτορας, -και διά τούτο παρεσκευάζετο να επέλθη κατά του Κωνσταντίνου. Αλλ' -ο Κωνσταντίνος επήλθε νυν ραγδαίος εναντίον του πολεμίου και -υπερβάς τας Άλπεις προήλασε ταχέως προς την Ρώμην. Ο Μαξέντιος, -όστις εν τη άφρονι υπεροψία αυτού ουδεμίαν είχεν ενεργήσει -σπουδαίαν πολεμικήν παρασκευήν, νυν διέπραξε και την μεγάλην -αφροσύνην να μη αναμείνη τον Κωνσταντίνον εν τη Ρώμη, ής η -πολιορκία ηδύνατο να παράσχη ικανάς δυσχερείας εις τούτον, αλλ' -αντεπεξήλθε μετά του στρατού αυτού, ίνα έξωθι της πόλεως -συγκροτήση μάχην εκ του συστάδην προς τον αντίπαλον. Αλλ' εν τη -μάχη ταύτη, τη συγκροτηθείση πλησίον του Τιβέρεως ποταμού παρά -την Μιλβίαν γέφυραν (27 Οκτωβρίου 312 μ. Χ.), ηττήθη κατά κράτος -και εφονεύθη κατά την φυγήν. Ούτω δε ο Κωνσταντίνος εγένετο -κύριος της Ρώμης και της Ιταλίας και απάσης της Δύσεως. - -Η νίκη του Κωνσταντίνου προήλθε προ πάντων εκ του ενθουσιασμού, -μεθ' ού εμάχοντο οι εν τω στρατώ αυτού πολυπληθείς Χριστιανοί, -οίτινες νυν πρώτον κατά την στρατείαν ταύτην έβλεπον -προπορευομένην του στρατού την σημαίαν (το λάβαρον) την φέρουσαν -την εικόνα του σταυρού. Η αιτία, δι' ήν ο Κωνσταντίνος ύψωσε νυν -εν τω στρατώ αυτού το σημείον του Σταυρού ως σημαίαν αυτού, -ιστορείται ως εξής κατά την ιδίαν του Κωνσταντίνου ομολογίαν. -Κατά την στρατείαν ταύτην εσπέραν τινα περί την δύσιν του ηλίου, -είδε το σημείον του Σταυρού περίλαμπρον εν τω ουρανώ υπό τον -ήλιον διά των τούτου ακτίνων εικαζόμενον και επιγραφήν επί τούτου -λέγουσαν: «Κωνσταντίνε, εν τούτω νίκα». {20} Τότε δε ο αυτοκράτωρ -λαμπρυνθείς εσωτερικώς την ψυχήν έτι μάλλον υπό του ηθικού φωτός -του Χριστιανισμού και τελείως πεισθείς περί της αληθείας της -Χριστιανικής πίστεως, κατέστησε τον Σταυρόν σύμβολον της -πολεμικής αυτού σημαίας• διέταξε δε ίνα και επί των ασπίδων των -στρατιωτών χαραχθώσι τα γράμματα I. Χ. Σ. (Ιησούς Χριστός Σωτήρ). -Αληθώς δε επελθών νυν μετά της νέας σημαίας εναντίον του -Μαξεντίου, κατενίκησεν αυτόν και κατέστη αναμφισβήτητος κύριος -άπαντος του δυτικού τμήματος του Ρωμαϊκού κράτους. Από Ρώμης, εις -ήν μετά την κατά Μαξεντίου νίκην εισήλθε θριαμβευτικώς, μετέβη ο -Κωνσταντίνος εις Μεδιόλανον, ένθα ήλθεν εις συνέντευξιν αυτού ο -της Ανατολής αύγουστος Λικίνιος. Ενταύθα ο Κωνσταντίνος συνήψε -συγγένειαν προς τον Λικίνιον, δους αυτώ εις γάμον την αδελφήν -αυτού Κωνσταντίαν. Συνεφώνησαν δε τότε οι δύο αυτοκράτορες ίνα -αμφότεροι εις τα κράτη αυτών παράσχωσι τελείαν ελευθερίαν -θρησκευτικήν εις τους οπαδούς αμφοτέρων των θρησκειών, και -συμφώνως προς την συμφωνίαν ταύτην εξεδόθη το διάταγμα του -Μεδιολάνου (Edictum Mediolani) του έτους 313 μ. Χ., το αναιρούν -το διάταγμα της Νικομηδείας του 303 μ. Χ. (ίδ. σημ. 6). Από -Μεδιολάνου ο Κωνσταντίνος επέστρεψεν επί μικρόν εις την Γαλατίαν -ίνα εκδιώξη της χώρας ταύτης Γερμανικά τινα έθνη εισβαλόντα εις -αυτήν. - -Πριν ή δε ο Κωνσταντίνος επανέλθη εκ της Γαλατίας εις την -Ιταλίαν, επήλθον γεγονότα εν Ανατολή, άτινα και ενταύθα πάσαν την -αρχήν μετεβίβασαν εις τας χείρας του Λικινίου. Ο καίσαρ -Μαξιμίνος, ο είς των τριών υπολειφθέντων αυτοκρατόρων, κατά την -εν τη Δύσει απουσίαν του Λικινίου επήλθε κατά του κράτους αυτού -από της Συρίας, ίνα αφαιρέση απ' αυτού τας χώρας, ών ήρχε, και -καταστή αυτός μόνος κύριος της Ανατολής. Είχε δε καταλάβει ήδη -τας πόλεις Βυζάντιον και Ηράκλειαν την παρά την Προποντίδα (την -παλαιάν Πέρινθον), ότε ο Λικίνιος ενίκησεν αυτόν ολοσχερώς εν -μάχη τινί παρά την Αδριανούπολιν (313) Ο Μαξιμίνος τραπείς εις -φυγήν, ίνα μη αιχμαλωτισθή έλαβε δηλητήριον και απέθανε κατ' -ακολουθίαν τούτου εν μέσω φρικτών βασάνων. Τότε δε ο Λικίνιος -έμεινε μόνος κύριος εν τη Ανατολή, όπως ο Κωνσταντίνος εν τη -Δύσει. Αλλά και μεταξύ των ούτω δύο μόνον υπολειφθέντων -αυτοκρατόρων εξερράγη μετ' ολίγον νέος πόλεμος, καθ' όν ήτο πάλιν -νικητής ο Κωνσταντίνος (314 μ. Χ.). Διά της νίκης δε ταύτης, μεθ' -ήν ο Λικίνιος ηναγκάσθη να συνομολογήση ειρήνην, αφήρεσεν ο -Κωνσταντίνος από του αντιπάλου την Παννονίαν (την νυν Ουγγαρίαν), -την Δαλματίαν, Δακίαν (Μολδοβλαχίαν), Μακεδονίαν και Ελλάδα. Ώστε -του Λικινίου η αρχή περιωρίσθη νυν μόνον εις τας Ασιατικάς χώρας -και εν Ευρώπη εις την Θράκην και την κάτω Μοισίαν. Αλλά και η νέα -ειρήνη διήρκεσεν ολίγον μόνον χρόνον. Επειδή ο Λικίνιος, εναντίον -των εν Μεδιολάνω συμφωνηθέντων, κατεδίωκεν εν τω κράτει αυτού την -Χριστιανικήν θρησκείαν, ο Κωνσταντίνος εκήρυξε κατ' αυτού αύθις -τον πόλεμον (323 μ. Χ.) και ενίκησεν αυτόν δις κατά ξηράν (εν -Αδριανουπόλει και εν Χρυσουπόλει) και κατά θάλασσαν καταστρέψας -τον στόλον αυτού εν Ελλησπόντω (εν τη ναυμαχία ταύτη διεκρίθη ο -από Μαμερτίνης γενναίος υιός του Κωνσταντίνου Κρίσπος). Ο -Λικίνιος ηναγκάσθη να παραδοθή εν Νικομηδεία εις τον νικητήν, -όστις, καθαιρέσας νυν αυτόν από της αυτοκρατορικής αρχής, -εχαρίσατο αυτώ την ζωήν• αλλ' είτα ο Λικίνιος φωραθείς ως -επιβουλεύων τω Κωνσταντίνω εφονεύθη κατά διαταγήν αυτού (324 μ. -Χ.). Ο Κωνσταντίνος έμεινε νυν μόνος κύριος του Κράτους. - - - - -ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ - - - - -ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Α'. - -ΑΡΧΑΙ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ - - - -1. Ο Κωνσταντίνος ο Μέγας ως μόνος άρχων του Ρωμαϊκού Κράτους -(323-337μ. Χ.). - -Αφού ο Κωνσταντίνος εγένετο μόνος κύριος του Ρωμαϊκού κράτους -εξετέλεσε το προ πολλού υπό των πραγμάτων και των περιστάσεων -παρασκευασθέν και αναγκαίον κατασταθέν έργον της μεταθέσεως του -κέντρου του Ρωμαϊκού κράτους από της Δύσεως εις την Ανατολήν. Ως -είδομεν, ο Διοκλητιανός ήδη είχε στήσει την έδραν αυτού εν -Ανατολή, εν Νικομηδεία, ένεκα λόγων στρατιωτικών και πολιτικών. -Εις δε την απόφασιν του Κωνσταντίνου συνετέλεσαν, πλην των -στρατιωτικών και πολιτικών λόγων, και εσωτερικοί λόγοι ηθικοί. Ο -Κωνσταντίνος πεπεισμένος εν τη καρδία αυτού περί της αληθείας της -χριστιανικής πίστεως, έχων δε πεποίθησιν, ότι πάσαι αι νίκαι και -επιτυχίαι, άς ήρατο μέχρι νυν εναντίον των αντιπάλων και δι' ών -κατέστη μόνος του σύμπαντος Ρωμαϊκού κράτους άρχων, ήσαν -αποτελέσματα της προς τον Iησούν Χριστόν πίστεως, εξεδήλου -διηνεκώς επί μάλλον την προς την νέαν θρησκείαν αφοσίωσιν αυτού. -Μετά το μνημονευθέν διάταγμα του Μεδιολάνου το εκδοθέν τω 313 μ. -Χ., δι' ού η χριστιανική θρησκεία απέλαυεν εν τω Ρωμαϊκώ κράτει -τελείας ισότητος δικαιωμάτων προς την αρχαίαν των Ρωμαίων εθνικήν -θρησκείαν, εξέδωκεν από του 315 μέχρι 323 μ. Χ. νέους νόμους, δι' -ών ο Χριστιανισμός καθίστατο κατά μικρόν θρησκεία του κράτους, -μειζόνων απολαύων νυν τιμών και προνομιών ή η παλαιά θρησκεία. -Τέλος δε, αφού τω 323 εγένετο μόνος άρχων του κράτους, εξέδωκε -νόμους, εν οίς αποκαλύπτεται και ομολογείται η τελεία προς την -χριστιανικήν θρησκείαν πίστις και αφοσίωσις αυτού. Εν τοις νόμοις -τούτοις ο Κωνσταντίνος ομολογεί διά θερμών εκφράσεων την προς τον -Θεόν των Χριστιανών πίστιν αυτού, θεωρών αυτόν ως δοτήρα των -νικών αυτού και πιστεύων ότι ο Θεός εξελέξατο αυτόν ίνα σώση το -Ρωμαϊκόν κράτος από των εσωτερικών ταραχών και πολέμων και των -κατά των Χριστιανών διωγμών («ταις σαις γαρ υφηγήσεσιν -ενεστησάμην σωτηριώδη πράγματα και διήνυσα• την σην σφραγίδα -πανταχού προβαλλόμενος καλλινίκου ηγησάμην στρατού»). Προς -τούτοις εν τοις νόμοις τούτοις ο Κωνσταντίνος καλεί τους -Χριστιανούς «πιστεύοντας», τους δε μη Χριστιανούς «πλανωμένους», -αποκαλεί δε τους Χριστιανούς και Ανατολικούς, διότι εν Ανατολή -ήσαν οι πλείστοι των Χριστιανών. Και υπέρ των Ανατολικών τούτων, -ως συντριβέντων υπό των συμφορών, επικαλείται ιδιαιτέρως την -χάριν του Θεού (7). - -Η τοιαύτη λοιπόν προς την χριστιανικήν πίστιν αφοσίωσις και προς -τους Χριστιανούς της Ανατολής ιδιαιτέρα αγάπη του Κωνσταντίνου -υπήρξεν εν μέρει αιτία ίνα ούτος μεταβιβάση την έδραν του κράτους -εις την Ανατολήν. Διότι υπήρχον μεν και εν Ρώμη Χριστιανοί, αλλ' -η πόλις αύτη ήτο συνδεδεμένη έτι στενώτατα τυπικώς μετά των -αρχαίων πολιτειακών αυτής θεσμών, οίτινες πάλιν ήσαν συνδεδεμένοι -μετά των θεσμών της αρχαίας των Ρωμαίων εθνικής θρησκείας. -Τουναντίον δε η Ελληνική Ανατολή, ένθα επί των προηγουμένων -αυτοκρατόρων εγένοντο οι δεινότατοι διωγμοί, αυξήσαντες μάλλον ή -ελαττώσαντες την ηθικήν δύναμιν της νέας πίστεως, ήτο ισχυρώς -χριστιανική. - -Ταύτα πάντα έπεισαν τον Κωνσταντίνον ίνα κτίση εν τη Ελληνική -Ανατολή νέαν διαρκή πρωτεύουσαν του Ρωμαϊκού κράτους, προς τούτο -δε εξελέξατο αυτήν την περί τον Θρακικόν Βόσπορον και τον -Κεράτιον Κόλπον κειμένην αρχαίαν Ελληνικήν πόλιν Βυζάντιον (329). -Της πόλεως ταύτης ευρύνας ο Κωνσταντίνος την περιφέρειαν και τα -τείχη και περιλαβών εντός αυτής λόφους πέντε (εις τούτους -προσετέθησαν έπειτα άλλοι δύο λόφοι, και εντεύθεν η νέα πόλις -εκτισμένη επί 7 λόφων, ως η Ρώμη, εκλήθη Επτάλοφος) κατέστησεν -αυτήν όλως νέαν και μεγάλην πόλιν και μεγαλοπρεπώς ετέλεσε τα -εγκαίνια αυτής (τα γενέθλια της πόλεως) τη 11 Μαΐου 330 μ. Χ. - -Η νέα αύτη πόλις, ής οι κάτοικοι, εκτός των ολίγων εκ Ρώμης νυν -εις αυτήν μετοικησάντων αριστοκρατικών οίκων, ήσαν Έλληνες, -ωνομάσθη βραδύτερον Κωνσταντινούπολις και Νέα _Ρώμη_, ως νέα -πρωτεύουσα του Κράτους. - -Προ της κτίσεως δ' έτι της Κωνσταντινουπόλεως ο Κωνσταντίνος -απέδειξε και κατ' άλλον τρόπον το προς την Χριστιανικήν Εκκλησίαν -μέγα διαφέρον και την προς τους Χριστιανούς Έλληνας στοργήν και -αγάπην αυτού. Την Εκκλησίαν την Χριστιανικήν ετάραττε τότε, ιδίως -εν Ανατολή, _αίρεσίς τις_ ήτοι _καινοτομία δογματική_, διδασκαλία -τις δηλονότι νέα αντικειμένη προς τα μέχρι νυν παραδεδομένα -δόγματα της Εκκλησίας, _αίρεσις_ καλουμένη Αρειανή από του -ονόματος του αιρεσιάρχου Αρείου πρεσβυτέρου της των Αλεξανδρέων -Εκκλησίας (8). Ο Κωνσταντίνος δε, ίνα καταπαύση την ταραχήν -ταύτην και αποκαταστήση την θρησκευτικήν ειρήνην των εν Ανατολή -ιδίως Χριστιανών, προσέφυγεν εις έργον μαρτυρούν το θερμόν αυτού -υπέρ των Χριστιανών τούτων διαφέρον. Διότι, ενώ μέχρι τότε αι -κατά τόπους αναφυόμεναι έριδες ελύοντο διά συνόδων εκκλησιαστικών -τοπικών, ήτοι εν στεναίς τοπικαίς περιφερείαις ολίγων επαρχιών -εκκλησιαστικών συγκροτουμένων, νυν πρώτον ο Κωνσταντίνος -συνεκάλεσε Σύνοδον _Οικουμενικήν_, ήτοι σύνοδον επισκόπων και -άλλων ανωτέρων κληρικών σύμπαντος του Ρωμαϊκού κράτους. Η πρώτη -αύτη εν τη ιστορία της Εκκλησίας Οικουμενική Σύνοδος συνεκροτήθη -τω 325 μ. Χ. (5 έτη προ της κτίσεως της Κωνσταντινουπόλεως) εν -Νικαία της Βιθυνίας, ένθα συνήλθον 318 θεοφόροι πατέρες της -Εκκλησίας• και εν ταύτη μετά πολλάς συζητήσεις κατεδικάσθη η -αίρεσις του Αρείου, παρόντος και τούτου, και συνετάχθη το -σύμβολον της Πίστεως, το καλούμενον σύμβολον της Νικαίας, όπερ -συμπληρωθέν ύστερον εν τη δευτέρα Οικουμενική Συνόδω, τη εν -Κωνσταντινουπόλει μετά 56 έτη συγκροτηθείση (381 μ. Χ.), αποτελεί -το παρά τοις Ορθοδόξοις Χριστιανοίς ιερόν σύμβολον της Πίστεως, -το αρχόμενον από του _Πιστεύω εις ένα Θεόν κλπ_. (9). Ο -Κωνσταντίνος ου μόνον παρέστη εις την Σύνοδον, αλλά και των εν -αυτή συζητήσεων μετέσχε μετά πολλού διαφέροντος. - -Αλλ' ο Κωνσταντίνος τοσαύτην επιδαψιλεύων εύνοιαν εις τους -Χριστιανούς δεν κατεδίωξεν ουδαμώς τους εθνικούς (10) . -Τουναντίον δε θέλων να βασιλεύη η εσωτερική ειρήνη εν τω Κράτει -επέτρεψε τελείαν ανεξιθρησκείαν «Ομοίαν τοις _πιστεύουσιν_ οι -_πλανώμενοι_ χαίροντες λαμβανέτωσαν ειρήνης τε και ησυχίας -απόλαυσιν (έλεγον οι νόμοι του Κωνσταντίνου)• αύτη γαρ η της -κοινωνίας επανόρθωσις, και προς την ευθείαν αγαγείν οδόν ισχύει. -_Μηδείς τον έτερον παρενοχλείτω_• έκαστος, όπερ η ψυχή βούλεται, -τούτο και πραττέτω». - -{24} Διά τον αυτόν δε λόγον ο Κωνσταντίνος έκτισε ναόν -μεγαλοπρεπή εις την Αγίαν Ειρήνην, την συμβολίζουσαν την δι' -αυτού υπό του Θεού δωρηθείσαν εσωτερικήν και εξωτερικήν ειρήνην, -έθηκε δε τα θεμέλια και ναού της Αγίας Σοφίας του Θεού, ήτοι του -Χριστού του εκπροσωπούντος την σοφίαν του Θεού, ούτινος η -οικοδομία συνεπληρώθη υπό του υιού αυτού αυτοκράτορος Κωνσταντίου -Α'. Έκτισε δε ο Κωνσταντίνος και πολλούς άλλους ναούς -Χριστιανικούς. - -{25} Η βασιλεία του Κωνσταντίνου ως μονάρχου του Ρωμαϊκού κράτους -υπήρξεν ειρηνική. Διότι από βορρά μεν βαρβαρικαί επιδρομαί δεν -εγένοντο• προς ανατολάς δε οι Πέρσαι διήγον διαρκώς εν ειρήνη, -αφ' ού χρόνου ο Γαλέριος νικήσας τον βασιλέα αυτών Ναρσήν (11) -τω 297 επέβαλεν αυτοίς ειρήνην, δι' ής παρεχωρήθησαν εις το -Ρωμαϊκόν κράτος η Μεσοποταμία και πέντε επαρχίαι πέραν του -Τίγρητος ποταμού, ανεγνωρίσθη δε υπό των Περσών και η επί την -Αρμενίαν και Ιβηρίαν Ρωμαϊκή κυριαρχία. Εξ άλλου η ηθική αίγλη -και η δύναμις του Κωνσταντίνου ύψωσε το κράτος εις μεγίστην παρά -πάσι τοις λαοίς περιωπήν και δόξαν. Και αυτοί οι Αιθίοπες -(πρόγονοι των Αβησσυνών) συνήψαν επί του Κωνσταντίνου σχέσεις -προς το Ρωμαϊκόν κράτος. - -Ούτως ο Κωνσταντίνος έθηκεν εν Ανατολή τα θεμέλια κράτους -Χριστιανικού Ελληνικού. Είνε αληθές ότι ο πολιτικός και -στρατιωτικός οργανισμός του κράτους, περί ού θέλομεν πραγματευθή -αλλαχού του βιβλίου τούτου, ήτο Ρωμαϊκός, συνδεόμενος μετά του -οργανισμού του όλου Κράτους και εν Ανατολή• και αυτή η επίσημος -γλώσσα του Κράτους ήτο και εν Ανατολή η Λατινική• και επισήμως το -κράτος εκαλείτο και ενταύθα Ρωμαϊκόν και οι πολίται Ρωμαίοι. Αλλ' -η γλώσσα η λαλουμένη υπό του λαού, η γλώσσα της Εκκλησίας, της -παιδεύσεως και φιλολογίας ήτο Ελληνική• αυτή η πρωτεύουσα ήτο -πόλις κατ' ουσίαν Ελληνική, υπό Ελλήνων το πλείστον οικουμένη. - -Μεθ' όλα ταύτα το Κράτος του Κωνσταντίνου εν τω όλω αυτού -περιλαμβάνον και το δυτικόν τμήμα του Ρωμαϊκού κράτους δεν -δύναται να θεωρηθή Ελληνικόν, αλλά θεμέλιον στερεόν Ελληνικού -Κράτους εν τω μέλλοντι, ευθύς ως ήθελε χωρισθή πολιτικώς, ως -εγένετο μετ' ού πολύ, η Ανατολή από της Δύσεως. - -Η Εκκλησία η Χριστιανική και ιδίως η Ανατολική ετίμησε τον -Κωνσταντίνον ως άγιον και _ισαπόστολον_ βασιλέα και εν βασιλεύσιν -απόστολον, φρονούσα ότι ο Κωνσταντίνος παρ' αυτού του Θεού, απ' -ευθείας διά του εν τω ουρανώ φανέντος αυτώ σημείου του σταυρού -(σ. 20), ουχί δε παρ' ανθρώπων, ενεπνεύσθη και εδιδάχθη την εις -Χριστόν πίστιν, και διότι κηρύξας, ως είδομεν, την εις Χριστόν -πίστιν δι' έργων και διά λόγων προσείλκυσε πολλούς, ως Απόστολος, -εις την πίστιν ταύτην (12). {26} Και ως πρώτος δε Χριστιανός -αυτοκράτωρ του Ρωμαϊκού Κράτους ωνομάσθη και υπό της Εκκλησίας -βασιλεύς (13) υπό την ιεράν ιδιότητα της αρχής ταύτης κατά την -Εκκλησίαν και κατά τας παραδόσεις της Παλαιάς Διαθήκης, κληθείς -διά τούτο, όπως ύστερον πάντες οι Χριστιανοί βασιλείς του -Ελληνικού κράτους, _χριστός_ του Κυρίου, (14) ήτοι εκλεκτός του -Θεού, τεταγμένος υπ' αυτού ίνα άρχη του εκλεκτού (περιουσίου) -λαού του Θεού, ήτοι των Χριστιανών. - -Ο Κωνσταντίνος, ο τοσαύτα τελέσας έργα μεγάλα και νέαν περίοδον -εγκαινίσας εν τη ιστορία του κόσμου και ιδίως εν τη ιστορία του -Ελληνικού έθνους και Μέγας επικληθείς, ετελεύτησε τω 337 μ. Χ. εν -Νικομηδεία, οπόθεν αχθείς ο νεκρός αυτού εις Κωνσταντινούπολιν -εκηδεύθη μεγαλοπρεπώς και ετάφη εν τω υπό του Κωνσταντίνου αυτού -κτισθέντι μεγάλω ναώ των Αγίων Αποστόλων. Ετιμήθη δε είτα ο -Κωνσταντίνος και ως άγιος υπό της Εκκλησίας εορταζόμενος τη 21 -Μαΐου μετά της μητρός αυτού Ελένης ως αγίας και ταύτης τιμωμένης -(15). - -2. Οι διάδοχοι του Μεγάλου Κωνσταντίνου. Ο Κωνστάντιος Α' (337- -363 μ. Χ.). - -Μετά τον θάνατον του Κωνσταντίνου του Μεγάλου οι υιοί αυτού -Κωνστάντιος, Κώνστας και Κωνσταντίνος, κατά την εν μέρει -εκτελεσθείσαν του πατρός προ του θανάτου διάταξιν, διενεμήθησαν -του όλου Ρωμαϊκού Κράτους την αρχήν. Και ο μεν Κωνστάντιος έλαβε -πάσας τας Ασιατικάς χώρας και την Αίγυπτον, και τας νήσους του -Αιγαίου πελάγους, και την Θράκην και την Κάτω Μοισίαν εν Ευρώπη, -ο Κώνστας την λοιπήν εν Ευρώπη Ελληνικήν χερσόνησον μετά των προς -βορράν Ιλλυρικών χωρών και την Ιταλίαν και τας απέναντι χώρας της -Αφρικής, ο δε Κωνσταντίνος τας δυτικάς χώρας της Ευρώπης, ως -πρώτου μεταξύ αυτών θεωρουμένου του εν Ανατολή Κωνσταντίου (16). - -Αλλά και η νέα αύτη τριαρχία δεν διήρκεσε πολύ. Διότι τρία έτη -μετά τον θάνατον του Κωνσταντίνου του Μεγάλου εκ των υιών ο -Κωνσταντίνος Β' θέλων ν' αφαιρέση την Ιταλίαν από του αδελφού -αυτού Κώνσταντος και επελθών κατ' αυτού εις Ιταλίαν, εφονεύθη έν -τινι παρά την Ακυληίαν μάχη• αλλά και ο Κώνστας εφονεύθη μετά 10 -έτη (350 μ.Χ.) υπό του αρχηγού των εν Γαλατία στασιασάντων -σωματοφυλάκων αυτού και σφετεριστού της αυτοκρατορικής αρχής -γενομένου Φράγκου το γένος Μαγνεντίου. Αλλ' επελθόντος μετ' -ολίγον του Κωνσταντίου κατά του Μαγνεντίου (351) ηττήθη και ούτος -και φυγών εις Γαλατίαν εφονεύθη αυτόχειρ (353). Τότε δε πάσαι αι -χώραι της Δύσεως υπετάγησαν εις τον Κωνστάντιον, όστις έμεινε νυν -μόνος αυτοκράτωρ του όλου Ρωμαϊκού κράτους εδρεύων εν -Κωνσταντινουπόλει. - -Του Κωνσταντίου Α' η βασιλεία, διηνεκώς εταράσσετο εσωτερικώς υπό -θρησκευτικών ερίδων μεταξύ των Ορθοδόξων Χριστιανών, ήτοι των -οπαδών του συμβόλου της Νικαίας, ού καρτερικώτατος και ατρόμητος -υπέρμαχος ήτο ο τότε πατριάρχης Αλεξανδρείας Αθανάσιος, και των -Αρειανών και Ημιαρειανών (17), ών προστάτης ήτο αυτός ο -αυτοκράτωρ Κωνστάντιος. Πλην δε των εσωτερικών τούτων ταραχών, -επήλθε και ο πόλεμος ο προς τους Πέρσας. Οι Πέρσας, οίτινες μετά -τας ήττας, άς έπαθον υπό του Γαλερίου και μετά την επονείδιστον -αυτοίς ειρήνην του 297 (ίδ. σ. 25), ησύχαζον επί πεντήκοντα -περίπου έτη, νυν αύθις ετάραττον την εξωτερικήν ειρήνην του -Κράτους κατά τα μεθόρια. Το γεγονός δε τούτο υπεχρέωσε τον -Κωνστάντιον, επειγόμενον συγχρόνως να στρατεύση εναντίον του -Μαγνεντίου, να αναθέση την αρχηγίαν του κατά Περσών πολέμου εις -τον ανεψιόν αυτού Γάλλον, αναγορεύσας αυτόν και καίσαρα. Ο Γάλλος -δεν διέπραξε μεγάλα έργα εναντίον των Περσών, αλλά και ούτοι δεν -ήραντο σπουδαίας επιτυχίας εναντίον των Ρωμαίων. Μετ' ολίγον δε -διαβληθείς ο Γάλλος προς τον Κωνστάντιον ως μελετών να αναρρηθή -αύγουστος, εφονεύθη κατά την τούτου διαταγήν (354)• έμελλε δε να -πάθη το αυτό και ο νεώτερος αυτού αδελφός Ιουλιανός, αν μη -επροστάτευεν αυτόν η αυτοκράτειρα Ευσεβία. Διά της προστασίας -αυτής σωθείς ο Ιουλιανός, ο μόνος έτι ζων ανεψιός του -Κωνσταντίνου του Μεγάλου, επί τινα μεν χρόνον εσπούδασεν εν -Αθήναις, είτα δε εστάλη, νεαρός έτι την ηλικίαν ων, ως καίσαρ εις -την Γαλατίαν, ένθα έδειξε, παρά την νεανικήν αυτού ηλικίαν, πολλά -δείγματα στρατιωτικής και στρατηγικής αρετής εν τοις εναντίον των -Γερμανικών λαών, των Φράγκων και των Αλαμαννών πολέμοις, -κατανικήσας τούτους ολοσχερώς παρά το Στρασβούργον (359 μ. Χ.). -Αλλά τότε ακριβώς ο Κωνστάντιος θέλων να στρατεύση εναντίον των -Περσών εζήτησε παρά του Ιουλιανού την εις αυτόν αποστολήν μέρους -του εν Γαλατία Ρωμαϊκού στρατού. Το στρατόπεδον του Ιουλιανού ήτο -ιδρυμένον εν Λουτηκία της Γαλατίας (εν τοις νυν Παρισίοις), ότε -αφίκετο η διαταγή του Κωνσταντίου. Ότε δε ο Ιουλιανός ανεκοίνωσε -ταύτην εις τον στρατόν, ούτος μη θέλων να καταλίπη τον Ιουλιανόν, -στασιάσας κατά του Κωνσταντίου ανεκήρυξεν _αύγουστον_ τον -Ιουλιανόν. Ούτος ανεκοίνωσε τα γενόμενα εις τον Κωνστάντιον και -προέτεινεν αυτώ συμβιβασμόν. Αλλ' ο Κωνστάντιος, όστις εστράτευε -τότε εναντίον των Περσών, μαθών τα γενόμενα και ουδένα στέργων -συμβιβασμόν, διέκοψε την κατά Περσών πολεμικήν ενέργειαν, ίνα -επέλθη κατά του Ιουλιανού, όστις και αυτός επήρχετο κατά του -Κωνσταντίου. Αλλ' ενώ ούτω μέγας ηπειλείτο εμφύλιος πόλεμος εν τω -Κράτει, ο Κωνστάντιος αφικόμενος ήδη εις Κιλικίαν της Μ. Ασίας -ετελεύτησε (30 Οκτωβρίου 361 μ. Χ.). Επειδή δε ουδείς πλην του -Ιουλιανού υπελείπετο εν τη ζωή κληρονόμος εκ του οίκου του -Κωνσταντίνου του Μεγάλου, απεσοβήθη ο εμφύλιος πόλεμος και σύμπαν -το Κράτος ανεγνώρισε την αρχήν του Ιουλιανού. - -3. Ιουλιανός (361363 μ. Χ.). - -Ο Ιουλιανός ως στρατιώτης και στρατηγός ηρωικός και ως βασιλεύς -πεπαιδευμένος και λόγιος μη στερούμενος καί τινος ευγενείας -ήθους, είχε πολλά τα προσόντα, ίνα καταστή αγαθός ηγεμών. Αλλ' -ατυχώς διά το νεανικόν της ηλικίας και την απειρίαν των πραγμάτων -και διά τας του παρελθόντος βίου περιπετείας, προ πάντων δε διά -το μονομερές της παιδεύσεως, η αγαθή αυτού φύσις δεν υπήρξεν -αμιγής και πολλών ελαττωμάτων. Γεννηθείς τω 331 μ. Χ. ήγεν ήδη το -έκτον έτος της ηλικίας, ότε αποθανόντος του θείου αυτού -Κωνσταντίνου του Μεγάλου επήλθεν η φοβερά σφαγή των αρρένων -συγγενών του αυτοκρατορικού οίκου, αφ' ής εσώθησαν μόνον αυτός -και ο αδελφός αυτού Γάλλος. Η πρώτη παίδευσις του Ιουλιανού -εγένετο υπ' ανδρός εμφυτεύσαντος αυτώ την προς τα Ελληνικά -γράμματα και την Ελληνικήν φιλοσοφίαν αγάπην. Αλλ' εν μέσω της -τοιαύτης παιδεύσεως, ότε συνεπλήρωσε το τρισκαιδέκατον έτος της -ηλικίας, εκλείσθη μετά του αδελφού αυτού Γάλλου εις μοναστήριον, -ίνα λάβωσιν αμφότεροι ανατροφήν μοναχικήν. Αλλ' ενώ ο μικρόνους -Γάλλος εγένετο ούτω πράγματι δεισιδαίμων και φανατικός -χριστιανός, ο ευφυής Ιουλιανός εν τω περιωρισμένω μοναχικώ βίω -ουδέν διδασκόμενος εκ της υψηλοτέρας και βαθυτέρας χριστιανικής -σοφίας, προς μεν την θρησκείαν την Χριστιανικήν μεγάλην ησθάνετο -αποστροφήν, ηδέως δε ανεμιμνήσκετο των διδαγμάτων της πρώτης -παιδεύσεως αυτού. Μετά οκταετή τοιούτον μοναχικόν βίον ηδυνήθη -πάλιν να επιδοθή εις την σπουδήν των Ελληνικών γραμμάτων (εν -πνεύματι ουχί χριστιανικώ)• μετά δε τον θάνατον του αδελφού -αυτού, διά της προστασίας της αυτοκρατείρας Ευσεβίας απαλλαγείς -του κατ' αυτού ωσαύτως επιβουλευομένου κινδύνου του θανάτου, -μετέβη εις Αθήνας (354), ίνα εν της αυτόθι περιφήμω τότε ρητορική -και φιλοσοφική σχολή εξακολουθήση τας σπουδάς αυτού, καθ' όν -χρόνον εσπούδαζον εν Αθήναις και ο Βασίλειος και ο Γρηγόριος, οι -γενόμενοι ύστερον μεγάλοι πατέρες και διδάσκαλοι της Εκκλησίας -και σφοδρότατοι διά λόγου και διά καλάμου ανταγωνισταί του -Ιουλιανού εν τω τούτου κατά του Χριστιανισμού πολέμω. Εν Αθήναις -ο Ιουλιανός ελθών εις στενάς σχέσεις προς πολλούς ρήτορας, -σοφιστάς και φιλοσόφους εθνικούς, και νέαν εμπνευσθείς αγάπην -προς την Ελληνικήν αρχαιότητα, εξεδήλου φανερώς την προς τον -Χριστιανισμόν αποστροφήν αυτού. Εν τω Χριστιανισμώ, ούτινος -ουδόλως ενόει την εσωτερικήν πνευματικήν φύσιν και ηθικήν -δύναμιν, χαρακτήρα και αξίαν, έβλεπεν απλώς τον βία επιβληθέντα -αυτώ μοναχικόν περιορισμόν, ενώ εν τη εθνική θρησκεία έβλεπε το -κάλλος της ελληνικής ποιήσεως και τέχνης. Εν Αθήναις άλλως ολίγον -μόνον χρόνον διέμεινεν ο Ιουλιανός, διότι ήδη τω 355 επέμφθη ως -καίσαρ εις την Γαλατίαν, ένθα κατ' αξιοθαύμαστον τρόπον ο νεαρός -το 25 έτος της ηλικίας άγων φιλόσοφος, ο προ μικρού καταλιπών τα -εδώλια του σπουδαστού, απεδείχθη μεγαλοφυής στρατηγός διαπράξας -όσα είδομεν ανωτέρω. - -Ήγεν ήδη ο Ιουλιανός το τριακοστόν έτος της ηλικίας, ότε διά της -συνδρομής των περιστάσεων κατέστη, καθά είδομεν, μόνος κύριος του -Ρωμαϊκού Κράτους εδρεύων εν Κωνσταντινουπόλει. Πρωτίστη νυν -φροντίς του Ιουλιανού ήτο να αναδείξη αύθις την αρχαίαν Ελληνικήν -θρησκείαν επίσημον θρησκείαν του Κράτους, μη εννοών ότι ο αρχαίος -Ελληνισμός ως θρησκεία ουδεμίαν πλέον ηδύνατο να έχη ζωτικότητα -πνευματικήν και ότι μόνη η χριστιανική πίστις ως θρησκεία ηδύνατο -να παρέχη πνευματικήν ζωήν τη ανθρωπότητι, προάγων τους οπαδούς -αυτής εις τα δημόσια αξιώματα, εκβάλλων δε εκ τούτων τους -Χριστιανούς, ανορθών την εθνικήν λατρείαν διά μεγαλοπρεπών -τελετών και διά δωρεών βασιλικών εις τους αρχαίους ναούς και -μαντεία και αναστρεφόμενος οικειότατα μετά των εθνικών ιερέων και -σοφιστών. Αιματηρούς διωγμούς κατά των Χριστιανών δεν ενήργησεν, -αλλ' ηθικώς κατεδίωκεν αυτούς• προς τοις άλλοις δε απηγόρευεν -αυτοίς να σπουδάζωσιν εν τοις σχολείοις την Ελληνικήν γλώσσαν. -Διά την τοιαύτην αυτού προς τους Χριστιανούς πολιτείαν -κατεδικάσθη υπό της Χριστιανικής Εκκλησίας κληθείς Αποστάτης και -Παραβάτης και εμισήθη σφόδρα υπό των Χριστιανών• και πατέρες δε -της Εκκλησίας μεγάλοι, μάλιστα ο πρώην εν Αθήναις συσπουδαστής -αυτού Γρηγόριος ο Θεολόγος, σφοδρούς έγραψαν κατ' αυτού -στηλιτευτικούς λόγους, ιδίως διά την υπ' αυτού γενομένην εις τους -Χριστιανούς απαγόρευσιν της σπουδής των Ελλήνων ποιητών και -συγγραφέων. Αλλ' η βασιλεία του Ιουλιανού υπήρξε λίαν -βραχυχρόνιος και ο κατά των Χριστιανών διωγμός, ως προέλεγεν ο -μέγας Αθανάσιος, «νεφύδριον ην και ταχύ παρήλθεν». Αφικόμενος εις -Κωνσταντινούπολιν τω 362 ο Ιουλιανός εστράτευσε κατά το έαρ του -επομένου έτους (363) εναντίον των Περσών, ών βασιλεύς ήτο ο από -310 μ. Χ. ανελθών εις τον θρόνον και εναντίον του Κωνσταντίου Α' -πολεμήσας Σαπώρης (Σαχπούρ) Β'. Την στρατείαν διεξήγαγεν εν αρχή -ο Ιουλιανός μετά πολλής ορμής και ανδρείας λαβών επιθετικήν -στάσιν και εισβαλών τολμηρώς εις τας χώρας της Περσίας, αλλ' -ύστερον παραπλανηθείς εις ερήμους χώρας ηναγκάσθη να υποχωρήση -παρακολουθούμενος εκ του σύνεγγυς υπό μεγάλου στρατού των -πολεμίων. Κατά την υποχώρησιν δε ταύτην τρωθείς καιρίως έν τινι -μικρά αψιμαχία απέθανεν εκ της πληγής (κατά Ιούλιον του 363 μ. -Χ.) το 32 άγων της ηλικίας έτος (18). - -4. Ιοβιανός (363-364). - -Αποθανόντος του Ιουλιανού, ουδενός πλέον υπάρχοντος φυσικού -κληρονόμου της αρχής εκ του οίκου του Κωνσταντίνου του Μεγάλου, ο -στρατός ανηγόρευσεν ως αυτοκράτορα επί του πεδίου αυτού της μάχης -τον ανώτερον αξιωματικόν Ιοβιανόν, όντα Χριστιανόν και μάλιστα -ορθόδοξον. Ούτος δε εθεώρησεν αναγκαίον να συνομολογήση ευθύς -ειρήνην προς τους πολεμίους και μάλιστα επί όροις ουχί εντίμοις -εις το Ρωμαϊκόν Κράτος, αφού δι' αυτής απεδίδοντο εις τους Πέρσας -πάσαι αι διά των νικών του Γαλερίου (ίδ. σελ. 25) προσαρτηθείσαι -εις το Κράτος πέραν του Τίγρητος πέντε επαρχίαι και η περίφημος -επί του ποταμού τούτου κειμένη πόλις _Νίσιβις_ (νυν Νεδζίπ) η επί -αιώνας διατελούσα μήλον έριδος μεταξύ των δύο κρατών. Προς -τούτοις ο αυτοκράτωρ ούτος ανεκάλεσεν ευθύς μετά την ανάρρησιν -αυτού τα υπό του Ιουλιανού εναντίον των Χριστιανών εκδοθέντα -διατάγματα και απέδωκεν εις την Χριστιανικήν θρησκείαν την -προτέραν εν τω Κράτει θέσιν και δύναμιν. Αλλ' ο Ιοβιανός πριν ή -έτι επιστρέψη εις Κωνσταντινούπολιν ετελεύτησε καθ' οδόν υπό -νόσου εν Βιθυνία (κατά Φεβρουάριον του 364 μ. Χ.) 8 μήνας μετά -την ανάρρησιν αυτού• και ο στρατός ανηγόρευσε τότε αυτοκράτορα -τον επίσης ορθόδοξον Χριστιανόν στρατηγόν Ουαλεντινιανόν. - -5. Οι αυτοκράτορες Ουαλεντινιανός (364-376) και Ουάλης (364-378). - -Ο αυτοκράτωρ Ουαλεντινιανός, θεωρών αναγκαιοτέραν την παρουσίαν -αυτού εν τη Δύσει ή τη Ανατολή, ανηγόρευσεν αυτοκράτορα της -Ανατολής τον αδελφόν αυτού Ουάλεντα, αυτός δε μετέβη εις τας -δυτικάς χώρας του κράτους. Ενταύθα επολέμησεν ο Ουαλεντινιανός -επιτυχώς εναντίον των διαφόρων Γερμανικών φυλών, αίτινες -εποιούντο κατά το σύνηθες επιδρομάς εις τας χώρας του κράτους, -και ιδίως εναντίον του Γερμανικού λαού των Αλαμαννών, οίτινες -εισέβαλλον εις την ανατολικήν Γαλατίαν. - -Ο δε Ουάλης ο άρχων των Ελληνικών χωρών της Ανατολής ήτο μεν -Χριστιανός, ουχί όμως και ορθόδοξος ως ο αδελφός αυτού, αλλ' -ημιαρειανός, και ως τοιούτος κατεδίωκε τους οπαδούς της -ορθοδοξίας καθ' όλον το Κράτος, θέλων να επιβάλη πανταχού του -κράτους το δόγμα των ημιαρειανών. Ενώ δε ούτω θρησκευτικαί έριδες -ετάρασσον την εσωτερικήν ειρήνην της Ανατολής, οι Πέρσαι εγένοντο -αύθις απειλητικοί εν τοις μεθορίοις υπό τον έτι ζώντα και -βασιλεύοντα Σαπώρην Β'. Κατά τούτου στρατεύσας ο Ουάλης κατώρθωσε -να υποχρεώση αυτόν να συνομολογήση ανακωχήν προς το Κράτος. Αλλά -κίνδυνοι άλλοι νέοι ενέσκηψαν νυν ορμητικώς από βορρά επί την -Ανατολήν. - -Είδομεν ότι (σ. 10) ο Γερμανικής καταγωγής λαός των Γότθων είχεν -ιδρύσει περί τας αρχάς του 3 μ. Χ. αιώνος δύο κράτη βαρβαρικά -εκτεινόμενα από της Βαλτικής θαλάσσης μέχρι του Ευξείνου, το των -Ανατολικών Γότθων ή Ουστρογότθων και το των Δυτικών Γότθων ή -Βησιγότθων, και ότι οι Βησιγότθοι ώκουν μεταξύ του Δανουβίου και -του Βορυσθένους, ανατολικώτερον δε τούτου μέχρι του Τανάιδος ή -Δων ώκουν οι Ουστρογότθοι. - -Οι Γότθοι ούτοι, και μάλιστα οι Ουστρογότθοι, είχον προσέλθει εις -τον Χριστιανισμόν από του τέλους του 3 μ. Χ. αιώνος, και εν τη α' -εν Νικαία Οικουμενική συνόδω είχε παραστή και επίσκοπος αυτών -καλούμενος _Ουλφίλας_ (19), ο κυρίως διαδούς την Χριστιανικήν -πίστιν μεταξύ των Γότθων και των άλλων Γερμανικών λαών. Ο Ουάλης -εν αρχή της βασιλείας αυτού επολέμησεν επί τρία έτη εναντίον των -Βησιγότθων, διότι ούτοι είχον υποστηρίξει διά 30 χιλιάδων οπλιτών -σφετεριστήν τινα αντίπαλον του αυτοκράτορος, και υπεχρέωσε τον -βασιλέα αυτών Αθανάριχον, όστις ήτο Χριστιανός, να μη επιτρέπη -εις τους Γότθους αυτού να διαβαίνωσι τον Δανούβιον και να -εισέρχωνται εις τας χώρας του κράτους• συγχρόνως δε κατώρθωσε να -δεχθώσιν ο Αθανάριχος και οι Βησιγότθοι αυτού το δόγμα των -Αρειανών (μάλλον των Ημιαρειανών). Ένεκα δε τούτου και άλλοι -τινές Γερμανικοί λαοί (Γεπίδαι, Βανδήλοι, Λαγγοβάρδοι) δεξάμενοι -παρά των Γότθων τον Χριστιανισμόν επρέσβευον το δόγμα των -Αρειανών. - -Ενώ λοιπόν οι Βησιγότθοι διήγον εν ειρήνη προς το Ρωμαϊκόν κράτος -υπό τον βασιλέα αυτών Αθανάριχον κατά τας γενομένας προς τον -Ουάλεντα συνθήκας, αίφνης, καθ' όν χρόνον ο Ουάλης ένεκα του κατά -Περσών πολέμου μεταβάς εις τας ανατολικάς χώρας του κράτους αυτού -ευρίσκετο εν Αντιοχεία της Συρίας, ήλθον προς αυτόν πρέσβεις των -Βησιγότθων τούτων, τω 376 μ. Χ., τω αυτώ έτει, καθ' ό ετελεύτα εν -τη Δύσει ο αυτοκράτωρ Ουαλεντινιανός, αιτούμενοι παρά του -Ουάλεντος ίνα επιτρέψη αυτοίς να διαβώσι τον Δανούβιον και -εγκαθιστάμενοι εντεύθεν του ποταμού τούτου εντός των ορίων του -κράτους, ως υπήκοοι του αυτοκράτορος, αμύνωνται εναντίον των -βαρβάρων υπέρ της ασφαλείας του Κράτους. - -Η αιτία του τοιούτου παρά τω Ουάλεντι διαβήματος των Βησιγότθων -ήτο μέγα τι γεγονός των τότε χρόνων εν τη παγκοσμίω ιστορία, η -Μεγάλη καλουμένη Μετανάστευσις των λαών, η τοσούτων γενομένη -αφορμή μεγάλων μεταβολών εν τε τω όλω Ρωμαϊκώ κράτει και εν τω -βαρβαρικώ κόσμω της Ευρώπης, και επιταχύνασα την κατάλυσιν του -Ρωμαϊκού κράτους εν τη Δύσει. Διά τούτο ανάγκη, ίνα νοήσωμεν -καλώς τα νυν μεταξύ του Ουάλεντος και των Βησιγότθων γινόμενα, να -διακόψωμεν επί μικρόν την αφήγησιν της ιστορίας του Ουάλεντος και -να στρέψωμεν το βλέμμα ημών προς τας αχανείς εκείνας χώρας της -Ασίας και της ανατολικής Ευρώπης, εξ ών, οιονεί τις πλήμμυρα -βαρβαρική, επήλθεν επί το Ρωμαϊκόν κράτος και την λοιπήν Ευρώπην -το πλήθος εκείνο των βαρβάρων επιδρομέων γενικήν εν τω πλείστω -μέρει της Ευρώπης επενεγκόν αναστάτωσιν φυλών και εθνών. - - - -ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Β'. - -Η ΜΕΓΑΛΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΙΣ ΤΩΝ ΕΘΝΩΝ - - - -1. Οι Ούννοι. - -Ως είπομεν, οι Γότθοι κατά τον 4 μ. Χ. αιώνα ώκουν εν τη -Ανατολική Ευρώπη μέχρι του Τανάιδος ή Δων ποταμού. Όπισθεν τούτου -και ανατολικώτερον μεταξύ του Δων και του νυν Βόλγα ποταμού ώκει -φυλή τις ανάμικτος εκ Γερμανών και Σλαύων, η φυλή των Αλανών, -όπισθεν δε και ανατολικώτερον τούτων μέχρι των ένδον της Ασίας -ήσαν βάρβαροι λαοί άγνωστοι εις τον Ρωμαϊκόν κόσμον. Ούτως είχον -τα πράγματα εν τη Ανατολική Ευρώπη ότε επί της βασιλείας του -Ουάλεντος εν τη Ανατολή και του Ουαλεντινιανού εν τη Δύσει, περί -το 374 μ. Χ., ήχησε δεινώς ανά παν το Ρωμαϊκόν κράτος και μεταξύ -των εν τη μέση και Ανατολική Ευρώπη Γερμανικών και Σλαυικών λαών -το φοβερόν όνομα των Ούννων. Διεδόθη πανταχού η φήμη ότι απ' -ανατολών, εκ των πέραν του Τανάιδος και του Βόλγα χωρών, -επήρχοντο στίφη βαρβάρων ειδεχθεστάτων την όψιν και αγριωτάτων -τον βίον. - -Στίφη Αλανών και Γότθων φευγόντων προς δυσμάς έμπροσθεν του -εμφανισθέντος βαρβάρου λαού διέδιδον τας τρομακτικωτάτας περί -αυτού ειδήσεις, μαρτυρούσας οίαν εντύπωσιν εις την φαντασίαν -αυτών ενεποίουν οι νέοι βάρβαροι επιδρομείς της Ευρώπης. «Από των -χιονοσκεπών ορέων της Ασίας εκυλίσθησαν απειράριθμα -καταστρεπτικά, ακάθεκτα εν τη ορμή αυτών στίφη, μικράν ομοιότητα -έχοντα προς ανθρώπους, αντί προσώπων έχοντα όγκον σαρκός, άνευ -πώγωνος και μετά μικρών κοίλων οφθαλμών και πλατειών ρινών, -αναστήματος βραχέος, όμοια προς δίποδα θηρία ή προς κορμούς -ατελώς μεμορφωμένους, δυσειδέστατα τα σώμα, απεχθέστατα δ' εν τω -τρόπω του ζην αλλ' ευκίνητα, οιονεί ιπτάμενα επί των ίππων -αυτών». Περιεγράφοντο δε και υπό της προτρεχούσης αυτών φήμης και -ως όντα λίαν αιμοχαρή, ως φονεύοντα δι' ακοντίων ευστοχότατα -ριπτομένων και θυσιάζοντα τους αιχμαλώτους εις τους θεούς αυτών. -Ελέγετο δε ότι τα ανθρωποειδή ταύτα όντα παρήχθησαν από μίξεως -των κακών δαιμόνων της ερήμου μετά Σκυθίδων βακχίδων. {35} -Βραδύτερον, ότε οι Ούννοι εγνωρίσθησαν εκ του σύνεγγυς υπό των -Γερμανών και των Ρωμαίων και περιεγράφησαν ακριβέστερον και -πραγματικώτερον, εγνώσθη ότι ήσαν λαοί ανθρωπολογικώς Μογγολικής -καταγωγής, βαρβαρώτατοι τον βίον, ουδέν γινώσκοντες των -στοιχειωδεστάτων βίου οπωσούν ανεπτυγμένου, ούτε κώμας οικούντες -ούτε κατοικίας έχοντες άλλας πλην των ίππων και των σκηνών αυτών, -ουδέν εκτιμώντες ούτε των υλικών αγαθών (χρυσόν, άργυρον), αλλά -τα πάντα καταστρέφοντες διά πυρός και σιδήρου και την μεγίστην -ηδονήν αισθανόμενοι εν τω φονεύειν ανθρώπους και καταστρέφειν -έργα ανθρωπίνης τέχνης. Νεώτεραι δε συγκριτικαί ιστορικαί μελέται -κατέστησαν πιθανωτάτην την γνώμην, ότι οι Ούννοι ούτοι ήσαν οι -αρχαιότερον εν τοις Σινικοίς χρονικοίς αναφερόμενοι _Χιογκνού_, -λαοί Μογγολικής καταγωγής οι πλανώμενοι εις τας προς βορράν της -Κίνας αχανείς πεδιάδας της βορείου Ασίας, πολλάς και δεινοτάτας -ποιούμενοι επιδρομάς εις τας Σινικάς χώρας, από δε του 2 μ. Χ. -αιώνα εξαφανιζόμενοι εκ των ορίων της Κίνας, καταδιωκόμενοι υπ' -άλλων βαρβάρων και μεταβαίνοντες εις τας βορειοδυτικάς υπέρ την -Κασπίαν χώρας της Ασίας και διεσπαρμένοι εν ταις μέχρι του Βόλγα -ερήμοις πεδιάσιν, οπόθεν τω 374 πιεζόμενοι υπό νέων πάλιν -βαρβάρων διέβησαν τον Βόλγαν και εισέβαλον εις την χώραν των -Αλανών. Οι Αλανοί τάχιστα κατεβλήθησαν υπό των απειραρίθμων -Ουννικών στιφών και διαβάντες τον Τάναϊν εισήλθον εις τας χώρας -των Ουστρογότθων. Αλλ' η θύελλα η Ουννική δεν εβράδυνε να ενσκήψη -και ενταύθα. Οι Ουστρογότθοι γενναίως αντετάχθησαν υπό τον -γηραιόν ηρωικόν βασιλέα αυτών Ερμάνριχον εναντίον των Ούννων, -αλλ' ο μεν Ερμάνριχος εφονεύθη μαχόμενος γενναίως, οι δε Ούννοι -προήλασαν ακάθεκτοι προς τα πρόσω καταλαμβάνοντες πάσας τας μέχρι -Δανουβίου χώρας. Οι Ουστρογότθοι καταδιωκόμενοι ετράπησαν προς -τον άνω Δανούβιον, εις τας νυν Ουγγρικάς και Αυστριακάς χώρας, οι -δε Βησιγότθοι εζήτησαν, ως είπομεν, να διέλθωσι τον Δανούβιον και -να προσφύγωσιν εις τας εντεύθεν του ποταμού χώρας του -Ελληνορωμαϊκού κράτους και επί τούτω ητήσαντο την άδειαν του -Ουάλεντος. Εν τω μεταξύ οι Ούννοι εξέτειναν τας εισβολάς αυτών -προς βορράν μέχρι της Βαλτικής θαλάσσης καταλαβόντες πάσας τας -ευρυτάτας χώρας της νυν νοτίας και μέσης Ρωσίας και αναγκάσαντες -τους εν τη μέση Ρωσία οικούντας Σκυθικούς ή Σλαυικούς λαούς να -επιπέσωσιν επί τους παρά την Βαλτικήν και τον Ουιστούλαν και τον -Άλβιν Γερμανικούς λαούς. Τότε οι Γερμανικοί λαοί οι βορειότερον -και ανατολικώτερον οικούντες επέπεσον επί τους νοτιώτερον και -δυτικώτερον οικούντας Γερμανούς, ούτοι δε πάλιν επί τας χώρας τας -δυτικάς του Ρωμαϊκού κράτους διαβάντες τας Άλπεις και τον Ρήνον, -είτα δε και τα Πυρηναία. Και εντεύθεν ήρξατο κίνησις λαών δίκην -κυμάτων φερομένων από των όχθων της Βαλτικής μέχρι της Ιταλίας, -Γαλατίας, Ισπανίας και εντεύθεν μέχρι της Αφρικής και των ορίων -της Αιγύπτου. Τα αποτελέσματα της μεγάλης ταύτης επ' άλληλα -κινήσεως των Γερμανικών εθνών, ής αποτέλεσμα υπήρξεν η κατάλυσις -του Ρωμαϊκού κράτους εν τη Δύσει, θέλομεν εκθέσει βραδύτερον εν -τω οικείω τόπω, νυν δε επανερχόμεθα εις την ιστορίαν του -Ουάλεντος, εφ' ού το κύμα της μεταναστεύσεως των εθνών κατέκλυσεν -εν μέρει και παροδικώς και την Ελληνικήν Ανατολήν. - -2. Ο Ουάλης και οι Βησιγότθοι. Επιδρομή αυτών εις το κράτος. - -Ο Ουάλης εις τους Βησιγότθους τους παρ' αυτού αιτουμένους να -εγκαταστώσιν εντός των ορίων του κράτους επέτρεψε να οικήσωσιν εν -τη μεταξύ του Δανουβίου και του Αίμου Κάτω Μοισία (νυν -Βουλγαρία), αλλ' επί τω όρω να παραδώσωσι τα όπλα αυτών εις τας -αυτοκρατορικάς αρχάς και να παράσχωσιν ως ομήρους μέρος των -παίδων αυτών, οίτινες επέμφθησαν εις την Μικράν Ασίαν. Αλλ' οι -αυτοκρατορικοί υπάλληλοι εξήγειραν μετ' ολίγον την σφοδράν -αγανάκτησιν του βαρβάρου, αλλ' ανδρείου λαού, παρέχοντες αυτοίς -επί τιμαίς βαρυτάταις τα προς το ζην. Επειδή δε δεν ήσαν εντελώς -άοπλοι, διότι είχον κατορθώσει να κρύψωσι μέρος των οπλών αυτών, -κατεσκεύασαν δε και άλλα εν τω τόπω, εν ώ εγκατέστησαν, -εξηγέρθησαν ένοπλοι και ενισχυθέντες υπό νέων στιφών Γοτθικών -ελθόντων εκ των πέραν του Δανουβίου, μεθ' ών ηνώθησαν καί τινα -μεμονωμένα στίφη Αλανών και Ούννων, υπερέβησαν τον Αίμον και -εξεχύθησαν εις την Θράκην. Ο Ουάλης επήλθε μετά στρατού κατά των -βαρβάρων, αλλ' εν τη μάχη, ήν συνήψαν προς αυτόν ούτοι πλησίον -της Αδριανουπόλεως (9 Αυγούστου 378 μ. Χ.), ηττήθη κατά κράτος ο -Ουάλης, απολέσας τα δύο τρίτα του στρατού αυτού. Πληγωθείς δε και -αυτός ο Ουάλης και αχθείς εις αχυρώνα τινα εκάη εντός αυτού υπό -των πυρπολησάντων αυτόν βαρβάρων αγνοούντων την ενταύθα παρουσίαν -του αυτοκράτορος. Και νυν πάσα η ύπαιθρος χώρα μέχρι Θεσσαλίας -και Ηπείρου ευρίσκετο εις την διάκρισιν των βαρβάρων, ών την -ορμήν ανέκοπτον μόνον τα τείχη και τα οχυρώματα των πόλεων. {37} -Την Κωνσταντινούπολιν υπερήσπισε τότε επιτυχώς η χήρα -αυτοκράτειρα, Δομνίκα διά μισθοφόρων Σαρακηνών (Αράβων) -μεταπευφθέντων εξ Ασίας. - -3. Ο αυτοκράτωρ Γρατιανός (376-383) και ο Θεοδόσιος ο Μέγας (379- -395 μ. Χ.). - -Εν τω μεταξύ τον εν τη Δύσει δύο έτη προ του θανάτου του -Ουάλεντος αποθανόντα αυτοκράτορα Ουαλεντινιανόν είχε διαδεχθή ο -υιός αυτού Γρατιανός, μόλις το 16 της ηλικίας άγων έτος. Ο -Γρατιανός ήτο, ως ο πατήρ αυτού, ορθόδοξος, δεν έδειξεν όμως την -προς τους εθνικούς και προς τους ετεροδόξους Χριστιανούς υπό του -Ουαλεντινιανού δειχθείσαν συνετήν μετριοπάθειαν και -ανεξιθρησκείαν, αλλ' εν τω ζήλω αυτού υπέρ της ορθοδόξου -Χριστιανικής πίστεως κατεδίωξεν αμφοτέρους. Καταλιπών δε την -διοίκησιν της Ιταλίας εις τον ετεροθαλή αδελφόν αυτού -Ουαλεντινιανόν, περιωρίσθη αυτός εις την διοίκησιν των κυρίως -δυτικών χωρών υπερασπίζων αυτάς ως ο πατήρ αυτού εναντίον των από -Γερμανίας βαρβαρικών επιδρομών. Ότε δε οι Βησιγότθοι εστράτευον -εναντίον του θείου αυτού Ουάλεντος και εισέβαλλον εις την Θράκην, -ο Γρατιανός παρεσκευάσθη ευθύς ίνα έλθη εις βοήθειαν του θείου -αυτού, αλλ' εκωλύθη επί μικρόν ένεκα πολέμου τινός προς τους -Αλαμαννούς, ούς ενίκησε λαμπρώς. Μετά την επελθούσαν εν -Αδριανουπόλει καταστροφήν του Ουάλεντος ο Γρατιανός τοσούτω -μάλλον εφρόντισε περί υπερασπίσεως της Ελληνικής χερσονήσου -εναντίον των Βησιγότθων, όσον αι χώραι της χερσονήσου ταύτης, -πλην της Θράκης, υπήγοντο εις το κράτος αυτού και ήσαν υπό την -διοίκησιν του εν Ιταλία εδρεύοντος αδελφού αυτού Ουαλεντινιανού. -Και νυν έπεμψεν ο Γρατιανός εις την Ανατολήν εναντίον των -Βησιγότθων τον γενναίον, εξ Ιβηρίας καταγόμενον, στρατηγόν -Θεοδόσιον δους αυτώ αξιόλογον στρατιωτικήν δύναμιν. Ο Θεοδόσιος -ενίκησε τους Γότθους εν πολλαίς μάχαις• αλλ' η εντελής -καθυπόταξις ή εξολόθρευσις των βαρβάρων τούτων ήτο έργον -χαλεπώτατον, και διά τούτο μετά τετραετείς κατ' αυτών αγώνας -έδωκεν αυτοίς ειρήνην επιεική (382 μ. Χ.). Επέτρεψε δηλονότι -αυτοίς να οικήσωσι πάλιν εν Μοισία ως υπήκοοι του κράτους μετά -τινος περιωρισμένης αυτονομίας, υποχρεούμενοι να συγκροτήσωσι -στρατόν 40 χιλιάδων ανδρών υπηρετούντων υπό ιδίους αρχηγούς εν τω -στρατώ του αυτοκράτορος. Ο στρατός ούτος καλούμενος τιμητικώς -στρατός «συμμαχικός», «στρατός των φοιδεράτων» (Λατιν. foederati -= σύμμαχοι), ήνου μεν την φυσικήν ανδρείαν των βαρβάρων προς την -τέχνην την στρατιωτικήν των Ρωμαίων, και κατά τούτο υπό έποψιν -καθαρώς στρατιωτικήν ήτο χρήσιμος, αλλ' ενταυτώ ήτο επικίνδυνος, -ένεκα των προς αποστασίαν ροπών αυτού, ως απέδειξαν τούτο τα μετ' -ολίγον συμβάντα. Τοιούτον υπήρξε το πρώτον μέρος των εν ταις -Ελληνικαίς χώραις αποτελεσμάτων της Μεγάλης Μεταναστεύσεως των -Εθνών• αλλά τα επί Ουάλεντος και Θεοδοσίου γενόμενα, καίπερ -μεγάλας επενεγκόντα καταστροφάς εις ουκ ολίγας χώρας Ελληνικάς, -ήσαν έτι απλούν προοίμιον των μεγάλων εις τας χώρας ταύτας -επιδρομών, αίτινες εγένοντο επί των διαδόχων του Θεοδοσίου. Αλλ', -ενόσω εβασίλευεν ούτος, επεκράτει ησυχία τις μη διακοπείσα, μετά -την μνημονευθείσαν προς τους Βησιγότθους ειρήνην μέχρι του -θανάτου του βασιλέως. - -Ο Θεοδόσιος, αφού ειρήνευσε την Ανατολήν εξωτερικώς, εζήτησε να -δώση εις αυτήν και την εσωτερικήν ησυχίαν δι' ισχυράς και συνετής -κυβερνήσεως. Και κατεδίωξε μεν ως ευσεβής και ζηλωτής χριστιανός -την εθνικήν λατρείαν, απαγορεύσας επισήμως διά νόμου την τέλεσιν -αυτής και διαλύσας τους συλλόγους των εθνικών ιερέων και διατάξας -να κλεισθώσιν οι ναοί και να δημευθώσιν αι περιουσίαι αυτών• αλλ' -οι διωγμοί ούτοι δεν υπήρξαν αιματηροί. Εξ άλλου ο Θεοδόσιος εν -τω υπέρ της Χριστιανικής πίστεως ζήλω αυτού εφρόντισε να -καταπαύση και τας εσωτερικάς εν τη χριστιανική Εκκλησία έριδας, -αίτινες προήρχοντο από των έτι σωζομένων Αρειανών και Ημιαρειανών -και από νέων αιρέσεων ή καινοτομιών δογματικών, ιδίως από της των -Πνευματομάχων καλουμένων. Προς τον σκοπόν δε τούτον συνεκάλεσε, -κατά το παράδειγμα του Κωνσταντίνου του Μεγάλου, Σύνοδον -Οικουμενικήν εν Κωνσταντινουπόλει, την Β' Οικουμενικήν Σύνοδον -(281 μ. Χ.). Η Σύνοδος αύτη συνεπλήρωσε το σύμβολον της Νικαίας -ως προς τα αναφερόμενα εις το Άγιον Πνεύμα, εθέσπισε δε και -πολλάς εις την διοίκησιν της Εκκλησίας αναγομένας διατάξεις. -Ένεκα της τοιαύτης ευσεβούς προς την Εκκλησίαν αφοσιώσεως ο -Θεοδόσιος εκλήθη, υπό των Χριστιανών ιδίως, Μέγας. - -Καθ' όν χρόνον ο Θεοδόσιος αποκαθίστα εν τω ανατολικώ τμήματι, -του Ρωμαϊκού κράτους την εξωτερικήν και την εσωτερικήν ειρήνην, -εν τω δυτικώ τμήματι επήρχοντο σοβαραί ταραχαί εσωτερικαί. Ο -νεαρός, αλλά γενναίος αυτοκράτωρ Γρατιανός ένεκα της μεγάλης -αυτού προς τον στρατόν αυστηρότητος διήγειρε δυσαρεσκείας εν -αυτώ, άς επωφεληθείς γενναίος τις εξ Ιβηρίας αξιωματικός Μάξιμος -επανέστη εν Βρεττανία κατά του Γρατιανού αναγορευθείς αυτός υπό -του στρατού αυτοκράτωρ. Ο Μάξιμος ευθύς μετά την αποστασίαν και -την ανάρρησιν αυτού επήλθεν εναντίον του εν Γαλατία ευρισκομένου -Γρατιανού, όστις εγκαταλειφθείς υπό του στρατού αυτού φεύγων -εφονεύθη παρά το Λούγδουνον (την νυν Λυών) της Γαλατίας (383 μ. -Χ.). Ο Θεοδόσιος ανεγνώρισεν εν αρχή, εξ ανάγκης, τον Μάξιμον ως -αυτοκράτορα των δυτικών χωρών (Βρεττανίας, Γαλατίας και Ιβηρίας), -υποχρεώσας αυτόν να αναγνωρίση την επί της Ιταλίας και της -Αφρικής αρχήν του νεωτέρου αδελφού του Γρατιανού Ουαλεντινιανού -Β' (ίδ. σ. 37)• αλλ' ότε ούτος επελθών και κατά της Ιταλίας και -τρέψας εις φυγήν τον Ουαλεντινιανόν Β' κατέστη κύριος απάσης της -Δύσεως, τότε ο Θεοδόσιος προσέδραμεν εις τα όπλα και επελθών κατά -του τολμηρού σφετεριστού ενίκησεν αυτόν εν Παννονία (τη νυν -Ουγγαρία, ως είρηται). Ο Μάξιμος φεύγων εφονεύθη εν τη Ιταλική -πόλει Ακυληία (388 μ. Χ.). Ο νικηφόρος Θεοδόσιος γενναιοφρόνως -νυν έδωκεν εις τον Ουαλεντινιανόν Β' πάσαν την αρχήν της Δύσεως. -Αλλά μετ' ολίγον εφονεύθη ο Ουαλεντινιανός Β' υπό του εν τη -Ρωμαϊκή στρατιωτική υπηρεσία ευρισκομένου Φράγκου Αρβογάστου, -όστις αναγορεύσας αυτοκράτορα τον Ρωμαίον γραμματέα αυτού -Ευγένιον ήθελεν αυτός πράγματι να άρχη εν ονόματι του νέου -αυτοκράτορος (20) (392). Αλλ' ο Θεοδόσιος επελθών νυν κατά των -νέων σφετεριστών ενίκησεν αυτούς ταχέως• και ο μεν Ευγένιος -εθανατώθη υπ' αυτού του νικητού, ο δε Αραβόγαστος εφόνευσεν αυτός -εαυτόν (394 μ. Χ.). Νυν ο Θεοδόσιος Α' ήνωσε σύμπαν το κράτος υπό -το σκήπτρον αυτού. Αλλά μικρόν μόνον επέζησε τη τοιαύτη επιτυχία -αποθανών μετά έν έτος (395 μ. Χ.) και καταλιπών την αρχήν εις -τους δύο υιούς αυτού Αρκάδιον και Θεοδόσιον. - -4. Αρκάδιος (395-408 μ. Χ.) και Θεοδόσιος -(395-423 μ. Χ.) - -Κατά την υπ' αυτού του Θεοδοσίου Α' προ του θανάτου γενομένην -διάταξιν ο μεν πρεσβύτερος των υιών Αρκάδιος έλαβε την κυβέρνησιν -του ανατολικού τμήματος του κράτους, ο δε νεώτερος Θεοδόσιος -έλαβε την κυβέρνησιν του δυτικού τμήματος του κράτους. Επειδή δε -από του γεγονότος τούτου ουδέποτε σχεδόν ή εν παρόδω και επ' -ολίγιστον μόνον χρόνον τα δύο τμήματα του κράτους ηνώθησαν υπό -μίαν αρχήν και κυβέρνησιν, η υπό του Θεοδοσίου Α' γενομένη μεταξύ -των δύο υιών αυτού διανομή του κράτους και η εις τον θρόνον του -Βυζαντίου άνοδος του Αρκαδίου θεωρούνται συνήθως ως η πραγματική -αρχή του Ελληνορωμαϊκού κράτους της Ανατολής, του δυτικού -μένοντος Λατινικού (21). {40} Εις δε την υπό τοιαύτην έννοιαν -αντίληψιν του γεγονότος συνετέλεσε και τούτο, ότι, ενώ εν τη -προηγουμένη επί των υιών του Μεγάλου Κωνσταντίνου διαιρέσει του -κράτους, ως και επί της μεταξύ του Ουαλεντινιανού και του -Ουάλεντος, το ανατολικόν τμήμα του κράτους περιελάμβανεν εν -Ευρώπη μόνον την Θράκην και την κάτω Μοισίαν, αι δε λοιπαί εν -Ευρώπη Ελληνικαί χώραι ηνωμέναι διοικητικώς μετά της Ιταλίας -υπήγοντο εις την Δύσιν νυν το του Αρκαδίου κράτος περιελάμβανε -και πάσας τας εν Ευρώπη Ελληνικάς χώρας, ως τούτο εγένετο και -κατά την επί του Γρατιανού ανάρρησιν του Θεοδοσίου Α' ως -αυτοκράτορος της Ανατολής (379 μ. Χ.) (22). Αλλ' όμως και μετά -την επί των δύο παίδων του Θεοδοσίου Α' διαίρεσιν του κράτους, η -εσωτερική πολιτική ενότης μεταξύ των δύο τμημάτων του Ρωμαϊκού -κράτους υφίστατο έτι επί ικανόν χρόνον, και το Ελληνικόν κράτος -της Ανατολής δεν εχωρίζετο αποτόμως από του Λατινικού της Δύσεως• -αλλ' αμφότερα εθεωρούντο έτι αποτελούντα έν κατ' ουσίαν Ρωμαϊκόν -κράτος, αν και δεν έλειπον και έριδες και αντιζηλίαι μεταξύ των -αυτοκρατορικών αυλών και των πολιτικών ανδρών των δύο κρατών. - -Επί του Αρκαδίου του ανελθόντος εις τον θρόνον κατά το 18 έτος -της ηλικίας αυτού, ένεκα της απειρίας του νεαρού βασιλέως και της -ανικανότητος και της φαυλότητος των συμβούλων αυτού πολλαί -επήλθαν συμφοραί εις το κράτος το ανατολικόν. Μόλις απέθανεν εν -Κωνσταντινουπόλει τω 395 μ. Χ. ο Θεοδόσιος Α' ή Μέγας, όστις διά -της δυνάμεως και ενεργείας και της φρονήσεως αυτού είχεν -ειρηνεύσει τους Βησιγότθους, επανέστησαν ούτοι κατά της -Κυβερνήσεως του Αρκαδίου και καταστήσαντες αρχηγόν αυτών άνδρα -τινά εκ των παρ' αυτοίς αρχαίων ηρωικών γενών, τον βάρβαρον, αλλά -γενναίον και ηρωικόν Αλάριχον, εισήλασαν ορμητικώς εις τας -εντεύθεν του Αίμου επαρχίας του κράτους (396). Και αφού εν Θράκη -προήλασαν μέχρι των τειχών αυτών της Κωνσταντινουπόλεως, -εστράφησαν είτα προς νότον αρπάζοντες και λεηλατούντες πάσαν την -χώραν και προυχώρησαν μέχρι της Πελοποννήσου. Αι Θερμοπύλαι ένεκα -προδοσίας κατελείφθησαν ανυπεράσπιστοι, οι δε Βησιγότθοι και ο -Αλάριχος κατέλαβον και τας Αθήνας και ελεηλάτησαν αυτάς. Οι -Βησιγότθοι ήσαν, καθώς είπομεν, Χριστιανοί αρειανοί εξ ίσου -μισούντες και τους εθνικούς και τους ορθοδόξους Χριστιανούς• ως -δε Χριστιανοί φανατικοί αγόμενοι υπό ιερέων φανατικών αρειανών -επέφερον καταστροφάς και εις τα μνημεία της αρχαίας Ελληνικής -τέχνης και λατρείας. Και δεν έβλαψαν μεν εν Αθήναις τα μνημεία -της τέχνης ως φαίνεται, αλλά κατά την εις Πελοπόννησον προέλασιν -αυτών κατέστρεψαν εν Ελευσίνι τον σεβάσμιον ενταύθα ναόν της -Δήμητρος, εφόνευσαν δε και τον τελευταίον ιεροφάντην των -Ελευσινίων μυστηρίων (23). Και εις Πελοπόννησον δε εισβαλόντες -μεγίστας επήνεγκον ενταύθα καταστροφάς πόλεων αρχαίων και ιερών -αλλοιώσαντες την όψιν της αρχαίας ταύτης Ελληνικής χώρας και -επαγαγόντες την παρακμήν του ενταύθα Ελληνικού βίου. - -Απέναντι της φοβεράς ταύτης εις τας αρχαιοτάτας κοιτίδας του -Ελληνικού και Ευρωπαϊκού πολιτισμού βαρβαρικής επιδρομής οι εν -Κωνσταντινουπόλει σύμβουλοι του Αρκαδίου ερίζοντες και -επιβουλεύοντες αλλήλοις ουδόλως ειργάζοντο σπουδαίως προς -απόκρουσιν των επιδρομέων. Ο στρατός του κράτους συνέκειτο τότε -κυρίως από μισθοφόρων βαρβάρων Γερμανών, εν οίς το κυριώτατον -μέρος απετέλουν πάλιν, οι Γότθοι. Ούτοι δ' απετέλουν και τον -συμμαχικόν, ως είπομεν, στρατόν των φοιδεράτων. Και οι Γότθοι δε -ούτοι εστασίαζον προς τους εν Κωνσταντινουπόλει κυβερνώντας, καθ' -όν χρόνον, ο Αλάριχος διέτρεχε λεηλατών τας Ευρωπαϊκάς χώρας του -Κράτους. Κατά τους χρόνους τούτους και οι Ούννοι εισέβαλλον εις -την Μικράν Ασίαν εισερχόμενοι από της Ανατολικής Ευρώπης διά των -στενών του Καυκάσου (των Κασπίων Πυλών). Και οι Γότθοι δε οι -πεμπόμενοι προς άμυναν της Μ. Ασίας εναντίον των Ούννων -εστασίασαν και ούτοι. Εν τοιαύτη οικτρά καταστάσει ευρισκομένων -των πραγμάτων, ως σωτήρ του κράτους παρέστη ο βάρβαρος -(Βανδήλος), αλλ' ισχυρός και συνετός και χρηστός σύμβουλος του εν -τη Δύσει αυτοκράτορος Ονωρίου, ο διοικών νυν ισχυρώς τα του -Δυτικού κράτους, ο Στελίχων, μεγάλας κεκτημένος στρατιωτικάς -αρετάς. Ευθύς ως ήλθεν ούτος εις Πελοπόννησον μετά στόλου και -στρατού και επήλθε κατά του εν Αρκαδία τότε ευρισκομένου -Αλαρίχου, εις τοιαύτην εντός σμικρού περιήγαγε τούτον αμηχανίαν -εν τοις όρεσι τοις Αρκαδίας (εν Φολόη) ώστε μόλις εσώθη από -ολοσχερούς καταστροφής φεύγων μετά σπουδής διά του Ρίου εις την -Αιτωλίαν και εκείθεν εις την Ηπειρον καταδιωκόμενος, υπό του -Στελίχωνος. Αλλά νυν σωτήρες του Αλαρίχου εγένοντο οι εν -Κωνσταντινουπόλει σύμβουλοι του Αρκαδίου. {42} Φθονούντες ούτοι -την δόξαν και την δύναμιν του Στελίχωνος και φοβούμενοι την -ανάμιξιν αυτού εις τα πράγματα του Ανατολικού κράτους, διώρισαν -τον Αλάριχον διοικητήν και αρχιστράτηγον του Ιλλυρικού, ήτοι -πασών των εν Ευρώπη (πλην της Θράκης και της κάτω Μοισίας) -Ελληνικών χωρών (24). Τότε ο Αλάριχος ανοίξας τα εν ταις χώραις -ταύταις οπλοστάσια του κράτους και οπλίσας διά των όπλων των -Ρωμαϊκών τους Γότθους αυτού, επήλθε διά της Ιλλυρίας εναντίον της -Ιταλίας και εισήλασεν εις την άνω Ιταλίαν (400-402 μ. Χ.), και -ηττήθη μεν υπό του Στελίχωνος εν Πολλεντία (403 μ. Χ.), αλλ' ήτο -έτι τοσούτον φοβερός, ώστε μόνον διά χρημάτων απεχώρησε της -Ιταλίας και επανήλθεν εις την Ιλλυρίαν. Και η μεν Ιταλία εσώθη -ούτως επί μικρόν από της Γοτθικής επιδρομής, αλλά το γεγονός -μόνον τούτο της εις Ιταλίαν εισβολής του Αλαρίχου μεγάλας -επήνεγκε μεταβολάς εν απάση τη Δύσει, συνδυαζόμενον μετά της -εκτεθείσης ήδη Μεγάλης Μεταναστεύσεως των λαών της αρξαμένης από -της Ουννικής εις την Ευρώπην επιδρομής. - -5. Η Μεγάλη Μετανάστευσις των λαών -εκτεινομένη εις την Δύσιν. - -Ο Στελίχων, ίνα δυνηθή ν' αποκρούση τον Αλάριχον από της Ιταλίας, -είχε καλέσει εις την χώραν ταύτην πάντα τα εκτός αυτής πέραν των -Άλπεων εν Γαλατία, Ιβηρία και Βρεττανία Ρωμαϊκά στρατεύματα. Ούτω -δε άπαν το δυτικόν τμήμα του Ρωμαϊκού κράτους εκτός της Ιταλίας -αφίετο ανυπεράσπιστον εις την διάκρισιν των βαρβάρων (Γερμανικών -δηλονότι) λαών, οίτινες καταλαβόντες νυν οριστικώς ταύτας -κατέλυσαν εν τη Δύσει κατ' ουσίαν το Ρωμαϊκόν κράτος το εκτός της -Ιταλίας. Οι βάρβαροι ούτοι απ' αιώνων ήδη εποιούντο επιδρομάς εις -τας δυτικάς χώρας του Ρωμαϊκού κράτους, αλλά δεν επέφερον την -διάλυσιν του κράτους εν τοις χώραις ταύταις, διότι δεν -εγκαθίσταντο εν αυταίς, αλλά μετά τας λεηλασίας και τας παροδικάς -καταστροφάς, άς επέφερον, επέστρεφον εις τας πατρίδας αυτών• -οσάκις δέ τινες των λαών τούτων επεχείρουν να καταλάβωσι χώρας -Ρωμαϊκάς, ως οι Φράγκοι και οι Αλαμαννοί (οι επί των αυτοκρατόρων -Κωνσταντίνου και Κωνσταντίου και επί του Ιουλιανού εισβάλλοντες -συνεχώς εις την Γαλατίαν) απεκρούοντο υπό των Ρωμαϊκών λεγεώνων. -Αλλά νυν Ρωμαϊκοί μεν λεγεώνες δεν υπήρχον πλέον, οι δε βάρβαροι -πιεζόμενοι υπ' αλλήλων ηναγκάζοντο να εγκαταστώσιν εν ταις -Ρωμαϊκαίς χώραις. Καθώς είπομεν, οι εις την ανατολικήν Ευρώπην -από του 374 εισβαλόντες και πάσας τας από του Καυκάσου και της -Κασπίας και του Ευξείνου μέχρι της Βαλτικής θαλάσσης και του κάτω -Δανουβίου χώρας καταλαβόντες Ούννοι ηνάγκασαν πολλούς Σλαυικούς -λαούς, ιδίως τους λεγομένους Σαρμάτας (ή Βένδους), να εισβάλωσιν -εις τας Γερμανικάς χώρας και ν' απώσωσι δυτικώτερον και -νοτιώτερον πολλούς Γερμανικούς λαούς. Τω 405 μ. Χ., έν έτος μετά -την από της Άνω Ιταλίας αποχώρησιν του Αλαρίχου, πλήθος βαρβάρων -Γερμανών (Σουήβων, Βανδήλων, Βουργουνδίων, Αλανών) εν οίς -πλείονες των 200 χιλιάδων υπήρχον μαχηταί, υπό την αρχηγίαν -Ροδογαΐσου τινός εισήλασαν εις την Ιταλίαν, εμβαλόντες εις την -Ρώμην μείζονα τρόμον ή ο Αλάριχος. Τότε δε ο Στελίχων ανεδείχθη -αύθις σωτήρ της Ιταλίας και της Ρώμης κατανικήσας τους βαρβάρους -διά των εν Ιταλία λεγεωνών εν Φαισούλαις φονευθέντος και του -Ραδαγαΐσου. Αλλά τα λείψανα των ηττηθέντων βαρβαρικών στιφών -υπερβάντα αύθις τας Άλπεις ηνώθησαν μετ' άλλων πολλών βαρβάρων -και διέβησαν τον Ρήνον (την τελευταίαν ημέραν του αυτού έτους 405 -μ. Χ.) και εισέβαλον εις την Γαλατίαν. Και άλλοι μεν των βαρβάρων -τούτων εγκατέστησαν εν αυτή τη Γαλατία τη νοτιοδυτική ως οι -Βουργούνδιοι ών το όνομα διετηρήθη μέχρι νυν εν τη απ' αυτών -Bourguignon κληθείση χώρα της Γαλλίας), άλλοι δε, ως οι Σουήβοι, -Βανδήλοι και Αλανοί, διαβάντες τα αφρούρητα στενά των Πυρηναίων -εισέβαλον εις την Ιβηρίαν και, αφού δεινώς ελεηλάτησαν αυτήν κατά -μήκος και πλάτος, ενήργησαν είδος τι διανομής της χερσονήσου εν -εαυτοίς. Ταυτοχρόνως άλλοι Γερμανικοί λαοί, οι Αλαμαννοί, -κατέλαβον το πλείστον της νυν Ελβετίας και την Αλσατίαν, και οι -Φράγκοι εγκατέστησαν οριστικώς εν τη βορειανατολική Γαλατία. Και -η Βρεττανία δε, ήτις από των χρόνων τούτων εγκατελείφθη υπό της -Ρώμης, ανακληθέντων των εν αυτή λεγεώνων, εξετίθετο εις δεινάς -επιδρομάς των από Βορρά (από της Σκωτίας) ληστρικώς εισβαλλόντων -εις την χώραν Πίκτων και Σκώτων, εωσού οι κάτοικοι εν τη -απογνώσει αυτών εκάλεσαν εις βοήθειαν αυτών τον εν ταις ακταίς -της Γερμανικής θαλάσσης εγκαταστάντα τότε βάρβαρον λαόν των -Άγγλων ή Αγγλοσαξόνων. Ούτοι διέβησαν τω 449 μ. Χ. εις την -Βρεττανίαν υπό τους δύο αρχηγούς αυτών Έγκιστον και Όρσαν, και -αφού εξεδίωξαν της χώρας τους ειρημένους Πίκτους και Σκώτους, -εγένοντο αυτοί κύριοι της χώρας εξολοθρεύσαντες διά μαχαίρας τους -Βρεττανούς, ών μικρά λείψανα εσώθησαν μέχρι νυν εν ταις -απροσίτοις ορειναίς χώραις της Ουαλλίας και Κορνουαλλίας. - -Ούτω λοιπόν από των αρχών ήδη του 5 μ. Χ. αιώνος το Ρωμαϊκόν -κράτος περιωρίσθη εν τη Δύσει σχεδόν εις μόνην την Ιταλίαν, -καταλυθέν πράγματι εν πάσαις ταις λοιπαίς χώραις ή ως σκιά μόνον -διατηρούμενον έν τισι γωνίαις υπό τινων επάρχων και στρατηγών. -Αλλά και η Ιταλία, ής χάριν πάσαι αι άλλαι χώραι της Δύσεως -εγκατελείφθησαν εις την τύχην αυτών, ουχί πολύ μετά την -καταστροφήν των υπό τον Ροδογαΐσον εισβαλόντων βαρβάρων εις νέαν -υπέκυψε βαρβαρικήν επιδρομήν κινδυνεύσασα νυν να καταληφθή -ολόκληρος υπό βαρβάρων. Αφού τω 403 ο Αλάριχος και μετά την ήτταν -αυτού φοβερός μένων απεχώρησε διά χρημάτων της χερσονήσου, ο -Στελίχων, ο σωτήρ γενόμενος τότε της Ιταλίας, διεβλήθη υπό των -φθονούντων την δόξαν αυτού αθλίων αυλικών συμβούλων ότι αυτός -δήθεν είχε καλέσει εις Ιταλίαν τον Αλάριχον και ότι διά της -ανακλήσεως των λεγεώνων εγένετο αίτιος να καταληφθώσιν υπό -βαρβάρων αι πέραν των Άλπεων χώραι. Ο ασθενής το πνεύμα Ονώριος, -ούτινος και κηδεμών εγένετο ο Στελίχων και συγγενής ήτο -στενώτατος (έχων σύζυγον την εξαδέλφην του Ονωρίου και θετήν -θυγατέρα του Θεοδοσίου Α' Σερήναν), δους πίστιν εις τας διαβολάς -ταύτας, συνήνεσεν εκών άκων εις τον φόνον του ανδρός τούτου -τελεσθέντα εν Ραβέννη μετ' ασεβούς παρασπονδίας (408 μ. Χ.), αφού -ο εις τον ναόν ως εις άσυλον καταφυγών ανήρ παρεδόθη επί τη -υποσχέσει της ασφαλείας της ζωής αυτού. Αλλ' ο φόνος ούτος -ακριβώς έδωκεν αφορμήν εις τον Αλάριχον να εισβάλη αύθις από της -Ιλλυρίας εις την Ιταλίαν (25). Αλλά νυν ο Αλάριχος επήλθεν απ' -ευθείας εναντίον της Ρώμης, διότι δεν υπήρχε πλέον ανήρ οίος ο -Στελίχων ίνα επίσχη την πορείαν αυτού. Η υπερήφανος τότε -κοσμοκράτειρα πόλις, ήτις μετά την υπό των Γαλατών άλωσιν του 389 -π. Χ. ουδέποτε είχεν ιδεί πολέμιον προ των τειχών αυτής, πλην του -άπαξ παροδικώς εμφανισθέντος (τω 311 π. Χ.) προ των πυλών της -πόλεως, αλλ' ουδέν επιχειρήσαντος κατ' αυτής Αννίβου, έβλεπε νυν -τον σύμμικτον από Γότθων, Ούννων και άλλων παντοίων βαρβάρων -στρατόν του Αλαρίχου περικυκλούντα τον περίβολον αυτής. Η πείνα -και ο λοιμός και η ανανδρία των κατοίκων (ών ο πληθυσμός κατά -τινας υπολογισμούς υπερέβαινε τότε το εκατομμύριον) έπεισαν την -βουλήν να διαπραγματευθή προς τον Αλάριχον και να εξαγοράση την -αποχώρησιν αυτού διά παροχής 5 χιλ. λιτρών χρυσίου και 30 χιλ. -λιτρών αργύρου και πολλών πολυτίμων πραγμάτων. Αλλ' ο ονόματι -αυτοκράτωρ Ονώριος, όστις δεν ήδρευεν εν Ρώμη από φόβου, αλλ' -εκρύπτετο εν τη οχυρά ένεκα των περί αυτήν ελών απροσίτω παρά τον -Αδρίαν παραλία πόλει Ραβέννη, ηρνήθη να επικυρώση την σύμβασιν. -Τούτο καί τινες άλλαι απιστίαι των εν Ραβέννη ηνάγκασαν τον -Αλάριχον να επέλθη αύθις εναντίον της Ρώμης, αφού ουδέν -κατώρθωσεν επελθών μετά του στρατού αυτού εναντίον της Ραβέννης. -Η Ρώμη ταχέως εκυριεύθη νυν (410) υπό των Γότθων και εδόθη εις -τριήμερον λεηλασίαν, μεθ' ό ο Αλάριχος καταλιπών την πόλιν ταύτην -μετέβη μετά της απείρου λείας αυτού εις την Κάτω Ιταλίαν, δηών -και καταστρέφων, αρπάζων και λεηλατών καθ' οδόν πάσας τας -Ιταλικάς χώρας. Εν τη Κάτω Ιταλία γενόμενος κατεσκεύασε στόλον -παρασκευαζόμενος να μεταβή εις Σικελίαν, είτα δε να υποτάξη και -την απέναντι κειμένην Αφρικήν, ίνα ούτως ιδρύση μέγα και ισχυρόν -Βησιγοτθικόν κράτος εν Ιταλία. Αλλ' εν μέσω των βουλευμάτων αυτού -τούτων αφήρπασεν αυτόν ο θάνατος εν Καλαβρία το αυτό της αλώσεως -της Ρώμης έτος (410 μ. Χ.). - -Ο διαδεξάμενος τον Αλάριχον ως αρχηγός των Βησιγότθων -γυναικάδελφος αυτού Ατάουλφος (ή Αδόλφος) ειρηνεύσας προς τους -Ρωμαίους απεχώρησε της Ιταλίας μετά των Γότθων αυτού (412 μ. Χ.), -ίνα, ανακτώμενος πέραν των Άλπεων εν Γαλατία όσας ήθελε δυνηθή -χώρας από των νεωστί κατακτησαμένων τας χώρας ταύτας βαρβάρων, -εγκαταστήση αυτόθι τους Γότθους αυτού, αναγνωριζόμενος υπό του -αυτοκράτορος Ονωρίου ως νόμιμος κύριος των χωρών τούτων (26). -Προς τούτοις ο Ονώριος συνήνεσεν ίνα η εν τη εξουσία των Γότθων -ευρισκομένη αδελφή αυτού Πλακιδία συνάψη γάμον μετά του Αταούλφου -τελεσθέντα μεγαλοπρεπώς εν Ναρβόννη της Γαλατίας (414) (27). Ο -Ατάουλφος και οι Βησιγότθοι αυτού εγκατέστησαν πράγματι εν τη υπ' -αυτών κατακτηθείση νοτίω Γαλατία, ένθα ίδρυσαν κράτος -Βησιγοτθικόν, όπερ μετ' ολίγον εξετάθη και πέραν των Πυρηναίων εν -Ισπανία. Τοιούτον τέλος έλαβεν εν Ανατολή και εν τη Δύσει η -μεγάλη Γοτθική επιδρομή, η διαρκέσασα 16 έτη. Η επιδρομή αύτη, -μεθ' όλας τας μεγάλας καταστροφάς, άς επήνεγκεν εις τας κυρίως -Ελληνικάς χώρας, κατέλιπεν εν τω όλω άθικτον το Ανατολικόν -κράτος, ενώ εν τη Δύσει επήνεγκεν εμμέσως την εκτός της Ιταλίας -κατάλυσιν του Ρωμαϊκού κράτους και την υπό βαρβάρων άλωσιν της -τότε κοσμοκρατείρας Ρώμης. Όμως και η Ρώμη και η Ιταλία ως -λείψανα του μεγάλου εν τη Δύσει Ρωμαϊκού κράτους εξηκολούθησαν -έτι παλαίουσαι εν αγωνία αλγεινή επί 65 περίπου έτη, ίνα -διατηρήσωσι σκιάν τινα της αρχής ταύτης. Ο Ονώριος ο βασιλεύων εν -μέσω της δεινής ταύτης θυέλλης των βαρβαρικών επιδρομών -ετελεύτησε τω 523 μ. Χ. εν Ραβέννη καταλιπών την αρχήν, -συναινέσει του εν Ανατολή αυτοκράτορος Θεοδοσίου Β', εις τον -ανεψιόν αυτού (υιόν της Πλακιδίας από του δευτέρου γάμου αυτής -μετά του Κωνσταντίου) Ουαλεντινιανόν. - -6. Τα εν Ανατολή επί του Αρκαδίου. - -Πολύ προ του Ονωρίου ετελεύτησεν εν Ανατολή τω 408 μ. Χ. ο -αδελφός αυτού Αρκάδιος. Ο Αρκάδιος, και αφού διά του Στελίχωνος -απεσοβήθη ο από του Αλαρίχου και των Γότθων κίνδυνος, εξηκολούθει -κυβερνών εν Ανατολή ασθενώς καταλείπων τα πάντα εις τας χείρας -των υπουργών αυτού, οίτινες ήσαν άνθρωποι φαύλοι και ηθικώς -διεφθαρμένοι. Τούτων ο μεν Ρουφίνος (Γαλάτης εκρωμαϊσθείς) -εφονεύθη κατά την του Αλαρίχου εκδρομήν υπό του Γότθου Γαϊνά, του -αρχηγού των εν τη υπηρεσία του κράτους Γότθων μισθοφόρων, η δε -πραγματική εξουσία περιήλθε τότε εις τον Γαϊνάν και εις τον -φαύλον και τυραννικόν Ευτρόπιον. Αλλά και ούτος περιελθών εις -έριδα προς τον Γαϊνάν κατεδιώχθη υπ' αυτού και κατέφυγεν εις τον -ναόν της Αγίας Σοφίας ως εις άσυλον (28). Το δε γεγονός τούτο -έδωκεν αφορμήν εις τον τότε μέγαν πατέρα της Εκκλησίας τον -αρχιεπίσκοπον Κωνσταντινουπόλεως Ιωάννην Χρυσόστομον, ν' -απαγγείλη εν τη περιστάσει ταύτη ένα των λαμπροτάτων αυτού λόγων, -τον «Εις Ευτρόπιον» επιγραφόμενον. Εν τούτω αντιπαραβάλλων ο -θείος πατήρ την θέσιν εις ήν περιήλθε νυν ο άνθρωπος ούτος προς -την τέως κατεχομένην θέσιν του παντοδυνάμου υπουργού, παριστά -ζωηρότατα το μάταιον παντός μεγαλείου ανθρωπίνου μη στηριζομένου -επί αρετής, θέμα του λόγου λαβών τα του Εκκλησιαστού «Ματαιότης -ματαιοτήτων, τα πάντα ματαιότης». Όμως ο Ι. Χρυσόστομος, ο -πικρότατα ελέγξας τον Ευτρόπιον, δεν επέτρεψε την παράδωσιν του -Ευτροπίου ειμή επί ρητή υποσχέσει ότι δεν έμελλε να φονευθή. -Αληθώς δε ο Ευτρόπιος παραδοθείς νυν εις τον διώκτην αυτού -εξωρίσθη εις Κύπρον• οπόθεν βραδύτερον επαναχθείς εις -Κωνσταντινούπολιν εφονεύθη εν Χαλκηδόνι. - -Μετά δε τον φόνον και του Γαϊνά ως σύμβουλος του Αρκαδίου εν -ονόματι αυτού ήρχεν η αγέρωχος βασίλισσα Ευδοξία, θυγάτηρ ισχυρού -τινος Φράγκου εν τη υπηρεσία του κράτους ευρισκομένου, -προκαλέσασα διά της τυραννίας και της ασεβείας αυτής την διά -σφοδρών λόγων του I. Χρυσοστόμου κατ' αυτής εκδηλουμένην -αντιπολίτευσιν. Ήτο δε αληθώς ηθικώς παρήγορον γεγονός ότι εν -μέσω της αθλίας καταστάσεως της επικρατούσης τότε εν -Κωνσταντινουπόλει και εν τη Κυβερνήσει, ένθα άνθρωποι ηθικώς -φαύλοι και τυραννικοί και άρπαγες διείπον τα του Κράτους, -βάρβαροι δε αρχηγοί βαρβάρων μισθοφόρων ήσαν οι επιτετραμμένοι -την άμυναν του Κράτους εναντίον άλλων βαρβάρων, Γότθων εν Ευρώπη, -Ούννων και Ισαύρων (29) εν Μικρά Ασία, μόνη δύναμις ηθική εν τω -Κράτει η συνέχουσα αυτό ήτο η Χριστιανική Εκκλησία και οι -επιφανείς αρχηγοί αυτής, εν οίς κατά τους χρόνους τούτους την -πρωτίστην και επιφανεστάτην θέσιν κατέχει ο Ιωάννης Χρυσόστομος. -Ούτος μόνον διά των αυστηρών Χριστιανικών αυτού αρετών, διά της -θαυμασίας ευγλωττίας και διά της ατρομήτου παρρησίας, μεθ' ής -ήλεγχε τους άρχοντας και αυτήν την Ευδοξίαν, επέβαλλε το κράτος -του λόγου αυτού εις πάντας και εις αυτόν τον Γαϊνάν και εις τους -βαρβάρους αυτού. Αλλά και ο μέγας ούτος ανήρ ένεκα της τόλμης και -της παρρησίας, μεθ' ής ήλεγχε τας πράξεις των κυβερνώντων και -αυτής της βασιλίσσης, διήγειρε καθ' εαυτού το σφοδρόν μίσος της -Ευδοξίας. Αύτη δε συνεννοηθείσα μετά ιεραρχών τινων φθονούντων -την δύναμιν και την δόξαν του Ιωάννου ενήργησε την από του θρόνου -απομάκρυνσιν και εξορίαν του ανδρός. Ο λαός της πρωτευούσης -σφόδρα ταραχθείς επί τούτω επέτυχε την ταχείαν επάνοδον του -μεγάλου ιεράρχου. Αλλά νέαι επιβουλαί νέαν επήνεγκον του ανδρός -εξορίαν εις τας εσχατιάς της Μικράς Ασίας, εν ή εξορία μετά -πολλάς κακοπαθείας ετελεύτησεν (εν Κομάνοις του Πόντου) ο μέγας -ούτος πατήρ της Εκκλησίας και γενναιότατος της αληθείας μάρτυς. -{48} Ο δε βασιλεύς Αρκάδιος, κατ' όνομα μόνον βασιλεύων εν μέσω -των θυελλωδών τούτων χρόνων, ετελεύτησε τω 408 μ. Χ., μετά 13 -ετών βασιλείαν καταλιπών τον θρόνον εις τον υιόν αυτού Θεοδόσιον -Β'. - -7. Θεοδόσιος Β' ο επικαλούμενος Μικρός (408-450 μ. Χ.) και η -Πουλχερία και Μαρκιανός (450-457). Ουαλεντινιανός Γ' (423-453 μ. -Χ.) - -Ο Θεοδόσιος ανήλθεν εις τον θρόνον το όγδοον της ηλικίας άγων -έτος, διετέλεσε δε υπό την κηδεμονίαν εν αρχή μεν (μέχρι του 414 -μ. Χ.) του χρηστού πολιτικού ανδρός Ανθεμίου, είτα δε (κατά το 14 -έτος της ηλικίας αυτού) της κατά δύο έτη μόνον πρεσβυτέρας, αλλά -ισχυράς τω πνεύματι αδελφής αυτού Πουλχερίας, ήτις είναι η πρώτη -γυνή η διευθύνουσα εν τω Ρωμαϊκώ κράτει επισήμως την υπερτάτην -αρχήν. Ο Θεοδόσιος τη συστάσει της αδελφής αυτού ενυμφεύθη -γυναίκα εξ Αθηνών καταγομένην, την θυγατέρα του Αθηναίου -φιλοσόφου Λεοντίου Αθηναΐδα, ήτις γενομένη Χριστιανή μετωνομάσθη -Ευδοκία. Και υπήρξε μεν γυνή και βασίλισσα αγαθή, πεπαιδευμένη -και λίαν ευεργετική, αλλά δεν υπήρξε μέχρι τέλους ευτυχής, διότι -εγκατελείφθη υπό του Θεοδοσίου περιπεσούσα εις την δυσμένειαν της -παντοδυνάμου παρά τω αδελφώ Πουλχερίας. Επί της μακράς βασιλείας -του Θεοδοσίου, αν και η καθόλου ταραχώδης κατάστασις των -εξωτερικών πραγμάτων εξηκολούθει έτι, ιδίως εν Ευρώπη, ουχ ήττον -ένεκα της συνετής κυβερνήσεως της Πουλχερίας ου μικρά επήλθε -βελτίωσις, μάλιστα εν Ασία. Και πρώτον κατέπαυσαν ενταύθα αι των -Ούννων διά Καυκάσου γενόμεναι εις την Μικράν Ασίαν εισβολαί, -ωσαύτως δε αι ληστρικαί εν τη χώρα ταύτη επιδρομαί των Ισαύρων. -Πόλεμός τις εναντίον της Περσίας κηρυχθείς τω 420 διά τον τότε -υπό του Ισδεγέρδου Α' γενόμενον εν Περσία κατά των Χριστιανών -διωγμόν επερατώθη νικηφόρος τω 423 διά της γενναιότητος των -βαρβάρων Γερμανών πολεμαρχών. {49} Έπειτα το Κράτος εμεγαλύνθη εν -Ασία κατά την εξωτερικήν έκτασιν διά της ειρηνικώς τελεσθείσης -μεταξύ αυτού και του Περσικού Κράτους διανομής της Αρμενίας -(εκλιπούσης ενταύθα κατά τους χρόνους τούτους της από 4 αιώνων -αρχούσης της χώρας δυναστείας των Αρσακιδών (30) ). Επί του -Θεοδοσίου Β' ανεφύη και νέα εν τη Εκκλησία αίρεσις των -«Νεστοριανών», ούτω κληθείσα υπό του αρχηγού αυτής Νεστορίου, -πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως, διδάσκουσα μέχρι τινός υπό τύπον -νέον τα δόγματα των Αρειανών. Αλλά την ούτως επελθούσαν νέαν -διατάραξιν της θρησκευτικής ειρήνης κατέπαυσεν η Πουλχερία, -ενεργήσασα εν τω ευσεβεί αυτής ζήλω σύγκλησιν Οικουμενικής -Συνόδου εν Εφέσω (430 μ. Χ.). Η Σύνοδος αύτη, ήτις είναι η Γ' -Οικουμενική Σύνοδος, κατεδίκασε την διδασκαλίαν του Νεστορίου, -όστις καθηρέθη νυν και εξωρίσθη. Προς τούτοις επί του Θεοδοσίου -Β' εγένετο μεγάλη Συλλογή των μέχρι αυτού εκδοθέντων νόμων και -εξεδόθη ο Θεοδοσιανός λεγόμενος Κώδιξ. - -Αλλ' εν μέσω των ειρηνικών τούτων έργων της βασιλείας του -Θεοδοσίου Β' ενέσκηψεν από βορρά νέος εν Ευρώπη κατά του Κράτους -φοβερός κίνδυνος ένεκα της εμφανίσεως νέου και μεγάλου βαρβάρου -επιδρομέως και κατακτητού ηγεμόνος, όστις ην ο των Ούννων ηγεμών -Αττίλας. - -8. Ο Αττίλας και οι Ούννοι. - -Είδομεν ότι οι εξ Ασίας επί της βασιλείας του Ουάλεντος -εισβαλόντες εις την Ευρώπην Ούννοι διεσπάρησαν καθ' όλην την -ευρυτάτην έκτασιν των χωρών της ανατολικής Ευρώπης των -αποτελουσών το πλείστον της νυν Ευρωπαϊκής Ρωσίας, διηρημένοι εις -διαφόρους φυλάς διατελούσας υπό ιδίους φυλάρχους. Είδομεν προσέτι -ποίαι και πόσαι μεγάλαι μεταβολαί επήλθον εις το Ρωμαϊκόν κράτος, -ιδίως εν τη Δύσει, και εν αυτοίς τοις βαρβάροις λαοίς της μέσης -Ευρώπης, κατ' ακολουθίαν της Ουννικής επιδρομής. Ταύτα πάντα ήσαν -έτι έμμεσα αποτελέσματα της μεγάλης επιδρομής, προελθόντα εκ της -εναντίον αλλήλων και εναντίον του Ρωμαϊκού κράτους μετακινήσεως -των Σλαυικών και των Γερμανικών λαών, των εκδιωχθέντων υπό των -Ούννων εκ της ανατολικής Ευρώπης. Διότι αι Ουννικαί φυλαί, αι -εισβαλούσαι εις την ανατολικήν Ευρώπην από του 374 μ. Χ. και -καταλαβούσαι τας μεταξύ της Βαλτικής, του Ευξείνου, του Δανουβίου -και του Βόλγα χώρας, δεν προυχώρησαν τότε περαιτέρω προς δυσμάς. -Αλλά περί τας αρχάς του 5 μ. Χ. αιώνος φύλαρχός τις Ούννος, -Ρουγίλας ή Ρούας καλούμενος, ήνωσεν απάσας τας εν ταις ειρημέναις -χώραις διεσπαρμένας Ουννικάς φυλάς εις έν μέγα υπ' αυτόν κράτος. -Μετά δε τον θάνατον του Ρουγίλα (433 μ. Χ.) παρέλαβον την αρχήν -του Ουννικού κράτους οι δύο ανεψιοί αυτού (υιοί του Μουνδζούκ) -Αττίλας (ή Αττίλας) και Βλέδας. Αλλ' εκ τούτων έμεινε μετ' ολίγον -μόνος άρχων ο Αττίλας, ποιήσας εκποδών διά φόνου τον αδελφόν -αυτού Βλέδαν (435 μ. Χ.). Ο Αττίλας θεωρών εαυτόν ως τον υπό του -θεού προωρισμένον κύριον του κόσμου και «μάστιγα του θεού» -(εναντίον των λαών) (31) καλών εαυτόν, ώρμησεν επί την -κατάκτησιν του κόσμου και εξέτεινε το κράτος προς ανατολάς μέχρι -των ορίων της Ασίας, προς δυσμάς δε μέχρι του Ρήνου και του -Αδρίου, υποτάξας ούτως εν Ευρώπη πάντας τους Σλαυικούς λαούς και -τους πλείστους και αξιολογωτάτους των Γερμανικών λαών. - -Το κράτος τούτο του Αττίλα εκταθέν και μέχρι του κάτω Δανουβίου -επίεζε δίκην εφιάλτου το ανατολικόν Ρωμαϊκόν κράτος, ζώντος έτι -του Θεοδοσίου Β'. Το κράτος τούτο, όπερ επί του Ρουγίλα ήδη -ετέλει φόρον ετήσιον τοις Ούννοις 350 λίτρας χρυσίου (428,000 -δραχμών), νυν υπό του Αττίλα φοβεράς υπέστη καταστροφάς και -ερημώσεις χωρών μέχρι των προθύρων της Κωνσταντινουπόλεως. -Εβδομήκοντα πόλεις του κράτους μεταξύ του Δανουβίου, του Ευξείνου -και του Αδρίου (ιδίως εν ταις Ιλλυρικαίς επαρχίαις) κατεστράφησαν -εντελώς• τα στρατεύματα τα αυτοκρατορικά ηττήθησαν κατά κράτος εν -τρισί μεγάλαις μάχαις, και πάσα η Ελληνική χερσόνησος εν Ευρώπη -περιέστη νυν εις την διάκρισιν των βαρβάρων. Ο Θεοδόσιος -ηναγκάσθη να συνομολογήση ειρήνην (441 μ. Χ.) ταπεινωτικήν, δι' -ής εφάπαξ μεν ως δαπάνην πολεμικήν ετέλει τω Αττίλα λίτρας -χρυσίου 6,000 (ήτοι 7,344,000 δραχμών), ετήσιον δε φόρον 2,100 -λίτρας χρυσίου (ήτοι 2,270,400 περίπου δραχμάς), παρεχώρει δε -προς τούτοις εις το κράτος του Αττίλα μεγίστην έκτασιν γης από -του κράτους αυτού περιλαμβάνουσαν το ήμισυ της νυν Βουλγαρίας και -μέρος της νυν Σερβίας. Ο Αττίλας ούτω κατέστη τρόμος των λαών. -Και ενώ οι τούτου πρέσβεις οι πεμπόμενοι εις την αυλήν του -Θεοδοσίου ελάλουν μετ' αφορήτου υπεροψίας προς τον αυτοκράτορα ως -προς θεράποντα του κυρίου αυτών, ζυγίζοντες εκάστην λέξιν ευμενή -ή δυσμενή διά χρυσίου και διά δώρων πολυτελών, οι του -αυτοκράτορος πρέσβεις, οι πεμπόμενοι εις την ευτελή σκηνήν του -Αττίλα, διερχόμενοι δι' εκτάσεων ερήμων εν μέσω καπνιζόντων -ερειπίων των προσφάτως καταστραφεισών του Κράτους πόλεων, -παρίσταντο προ του Μογγόλου δεσπότου ως ικέται δυσωπούντες [32] -τον φοβερόν νικητήν διά πλουσίων δώρων. Πάντες δε οι αρχηγοί και -ηγεμόνες των υποτεταγμένων αυτώ Γερμανικών και Σλαυικών λαών -εμάχοντο υπό τας σημαίας αυτού ως απλοί οπλαρχηγοί και ως -δορυφόροι περιέβαλλον εν ταπεινώσει τον θρόνον αυτού. Εν τοιαύτη -ταπεινωτική απέναντι του Αττίλα διετέλει θέσει το ανατολικόν -κράτος και σύμπας ο μέχρι Ρήνου βαρβαρικός κόσμος καθ' ό έτος -ετελεύτησεν ο Θεοδόσιος Β' (450 μ. Χ.). - -9. Η Πουλχερία και ο Μαρκιανός - -Μετά τον θάνατον του Θεοδοσίου Β' μόνη κυρία του κράτους έμεινεν -η Πουλχερία. Αλλ' είτε διότι ήτο ασύνηθες μέχρι νυν γυνή να άρχη -μόνη εν τω Ρωμαϊκώ κράτει, είτε διότι η Πουλχερία αυτή ησθάνετο -την ανάγκην ανδρός συνάρχοντος αυτή ισχυρού και γενναίου, ήλθεν η -τέως παρθένος ηγεμονίς εις γάμου κοινωνίαν απλώς τυπικήν (μείνασα -πάντοτε παρθένος) προς τον γηραιόν στρατηγόν και συγκλητικόν -Μαρκιανόν. Επί της συναρχίας του Μαρκιανού και της Πουλχερίας το -κράτος το Ανατολικόν απηλλάγη της φοβεράς πιέσεως του Αττίλα, -πρώτον μεν διότι ο Μαρκιανός ετήρησε προς τον Αττίλαν γλώσσαν -πολύ διάφορον της του Θεοδοσίου Β', ειπών εις τους πρέσβεις του -Αττίλα τους απαιτούντας την απότισιν των καθυστερουμένων φόρων, -ότι το μεν χρυσίον φυλάττει εις τους φίλους, εις δε τους εχθρούς -έχει να δείξη μόνον σίδηρον (πόλεμον δηλονότι) δεύτερον δε διότι -άλλα γεγονότα είλκυον την προσοχήν του Αττίλα προς την Δύσιν. - -{52} Είδομεν ότι τω 423 μ. Χ. τον Ονώριον διεδέξατο εν τη Δύσει ο -ανεψιός αυτού Ουαλεντινιανός Γ'. Ο Ουαλεντινιανός Γ' ένεκα του -ατασθάλου χαρακτήρος και της φαύλης κυβερνήσεως αυτού κατέστησεν -έτι χείρονα την επί του Ονωρίου εις τοσαύτην αθλιότητα -περιελθούσαν κατάστασιν του δυτικού κράτους. Μεγάλην δύναμιν εν -τη αυλή της Δύσεως είχε τότε ο πατρίκιος και στρατηγός Αέτιος. -Διά των διαβολών δε τούτου ο της Αφρικής διοικητής Βονιφάτιος -περιπεσών εις δυσμένειαν της αυλής του Ουαλεντινιανού και αποστάς -απ' αυτής εκάλεσεν εις βοήθειαν αυτού τους εν Ισπανία Βανδήλους. -Οι Βανδήλοι ούτοι, ών το όνομα ένεκα της ωμότητος και -βαρβαρότητος των υπ' αυτών διαπραττομένων κατέστη παροιμιώδες εν -τη ιστορία (Βανδαλισμός = πράξις βάρβαρος και ιδίως καταστρεπτική -των έργων του πολιτισμού) υπό τον φοβερόν αρχηγόν αυτών Γεζέριχον -διεπεραιώθησαν από της Ισπανίας (διά του Ηρακλείου πορθμού) εις -την Αφρικήν (429 μ. Χ.) και καταλαβόντες πάσαν την Μαυριτανίαν -και την Νουμιδίαν επήλθον εν μέσω φοβερών καταστροφών και -ερημώσεων και κατά της πρωτευούσης των εν Αφρική Ρωμαϊκών χωρών -Καρχηδόνος (33), ήν κατέστησαν πρωτεύουσαν του κράτους αυτών και -ορμητήριον των κατά των παραλίων της Ιταλίας και των καθ' άπασαν -την δυτικήν και την ανατολικήν Μεσόγειον Ρωμαϊκών και Ελληνικών -χωρών πειρατικών επιδρομών. Ούτω κατά τραγικόν τινα ιστορικόν -συνδυασμόν των πραγμάτων το όνομα της Καρχηδόνος, όπερ εν τη -αρχαιότητι τοσούτον ενέπνεε φόβον εις τους Ρωμαίους, κατέστη -αύθις (νυν το της Ρωμαϊκής ακριβώς Καρχηδόνος !) φοβερόν εν ταις -τελευταίαις στιγμαίς της επιθανατίου αγωνίας της Ρωμαϊκής -κοσμοκρατορίας. - -Ο Γεζέριχος ούτος προκαλέσας μετ' ολίγον την κατ' αυτού οργήν του -γενναίου βασιλέως των εν τη νοτίω Γαλατία και βορείω Ισπανία -Βησιγότθων Θευδερίχου Α' (34) και φοβούμενος επίθεσιν εκ μέρους -τούτου, παρεκίνει διά πρεσβείας τον Αττίλαν ίνα ενωθή μετ' αυτού -εις κοινήν εναντίον των Βησιγότθων στρατείαν. Αλλ' ο Αττίλας είχε -και άλλην αφορμήν να κινηθή προς την Δύσιν. Η Ονωρία, η αδελφή -του Ουαλεντινιανού, ένεκα του ακολάστου βίου αυτής εν τη αυλή της -Ραβέννης είχε πεμφθή εις Κωνσταντινούπολιν, ίνα διατελή ενταύθα -υπό την αυστηράν κηδεμονίαν της αυστηρότατον ηθικόν βίον -διαγούσης θείας αυτής Πουλχερίας. Αλλ' η Ονωρία κατά την εν -Κωνσταντινουπόλει διαμονήν αυτής κατώρθωσε διά τινος των εις -Κωνσταντινούπολιν ελθόντων πρέσβεων του Αττίλα να πέμψη προς -τούτον δακτύλιον γάμου, προτείνουσα αυτώ νόμιμον γάμον. Ο Αττίλας -έπεμψε τότε πρεσβείαν προς τον Ουαλεντινιανόν ζητών την χείρα της -Ονωρίας και ως προίκα το ήμισυ του υπό τον Ουαλεντινιανόν -Ρωμαϊκού κράτους. Μετά της πρεσβείας έπεμψεν ο Αττίλας και τον -δακτύλιον της Ονωρίας, ίνα δηλωθή η νομιμότης της μνηστείας και -το δίκαιον των απαιτήσεων αυτού. Η αυλή της Ραβέννης απέρριψε την -αίτησιν του Αττίλα, ακριβώς καθ' όν χρόνον ο Μαρκιανός απέρριπτε -την περί αποτίσεως των φόρων αξίωσιν αυτού. Ο Αττίλας εξεμάνη υπ' -οργής εναντίον αμφοτέρων των αυτοκρατορικών αυλών, αλλ' έκρινεν -επί τέλους προτιμότερον να στραφή εναντίον της Δύσεως. - -Ούτω τω 450 μ. Χ. ώρμησεν ο Αττίλας από της εν τη νυν Ουγγαρία -(παρά την νυν πόλιν Τοκάυ) καθέδρας αυτού προς δυσμάς• αλλ' αντί -να εισβάλη απ' ευθείας εις την Ιταλίαν, εστράφη κατ' αρχάς προς -την Γαλατίαν, ίνα καταστρέψη ενταύθα την δύναμιν των Βησιγότθων -και ενωθή μετά των Βανδήλων. Μετά 700 χιλιάδων βαρβάρων, εν οίς -πλην των Ούννων και των Σλαύων μαχητών υπήρχον και πλείστοι -Γερμανοί πάντων σχεδόν των εντεύθεν του Ρήνου οικούντων -Γερμανικών λαών, διέβη τον Ρήνον φέρων πανταχού φοβεράς -καταστροφάς. Αι παρά τον Ρήνον κείμεναι πόλεις Αργεντοράτον (το -νυν Στρασβούργον), Ουορματία, Σπείρα και Μογουντία ελεηλατήθησαν -δεινώς κατά την διάβασιν του βαρβαρικού στρατού, όστις -ακατάσχετος προχωρών εν Γαλατία αφίκετο μέχρι της πόλεως Κηνάβου -ή Αυρηλίας (νυν Ορλεάνης), της αποτελούσης διά των περί αυτήν -στενοποριών την κλείδα της νοτίου Γαλατίας. Αλλ' ενταύθα ακριβώς, -ενώ επολιόρκει την Αυρηλίαν, επήλθε κατ' αυτού ο υπό τον Ρωμαίον -πατρίκιον στρατηγόν Αέτιον, τον τελευταίον ήρωα του πίπτοντος -Ρωμαϊκού κράτους, Ρωμαϊκός στρατός, μεθ' ού ήσαν ηνωμένοι και οι -Βησιγότθοι υπό τον ηγεμόνα αυτών Θευδέριχον Α', οι εν Ισπανία -Αλανοί και Σουήβοι, οι εν Γαλατία Βουργούνδιοι και οι ιθαγενείς -Γαλατικοί λαοί, οι τέως μεν Ρωμαίοι υπήκοοι, νυν δε (από της επί -του Ονωρίου ανακλήσεως των Ρωμαϊκών λεγεώνων) γενόμενοι ελεύθεροι -σύμμαχοι. Ούτως ο Γερμανικός βαρβαρικός κόσμος εν τη μεγάλη -μεταξύ του δυτικού Ρωμαϊκού κράτους και των Ούννων συγκρούσει ήτο -διηρημένος μεταξύ των δύο αντιπάλων. Άμα τη εμφανίσει του -αντιπάλου τούτου στρατού ο Αττίλας, μη δυνάμενος να χρησιμοποιήση -το ιππικόν αυτού εν ταις περί την Αυρηλίαν δυσχωρίαις, υπεχώρησεν -εις τας αναπεπταμένας πεδιάδας της βορειανατολικής Γαλατίας. {54} -Ενταύθα δε εν τοις Καταλαυνικοίς λεγομένοις πεδίοις (εν τοις -πέριξ της νυν Γαλλικής πόλεως Châlons-sur-Marne) συνεκροτήθη -(κατά το θέρος του 451 μ. Χ.) η πρώτη μεγίστη εν τη Δυτική Ευρώπη -μάχη των λαών διαρκέσασα μέχρι βαθείας νυκτός, καθ' ήν λέγεται -ότι έπεσον αμφοτέρωθεν 300 χιλιάδες μαχητών. Αλλ' επί τέλους η -νίκη έκλινεν υπέρ των Ρωμαίων και των συμμάχων αυτών, προ πάντων -ένεκα της μεγάλης ανδρείας των δύο Βησιγότθων βασιλέων, του -βασιλέως Θευδερίχου και του υιού αυτού Θορισμόνδου, του -διαδεξαμένου επί του πεδίου αυτού της μάχης τον ηρωικώς ενταύθα -πεσόντα πατέρα αυτού και μετά της αυτής ρώμης και ηρωισμού -εξακολουθήσαντος τον αγώνα. Ο Αττίλας ηναγκάσθη να υποχωρήση προς -τον Ρήνον. Αλλ' η ήττα αυτού δεν ήτο οριστική και τελεία. Διά -τούτο και διότι οι σύμμαχοι νικηταί ένεκα της προς τον -Θορισμόνδον αντιζηλίας του Αετίου δεν εξηκολούθησαν ερρωμένως την -καταδίωξιν, ηδυνήθη ο Αττίλας να διαπεραιωθή ανενόχλητος και -υπερήφανος τον Ρήνον και να επανακάμψη εις τα εν τη νυν Ουγγαρία -χειμάδια αυτού. - -Το επόμενον έαρ (452 μ. Χ.) εκινήθη πάλιν προς δυσμάς• αλλά νυν -εισέβαλεν εις την Ιταλίαν (35) μετά τοσούτου πλήθους βαρβάρων, -ώστε ο υπό τον Αέτιον στρατός δεν ετόλμησε ν' αντιπαραταχθή αυτώ -εις μάχην εκ του συστάδην, αλλ' υπεχώρησεν εις τας οχυράς θέσεις -καταλείπων πάσαν την μέχρι Ρώμης ύπαιθρον χώραν εις την διάκρισιν -των αγρίων στιφών του Αττίλα. Αλλ' η Ρώμη δεν υπέστη έφοδον και -καταστροφάς. Προελθών ο Αττίλας μέχρι των τειχών της πόλεως -ήρξατο απροσδοκήτως της προς τα οπίσω πορείας. Κατά τινα -παράδοσιν ο τότε Πάπας Λέων Α' παραστάς ως αρχηγός πρεσβείας -πεμφθείσης υπό των Ρωμαίων προς τον Αττίλαν κατώρθωσε να πείση -αυτόν να μη εισέλθη εις την πόλιν. Λέγεται μάλιστα ότι ο Λέων -επέδρασεν επί την δεισιδαίμονα ψυχήν του Αττίλα υπομνήσας αυτόν -την τύχην του Αλαρίχου, θανόντος μικρόν μετά την εις Ρώμην -είσοδον αυτού. Λέγεται μάλιστα ότι ο Αττίλας είδε κατ' όναρ και -τους πολιούχους Αποστόλους της πόλεως Πέτρον και Παύλον -απειλούντας αυτόν μέλλοντα να εισέλθη εις την πόλιν. Ως -πραγματικώτερα δ' αίτια της αιφνιδίου επιστροφής του Αττίλα -θεωρούνται η λοιμώδης νόσος η ενσκήψασα εν τοις ελώδεσι τόποις -της Ιταλίας εις τα πολυπληθή αυτού στίφη του ιππικού και ο φόβος -της εκ μέρους του Αετίου από νώτων προσβολής. Μόλις δ' επέστρεψεν -ο Αττίλας εκ της εις Ιταλίαν στρατείας, απέθανε (453) κατά την -ιδίαν νύκτα, καθ' ήν ετέλεσε τους γάμους αυτού μετά της ωραίας -Γερμανίδος Ιλδικούς, θυγατρός ηγεμόνος τινός Βουργουνδίου υπ' -αυτού φονευθέντος• θανατωθείς, ως λέγεται, υπό της Ιλδικούς -αυτής, ήν βία είχεν εξαναγκάσει εις γάμον, ζητούσης εκδίκησιν του -τε φόνου του πατρός και της ταπεινώσεως, εις ήν υπέβαλεν ο -Αττίλας το έθνος αυτής. - -Ούτως ετελεύτησεν ο φοβερός ούτος αρχηγός των Ούννων, περιβόητος -γενόμενος διά τε τον τρόμον, όν ενέπνεε τοις συγχρόνοις, και διά -τας καταστροφάς τας επενεχθείσας υπ' αυτού εις τε το Ανατολικόν -και το Δυτικόν κράτος και εις τους υποδουλωθέντας καθόλου υπ' -αυτού λαούς. Ο Αττίλας, όπως και πάντες οι μεγάλοι βάρβαροι -κατακτηταί, δεν εστερείτο καί τινων αρετών συνδεδεμένων μετά της -φυσικής δυνάμεως και της συναισθήσεως της δυνάμεως ταύτης. -Τοιαύται δ' αυτού αρεταί ήσαν η μεγαλοψυχία προς τους ηττημένους, -η πίστις και γενναιότης προς τους συμμάχους και φίλους και -γενναία τις περιφρόνησις προς ταπεινάς επιβουλάς πολεμίων (36). -Ως βάρβαρος ήτο απλούστατος και λιτότατος τον βίον. Και ενώ εις -τους πολυπληθείς Γερμανούς ηγεμόνας, οίτινες ως δορυφόροι -περιεστοίχιζον αυτόν, ως και εις Ούννους μεγιστάνας, επέτρεπε να -εσθίωσι παρ' αυτόν εν τραπέζαις πολυτελεστάταις από σκευών χρυσών -και αργυρών, αυτός ήσθιε, καθήμενος χαμαί, περί την μόνην ξυλίνην -αυτού τράπεζαν, από πηλίνων αγγείων και έπινεν από ξυλίνων υδριών -και ποτηρίων. Δεν ήτο δε παντελώς αναίσθητος και είς τινας -οπωσούν πνευματικάς απολαύσεις, ιδίως εις την μουσικήν, έχων περί -εαυτόν Γερμανούς αοιδούς ψάλλοντας άσματα ηρωικά Γερμανικά των -τότε χρόνων και παίζοντας τα μουσικά όργανα αυτών• οσάκις δε -επανήρχετο από των νικηφόρων αυτού στρατειών, Γερμανίδες αοιδοί -επορεύοντο εις προϋπάντησιν αυτού και συνώδευον αυτώ εν άσμασιν -εις την ευτελή από ξυλίνων οικιών συγκειμένην Παννονικήν κώμην, -ήτις ήν πρωτεύουσα του αχανούς αυτού κράτους (37). - -10. Το τέλος του Ουννικού κράτους. - -Μετά τον θάνατον του Αττίλα συνέβη εις το Ουννικόν κράτος ό,τι -βλέπομεν συνήθως συμβαίνον εν τη ιστορία εις τα μεγάλα βάρβαρα εκ -βαρβάρων λαών συγκροτούμενα κράτη. Ταύτα μη έχοντα ιδίαν δύναμιν -εσωτερικήν οργανούσαν και συντηρούσαν αυτά, αλλά συγκροτούμενα -και συνεχόμενα διά του προσωπικού πνεύματος, της διανοίας και της -επιβολής, της αρχικής φύσεως και της αρετής, ενίοτε δε και διά -της βαρβαρικής μεγαλοφυίας ενός ανδρός, υπάρχουσι και -μεγαλύνονται και εμπνέουσι φόβον ενόσω ζη και άρχει ο μέγας -αρχηγός• άμα δε τούτου εκλιπόντος διαλύονται εις τα εξ ών -συνετέθησαν. Το μέγα κράτος το Ουννικόν του Αττίλα συνεκροτείτο -από Ούννων και των βία υπαχθέντων υπ' αυτό Γερμανικών και -Σλαυικών λαών. Αποθανόντος του Αττίλα οι υιοί αυτού ήρισαν προς -αλλήλους περί της διανομής του κράτους, ως συμβαίνει συχνότατα εν -τοις βαρβάροις. Αι έριδες αύται επήνεγκον διαίρεσιν μεταξύ των -πολυπληθών Ουννικών φυλών. Ταύτας δε επωφελούμενοι οι διά φόβου -μόνον συνεχόμενοι τέως προς το Ουννικόν κράτος Γερμανικοί λαοί -απέστησαν. Και πρώτον οι Ουστρογότθοι οι πολεμήσαντες παρά τον -Αττίλαν εν τοις Καταλαυνικοίς πεδίοις εναντίον των μετά των -Ρωμαίων συμμαχούντων αδελφών αυτών Βησιγότθων (Ουστρογότθος ην ο -εν τη μάχη ταύτη φονεύσας τον ηρωικόν βασιλέα των Βησιγότθων (ίδ. -σ. 54)) επανέστησαν εναντίον των Ούννων, ενίκησαν αυτούς εν -πολλοίς μάχαις και εφόνευσαν εκ των πολλών υιών του Αττίλα τον -ανδρείον Ελλάκ. Εξέλιπον δε μετ' ολίγον και οι άλλοι υιοί του -Αττίλα. Είς δε μόνον τούτων, ο Ιρνάκ, κατώρθωσε να διατηρήση έν -τινι γωνία των του Ευξείνου ακτών μικρόν τι κράτος, όπερ και -τούτο κατελύθη υπό νέων, εξ Ασίας επιδραμόντων, βαρβάρων. Οι -Ούννοι μετά την κατάλυσιν του μεγάλου κράτους αυτών ή απετέλουν -κατά φυλάς ίδια ασήμαντα βαρβαρικά κράτη ή υπετάσσοντο εις άλλα -βαρβαρικά κράτη, συνήθως δε υπηρέτουν κατά στίφη ως μισθοφόροι εν -τω Ανατολικώ και εν τω Δυτικώ Ρωμαϊκώ κράτει. - -{57} Η των Ούννων εν τη Ευρώπη εμφάνισις, η επενεγκούσα εν τη -Δύσει εμμέσως την εκτός της Ιταλίας κατάλυσιν του Ρωμαϊκού -κράτους, ουδεμίαν εν τη Ελληνική Ανατολή άλλην επήνεγκε μεγάλην -καταστροφήν ή την μέχρι Πελοποννήσου εισβολήν των Βησιγότθων, τας -εις την Μικράν Ασίαν γενομένας διά του Καυκάσου παροδικάς -επιδρομάς και τας καταστροφάς τας γενομένας υπό του Αττίλα εις -τας βορείους επαρχίας του κράτους επί του Θεοδοσίου Β'. Αλλ' η -Ουννική αύτη εξ Ασίας εις Ευρώπην επιδρομή είχε τούτο το υπό -καθόλου έποψιν σπουδαίον αποτέλεσμα εν τε τη Ανατολή και τη -Δύσει, ότι δι' αυτής ανεώχθη η μεγάλη μεταξύ της ένδον Ασίας και -της Ευρώπης οδός προς μελλούσας νέας μεγάλας μεταναστεύσεις λαών. -Ο φραγμός ο μεταξύ του πεπολιτισμένου και του βαρβαρικού κόσμου -ήρθη, και τα ίχνη των Ούννων ηκολούθησαν πολλά άλλα Ασιατικά -βάρβαρα φύλα• και πολλαί εκ διαλειμμάτων διά της Ανατολικής -Ευρώπης μέχρι του 13 και 14 αιώνος εγένοντο εξ Ασίας εις την -Ευρώπην επιδρομαί μεγάλως επιδράσασαι επί τας τύχας ιδίως του -Ελληνικού κράτους. Μετά την κατάλυσιν του Ουννικού κράτους την -γενομένην μικρόν μετά τα μέσα του 5 μ. Χ. αιώνος τα Σλαυικά φύλα -τα υποτεταγμένα πρότερον εις το κράτος του Αττίλα, πιεζόμενα νυν -υπό νέων εξ Ανατολής επιδραμόντων βαρβάρων, κατήλθον εις τα -βόρεια όρια του Ανατολικού Ρωμαϊκού κράτους και πολλαχώς από του -6 μ. Χ. αιώνος ήρξαντο να ενοχλώσι το κράτος τούτο• ποικιλώνυμα -δε βάρβαρα έθνη αλλεπάλληλα από της Ασίας επιδραμόντα εις τας -πρότερον υπό των Ούννων κατεχομένας χώρας μεγάλας συνεχώς έφερον -μεταβολάς εν τε τοις βορείοις ορίοις του Ελληνικού κράτους και εν -τη νοτιανατολική, εν μέρει δε και εν τη μέση Ευρώπη. Αλλά τας -νέας ταύτας βαρβαρικάς μεταναστεύσεις δυνάμεθα να -παρακολουθήσωμεν σαφέστερον ιδίως εν τη περαιτέρω ιστορία της -Ελληνικής Ανατολής. - -11. Ιστορία του Ανατολικού Ρωμαϊκού κράτους από -του θανάτου του Θεοδοσίου Β' μέχρι της βασιλείας -του Αναστασίου Α' (450-491 μ. Χ.). - -Είπομεν ότι μετά τον θάνατον του Θεοδοσίου Β' την αρχήν και την -διοίκησιν του κράτους ανέλαβεν η Πουλχερία μετά του Μαρκιανού. -Και η μεν Πουλχερία εβασίλευσεν έτι τέσσαρα έτη, τελευτήσασα τω -454 μ. Χ. ο δε Μαρκιανός επέζησε 3 έτη τη Πουλχερία, καθ' ά -εκυβέρνησε μόνος το κράτος. Έργον της συμβασιλείας της Πουλχερίας -και του Μαρκιανού είναι και η τω 451 μ. Χ. συγκροτηθείσα εν -Χαλκηδόνι τετάρτη μεγάλη Οικουμενική Σύνοδος, η καταδικάσασα την -μετά την καταδίκην του Νεστορίου αναφυείσαν νέαν αίρεσιν των -Ευτυχιανών ή Μονοφυσιτών. Η αίρεσις αύτη υπό τινος Ευτυχούς -κηρυχθείσα μίαν μόνην σχεδόν ανεγνώριζεν εν τω Χριστώ φύσιν, την -θείαν. Η δε Σύνοδος καταδικάσασα την τοιαύτην διδασκαλίαν -εδογμάτισεν εν τω θεανθρώπω Χριστώ δύο φύσεις _ασυγχίτως_ -ηνωμένας, θείαν και ανθρωπίνην, και την ανθρωπίνην υποτασσομένην -εις την θείαν. Αλλά το δόγμα τούτο εθεωρήθη υπό των Μονοφυσιτών -ως αποκλίνον προς την διδασκαλίαν του Νεστορίου την -καταδικασθείσαν υπό της Γ' Οικουμενικής Συνόδου, και διά τούτο -δεν ανεγνωρίσθη πανταχού του κράτους και πολλάς επί πολύν χρόνον -παρήγαγεν έριδας ταραττούσας την εσωτερικήν ειρήνην του κράτους. - -Μετά τον θάνατον του Μαρκιανού, όστις ένεκα του μετά της -Πουλχερίας γάμου ανήκει εις τον υπό του Θεοδοσίου Α' ιδρυθέντα -βασιλικόν οίκον, ουδείς εκ του οίκου τούτου υπελείπετο φυσικός -κληρονόμος του θρόνου πλην του επί θυγατρί (Ευφημία) γαμβρού του -Μαρκιανού Προκοπίου Ανθεμίου (38), εγγόνου του γνωστού ημίν εκ -της ιστορίας του Αρκαδίου Ανθεμίου (σελ. 48). Αλλ' ο Ανθέμιος δεν -κατώρθωσε να καταλάβη τον θρόνον. Εδόθη δε ούτος τότε υπό τινος -μέγα δυναμένου εν Κωνσταντινουπόλει Γότθου ή Αλανού βαρβάρου, του -πατρικίου Άσπαρ, εις τον πρώην επιμελητήν του οίκου αυτού, νυν δε -χιλίαρχον Λέοντα τον Θράκα. Διότι, ως είπομεν (σημ. 18), οι -ισχυροί εν τω κράτει βάρβαροι αποφεύγοντες οι ίδιοι να λαμβάνωσι -την αυτοκρατορικήν αρχήν ενήργουν να δοθή αύτη εις τους υπ' αυτών -ευνοουμένους Ρωμαίους, ίνα άρχωσιν αυτοί διά τούτων. Τούτο -εγένετο και νυν• αλλ' ουχί καθ' άπασαν την βασιλείαν του Λέοντος -Α'. Διότι ούτος, αφού επί ικανά έτη υπέμεινεν εξ ανάγκης την -πολιτικήν και ηθικήν ροπήν του Άσπαρ, ήλθεν επί τέλους εις ρήξιν -προς τον προστάτην τούτον, μη θέλων να εξαρτάται διά παντός απ' -αυτού, και εν τη ρήξει ταύτη κατόρθωσε να εξολοθρεύση τον τε -Άσπαρ και τον οίκον αυτού και να στερεώση εαυτόν εν τη αρχή. Το -έργον τούτο κατώρθωσεν ο Λέων διά τινος σπουδαίου εν τω -στρατιωτικώ οργανισμώ του κράτους επενεχθέντος υπ' αυτού -νεωτερισμού. Ο στρατός του κράτους συνέκειτο έτι κατά το πλείστον -και κυριώτατον αυτού μέρος υπό βαρβάρων μισθοφόρων. Επειδή δε επί -τοιούτου βαρβαρικού στρατού εστηρίζετο και η δύναμις του Άσπαρ, ο -Λέων επεχείρησε να σχηματίση στρατόν εξ εγχωρίων κατοίκων του -κράτους. Αλλ' επειδή οι Ελληνορωμαίοι πολίται του κράτους, δεν -ήσαν ειθισμένοι εις τοιαύτην υπηρεσίαν, τον εγχώριον τούτον -στρατόν συνεκρότησεν από του εν Μικρά Ασία ορεινού ληστρικού λαού -των Ισαύρων. Ούτω δε εγένετο η αρχή της συγκροτήσεως εγχωρίων -ταγμάτων, ήτις γενικευθείσα κατά μικρόν εν όλω τω κράτει, και -ιδίως εν ταις Ασιατικαίς χώραις, εδημιούργησεν εις το κράτος κατά -τους επομένους αιώνας ισχυρόν εθνικόν, ως λέγομεν σήμερον, -στρατόν. Διά του τάγματος των Ισαύρων κατέλυσεν ο Λέων την -δύναμιν του Άσπαρ. - -Αλλά προ της καταλύσεως της δυνάμεως του Άσπαρ (471 μ. Χ.) ο Λέων -Α' είχεν επιχειρήσει ατυχή τινα οικτρώς αποτυχούσαν εξωτερικήν -μεγάλην στρατείαν. Ο αυτοκράτωρ ούτος επεχείρησε (467 μ. Χ.) από -κοινού μετά του εν τη Δύσει υπ' αυτού εγκατασταθέντος -αυτοκράτορος Ανθεμίου στρατείαν εναντίον του εν Αφρική πειρατικού -κράτους των Βανδήλων, όπερ εξηκολούθει να πληροί τρόμου και -καταστροφών τας περί την Μεσόγειον Ελληνικάς και Ιταλικάς χώρας. -Χίλια και εκατόν πλοία μετά εκατοντακισχιλίων μαχητών επέμφθησαν -από Κωνσταντινουπόλεως εναντίον της Αφρικής, μετά των δυνάμεων δε -τούτων έμελλε να ενωθή και ο εξ Αιγύπτου πεμπόμενος στρατός και η -εξ Ιταλίας πεμφθείσα ήδη εις την Αφρικήν ναυτική και στρατιωτική -δύναμις. Αλλ' η μεγάλη αύτη υπερπόντιος στρατεία, δι' ήν -εδαπάνησε μόνον το ανατολικόν κράτος 180 χιλιάδας λιτρών χρυσίου -(169,120,000 δραχμ.), απέτυχεν οικτρώς ένεκα της ανικανότητος του -αρχηγού του στόλου Βασιλίσκου (αδελφού της βασιλίσσης Βηρίνης, -γυναικός του Λέοντος Α') και της τόλμης και πανουργίας του -Γεζερίχου και των Βανδήλων αυτού. Ούτοι κατασκευάσαντες στόλον -ολόκληρον πυρφόρων ή πυρπολικών (39) πλοίων και βοηθούμενοι υπό -της φοράς του ανέμου και υπό της ιδίας αυτών πειρατικής τόλμης -κατώρθωσαν να καταστρέψωσιν αύτανδρα τα πλείστα των Ρωμαϊκών -πλοίων. Ολίγα μόνον λείψανα του υπερηφάνου στόλου διασωθέντα -κατώρθωσαν να επιστρέψωσιν εις Κωνσταντινούπολιν φέροντα και τον -Βασιλίσκον, όστις εν τη συναισθήσει της ενοχής αυτού κατέφυγεν -εις τον ναόν της Αγίας Σοφίας ως εις άσυλον, είτα δε εσώθη διά -της προστασίας της Βηρίνης. - -Της ατυχούς ταύτης στρατείας μετέσχε και ο Άσπαρ, όστις εθεωρήθη -προδοτικώς ενεργήσας εν αυτή, και διά τούτο επέσπευσε και τον εκ -μέρους του Λέοντος κατ' αυτού παρασκευαζόμενον όλεθρον. - -Αξιοσημείωτον γεγονός της βασιλείας του Λέοντος Α' είναι ότι -ούτος πρώτος εστέφθη ως αυτοκράτωρ διά τελετής εκκλησιαστικής εν -τη Αγία Σοφία υπό του Πατριάρχου Ανατολίου, ενώ μέχρι νυν η μόνη -επίσημος πράξις της εις τον θρόνον ανόδου ήτο απλώς η υπό του -στρατού γινομένη επίσημος ανάρρησις. Ετελεύτησε δε ο Λέων Α' τω -474 (40) . - -Τον Λέοντα διεδέξατο ο ήδη υπ' αυτού του βασιλέως μικρόν προ του -θανάτου αυτού συμβασιλεύς αναγορευθείς εγγονός Λέων Β', υιός της -θυγατρός αυτού Αριάδνης, ήν είχε δώσει εις γάμον προς τον Ίσαυρον -και αρχηγόν του εξ Ισαύρων συγκροτηθέντος στρατού Ζήνωνα (41). Ο -Λέων Β' παις έτι ων καθ' όν χρόνον ετελεύτησεν ο Λέων Α', -επέθηκεν επί της κεφαλής του πατρός αυτού το βασιλικόν στέμμα και -κατέστησεν αυτόν συμβασιλέα. Αποθανόντος δε του παιδός Λέοντος 10 -μήνας μετά την τελευτήν του Λέοντος Α', μόνος κύριος του κράτους -έμεινεν ο παρά παιδός παραλαβών τε και διαδεξάμενος την αρχήν -Ζήνων. Η βασιλεία του Ζήνωνος υπήρξε πλήρης εσωτερικών ταραχών, -το μεν ένεκα των κατ' αυτού επιβουλών και στάσεων του Βασιλίσκου -και της Βηρίνης, το δε ένεκα των εκ της αιρέσεως των Μονοφυσιτών -προερχομένων θρησκευτικών ερίδων. Η αίρεσις των Μονοφυσιτών, η -καταδικασθείσα υπό της εν Χαλκηδόνι Συνόδου του 451, τοσούτον ην -έτι ισχυρά εν πολλαίς χώραις του κράτους, τοσούτον δε σφοδρά και -η μεταξύ τούτων και των Ορθοδόξων, ήτοι των οπαδών της εν -Χαλκηδόνι Συνόδου, έρις, ώστε ο Ζήνων ενόμισεν ότι έπρεπεν αυτός -να επαναγάγη την θρησκευτικήν ειρήνην λύων διά διατάγματος -βασιλικού ζητήματα θρησκευτικά και δογματικά και εξέδωκεν επί -τούτω (482 μ. Χ.) το λεγόμενον «Ενωτικόν» (ως διάταξιν μέλλουσαν -να ενώση τας διισταμένας μερίδας). Είνε αληθές ότι ο Ζήνων είχεν -υπέρ εαυτού εν τω έργω τούτω την γνώμην των τότε πατριαρχών -Κωνσταντινουπόλεως και Αλεξανδρείας και άλλων πολλών επιφανών -ιεραρχών. {61} Αλλά και ούτως η πράξις του βασιλέως κατεδικάσθη -σφοδρώς υπό της πλείστης μερίδος των Ορθοδόξων, και ο Πάπας Ρώμης -Φήλιξ Β' αφώρισε τον τότε Πατριάρχην Κωνσταντινουπόλεως Ακάκιον -ως επιτρέψαντα την εις τα δογματικά ζητήματα της Εκκλησίας -ανάμιξιν της κοσμικής αρχής. Επειδή δε και ο Ακάκιος εξήλειψε το -όνομα του Φήλικος εκ των διπτύχων της Εκκλησίας, ίνα μη -μνημονεύηται τούτο εν ταις εκκλησιαστικαίς ευχαίς, επήλθεν η -πρώτη μεταξύ των δύο Εκκλησιών διάστασις, διαρκέσασα πέντε και -τριάκοντα έτη. Εν τούτοις αι θρησκευτικαί έριδες και ταραχαί -εξηκολούθησαν καθ' όλην την βασιλείαν του Ζήνωνος και -εκορυφώθησαν επί του διαδόχου αυτού. - -Επί του Ζήνωνος συνέβησαν δύο γεγονότα σπουδαία εν τη όλη -ιστορία. Το πρώτον τούτων είναι η τω 476 επελθούσα εν Ιταλία -λεγομένη κατάλυσις της δυτικής αυτοκρατορίας, το δε η ενεργεία -του Ζήνωνος εις Ιταλίαν μετάβασις των Ουστρογότθων ιδρυσάντων -ενταύθα κράτος Ουστρογοτθικόν. Αλλ' αμφότερα ταύτα τα γεγονότα -ανήκουσι κυρίως εις την ιστορίαν της Δύσεως, ήν πρέπει να -συνάψωμεν ενταύθα προς την ημετέραν ιστορίαν. - -12. Ιστορία του Δυτικού κράτους από της εις Ιταλίαν εισβολής του -Αττίλα μέχρι του 476 μ. Χ. - -Ο Ουαλεντινιανός Γ', εφ' ού εγένετο η μεγάλη του Αττίλα προς την -δυτικήν Ευρώπην στρατεία και η εις Ιταλίαν εισβολή, εβασίλευεν εν -Ραβέννη και μετά τα γεγονότα ταύτα μετά της αυτής φαυλότητος και -ακολασίας. Ο στρατηγός Αέτιος, οιονεί προς αμοιβήν της νίκης, ήν -ήρατο εν Γαλατία, τω 451 μετά των συμμάχων Γερμανών εναντίον του -Αττίλα, εφονεύθη υπό του αθλίου αυτοκράτορος, φθονούντος και -φοβουμένου την δύναμιν του ανδρός (454). Αλλά μετ' ολίγον -εφονεύθη και αυτός ο Ουαλεντινιανός (455 μ. Χ.) υπ' ανδρός -επισήμου Ρωμαίου, του συγκλητικού Πετρωνίου Μαξίμου, ούτινος, ως -λέγεται, είχε παραπλανήσει την γυναίκα. Ο Μάξιμος μετά τον φόνον -ανηγόρευσεν εαυτόν αυτοκράτορα, ηνάγκασε δε και την χήραν του -Ουαλεντινιανού αυτοκράτειραν Ευδοξίαν, θυγατέρα του Θεοδοσίου Β' -και της βασιλίσσης Ευδοκίας (Αθηναΐδος) να συνάψη γάμον προς -αυτόν. Αλλ' η Ευδοξία εζήτησε προς εκδίκησιν του φόνου του -συζύγου και της προς αυτήν ύβρεως του σφετεριστού την προστασίαν -αυτού του φοβερού ηγεμόνος των Βανδήλων Γεζερίχου. Ούτος -επελάβετο προθύμως της ευκαιρίας και ήλθε μετά μεγάλου πειρατικού -στόλου και πλήθους Βανδηλικών στιφών εις την παραλίαν της Ιταλίας -και προσορμισθείς εις το επίνειον της Ρώμης Ωστίαν, ώρμησεν -εντεύθεν προς την Ρώμην. Ενταύθα επί τη αγγελία της Βανδηλικής -στρατείας ο Μάξιμος εφονεύθη υπό των εξαγριωθέντων κατ' αυτού -αυλικών, καθ' ήν στιγμήν έφευγεν από της πόλεως ίνα μη περιπέση -εις τας χείρας του Γεζερίχου. Και νυν η Ρώμη μείνασα άνευ -αυτοκράτορος και άνευ στρατού εζήτησε ν' αποτρέψη αφ' εαυτής την -Βανδηλικήν επιδρομήν πέμψασα εις τον Γεζέριχον τον πάπαν Λέοντα -Α', αυτόν εκείνον όστις, κατά τα λεγόμενα, είχε πεμφθή και προς -τον Αττίλαν. Αλλ' ο ηγεμών των Βανδήλων, όστις εφρόντιζε πολλώ -πλέον περί της αναμενούσης αυτόν εν Ρώμη πλουσίας λείας ή περί -της τιμωρίας του Μαξίμου, έμεινεν άκαμπτος, υποσχεθείς μόνον -αποχήν από φόνου και εμπρησμού, εν ή περιπτώσει, εννοείται, δεν -ήθελεν ευρεί αντίστασιν κατά την λεηλασίαν. Ούτως η Ρώμη -ειρηνικώς παραδοθείσα εις τας χείρας του φανερώς και επισήμως εις -διαρπαγήν ερχομένου Βανδήλου ηγεμόνος, υπέστη φοβεράν λεηλασίαν -διαρκέσασαν επί δύο ολόκληρους εβδομάδας. Ελεηλατήθησαν δε υπό -των Βανδήλων πλην των χρυσών και αργυρών και άλλων τιμαλφών -πραγμάτων και πλην της άλλης κινητής περιουσίας και αυτά τα έργα -της τέχνης• ουχί διότι οι Βανδήλοι απέδιδόν τινα σημασίαν εις -αυτά, αλλά διότι έβλεπον αυτά εκτιμώμενα υπ' άλλων και ως τοιαύτα -έχοντα αξίαν υλικήν εις αυτούς. Αυτή η επικεχρυσωμένη στέγη του -Καπιτωλίου αφηρέθη, ίνα ληφθή υπό των Βανδήλων ευκόλως ο επ' -αυτής χρυσός. Αλλά το πλουσιώτατον μέρος της Βανδηλικής λείας -απετέλουν αι μυριάδες ανθρώπων παντός φύλου και πάσης τάξεως, -ανδρών, γυναικών, παίδων, κληρικών και λαϊκών, οίτινες -εξανδραποδισθέντες από της Ρώμης και από της άλλης Ιταλίας -ήχθησαν εις την Αφρικήν. Ο δε τραγικός άμα και κωμικός επίλογος -της όλης ταύτης ιστορίας ήτο η τύχη της Ευδοξίας και των δύο -θυγατέρων αυτής Ευδοξίας και Πλακιδίας, αίτινες απαχθείσαι -αιχμάλωτοι υπό του Γεζερίχου εις Καρχηδόνα, μόλις μετά 7 έτη -(462) διά των ενεργειών του αυτοκράτορος Λέοντος Α' -ελευθερωθείσαι επέμφθησαν εις Κωνσταντινούπολιν, αφού εν τω -μεταξύ την πρεσβυτέραν τούτων Ευδοξίαν έδωκεν ο Γεζέριχος εις -γάμον προς τον υιόν αυτού Ουννέριχον. Ο Γεζέριχος πληρώσας τον -πολυπληθή πειρατικόν αυτού στόλον λείας ανθρώπων και πραγμάτων -απέπλευσεν εις το Αφρικανικόν πειρατικόν αυτού κράτος, αφού δύο -πρεσβείαι του εν Ανατολή αυτοκράτορος Μαρκιανού απήτουν την -αναχώρησιν αυτού από της Ιταλίας. - -{63} Μετά την αναχώρησιν των Βανδήλων αυτοκράτωρ εγένετο ο εν -Γαλατία τότε ευρισκόμενος Ρωμαίος στρατηγός Άβατος, λαβών -υπόσχεσιν υποστηρίξεως παρά του ηγεμόνος των Βησιγότθων. Αλλά και -ούτος απώλεσε την αρχήν μετά έν έτος (477), επαναστάντος κατ' -αυτού του εν τη Ρωμαϊκή υπηρεσία ως αρχηγού του βαρβάρου -μισθοφορικού στρατού διατελούντος Γότθου Ρικιμίρου. Ο Ρικίμιρος -παρέδωκε την αυτοκρατορικήν αρχήν εις τον συμπράξαντα αυτώ προς -την καθαίρεσιν του Αβίτου επιφανή Ρωμαίον Μαϊωριανόν. Αλλ' ο -αληθής άρχων και κυβερνήτης ήτο αυτός ο Ρικίμιρος, επί έξ και -δέκα έτη κυβερνήσας αυτό από του Μεδιολάνου, ένθα ήδρευε, διά των -εν Ρώμη υπ' αυτού αναβιβαζομένων εις τον θρόνον και -καταβιβαζομένων απ' αυτού αυτοκρατόρων. Ο Μαϊωριανός, καίπερ -επιδείξας δύναμίν τινα και ενέργειαν επί του θρόνου και -ανακτησάμενος τινάς των πέραν των Άλπεων απολεσθεισών χωρών του -κράτους, αλλ' αποτυχών εις την εναντίον των Βανδήλων από της -Ισπανίας επιχειρηθείσαν στρατείαν, εφονεύθη ενεργεία του -Ρικιμίρου μετά τετραετή βασιλείαν (461), ευθύς ως εζήτησε να -περιορίση την τούτου αρχήν και την δύναμιν. Το αυτοκρατορικόν -αξίωμα εδόθη υπό του Ρικιμίρου εις τον Λίβιον Σεβήρον, άρξαντα -επί τέσσαρα έτη εν πάση αδρανεία και παθητική υπακοή προς τον -Ρικίμιρον. Μετά τον θάνατον του Σεβήρου (465 μ. Χ.) ο Ρικίμιρος -εκυβέρνησεν επί δύο έτη άνευ αυτοκράτορος, εν ονόματι του εν -Κωνσταντινουπόλει αυτοκράτορος Λέοντος Α'. Τέλος δε τω 467 ο Λέων -έπεμψεν εις Ιταλίαν ως αυτοκράτορα, συναινέσει του Ρικιμίρου, τον -γνωστόν ημίν (σελ. 63) επί θυγατρί γαμβρόν του προκατόχου αυτού -αυτοκράτορος Μαρκιανού Προκόπιον Ανθέμιον, δόντα εις γάμον τω -Ρικιμίρω την ιδίαν αυτού θυγατέρα. Ο Ανθέμιος ήρξεν εν Ιταλία -πέντε έτη, καθ' ά, ως είδομεν, επεχείρησεν από κοινού μετά του -αυτοκράτορος Λέοντος Α' την ανωτέρω μνημονευθείσαν ατυχή κατά των -Βανδήλων στρατείαν. Και ούτος δε ο αυτοκράτωρ ελθών εις διάστασιν -και ρήξιν προς τον Ρικίμιρον εφονεύθη υπ' αυτού (472 μ. Χ.). Ο -Ρικίμιρος ανεβίβασε νυν εις τον αυτοκρατορικόν θρόνον, κατά την -υπό του αυτοκράτορος Λέοντος εκδηλωθείσαν επιθυμίαν, τον -Ολύβριον, γαμβρόν επί θυγατρί του αυτοκράτορος Ουαλεντινιανού Γ'. -Αλλά δύο μήνας μόνον επέζησεν ο Ρικίμιρος τω θανάτω του Ανθεμίου -και δύο εβδομάδας τη αναρρήσει του Γλυκερίου, γενόμενος θύμα του -κατά το 472 εις Ρώμην ενσκήψαντος και πολλάς χιλιάδας ανθρώπων -αφαρπάσαντος λοιμού. Ο Ολύβριος ετελεύτησε το επόμενον έτος -άγνωστον τίνι τρόπω. Εν τω μεταξύ μετά τον θάνατον του Ρικιμίρου -ισχυράν θέσιν εν τη κυβερνήσει του κράτους, οίαν είχεν ούτος, -έλαβεν ο αρχηγός των μισθοφορικών στρατευμάτων Βουργούνδιος -Γονδίβαλδος, όστις ανηγόρευσεν αυτοκράτορα τον Ρωμαίον στρατηγόν -Γλυκέριον. Αλλά συγχρόνως ο εν Κωνσταντινουπόλει αυτοκράτωρ Λέων -Α' διώρισεν αυτοκράτορα της Δύσεως και έπεμψεν εις Ρώμην τον επ' -ανεψιά γαμβρόν αυτού Ιούλιον Νέπωτα. Ούτος δε ελθών εις Ιταλίαν -και συλλαβών τον Γλυκέριον εξώρισεν αυτόν εις Δαλματίαν. Αλλά και -κατά του νέου αυτοκράτορος νυν εξήγειρε στάσιν εν τω στρατώ ο υπ' -αυτού τούτου του Νέπωτος αρχηγός των μισθοφορικών στρατευμάτων -διορισθείς Ορέστης ο εκ Παννονίας καταγόμενος και ων εξ απορρήτων -του Αττίλα και είτα πατρίκιος Ρωμαίος. Ο Νέπως κατέφυγεν εις -Δαλματίαν, ένθα ήτο πρότερον διοικητής• το δε αυτοκρατορικόν -αξίωμα έδωκεν ο Ορέστης (475 μ. Χ.) εις τον υιόν αυτού Ρωμύλον -Μωμύλλον (42), χωρίς να συνεννοηθή περί τούτου, ως εποίει ο -Ρικίμιρος και ως εθεωρείτο νόμιμον, μετά του εν Ανατολή -αυτοκράτορος, επικληθέντα εμπαικτικώς Αυγουστύλον (Augustulus) -είτε διά το νεαρόν της ηλικίας είτε διά τον τρόπον, καθ' όν -απώλεσε μετ' ολίγον το αυτοκρατορικόν αυτού αξίωμα. Αλλά νυν -παρέστη εις το μέσον άλλος, κύριος των πραγμάτων. Προ μικρού -είχον εισελάσει εις την Ιταλίαν στίφη Γερμανικά εκ ποικίλων εθνών -συγκείμενα, ιδίως εκ Ρουγίων και Ερούλων, και καταγομένων εκ -βορειοτάτων χωρών της Γερμανίας (από Ρούγεν και Πομμερανίας). Τα -στίφη ταύτα κατελθόντα από βορρά επί του Αττίλα εις τας παρά τον -Δανούβιον χώρας είχον ταχθή εν τω τούτου στρατώ• μετά δε τον -θάνατον του Αττίλα και την διάλυσιν του μεγάλου στρατού και του -κράτους αυτού ταχθέντα υπό την αρχηγίαν βαρβάρου τινός Οδοάκρου -(Odovacar) καλουμένου, Ρουγίου την καταγωγήν, ήλθον εις Ιταλίαν -και απετέλεσαν ενταύθα μισθοφορικόν στρατόν. Αλλ' οι βάρβαροι -ούτοι, βλέποντες ότι πάντες οι Γερμανικοί λαοί οι εκείθεν των -Άλπεων εν ταις πριν Ρωμαϊκαίς επαρχίαις εγκαταστάντες είχον λάβει -ως ιδιοκτησίαν το τρίτον της γης, απήτουν ίνα και εν Ιταλία γείνη -το αυτό εις αυτούς, ίνα καταστώσιν ούτοι μόνιμοι κάτοικοι της -χώρας. Ο Οδόακρος την απαίτησιν ταύτην των υπ' αυτόν βαρβάρων -διεβίβασεν εις τον Ορέστην, τον άρχοντα εν Ιταλία εν ονόματι του -υιού αυτού. Ο Ορέστης ου μόνον απέρριψε την απαίτησιν, αλλά και -επήλθεν ευθύς εναντίον των εν τη Άνω Ιταλία σταθμευόντων στιφών -του Οδοάκρου• αλλ' εν τη μάχη τη συγκροτηθείση παρά την Παβίαν -(476) ηττήθη ολοσχερώς και κατέφυγεν εις την Παβίαν. Αλλ' οι -βάρβαροι καταλαβόντες εξ εφόδου την πόλιν συνέλαβον και εφόνευσαν -τον Ορέστην, εκήρυξαν δε νυν τον τέως απλούν μισθοφορικόν αρχηγόν -βασιλέα εαυτών (43). Και νυν ο Οδόακρος επήλθε κατά του εν -Ραβέννη αυτοκράτορος Ρωμύλου, θεωρών αυτόν σφετεριστήν, άτε -γενόμενον αυτοκράτορα άνευ της συναινέσεως του εν -Κωνσταντινουπόλει Ρωμαίου αυτοκράτορος και μετά καθαίρεσιν -μάλιστα του υπό του αυτοκράτορος εκείνου διωρισμένου αυτοκράτορος -της Δύσεως Ιουλίου Νέπωτος. Αλλ' ότε ο Οδόακρος εφάνη προ της -Ραβέννης και παρεσκευάζετο προς έφοδον εναντίον της πόλεως, -προσήλθεν εις το στρατόπεδον αυτού ο Ρωμύλος Μώμουλλος και -γονυπετήσας καθικέτευσεν αυτόν ίνα φεισθή της ζωής αυτού -καταθέτων προ αυτού την αυτοκρατορικήν πορφύραν και τα άλλα -σήματα της αυτοκρατορικής αρχής. Ο Οδόακρος εχαρίσατο την ζωήν τω -ικέτη Ρωμύλω και έπεμψεν αυτόν εις Καμπανίαν, ίνα ζη ενταύθα εν -περιορισμώ εν τη ωραία παρά τον κόλπον των Βαϊών υπό του -Λουκούλλου κτισθείση επαύλει τη καλουμένη Λουκουλλιανώ -(Lucullianum), προσδιορίσας αυτώ και ετησίαν επιχορήγησιν έξ -χιλιάδων χρυσών νομισμάτων (105 χιλ. περίπου δραχμών). - -Κενωθέντος ούτω του αυτοκρατορικού θρόνου εν Ρώμη και Ιταλία, η -εν Ρώμη σύγκλητος κατ' εισήγησιν του Οδοάκρου έπεμψε διά -πρεσβείας έκθεσιν προς τον αυτοκράτορα της Ανατολής περί των -γεγονότων, παρακαλούσα τούτον να μη πέμψη άλλον αυτοκράτορα εις -την Δύσιν, ως μη υπαρχούσης ανάγκης δευτέρου αυτοκράτορος, αλλ' -αυτός εν τω δικαιώματι αυτού ως αυτοκράτωρ Ρώμης ν' αναθέση την -_Κυβέρνησιν της Ιταλίας_ εις τον εξόχους αρετάς προς το έργον -τούτο κεκτημένον Οδόακρον ως επίτροπον αυτού. Ομοίαν παράκλησιν -τη της Συγκλήτου απηύθυνε συγχρόνως μετά ταύτης εις τον -αυτοκράτορα και ο Ρωμύλος Αυγουστύλος τας αυτάς ποιούμενος υπέρ -του Οδοάκρου συστάσεις. Ο αυτοκράτωρ Ζήνων ευρέθη εν απορία περί -του πρακτέου, διότι μικρόν πρότερον είχεν έλθει εις -Κωνσταντινούπολιν άλλη πρεσβεία, πεμφθείσα παρά του εν Δαλματία -εξορίστου αυτοκράτορος Ιουλίου Νέπωτος, αιτουμένη παρά του -αυτοκράτορος, την εις τον αυτοκρατορικόν θρόνον της Ρώμης -αποκατάστασιν αυτού, όντος και στενού συγγενούς του Λέοντος Α'. Ο -Ζήνων, όστις μήτε του Νέπωτος την αίτησιν ήθελε ν' απορρίψη μήτε -τω Οδοάκρω να δυσαρεστήση, εύρε διέξοδον εκ της αμηχανίας -αγγείλας τω Οδοάκρω, ότι, ίνα κυβερνήση την Ιταλίαν ως -αυτοκρατορικός επίτροπος, έδει ν' αποταθή εις τον εν Δαλματία -νόμιμον αυτοκράτορα Ιούλιον Νέπωτα, όπως παρ' αυτού λάβη την -επιτροπείαν και το αξίωμα του πατρικίου (44), όπερ υπισχνείτο -ότι έμελλε ν' αναγνωρίση και αυτός. Εν τω μεταξύ δε φονευθέντος -εν Δαλματία του Ιουλίου Νέπωτος υπό του εκείσε υπ' αυτού -εξορισθέντος προκατόχου αυτού Γλυκερίου, τα πράγματα έλαβον την -κανονικήν αυτών πορείαν. Ο Οδόακρος διωρίσθη υπό του Ζήνωνος ή -διορισθείς ήδη υπό του Νέπωτος ανεγνωρίσθη υπό του Ζήνωνος -_πατρίκιος_ και εκυβέρνα την Ιταλίαν ουχί ως κράτος ίδιον, ήτοι -ως κράτος Ρωμαϊκόν της Δύσεως, αλλά ως _διοίκησιν_, ήτοι Ιταλίαν -αποτελούσαν διοικητικήν περιφέρειαν ιδίαν (45). Αλλ' ο ούτως -απλούς διοικητής γενόμενος της Ιταλίας ήτο κυρίως στρατιωτικός -διοικητής, την άλλην διοίκησιν καταλείπων εντελώς εις τας τέως -καθεστηκυίας αρχάς, επιτρέπων δε εις τους Ρωμαίους (τους Ιταλούς -δηλονότι) να κυβερνώνται κατά τους νόμους αυτών, αυτός δε -πράγματι άρχων των βαρβάρων, κυβερνωμένων κατά τους βαρβαρικούς -αυτών νόμους. Ο μόνος σπουδαίος νεωτερισμός, όν εξετέλεσεν -εναντίον του τέως καθεστώτος, ήτο η διανομή του τρίτου της -Ιταλικής γης μεταξύ των βαρβάρων αυτού (46). - -Διά των γεγονότων του έτους 476 μ. Χ. ουδεμία επήλθε σπουδαία -μεταβολή εν τη Δύσει ούτε το λεγόμενον τέλος του δυτικού Ρωμαϊκού -κράτους. Διότι εκτός μεν της Ιταλίας το κράτος τούτο είχε -καταλυθή πράγματι πολύ προ του 476, εν Ιταλία δε δεν κατελύθη -οριστικώς ούτε τω 476. Τουναντίον και ο Οδόακρος και μετά τούτον -ο Ουστρογότθος ηγεμών Θευδέριχος ανεγνώρισαν την επί της χώρας -ταύτης νόμιμον κυριαρχίαν του εν Ανατολή αυτοκράτορος (47), μετά -δε τον Θευδέριχον και τους διαδόχους αυτού ολόκληρος η Ιταλία -εκυβερνήθη επί τινα χρόνον υπό της εν Κωνσταντινουπόλει -βασιλείας• η δε Κάτω Ιταλία μέχρι του 11 αιώνος έμεινεν υπό το -κράτος του εν Κωνσταντινουπόλει αυτοκράτορος. Αλλ' επειδή μετά το -476 μ. Χ. ουδείς πλέον μέχρι του 800 μ. Χ. διωρίσθη ούτε Ρωμαίος -ούτε βάρβαρος αυτοκράτωρ ιδιαίτερος εν Ρώμη, η δε τω 800 μ. Χ. -ανιδρυθείσα δυτική Ρωμαϊκή αυτοκρατορία ήτο Φραγκική, διά τούτο -ως τέλος του δυτικού Ρωμαϊκού κράτους εθεωρήθη το έτος 476 μ. Χ.• -διά τούτο δε και το έτος τούτο θεωρείται γενικώς ως τέλος της -Αρχαίας ιστορίας και αρχή της Μεσαιωνικής. - -Αλλ' η εν Ιταλία κυβέρνησις του Οδοάκρου κατελύθη μετά 13 έτη υπό -άλλου βαρβάρου ηγεμόνος, του Ουστρογότθου Θευδερίχου. Οι -Ουστρογότθοι, μετά τον θάνατον του Αττίλα, ανεκτήσαντο την -ελευθερίαν αυτών, οικούντες δε τας από του Δανουβίου μέχρι της -Ιλλυρίας χώρας, διετέλουν εν συχνή επαφή προς το Ανατολικόν -κράτος και περιήρχοντο εις εχθρικάς και φιλικάς σχέσεις προς -αυτό. Έν τινι δε μεταξύ του Λέοντος Α' και των Ουστρογότθων -τούτων περί ειρήνης συνθήκη ως όμηρος είχε δοθή εις την αυλήν του -Βυζαντίου παις αρχηγού τινος των Γότθων καλούμενος Θευδέριχος. -Ούτος ανατραφείς και παιδευθείς εν Κωνσταντινουπόλει την τε -πολιτικήν και στρατιωτικήν τέχνην των Ρωμαίων και επιστρέψας -είτα, επί του αυτοκράτορος Ζήνωνος, εις τους ομοεθνείς αυτού, -εγένετο ηγεμών τούτων. Καίπερ δε τιμών μεγάλων υπό του -αυτοκράτορος αξιωθείς και πατρίκιος αναγορευθείς, δεν διήγεν εν -διαρκεί ειρήνη προς το κράτος και ην επικίνδυνος εις αυτό. Διά -τούτο ο αυτοκράτωρ Ζήνων, ίνα απομακρύνη αυτόν της προς το κράτος -γειτονίας, επέτρεψεν αυτώ να μεταβή μετά των Γότθων αυτού εις -Ιταλίαν και να αφαιρέση την αρχήν της χώρας ταύτης από του -Οδοάκρου, ούτινος ο Ζήνων εκών άκων είχεν αναγνωρίσει πρότερον -την αρχήν. Ο Θευδέριχος ελθών μετά των Ουστρογότθων αυτού, εν οίς -εκατοντάδες χιλιάδων ήσαν μαχηταί, εις την Ιταλίαν τω 489 και -νικήσας εις διαφόρους μάχας τον Οδόακρον και φονεύσας αυτόν -εγένετο κύριος της Ιταλίας (493 μ. Χ.), κυβερνών αυτήν εν ονόματι -του αυτοκράτορος και ως βασιλεύς των Ουστρογότθων αυτού, εις ούς -διένειμε και γαίας εν Ιταλία. Αλλά και το Ουστρογοτθικόν τούτο -κράτος κατελύθη επί των διαδόχων του Θευδερίχου υπό του -αυτοκράτορος της Ανατολής Ιουστινιανού. - -Καθ' ούς χρόνους ιδρύοντο εν Ιταλία τα κράτη του Οδοάκρου και -είτα του Θευδερίχου, εν πάση τη εκτός των Άλπεων δυτική και μέση -Ευρώπη είχον ήδη ιδρυθή πλείστα βαρβαρικά κράτη Γερμανολατινικά, -(εν ταις υπό Λατίνων οικουμέναις χώραις) ή καθαρώς Γερμανικά (εν -ταις κυρίως Γερμανικαίς χώραις), ών την ιστορίαν θέλομεν αφηγηθή -συντόμως βραδύτερον, νυν δε ανάγκη να επανέλθωμεν εις την -ιστορίαν της Ανατολής. - - - -ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Γ'. - -ΤΟ ΑΝΑΤΟΛΙΚΟΝ ΚΡΑΤΟΣ ΑΠΟ ΤΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ ΤΟΥ ΖΗΝΩΝΟΣ (491 Μ. Χ.) -ΜΕΧΡΙ ΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΑΣ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610) - - - -1. Οι αυτοκράτορες Αναστάσιος Α' (491-518 -μ. Χ.) και Ιουστίνος Α' (518-527 μ. Χ.). - -Ο αυτοκράτωρ Ζήνων εβασίλευσε μέχρι του 491. Αποθανόντος δ' αυτού -κατά το έτος τούτο, η χήρα βασίλισσα Αριάδνη, συναινέσει της -Συγκλήτου και του λαού αυτού της Κωνσταντινουπόλεως, ανηγόρευσεν -ως αυτοκράτορα τον από Δυρραχίου αυλικόν αξιωματικόν Αναστάσιον -τον επικαλούμενον Δίκορον (διότι είχε τον ένα οφθαλμόν μέλανα, -τον έτερον δε κυανούν), μεθ' ού ήλθεν εις νέου γάμου κοινωνίαν, -μετά την στέψιν αυτού ως αυτοκράτορος. Η βασιλεία του Αναστασίου -υπήρξε και εξωτερικώς ουχί λίαν ειρηνική ένεκα νέων βαρβαρικών -επιδρομών, και εσωτερικώς λίαν ταραχώδης ένεκα των επιταθεισών -θρησκευτικών ερίδων. Οι νέοι βάρβαροι, οίτινες επί του Αναστασίου -Α' ήρξαντο επιδρομών φοβερών εις το κράτος, ήσαν οι Βούλγαροι, -λαός Τουρκικής (48) ή Ουννικής φυλής, όστις περί τα μέσα του 5 -μ. Χ. αιώνος προχωρήσας από της ανατολικής Ευρώπης ή από της -ένδον Ασίας εις τας παρά την Τύραν (Δνείστερ) χώρας της νυν -νοτιοδυτικής Ρωσίας, επεχείρει εκείθεν επί του Ζήνωνος έτι (τω -487 μ. Χ. το πρώτον) επιδρομάς εις τας Ευρωπαϊκάς επαρχίας του -κράτους. Επί δε του Αναστασίου τοσούτον κατέστησαν φοβεραί αι -επιδρομαί αύται εκταθείσαι μέχρι των προθύρων της -Κωνσταντινουπόλεως, ώστε ο αυτοκράτωρ ούτος, ίνα προφυλάξη την -πρωτεύουσαν από της αμέσου προσβολής των νέων βαρβάρων, έκτισε το -Μέγα λεγόμενον τείχος, ήτοι τείχος εκτεινόμενον περί την -χερσόνησον, εφ' ής κείται η Κωνσταντινούπολις, από της -Προποντίδος (από της παρά την Προποντίδα πόλεως Σηλυβρίας) μέχρι -του Ευξείνου (της παρά τον Εύξεινον κειμένης π. Δέρκων). Και απ' -ανατολών δε ήρξαντο αύθις οι Πέρσαι ν' απειλώσι το κράτος. Οι -Πέρσαι από της προς τον Θεοδόσιον Β' ειρήνης (423 μ. Χ.) μέχρι -των χρόνων του Αναστασίου Α', ήτοι επί 70 περίπου έτη, δεν είχον -διαταράξει την ειρήνην, διότι και εις τας χώρας αυτών είχον -γείνει φοβεραί επιδρομαί βαρβαρικαί κατ' ακολουθίαν της μεγάλης -εξ Ασίας κατά τον 4 αιώνα γενομένης μεταναστεύσεως των λαών. Οι -εισβαλόντες εις τας Περσικάς χώρας ήσαν οι αυτοί βάρβαροι, -οίτινες από του Καυκάσου εισέβαλον και εις τας Ελληνικάς χώρας -της Ασίας, οι λεγόμενοι Λευκοί Ούννοι ή Εφθαλίται. Είς μάλιστα -βασιλεύς των Περσών, ο Περώζης, μικρόν προ του χρόνου της -αναρρήσεως του Αναστασίου, ηχμαλωτίσθη και εφονεύθη υπό των -βαρβάρων τούτων. Αλλά νυν, κατά τους χρόνους της βασιλείας του -Αναστασίου, οι Πέρσαι επί του βασιλέως αυτών Καβάδου απαλλαγέντες -των βαρβαρικών επιδρομών ήρξαντο να παρενοχλώσι το Ελληνικόν -κράτος. Ο Αναστάσιος προς άμυναν εναντίον των Περσών τούτων -έκτισε το περίφημον εν Μεσοποταμία φρούριον, το κληθέν από του -ονόματος αυτού Αναστασιούπολις (ελέγετο και Δάρας). - -Αι δε θρησκευτικαί έριδες, αι ταράττουσαι δεινώς επί του -Αναστασίου Α' την εσωτερικήν ειρήνην του κράτους, ήσαν οίαι και -αι επί του Ζήνωνος γενόμεναι μεταξύ των Ορθοδόξων, ήτοι των -οπαδών της εν Χαλκηδόνι Συνόδου και των Μονοφυσιτών. Επειδή δε εν -Κωνσταντινουπόλει οι Ορθόδοξοι ήσαν ισχυρότεροι, ο δε βασιλεύς -Αναστάσιος εθεωρείτο ευμενώς διακείμενος εις τους Μονοφυσίτας, αι -θρησκευτικαί διαφοραί προυκάλεσαν αιματηράς συγκρούσεις, εν αίς -μυριάδες εφονεύθησαν πολιτών, και αυτός δε ο βασιλεύς απέθανε -(518 μ. Χ.) εν μέσω δεινής στάσεως εσωτερικής. - -Του Αναστασίου αποθανόντος ο στρατός ουδαμώς προσέχων εις τους -συγγενείς (ανεψιούς) του Αναστασίου, οίτινες ήσαν και φυσικοί -κληρονόμοι αυτού, ανηγόρευσεν αυτοκράτορα γηραιόν τινα -αξιωματικόν, γενναίον και χρηστόν, αλλ' όλως αμαθή και -απαίδευτον, και δη και αναλφάβητον, διά μηχανής υπογράφοντα τα -διατάγματα, τον Ιουστίνον Α', τον λεγόμενον μεν Θράκα, αλλά -καταγόμενον από Ιλλυρίας. Ούτος εβασίλευσεν 9 μόνον έτη και -αποκατέστησεν οπωσούν την θρησκευτικήν ειρήνην διά της εις την -Ορθοδοξίαν αφοσιώσεως αυτού• διαλλάξας δε την Εκκλησίαν της -Κωνσταντινουπόλεως προς την της Ρώμης συνετέλεσεν εις την άρσιν -του από 35 ετών υφισταμένου σχίσματος (ίδ. σελ. 61). Ο Ιουστίνος -ετελεύτησε τω 527 μ. Χ. καταλιπών τον θρόνον εις τον περίφημον -ανεψιόν αυτού Ιουστινιανόν Α'. - -2. Ιουστινιανός ο Μέγας (527-565 μ. Χ.). - -Του Ιουστινιανού Α' η επί 38 έτη διαρκέσασα βασιλεία είναι μία -των σπουδαιοτάτων και λαμπροτάτων περιόδων της ιστορίας του -Ελληνορωμαϊκού κράτους διά τα μεγάλα γεγονότα τα πληρούντα την -βασιλείαν ταύτην. Ο Ιουστινιανός Α' ήτο ανήρ περίνους [49], -μεγαλόνους και μεγαλεπήβολος, αρχικός και φιλόδοξος εν τη καλή -σημασία του ονόματος• ήτο δε και πεπαιδευμένος ως νομικός, -θεολόγος και αρχιτέκτων. Αλλά πλην του τα τοιαύτα προσόντα -κεκτημένου αυτοκράτορος και πολλοί μεγάλοι άνδρες πολιτικοί και -στρατιωτικοί και νομοδιδάσκαλοι και καλλιτέχναι ελάμπρυναν την -βασιλείαν του Ιουστινιανού. Εν τοις πολλοίς και ονομαστοίς -στρατηγοίς του αυτοκράτορος οι μέγιστοι και διαπρεπέστατοι ήσαν ο -Βελισσάριος και ο Ναρσής• μεταξύ δε των υπουργών ή συμβούλων -επιφανέστατος ην ο μέγας νομοδιδάσκαλος Τριβωνιανός• και μεταξύ -των καλλιτεχνών οι περιφημότατοι ήσαν οι μεγαλοφυείς αρχιτέκτονες -Ανθέμιος και Ισίδωρος. Μέγα όνομα εν τη Ιστορία του Ιουστινιανού -εκτήσατο και η γυνή αυτού και αυτοκράτειρα και αυγούστα υπ' αυτού -αναγορευθείσα Θεοδώρα. Αύτη, καίπερ εκ ταπεινού γένους -καταγομένη, διάγουσα δε πρότερον βίον ουχί ηθικώς και κοινωνικώς -ανεπίληπτον, όμως διεκρίνετο επί ευφυία, δυνάμει πνεύματος και -χάριτι• γενομένη δε σύνευνος του Ιουστινιανού και υψωθείσα εις -τον περίλαμπρον θρόνον του Βυζαντίου, τον μέγιστον τότε και -ενδοξότατον εν όλη τη οικουμένη, εν τω θρόνω τούτω και διά τούτου -εξηυγενίσθη ηθικώς και υπήρξε σύμβουλος πιστή του μεγάλου -βασιλέως και ενίοτε κρατίστη και μεγίστη εν ταις δεινοτάταις των -περιστάσεων. - -Τα πολλά και μεγάλα πολεμικά έργα της βασιλείας του Ιουστινιανού -εισίν εν περιλήψει τα εξής. - -Μικρόν μετά την εις τον θρόνον άνοδον του Ιουστινιανού ήρξατο ο -από Περσών πόλεμος του Καβάδου, του μνημονευθέντος ανωτέρω -βασιλέως των Περσών, εισβαλόντος εις τας ανατολικάς επαρχίας του -κράτους (528 μ. Χ.). Ο Ιουστινιανός έπεμψε πολλούς στρατηγούς -εναντίον των Περσών, εν οίς και τον Βελισσάριον, όστις μετά -πολλάς αμφιρρόπους μάχας και εκατέρωθεν νίκας και αποτυχίας επί -τέλους έστρεψε την επιτυχίαν προς τον στρατόν τον αυτοκρατορικόν -και μετά τριετείς αγώνας αποθανόντος του Καβάδου (ή Κοβάδου) και -διαδεξαμένου τούτον του υιού αυτού Χοσρόου Α' του Μεγάλου, του -επικαλουμένου «Ευδαίμονος» (Νουσιρβάν) (50) , συνωμολόγησεν -ειρήνην έντιμον ασφαλίζουσαν τα όρια του κράτους προς ανατολάς. - -Ο αυτός στρατηγός κατέβαλε μετ' ολίγον εν Κωνσταντινουπόλει (533) -στάσιν τινά καλουμένην «του Νίκα» (51). Η στάσις αύτη, -προελθούσα εκ των αντιζηλιών των δύο εν τω ιπποδρόμω από του -χρώματος της στολής των προς αλλήλους αγωνιζομένων αρματηλατών -ωνομασμένων μερίδων (Πρασίνων και Κυανών ή Βενέτων) (52), -εστράφη κατά του αυτοκράτορος. Μετ' ολίγον το πλείστον της πόλεως -μετέσχε της στάσεως και πυρ υπό των στασιαστών βληθέν εις την -πόλιν επήνεγκε μεγάλας καταστροφάς ιδίως δημοσίων κτιρίων. -Κατεστράφη δε τότε υπό του πυρός και ο ναός της του Θεού Σοφίας. -Και ήδη μέρος του στρατού είχε προσχωρήσει εις τους στασιαστάς, -οίτινες είχον κηρύξει αυτοκράτορα, τον του αυτοκράτορος -Αναστασίου Α' ανεψιόν Υπάτιον, ο δε Ιουστινιανός εβουλεύετο περί -φυγής διά της θαλάσσης, ότε η τολμηρά και εύγλωττος αντίρρησις -της Θεοδώρας επήνεγκεν οριστικήν μεταβολήν των πραγμάτων (53). Ο -Ιουστινιανός μεταπεισθείς εκ των λόγων της Θεοδώρας ανέθηκεν εις -τον Βελισσάριον τον κατά των στασιαστών αγώνα. Ούτος δε -αναπτερώσας το φρόνημα των ολίγων πιστών μεινάντων στρατιωτών -κατέβαλε ταχέως και αιματηρώς την στάσιν, εθανατώθη δε και ο -αυτοκράτωρ ανακηρυχθείς Υπάτιος. - -Μικρόν μετά ταύτα επεχείρησεν ο Ιουστινιανός πόλεμον κατά των -Βανδήλων της Αφρικής (535 μ. Χ.). Ενταύθα μετά τον θάνατον του -φοβερού Γεζερίχου (478) και μετά τινας ήττον πονηρούς και ωμούς -ηγεμόνας, οίτινες εκ του οίκου του Γεζερίχου διεδέξαντο αυτόν εν -τη αρχή, ήρπασεν επί τέλους ταύτην ο τω προπάππω όμοιος -δισέγγονος του Γεζερίχου Γελίμερ, εκβαλών τον νομίμως κατέχοντα -αυτόν Ιλδέριχον (530 μ. Χ.). Ο Ιουστινιανός, όστις και άλλως -διέκειτο ευμενώς προς τον Ιλδέριχον, επενέβη υπέρ αυτού καθ' ό -είχε δικαίωμα ως υπέρτατος νόμιμος κύριος της Αφρικής, απαιτών -την εκ δεσμών απαλλαγήν του εκπτώτου βασιλέως. Μη εισακουσθείς δε -έπεμψεν εναντίον του Γελίμερος στόλον και στρατόν υπό την -αρχηγίαν του Βελισσαρίου (535 μ. Χ.). Η δύναμις, ής ηγείτο ο -Βελισσάριος (συγκειμένη εκ 30 χιλ. στρατιωτών και 600 πλοίων), -ήτο πολλώ σμικροτέρα της πεμφθείσης προ 70 περίπου ετών υπό του -Λέοντος Α'. Αλλ' ο Βελισσάριος κατώρθωσεν εν τη στρατηγική αυτού -μεγαλοφυία διά της αναλόγως μικράς ταύτης δυνάμεως ου μόνον να -νικήση τον Γελίμερα και να συλλάβη αυτόν, αλλά και να καταλύση -οριστικώς το Βανδηλικόν κράτος. Πάσα η Αφρική νυν, από των -δυτικών ορίων της Αιγύπτου μέχρι του Ατλαντικού εκτεινομένη, -υπετάγη εις το Ελληνορωμαϊκόν κράτος της Κωνσταντινουπόλεως. Και -ο Γελίμερ αχθείς εις την Κωνσταντινούπολιν μετά των μεγιστάνων -αυτού ηκολούθησε τω θριάμβω του Βελισσαρίου και προσεκύνησε τον -Ιουστινιανόν• τυχών δε παρ' αυτού χάριτος επέμφθη εις Μικράν -Ασίαν, ένθα εδωρήσατο αυτώ ο αυτοκράτωρ πλούσιον κτήμα ίνα διέλθη -εν αυτώ το λοιπόν του βίου εν ανέσει ως ιδιώτης. Οι Βανδήλοι -αιχμαλωτισθέντες κατετάχθησαν εις τον στρατόν του κράτους. - -Μικρόν μετά την κατάλυσιν του Βανδηλικού κράτους επήλθε και η -κατάλυσις του Ουστρογοτθικού κράτους της Ιταλίας και η άμεσος -υπαγωγή της χώρας ταύτης υπό το κράτος του Ιουστινιανού. - -Μετά τον θάνατον του Θευδερίχου (526 μ. Χ.), όστις επί 33 έτη -εκυβέρνα καλώς και ισχυρώς το υπ' αυτού εν Ιταλία ιδρυθέν κράτος -των Ουστρογότθων, η ηγεμονία των Ουστρογότθων είχε περιέλθει εις -την θυγατέρα αυτού Αμαλασούνθαν. Αύτη εκπληρούσα πιστώς τα προς -τον Ιουστινιανόν ως υπέρτατον άρχοντα της Ιταλίας καθήκοντα είχε -πέμψει στρατόν προς τον Βελισσάριον εν τω κατά Βανδήλων πολέμω -και διά της πράξεως ταύτης είχεν ελκύσει την εύνοιαν του -Ιουστινιανού. Ο άγριος φόνος της ευγενούς ταύτης γυναικός υπό του -βαρβάρου ανδρός αυτής Θευδάτου του Ουστρογότθου, όστις -εσφετερίσθη νυν την αρχήν (54), έδωκεν αφορμήν εις τον -Ιουστινιανόν να κηρύξη πόλεμον κατά του Ουστρογοτθικού κράτους -και να πέμψη εις Ιταλίαν τον εξ Αφρικής προ μικρού επιστρέψαντα -δαφνοστεφή στρατηγόν Βελισσάριον (535 μ. Χ). Ο πόλεμος ούτος, εν -ώ κατ' αρχάς θαυμασίως ευδοκίμησεν ο Βελισσάριος, μετά μικρών -δυνάμεων καταλαβών μέγα μέρος της Ιταλίας και την Ρώμην αυτήν, -διήρκεσε μακρόν χρόνον ένεκα της μεγάλης, γενναίας και επιμόνου -αντιστάσεως, ήν αντέταξαν οι Ουστρογότθοι υπό τους γενναίους -βασιλείς Ουίτιγιν, Τωτίλαν και Τεΐαν, ούς αλληλοδιαδόχως -εξέλεξαν, αφού καθήρεσαν και εφόνευσαν τον γενόμενον αίτιον του -πολέμου άθλιον Θευδάτον. Προς τούτοις, διαρκούντος του κατά -Ουστρογότθων πολέμου τούτου οι Πέρσαι διαλύσαντες την ειρήνην -εισέβαλον εις την Μεσοποταμίαν (540) καθ' υποκίνησιν των -Ουστρογότθων, οίτινες κατόρθωσαν να πέμψωσι πρεσβείαν εις την -Περσίαν και να παραστήσωσιν εις τους Πέρσας τους κινδύνους τους -ενδεχομένους να προκύψωσιν εις το Περσικόν κράτος εκ της -υπερμέτρου αυξήσεως των δυνάμεων των Ρωμαίων διά της υπ' αυτών -καταλήψεως της Ιταλίας. Ένεκα του ούτως εκραγέντος νέου Περσικού -πολέμου ο Βελισσάριος ανεκλήθη από της Ιταλίας ίνα πεμφθή κατά -των Περσών και εντεύθεν εχαλαρώθη ο εν Ιταλία πόλεμος, οι δε -Γότθοι κατέστησαν επιθετικότεροι. Και αφού δε ο Βελισσάριος -νικήσας τους Πέρσας και απώσας αυτούς πέραν του Τίγρητος -επανήλθεν εις την Ιταλίαν, δεν κατώρθωσε να περατώση τον πόλεμον -ταχέως και επιτυχώς προ πάντων ένεκεν ανεπαρκείας των -στρατιωτικών δυνάμεων αυτού, και επέστρεψεν αύθις εις -Κωνσταντινούπολιν. {74} Τέλος δε μετά νέου στρατού εστάλη εις την -Ιταλίαν ο στρατηγός Ναρσής, όστις μετά πολλάς μάχας, καθ' άς -ηρωικώς ηγωνίσθησαν υπέρ της ελευθερίας αυτών οι Ουστρογότθοι, -κατώρθωσε να καταλύση οριστικώς το κράτος το Ουστρογοτθικόν (555 -μ. Χ.) και να υπαγάγη άπασαν την Ιταλίαν υπό την άμεσον αρχήν του -εν Κωνσταντινουπόλει αυτοκράτορος. Η μεγάλη αύτη χώρα απετέλεσε -νυν ιδίαν μεγάλην διοικητικήν περιφέρειαν (Εξαρχίαν), -κυβερνωμένην υπό επιτρόπου του εν Κωνσταντινουπόλει αυτοκράτορος, -Εξάρχου καλουμένου. Τοιούτος δε Έξαρχος εγένετο νυν ο Ναρσής. - -Ο διαρκούντος του Ουστρογοτθικού εν Ιταλία πολέμου αρξάμενος τω -549 νέος Περσικός πόλεμος εξηκολούθησε και μετά τας -μνημονευθείσας νίκας του Βελισσαρίου επί πολλά έτη, μετατεθείς -από των περί τον Τίγρητα και τον Ευφράτην χωρών της Μεσοποταμίας -εις την περί τον Καύκασον και την κατά τας ακτάς του Ευξείνου -κειμένην και Κολχίδα καλουμένην χώραν, ήν οι Πέρσαι ήθελον να -αφαιρέσωσιν από του Ελληνικού κράτους. Διήρκεσε δε ο πόλεμος εν -τη νέα αυτού ταύτη φάσει επί επτά έτη (549-556) μ. Χ. και έληξε -δι' ειρήνης, καθ' ήν η μεν Κολχίς έμεινεν εν τω Ελληνικώ κράτει, -εις δε τους Πέρσας υπεχρεώθη το κράτος να δίδη χρηματικήν τινα -χορηγίαν διά την υποχρέωσιν ήν ανέλαβαν ούτοι να τηρώσι φρουράν -εν ταις Κασπίαις πόλεσιν (εν ταις περί την Κασπίαν στεναίς -διόδοις του Καυκάσου) ίνα κωλύωσι την εις τας Ασιατικάς επαρχίας -του Ελληνικού κράτους και εις την Περσίαν εισβολήν των πέραν του -Καυκάσου βαρβάρων. - -Και ταύτα μεν τα μεγάλα πολεμικά γεγονότα της βασιλείας του -Ιουστινιανού, δι' ού το Ελληνικόν κράτος εξετάθη από των -Ηρακλείων στηλών μέχρι της Κασπίας θαλάσσης και ολόκληρος σχεδόν -η Μεσόγειος θάλασσα εγένετο θάλασσα Ελληνορωμαϊκή (55). - -Αλλ' εκτός τούτων των εκδήμων και υπερθαλασσίων μεγάλων στρατειών -και πολέμων διεξήγαγεν ο Ιουστινιανός και πολλούς μικροπολέμους -εναντίον των από βορρά εισβαλόντων εις το κράτος βαρβάρων. -Τοιούτοι βάρβαροι ήσαν προ πάντων οι από της νυν νοτιοδυτικής -Ρωσίας επιδρομάς εις το κράτος ποιούμενοι Βούλγαροι και τα μετά -τούτων ενούμενα λείψανα των εν ταις αυταίς χώραις πλανωμένων -Ούννων. Αλλά κατά τους χρόνους του Ιουστινιανού και νέα βαρβαρικά -στίφη, Σλαυικά ταύτα, κατερχόμενα και αυτά κατά μικρόν μετά την -διάλυσιν του Ουννικού κράτους από των χωρών της νυν δυτικής -Ρωσίας εις τον Κάτω Δανούβιον και τα Καρπάθια ήρξαντο να -εισβάλλωσιν εις τας εντεύθεν του Δανουβίου επαρχίας του Κράτους, -ιδίως εις την Κάτω Μοισίαν (την νυν Βουλγαρίαν). Μεταξύ των -Σλαυικών τούτων φυλών, αίτινες καλούνται υπό των Ελλήνων των τότε -χρόνων συνήθως Σκλαβηνοί, γνωστή είναι ιδίως η φυλή των Άντων -καλουμένων Σλαύων, αφ' ών πολλάκις ηττηθέντων έλαβεν ο -Ιουστινιανός το νικητήριον επώνυμον Αντικός (Anticus). Επί του -Ιουστινιανού δ' ωσαύτως εφάνη εν ταις πέραν του Δανουβίου χώραις -νέα φυλή βαρβαρική πολυπληθής εξ Ασίας ελθούσα εις Ευρώπην, οι -Άβαροι, λαός εν μέρει Μογγολικής καταγωγής, ως οι Ούννοι, ελθών -εκ των ένδον ή και εκ των εσχατιών (της νυν Μαντζουρίας, ως -εικάζεται) της Ασίας. Και οι μεν Άβαροι, οι επί των διαδόχων του -Ιουστινιανού τούτου φοβεροί γενόμενοι και εις το κράτος και εις -τους Γερμανούς, δεν επεχείρησαν έτι επιδρομάς εις το Κράτος. Αλλ' -οι Σκλαβηνοί και οι Βούλγαροι πολλάκις εισέβαλλον εις τας -εντεύθεν του Δανουβίου χώρας. Άπαξ δε Βούλγαροι μετά Ούννων -προυχώρησαν (559) μέχρι των προθύρων της Κωνσταντινουπόλεως, -διελθόντες το Μέγα Τείχος διά των μεγάλων ρηγμάτων, άτινα προ -μικρού είχον ανοίξει εν αυτώ οι από του 558 μέχρι 559 εκ -διαλειμμάτων γενόμενοι μεγάλοι σεισμοί. Αλλά και τότε ο -Βελισσάριος, όστις ήτο ήδη γέρων και απόμαχος στρατηγός, ενίκησε -τους βαρβάρους μετά του μικρού εκ των νέων της Κωνσταντινουπόλεως -και εκ των αγροτών της πέριξ χώρας εκ του προχείρου -συγκροτηθέντος αυτοσχεδίου στρατού. - -{76} Και τοιαύτα μεν καθόλου τα πολεμικά έργα της βασιλείας του -Ιουστινιανού. Εκ των έργων δε της εσωτερικής κυβερνήσεως του -Ιουστινιανού το λαμπρότατον είνε η υπ' αυτού γενομένη συστηματική -συλλογή και κατάταξις των Ρωμαϊκών νόμων, εξ ής απετελέσθη το -Ιουστινιάνειον Δίκαιον, εκ τούτου δε η επιστήμη του Ρωμαϊκού -Δικαίου. - -Η μεγάλη αύτη εργασία εγένετο εν έτεσιν έξ (528-534 μ. Χ.) υπό -δωδεκαμελούς επιτροπείας νομοδιδασκάλων εργαζομένων υπό την -προεδρίαν του περιφήμου νομοδιδασκάλου Τριβωνιανού, κατέχοντος -τότε και το αξίωμα του κοιέστωρος, αξίωμα δηλονότι μέχρι τινός -ανάλογον προς το παρ' ημίν αξίωμα του υπουργού της Δικαιοσύνης. -Το Ιουστινιάνειον Δίκαιον περιέχει α') τον _Κώδικα_ ήτοι την -συλλογήν και συστηματικήν κατάταξιν των μέχρι του Ιουστινιανού -επί των προκατόχων αυτού αυτοκρατόρων εκδοθέντων νόμων, εις ούς -προσετέθησαν και οι υπ' αυτού του Ιουστινιανού εκδοθέντες νόμοι -οι καλούμενοι _Νεαραί_ (νέοι νόμοι) ή Λατινιστοί Novellae• β') -τους _Πανδέκτας_ ή τα _Δίγεστα_ (Digesta), ήτοι συλλογήν και -επιστημονικήν κατάταξιν θεμελιωδών αρχών του Δικαίου και -αποφάσεων νομικών εξηγμένων από δισχιλίων νομικών βιβλίων των -περιφημοτάτων Ρωμαίων νομοδιδασκάλων. Εις δε τα κύρια ταύτα μέρη -του Ιουστινιανείου Δικαίου προσετέθησαν και αι Εισηγήσεις -(Institutiones), είδος τι δηλονότι εισαγωγής περί των γενικών -αρχών του Δικαίου. Η γλώσσα του Ιουστινιανείου Δικαίου είνε -Λατινική πλην της των Νεαρών, αίτινες εξεδόθησαν εν τη Ελληνική. -Το Ιουστινιάνειον Δίκαιον από του Βυζαντίου παρέλαβον πάσαι -σχεδόν αι Ευρωπαϊκαί χώραι και κατέστησαν βάσιν της του Δικαίου -επιστήμης μέχρι σήμερον. - -Άλλο έργον σπουδαίον της εσωτερικής διοικήσεως του Ιουστινιανού -είνε τα υπ' αυτού εν τη πρωτευούση και εν ταις διαφόροις χώραις -του κράτους γενόμενα κτίσματα, ήτοι πόλεις, άς έκτισεν ή -ανωκοδόμησε, τείχη πόλεων ή οχυρώματα, φρούρια πολυπληθή -κτισθέντα προς άμυναν εναντίον των βαρβάρων, προσέτι δημόσια -κτίρια, λουτρώνες, νοσοκομεία, πτωχοκομεία, προ πάντων δε -μοναστήρια και ναοί μεγαλοπρεπείς προς λατρείαν του Θεού. Μεταξύ -των πλείστων μεγαλοπρεπών ναών, ούς ο Ιουστινιανός έκτισεν εν -Κωνσταντινουπόλει και εν πλείσταις πόλεσι του αχανούς αυτού -κράτους, ο περιφημότατος εν τη ιστορία είνε ο της του Θεού -Σοφίας, ο οικοδομηθείς ή μάλλον ανοικοδομηθείς υπό του βασιλέως -τούτου μέγιστος και λαμπρότατος μετά την εν τη στάσει του «Νίκα» -καταστροφήν αυτού. Έκτισαν δε αυτόν οι μεγαλοφυείς Έλληνες -αρχιτέκτονες οι εφάμιλλοι προς τους μεγάλους αρχιτέκτονας του -αρχαίου Ελληνικού κόσμου Καλλικράτη και Ικτίνον, Ανθέμιος ο -Τραλλιανός και Ισίδωρος ο Μιλήσιος και ο τούτου ομώνυμος ανεψιός. -Περί του ναού τούτου, μοναδικού διά το αρχιτεκτονικόν αυτού -κάλλος, το αρμονικόν της οικοδομής, και το εξαισίως φωτεινόν, και -περί της ηθικής θρησκευτικής εξάρσεως, ήν εμποιεί εις τας ψυχάς -των εισερχομένων και θεωμένων αυτόν εσωτερικώς, λέγει ο -ιστοριογράφος Προκόπιος χαρακτηριστικότατα, ότι «εν αυτώ ο νους -προς τον Θεόν επαιρόμενος, αεροβατεί, ου μακράν που ηγούμενος -αυτόν είναι» και ότι «τούτου του θεάματος ουδείς έλαβε πώποτε -κόρον, αλλά παρόντες μεν άνθρωποι τοις ορωμένοις γεγήθασιν, -απιόντες δε τοις υπέρ αυτού διαλόγοις αποσεμνύνονται» . . . -Τοιούτος ναός «Μεγάλη Εκκλησία» υπό των χριστιανών εικότως -κληθείς δεν είχε μόνον αξίαν μοναδικήν καλλιτεχνικήν ούτε -σπουδαιότητα απλώς θρησκευτικήν, αλλά προς τη τοιαύτη -σπουδαιότητι και ένεκα ταύτης εκτήσατο και μεγίστην καθολικήν -ιστορικήν σπουδαιότητα εν τω όλω βίω του Χριστιανικού Ελληνισμού. -Εν τω ναώ τούτω συνεκροτούντο αι Εκκλησιαστικαί Σύνοδοι• ενταύθα -οι βασιλείς προσευχόμενοι εις τον Θεόν εν κατανύξει επεχείρουν -στρατείας και πολέμους. Εις τον ναόν τούτον οι αυτοκράτορες οι -επανερχόμενοι νικηταί εις την πρωτεύουσαν μετέβαινον εν θριάμβω -ίνα ψάλλωσι τον νικητήριον προς τον Ύψιστον ύμνον. Τούτων δε -πάντων ένεκα η Αγία Σοφία και αφού μετά την κατάλυσιν του κράτους -περιήλθεν υπό το κράτος αλλοθρήσκων και αλλογενών κατακτητών και -έπαυσε του να είναι χριστιανικός ναός, ου μόνον ως αριστοτέχνημα -αρχιτεκτονικόν έμεινεν αιώνιον μνημείον της Ελληνικής τέχνης και -μεγαλοφυίας, αλλά και, ως μνημείον καθόλου ιστορικόν, το ιδεώδες -σύμβολον του εθνικού μεγαλείου του Έλληνος και των περί τούτου -εις το μέλλον ελπίδων αυτού. - -Πολλά άλλα ετελέσθησαν έργα επί της βασιλείας του μεγαλαπράγμονος -αυτοκράτορος Ιουστινιανού, αποβλέποντα προς εμπέδωσιν της -εξωτερικής ασφαλείας και προαγωγήν της εσωτερικής ευημερίας των -υπηκόων. Αναφέρομεν ιδίως ότι επί του Ιουστινιανού εισήχθη εις το -κράτος η καλλιέργεια του μεταξοσκώληκος, λέγεται δε ότι δύο -μοναχοί Έλληνες μεταβάντες εις Κίναν κατώρθωσαν να εισαγάγωσιν -εις το κράτος τον σπόρον του σκώληκος, εξαγαγόντες αυτόν κρυφίως -εντός των σωλήνων των ράβδων αυτών, διότι ήτο αυστηρώς -απηγορευμένη εν Κίνα η εξαγωγή του προϊόντος τούτου (56), όπερ -μέχρι του 12 αιώνος εκαλλιεργείτο εν Ευρώπη μόνον εν τω Ελληνικώ -κράτει και ήτο πολυτιμότατον προϊόν του Κράτους τούτου. - -Εις τα Εκκλησιαστικά δε πράγματα ανεμίχθη ο Ιουστινιανός και διά -Συνόδου Οικουμενικής (της πέμπτης), ήν συνεκάλεσεν εν -Κωνσταντινουπόλει (553 μ. Χ.), εζήτησε να λύση τας εκ της -αιρέσεως των Μονοφυσιτών προελθούσας και υφισταμένας έτι -θρησκευτικάς έριδας. - -Αλλ' η μακρά βασιλεία του Ιουστινιανού πλην της λαμπροτάτης -ταύτης όψεως, ήν περιεγράψαμεν διά βραχέων, είχε καί τινα σκιερά, -όπως πάντα τα ανθρώπινα πράγματα εν τη ιστορία και ιδίως τα των -μεγάλων εθνών και κρατών. Τοιαύτα δε είναι αι πολλαί βαρβαρικαί -επιδρομαί αι γενόμεναι εις τας ευρωπαϊκάς ιδίως χώρας του κράτους -υπό των πέραν του Δανουβίου βαρβάρων, αι συνεπαγόμεναι δηώσεις -της γης και αιχμαλωσίας ανθρώπων• έπειτα μεγάλαι τινές φυσικαί -συμφοραί, οίον οι εκ των πολλών πολέμων προκύψαντες λιμοί και -λοιμοί κατά τόπους, καί τις φοβερός επιδημικός λοιμός ενσκήψας εξ -Αφρικής κατά το 4 έτος της βασιλείας του Ιουστινιανού και -πολλάκις εκ διαλειμμάτων μαστίσας το κράτος. Προς τούτοις και -σεισμοί πολλοί και σφοδροί εγένοντο πολλάκις επί της βασιλείας -του Ιουστινιανού, μεγάλας επενεγκόντες καταστροφάς εν τε τη -πρωτευούση και εν ταις επαρχίαις και ιδίως καταθάψαντες μυριάδας -ανθρώπων εν Αντιοχεία και εν Βηρυτώ. Εν Βηρυτώ δε ο σεισμός ο -γενόμενος τω 554 κατέστρεψε την ενταύθα Νομικήν Σχολήν, εν ή -εσπούδαζον οι των ευγενών παίδες, και κατέθαψεν υπό τα ερείπια -αυτής πάντας τους διδάσκοντας και διδασκομένους εν αυτή. Σκιερόν -μέρος της βασιλείας του Ιουστινιανού θεωρείται και η τω 529 -γενομένη κατάργησις της εν Αθήναις αρχαίας Φιλοσοφικής Σχολής, -μεθ' ής εξέλιπε και το τελευταίον γνώρισμα της αρχαίας δόξης των -Αθηνών. - -Και συνωμοσίαι δε κατά του Ιουστινιανού εγένοντο, εις ών μίαν -ανεμίχθη και το όνομα του Βελισσαρίου, όστις κατηγορηθείς υπό των -εχθρών αυτού ως συνένοχος, κατεδικάσθη χωρίς ν' αποδειχθή η ενοχή -αυτού (564). Αλλ' ο Ιουστινιανός απένειμε χάριν τω ενδόξω -στρατηγώ, γινώσκων κατά βάθος την αθωότητα αυτού και επέτρεψεν -αυτώ να ζήση το λοιπόν του βίου ησύχως εν τη πρωτευούση, απολαύων -πασών των προτέρων τιμών και καρπούμενος την περιουσίαν αυτού, -ήτις μόνον μετά τον θάνατον του στρατηγού, μη υπαρχόντων -κληρονόμων, εδημεύθη υπό του κράτους. Αλλ' ο Βελισσάριος μικρόν -μόνον επέζησε τω ειρημένω γεγονότι, αποθανών κατά Μάρτιον του -565. Οκτώ μήνας μετά τον μέγαν στρατηγόν ετελεύτησε το αυτό έτος -(14 Νοεμβρίου 565 μ. Χ.) και ο μέγας βασιλεύς Ιουστινιανός -(Επτακαίδεκα έτη προ αυτού, τω 548, είχεν αποθάνει η βασιλίς -Θεοδώρα). - -3. Ιουστίνος Β' (565-578). - -Τον Ιουστινιανόν τελευτήσαντα άπαιδα διεδέξατο ο από της αδελφής -αυτού ανεψιός Ιουστίνος Β'. Ο αυτοκράτωρ ούτος δεν είχε μεν την -μεγαλοφυίαν και την δύναμιν και ενέργειαν του πνεύματος, εφ' ή -διεκρίνετο ο θείος αυτού, αλλ' ήτο δίκαιος και αγαθός προς το -υπήκοον. Επ' αυτού μέρος της Ιταλίας (την Άνω Ιταλίαν) απώλεσε το -κράτος. Διότι οι Λογγοβάρδιοι, έθνος Γερμανικόν, εις ό ο -Ιουστινιανός είχεν επιτρέψει να εγκαταστή εις τας περί τον -Δανούβιον χώρας, επέδραμεν εις την Άνω Ιταλίαν (568) και ίδρυσε -κράτος βαρβαρικόν εν αυτή, μη αναγνωρίζον την κυριαρχίαν του εν -Κωνσταντινουπόλει αυτοκράτορος και μη σεβόμενον (ως ο Οδόακρος -και ο Θευδέριχος) τους Ρωμαϊκούς θεσμούς, αλλ' εισαγαγόν εις την -χώραν όλως νέον βίον Γερμανικόν, οίον οι πέραν των Άλπεων -Γερμανικοί λαοί εισήγαγον εις τας υπ' αυτών καταληφθείσας χώρας. -Νυν δε πρώτον μέρος της Ιταλίας απεσπάσθη οριστικώς από του -λεγομένου Ρωμαϊκού κράτους. Ένεκα του γεγονότος τούτου ο -Ιουστίνος καταληφθείς υπό θλίψεως και δυσθυμίας και μη επαρκών -μόνος εις την κυβέρνησιν του κράτους παρέλαβε μετά τινα έτη ως -συνάρχοντα (αναγορεύσας αυτόν καίσαρα) άνδρα άριστον, τον αρχηγόν -των σωματοφυλάκων Τιβέριον, μεθ' ού συνεβασίλευσεν επί 4 έτη, -τελευτήσας τω 578 μ. Χ. - -4. Τιβέριος Β' (578-582 μ. Χ.). - -Ο Τιβέριος μετά τον θάνατον του Ιουστίνου Β' εβασίλευσεν άλλα 4 -έτη μόνος αυτοκράτωρ (αύγουστος νυν), λαμπρώς διεξάγων την -εσωτερικήν κυβέρνησιν του κράτους. Η χήρα αυτοκράτειρα Σοφία, η -φίλαρχος γυνή του Ιουστίνου Β', ής προς τιμήν εκλήθη Σοφία η -μέχρι νυν ούτω καλουμένη, τότε δε κτισθείσα, εν τη κάτω Μοισία -πόλις (νυν πρωτεύουσα της Βουλγαρίας)• η αυτή, ής η υπεροπτική -προς τον Έξαρχον της Ιταλίας διαγωγή συνετέλεσεν εις την απώλειαν -της Άνω Ιταλίας, επεβούλευσε κατά του Τιβερίου, ζητούσα ν' -αναβιβάση εις τον θρόνον τον του Ιουστίνου Β' ανεψιόν -Ιουστινιανόν. Αλλ' ο Τιβέριος εματαίωσε μετά τόλμης και φρονήσεως -την τοιαύτην επιβουλήν• και μεγαθύμως προσενεχθείς προς τον μετά -της Σοφίας επιβουλεύσαντα κατ' αυτού Ιουστινιανόν, ούτινος άλλως -εξετίμα τας αρετάς, ου μόνον συνεχώρησεν αυτώ το τοιούτον -αμάρτημα, αλλά και δι' αυτού εν μέρει διεξήγαγε τον νικηφόρον -κατά Περσών πόλεμον. Αλλ' ο ανήρ ο τας μεγίστας εν τω πολέμω -τούτω αναδείξας στρατιωτικάς και στρατηγικάς αρετάς και άλλως δε -χρηστότατος τον χαρακτήρα ην ο στρατηγός Μαυρίκιος. Διά των δύο -τούτων στρατηγών προ πάντων διεξήγαγεν ο Τιβέριος ή μάλλον -εξηκολούθησε τον από του Ιουστίνου Β' ήδη αρξάμενον πόλεμον. - -{80} Καθ' όν χρόνον ο Ιουστίνος Β' διεδέξατο τον Ιουστινιανόν Α', -έζη έτι και εβασίλευεν εν Περσία γηραιός ήδη ο βασιλεύς Χοσρόης -Α', ο συνομολογήσας μετά του Ιουστινιανού ειρήνην τω 556. Η -ειρήνη αύτη, διελύθη επί του Ιουστίνου Β' διά την εξής αιτίαν. Ο -Χοσρόης, ίνα εκτείνη το κράτος αυτού προς το μέρος της Αραβίας, -εισέβαλεν εις την νότιον ή ευδαίμονα Αραβίαν (την νυν Γεμέν -καλουμένην χώραν). Η νοτία Αραβία ήτο υποτεταγμένη τότε εις το -πέραν της Ερυθράς θαλάσσης Χριστιανικόν κράτος της Αιθιοπίας ή -Αβησσυνίας, λαβούσα εντεύθεν και αυτή τον Χριστιανισμόν. Επειδή -δε η Αβησσυνία διετέλει υπό την προστασίαν του Ελληνικού κράτους, -η εις Αραβίαν, κτήσιν Αβησσυνιακήν, εισβολή των Περσών προυκάλεσε -την διαμαρτυρίαν της κυβερνήσεως του Ιουστίνου Β' και, μετά τινας -εχθρικάς εκατέρωθεν διαδηλώσεις, την έναρξιν του πολέμου. -Σύμμαχος του Ιουστίνου κατά των Περσών εν τω πολέμω τούτω ήτο -λαός τις της Μέσης Ασίας το πρώτον εν τη ιστορία τη Ελληνική -μνημονευόμενος, ο λαός των Τούρκων (57). Οι Τούρκοι αποτελούντες -πολυπληθεστάτην ομοφυλίαν λαού γλωσσικώς ηνωμένου, ανθρωπολογικώς -δε εν μέρει εις την Λευκήν, εν μέρει εις την Κιτρίνην φυλήν -υπαγομένου, ώκουν έκπαλαι τας περί τα Αλτάια όρη εκτεινομένας -ευρυτάτας χώρας της Ασίας. Οι Τουρκικοί λαοί είχον τότε θρησκείαν -κτισματολατρικήν, διότι ο Μωαμεθανισμός δεν είχε κηρυχθή έτι εν -τω κόσμω κατά τους χρόνους τούτους, ών αφηγούμεθα την ιστορίαν -(58). Όντες δε οι Τούρκοι προ αιώνων υποτεταγμένοι εις τους περί -αυτούς Μογγολικούς λαούς και εις τους Σίνας (Κινέζους) -εξηγέρθησαν περί τα μέσα του 6 μ. Χ. αιώνος (ακριβώς κατά τους -χρόνους της βασιλείας Ιουστινιανού Α') εναντίον των τέως -δεσποζόντων αυτών λαών και κατανικήσαντες αυτούς κατά πάσαν -διεύθυνσιν και ιδίως τους Εφθαλίτας ή Λευκούς Ούννους, ίδρυσαν -κράτος Ασιατικόν φοβερώτατον, τρόμον εμπνέον εις τους Σίνας, και -αναγκάσαν πολλούς μογγολικούς λαούς να μεταναστεύσωσι προς -δυσμάς. Τότε δε φεύγοντες την σπάθην των Τούρκων ήλθον εις την -Ευρώπην και ώφθησαν παρά τα βόρεια σύνορα του Ελληνικού κράτους -οι μνημονευθέντες ανωτέρω Άβαροι. Αλλ' ιδίως φοβεροί κατέστησαν -οι Τούρκοι ούτοι προς το δυσμικώς αυτών εκτεινόμενον Περσικόν -κράτος των Σασσανιδών. Τουναντίον δε προς το Ελληνικόν κράτος, -αφ' ού εχωρίζοντο διά του Περσικού κράτους και διά των πολυπληθών -από του Δανουβίου μέχρι της Κασπίας θαλάσσης πλανωμένων βαρβάρων -λαών, και μεθ' ού κοινόν πολέμιον είχον ιδίως τους Πέρσας, -επολιτεύθησαν εξ αρχής φιλικώς, ανταλλάξαντες πρεσβείας μετά του -Ιουστίνου Β', εφ' ού το πρώτον γίνονται γνωστοί εις τους Έλληνας -(59), και συνήψαν συμμαχίαν μετ' αυτών εναντίον των Περσών• -συνωμολόγησαν δε και εμπορικήν συνθήκην ασφαλίζουσαν την διά -Τούρκων από Κίνας εις το Ελληνικόν κράτος διακόμισιν της μετάξης -(την γινομένην μέχρι τούδε ή διά Περσίας κατά ξηράν ή δι' -Αββησυνών διά της Ερυθράς θαλάσσης). Ώστε η πρώτη συνάντησις -μεταξύ των Ελλήνων και των Τούρκων, ών οι μωαμεθανοί απόγονοι 900 -περίπου έτη μετά την συνάντησιν ταύτην έμελλον να καταλύσωσι το -Ελληνικόν κράτος, υπήρξε φιλική και συμμαχική και διετέλεσε -τοιαύτη επί ικανόν έτι χρόνον. - -Μετά των Τούρκων λοιπόν τούτων συμμαχήσαντες οι εν -Κωνσταντινουπόλει ήρξαντο του κατά Περσών πολέμου. Αλλά κατά τα -πρώτα έτη του πολέμου ο Χοσρόης ήρατο σπουδαίας επιτυχίας -εναντίον του αυτοκρατορικού στρατού και εκυρίευσεν ικανά φρούρια -Ελληνικά εν Μεσοποταμία αναγκάσας τον Ιουστίνον ν' αγοράση διά -χρημάτων ανακωχήν ενιαύσιον (574-575). Αλλ', αφού έληξεν η -ανακωχή αύτη, κυβερνώντος ήδη το κράτος του Τιβερίου, επανελήφθη -ο πόλεμος μετά μείζονος ρώμης και ενεργείας εκ μέρους του -Ελληνικού κράτους. Ο αυτοκρατορικός στρατός νικήσας εν μεγάλη -μάχη τους Πέρσας εν Μελιτηνή παρά τον Ευφράτην κατέλαβε την -Περσαρμενίαν (το εις την Περσίαν ανήκον μέρος της Αρμενίας, (ίδ. -σελ. 49)), είτα δε προυχώρει θριαμβευτικώς ένθεν μεν μέχρι των -οχθών της Κασπίας θαλάσσης, ένθεν δε μέχρι της πρωτευούσης του -Περσικού κράτους Κτησιφώντος, καθ' όν χρόνον οι σύμμαχοι Τούρκοι -εισέβαλλον εις τας ανατολικάς χώρας της Περσίας. Εν τω μέσω των -ατυχημάτων τούτων ετελεύτησεν ο Χοσρόης τω 579 μ. Χ. καταλιπών -τον Περσικόν θρόνον εις τον υιόν αυτού Ορμίσδαν Δ'. Επί του -Ορμίσδα Δ' ο πόλεμος εξηκολούθησε φοβεράς επιφέρων καταστροφάς -εις το Περσικόν κράτος υπό τε των Ελλήνων και υπό των Τούρκων, -προχωρούντων αμφοτέρων εις το κέντρον του κράτους. Εις τας -ατυχίας δε των εξωτερικών πολέμων προσετέθησαν και επαναστάσεις -εσωτερικαί πάντων των λαών των βία υποτεταγμένων υπό του Χοσρόου -Α' εις το Περσικόν κράτος. Αλλά τέλος και οι Πέρσαι μεγιστάνες -απαυδήσαντες εκ των ατυχημάτων του πολέμου και εκ της τυραννικής -κυβερνήσεως του Ορμίσδα επανέστησαν (590) υπό τον περίφημον και -πολυΰμνητον Πέρσην ήρωα Βαράμην (Βαχράμ), περί ού λέγεται ότι -εξωλόθρευσεν εν τω πολέμω τούτω 400 χιλ. Τούρκων, φονεύσαντες δε -τον Ορμίσδαν ανηγόρευσαν βασιλέα αυτόν τον Βαράμην, ουδαμώς -προσέχοντες εις τα δικαιώματα του υιού του Ορμίσδα Χοσρόου. - -Εν τω μεταξύ τελευτήσαντος εν Κωνσταντινουπόλει του αυτοκράτορος -Τιβερίου Β' (582 μ. Χ.) είχεν ανέλθει εις τον θρόνον ο υπ' αυτού -του Τιβερίου διάδοχος κατασταθείς και επί θυγατρί γαμβρός αυτού -γενόμενος γενναίος στρατηγός Μαυρίκιος. Ούτος δε πέμπων εις το -πεδίον της μάχης αρίστους στρατηγούς είχε δώσει εις τον πόλεμον -πορείαν τοσούτον νικηφόρον εις τους Έλληνας και τοσούτον ατυχή -εις τους Πέρσας, οίτινες εν τούτοις ημύνοντο ανδρείως εναντίον -των Τούρκων. Τότε δε ο του φονευθέντος Ορμίσδα υιός Χοσρόης -εγκαταλειφθείς υπό πάντων κατέφυγεν εις το Ελληνικόν κράτος -εξαιτούμενος παρά του Μαυρικίου την αποκατάστασιν αυτού εις τον -θρόνον των πατέρων αυτού, επί υποσχέσει πιστής συμμαχίας, έτι δε -και προστασίας των Χριστιανών εν Περσία, καθ' ήν περίπτωσιν ο -αυτοκράτωρ ήθελεν αποκαταστήσει αυτόν εις την αρχήν αυτού. Ο -Μαυρίκιος μεγαθύμως φερόμενος και θεωρών και εις το κράτος -συμφέρουσαν την τοιαύτην πολιτικήν, αποκατέστησε τον Χοσρόην εις -τον θρόνον του πατρός αυτού. Μόλις ο Χοσρόης διά του -προστατεύοντος αυτόν Ελληνικού στρατού ενίκησε την πρώτην νίκην -εναντίον του Βαράμου, το πλείστον της Περσίας συνετάχθη μετ' -αυτού, και ο Βαράμης μετά τινας νέας ήττας περιελθών εις παντελή -απόγνωσιν έθηκε τέρμα εις την ζωήν αυτού διά δηλητηρίου (591 μ. -Χ.). Ο Χοσρόης Β' συνωμολόγησε νυν (592) ειρήνην οριστικήν ως -Πέρσης βασιλεύς προς τον Μαυρίκιον, δι' ής, προς εκδήλωσιν της -προς τον Μαυρίκιον ευγνωμοσύνης, παρεχώρει εις το κράτος το -ελληνικόν σπουδαίαν κατά τα σύνορα έκτασιν γης, έτι δε -ανελάμβανε, κατά την δοθείσαν υπ' αυτού πρότερον υπόσχεσιν, την -προστασίαν της Χριστιανικής πίστεως εν τω Περσικώ κράτει• -διετέλει δε έκτοτε φίλος αφωσιωμένος τω Μαυρικίω μέχρι του κατά -το 602 επελθόντος τέλους της τούτου βασιλείας. Τοιούτον ευτυχές -και ένδοξον προς το κράτος το Ελληνικόν έλαβε τέλος ο 20 περίπου -έτη διαρκέσας Περσικός πόλεμος. - -Ο Μαυρίκιος εκλήθη υπό τινων χρονογράφων ο πρώτος Έλλην -αυτοκράτωρ (primus Graecus appellatus imperator) είτε διότι -πρώτος αυτός κατήγετο από χώρας Ελληνικής, από της Μικράς Ασίας, -ήτις ήτο τότε καθ' ολοκληρίαν εξηλληνισμένη, είτε διότι το κράτος -επ' αυτού κατέστη οριστικώς Ελληνικόν (60) ή μάλλον -εξηλληνισμένον, αφού από του Ιουστινιανού ήδη και η νομοθεσία έτι -εξεδίδετο Ελληνιστί. Και υπήρχον μεν έτι εν αυτώ έθνη μη -Ελληνικά, ως οι το πλείστον της Ιταλίας και της Αφρικής -οικούντες, και εν Ασία οι Αρμένιοι, οι Κόλχοι και οι ιδιαιτέρως -Σύροι καλούμενοι. Αλλά τούτο ουδαμώς ελαττοί τον κατ' εξοχήν -Ελληνικόν χαρακτήρα, διότι εν παντί μεγάλω κράτει υπάρχουσι καί -τινα στοιχεία αλλογενή, ουδόλως διά της αλλογενείας αυτών -μειούντα τον αληθή εθνικόν χαρακτήρα του κράτους. Είναι αληθές -ότι το επίσημον όνομα του κράτους και μετά τον Μαυρίκιον, καθ' -όλην την διάρκειαν της υπάρξεως αυτού, είναι «κράτος _Ρωμαϊκόν_», -και οι κάτοικοι λέγονται «Ρωμαίοι», και οι βασιλείς «πιστοί -βασιλείς και αυτοκράτορες Ρωμαίων». Αλλά το όνομα τούτο είχεν από -μακρού ήδη χρόνου έννοιαν απλώς πολιτικήν, ουδόλως εθνολογικήν, -ήτο δε παρά τοις ημετέροις αντίθετον προς το _Λατίνος_, δ' ού -ονόματος εκάλουν οι ημέτεροι ακριβώς τους Δυτικούς, τους -Νεολατινικούς λαούς. Ούτοι δε οι Δυτικοί εκάλουν τους ημετέρους -από των χρόνων ήδη τούτων Γραικούς, ήτοι Έλληνας. Διά πάντας τους -λόγους τούτους από τούδε και ημείς εν τη περαιτέρω ιστορική ημών -αφηγήσει καλούμεν το κράτος Ελληνικόν και τους πολίτας αυτού -Έλληνας. - -5. Αι βαρβαρικαί επιδρομαί. Η θεωρία του I. Φαλλμεράυερ περί -εκσλαυισμού της Ελλάδος. - -Επί του Μαυρικίου, ενώ εν Ασία το κράτος το Ελληνικόν τοσούτο -λαμπράς και ενδόξους ήρατο νίκας και επιτυχίας στρατιωτικάς και -πολιτικάς και ηθικάς, εν ταις Ευρωπαϊκαίς χώραις αι βαρβαρικαί -επιδρομαί καθίσταντο συχνότεραι γινόμεναι υπό Σλαύων και Αβάρων. -Οι Άβαροι ούτοι υποτάξαντες εις εαυτούς τους Βουλγάρους της νυν -νοτιοδυτικής Ρωσίας και τον Γερμανικόν λαόν των Γεπιδών (61), -οίτινες ώκουν την νυν Βλαχίαν και Μολδαυίαν, εξέτειναν το κράτος -αυτών από των ένδον της νυν Ρωσίας μέχρι της νυν Ουγγαρίας, -καταλαβόντες ούτω πάσας τας πέραν του Δανουβίου χώρας και -ελθόντες εις άμεσον συνάφειαν προς το Ελληνικόν κράτος. Οι -Σλαυικοί λαοί, οι τε Άνται και οι Σκλαβηνοί οι περί τον -Δανούβιον, υπετάχθησαν εις αυτούς και οι εις τα Καρπάθια δε εκ -βορειοτέρων χωρών κατελθόντες τότε Σλαυικοί λαοί, οι καλούμενοι -Σοραβοί ή Σέρβοι και Χρωβάται ή Κροάται, υπετάχθησαν υπό των -Αβάρων. Ούτω δε ιδρύθη νέον κράτος βαρβαρικόν, ως το των Ούννων -πρότερον, εκτεινόμενον από του Ευξείνου Πόντου και του -Βορυσθένους μέχρι των περί την νυν Βιέννην χωρών, τεταγμένον υπό -ηγεμόνα προσωνυμούμενον Χάνον ή Χαγάνον. Και αυτά δε τα έτι -υφιστάμενα λείψανα των Ουννικών φυλών περιελήφθησαν εν τω νέω -Μογγολικώ ειδωλολατρικώ κράτει. Οι Άβαροι λοιπόν ούτοι μετά των -ποικίλων υπ' αυτούς βαρβαρικών φυλών διαβαίνοντες τον Δανούβιον -εποιούντο επιδρομάς εις τας επαρχίας του Ελληνικού κράτους. Εν -μια των επιδρομών τούτων τω 589 π. Χ. οι Άβαροι και οι Σλαύοι -φαίνεται ότι προυχώρησαν μέχρι Πελοποννήσου. Αλλ' η επιδρομή αυτή -ήτο όλως παροδική ουδ' ηδύναντο οι βάρβαροι να διατηρηθώσιν εν -ταις κυρίως Ελληνικαίς χώραις, αφού η γραμμή του Δανουβίου καθ' -όλην την βασιλείαν του Μαυρικίου και μετ’ αυτήν κατείχετο υπό του -ελληνικού στρατού. Όμως μεταγενέστεραί τινες παραδόσεις -παρέστησαν επί το υπερβολικώτερον τα περί της εις Πελοπόννησον -βαρβαρικής επιδρομής του 589. {85} Εντεύθεν δε λαβών αφορμήν -μισέλλην τις Γερμανός ιστοριογράφος του παρελθόντος αιώνος ο Ι. -Φαλλμεράυερ ισχυρίσθη έν τισι συγγραφαίς αυτού (1830-1835), ότι -το πλείστον της Πελοποννήσου κατά την επιδρομήν του 589 κατελήφθη -υπό βαρβάρων, Αβάρων και Σλαύων, οίτινες ίδρυσαν δήθεν ενταύθα -κράτος διαρκέσαν 218 έτη, και ότι μετά την κατά το 807 επελθούσαν -κατάλυσιν του κράτους τούτου οι βάρβαροι εκείνοι προσελθόντες εις -τον Χριστιανισμόν, όστις επεβλήθη αυτοίς υπό των βασιλέων του -Βυζαντίου, συν τη νέα θρησκεία έμαθον και την ελληνικήν γλώσσαν -και εγένοντο Έλληνες. Συμπέρασμα δε γενικόν του Γερμανού λογίου -ήτο ότι οι Έλληνες της κυρίως Ελλάδος και μάλιστα της -Πελοποννήσου εισί το πλείστον απόγονοι Σλαύων και Αβάρων, και ότι -το μέγιστον μέρος του αρχαίου Ελληνικού λαού απώλετο εκ της χώρας -ταύτης. - -Αλλ' οι ισχυρισμοί ούτοι του μισέλληνος Γερμανού μετά τον μέγαν -πάταγον, όν ήγειραν εν τοις μισελληνικοίς κύκλοις της Ευρώπης, -ανηρέθησαν επιστημονικώτατα και απεδείχθησαν πλημμελέσταται υπό -των πλείστων σοφών της Ευρώπης, ιδίως υπό των μεγάλων Γερμανών -ιστορικών I. Zinkeisen, Hopf, Gerbinus και Hertzberg. Ούτοι δι' -ερευνών σπουδαιοτάτων ιστορικών και γλωσσικών και εθνογραφικών -απέδειξαν ότι ουδεμία σπουδαία μεταβολή ή αλλοίωσις εθνογραφική -επήλθεν εις τας υπό των αρχαίων Ελλήνων οικουμένας χώρας και ότι -οι νυν Έλληνες κάτοικοι των χωρών τούτων εισί γνήσιοι απόγονοι -των αρχαίων Ελλήνων και ότι οι ολίγοι Σλαύοι βάρβαροι οι -επιδραμόντες εις την Πελοπόννησον και εις άλλας τινάς χώρας της -Ευρωπαϊκής Ελλάδος και εγκαταστάντες εν τοις όρεσι των χωρών -τούτων ως ποιμένες ταχέως απερροφήθησαν υπό του τότε πυκνοτάτου -ακραιφνούς ελληνικού πληθυσμού των χωρών τούτων. - -Οι Άβαροι οι τω 589 εισβαλόντες εις τας εντεύθεν του Δανουβίου -ελληνικάς χώρας απεκρούσθησαν ταχέως, καθά μαρτυρούσι σύγχρονοι -αξιόπιστοι συγγραφείς, και μέχρι του 602 ο παρά τον Δανούβιον -σταθμεύων ελληνικός στρατός διαβάς πολλάκις τον ποταμόν τούτον -επετέθη κατά των βαρβάρων εν τη ιδία τούτων χώρα, καθόλου δε -περιώρισεν αυτούς εις τας πέραν του Δανουβίου χώρας. Αλλ' εν μια -των στρατιών άς ο Ελληνικός στρατός διαβαίνων τον Δανούβιον -επεχείρει εις τας εκείθεν του ποταμού χώρας, μέρος του στρατού εκ -12,000 ανδρών, ένεκα της ανικανότητος του αρχηγού αποκοπείς από -του άλλου στρατού ηχμαλωτίσθη υπό του Χάνου των Αβάρων. Επειδή δε -ούτος απαιτήσας λύτρα προς ελευθέρωσιν αυτών δεν έλαβεν αυτά, -εξετέλεσεν εν πάση βαρβαρική, ωμότητι και απανθρωπία την απειλήν, -μεθ' ής είχε συνοδεύσει την περί λύτρων απαίτησιν, σφάξας πάντας -τους αιχμαλωτισθέντας. Το γεγονός, τούτο ενεποίησε μεγάλην -αθυμίαν και οργήν εις το επίλοιπον του στρατού, όπερ άλλως -απαυδήσαν εκ των ατελευτήτων εν τη βαρβαρική χώρα πολέμων και του -επελθόντος χειμώνος ήθελε να επιστρέψη εις την εντεύθεν του -ποταμού χώραν. Επειδή δε ο αυτοκράτωρ δεν επέτρεπε το τοιούτον -θέλων να διαχειμάση ο στρατός εν τη εχθρική χώρα, ούτος και άλλως -ων ωργισμένος κατά του βασιλέως, διότι εις την τούτου φιλαργυρίαν -έδιδε την σφαγήν των αιχμαλώτων, εστασίασε και ανακηρύξας αρχηγόν -αυτού εκατόνταρχόν τινα καλούμενον Φωκάν επήλθε κατά της -Κωνσταντινουπόλεως. Εντεύθεν μία των ιπποδρομικών μερίδων των -πολιτών, οι Κυανοί, εκηρύχθη υπέρ των στασιαστών, οίτινες -ηδυνήθησαν ούτω να επελάσωσιν εις την πρωτεύουσαν και να -αναγορεύσωσι βασιλέα, τον Φωκάν. Ο Μαυρίκιος έφυγεν εις Ασίαν, -αλλά συλληφθείς εφονεύθη εν Χαλκηδόνι μεθ' όλης της οικογενείας -αυτού. - -6. Φωκάς (603-610 μ. Χ.). - -Του Φωκά η δεκαετής βασιλεία επλήρωσε συμφορών το κράτος. Και ενώ -αυτός τυραννικώς ήρχεν εν τη πρωτευούση, οι βάρβαροι διά του -Δανουβίου εδήουν τας εντεύθεν του ποταμού επαρχίας του κράτους. -Αλλ' ο μέγιστος κίνδυνος ενέσκηψεν εξ ανατολών. Ο βασιλεύς της -Περσίας Χοσρόης ο Β', όστις, δι' ούς λόγους είπομεν ανωτέρω, -διετέλει εν βαθεία ειρήνη προς το Ελληνικόν κράτος, νυν έχων ως -πρόφασιν ευπρεπή τα γινόμενα εις τον Μαυρίκιον και εις τον οίκον -αυτού (προς όν και διά συγγενικού είχε συνδεθή δεσμού) και δίδων -ούτως εις τον υπ' αυτού επιχειρούμενον πόλεμον χαρακτήρα -εκδικήσεως ιεράς ως γινομένης εναντίον του άρπαγος της αρχής και -φονέως του ευεργέτου αυτού και νομίμου βασιλέως, ανήψε φοβερόν -φανατισμόν εν τω στρατώ αυτού. Ούτω δε εισβαλών εις Μεσοποταμίαν -κατέλαβεν εν βραχεί πάσαν την χώραν ουδαμού ευρίσκων σπουδαίαν -αντίστασιν και πανταχού φέρων την καταστροφήν και την -αιχμαλωσίαν. Ο Φωκάς απεδείχθη νυν εντελώς ανίκανος να -αντιμετωπίση τους σοβαρούς κινδύνους, εις ούς εξετέθη το κράτος -εξ αιτίας αυτού. Και τότε οι συνετώτεροι των εν τη πρωτευούση -απετάθησαν προς τον εν τοις προηγουμένοις κατά Περσών πολέμοις -περιώνυμον γενόμενον στρατηγόν Ηράκλειον τον από Καππαδοκίας της -Μικράς Ασίας καταγόμενον, όντα δε νυν Έξαρχον ήτοι διοικητήν της -Αφρικής, παρακαλούντες αυτόν όπως έλθη προς σωτηρίαν του Κράτους. -Ο Ηράκλειος αυτός μεν δεν ήλθεν, αλλ' έπεμψε μετά στόλου και -στρατού τον υιόν αυτού Ηράκλειον. Ούτος ερχόμενος εις την -Κωνσταντινούπολιν ετύγχανεν ενθουσιώδους υποδοχής πανταχού, -οπόθεν διήρχετο. Ότε δε αφίκετο εις την πρωτεύουσαν, ο λαός -εξηγέρθη κατά του Φωκά και συλλαβών αυτόν ήγαγεν εις το πλοίον -του Ηρακλείου, ένθα εφονεύθη αποτίσας ούτω τα αντίποινα της -ασεβούς και απανθρώπου προς τον Μαυρίκιον διαγωγής αυτού. Ο -Ηράκλειος ανηγορεύθη νυν βασιλεύς (610 μ. Χ.). - -7. Ο βασιλεύς Ηράκλειος (610-651 μ. Χ.). - -Καθ' όν χρόνον ο Ηράκλειος ανηγορεύετο εν Κωνσταντινουπόλει -βασιλεύς και αυτοκράτωρ, το κράτος τούτο περιήρχετο εις τον -έσχατον κίνδυνον και εν Ασία και εν Ευρώπη. Εν Ασία οι Πέρσαι -κυριεύσαντες ήδη πάσαν την Ασσυρίαν, Μεσοποταμίαν, Αρμενίαν και -την Βόρειον Συρίαν, παρεσκευάζοντο να καταλάβωσι την Παλαιστίνην -και την Αίγυπτον, να εισβάλωσι δε και εις την Μικράν Ασίαν -φέροντες πανταχού το πυρ, την καταστροφήν και την των κατοίκων -αιχμαλωσίαν. Εν Ευρώπη δε οι Άβαροι μετά των υπ' αυτούς Σλαυικών -φυλών δεινάς εποιούντο επιδρομάς εις τας εντεύθεν του Δουναβίου -χώρας απειλούντες και αυτήν την Κωνσταντινούπουλιν. Και εν Ιταλία -δε μεγάλας εποιούντο προόδους οι Λαγγοβάρδοι εκτεινόμενοι από της -ολοσχερώς κατακτηθείσης ήδη υπ' αυτών Άνω Ιταλίας εις την Μέσην -και Κάτω Ιταλίαν. Ο στρατός ο προ μικρού επί του Μαυρικίου -τοσαύτας αράμενος νίκας ενδόξους εναντίον των Περσών εις τα ένδον -της Περσίας και διαρρυθμίσας τα εσωτερικά της Περσίας πράγματα -και εγκαταστήσας τον Χοσρόην εις τον θρόνον των πατέρων αυτού, -διετέλει νυν εν τελεία παραλύσει, υπό μεν των Περσών πανταχού -ηττώμενος εν Ασία, μη επαρκών δε εις την άμυναν των Ευρωπαϊκών -χωρών, κατεχόμενος δε και άλλως υπό πνεύματος στασιαστικού. Εν -μέσω της τοιαύτης καταστάσεως των πραγμάτων ο Ηράκλειος εζήτησε -να συνάψη ειρήνην προς τον Χοσρόην πέμψας πρέσβεις εις τον εν -Συρία ήδη ευρισκόμενον Πέρσην βασιλέα. Καθ' όν δε χρόνον αφίκοντο -οι πρέσβεις εις την Συρίαν, προ μικρού είχε πέσει εις τας χείρας -των Περσών η μεγάλη πόλις και πρωτεύουσα της Συρίας Αντιόχεια. Οι -πρέσβεις του Ηρακλείου αναγγείλαντες την εις τον θρόνον του -Βυζαντίου ανάρρησιν τούτου παρέστησαν εις τον Χοσρόην ότι -εκλιπόντος ήδη του κοινού πολεμίου αμφοτέρων των κρατών και -βασιλέων (του Φωκά) δεν υπήρχε λόγος προς εξακολούθησιν του -πολέμου. Αλλ' ο Χοσρόης, όστις τα του Φωκά κακουργήματα είχε -μόνον ως πρόσχημα του πολέμου, νυν εν τη συναισθήσει της δυνάμεως -και των μεγάλων επιτυχιών αυτού ουδεμίαν ηθέλησε να δώση ακρόασιν -εις τας περί ειρήνης προτάσεις του Ηρακλείου, αφού μάλιστα έβλεπε -την στρατιωτικήν αδυναμίαν του πολεμίου κράτους. Αποπεμφθέντων -λοιπόν απράκτων των πρέσβεων, ο Περσικός στρατός εισέβαλεν από -Αρμενίας εις την Μικράν Ασίαν (612), καθ' όν χρόνον άλλος στρατός -από Συρίας εισήλαυνεν εις την Παλαιστίνην, λεηλατών πάσαν την -χώραν, τέλος δε καταλαμβάνων (614) και αυτήν την Αγίαν πόλιν -Ιερουσαλήμ. Ενταύθα και εν πάση τη Παλαιστίνη φοβερά εγένετο -σφαγή χριστιανών, προς τοις άλλοις δε ηρπάγη και το τίμιον ξύλον -του Σταυρού, ηχμαλωτίσθη δε και ο Πατριάρχης της αγίας πόλεως -Ζαχαρίας. Εκ Παλαιστίνης οι Πέρσαι εισέβαλον εις την Αίγυπτον -(616) προχωρήσαντες προς νότον μέχρι των ορίων της Αβησσυνίας και -προς δυσμάς μέχρι της Κυρηναϊκής. Η Αλεξάνδρεια ελεηλατήθη και η -Αίγυπτος πολλαχού ηρημώθη υπό των βαρβάρων επιδρομέων. - -Αλλ' ο μέγιστος κίνδυνος εναντίον του κράτους επήρχετο εκ της -Μικράς Ασίας. Οι εις την χώραν ταύτην εισβαλόντες Πέρσαι -προυχώρουν ταχέως εν μέσω καταστροφών εις την καρδίαν της μεγάλης -ταύτης Ελληνικής Χερσονήσου κατατροπούντες ευχερώς τον ενιαχού -αντιτασσόμενον αυτώ ασθενή και εν παραλύσει ευρισκόμενον -Ελληνικόν στρατόν, κυριεύοντες πόλεις, καίοντες κώμας και αγρούς, -και απάγοντες αιχμαλώτους πανταχόθεν μέγα πλήθος ανθρώπων. Τέλος -δε εν μέσω τοιούτων καταστροφών αφίκοντο οι Πέρσαι (616) εις τας -απέναντι της Κωνσταντινουπόλεως κειμένας και διά του πορθμού του -Βοσπόρου μόνον από τούτου χωριζομένας πόλεις της Μικράς Ασίας -Χαλκηδόνα και Χρυσούπολιν. Και οι μεν Πέρσαι δεν είχον στόλον ίνα -διαπεραιωθώσι τον Βόσπορον και προσβάλωσι την Κωνσταντινούπολιν. -Αλλά καταλαμβανομένων ήδη πασών σχεδόν των Ασιατικών χωρών του -κράτους υπό των βαρβάρων το κράτος εξετίθετο ήδη και εν Ευρώπη -εις μέγαν κίνδυνον εκ των επιδρομών των Αβάρων, αίτινες -εξετείνοντο νυν μέχρι των προθύρων της πρωτευούσης. Ενώπιον της -τοιαύτης καταστάσεως των πραγμάτων μάτην ο Ηράκλειος επειράθη -αύθις να συνομολογήση ειρήνην προς τον Χοσρόην πέμψας προς αυτόν -πρεσβείαν. Ο υπερόπτης Ασιανός βασιλεύς, ο προ μικρού διά των -στρατιωτικών δυνάμεων του Έλληνος αυτοκράτορος καταλαβών τον -θρόνον της Περσίας, απαντών εις την πρότασιν του Ηρακλείου εαυτόν -μεν απεκάλει «βασιλέα και κύριον του κόσμου» τον δε Ηράκλειον -«ευτελή και αναίσθητον δούλον» και απήτει ως όρον της ειρήνης ίνα -ο βασιλεύς και ο λαός αυτού απαρνησάμενοι την πίστην του Χριστού -προσέλθωσιν εις την θρησκείαν αυτού, ήτις ήτο λατρεία του ηλίου -και του πυρός. - -Τότε ο Ηράκλειος, όστις εν μέσω των κινδύνων και των καταστροφών -των πολεμίων δεν επαύετο μελετών και διαγράφων σχέδια στρατείας -κατά των Περσών, απεφάσισε να επιχειρήση εκ παντός τρόπου την -εκστρατείαν ταύτην. Αλλ' ίνα στρατεύων κατά Περσών έχη τα νώτα -αυτού ησφαλισμένα από των Αβάρων συνήψε διαπραγματεύσεις περί -ειρήνης και φιλίας προς τον Χαγάνον των Αβάρων και εις προσωπικήν -μάλιστα προς τούτο ήλθε συνέντευξιν προς αυτόν (619). Μεθ’ όλην -δε την δολιότητα, ήν έδειξεν ο Χαγάνος, κατά την περίστασιν -ταύτην πειραθείς να συλλάβη τον βασιλέα, ο Ηράκλειος, αφού εσώθη -εκ της επιβουλής ταύτης, την ανάγκην ποιούμενος φιλοτιμίαν -προσεποιήθη ότι ασμένως εθεώρει επαρκείς τας υπό του Χαγάνου -δοθείσας περί του γεγονότος εξηγήσεις και συνωμολόγησεν ειρήνην -και φιλίαν προς αυτόν επί όροις ως δυνατόν ανεκτοίς. Και τότε -παρεσκευάσθη δι' ών διέθετε πενιχροτάτων χρηματικών πόρων, -δανεισάμενος χρήματα από των ιερών ναών, λαβών τα χρυσά και -αργυρά κοσμήματα αυτών συναινέσει κλήρου και λαού και αυτά τα -αργυρά πολυκάνδηλα μεταποιήσας εις αργυρά νομίσματα. Ταύτα πάντα -εποίει ο άλλως ευσεβέστατος βασιλεύς, ίνα αποδώση εν καιρώ -πολλαπλάσια. Αλλά διά τοιούτων πενιχρών δυνάμεων παρασκευάζων -στρατόν ο βασιλεύς ήθελεν εις τον στρατόν τούτον να εμπνεύση ως -δύναμιν ηθικήν μεγίστην το αίσθημα το θρησκευτικόν δίδων εις την -όλην στρατείαν χαρακτήρα, οίος ήτο και πράγματι, πολέμου υπέρ της -πίστεως γινομένου. Ευτυχώς ο στρατός ήτο επιδεκτικός τοιούτων -ηθικών αισθημάτων. Ο στρατός του Ελληνικού κράτους, όστις επί του -Αρκαδίου και Θεοδοσίου Β' συνέκειτο καθ' ολοκληρίαν σχεδόν από -βαρβάρων μισθοφόρων, από δε του Λέοντος Α' είχεν αρχίσει να -προσλαμβάνη και εγχώρια στοιχεία, νυν επί του Ηρακλείου είχε -καταστεί εντελώς στρατός Ελληνικός χριστιανικός από των πολιτών -αυτών και υπηκόων του κράτους απαρτιζόμενος. Εις τον στρατόν -λοιπόν τούτον ο Ηράκλειος ήθελε να εμπνεύση αίσθημα θρησκευτικόν -βαθύτατον, εξεγείρων και αναρριπίζων το αίσθημα τούτο διά λόγων -φλογερών εμφαινόντων ισχυράν θρησκευτικήν και ηθικήν έξαρσιν και -διά πράξεων ηθικώς κατανυκτικών, φέρων εις τους πολέμους, έφιππος -ων αυτός, εν τη δεξιά την εικόνα του Χριστού και εν ονόματι του -εικονιζομένου Θεού εξορκίζων τους αγωνιζομένους να εκτελώσι το -καθήκον αυτών. Ο μικρός αυτού στρατός ώρμησεν επί την στρατείαν -(620 μ. Χ.) απ' αυτού του ναού της του Θεού Σοφίας και ανεχώρησεν -επί στόλου από της πρωτευούσης. - -Ο Ηράκλειος δεν ηδύνατο να πολεμήση επερχόμενος κατά μέτωπον -εναντίον των εν τη Μικρά Ασία Περσών. Το τοιούτον απήτει μέγαν -και ισχυρόν στρατόν και μακρούς αγώνας. Διά τούτο απήλθε μετά του -στόλου εις τα νότια παράλια της Μικράς Ασίας τα μη κατεχόμενα έτι -υπό των Περσών, εις τα παράλια της Κιλικίας. Και αποβάς εις τα -παράλια ταύτα και ενώσας τον μικρόν αυτού στρατόν μετά των έτι -σωζομένων εν τοις οχυροίς τόποις των μερών εκείνων φρουρών -προσέβαλον από νότου την μακράν καθ' άπασαν την Μικράν Ασίαν -εκτεινομένην και διά τούτο πολλαχού εξ ανάγκης ασθενή Περσικήν -παράταξιν. Και διά πολλών μικρών πολέμων διελθών άπασαν σχεδόν -την Μικράν Ασίαν κατά πλάτος και μεταβάς εις Πόντον και Αρμενίαν -ηνάγκασε τους Πέρσας, τους κατέχοντας την Μικράν Ασίαν μέχρι -Χαλκηδόνος, να εκκενώσωσι το πλείστον της χώρας ταύτης και να -ακολουθήσωσι τω Ηρακλείω εις την Αρμενίαν. Ενταύθα δε ο Ηράκλειος -παρασύρας αυτούς εκεί όπου ήθελεν αυτός, συνεκρότησε μάχην, εν ή -ενίκησε λαμπρώς. Αποτέλεσμα, της νίκης ταύτης ήτο η εντελής από -Περσικών στρατευμάτων εκκένωσις της Μικράς Ασίας, δι' ής χώρας -ελευθέρως επέστρεψε νυν ο Ηράκλειος (623) εις την πρωτεύουσαν. -Ενταύθα δε επί μικρόν μόνον διαμείνας και μέγα θάρρος ηθικόν -εμποιήσας τω λαώ επεχείρησε την δευτέραν αυτού στρατείαν το αυτό -έτος (623-624) απελθών εις τον Πόντον και την Αρμενίαν. Πολλούς -δε παραλαβών εκ της χριστιανικής ταύτης χώρας επικούρους, -προθύμως προσερχομένους εις τον στρατόν του χριστιανού βασιλέως, -εισήλασε νυν εντός των ορίων του Περσικού κράτους. Η αιφνίδιος -αύτη, τολμηρά και τοσούτον απροσδόκητος εν μέσω του Περσικού -κράτους εμφάνισις του προ μικρού εν τη πρωτευούση αυτού υπό των -Περσών απειλουμένου Έλληνος βασιλέως τοσούτον ετάραξε τον -Χοσρόην, ώστε ετράπη εις φυγήν εις τα ένδον του κράτους αυτού -καταλείπων τον διαλυόμενον στρατόν αυτού και πόλεις και φρούρια -εις την διάκρισιν των Ελλήνων. Ο Ελληνικός δε στρατός πολλάς -εκπορθήσας πόλεις, καταστρέψας ναούς των Περσικών θεών (προς -εκδίκησιν των υπό των Περσών εν ταις Ελληνικαίς χώραις -καταστραφέντων ιερών ναών), πεπληρωμένος λαφύρων απεσύρθη τον -χειμώνα του έτους εκείνου (623-624) εις τας ευκραείς περί τον -Καύκασον χώρας, ένθα διεχείμασεν εν μέσω λαού φίλων και συμμάχων, -Λαζών, Γεωργιανών, Αβασγών, απάντων Χριστιανών. - -Υπό των συμμάχων τούτων ενισχυθείς ο Ηράκλειος στρατιωτικώς -εισέβαλεν αύθις το έαρ του 624 εις τας Περσικάς χώρας μεθ' ής και -το προηγούμενον έτος τόλμης και ενεργείας. Κατά την εισβολήν -ταύτην τρεις Περσικοί στρατοί νεωστί υπό του Χοσρόη -συγκεκροτημένοι επήρχοντο εκ διαφόρων διευθύνσεων, ίνα κυκλώσωσι -τον στρατόν του Ηρακλείου ή τουλάχιστον κωλύσωσι την εις την -Περσίαν προέλασιν. Αλλ’ ο Ηράκλειος κατώρθωσε να χωρίση τους -τρεις στρατούς και επιτεθέμενος καθ' εκάστου ιδιαιτέρως να -καταστρέψη ένα έκαστον κατ' ιδίαν. Η μεγάλη και καταστρεπτική εις -τους Πέρσας αποβάσα εν Σαλβανώ της Αρμενίας μάχη έθηκε τέρμα εις -την στρατείαν του έτους τούτου. - -Ο Ηράκλειος δεν ηδυνήθη επωφελούμενος την νίκην αυτού να -εξακολουθήση τον επιθετικόν εν Περσία πόλεμον, ένεκα του -επελθόντος χειμώνος, κυρίως δε διότι ο Χοσρόης εν τω μεταξύ -ποιούμενος χρήσιν της τακτικής του Ηρακλείου έπεμψεν άλλον -στρατόν εις την Μικράν Ασίαν ίνα ενεργήση κατά τα νώτα του -αυτοκράτορος. Τούτο υπεχρέωσε τον βασιλέα Ηράκλειον να επιστρέψη -εξ Αρμενίας και Μεσοποταμίας εις την Μικράν Ασίαν παρακολουθών -τον Περσικόν στρατόν. Η μεταξύ των δύο πολεμίων στρατών μάχη -συνήφθη ακριβώς εν τη χώρα εκείνη, εν ή προ 958 ετών ο μέγας -Έλλην βασιλεύς της Μακεδονίας είχε κατασυντρίψει τον μέγαν -στρατόν του βασιλέως της Περσίας. Παρά τον Σάρον καλούμενον -ποταμόν της Κιλικίας ήρατο ο Ηράκλειος την λαμπροτάτην καθ' όλον -τον πόλεμον τούτον εναντίον των Περσών νίκην, αυτός ούτος δείξας -θαύματα ανδρείας κατά την μάχην και θάμβος και έκπληξιν εμποιήσας -μεγάλην τοις πολεμίοις διά του μεγαλείου του ηρωισμού αυτού. - -Η νίκη αύτη εκαθάρισεν αύθις την Μικράν Ασίαν από των Περσών ο δε -βασιλεύς Ηράκλειος επεχείρησε νέαν το επόμενον έτος 625 -επιθετικήν στρατείαν κατά του Χοσρόου. Ούτος κατώρθωσε και μεθ’ -όσας έπαθεν ήττας να συγκροτήση τρεις νέας μεγάλας στρατιάς -εναντίον των Ελλήνων. Ο Χοσρόης ήρχεν αχανών εκτάσεων γης από του -Ευφράτου και του Καυκάσου μέχρι των Ινδιών εκτεινομένων, ενιαχού -πολυανθρωπότατα ωκημένων και πλουσιωτάτων• είχε δε απεριόριστον -απολυταρχικήν εξουσίαν εν τω κράτει αυτού, ένεκα δε των μεγάλων -αυτού εν αρχή του πολέμου επιτυχιών επεκλήθη και Παρβίζ, ήτοι -νικητής. Ων δε και ακαταπόνητος εν ταις ενεργείαις αυτού και μη -ανεχόμενος να βλέπη εισβάλλοντα εις το κράτος αυτού βασιλέα, όν -προ μικρού εθεώρει και εκάλει «ευτελή δούλον», ενέτεινε νυν -πάσας τας δυνάμεις αυτού ίνα συγκροτήση νέους στρατούς εκμυζών -και την τελευταίαν εις ανθρώπους και χρήματα ζωτικήν ικμάδα του -κράτους αυτού. Εκ των τριών μεγάλων στρατιών, άς ούτω -παρεσκεύασεν ο Χοσρόης, η μία μεν ήτο προωρισμένη να μένη εν -Περσία προς άμυναν της χώρας, η δευτέρα έμελλε ν' αντιταχθή κατά -του Ηρακλείου, η δε τρίτη επέμπετο αύθις εις την Μικράν Ασίαν, -ίνα γενομένη κατά τα νώτα του στρατού του Ηρακλείου μη ενεργήση -κατ' αυτού, αλλά διερχομένη την Ελληνικού στρατού σπανίζουσαν -Μικράν Ασίαν προελάση μέχρι Χαλκηδόνος και Χρυσουπόλεως, όπως προ -10 ετών. Θέλων δε νυν ο Χοσρόης να κατενέγκη καιριώτατον πλήγμα -κατά του Ηρακλείου και του κράτους αυτού δι' επιθέσεως κατ' αυτής -της πρωτευούσης του Ελληνικού κράτους, και μη δυνάμενος να πράξη -τούτο διά του στρατού του Περσικού, εζήτησε συμμάχους εν Ευρώπη -δυναμένους να ενεργήσωσι κατά ξηράν την τοιαύτην κατά της -Κωνσταντινουπόλεως επίθεσιν. Προς τούτο δε έπεμψε πρεσβείαν προς -τον Χαγάνον τον Άβαρον. Ο δ' άπιστος ούτος βάρβαρος θεωρήσας -κατάλληλον την ευκαιρίαν διέλυσε μετ' αισχράς παρασπονδίας την -προς τον Ηράκλειον ειρήνην και επήλθεν εναντίον της πρωτευούσης -μετά μεγάλου στρατού βαρβαρικού, εν ώ πλην των Αβάρων υπήρχον και -πολλοί Σλαύοι και Βούλγαροι, και ήρξατο πολιορκών αυτήν. Ο -Χαγάνος είχε και πολιορκητικάς μηχανάς κατασκευασθείσας υπό -μηχανικού στρατιώτου του Ελληνικού στρατού αιχμαλωτισθέντος ποτέ -υπό των Αβάρων• συνενοείτο δε νυν προς τους εν τη απέναντι -Ασιατική ακτή του Βοσπόρου εσκηνωμένους Πέρσας, ίνα επιχειρήσωσι -κοινήν κατά της πόλεως έφοδον, των Περσών διαβιβαζομένων εις το -στρατόπεδον των Αβάρων διά των Σλαυικών και των Βουλγαρικών -πειρατικών πλοίων. Ταύτα κατέπλευσαν εις τον Βόσπορον εκ των -βορειανατολικών ακτών του Ευξείνου, ένθα ώκουν οι Σλαύοι και μετ' -αυτούς οι Βούλγαροι. Συγχρόνως δε προέτεινε τοις κατοίκοις της -Κωνσταντινουπόλεως να καταλίπωσι την πόλιν εις αυτόν και εις τους -συμμάχους αυτού Πέρσας, εξερχόμενοι αυτής, φέρων έκαστος μεθ' -εαυτού μόνον μίαν ενδυμασίαν και μιας ημέρας τροφήν. Ενώ λοιπόν ο -αυτοκράτωρ παρεσκευάζετο εις νέαν στρατείαν εναντίον του Περσικού -κράτους, μετά τας λαμπράς νίκας του προηγουμένου έτους, η πόλις η -βασιλεύουσα, ής την κυβέρνησιν και άμυναν είχεν αναθέσει ο -αυτοκράτωρ από της πρώτης αναχωρήσεως αυτού εις τον Πατριάρχην -Σέργιον και τον επίτροπον Βώνον, η καρδία αυτή του κράτους, -διέτρεχε τον έσχατον των κινδύνων. Οι πολιορκούμενοι υπό την -αρχηγίαν του πατριάρχου Σεργίου απέρριψαν την απαίτησιν του -Χαγάνου και παρεσκευάσθησαν εις γενναιοτάτην αντίστασιν, -επικαλούμενοι συγχρόνως την άνωθεν αντίληψιν. Προς τούτο δε -συνετέθησαν τότε και εψάλησαν εν ταις Εκκλησίαις της -Κωνσταντινουπόλεως οι Ακάθιστοι λεγόμενοι ύμνοι, οι απευθυνόμενοι -ιδίως εις την Θεοτόκον, εις ήν ήτο αφιερωμένη η πόλις (62). Η -μεγάλη τη 26 Ιουλίου (626) γενομένη έφοδος των Αβάρων απεκρούσθη -γενναίως, διότι η γενομένη μεταξύ Περσών και Αβάρων περί της -ημέρας και ώρας της εφόδου συμφωνία απεκαλύφθη τοις -πολιορκουμένοις διά της υπό του Ελληνικού στόλου συλλήψεως του -πλοίου του επανάγοντος τους Πέρσας εκ του στρατοπέδου του Χαγάνου -εις την Χαλκηδόνα. Ο πειρατικός στόλος, ο Σλαυικός και ο -Βουλγαρικός κατεβυθίσθη υπό του στόλου του Ελληνικού• και ο -Χαγάνος μετά νέας απειλάς και αποτυχούσας επιθέσεις ηναγκάσθη ν' -αποχωρήση, αφού έκαυσε τας πολιορκητικάς μηχανάς. Ούτως εσώθη η -Κωνσταντινούπολις και μετ' αυτής το κράτος. Διότι αν η -Κωνσταντινούπολις έπιπτε νυν, άπαν το εν Ευρώπη Ελληνικόν κράτος -έμελλε να καταλυθή υπό των βαρβάρων. Αλλ' η τε στρατηγική θέσις -και προ πάντων η ηθική και πνευματική δύναμις του Ελληνισμού, η -ενοικούσα εν τη πόλει ταύτη, έσωσε το κράτος. Ούτως είχε συμβή -και καθ' όν χρόνον οι Ουστρογότθοι τω 378 και 396 επεχείρησαν τας -μεγάλας εναντίον του κράτους επιδρομάς. Η Κωνσταντινούπολις -σωθείσα και τότε έσωσε το κράτος. Τούτο δε πολλάκις θέλομεν ιδεί -επαναλαμβανόμενον εν τη ιστορία των επομένων αιώνων. Οι κάτοικοι -της βασιλευούσης των πόλεων εν τη ηθική και θρησκευτική αυτών -εξάρσει επί τη νίκη, εις ήν η εξέγερσις του υπέρ της πίστεως -αισθήματος τοσούτον συνετέλεσεν, απέδοσαν εικότως την νίκην εις -την θείαν αντίληψιν, και ιδίως εις την προστάτιν της πόλεως -Θεοτόκον, εις ήν εποιήθη και ο μετά των Ακαθίστων ύμνων -ψαλλόμενος εκ μέρους της πόλεως νικητήριος παιάν (63) Και οι -μεν Άβαροι απεχώρησαν της πόλεως, αλλ' ο εν Χαλκηδόνι και τη -λοιπή Ελληνική Ασία Περσικός στρατός δεν ήτο δυνατόν να -εξολοθρευθή ή να εκδιωχθή εντεύθεν μη υπάρχοντος στρατού -Ελληνικού επαρκούς εν τη χώρα. Η τύχη τούτου εξηρτάτο από της -εκβάσεως του μεγάλου εν αυτή τη Περσία διεξαγομένου πολέμου. - -Καθ' όν χρόνον οι Άβαροι απεχώρουν άπρακτοι από -Κωνσταντινουπόλεως, ο Ηράκλειος εισέβαλλεν εκ νέου εις το -Περσικόν κράτος σύμμαχον έχων γενναίον Τουρκικόν έθνος, το έθνος -των Χαζάρων. Οι Χάζαροι ούτοι ήσαν Τούρκοι ειδωλολάτραι, όπως -πάντες οι Τούρκοι των χρόνων τούτων, είχον δε μεταναστεύσει εκ -των ενδοτέρων τουρκικών χωρών εις τας μεταξύ της Κασπίας και του -Ευξείνου προς βορράν του Καυκάσου κειμένας χώρας της Ανατολικής -Ευρώπης, όθεν εξετάθησαν κατά μικρόν μέχρι της Κριμαϊκής -Χερσονήσου και των ύπερθεν αυτής χωρών της νοτίου Ρωσίας. Ο -ηγεμών ή Χαγάνος των Χαζάρων τούτων (διότι και παρά τοις Τούρκοις -τούτοις τοιαύτας προσωνυμίας έφερον οι ηγεμόνες) Ζιεβήλ συμφώνως -προς τας μετά του Ηρακλείου συμφωνίας εισήλασε μετά μυριάδων -στρατού διά των Κασπίων πυλών εις τας Περσικάς χώρας, φοβεράν -επιφέρων καταστροφήν, πυρπολών πόλεις και κώμας και αιχμαλωτίζων -πλήθος ανθρώπων. Ήλθε δε έπειτα ο αυτός Χαγάνος εις συνάντησιν -του αυτοκράτορος πλησίον της νυν παρά τον Καύκασον Ρωσικής πόλεως -Τιφίλιδος, ένθα κατέταξεν εις τον αυτοκρατορικόν στρατόν 40 -χιλιάδας επιλέκτους άνδρας εκ του στρατού αυτού υπό την αρχηγίαν -του ιδίου αυτού υιού (64). Αλλ' ο αυτοκράτωρ, ούτινος ο στρατός -ηυξήθη σημαντικώς διά της προσθήκης των Τούρκων, δεν εισέβαλε -κατά το έτος τούτο εις την Περσίαν, έπεμψε δε μετά στρατού τον -αδελφόν αυτού Θεόδωρον, όστις εισελάσας εις την Περσίαν ενίκησε -τον κατ' αυτού επελθόντα Περσικόν στρατόν. Αυτός δε ο αυτοκράτωρ, -αφού κατά το έτος 626 εξεπόρθησεν όσα έτι φρούρια κατείχοντο εν -Αρμενία και Μεσοποταμία υπό των Περσών, ίνα έχη τα νώτα αυτού -ησφαλισμένα, επεχείρησε το επόμενον έτος 627 την τελευταίαν -αθάνατον αυτού στρατείαν και διεξήγαγεν αυτήν μόνον διά του ιδίου -αυτού στρατού, των Τούρκων συμμάχων επανελθόντων εις τα ίδια -(65). Κατά την στρατείαν ταύτην μετά πολλάς κατά μέρος νίκας και -εκπόρθησιν πολλών επί του Τίγρητος φρουρίων, και ιδίως των -Δασταγέρδων, ένθα ευρέθησαν θησαυροί και γυναικών τις του -βασιλέως, συνεκρότησεν επί των ερειπίων της πάγκαλης και -περιβοήτου πόλεως Νινευί τη 27 Ιουλίου του 627 την μάχην, ήτις -έθηκε τέρμα εις τον επί πέντε και είκοσιν έτη καταστρεπτικόν -πόλεμον. Ο Περσικός στρατός ηττήθη κατά κράτος, άπειρος δε λεία -και αιχμαλώτων μέγα πλήθος περιήλθον εις τον Ελληνικόν στρατόν. Ο -Χοσρόης έφυγεν αλλά δεν ηδυνήθη να συγκροτήση νέον στρατόν. Οι -μεγιστάνες και ο λαός της Περσίας καταπεπονημένοι υπό του μακρού -πολέμου επέπεσαν κατ' αυτού, όπως είχον επαναστή κατά του πατρός -αυτού εν τω προς τον Μαυρίκιον πολέμω. Αυτός ο υιός του Χοσρόου -Σιρόης εγένετο αρχηγός της επαναστάσεως. - -Ο Χοσρόης συνελήφθη υπό τούτου και ερρίφθη εις τας φυλακάς και -αφού είδε 18 αυτού υιούς φονευθέντας υπό του αδελφού αυτών, -εφονεύθη και αυτός. Ο Ηράκλειος γενναίος και μεγάθυμος εν τη -συνομολογήσει της ειρήνης (8 Απριλίου 628), ως εφάνη και ανδρείος -εν τω πολέμω, έδωκε την ειρήνην εις τον εξαιτούμενον αυτήν Σιρόην -επί επιεικεστάτοις όροις. Διά των όρων τούτων ο αρχηγός των -Περσών υπεχρεούτο ν' αποδώση εις το κράτος το Ελληνικόν τα εν τω -πολέμω καταληφθέντα και τα έτι κατεχόμενα μέρη, αποκατασταμένων -των προ του πολέμου ορίων, ν' αποδώση πάντας τους αιχμαλώτους, -έτι δε το τίμιον ξύλον του Σταυρού το αρπαγέν εξ Ιεροσολύμων. Την -μεγάλην νίκην και την συνομολόγησιν της ειρήνης ανήγγειλεν ο -Ηράκλειος εις την Κωνσταντινούπολιν δι' αγγελιαφόρων και διά -αγγέλματος μακρού αναγνωσθέντος από του άμβωνος της Αγίας Σοφίας, -αρχομένου από της ρήσεως της ψαλμικής: «Αλαλάξατε τω Θεώ πάσα η -γη δουλεύσατε τω Κυρίω, εν ευφροσύνη κτλ. ». - -Μετά την συνομολόγησιν της ειρήνης ο Ηράκλειος επέστρεψεν εκ της -Μικράς Ασίας εις την πρωτεύουσαν, ής οι κάτοικοι, κλήρος και λαός -προϋπήντησαν αυτώ επί της Ασιατικής όχθης του Βοσπόρου και ήγον -αυτόν εν θριάμβω εις την βασιλεύουσαν. Το επόμενον έτος ο -Ηράκλειος απήλθεν από της πρωτευούσης εις την αγίαν πόλιν φέρων -μεθ' εαυτού το τίμιον ξύλον του Σταυρού. Εν Ιερουσαλήμ δε, επί -του πατριάρχου Σωφρονίου, αυτός ο αυτοκράτωρ φέρων επί των ώμων -το ιερόν ξύλον έστησεν αυτό εν Γολγοθά, ένθα ίστατο και πρότερον -φερθείς ενταύθα υπό της μητρός του Μεγάλου Κωνσταντίνου Ελένης -(66). - -Ούτως επερατώθη ο 25 έτη διαρκέσας καταστρεπτικός πόλεμος, πολλήν -μεν δόξαν και αίγλην ηθικήν περιποιήσας εις το Ελληνικόν κράτος, -πολλήν δε ταπείνωσιν εις το κράτος το αντίπαλον, καταπόνησιν δε -δεινήν εις αμφότερα τα κράτη επενεγκών και καταστήσας αμφότερα -ανίκανα εις αντιμετώπισιν του νέου φοβερού αμφοτέρων αντιπάλου. -Ούτος ορμητικός νυν επήρχετο και απροσδόκητος από νότου εναντίον -αμφοτέρων, και διά της εντελούς καταστροφής του ηττημένου και του -ακρωτηριασμού του νικητού έμελλε να ιδρύση νέον κράτος -παγκόσμιον, κράτος ουχί απλώς πολιτικόν, αλλά και θρησκευτικόν -κατ' εξοχήν, υπό νέας θρησκείας παραχθέν και διά της θρησκείας -ταύτης κραταιωθέν και δεσπόσαν του πλείστου μέρους του κόσμου. - - - -ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Δ'. - -Η ΜΩΑΜΕΘΑΝΙΚΗ ΘΡΗΣΚΕΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΑΡΑΒΙΚΟΝ ΚΡΑΤΟΣ - - - -1. Οι Άραβες. Μωάμεθ και η διδασκαλία αυτού. - -Το νέον κράτος και η νέα θρησκεία ιδρύθησαν εν μέσω του έθνους -των Αράβων υπό του Άραβος Μωάμεθ. Οι Άραβες _ανθρωπολογικώς_, -ήτοι κατά την εξωτερικήν διάπλασιν του σώματος και την επί της -διαφοράς της τοιαύτης διαπλάσεως στηριζομένην διαίρεσιν του -ανθρωπίνου γένους, ανήκουσιν εις την Λευκήν ή Καυκασίαν φυλήν -(67)• γλωσσικώς δε υπάγονται εις την Σημιτικήν γλωσσικήν -διαίρεσιν της Καυκασίας φυλής, όντες συγγενείς κατά την γλώσσαν -προς τους αρχαίους Βαβυλωνίους και Ασσυρίους, τους Εβραίους, -Φοίνικας, Σύρους, οίτινες πάντες ως και οι Άραβες καλούνται -Σημιτικοί, ως καταγόμενοι το πλείστον κατά την Π. Διαθήκην από -Σημ, του υιού του Νώε. Εν τη αρχαία ιστορία ευρίσκομεν τον λαόν -των Αράβων οικούντα εξ αρχαιοτάτων χρόνων εν τη Αραβική καλουμένη -μεγάλη χερσονήσω και εν ταις προς ανατολάς της Συρίας και -Παλαιστίνης εκτεινομέναις ερήμοις. Αλλ' οι Άραβες ούτοι, οίτινες -και εις τους αρχαίους Έλληνας δεν ήσαν άγνωστοι (Αράβιοι υπό του -Ηροδότου καλούμενοι), δεν εκτήσαντο πολλήν σπουδαιότητα εν τη -ιστορία τη αρχαία. Η σπουδαιότης και η πραγματική εμφάνισις αυτών -εν τη ιστορία ανήκουσιν εις τους χρόνους του παρ' αυτοίς -γεννηθέντος και αναπτυχθέντος Μωαμεθανισμού ή Ισλάμ. Προ της -κηρύξεως του _Ισλάμ_ ήτοι της μωαμεθανικής θρησκείας, οι Άραβες -είχον θρησκεία ήτις εν τοις αρχαιοτάτοις χρόνοις μη απέχουσα πολύ -της μονοθεΐας των Εβραίων, ούσα δηλονότι λατρεία ενός μόνον Θεού -καλουμένου Αλλά (Αλ-ιλάχ = ο Θεός, Εβρ. Ελωχείμ), ανεμίχθη -βραδύτερον μετά της αστερολατρίας των Βαβυλωνίων και Φοινίκων, εν -μέρει δε και μετά κτισματολατρίας παχυλής. Ιδίως δε ελατρεύετο -παρ' αυτοίς ουρανοπετής τις λίθος _Χαδζάρ_ καλούμενος, αποτελών -το ιερώτατον σέβασμα πασών των Αραβικών φυλών, φυλαττόμενον εν -Μέκκα εν τω αρχαιοτάτω ναώ τω καλουμένω οίκω του Θεού (Βεϊτουλλάχ -ή Κααβά) κτισθέντι κατά τας παραδόσεις των Αράβων υπό Αβραάμ, όν -και οι Άραβες τιμώσιν ως γενάρχην αυτών ως καταγόμενοι από του εξ -Άγαρ υιού του Αβραάμ Ισμαήλ και διά τούτο καλούμενοι και -Ισμαηλίται και Αγαρηνοί. (68) Και η πόλις Μέκκα ήτο παρ' αυτοίς -ιερά πόλις ένεκεν του ναού _Κααβά_ και του εν αυτώ λίθου. Αλλ' ει -και η κατ' αρχάς μονοθεϊστική θρησκεία των Αράβων παρεξετράπη -κατά μικρόν εις πολυθεΐαν και κτισματολατρίαν, δεν απώλετο -παντελώς ο μονοθεϊστικός αυτού χαρακτήρ• και ο εν αρχή μόνος θεός -Αλλάχ ωνομάσθη είτα εν τω πολυθεϊσμώ Αλλάχ-τααλί = Ύψιστος θεός. -Αφ' ού δε χρόνου εκηρύχθη ο Χριστιανισμός εν Παλαιστίνη και -Συρία, αιρέσεις χριστιανικαί, προ πάντων ιουδαΐζουσαι (θεωρούσαι -δηλονότι τον Χριστόν ως Μεσσίαν και μέγαν προφήτην, ουχί θεόν και -θεάνθρωπον) διεδόθησαν και εν Αραβία. Και Ιουδαϊκαί δε αποικίαι -και παροικίαι ουκ ολίγαι υπήρχον εν Αραβία από των χρόνων της -διασποράς των Ιουδαίων. Εκ της ποικιλίας δε ταύτης των -θρησκευμάτων ζωηρός υπήρχε θρησκευτικός ανταγωνισμός εν Αραβία -μεταξύ των οπαδών των διαφόρων θρησκευμάτων καθ' ούς χρόνους -εγεννήθη ο Μωάμεθ. - -Ο Μωάμεθ (Μουχάμμετ) εγεννήθη εν Μέκκα τω 571 βασιλεύοντος εν -Κωνσταντινουπόλει του Ιουστίνου Β'. Από δε νεότητος μεγάλην -δεικνύων ροπήν εις τον θρησκευτικόν βίον και τας θρησκευτικάς -μελέτας εις συχνήν διετέλει συνάφειαν προς τους Χριστιανούς της -νοτίου Αραβίας (όπου υπήρχον τότε γνήσιοι Χριστιανοί ίδ. σελ. -80), ένθα μετέβαινε χάριν εμπορίας, και προς τους εν τη βορείω -Αραβία ιουδαΐζοντας Χριστιανούς και προς Εβραίους. Γενόμενος δ' -ανήρ ωρίμου αναπτύξεως (περί το 40 έτος της ηλικίας αυτού) -παρέστη εν Μέκκα (610 μ. Χ.) εν τω μέσω του Αραβικού λαού ως -προφήτης κηρύττων την νέαν αυτού θρησκευτικήν διδασκαλίαν, την -έχουσαν ως δόγμα θεμελιώδες και αρχήν υπερτάτην ότι «είς μόνος -υπάρχει θεός και Μωάμεθ είναι ο προφήτης αυτού». Η διδασκαλία -αύτη, ήν εκήρυσσεν ο Μωάμεθ ως θεόπνευστον, ως διά του Αρχαγγέλου -Γαβριήλ απ' ευθείας από του Θεού εις αυτόν αποκαλυφθείσαν, και -περί ής εκτενέστερον θέλομεν διαλάβει κατωτέρω, εν αρχή δεν -ηξιώθη πολλής προσοχής παρά τη Αραβική αριστοκρατία της Μέκκας. -Ότε δε κατά μικρόν οι οπαδοί του νέου προφήτου ηυξήθησαν -σημαντικώς, εκ των κατωτέρων τάξεων του λαού κυρίως -προσερχόμενοι, ησπάσαντο δε την διδασκαλίαν του Μωάμεθ και ουκ -ολίγοι των προκρίτων Μεκκανών, ήρξατο διωγμός κατά του αρχηγού -και των οπαδών υπό των ισχυροτέρων Μεκκανών και ηπειλήθη θάνατος -κατά του προφήτου. Τότε ούτος έφυγεν από Μέκκας και μετέβη εις -την αντίζηλον ταύτη πόλιν της Αραβίας Μεδινάν, ένθα έτυχε καλής -υποδοχής. Η φυγή αύτη του Μωάμεθ (η γενομένη τη 16 Ιουλίου 622) -καλουμένη Αραβιστί Χίδζρα ή Χέδζρα (Εγίρα ως μετεσχηματίσθη η -λέξις εν ταις Ευρωπαϊκαίς γλώσσαις) = φυγή, εθεωρήθη ύστερον ως -σπουδαιότατον γεγονός εν τη αρχή και γενέσει του Μωαμεθανισμού, -ως διά ταύτης σωθέντος του προφήτου και διά ταύτης θεμελιωθείσης -της νέας θρησκείας αυτού. Και διά τούτο εγένετο αρχή της μέχρι -σήμερον παρ' άπασι τοις μωαμεθανικοίς λαοίς χρονολογίας (69). Εν -Μεδινά ο Μωάμεθ προσεκτήσατο πολλούς οπαδούς, δι' ών συνεκρότησεν -ήδη κράτος θρησκευτικόν και περιήλθεν εις πόλεμον προς τους -Μεκκανούς, οίτινες μετά πολλά έτη ηναγκάσθησαν (630) ν' -αναγνωρίσωσιν αυτόν ως προφήτην και άρχοντα. Ούτω δε πάσα η -Αραβία προσήλθεν εις τον Μωαμεθανισμόν και απετέλεσε μίαν -κοινωνίαν θρησκευτικήν και πολιτικήν υπό την πνευματικήν και -πολιτικήν αρχήν του Μωάμεθ, όστις ετελεύτησε μακρόν μετά την -επίτευξιν του μεγάλου τούτου έργου (632 μ. Χ.). - -2. Η διδασκαλία του Μωάμεθ. - -Αι θεμελιώδεις αρχαί της διδασκαλίας του Μωάμεθ, ήτοι της υπ' -αυτού ιδρυθείσης θρησκείας, ήν ωνόμασεν _Ισλάμ_ ήτοι _αφοσίωσιν_ -εις τον Θεόν (οι οπαδοί του Ισλάμ καλούνται μουσλίμ ή μουσουλμάν -= αφωσιωμένοι εις το θείον) είναι α') η πίστις εις την ενότητα -του Θεού, εις το ενιαίον δηλονότι και αδιαίρετον της υποστάσεως -αυτού• την αρχήν ταύτην, το δόγμα ότι είς μόνος υπάρχει θεός, -ετόνισεν ο Μωάμεθ προ πάντων εναντίον του παρά Χριστιανοίς -δόγματος της τρισυποστάτου θεότητος• β') η πίστις ότι ο Μωάμεθ -είναι προφήτης του Θεού αποκαλυφθέντος εις αυτόν και εμπνεύσαντος -αυτώ την διδασκαλίαν αυτού. Αλλά το διπλούν τούτο θεμελιώδες -δόγμα της διδασκαλίας αυτού («Είς Θεός υπάρχει και Μωάμεθ είναι ο -προφήτης αυτού») συνέδεσεν ο Μωάμεθ μετά των ιστορικών παραδόσεων -της Χριστιανικής και της Ιουδαϊκής θρησκείας. Ο Θεός ο -αποκαλυφθείς εις αυτόν είναι αυτός ο Θεός ο αποκαλυπτόμενος εν τη -Παλαιά Διαθήκη διά των προφητών και εν τω Ευαγγελίω διά του Iησού -Χριστού. Έπεμψε δε αυτόν ο Θεός ούτος ως νέον, ως έσχατον των -προφητών, διότι, ως έλεγεν, οι τε Ιουδαίοι και οι Χριστιανοί -διέστρεψαν την διά των προφητών και του Χριστού, της Παλαιάς -Διαθήκης και του Ευαγγελίου, γενομένην αυτοίς διδασκαλίαν της -θεογνωσίας και της αληθούς πίστεως. Κατά την διδασκαλίαν του -Μωάμεθ ο Θεός, ο κατά τας Γραφάς δημιουργήσας τον κόσμον και τον -Αδάμ, απεκαλύφθη εις το δημιουργηθέν υπ' αυτού ανθρώπινον γένος -διά των προφητών και εδίδαξεν αυτό διά τούτων την μόνην αληθή εις -Θεόν πίστιν, το _Ισλάμ_ την πρώτην και αιώνιον θρησκείαν, ής -οπαδοί ήσαν πάντες οι προφήται και ο Χριστός, όντες πάντες ούτοι -_μουσλίμ_. Προφήται εισι πάντες οι υπό του Θεού εμπνεόμενοι -εκλεκτοί άνθρωποι, οι διδάσκοντες την θεογνωσίαν και εμπεδούντες -αυτήν διά θαυμάτων αλλά μέγιστοι των προφητών είναι έξ, ο Αδάμ ο -πρωτόπλαστος, ο Νώε, ο Αβραάμ, ο Μωυσής, ο Iησούς (όν και ο -Μωάμεθ καλεί _Χριστόν_• μεσίχ = μεσσίας) ως μέγαν προφήτην και -εκλεκτόν του Θεού) και ο έσχατος πάντων, ο παραλαβών εν τη -διδασκαλία αυτού πάσας τας των άλλων διδασκαλίας και καθάρας -αυτάς από των πλανών και των διαστροφών των Ιουδαίων και των -Χριστιανών, ο Μωάμεθ. Ως μεγίστην της αληθούς θεογνωσίας, ήτοι -του Ισλάμ, παρά τοις Χριστιανοίς διαστροφήν θεωρεί ο Μωάμεθ -ακριβώς τα δύο κυριώτατα δόγματα της χριστιανικής θρησκείας: το -τρισυπόστατον της θεότητος (κηρύττων αυτός την _ενότητα της -θεότητος_) και το της ενανθρωπήσεως του Θεού εν Χριστώ Iησού. Ο -Iησούς Χριστός κατά τον Μωάμεθ είναι προφήτης μέγιστος, έχων την -εξαιρετικήν ταύτην εν άπασι τοις ανθρώποις υπεροχήν, ότι -_εγεννήθη_ ασπόρως. Τούτο όμως ουδαμώς μαρτυρεί θεότητα, αλλά -θαύμα υπερφυές του Θεού εν τω προφήτη αυτού. Ο Iησούς προς -τούτοις εν τη ιδιότητι αυτού ως μεγάλου προφήτου είναι, και Λόγος -(ουχί υιός) ενσαρκωθείς του Θεού• αλλ' είναι πάντοτε άνθρωπος. Ο -Μωάμεθ θεωρεί προς τούτοις ψευδή τα λεγόμενα περί της σταυρώσεως -και του θανάτου του Χριστού. Κατ' αυτόν ο Χριστός ούτε εσταυρώθη -(70) ούτε απέθανε. Τούτο ψευδώς υπέλαβον οι Εβραίοι, τυφλωθέντες -υπό του Θεού εν τη ανομία αυτών και νομίσαντες ότι εσταύρουν τον -Χριστόν, ενώ ο σταυρωθείς υπ' αυτών ήτο τις Εβραίος. Ο δε -Χριστός, ανελήφθη εις Ουρανούς εν σώματι, όπως και άλλοι προ -αυτού προφήται (Ενώχ και Ηλίας), μέλλει δε αυτός να κρίνη τους -ανθρώπους εν τη εσχάτη κρίσει, του Μωάμεθ συνηγορούντος τότε -απλώς υπέρ των Μουσλίμ. - -Και τοιαύτη μεν εν κεφαλαίω είναι η δογματική και η ιστορική του -Μωάμεθ διδασκαλία περί του Ισλάμ, όπερ από καταβολής κόσμου και -από της δημιουργίας του ανθρώπου ην κατ' αυτόν η μόνη αληθής -θρησκεία, διαστραφέν δε έπειτα υπό των Ιουδαίων και των -Χριστιανών ανεφάνη εν τω κόσμω εν τη καθαρότητι αυτού, μετά νέας -λαμπηδόνος, διά του Μωάμεθ. - -Πας μουσλίμ ή μουσουλμάνος πρέπει κατά τον Μωάμεθ να εργάζηται -διηνεκώς υπέρ του θριάμβου του Ισλάμ, ουχί μόνον διά του λόγου, -αλλά και δι' έργου, ήτοι διά του ξίφους. Τούτο απαιτεί αυτή η -σωτηρία του ανθρωπίνου γένους και η προς αυτό ευσπλαγχνία. Πας μη -ων μουσλίμ, ήτοι μη πιστεύων εις το Ισλάμ, είναι καταδεδικασμένος -εν τη μελλούση ζωή εις αιώνιον κόλασιν. Και επειδή η απιστία αύτη -προέρχεται από διανοητικής και ηθικής τυφλώσεως, είναι ανάγκη οι -λαοί και τα έθνη τα διατελούντα εν τω σκότει της απιστίας, και -διά του ξίφους έτι, προς ίδιον μέγα όφελος, να προσέλθωσι διά του -Ισλάμ εις την οδόν της σωτηρίας. {101} Αλλά μεταξύ των λαών των -μη πιστευόντων εις το Ισλάμ, και κυρίως εις την διδασκαλίαν του -Μωάμεθ, πρέπει να διακρίνωνται από των κυρίως απίστων (Καφίρ -(71)) οι λεγόμενοι λαοί της Βίβλου (εχλ-ελ-κιτάπ), οίτινες είναι -οι Χριστιανοί και οι Ιουδαίοι. Ούτοι, καίπερ μη πιστεύοντες εις -την διά του Μωάμεθ γενομένην αποκάλυψιν του Ισλάμ, ουχ ήττον δεν -είναι παντελώς ξένοι προς το Ισλάμ, αφού πιστεύουσιν εις την -Βίβλον, εις τον Θεόν της Βίβλου και εις τους προφήτας (πλην του -Iησού οι Ιουδαίοι, και πλην του Μωάμεθ Ιουδαίοι και Χριστιανοί). -Οι τοιούτοι λοιπόν πρέπει να προσάγωνται εις το Ισλάμ ουχί διά -του ξίφους, αλλά διά του λόγου. Διά τούτο ο Μωαμεθανισμός -πανταχού, όπου ήρξεν, εξωλόθρευσε πάσαν άλλην θρησκείαν πλην της -Χριστιανικής και της Ιουδαϊκής, εις άς αμφοτέρας επέτρεψεν -ανεκτήν τινα ύπαρξιν. - -Εκ των ειρημένων νοείται ότι η διδασκαλία του Μωάμεθ περιλαμβάνει -και την εις την μέλλουσαν ζωήν πίστιν, ήτις και εν τω -Μωαμεθανισμώ, ως εν τω Χριστιανισμώ, συνδέεται μετά της πίστεως -εις ανάστασιν νεκρών και την εσχάτην κρίσιν και ανταπόδοσιν. Εν -τη εσχάτη κρίσει πάντες οι μουσλίμ κριθήσονται μόνον κατά τας -πράξεις αυτών και κολασθήσονται πάντοτε διά τας αμαρτίας αυτών εν -τη γεέννη (δζεχεννέγκ) του πυρός, αλλά προσωρινώς μόνον, -δικαιούμενοι εν τη αιωνιότητι διά της πίστεως αυτών. Αιώνιος -κόλασις αναμένει μόνον τους απίστους, και αυτούς έτι τους -Χριστιανούς και Ιουδαίους, τους μη δικαιουμένους εκ της πίστεως -αυτών. Ούτοι, και αγαθοί αν ώσιν εν ταις πράξεσιν αυτών, -κολασθήσονται αιωνίως διά την απιστίαν. Οι δίκαιοι και προ της -κρίσεως της εσχάτης και μετά ταύτην μεταβαίνουσιν εις τον -Παράδεισον (δζεννέτ) προς απόλαυσιν αιωνίου ζωής εν ευδαιμονία. -Αι ηδοναί του Παραδείσου και αι τιμωρίαι της Κολάσεώς εισιν εν τω -μωαμεθανισμώ υλικής φύσεως. Αλλ' υπάρχουσι και πνευματικωτέρας -φύσεως ηδοναί, οία είναι το οράν το πρόσωπον του Θεού εν τω -αιωνίω φωτί, ως και πνευματικωτέρας φύσεως τιμωρίαι, οία είναι το -στερείσθαι της όψεως του Θεού. - -Μετά της εις τον Θεόν και την αιώνιον ζωήν πίστεως συνδέεται και -το ηθικόν μέρος της διδασκαλίας του Μωάμεθ. - -Το πρώτιστον ηθικόν καθήκον παντός μουσλίμ είναι το εργάζεσθαι -υπέρ της εν τω κόσμω διαδόσεως και επικρατήσεως του Ισλάμ, ού το -κράτος εν τω κόσμω είναι αυτή η εν τω κόσμω βασιλεία του Θεού. -{102} Επειδή δε το κράτος τούτο δεν διαδίδεται εν τω κόσμω μόνον -διά του λόγου, αλλά προ πάντων διά του ξίφους, καθήκον παντός -μουσλίμ είναι το πολεμείν υπέρ πίστεως. Πας εν τω πολέμω τούτω -αποθνήσκων είναι μάρτυς της πίστεως (σεχίτ) και μεταβαίνει απ' -ευθείας εις τον Παράδεισον, πας δε μαχόμενος γενναίως και επιζών -τω πολέμω είναι νικητής ή θριαμβευτής της πίστεως (γαζή). Υπό την -σκιάν των ξιφών των απίστων είναι η πύλη του Παραδείσου, κατά το -ιερόν βιβλίον του Ισλάμ, ήτοι πας όστις μαχόμενος προχωρεί -τολμηρώς μέχρι της σκιάς του ξίφους του πολεμίου, είναι ήδη εν τω -Παραδείσω. - -Πρώτιστον ηθικόν καθήκον του ανθρώπου είναι ωσαύτως το λατρεύειν -τον Θεόν εν καθαρά καρδία. Σπουδαιότατον δε μέρος της λατρείας -είναι η προσευχή. Αύτη συνίσταται το μεν εις το διηνεκώς εν πάση -στιγμή μνημονεύειν του ονόματος του θεού και ευλογείν αυτό, το δε -εις πέντε κατά τας πέντε επί τούτω τεταγμένας ώρας του -ημερονυκτίου γενομένας προσευχάς (72). Η προσευχή άλλως είναι -πράξις όλως ιδιωτική, εν οιωδήποτε τόπω υπό του ανθρώπου -τελουμένη, μετά συμβολικήν τινα κάθαρσιν χειρών και ποδών, -ενδεικτικήν της καθάρσεως της ψυχής. Οι ναοί υπάρχουσι μόνον ίνα -προσεύχωνται ομού πολλοί εν τω αυτώ τόπω, αλλ' έκαστος πάλιν και -ενταύθα προσεύχεται κατ' ιδίαν, πλην ολίγων κοινών ευχών -απαγγελλομένων υπό του Ιμάμη, ήτοι του επιστάτου του ναού• -χρησιμεύουσι δε οι ναοί και προς διδασκαλίαν του λαού -θρησκευτικήν και ηθικήν. Απαγορεύεται δε αυστηρώς πάσα εσωτερική -δι' αγαλμάτων ή εικονογραφιών διακόσμησις αυτών, ως απαγορεύεται -αυστηρώς πάσα εικονική παράστασις της θεότητος και πάσα εις -εικόνας τιμή. Άλλως ούτε θυσιαστήριον υπάρχει παρά τοις -Μωαμεθανοίς, ούτε θυσίαι και τελεταί, ούτε ιερείς και ιερωσύνη -και κλήρος (73). Η θυσία η άπαξ του έτους γινομένη παρά τοις -Μωαμεθανοίς διά σφαγής αρνός ή προβάτου είναι απλή αναμνηστική -πράξις της θυσίας του υιού του Αβραάμ, γίνεται δε υπό παντός -Μωαμεθανού έμπροσθεν του οίκου ή προ του ναού. Και εορταί δε παρά -τοις Μωαμεθανοίς είναι δύο μόνον, η της αποκαλύψεως του Θεού εις -τον προφήτην (το μέγα Βαϊράμ) γενομένη μετά το τέλος του ιερού -μηνός της νηστείας Ραμαζάν και εν αρχή του μηνός Σεβάλ, και 70 -ημέρας μετά τούτο το μικρόν Βαϊράμ, λεγόμενον και Βαϊράμ της -θυσίας (κουρβάν-βαϊράμ) προς ανάμνησιν της θυσίας του Αβραάμ. - -Νηστείαν διατάσσει ο νόμος του Μωάμεθ μόνον κατά μήνα Ραμαζάν. -Αλλ' η νηστεία συνίσταται απλώς εις το απέχεσθαι βρωμάτων καθ' -άπασαν την ημέραν, επιτρεπομένου παντός είδους τροφής μετά την -ώραν της καταλύσεως της νηστείας (74), ήτοι μετά την δύσιν του -ηλίου. - -Ως ηθικόν καθήκον εις τους Μουσλίμ συνιστάται υπό της -μωαμεθανικής θρησκείας η φιλανθρωπία, η ευποιία προς τους -πάσχοντας και η ελεημοσύνη προς τους απόρους. Τα καθήκοντα δε της -φιλανθρωπίας εν τω μωαμεθανισμώ συνδέονται προς την γενικωτέραν -ηθικήν αρχήν ότι πάντες οι ανθρώποι εισιν ίσοι ενώπιον του Θεού -και ότι ο πανοικτίρμων και πανελεήμων Θεός αποστρέφεται τους -υπερηφάνους και αγαπά τους ταπεινόφρονας. Αι φιλανθρωπικαί δε -αύται αρχαί της μωαμεθανικής ηθικής συνετέλεσαν ώστε και ο θεσμός -της δουλείας, όν δεν κατώρθωσε να καταργήση ο μωαμεθανισμός, να -κατασταθή ηπιώτερος και οι δούλοι να τυγχάνωσι φιλανθρώπου εκ -μέρους των κυρίων αυτών περιθάλψεως. - -Η ηθική του Μωάμεθ, η μη καταργήσασα την δουλείαν, και άλλην τινά -μάστιγα ηθικήν του Ασιατικού βίου δεν κατώρθωσε να καταργήση, την -πολυγαμίαν, την δηλητηριάζουσαν ηθικώς τον οικογενειακόν βίον και -διά τούτου τον κοινωνικόν, την βάσιν ταύτην πάσης υγιούς -πολιτείας και υγιούς εθνικού βίου. - -Καθήκον ηθικόν παντός Μωαμεθανού, κατά την διδασκαλίαν του -Μωάμεθ, είναι και η ιερά αποδημία, ήν πας Μωαμεθανός οφείλει άπαξ -τουλάχιστον εν τη ζωή αυτού να ποιήσηται εις την ιεράν πόλιν -Μέκκαν, ίνα προσκυνήση τον ενταύθα ιερόν ναόν και τον εν αυτώ -ιερόν λίθον. Άξιον δε σημειώσεως ότι ο Μωάμεθ ουδέ διενοήθη καν -να καταργήση την λατρείαν ή την προσκύνησιν του μετεωρολίθου -τούτου, το λείψανον αυτό της Αραβικής κτισματολατρίας (75). -Τουναντίον μάλιστα αυτός διέταξεν ίνα οι μουσλίμ προσευχόμενοι -στρέφονται πάντοτε προς την διεύθυνσιν του Κααβά. - -3. Το Κοράνιον. - -Το ιερόν βιβλίον το περιέχον την διδασκαλίαν του Μωάμεθ λέγεται -_Κοράνιον_ (Κοράν = ανάγνωσμα). Το βιβλίον τούτο, το περιεχόμενον -δηλαδή αυτού, πεμφθέν, καθώς λέγει ο Μωάμεθ, ουρανόθεν απεκαλύφθη -διά του αρχαγγέλου Γαβριήλ εις τον Μωάμεθ, καίπερ μη ειδότα -αναγινώσκειν, εννοήσαντα δε τα λεγόμενα εν αυτή υπό του Θεού διά -της θείας, ως ενόμιζεν, εμπνεύσεως. Εν τω Κορανίω απ' αρχής μέχρι -τέλους παρίσταται λέγων ο Θεός και αποκαλύπτων εις τον Μωάμεθ την -σοφίαν και πάσαν την βουλήν αυτού. Είναι δε το Κοράνιον κατά τον -Μωάμεθ αντίγραφον του εν ουρανοίς από καταβολής κόσμου δι' -ακτίνων του φωτός γεγραμμένου βιβλίου περιέχον πάσαν την αλήθειαν -και αληθή θεογνωσίαν. Η Παλαιά Γραφή και το Ευαγγέλιον είναι -αντίγραφα ατελή του βιβλίου τούτου. Τέλειον αντίγραφον είναι το -Κοράνιον, το συμπληρούν πάσας τας εν τοις άλλοις ιεροίς βιβλίοις -κηρυχθείσας αληθείας. - -Το Κοράνιον διαιρείται εις 114 κεφάλαια (Σουρά), άτινα εγράφοντο -απαγγελλόμενα προφορικώς υπό του Μωάμεθ, είτα δε συναχθέντα επί -των διαδόχων αυτού απετέλεσαν έν βιβλίον, όπερ έκτοτε έμεινεν -αναλλοίωτον κατά το περιεχόμενον αυτού ιερόν βιβλίον του -μωαμεθανικού κόσμου. - -4. Κατακτήσεις Αραβικαί. Οι διάδοχοι του Μωάμεθ. - Το κράτος των Χαλιφών. - -Ο Μωάμεθ διά της υπ' αυτού κηρυχθείσης νέας θρησκείας, ήν -επέβαλεν εις τους ομοφύλους Άραβας ου μόνον απλώς διά του λόγου -αλλά και διά του ξίφους, ίδρυσεν ου μόνον θρησκείαν, ου μόνον -Εκκλησίαν, ούτως ειπείν, αλλά και πολιτείαν και κράτος. Διότι -κατά την τότε ανάπτυξιν την κοινωνικήν και πνευματικήν του -Αραβικού έθνους δεν ήτο δυνατόν να διακριθή η θρησκευτική -πολιτεία από της κυρίως πολιτείας, και ο ιδρυτής θρησκείας και -θρησκευτικής πολιτείας ήτο εξ ανάγκης ιδρυτής και κράτους -πολιτικού. Ο δε Μωάμεθ αποθνήσκων κατέλιπεν εις το έθνος αυτού -κράτος θρησκευτικώς άμα και πολιτικώς συγκεκροτημένον, όπερ μετά -τον θάνατον αυτού έπρεπε να έχη τους άρχοντας αυτού. Οι άρχοντες -ούτοι εκλήθησαν _Χαλίφαι_, ήτοι Διάδοχοι, ως διαδεξάμενοι τον -Μωάμεθ ουχί εν τη προφητική τούτου ιδιότητι, διότι ο Μωάμεθ, ως ο -έσχατος των προφητών, κατά την πίστιν των Μωαμεθανών, δεν ηδύνατο -να έχη διάδοχον, αλλ' εν τη ιδιότητι μόνον αυτού ως άρχοντος του -νεωστί διά της θρησκείας συσταθέντος Αραβικού κράτους. Οι -τοιούτοι μετά τον Μωάμεθ άρχοντες του Αραβικού κράτους είτε -εκλεγόμενοι προς το αξίωμα τούτο, είτε ως εγίνετο εν αρχή, είτε -κληρονομικώς λαμβάνοντες αυτό, ως εγίνετο βραδύτερον, εκαλούντο -_Χαλίφαι_ (Χαλίφ), ήτοι Διάδοχοι. Και τοιούτος διάδοχος εγένετο -μετά τον θάνατον του Μωάμεθ ο Αβού Βεκίρ, ο από της δευτέρας -γυναικός του Μωάμεθ πενθερός αυτού, εκλεγείς εις το αξίωμα υπό -των αρχηγών των Αραβικών φυλών (76). - -Επί του Χαλίφου Αβού Βεκίρ, όστις ήρξε δύο μόνον έτη, -εξηκολούθησεν ο από του Μωάμεθ ήδη αρξάμενος εναντίον των απίστων -πόλεμος. Ο Μωάμεθ, γενόμενος κύριος απάσης της Αραβίας, είχε -συλλάβει την ιδέαν να υποτάξη όλον τον κόσμον εις το κράτος -αυτού, τουτέστι να διαδώση το Ισλάμ εις όλον τον κόσμον, όστις -ούτως έμελλε ν' αναγνωρίση αυτόν ως προφήτην και ως υπέρτατον επί -γης άρχοντα. Και προς τον σκοπόν τούτον είχε πέμψει πρέσβεις προς -τους ηγεμόνας των δύο ομόρων τη Αραβία μεγάλων κρατών, τον -Ηράκλειον και τον Χοσρόην Β'. Και ο μεν Ηράκλειος εδέξατο οπωσούν -φιλοφρόνως τους πρέσβεις του νέου Προφήτου, απορρίψας απλώς τας -προτάσεις αυτών, αλλ' ο Χοσρόης εθανάτωσεν αυτούς. - -5. Κατάλυσις του Περσικού κράτους των Σασανιδών. - -{105} Ο πόλεμος, ού ήρξατο ο Μωάμεθ εναντίον αμφοτέρων των -Κρατών, διεκόπη ευθύς υπό του θανάτου αυτού. Αλλά και επί της -διετούς αρχής του Αβού Βεκίρ ο πόλεμος ο εναντίον των Ελλήνων -περιωρίσθη εις την υπό των Αράβων άλωσιν φρουρίων τινών του -Ελληνικού Κράτους εν τη νοτίω Συρία, τη Παλαιστίνη κειμένων, -ιδίως της περίφημου πάλαι Φιλισταϊκής, νυν δ' εξηλληνισμένης -Γάζης, έλαβε δε μεγάλας διαστάσεις και επί του Χαλίφου Ωμάρ (634- -644) του εκλεγέντος μετά τον θάνατον του Αβού Βεκίρ. Επ' αυτού -δύο στρατιαί Αραβικαί επέμφθησαν κατά δύο διευθύνσεις, η μεν υπό -τον Καλίδ εναντίον του Ελληνικού, η δε υπό τον Σαΐδ εναντίον του -Περσικού κράτους των Σασσανιδών. - -Εν Περσία από του τέλους του μεγάλου προς τον Ηράκλειον πολέμου, -ότε ανήλθεν εις τον θρόνον ο του Χοσρόου Β' υιός Καβάδης, Β' -Σιρόης, μέχρι του έτους, καθ' ό οι Άραβες επί του Αβού Βεκίρ -εστράτευσαν κατά του κράτους τούτου, εν διαστήματι 4 ετών δέκα -περίπου ηγεμόνες ανήλθαν εις τον Περσικόν θρόνον, εν ελαχίστοις -χρονικοίς διαστήμασι διαδεχόμενοι αλλήλους καθαιρουμένους ή -φονευομένους. Τέλος τω 632 ο υπό των Αράβων επικείμενος κίνδυνος -επήνεγκέ τινα ομόνοιαν μεταξύ των αρχόντων και τω 632 ανεγνώρισαν -ούτοι τον 15ετή παίδα Ισδέγερδον Β' (έγγονον του Χοσρόου) και -έσπευδον προθύμως εις τον εναντίον των Αράβων πόλεμον. Αλλ' ο -Περσικός στρατός ο υπό τον στρατηλάτην Ρουστάν εναντίον των υπό -τον Σαΐδ Αράβων πεμφθείς συνεκρούσθη μετά τούτου εν Καδησία της -Βαβυλωνίας (636). Η μάχη αύτη, καθ' ήν οι Άραβες έμειναν νικηταί, -δεν έκρινε μόνον μεταξύ των δύο Ασιατικών κρατών, του παλαιού -Περσικού και του νεαρού Αραβικού, ή μεταξύ δύο φυλών, αλλά και -μεταξύ δύο θρησκευμάτων, της αρχαιοτάτης θρησκείας του -Ζωροάστρου, της θρησκείας του φωτός και του πυρός, -εκπροσωπουμένης εν τω υψίστω πνεύματι του Κόσμου, τω θεώ -Ωρομάσδη, και της νεωτάτης θρησκείας της υπό του Μωάμεθ -κηρυχθείσης, της θρησκείας του Ισλάμ. Η δε ήττα των Περσών -επήνεγκε και τον όλεθρον του τε Περσικού κράτους και της αρχαίας -Περσικής θρησκείας. Διότι οι νικηταί Άραβες, δι' ούς είπομεν -λόγους, διά του ξίφους κατέστρεψαν νυν την θρησκείαν του -Ζωροάστρου και επέβαλον τον Ισλαμισμόν εις απάσας τας υπ' αυτών -καταλαμβανομένας Περσικάς χώρας. Ο Ισδέγερδος μετά την ήτταν της -Καδησίας επειράθη ν' αναχαιτίση την ορμήν του εις τας Περσικάς -χώρας εισβαλόντος Αραβικού χειμάρρου, αλλ' ουδέν κατώρθωσε. Διότι -ηττηθείς υπό των πολεμίων εγκατελείφθη και υπ' αυτών των Περσών -και εφονεύθη υπό των ιδίων αυτού υπηκόων (631). Ούτω δε το κράτος -των Σασσανιδών κατελύθη διά παντός μετά της θρησκείας της -Ζωροαστρικής. Πάσα η Περσία εγένετο μωαμεθανική, οι δε μείναντες -πιστοί εις το πάτριον θρήσκευμα Πέρσαι κατέφυγον εις τας Ινδίας -φέροντες μεθ' εαυτών το άσβεστον ιερόν πυρ, διατηρούντες δε μέχρι -σήμερον την πάτριον λατρείαν εν πολλαίς πόλεσι της Ινδικής και -καλούμενοι Πάρσοι (υπό των ομοφύλων δε Μωαμεθανών Περσών Γουέβροι -(Γκιαούρ) = άπιστοι). - -Διά της καταλύσεως του Περσικού κράτους η δύναμις του Ισλάμ -διεδόθη ανά τας ευρυτάτας χώρας της Ασίας τας εκτεινομένας μεταξύ -του Τίγρητος και του Ώξου, του Καυκάσου, της Κασπίας και του -Ινδικού Ωκεανού και ηλλοιώθη ηθικώς και πολιτικώς η όψις της -Δυτικής Ασίας πριν ή παρέλθωσιν 20 έτη από του θανάτου του -Μωάμεθ. - - -6. Οι πόλεμοι των Αράβων κατά του Ελληνικού -κράτους. - -Καθ' όν χρόνον ο Αραβικός Μωαμεθανικός χείμαρρος κατέκλυζε τας -ιστορικωτάτας χώρας της Δυτικής και της Μέσης Ασίας, αι μεγάλαι -και κάλλισται εν Ασία και Αφρική και ιστορικώταται χώραι του -Ελληνικού κράτους κατελαμβάνοντο αλλεπαλλήλως υπό των ακαθέκτων -στρατιών του Ισλάμ. Εκ των δύο στρατιών, αίτινες υπό του Χαλίφου -Ωμάρ εξεπέμφθησαν εναντίον των Ελλήνων και των Περσών, η υπό τον -στρατηλάτην Καλίδ, διελάσασα άνευ αντιστάσεως πάσαν την -Παλαιστίνην, επήλθε κατά της εν τη Κοίλη Συρία μεγάλης και -ονομαστοτάτης Ελληνικής πόλεως Δαμασκού, ήν και επολιόρκησεν. Ο -Ηράκλειος, όστις ευρίσκετο έτι εν Συρία, έπεμψε στρατόν εναντίον -του Καλίδ υπό τον γνωστόν ημίν εκ της ιστορίας του Περσικού -πολέμου αδελφόν αυτού Θεόδωρον• αλλ' ο στρατός ούτος ηττήθη εγγύς -της Δαμασκού υπό των Αράβων (634). Δεύτερος στρατός υπό του -βασιλέως πεμφθείς προς ελευθέρωσιν της Δαμασκού ηττήθη αύθις, και -τότε η μεγάλη και αρχαιοτάτη πόλις, ο «οφθαλμός της Ανατολής», -μετά εξάμηνον πολιορκίαν περιήλθεν εις τας χείρας των Αράβων. Ο -βασιλεύς Ηράκλειος, όστις έσπευσε να επανέλθη εις την -πρωτεύουσαν, ίνα φροντίση περί αποστολής νέου στρατού, έπεμψε -πράγματι νέον στρατόν υπό τον υιόν αυτού Κωνσταντίνον και τον -στρατηγόν Μανουήλ. Αλλ' εν τη παρά τον Ιερομίακα ποταμόν μάχη -ηττήθησαν και αύθις οι Χριστιανοί (696) και οι Άραβες ταχέως μετά -την αναχώρησιν του βασιλέως εγένοντο κύριοι της Συρίας απάσης. -Πάσαι αι μεγάλαι και περίφημοι ενταύθα πόλεις Αντιόχεια, Βηρυτός, -Έμεσα, Ιερουσαλήμ, Καισάρεια η εν Παλαιστίνη εκυριεύθησαν μέχρι -του 639 υπό των μαχητών του Ισλάμ. - -Ιστορικώς αξιοσημείωτος είναι ο τρόπος, καθ' όν η Ιερουσαλήμ -περιήλθεν εις την εξουσίαν των Αράβων. Η αγία πόλις πολιορκηθείσα -τω 636 μετά την ατυχή τοις Έλλησι μάχην του Ιερομίακος αντέταξεν -αντίστασιν γενναίαν προς τους πολιορκητάς, καίπερ ούσα -εγκαταλελειμμένη εις εαυτήν και μόνον αρχηγόν και προστάτην -έχουσα τον περίφημον Πατριάρχην Σωφρόνιον. Τέλος δε αναγκασθείσα -να παραδοθή διά συνθήκης απήτησε να συνομολογήση την συνθήκην της -παραδόσεως προς αυτόν τον Χαλίφην, ουχί δε προς τον αρχηγόν του -πολιορκητικού στρατού Αβού Οβεϊδά, τον προ μικρού -αντικαταστήσαντα εν τη αρχιστρατηγία τον Καλίδ. Και τότε ο -χαλίφης Ωμάρ απήλθεν από Μέκκας και διανύσας μακροτάτην οδόν διά -της ερήμου εν πάση απλότητι των τότε Χαλιφών (77) αφίκετο προ -της αγίας πόλεως, ήν και οι Μωαμεθανοί εσέβοντο και σέβονται ως -αγίαν πόλιν και καλούσαν αυτήν μέχρι και νυν ούτω (Κουδούς ή -Κουδούς σερίφ) ως ούσαν πόλιν του προφήτου και του Χριστού και -συνωμολόγησε προς τον Πατριάρχην Σωφρόνιον την περί παραδόσεως -της πόλεως συνθήκην. Η συνθήκη αύτη ήτο κατά τούτο ιδίως σπουδαία -ότι ήτο η πρώτη μεταξύ Μωαμεθανών και Χριστιανών συνθήκη, ή -μάλλον η πρώτη επίσημος εκ μέρους του Μωαμεθανικού κράτους πράξις -η καθορίζουσα την θέσιν των Χριστιανών εν μωαμεθανικώ κράτει κατά -τας αρχάς του Κορανίου (ίδ. 101) και αποτελούσα την βάσιν και -αφετηρίαν πασών των βραδύτερον υπό διαφόρων μωαμεθανών ηγεμόνων -τοις Χριστιανοίς παρασχεθεισών θρησκευτικών ελευθεριών (78). -Κατά την συνθήκην ταύτην του Ωμάρ εις πάντας τους Χριστιανούς -ασφαλίζεται η ζωή και η περιουσία και η ελευθέρα τέλεσις της -θρησκευτικής λατρείας αυτών επί ετησία αποτίσει του κεφαλικού -λεγομένου φόρου (χαράτζ), δι' ού ο Χριστιανός εξαγοράζει ούτως -ειπείν το δικαίωμα της υπάρξεως• απηγορεύετο εις τους Χριστιανούς -να ιδρύωσι σταυρούς έξωθεν επί των ναών αυτών ή να κρούωσι -σήμαντρα ή κώδωνας αγγέλλοντας την ώραν της προσευχής• έτι δε -επεβάλλετο να διακρίνωνται κατά την ενδυμασίαν από των -Μωαμεθανών, απαγορευομένης ιδίως αυστηρώς της χρήσεως του -πρασίνου χρώματος (79) Και ούτω μεν η Συρία μετ' αυτής δε και η -Μεσοποταμία, δύο δηλονότι χώραι, αίτινες από των χρόνων των -διαδόχων του Αλεξάνδρου επί 950 περίπου έτη υπήρξαν εστία -ελληνικού πολιτισμού, ελληνικής παιδείας, ελληνικής φιλολογίας, -κοιτίς του Χριστιανισμού και του Χριστιανικού Ελληνισμού και της -χριστιανικής φιλολογίας και ρητορικής, κατελήφθησαν εντός 9 μόνον -ετών υπό νέου έθνους, νέου κράτους, νέας θρησκείας και νέου βίου -Ασιατικού επενεγκόντος κατά μικρόν την εξαφάνισιν του Ασιατικού -Ελληνισμού εν τη λαμπροτάτη κοιτίδι και τη φωτεινοτάτη εστία -αυτού. Μόνη η Χριστιανική πίστις και Εκκλησία έσωσαν και σώζουσιν -έτι τα ελάχιστα λείψανα, του πάλαι πνευματικού μεγαλείου του -Ελληνισμού των χωρών τούτων. (80) 7. Κατάληψις της Αιγύπτου υπό -των Μωαμεθανών. - -Ευθύς δ' ως συνεπληρώθη η κατάκτησις της Συρίας, περιήλθεν υπό το -κράτος του Ισλάμ και άλλη ιστορικωτάτη χώρα και επί αιώνα και -αυτή φαεινοτάτη διατελέσασα εστία του Ελληνικού πολιτισμού και -των Ελληνικών γραμμάτων. Ο χαλίφης Ωμάρ έπεμψεν από Συρίας τω 640 -νέον στρατόν προς κατάκτησιν της Αιγύπτου υπό τον αυτόν εκείνον -Άραβα στρατηλάτην, όστις επί του χαλίφου Αβού Βεκίρ είχεν -εισβάλει εις την νότιον Συρίαν καταλαβών προς τοις άλλοις την -ισχυράν Γάζαν (σ. 105). Ο Αμρού κατώρθωσε μετά μικρού στρατού εν -διαστήματι ολίγων μηνών να καταλάβη πάσαν σχεδόν την Αίγυπτον -νικήσας εν πολλαίς μάχαις τα Ελληνικά στρατεύματα και καταλαβών -εξ εφόδου την ακρόπολιν της Μέμφιδος, πρωτευούσης της Μέσης -Αιγύπτου (81). είτα δε και πάσαν την Αίγυπτον, πλην της -Αλεξανδρείας. Αύτη υπερησπίζετο από θαλάσσης ισχυρώς υπό του -Ελληνικού στόλου, ενόσω έζη ο Ηράκλειος. Αλλά τω 641 αποθανόντος -του Ηρακλείου κατελήφθη υπό των Αράβων και η ελληνικωτάτη αυτή -μεγαλόπολις, παυσαμένη έκτοτε ούσα εστία Ελληνικών γραμμάτων και -Ελληνικού Χριστιανικού πολιτισμού. Ούτω δε μετά της καταλύσεως -της εν Αιγύπτω Ελληνορωμαϊκής αρχής απώλετο και το εν Αιγύπτω επί -960 έτη περίπου ανθήσαν πνευματικόν κράτος του Ελληνικού, είτα δε -και του Ελληνικού Χριστιανικού βίου και πολιτισμού (82). - -Εις την τοσούτο ταχείαν και ευχερή κατάλυσιν της εν Αιγύπτω -Ελληνικής εξουσίας συνετέλεσαν πολύ οι Κόπται ήτοι οι Χριστιανοί -απόγονοι των αρχαίων Αιγυπτίων, οίτινες δεν είχον αφομοιωθή προς -τους Έλληνας της χώρας. Οι Κόπται ούτοι, αποτελούντες τότε τον -πολυπληθέστατον λαόν της Αιγύπτου, εμίσουν πολύ τους Έλληνας, -διότι και θρησκευτικώς τότε ήσαν κεχωρισμένοι απ' αυτών ως όντες -Μονοφυσίται και τους Έλληνας θεωρούντες Νεστοριανούς (διότι οι -Μονοφυσίται τους οπαδούς της εν Χαλκηδόνι Συνόδου συνέχεον προς -τους Νεστοριανούς). Ένεκα λοιπόν του μίσους τούτου προσεχώρησαν -ούτοι αθρόοι εις τους επιδρομείς Άραβας και παρείχον αυτοίς πάσαν -συνδρομήν συντελούντες ισχυρώς εις την επιτυχίαν αυτών• εξ άλλου -και οι Άραβες παρεχώρησαν εις τους Κόπτας εν ευρυτάτω μέτρω τας -εις τους Χριστιανούς υπό του Κορανίου επιτρεπομένας ελευθερίας, -και αυτόν τον κεφαλικόν φόρον καθορίσαντες μετριώτατον. Μεθ' όλα -ταύτα πολλοί των Χριστιανών Αιγυπτίων ή Κοπτών προσήλθον εκουσίως -εις το Ισλάμ, και τούτων των αρνησιθρήσκων απόγονοι εισιν οι νυν -Φελλάχοι της Αιγύπτου, ενώ οι εμμείναντες εν τη πατρίω πίστει -καλούνται μέχρι νυν Κόπται. - -8. Εμφύλιος πόλεμος εν τω Αραβικώ κράτει. - Σουννίται και Σεΐται. - -Μετά την κατάληψιν της Αιγύπτου οι Άραβες εξέτειναν τας -κατακτήσεις αυτών προς νότον μεν μέχρι των ορίων της Αιθιοπίας, -προς δυσμάς δε κατέλαβον την Κυρηναϊκήν και εκείθεν τας λοιπάς -Ρωμαϊκάς χώρας της Βορείου Αφρικής. Αλλά τούτο εγένετο μετά τον -θάνατον του Ηρακλείου. Τα μεγάλα γεγονότα, ών αφηγήθημεν την -ιστορίαν, συνέβησαν επί του χαλίφου Ωμάρ. Αλλά και επί του -διαδόχου αυτού Οσμάν (654-655) όντος επί Μωάμεθ γραμματέως αυτού, -γενομένου δε νυν χαλίφου δι' εκλογής, αι Αραβικαί κατακτήσεις -ηκολούθησαν την νικηφόρον αυτών πορείαν προς τε την Μέσην Ασίαν -και προς τα βόρεια παράλια της Αφρικής. Συγχρόνως δε οι Άραβες, -οι κατέχοντες νυν την Συρίαν, εκ των περιφήμων κέδρων του Λιβάνου -κατασκευάσαντες στόλον προσέβαλλον τας παραλίους πόλεις της -Μικράς Ασίας και την Κύπρον και παρά την Ρόδον συνεκρότουν -ναυμαχίας νικηφόρους προς τον ελληνικόν στόλον. Αλλά κατά τα -τελευταία έτη της χαλιφείας του Ωμάρ εσωτερικαί ταραχαί -εκραγείσαι εν τω Αραβικώ κράτει ανέκοψαν επί μακρόν την ορμητικήν -κατακτητικήν πορείαν των Αράβων. Ο διαδεξάμενος τω 655 τον κατά -το έτος τούτο φονευθέντα εν Μέκκα χαλίφην Οσμάν Αλής, ο εξάδελφος -και επί θυγατρί γαμβρός του Μωάμεθ, περιεπλάκη ευθύς εξ αρχής της -χαλιφείας αυτού εις εσωτερικάς έριδας και εμφυλίους πολέμους. -Κατά του Αλή τούτου, όστις ένεκα της διπλής στενωτάτης προς τον -Μωάμεθ συγγενείας είχε μείζονα δικαιώματα φυσικά επί της -χαλιφείας ή οι προκάτοχοι αυτού, επανέστη ο της Δαμασκού -διοικητής Μωαβίας εκ του γένους Ουμμέια, ουδεμίαν έχων συγγένειαν -προς τον οίκον του προφήτου, αλλ' απλώς πεποιθώς επί τας ιδίας -δυνάμεις. Ο εμφύλιος ούτος πόλεμος διαρκέσας επί έτη έληξε διά -του φόνου του Αλή και της υπό του Μωαβία καταλήψεως της -Χαλιφείας. - -Αλλά τότε μεγάλη επήλθε μεταβολή εις τον χαρακτήρα της Χαλιφείας. -Ενώ οι μέχρι τούδε Χαλίφαι ελάμβαναν το αξίωμα δι' εκλογής, και -ήρχον την αρχήν ταύτην ως πατριαρχικοί αιρετοί άρχοντες λαού κατά -βάθος δημοκρατουμένου, νυν ο Μωαβίας κατέστησε την αρχήν -κληρονομικήν και μετέθηκε το κέντρον και την πρωτεύουσαν του -κράτους και την έδραν της Κυβερνήσεως από της Αραβίας εις την -Δαμασκόν της Συρίας. Νυν ο απλούς και λιτός βίος των δημοκρατικών -αρχόντων των Αράβων μετεβλήθη εις πολυτελή και αβροδίαιτον αυλήν -κληρονομικού ηγεμόνος απολυταρχικού, όστις την ιεράν ιδιότητα της -Χαλιφείας εχρησιμοποίει απλώς προς ηθικήν εμπέδωσιν του -δεσποτισμού. Η τέως δημοκρατική θεοκρατία παρά τοις Άραψι -μετεβλήθη εις θεοκρατίαν μοναρχικήν και ο Αραβικός λαός από -ελευθέρου τέκνου της έρημου κατά μικρόν κατέστη αγέλη δούλων του -δεσπότου Χαλίφου. Αλλά θρησκευτικός φανατισμός και ηθική -ζωτικότης συνετήρησαν έτι επί μακρόν την κατακτητικήν ορμήν του -Αραβικού κράτους. - -{112} Επί του Μωαβία αι ταραχαί επανελήφθησαν εν τω Αραβικώ -κράτει και αφού ο Μωαβίας κατέστη χαλίφης και απόλυτος κύριος του -κράτους (660 μ. Χ.) και ίδρυσε δυναστείαν κληρονομικήν καλουμένην -δυναστείαν Ουμμεϊαδών (από του πάππου του Μωαβία Ουμμέια). Επί -του υιού και διαδόχου του Μωαβία Ιεζίτ, οι οπαδοί του Αλή, -πολυπληθείς όντες καθ' άπαν το Χαλιφικόν κράτος, επανέστησαν -(683) υπέρ του οίκου του Αλή και των δύο υιών αυτού Χασάν και -Χουσεΐν. Αλλ' εν τω αύθις εκραγέντι εμφυλίω πολέμω απώλοντο -αμφότεροι οι υιοί του Αλή, οίτινες ήσαν και εγγονοί του Προφήτου -εκ της θυγατρός αυτού Φατιμάς. Αλλ' ο όλεθρος των δύο τούτων -εγγόνων του Προφήτου και η ήττα της μερίδος, καίπερ εξωτερικώς -εμπεδώσαντα το κράτος των Ουμμεϊαδών επί τινα χρόνον, εσωτερικώς -διήρεσαν το Αραβικόν κράτος και σύμπαντα τον Μωαμεθανικόν κόσμον -εις δύο μέχρι σήμερον αδιαλλάκτους προς αλλήλας διατελούσας -μερίδας. - -Οι οπαδοί του οίκου του Αλή ή των Φατιμιδών (ούτω καλουμένων από -της θυγατρός του Προφήτου) μετά συμπαθούς λατρείας περιέβαλον την -μνήμην του Αλή και των δύο υιών αυτού• τουναντίον δε εθεώρησαν -ούτοι τους Ουμμεϊάδας ως ασεβείς σφετεριστάς της Χαλιφείας και -διώκτας του οίκου του Προφήτου και παθητικώς μόνον υπετάσσοντο -εις το κράτος αυτών. Αλλ' εις το εξ ιστορικών και δυναστικών -λόγων προκύψαν τούτο σχίσμα προσετέθησαν μετ' ολίγον και λόγοι -θρησκευτικοί δογματικοί. Οι οπαδοί των οίκων του Αλή, κάτοικοι ως -επί το πολύ των Περσικών χωρών, εθεώρησαν ως μόνους νομίμους -χαλίφας τον Αλήν και τους δύο υιούς αυτού, απεκήρυξαν δε τους -τρεις πρώτους χαλίφας Αβού Βεκίρ, Ωμάρ, Οσμάν, ως παρανόμως -καταλαβόντας την Χαλιφείαν, και ανεθεμάτισαν την μνήμην αυτών. -Πλην της θρησκευτικής ταύτης διαφοράς επήλθον και δογματικαί. -Μέρος των Μωαμεθανών (και τοιούτοι ήσαν οι τιμώντες την μνήμην -και των 6 προ του Μωαβία χαλιφών) προς τω Κορανίω εδέξαντο και -την ιεράν παράδοσιν ήτοι τους λόγους, τα αποφθέγματα και τας -ρήτρας τας αποδιδομένας εις τον Προφήτην κατά παράδοσιν, και οι -τοιούτοι ωνομάσθησαν Σουννίται (εκ του _σουννά_ = παράδοσις)• εν -ώ η ετέρα μερίς {113} (και εις ταύτην ανήκουσι το πλείστον οι -οπαδοί των Φατιμιδών) ουδέν εκτός του Κορανίου παραδέχονται ως -προερχόμενον εκ του Προφήτου, και οι τοιούτοι ωνομάσθησαν Σεΐται -= οπαδοί (του Αλή εννοείται) κατά την ονομασίαν των οπαδών του -Αλή (83). - -9. Εξακολούθησις των Αραβικών κατακτήσεων. - -Αλλ' αι διαιρέσεις αύται αι διαιωνισθείσαι έκτοτε εν τω -μωαμεθανικώ κόσμω δεν ανέκοψαν διαρκώς την προς τα πρόσω -κατακτητικήν πορείαν των Αράβων. Αφού περί τα τέλη του 7ου αιώνος -κατέπαυσαν οι εμφύλιοι πόλεμοι, η εκ των πολέμων τούτων -αναρριπισθείσα πολεμική ορμή των Αράβων νέον εύρε στάδιον -ενεργείας εις νέους κατά των απίστων υπέρ του Ισλάμ πολέμους. Ήδη -επί του Μωαβία οι Άραβες επανέλαβον το μεγαλουργόν σχέδιον να -καταλύσωσι το Ελληνικόν κράτος δι' ενός καιρίου πλήγματος κατά -της Κωνσταντινουπόλεως και ούτω καταστώσι κύριοι απάσης της -Ευρώπης• προς τούτο δε επί 7 έτη επολιόρκησαν, αλλ' άνευ -επιτυχίας, την Κωνσταντινούπολιν. - -Επί των Ουμμεϊαδών χαλιφών Αβδ-αλ-μαλέκ (685-705) και Αλ-Βαλίδ -(705-713) οι Άραβες συνεπλήρωσαν την κατάκτησιν συμπάσης της -Βορείας Αφρικής μέχρι του Ατλαντικού Ωκεανού, είτα δε -διαπεραιωθέντες τον Ηράκλειον πορθμόν (84) εισήλασαν εις την -Ισπανίαν (711 μ. Χ.) και κατέλυσαν το ενταύθα χριστιανικόν κράτος -των Βησιγότθων το από της νοτίου Γαλατίας εκταθέν πέραν των -Πυρηναίων (ίδ. κατωτέρω). - -Αφού δ' ούτω περί τας αρχάς του 8 μ. Χ. αιώνος το Αραβικόν κράτος -προς δυσμάς μεν εξετάθη μέχρι του Ατλαντικού Ωκεανού και των -Πυρηναίων, προς ανατολάς δε μέχρι του Ινδού και του Ώξου, προς -νότον μέχρι του Ινδικού Ωκεανού και προς βορράν μέχρι του -Καυκάσου και των οχθών της Κασπίας, οι Άραβες επανέλαβον το -μεγαλουργόν κατά της Κωνσταντινουπόλεως και του Ελληνικού κράτους -σχέδιον, προσβάλλοντες εκ νέου την βασιλεύουσαν πόλιν του -Ελληνικού κράτους κατά γην και κατά θάλασσαν επί ολόκληρον έτος -(717-718), εισβαλόντες συγχρόνως και εις την Μικράν Ασίαν. Αλλ' -εις τα τείχη του Χριστιανικού Βυζαντίου εθραύσθησαν τα κύματα του -Αραβικού και μωαμεθανικού κατακλυσμού. - -Μικρόν μετά την εν Ανατολή αποτυχίαν ταύτην, εν τη Δύσει -υπερέβησαν τα Πυρηναία και εισελάσαντες εις την Γαλλίαν -προυχώρησαν μέχρι της καρδίας της χώρας ταύτης απειλούντες -ενταύθα την ύπαρξιν της μόλις κατά το ήμισυ Χριστιανικής τότε -γενομένης Ευρώπης. Αλλ' όπως οι Έλληνες εν Ανατολή, ούτω και εν -τη Δύσει οι χριστιανοί Φράγκοι ανέκοψαν την ορμήν των Αράβων και -απέκρουσαν τους επιδρομείς πέραν των Πυρηναίων. Έκτοτε το -Αραβικόν κράτος απέβαλε την οξύτητα και το τοις χριστιανοίς -κινδυνώδες της κατακτητικής αυτού ορμής. - -Η αιτία της τοιαύτης ορμητικότητος και της ταχείας προόδου του -Αραβικού κράτους έγκειται κυρίως εν τούτω, ότι το κράτος τούτο -δεν ήτο απλώς πολιτικόν, αλλά και θρησκευτικόν, και δη -θρησκευτικόν άμα δε και στρατιωτικόν. Οι στρατιώται του Ισλάμ -ήσαν εν ταύτω μαχηταί και απόστολοι της νέας θρησκείας• και -εντεύθεν όλος εκείνος ο νεαρός έτι και ακμαιότατος θρησκευτικός -ενθουσιασμός και φανατισμός, μεθ' ού ο φυσικώς βάρβαρος, αλλ' -εύρωστος και αδιάφθορος Αραβικός λαός εκ της αφανείας της ερήμου -εισήρχετο εις την σκηνήν της ιστορίας του κόσμου, καθίστατο -δύναμις ακατάσχετος ηθική άμα και φυσική. Πας στρατιώτης του -Ισλάμ τον πόλεμον τον υπέρ πίστεως εθεώρει ως το ύψιστον -θρησκευτικόν αυτού καθήκον• εν τω θανάτω τω εν τοιούτω πολέμω -έβλεπεν ανοιγομένας αυτώ τας πύλας του παραδείσου, επιζών δε τω -πολέμω επέστρεφε μετά δόξης άμα δε και μετά λείας, ήν επορίζετο -εκ του πολέμου. Προς τούτοις παρά τοις Μωαμεθανοίς από των χρόνων -ήδη τούτων ανεπτύχθη τις ιδέα ηθική και θρησκευτική πείθουσα τον -μαχητήν του Ισλάμ να περιφρονή απολύτως τον θάνατον. Η ιδέα αύτη -είναι η του _πεπρωμένου_ (καδέρ), ότι δηλαδή παντός ανθρώπου η -ζωή ή ο θάνατος, η ημέρα αυτή του θανάτου και ο τρόπος, καθ' όν -μέλλει τις να αποθάνη, εισίν εκ των προτέρων καθωρισμένα υπό του -Θεού και ουδεμία ανθρωπίνη δύναμις και ενέργεια δύναται να -μεταβάλη το τοιούτον πεπρωμένον ή ειμαρμένον. Το Κοράνιον δεν -έχει τοιαύτην διδασκαλίαν• αλλ' η εν αυτώ τοσούτον εντόνως -εξαιρομένη ιδέα, ότι άνευ της θελήσεως του Θεού ουδέν γίνεται εν -τω κόσμω και εν τοις ανθρώποις, συνδεομένη μετά της παρ' άπασι -τοις έθνεσι (και παρ' αυτοίς τοις αρχαίοις Έλλησι) μάλλον ή ήττον -επικρατούσης πίστεως εις το πεπρωμένον, συνετέλεσεν εις την εν τω -Ισλάμ ερρίζωσιν της ιδέας του πεπρωμένου. Της ιδέας λοιπόν ταύτης -εμφορούμενοι οι μαχηταί του Ισλάμ ατρόμητοι ερρίπτοντο εις τους -κινδύνους του πολέμου και της μαχαίρας των πολεμίων φρονούντες -ότι, ει μεν ήτο πεπρωμένον να αποθάνωσι την ημέραν ή την ώραν -εκείνην, και φεύγοντες έμελλον να αποθάνωσιν, ει δε μη ήτο -πεπρωμένον, πάντως έμελλον να σωθώσι και εις τον μέγιστον -εκθέτοντες εαυτούς κίνδυνον. Πλην τούτου ο θάνατος εν τω πολέμω -ημείβετο εν τη ιδέα του Μουσλίμ, ως είπομεν, διά του Παραδείσου, -ενώ η εν πολέμω φυγή ήτο μεγίστη προς τον Θεόν αμαρτία πέμπουσα -εις κόλασιν τον ρίψασπιν. Διό και εν ταις μάχαις ανεφώνουν οι -αρχηγοί προς τους μαχητάς• «εμπρός υμών ο παράδεισος, οπίσω η -κόλασις». Είπομεν δε ότι κατά το Κοράνιον η πύλη του παραδείσου -είναι υπό την σκιάν των ξιφών των απίστων πολεμίων (ίδ. σελ. -102). Εάν δε προσθέσωμεν εις πάντα ταύτα ότι ο Άραψ ήτο τότε -φυσικώς αδιάφθορος, όπως οι βάρβαροι Γερμανοί κατά τον 3 και 4 μ. -Χ. αιώνα, και φύσει ορμητικός και οξύς τον χαρακτήρα και -θερμουργός, και ότι οι λαοί, καθ' ών επολέμει, Έλληνες και -Πέρσαι, είχον εν μέρει περιπέσει εις φυσικήν και ηθικήν -αδράνειαν, ιδίως ένεκα του τελευταίου μεταξύ αυτών φοβερού -πολέμου, εννοούμεν τα αίτια της των Αράβων τοσούτο καταπληκτικώς -νικηφόρου και ταχείας πορείας. - - - -ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ε'. - -Ο ΟΙΚΟΣ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ - - - -1. Διάδοχοι του Ηρακλείου Κωνσταντίνος και Κώνστας. - -Ο Ηράκλειος ετελεύτησεν, ως είπομεν, τω 641, αφού κατά τα -τελευταία έτη της βασιλείας αυτού είχε την ατυχίαν να ίδη -αμαυρουμένην την αίγλην και την μεγάλην δόξαν των προηγουμένων -χρόνων και μεγάλας και ιστορικωτάτας εν Ασία και εν Αφρική χώρας -αφαιρουμένας από του κράτους, να ίδη δε προς τούτοις αποτυχούσας -και πάσας τας προς εκκλησιαστικήν εν τω κράτει ειρήνην ενεργείας -αυτού. (85)Τον Ηράκλειον διεδέξατο ο υιός αυτού Κωνσταντίνος Γ', -ολίγους μόνον βασιλεύσας μήνας. Τούτον δε τω 642 ο υιός αυτού -Κώνστας Β' (641-668). Επί τούτου οι Άραβες, καθώς είδομεν, επί -των χαλιφών Ωμάρ και Οσμάν εξακολούθησαν νικηφόρως την επί του -Αβού Βεκίρ αρξαμένου κατά του Ελληνικού κράτους επιδρομήν και -αφήρεσαν πολλάς εν Ασία και εν Αφρική επαρχίας. Και κατώρθωσαν -μεν οι Έλληνες ν' ανακτήσωνται προσωρινώς (646) την Αλεξάνδρειαν -διά του στόλου αυτών, αλλά μετ' ολίγον αυτοί οι Άραβες -κατασκευάσαντες στόλον προσέβαλον και την Κύπρον, κυριεύσαντες -την πρωτεύουσαν αυτής Κωνσταντίαν και τα παράλια της Μικράς -Ασίας, εισβαλόντες συγχρόνως κατά ξηράν και εις την Μικράν Ασίαν. -Εκυρίευσαν παροδικώς την Ρόδον εν ναυμαχία και παρά την νήσον -ταύτην έτρεψαν εις φυγήν (654) τον Ελληνικόν στόλον. Αλλ' εν τη -Μικρά Ασία, αφού κατέλαβον πλείστον μέρος αυτής, απεκρούσθησαν, -όπως και εν Αφρική, δεν ηδυνήθησαν δε να επωφεληθώσι και τας κατά -θάλασσαν νίκας αυτών ένεκα των επελθουσών εσωτερικών εν τω κράτει -αυτών ταραχών, περί ών είπομεν. Ο Κώνστας ήτο άλλως και ηγεμών -ηθικώς ασθενής. Περιπεσών δε και εις βαθείαν δυσθυμίαν ένεκα του -φόνου του αδελφού αυτού Θεοδοσίου, ού ην ηθικός αυτουργός, -κατέστη έτι ασθενέστερος την ψυχήν και το φρόνημα. {116} Τω 666 -μετέβη εις Σικελίαν διελθών διά των Αθηνών, ένθα διήνυσε τον -χειμώνα (86). Αλλά κατά την περιοδείαν ταύτην εδολοφονήθη τω 668 -εν Συρακούσαις υπό συνωμοτών ανακηρυξάντων αυτοκράτορα εξ εαυτών -τον Μιζίδιον. - -2. Κωνσταντίνος Δ' ο Πωγωνάτος (668-685 -μ. Χ.). - -Τον Κώνσταντα Β' διεδέξατο ο Κωνσταντίνος Δ', ο επικαλούμενος -Πωγωνάτος. Ο Κωνσταντίνος ην εν Βυζαντίω, ότε εφονεύθη ο πατήρ -αυτού. Αναρρηθείς δε αυτοκράτωρ, επί τω ακούσματι του φόνου του -πατρός, μετέβη μετά στόλου εις την Σικελίαν, και τιμωρήσας τους -δολοφόνους του πατρός, φονεύσας δε και τον Μιζίδιον, επανήλθεν -εις Κωνσταντινούπολιν (φέρων ήδη πώγωνα, ενώ είχεν απέλθει -αγένειος έτι ών, εντεύθεν δε και Πωγωνάτος επικληθείς), καταβαλών -δε και ενταύθα άλλην στάσιν υπέρ άλλων αδελφών αυτού γενομένην, -εστερέωσε την αρχήν αυτού. - -Βασιλεύοντος του Κωνσταντίνου Δ', ο της Χαλιφείας την αρχήν -σφετερισάμενος τότε διοικητής της Δαμασκού Μωαβίας (ίδ. σελ. 112) -έπεμψε στόλον μέγαν εναντίον της Κωνσταντινουπόλεως, ταυτοχρόνως -δε και στρατόν κατά ξηράν εις την Μικράν Ασίαν, σκοπών διά της -εκπορθήσεως της Κωνσταντινουπόλεως να καταλύση άπαν το Ελληνικόν -κράτος. Επί επτά έτη (672-679) η Κωνσταντινούπολις επολιορκίθη -υπό των Αράβων κατά γην και κατά θάλασσαν. Αλλά και οι -πολιορκούμενοι αγωνιζόμενοι τον περί ζωής και θανάτου αγώνα ουχί -απλώς υπέρ της πόλεως, αλλά και υπέρ του όλου κράτους και της -πίστεως, αντέταξαν κρατεράν άμυναν, χρησιμοποιήσαντες το -λεγόμενον Ελληνικόν ή υγρόν ή πολεμικόν, ως καλείται, πυρ, -επινοηθέν κατά χρόνους προγενεστέρους, αλλά νυν πρώτον τελεσφόρως -χρησιμοποιηθέν (87). Η πολιορκία μετά 7 έτη απέτυχεν εντελώς, ο -στόλος ο Αραβικός κατεστράφη κατά μέγα μέρος, τα δε λείψανα του -στόλου απώλοντο υπό τρικυμίας κατά την επιστροφήν, και η -Κωνσταντινούπολις σωθείσα έσωσε και το κράτος, ως συνέβη και κατά -τας προγενεστέρας βαρβαρικάς επιδρομάς. Αλλ' η σωτηρία του -Ελληνικού κράτους από της φοβεράς επιδρομής έσωσε και όλην την -Ευρώπην, ήτις τότε οικουμένη υπό βαρβάρων εν μέρει προσελθόντων, -εν μέρει δε μη προσελθόντων έτι εις τον Χριστιανισμόν, ταχέως -ηδύνατο, υποτασσομένη υπό των Αράβων, να εξισλαμισθή, -καταστρεφομένου ούτως εν σπέρματι του Ευρωπαϊκού χριστιανικού -πολιτισμού. Η Κωνσταντινούπολις εφάνη νυν μέγα και δυσπόρθητον -προπύργιον της Ευρώπης και του Χριστιανικού κόσμου. - -Οι Άραβες ου μόνον ηττήθησαν, αλλά και υπεβλήθησαν εις -ταπεινωτικούς όρους ειρήνης, αφού ο Χαλίφης υπεχρεώθη να τελή -καθ' έκαστον έτος τρισχιλίας λίτρας χρυσού (περίπου 3,700,000 -δραχμ.), πεντήκοντα ίππους ευγενείς Αραβικούς και να αποδίδη -ετησίως 8 χιλιάδας αιχμαλώτων Χριστιανών εκ των απείρων τοιούτων -αιχμαλώτων, ούς μέχρι νυν εν πολέμοις και επιδρομαίς ηχμαλώτιζον -οι Άραβες. - -Ούτως ενδόξως επερατώθη ο προς τους Άραβας πόλεμος και -συνωμολογήθη η πρώτη προς αυτούς από της ιδρύσεως του Αραβικού -κράτους, συνθήκη ειρήνης, μία των ενδοξοτάτων συνθηκών, άς -συνωμολόγησε το Ελληνικόν Χριστιανικόν κράτος προς ξένα κράτη. -Αλλά και άλλα εγένοντο έργα σπουδαία επί της βασιλείας του -Κωνσταντίνου Δ'. Επί τούτου εγένετο η εγκατάστασις των Βουλγάρων -εις την Κάτω Μοισίαν, την έκτοτε απ' αυτών Βουλγαρίαν καλουμένην. -Τα κατά το γεγονός τούτο έχουσιν ως εξής: Ως ερρήθη εν τοις -έμπροσθεν, οι Βούλγαροι, αφού εκ της Ασίας ή εκ της Ανατολικής -Ρωσίας (εκ των περί τον Καύκασον, Κασπίαν και Βόλγαν χωρών) -μετενάστευσαν κατά τον 5 μ. Χ. αιώνα εις τας περί Τύραν (Δνίστερ) -χώρας της νοτιοδυτικής Ρωσίας, όθεν εποιήσαντο τας πρώτας περί τα -τέλη του 5 μ. Χ. αιώνος μεγάλας εις το Ελληνικόν κράτος επιδρομάς -αυτών, υπετάχθησαν υπό το μέγα βαρβαρικόν κράτος, των Αβάρων. Υπό -τον Χαγάνον των Αβάρων εστράτευσαν εναντίον της -Κωνσταντινουπόλεως επί του Ηρακλείου. Μετά την αποτυχίαν της -μεγάλης εκείνης εν συμμαχία μετά των Περσών γενομένης επιδρομικής -στρατείας φαίνεται ότι το Αβαρικόν κράτος, όπερ εν ταις νυν -χώραις της Ουγγαρίας και της Αυστρίας διετηρήθη μέχρι τέλους του -8ου αιώνος, εξησθένησεν εν ταις Ανατολικαίς χώραις. Πρώτοι -επανέστησαν κατά των Αβάρων οι Βούλγαροι υπό τον Κουβράτ Χαν -(88) (635). Είς δε των υιών τούτου ο Ασπαρούχ συναινέσει του -Κωνσταντίνου Δ' εγκατέστη μετά των Βουλγάρων αυτού εν τη μεταξύ -του Δανουβίου και του Αίμου χώρα. Η χώρα αύτη καλουμένη Κάτω -Μοισία, οικουμένη δε παλαιότερον υπό Θρακών, είχεν εξελληνισθή -κατά τους χρόνους της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας. Ως είδομεν, τω 374 -επί του Ουάλεντος εγκατέστησαν ενταύθα οι Βησιγότθοι. Μετά την -τούτων δε περί τα τέλη του 4 αιώνος υπό τον Αλάριχον εκ Μοισίας -μετανάστευσιν η χώρα αύτη επανήλθεν υπό την άμεσον αρχήν των -αυτοκρατόρων Κωνσταντινουπόλεως. Αλλ' από των μέσων του 6 μ. Χ. -αιώνος, από των χρόνων του Ιουστινιανού, ήρξαντο να -μεταναστεύωσιν εις την Κάτω Μοισίαν Σλαυικοί λαοί λεγόμενοι -Σκλαβηνοί των επτά γενών. Νυν ο Κωνσταντίνος Δ' παρέδωκε την -χώραν εις τους Βουλγάρους, ίνα ούτοι εισερχόμενοι ούτως εντός των -ορίων του Κράτους διάγωσιν εν ειρήνη προς αυτό, κωλύωσι δε και -τας Σλαυικάς επιδρομάς, και μάλιστα τας των Αβάρων, ών ήσαν -πολέμιοι (89). Εν Κάτω Μοισία οι Τούρκοι το γένος και την -γλώσσαν Βούλγαροι, αναμιχθέντες μετά των αυτόθι Σλαύων, -αφωμοιώθησαν κατά μικρόν προς αυτούς και εξεσλαυίσθησαν μετά -αιώνας, λησμονήσαντες την εαυτών εθνικήν τουρκικήν γλώσσαν και -προσλαβόντες την σλαυικήν γλώσσαν των υπηκόων. Ούτως ο -Κωνσταντίνος Δ' εγκατέστησεν εν τη Ελληνική χερσονήσω και εν τη -γειτονία των Ελλήνων τους Βουλγάρους, όπως ο πάππος αυτού -Ηράκλειος τους Σέρβους και Κροάτας. - -Επί του Κωνσταντίνου Δ' εγένετο και η έκτη οικουμενική Σύνοδος -(680) προς λύσιν των εκ της αιρέσεως των Μονοφυσιτών θρησκευτικών -ερίδων, χωρίς μηδέν να επενέγκη αποτέλεσμα ως προς το ζήτημα -τούτο (90) . Ο Κωνσταντίνος Δ' ετελεύτησε τω 685 καταλιπών τον -θρόνον εις τον υιόν αυτού Ιουστινιανόν Β'. - -3. Ιουστινιανός Β' (685 711 μ. Χ.). - -Ο Ιουστινιανός Β' υπήρξε καθ' όλην την βασιλείαν αυτού ανήρ -πολύτροπος, άμα δε και κακεντρεχής και φαύλος. Ούτως εν τη -κακοτροπία αυτού διά μηδαμινούς λόγους διέρρηξε την προς τους -Άραβας επί τοσούτον επωφελέσιν όροις υφισταμένην ειρήνην και -περιήλθεν εις πόλεμον προς το αύθις επί του χαλίφου Αβδ-αλ-μαλέκ -(ίδ. σ. 113) ισχυρόν γενόμενον Αραβικόν κράτος• ηττήθη δ' αισχρώς -εν τω πολέμω τούτω απολέσας πάντα τα πλεονεκτήματα της τέως -υφισταμένης συνθήκης ειρήνης και εκθέσας το κράτος εις νέον -κίνδυνον. Αλλ' εκ τούτου προεφύλαξεν αυτό η μεγάλη στρατηγική -ικανότης του στρατηγού Λεοντίου, όστις πολλάς μετά ταύτα ήρατο -νίκας εναντίον των Αράβων. Ο Ιουστινιανός Β' ένεκα της φαυλότητος -της καθόλου κυβερνήσεως αυτού προυκάλεσε καθ' εαυτού στάσιν και -καθαιρεθείς από του θρόνου και την ρίνα τμηθείς (εκ τούτου εκλήθη -Ρινότμητος) εξωρίσθη εις Χερσώνα (91), εις δε τον θρόνον ανήλθεν -ο μνημονευθείς Λεόντιος (695). Αλλά και ο Λεόντιος μετ' ολίγον -εγένετο θύμα νέας στρατιωτικής ανταρσίας και καθηρέθη, έλαβε δε -τον θρόνον ο Αψίμαρος ή Τιβέριος Γ'. Επί τούτου πολλάς κατά των -Αράβων ήρατο νίκας ο του αυτοκράτορος αδελφός στρατηγός -Ηράκλειος. Αλλά εναντίον του Τιβερίου Γ' επήλθεν ο έκπτωτος -βασιλεύς Ιουστινιανός Β'. Ούτος φυγών από Χερσώνος μετέβη εις τον -Χαγάνον των εν Κριμαία Τούρκων Χαζάρων, οίτινες νυν είχον -προσέλθει εις τον Χριστιανισμόν, και ενυμφεύθη την αδελφήν του -Χαγάνου Θεοδώραν. Φυγών δ' έπειτα και εντεύθεν εις την Βουλγαρίαν -και λαβών σύμμαχον τον Χάνον των Βουλγάρων Τέρβελιν επήλθε μετ' -αυτού εναντίον της Κωνσταντινουπόλεως (705), ήν και κατέλαβε διά -δόλου εισελθών αυτός διά των αγωγών υδραγωγείου τινός και ανοίξας -πύλην τινά μετά τριών ημερών γενναίαν αντίστασιν των κατοίκων. -Ούτως ο Ιουστινιανός γενόμενος το δεύτερον αυτοκράτωρ εβασίλευσεν -άλλα έξ έτη (705-711) μετά της αυτής και μείζονος τυραννικής -φαυλότητος ουδέν άλλο ποιών ή τιμωρών αγριώτατα τους -συντελέσαντας πρότερον εις την καθαίρεσιν αυτού, εν οίς -εφονεύθησαν και οι πρώην βασιλείς Λεόντιος και Τιβέριος Γ'. - -Τέλος δε ότε έπεμψε στόλον ολόκληρον προς τιμωρίαν των κατοίκων -της Χερσώνος, ως μη περιποιηθέντων αυτόν προσηκόντως κατά την -ενταύθα εξορίαν αυτού. Ο στόλος ούτος αφικόμενος εις Χερσώνα -επανέστη μετά των κατοίκων της Χερσώνος εναντίον του Ιουστινιανού -Β'. Αναγορεύσας δε, βασιλέα ευπατρίδην τινά Φιλιππικόν -καλούμενον, εκ Κωνσταντινουπόλεως εκεί εξωρισμένον, επανήλθε μετ' -αυτού εις Κωνσταντινούπολιν. Ο Ιουστινιανός Β', εγκαταλειφθείς -νυν υπό πάντων, συνελήφθη υπό του αρχηγού του στόλου και -εφονεύθη, εγένετο δε βασιλεύς ο Φιλιππικός. - -Επί της αθλίας υπό πάσαν έποψιν βασιλείας του Ιουστινιανού Β' -κατελήφθησαν εν Αφρική υπό των Αράβων η Καρχηδών και πάσαι αι -μέχρι του Ατλαντικού εκτεινόμεναι κτήσεις του Ελληνικού κράτους. -Επί της πρώτης δε βασιλείας αυτού συνεκροτήθη εν -Κωνσταντινουπόλει (691) και η Πενθέκτη λεγομένη Σύνοδος. - -4. Φιλιππικός. Αναστάσιος Β' και Θεοδόσιος Γ'. - -{121} Ο Φιλιππικός μετά διετή βασιλείαν καθηρέθη ειρηνικώς υπό -των ανωτάτων πολιτικών και στρατιωτικών αρχηγών του κράτους ως -ανίκανος να κυβερνά το κράτος απέναντι του εκ των Αράβων -επικειμένου νέου κινδύνου, και ανηγορεύθη αυτοκράτωρ ο τέως -_πρωτοασηκρήτις_ ήτοι βασιλικός αρχιγραμματεύς Αναστάσιος Β' -(713). Επί του Αναστασίου Β' οι Άραβες, οίτινες ουδέποτε από του -άφρονος πολέμου, όν ο Ιουστινιανός Β' είχεν επιχειρήσει κατ' -αυτών, συνωμολόγησαν ειρήνην προς το κράτος και έμενον διαρκώς εν -Αφρική και εν Μικρά Ασία, μεγάλας εποιήσαντο επιδρομάς εις την -χώραν ταύτην, παρεσκευάζοντο δε να επέλθωσι και εναντίον της -Κωνσταντινουπόλεως. Ο Αναστάσιος Β' παρασκευαζόμενος εκ των -ενόντων εις άμυναν της πρωτευούσης έπεμψε συγχρόνως και στόλον -εις τα παράλια της Φοινίκης, ίνα, ει δυνατόν, επιπέση -απροσδοκήτως επί τον κατά της Κωνσταντινουπόλεως παρασκευαζόμενον -στόλον και κατακαύση αυτόν. Αλλ' ο στόλος ούτος εστασίασε κατά -τον πλουν και εφόνευσε τον υπό του βασιλέως ταχθέντα αρχηγόν. Ίνα -δε αποφύγη την διά την πράξιν ταύτην τιμωρίαν, εστασίασε και κατά -του αυτοκράτορος και επανερχόμενος εις Κωνσταντινούπολιν, ότε -αφίκετο εις Αδραμύττιον, υπεχρέωσέ τινα εκεί εισπράκτορα των -δημοσίων φόρων, Θεοδόσιον καλούμενον, να λάβη το αυτοκρατορικόν -αξίωμα. Ελθόντος δε του στόλου εις την πρωτεύουσαν, ο Αναστάσιος -μετά μικράν αντίστασιν έφυγε καταλιπών την πόλιν, εις ήν εισήλασε -νυν ο Θεοδόσιος ως αυτοκράτωρ (716). Αλλά του Θεοδοσίου η αρχή -μόλις διήρκεσεν ολίγους μήνας. Υπήρχεν ανήρ εν Μικρά Ασία -αρχιστράτηγος των εκεί πολεμουσών εναντίον των Αράβων ελληνικών -στρατιωτικών δυνάμεων, Λέων ο Ίσαυρος, στρατηγός γενναιότατος. -Ούτος βλέπων ένθεν μεν το μέγεθος του επικειμένου εις το κράτος -κινδύνου, ένθεν δε την αθλιότητα των εν Κωνσταντινουπόλει -πραγμάτων, επεχείρησε να σώση το κράτος αναλαμβάνων εις τας -στιβαράς αυτού χείρας την των όλων πραγμάτων διεύθυνσιν. Επελθών -λοιπόν εναντίον του μόλις καταλαβόντος την αρχήν Θεοδοσίου και -νικήσας παρά την Νικομήδειαν τον κατ' αυτού πεμφθέντα στρατόν του -Θεοδοσίου, εισήλασεν εν θριάμβω εις την πρωτεύουσαν (717), του -Θεοδοσίου παραιτησαμέου την αρχήν επί τη υποσχέσει της ασφαλείας -της ζωής αυτού. - - - - -ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΣΤ'. - -Η ΔΥΝΑΣΤΕΙΑ ΤΩΝ ΙΣΑΥΡΩΝ - - - -1. Λέων ο Ίσαυρος. Δευτέρα πολιορκία της Κωνσταντινουπόλεως. - -Ο Λέων ο Ίσαυρος εγεννήθη εν Γερμανικεία (νυν Μαράς) της -ανατολικής Μικράς Ασίας, εκλήθη δε Ίσαυρος, διότι ο οίκος αυτού -κατήγετο από της Ισαυρίας της Μικράς Ασίας. Ήτο ανήρ οικογενείας -ταπεινής και απαίδευτος, αλλ' είχε πολλάς φυσικάς αρετάς και προ -πάντων ανδρείαν στρατιωτικήν, πνεύμα στρατηγικόν και φύσιν -αρχικήν. Και τα προτερήματα αυτού ταύτα ανέδειξεν εν τοις κατ' -Αράβων πολέμοις του Λεοντίου και Ηρακλείου, προαχθείς έκτοτε εις -ανώτερα στρατιωτικά αξιώματα, επί δε του Αναστασίου Β' γενόμενος -στρατηγός των Ανατολικών ήτοι αρχιστράτηγος πασών των εν ταις -Ανατολικαίς χώραις του κράτους στρατιωτικών δυνάμεων. Νυν δε -ανελθών εις τον θρόνον τον βασιλικόν εν κρισιμωτάτη στιγμή, ότε ο -στρατός ο Αραβικός προήλαυνε διά της Μικράς Ασίας προς την -πρωτεύουσαν, στόλος δε μέγας εξ εκατοντάδων πλοίων συγκείμενος -επήρχετο κατά θάλασσαν εναντίον της βασιλευούσης πόλεως, ο Λέων -εύρεν ευκαιρίαν να δείξη τα μεγάλα αυτού προτερήματα ως αρχηγού -του στρατού και του κράτους. Έξ μήνας μετά την εις -Κωνσταντινούπολιν είσοδον του Λέοντος και την στέψιν αυτού η -Κωνσταντινούπολις απεκλείσθη αύθις κατά γην και κατά θάλασσαν υπό -των Αράβων, και η τύχη άπαντος του κράτους, εκρέματο αύθις από -της τύχης της βασιλευούσης ταύτης πόλεως. Αλλ' ανήρ μέγας και -στρατηγός μεγαλοφυής ήτο νυν ο δι' αγρύπνου, βλέμματος και -στιβαρών βραχιόνων διευθύνων την άμυναν και τοις πάσιν εμπνέων, -ελπίδα και θάρρος. Ημέρας και νυκτός επιβλέπων από της ακροπόλεως -τα γινόμενα και τα πάντα γινώσκων, διά των ταχυπλόων δρομώνων -διασχίζων τον αποκλεισμόν και επισιτίζων τους πολιορκουμένους και -διά του υγρού πυρός φοβεράς επιφέρων καταστροφάς εις τον εχθρικόν -στόλον, κατώρθωσεν επί έν ολόκληρον έτος να αντιτάξη θαυμασίαν -άμυναν εναντίον των επιδρομέων. Και ο ενσκήψας δε κατά το έτος, -εκείνο (717-718) βαρύτατος χειμών επεβοήθησε τω έργω των -αμυνομένων. Μάτην ο εν τω μεταξύ τον Σουλεϊμάν διαδεξάμενος -ανεψιός αυτού Ωμάρ Β' έπεμψε κατά το έαρ του 718 νέον στόλον και -στρατόν. Κατά την συμπλήρωσιν ακριβώς ενός έτους από της -αρξαμένης κατ' Αύγουστον του 717 προσβολής της βασιλευούσης -ηναγκάσθησαν να αποπλεύσωσι τα ελεεινά λείψανα του στόλου άγοντα -και τα υπολειπόμενα έτι συντρίμματα του κατά γην εις δέκα -μυριάδας εν αρχή ανερχομένου, και είτα αύθις ενισχυθέντος, νυν δε -τέλεον σχεδόν κατεστραμμένου στρατού. Αλλά και τα λείψανα ταύτα -κατεστράφησαν κατά την επάνοδον υπό δεινών τρικυμιών, και έν -μόνον πλοίον, καθά λέγεται, διασωθέν ηδυνήθη να αγγείλη τω Χαλίφη -το φοβερόν τέλος της στρατείας. Αύτη υπήρξεν η τελευταία των -Αράβων κατά της Κωνσταντινουπόλεως προσβολή. Έκτοτε ουδέποτε οι -Άραβες Μωαμεθανοί, καίπερ πολλάκις κατά ξηράν εν Μικρά Ασία -πολεμήσαντες εναντίον των Ελλήνων, διενοήθησαν να επιχειρήσωσι -στρατείαν απ' ευθείας κατά της Κωνσταντινουπόλεως. Η υπό του -Ισλάμ άλωσις του μεγάλου τούτου προπυργίου της Χριστιανικής -πίστεως και του Ευρωπαϊκού πολιτισμού, η προρρηθείσα υπό του -Μωάμεθ αυτού και ού σμικρόν πιθανώτατα επιδράσασα επί τα μέχρι -τούδε επανειλημμένα κατά της βασιλευούσης των πόλεων βουλεύματα -αυτών, επεφυλάσσετο εις άλλην φυλήν, εις άλλον λαόν μωαμεθανικόν, -ουχί τον Αραβικόν, εις λαόν μέλλοντα μετά 7 αιώνας να εκπληρώση -την πρόρρησιν ή διαθήκην εκείνην του ιδρυτού του Ισλάμ. (92) -Ο Λέων Γ', ο σώσας την Κωνσταντινούπολιν και μετά ταύτης και διά -ταύτης άπαν το κράτος το Ελληνικόν, εγένετο αληθώς σωτήρ της -χριστιανικής Ευρώπης και του χριστιανικού κόσμου. Τούτο κάλλιστα -εννοών ο πάπας Γρηγόριος Β' διεφήμισε το όνομα του μεγάλου -ηρωικού βασιλέως ανά πάσαν την Ευρώπην, πέμψας εις τους -χριστιανούς ηγεμόνας των Ευρωπαϊκών χωρών εικόνας του Λέοντος Γ'. - -2. Η εσωτερική πολιτεία του Λέοντος Γ'. Το -ζήτημα των αγίων εικόνων. - -Ο Λέων Γ', ο νικητής και τροπαιούχος αναδειχθείς εν τη αμύνη της -Κωνσταντινουπόλεως εναντίον των Αράβων, δεν ηδυνήθη να επωφεληθή -την μεγάλην αυτού νίκην ίνα επιτεθή κατά των Αράβων και εισβάλη -εις το κράτος αυτών. Τουναντίον δε οι Άραβες επανέλαβον μετά τινα -χρόνον τας κατά ξηράν επιδρομάς αυτών, αλλ' ηττήθησαν ολοσχερώς -τω 740, το προτελευταίον έτος της βασιλείας του Λέοντος Γ', εν τη -εν Ακροϊνώ της Μικράς Ασίας μάχη, και ηναγκάσθησαν να εκκενώσωσιν -άπαντα σχεδόν τα υπ' αυτών κατεχόμενα μέρη της Μικράς Ασίας. - -Αιτία της τοιαύτης απραξίας του Λέοντος Γ' απέναντι των -Μωαμεθανών ήσαν κατά μέγα μέρος αι εκ του τότε υπό του -αυτοκράτορος αυτού κινηθέντος μεγάλου εκκλησιαστικού ζητήματος -προελθούσαι εσωτερικαί έριδες και εμφύλιοι πόλεμοι. Ο Λέων Γ' -μετά πολλών στρατιωτικών και πολιτικών ανδρών του κράτους εφρόνει -ότι η εν τη χριστιανική Εκκλησία ειθισμένη προσκύνησις των -εικόνων, ένεκα της αμαθείας και δεισιδαιμονίας του λαού καταντώσα -πολλάκις εις λατρείαν εικόνων ήτοι εις ειδωλολατρίαν, αντέβαινεν -εις το αληθές πνεύμα της χριστιανικής πίστεως. Είναι πιθανόν ότι -ο βασιλεύς εφρόνει ότι η τοιαύτη λατρεία των εικόνων παρέλυε το -υγιές θρησκευτικόν φρόνημα του λαού και εκώλυε την διά της -θρησκείας ανύψωσιν του στρατιωτικού ιδίως αισθήματος, όπερ -τοσούτον, ως είδομεν, ανέπτυξεν ο βασιλεύς Ηράκλειος εν τω -στρατώ. - -Υπό τοιούτων σκέψεων ελαυνόμενος ο Λέων Γ', έχων δε ομοφρονούντας -αυτώ καί τινας του ανωτέρου κλήρου άνδρας, διέταξεν (726) να -ιδρύωνται εν ταις Εκκλησίαις αι εικόνες υψηλότερον, ίνα μη -δύνηται ο λαός να ασπάζηται αυτάς. Ότε δε το διάταγμα του -βασιλέως εύρεν αντίστασιν παρά τω πολλώ λαώ, ιδίως παρά τη τάξει -των μοναχών, εξ ών ως επί το πολύ ήσαν και οι καλλιτεχνούντες τας -εικόνας, εντεύθεν δε συνέβησαν καί τινες αταξίαι εν τη -πρωτευούση, ο αυτοκράτωρ εξέδωκε νέον διάταγμα διατάσσον την -ολοσχερή των εικόνων από των ιερών ναών αφαίρεσιν. Τούτο -εξήγειρεν εν τω κράτει, ιδίως εν ταις Ευρωπαϊκαίς επαρχίαις του -κράτους, μεγάλας ταραχάς. Ο πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως -Γερμανός είχεν αποχωρήσει εξ αρχής της έριδος από του θρόνου -αντικατασταθείς υπό ομόφρονος τω αυτοκράτορι κληρικού. Αλλά νυν -οι πάπαι Γρηγόριος Β' (ο προ ολίγων ετών εν εγκωμίοις κηρύξας το -όνομα του αυτοκράτορος ανά την Ευρώπην την χριστιανικήν) και ο -τούτου διάδοχος Γρηγόριος Γ' αφώρισαν τον Λέοντα, εξήγειραν δε -συγχρόνως εις επανάστασιν κατά του βασιλέως τον λαόν της Μέσης -Ιταλίας (η Άνω Ιταλία, ως είρηται εν τοις έμπροσθεν, είχεν -αφαιρεθή προ πολλού υπό των Λαγγοβάρδων). Ο Λέων Γ' έπεμψε -στρατόν και στόλον προς τιμωρίαν του Πάπα και των αποστατών. Αλλ' -ο στόλος ούτος κατεποντίσθη υπό τρικυμιών. Επειδή δε μετ' ολίγον -οι Φράγκοι βασιλείς, εφάνησαν εν τη Ιταλία ως προστάται του Πάπα, -προστατεύοντες αυτόν εναντίον των Λαγγοβάρδων και έθεσαν υπό την -προστασίαν αυτού την τε Ρώμην και την Μέσην Ιταλίαν, οι βασιλείς -του Ελληνικού κράτους δεν επεχείρησαν πλέον την ανάκτησιν της -Ιταλίας• και από των χρόνων τούτων το των Ελλήνων εν Ιταλία -κράτος περιωρίσθη εις την Κάτω Ιταλίαν και Σικελίαν, και εν ταις -χώραις ταύταις διετηρήθη το κράτος του Ελληνισμού επί 3 έτι -αιώνας. Αλλ' οι πάπαι, εις ών την υπερτάτην εκκλησιαστικήν -δικαιοδοσίαν υπήγοντο εκκλησιαστικώς μέχρι των χρόνων τούτων -πάσαι αι χώραι της Ελληνικής χερσονήσου πλην της Θράκης, της Κάτω -Μοισίας και των πέραν του Δανουβίου βαρβαρικών χωρών (υπαγομένων -τούτων πασών εις τον πατριαρχικόν θρόνον Κωνσταντινουπόλεως), -εξήγειραν επανάστασιν και εν ταις κυρίως Ελληνικαίς εν Ευρώπη -χώραις (ταις καλουμέναις νυν Ελλαδικαίς) του κράτους. Οι κάτοικοι -των χωρών τούτων και των νήσων του Αιγαίου (Ελλαδικοί) -επαναστάντες κατά του εικονομάχου βασιλέως ανηγόρευσαν -αυτοκράτορα εξ εαυτών καλούμενον Κοσμάν και επήλθον μετά στόλου -εναντίον του εν Κωνσταντινουπόλει βασιλέως, καθ' όν ακριβώς -χρόνον οι Άραβες εισέβαλον αύθις εις την Μικράν Ασίαν (727 μ. -Χ.). (93)Αλλ' ο στόλος των επαναστατών κατεστράφη προ των τειχών -της Κωνσταντινουπόλεως υπό του στόλου του βασιλικού και υπό του -υγρού πυρός. Ο Κοσμάς και οι μετ' αυτού εθανατώθησαν και η -επανάστασις των Ελλαδικών εντελώς κατεστάλη. Ο δε βασιλεύς Λέων -τιμωρών τον Πάπαν αφήρεσεν από της δικαιοδοσίας αυτού πάσας τας -εκκλησίας της Ελληνικής χερσονήσου και αυτάς τας της Κάτω Ιταλίας -και Σικελίας και υπήγαγεν αυτάς υπό τον πατριαρχικόν θρόνον της -Κωνσταντινουπόλεως, εδήμευσε δε και τα εν Καλαβρία της Κάτω -Ιταλίας παπικά κτήματα. Υπό τοιούτων εσωτερικών ανωμαλιών -περισπώμενος ο Λέων Γ' δεν ηδυνήθη μετά το μέγα κατόρθωμα του 718 -να διαπράξη έργα μεγάλα εναντίον των Αράβων πλην της -μνημονευθείσης μικρόν προ του θανάτου αυτού μεγάλης εν Ακροϊνώ -νίκης. - -Ο βασιλεύς ούτος και εν μέσω των δεινών εσωτερικών ταραχών και -των εξωτερικών πολέμων ειργάσθη και υπέρ μεγάλων εσωτερικών -μεταρρυθμίσεων του κράτους εκδούς νομοθεσίαν ιδίαν Ελληνιστί, την -πρώτην μετά τας Νεαράς του Ιουστινιανού (σελ. 76) εκδοθείσαν εν -τη ελληνική γλώσση συστηματικήν νομοθεσίαν και φέρουσαν το όνομα -_Εκλογή_. Η νομοθεσία αύτη απέβλεπε προ πάντων εις την επί το -φιλανθρωπότερον και συμφωνότερον προς τας ηθικάς αρχάς του -Χριστιανισμού μεταρρύθμισιν των σχέσεων των αγροτών, πενεστών ή -δουλοπαροίκων, προς τους μεγάλους ιδιοκτήτας της γης, και την -ωσαύτως χριστιανικωτέραν διαρρύθμισιν των του γάμου και του -οικογενειακού καθόλου δικαίου. - -Ο μέγας εν πολέμοις και εν ειρήνη και μεγαλεπήβολος βασιλεύς Λέων -Γ', ο αρχηγός οίκου βασιλικού βασιλεύσαντος επί 9 περίπου -δεκαετηρίδας, ετελεύτησε τω 741 μ. Χ. καταλιπών τον θρόνον εις -τον υιόν αυτού και συμβασιλέα αυτώ προ πολλού γενόμενον -Κωνσταντίνον Ε'. - -3. Ο Κωνσταντίνος Ε' (741-775). - -Ο Κωνσταντίνος Ε' ήτο ανήρ γενναίος, αρχικός, πολεμικός και -αυστηρός τον χαρακτήρα μέχρι τραχύτητος. Κληρονομήσας παρά του -πατρός προς ταις πολιτικαίς και στρατιωτικαίς αρεταίς και τα -εικονομαχικά τούτου φρονήματα αντεπεξήλθε κατά των αντιφρονούντων -μετά μείζονος ή ο πατήρ ρώμης και αυστηρότητος. Εν αρχή της -βασιλείας αυτού κατέστειλεν ισχυρώς στάσιν τινά, εξεγερθείσαν εν -Κωνσταντινουπόλει, υπό των αντιπάλων της των εικονομάχων μερίδος -αυτού απόντος εν στρατεία και τάχιστα επανελθόντος. Ίνα δε δώση -εις το ζήτημα των εικόνων λύσιν σύμφωνον μεν ει δυνατόν προς τα -φρονήματα, αυτού τε και του πατρός αυτού, αλλά και κανονικήν και -νόμιμον, συνεκάλεσε Σύνοδον Οικουμενικήν εν Ιερεία (τη απέναντι -της Κωνσταντινουπόλεως επί της Ασιατικής του Βοσπόρου ακτής -κειμένη), ήτις κατεδίκασε την των εικόνων προσκύνησιν (753-754) -(94) ως ειδωλολατρίαν. Αλλά της Συνόδου αι αποφάσεις -καταπολεμηθείσαι σφοδρώς υπό των μοναχών και των πολλών οπαδών -της των εικόνων προσκυνήσεως επήνεγκον μεγάλας ταραχάς, άς -κατέστειλεν ο αυτοκράτωρ μετά μεγάλης βίας. Τότε κατά διαταγήν -του βασιλέως μοναστήρια διελύθησαν και μετεβλήθησαν εις στρατώνας -και μοναχοί υπεχρεώθησαν να αποβάλωσι το σχήμα αυτών και οι -ανθιστάμενοι ετιμωρήθησαν ενίοτε μετά πολλής αυστηρότητος. -Εντεύθεν το όνομα του Κωνσταντίνου Ε' κατέστη και βραδύτερον λίαν -μισητόν εις τους μοναχούς και το αμαθές πλήθος, και πολλά κατά -του βασιλέως ελέχθησαν δύσφημα και υβριστικά επώνυμα εις αυτόν -εδόθησαν, εν οίς επεκράτησε το Κοπρώνυμος. Και όμως ο -Κωνσταντίνος Ε', μεθ' όλην την προς τους αντιπολιτευομένους αυτώ -δειχθείσαν απηνή αυστηρότητα, ήτο βασιλεύς επιτελέσας έργα μεγάλα -και εν ειρήνη, αλλά προ πάντων εν πολέμοις. Στρατεύσας κατά των -Αράβων εν Ασία υπερέβη τα όρια του Αραβικού κράτους και εισέβαλεν -εις αυτήν την βόρειαν Συρίαν, ενταύθα δ' ενίκησε νίκην λαμπράν -κατά του στρατού του Χαλίφου και ανεκτήσατο σπουδαίον μέρος της -από 100 και επέκεινα ετών υπό των Μωαμεθανών κατεχομένης ταύτης -χώρας. Επροστάτευσε δε τους κατοίκους εκείνης της χώρας, οίτινες -καταγόμενοι από Μωαμεθανών προ 100 ετών βία προσελθόντων εις το -Ισλάμ νυν επέστρεφαν εις την πάτριον πίστιν. Το δε επόμενον έτος -στόλος βασιλικός κατέστρεψε παρά την Κύπρον ολόκληρον εκ χιλίων -πλοίων συγκείμενον Αραβικόν στόλον. Επετέλεσε δε ο Κωνσταντίνος -Ε' πολλάς και κατά Βουλγάρων και νικηφόρους το πλείστον κατά γην -και κατά θάλασσαν στρατείας, πολλήν επαγαγών φθοράν εις το -βάρβαρον τούτο Τουρκικόν και ειδωλολατρικόν έθνος, όπερ μετ' -αδαμάστου ορμής συχνοτάτας εποιείτο επιδρομάς εις τας εντεύθεν -του Δανουβίου ελληνικάς χώρας. Ουδείς δε βασιλεύς του Βυζαντίου, -εξαιρουμένου Βασιλείου Β' του Βουλγαροκτόνου, περί ού ποιησόμεθα -λόγον βραδύτερον, εταπείνωσε τόσον τους Βουλγάρους όσον ο -Κωνσταντίνος Ε'. Εν μια δε των στρατειών τούτων νοσήσας -ετελεύτησε τω 775 μ. Χ. - -Η μεγάλη πολεμική δύναμις και ενέργεια του Κωνσταντίνου Ε' -καθίσταται πολλώ θαυμαστοτέρα, όταν αποβλέψωμεν εις τας μεγάλας -εσωτερικάς δυσχερείας, καθ' ών είχε ν' αντιπαλαίση ο βασιλεύς, -και μάλιστα εις τον φοβερόν λοιμόν, όστις ηρήμωσεν ολοκλήρους -χώρας του κράτους και μέγα μέρος της Πελοποννήσου, ότε ο βασιλεύς -ηναγκάσθη να επιτρέψη την εγκατάστασιν Σκλαβηνικών τινων -παροικιών εν τοις ανατολικοίς τμήμασι της χερσονήσου. - -Εκ των κοινωφελών δε δημοσίων έργων του Κωνσταντίνου Ε' άξια -λόγου είναι η υπ' αυτού ανακαίνισις του μεγάλου υδραγωγείου της -πρωτευούσης, εξ ού κυρίως υδρεύετο η πόλις αύτη, του κτισθέντος -υπό του αυτοκράτορος Ουάλεντος και καταστραφέντος υπό των Αβάρων -κατά την υπό τούτων γενομένην τω 626 πολιορκίαν της -Κωνσταντινουπόλεως. - -Τοιαύτη υπήρξεν η 34 έτη διαρκέσασα βασιλεία του Κωνσταντίνου Ε', -πολλής δυνάμεως και μεγάλης και ουκ ολίγων έργων κοινωφελών -γενομένη πάροχος εις το κράτος, αλλά και πολλαχώς κατακριθείσα -διά την εκκλησιαστικήν αυτής πολιτείαν. - -4. Λέων Δ' ο επικαλούμενος Χάζαρος -(775-780 μ. Χ.). - -{128} Τον Κωνσταντίνον Ε' τελευτήσαντα τω 775 διεδέξατο ο υιός -αυτού Λέων Δ', ο επικαλούμενος Χάζαρος ένεκα της καταγωγής της -μητρός αυτού Ειρήνης από του γνωστού ημίν εν Κριμαία και τη περί -αυτήν χώρα οικούντος Τουρκικού έθνους των Χαζάρων (95). Είχε δε -ο Λέων Δ' και σύζυγον ομώνυμον τη μητρί Ειρήνην, αλλά ταύτην -Ελληνίδα, καταγομένην απ' Αθηνών. Ο Λέων Δ', ων ανήρ σωματικώς -και πνευματικώς ασθενής, ουδέν εξετέλεσεν επί της βασιλείας αυτού -έργον άξιον λόγου, πλην μόνον ότι εν τω Εκκλησιαστικώ ζητήματι -τας μεν περί της διαλύσεως των μοναστηρίων και των μοναχικών -ταγμάτων διατάξεις του Κωνσταντίνου Ε' ανεκάλεσεν, ενέμεινε δε εν -τη περί εικόνων πολιτεία του βασιλέως τούτου, του ζητήματος άλλως -τε των εικόνων όντος κεκανονισμένου διά Συνόδου Εκκλησιαστικής. Ο -Λέων Δ' ετελεύτησε τω 780, βασιλεύσας πέντε μόνον έτη. - -5. Κωνσταντίνος ο πορφυρογέννητος και η βασίλισσα -Ειρήνη (780-803 μ. X.). - -Ο Λέων Δ' κατέλιπεν υιόν και διάδοχον τον Κωνσταντίνον Στ', -καλούμενον _πορφυρογέννητον_ ως γεννηθέντα εν πορφύρα, ήτοι -βασιλεύοντος (πορφύραν φέροντος) του πατρός. Τον Κωνσταντίνον ΣΤ' -ανήλικον όντα επετρόπευσεν η μήτηρ Ειρήνη η Αθηναία. Αύτη άρχουσα -νυν αρχήν πραγματικήν εφρόντισεν εν πρώτοις, ως ευσεβής γυνή, να -καταπαύση τας θρησκευτικάς εν τω κράτει ταραχάς τας εκ του -ζητήματος των εικόνων προελθούσας, ή μάλλον να λύση το ζήτημα -αυτό των εικόνων κατά το πνεύμα των οπαδών της των εικόνων -προσκυνήσεως, συνεκάλεσε δε Σύνοδον Οικουμενικήν νέαν προς -τοιούτον σκοπόν αποβλέπουσαν. Αφού δε εματαιώθη υπό του στρατού η -απόπειρα συγκροτήσεως τοιαύτης συνόδου εν Κωνσταντινουπόλει, -συνεκροτήθη αύτη τω 787 εν Νικαία της Βιθυνίας (δευτέρα αύτη εν -Νικαία οικουμενική μετά την τω 325 επί Κωνσταντίνου του Μεγάλου -συγκροτηθείσαν εν τη πόλει ταύτη Α' Οικουμενικήν Σύνοδον). Η -Σύνοδος αύτη ανεθεμάτισε τους συνελθόντας εις την Σύνοδον του -753-754 και την κατάργησιν της των εικόνων προσκυνήσεως -διατάξαντας αρχιερείς και επανήγαγεν εις την Εκκλησίαν την -προσκύνησιν των εικόνων και των λειψάνων των αγίων ανδρών. Αλλ' -ενταυτώ εξηγήσατο την αληθή θρησκευτικήν έννοιαν της -προσκυνήσεως, δογματίσασα ότι η προσκύνησις έχει έννοιαν απλώς -τιμής προσφερομένης διά των εικόνων εις το πρωτότυπον (96) και -διά των λειψάνων εις τους άνδρας τους αγίους, και ότι η -προσκύνησις των εικόνων ή λειψάνων ουδέποτε πρέπει να λάβη -χαρακτήρα ειδωλολατρίας ή κτισματολατρίας. Και ούτω μεν ελύθη -οριστικώς υπό έποψιν δογματικήν το ζήτημα των εικόνων, αλλ' αι -ταραχαί αι εικονομαχικαί μετά μικράν ανάπαυλαν επανελήφθησαν -ύστερον σφοδρώς επί τινα έτι χρόνον. - -Η βασιλομήτωρ και ως βασιλίς κυβερνώσα το κράτος εν ονόματι του -υιού αυτής Ειρήνη ετιμήθη μεν υπό της Εκκλησίας διά την ευσέβειαν -αυτής (97), αλλ' υπήρξεν άλλως γυνή φίλαρχος και μέχρι ωμότητος -και κακουργίας αφιλόστοργος, ήκιστα δε κηδομένη [98] - και των συμφερόντων του κράτους. Ένεκα της φιλαρχίας αυτής -εσφετερίσθη την εις τον υιόν νομίμως ανήκουσαν υπερτάτην αρχήν μη -καταλιπούσα ταύτην και μετά την ενηλικίωσιν του Κωνσταντίνου ΣΤ'. -Ότε δε έδειξεν ούτος διαθέσεις ν' απαλλαγή της τοιαύτης -αυθαιρέτου διηνεκούς μητρικής κηδεμονίας, ετιμωρήθη ασπλάγχνως -και απανθρώπως υπό της Ειρήνης διά της αφαιρέσεως της οράσεως. -Διά της βαρβάρου άμα και φρικωδώς απανθρώπου τιμωρίας εσκόπει η -αχαλίνωτος εν τη φιλαρχία αυτής γυνή να καταστήση και πρακτικώς -αδύνατον την υπό του παιδός αυτής ανάληψιν της εξουσίας. Η δ' -ούτω σκληρώς προς τον ίδιον υιόν προσενεχθείσα κακότροπος γυνή, -περιστοιχιζομένη και υπό συμβούλων ουχί αγαθών και γενναίων, -πολλαχώς έβλαψε τα συμφέροντα του κράτους και ιδίως τα -στρατιωτικά. Διέλυσε, χάριν σκοπών αντιμαχομένων προς τα -συμφέροντα και την ασφάλειαν του κράτους, τα άριστα και -γενναιότατα παλαίμαχα τάγματα του στρατού και ανεπλήρωσεν αυτά -διά νεοσυλλέκτων αγυμνάστων. Ούτω δε γυμνώσασα στρατιωτικώς το -κράτος, παρέδωκε τας μεν Ευρωπαϊκάς επαρχίας εις την διάκρισιν -των αγρίων Βουλγαρικών επιδρομικών στιφών, τας δε Ασιατικάς εις -την των νυν υπό την νέαν χαλιφικήν δυναστείαν των Αββασιδών (ίδε -κατωτέρω) μετά νέας δυνάμεως υλικής και ηθικής εν τοις πεδίοις -των μαχών αναφαινομένων Αράβων. {130} Επί της αθλίας κυβερνήσεως -της Ειρήνης ο του χαλίφου Αλ-Μαχαδί υιός και επίδοξος διάδοχος, ο -βραδύτερον «περίφημος χαλίφης Αρούν-αλ-ρασίτ, στρατεύσας εις την -Μικράν Ασίαν, διήλασε πάσαν ταύτην την χώραν κατά μήκος και -πλάτος μέχρι των ακτών του Ευξείνου Πόντου και μέχρι των προθύρων -της Χρυσουπόλεως, δεινάς διαπράττων λεηλασίας, και καταστροφάς• -απεχώρησε δε επιβαλών φόρον υποτελείας εις την Ειρήνην. - -Μόνον εν Πελοποννήσω τα στρατεύματα της Ειρήνης εξετέλεσαν ανάξια -λόγου υπό στρατιωτικήν έποψιν έργα, υποτάξαντα τας σποράδην εν τη -χερσονήσω ταύτη κατά τα όρη, ιδίως τας βορείους κλιτύς του -Ταϋγέτου, οικούσας ποιμενικάς Σλαυικάς φυλάς. - -Εν μέσω τοιαύτης καταστάσεως πραγμάτων η κυβέρνησις της Ειρήνης -πολλήν παρήγεν εν τω κράτει, και ιδίως εν τη πρωτευούση, -δυσαρέσκειαν παρά πάσι τοις μη εκ θρησκευτικών λόγων επουσιωδών -τυφλώττουσι προς τα μεγάλα συμφέροντα του κράτους. Η δε -δυσαρέσκεια αύτη έτι μάλλον ηυξήθη, ότε τω 800 μ. Χ. ο τότε -αυτοκράτωρ του Δυτικού Ρωμαϊκού κράτους αναγορευθείς βασιλεύς των -Φράγκων Κάρολος Α' έπεμψε πρεσβείαν προς Ειρήνην, αναγγέλλουσαν -προς αυτήν τα κατά την ανάρρησιν αυτού εις τον Ρωμαϊκόν -αυτοκρατορικόν θρόνον της Δύσεως. Διά ταύτης ο Κάρολος εζήτει -παρά της Ειρήνης, ως αυτοκρατείρας του Ανατολικού Ρωμαϊκού -κράτους, την αναγνώρισιν του νέου αξιώματος αυτού, έτι δε -προέτεινε συμμαχίαν μεταξύ των δύο μεγάλων χριστιανικών -αυτοκρατοριών, επί πάσι δε και συνοικέσιον μεταξύ του βασιλέως -των Φράγκων και του νέου αυτοκράτορος της Δύσεως προς την από του -780 χήραν διατελούσαν βασίλισσαν ή αυτοκράτειραν της Ανατολής. - -Τότε οι εν Κωνσταντινουπόλει ανώτατοι πολιτικοί και στρατιωτικοί -λειτουργοί του κράτους, φοβούμενοι μη αι τοιαύται σχέσεις μεταξύ -της Ειρήνης και του Καρόλου και ιδίως το του γάμου σχέδιον, εις -όν εφαίνετο πρόθυμος η Ειρήνη, επενέγκωσι την καθυπόταξιν του -κράτους εις τον Φράγκον ηγεμόνα της Δύσεως, συνομόσαντες κατά της -Ειρήνης, καθήρεσαν αυτήν από του θρόνου (803)• ανεβίβασαν δε εις -αυτόν τον εκ των υπουργών του κράτους, ή ως ελέγοντο ούτοι εν -Βυζαντίω, εκ των Λογοθετών τον λογοθέτην των Γενικών (των -Οικονομικών του κράτους) ή Γενικόν λογοθέτην καλούμενον -Νικηφόρον. Η Ειρήνη εξώσθη εις την Πριγκιπόνησον, είτα δε εις -Λέσβον, ένθα και ετελεύτησε μετ' ολίγον τω αυτώ έτει εν εξορία. -Μετά της Ειρήνης εξέλιπε και η δυναστεία των Ισαύρων, διότι ο -επιζήσας αύτη υιός Κωνσταντίνος δεν εβασίλευσε πλέον ούτε άλλος -εκ του οίκου των Ισαύρων. - -Το ανωτέρω μνημονευθέν γεγονός της ανακηρύξεως του ηγεμόνος των -Φράγκων Καρόλου Α' ως Ρωμαίου αυτοκράτορος της Δύσεως, η -ανανέωσις τρόπον τινά της από του 476 μ. Χ. εκλιπούσης Ρωμαϊκής -αυτοκρατορίας της Δύσεως, είναι γεγονός σπουδαιότατον εν τη -ιστορία της Δύσεως και της όλης Ευρώπης. Είναι σπουδαιότατον και -ως προς το παρελθόν, ως προς την εξέλιξιν δηλονότι των γεγονότων -των αποληξάντων, εις την εν τω Φραγκικώ κράτει υπό νέον τύπον και -μορφήν ανανέωσιν του δυτικού Ρωμαϊκού κράτους, και ως προς το -μέλλον, ως προς την περαιτέρω δηλονότι εν τη ευρωπαϊκή ιστορία -εξέλιξιν των πραγμάτων της δυτικής Φραγκορωμαϊκής αυτοκρατορίας -και πάσης της μετά ταύτης συνδεομένης πολιτικής καταστάσεως της -Ευρώπης. Ενώ δε περί τα τέλη του 8 μ. Χ. αιώνος τοιαύτην εν τη -δυτική Ευρώπη τα πράγματα λαμβάνουσι σπουδαίαν φάσιν, περί τα -μέσα του αυτού αιώνος (750 μ. Χ.) σπουδαία μεταβολή πραγμάτων -επεγένετο και εν τη μωαμεθανική Ασία. Ενταύθα τω 750 η δυναστεία -των Ουμμεϊαδών, ανατραπείσα δι' εμφυλίου πολέμου, αντικαθίσταται -διά νέας δυναστείας Αραβικής, της των Αββασιδών• μόνον δε εν -Ισπανία εξακολουθεί έτι άρχουσα η εν Ασία πεσούσα δυναστεία. -Ένεκα των γεγονότων τούτων, άτινα έχουσι μεγάλην ροπήν επί την -καθόλου ιστορίαν του κόσμου, ου σμικράν δε και επί την ιστορίαν -του Ελληνικού κράτους, καταλείπομεν επί μικρόν την ιστορίαν του -Ελληνικού κράτους ίνα αφηγηθώμεν τα γινόμενα εν τη Δύσει. - - - -ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ζ'. - -Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΑΠΟ ΤΗΣ ΚΑΤΑΛΥΣΕΩΣ ΤΗΣ ΡΩΜΑΪΚΗΣ -ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑΣ ΕΝ ΤΗ ΔΥΣΕΙ ΜΕΧΡΙ ΤΗΣ -ΙΔΡΥΣΕΩΣ ΤΗΣ ΦΡΑΓΚΟΛΑΤΙΝΙΚΗΣ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑΣ -ΤΟΥ ΚΑΡΟΛΟΥ ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ - - - -1. Η ιστορία των βαρβαρικών Γερμανικών κρατών από του τέλους του -5 μέχρι του τέλους του 8 αιώνος. - -Είδομεν ότι από των αρχών ήδη του 6 μ. Χ. αιώνος και καθ' όλον -τον ρουν του αιώνος τούτου διάφορα ιδρύθησαν βαρβαρικά κράτη υπό -των εις τας Ρωμαϊκάς χώρας επιδραμόντων ποικιλωνύμων Γερμανικών -λαών. Οι Φράγκοι ίδρυσαν περί τα μέσα του 5 μ. Χ. αιώνος κράτος -εν τη βορειανατολική Γαλατία• οι Βουργούνδιοι εν τη νοτιανατολική -Γαλατία (414), οι Βησιγότθοι εν τη νοτίω Γαλατία και τη βορεία -Ισπανία (416)• οι Σουήβοι και Αλανοί εν τη βορειοδυτική Ισπανία -(416)• οι Βανδήλοι εν Ισπανία και είτα εν Αφρική (429) και οι -Άγγλοι εν Βρεττανία. - -{132} Τινά των Γερμανικών τούτων κρατών ταχέως κατελύθησαν, ως το -των Σουήβων εν Ισπανία, υποταχθέντος του έθνους τούτου εις τους -Βησιγότθους• το των Βανδήλων 100 περίπου έτη μετά την ίδρυσιν -αυτού κατελύθη υπό του Ελληνικού κράτους• το δε των Βουργουνδίων -κατελύθη υπό των Φράγκων (514). Ούτοι και τους Βησιγότθους -ηνάγκασαν ν' αποχωρήσωσι της Γαλατίας• αλλά τότε οι Βησιγότθοι -κατέλαβον πάσαν την πέραν των Πυρηναίων εκτεινομένην Ιβηρικήν -χερσόνησον (την νυν Ισπανίαν ομού και Πορτογαλλίαν). Το κράτος -τούτο των Βησιγότθων διήρκεσε μέχρι του 711, ότε, ως είδομεν, -κατελύθη υπό των εξ Αφρικής ελθόντων Αράβων. Μόνον δε εν ταις -ορειναίς κατά τα βόρεια της Ιβηρικής χερσονήσου κειμέναις χώραις -οι ενταύθα καταφυγόντες Χριστιανοί ίδρυσαν μικρά ορεινά κράτη, εξ -ών βραδύτερον απετελέσθη μετά την έξωσιν των Μωαμεθανών, νέον -μέγα Ισπανικόν κράτος (99). - -Εν Βρεττανία, το Αγγλικόν κράτος έμεινε διαρκές. Περί των εν -Ιταλία δύο αλλεπαλλήλως ιδρυθέντων και καταλυθέντων Γερμανικών -κρατών, του εκ ποικίλων Γερμανικών εθνών σχηματισθέντος κράτους -του Ρουγίου Οδοάκρου, και του Ουστρογοτθικού κράτους του -Θευδερίχου, εγένετο ήδη λόγος εν τοις έμπροσθεν ως δε ερρήθη, -ουδέτερον των κρατών τούτων κατέλυσεν εν Ιταλία την εσωτερικήν -Ρωμαϊκήν πολιτείαν και τον Ρωμαϊκόν βίον. Γερμανικόν κράτος -μεταβαλόν τα πάντα πολιτικώς και τους Ρωμαίους κατοίκους -καθυποτάξαν και αφομοιώσαν πολιτικώς προς τους βαρβάρους ιδρύθη -εν τη βορείω Ιταλία, περί τα τέλη του 6 μ. Χ. αιώνος• ήτο δε το -κράτος των Λαγγοβάρδων το διατηρηθέν μέχρι της δευτέρας -πεντηκονταετίας του 8 μ. Χ. αιώνος και είτα καταλυθέν υπό των -Φράγκων. Το δε εν Δακία κατά τον 5 αιώνα ιδρυθέν κράτος των -Γεπιδών κατελύθη κατά τον 6ον υπό των Λαγγοβάρδων και Αβάρων -(σημ. 61). - -Πάντα ταύτα τα Γερμανικά κράτη, ως και το σπουδαιότατον εξ αυτών, -το Φραγκικόν, ιδρυθέντα εν χώραις Ρωμαϊκαίς ή Λατινικαίς ή μάλλον -Ρωμανικαίς ή νεολατινικαίς (ίδε σημ. 21), ήτοι εκλελατινισμέναις -χώραις της Δύσεως, εγένοντο κατά μικρόν ρωμαϊκά, πλην του μέχρι -του 11 μ. Χ. αιώνος ακραιφνώς Γερμανικού μείναντος Αγγλικού ή -Αγγλοσαξονικού. Διότι υπερίσχυσεν εν αυτοίς ο Λατινικός -πολιτισμός και η Λατινική γλώσσα (εξ ής εσχηματίσθησαν νυν παρά -τοις λαοίς τούτοις αι διάφοροι νεολατινικαί ή ρωμανικαί γλώσσαι, -Γαλλική, Ιταλική, Ισπανική). Ουχ ήττον το Γερμανικόν στοιχείον -και ιδίως ο Γερμανικός στρατιωτικός βίος ισχυρώς επέδρασεν επί -την γένεσιν και διαμόρφωσιν των λαών τούτων• και αι Ρωμανικαί δε -γλώσσαι των λαών τούτων προσέλαβον και διετήρησαν ολίγα τινά -Γερμανικά στοιχεία γλωσσικά. Κυρίως δε ο Λατινικός πολιτισμός -επέδρασεν επί τα Γερμανικά ταύτα κράτη και τους ιδρύσαντας ταύτα -Γερμανικούς λαούς διά του Χριστιανισμού και της χριστιανικής -Εκκλησίας. Πλείστοι των Γερμανικών τούτων λαών των ιδρυσάντων -κράτη εν Ρωμανικαίς χώραις (Βησιγότθοι, Ουστρογότθοι, Βανδήλοι, -Βουργούνδιοι, Λαγγοβάρδοι) ήσαν ήδη χριστιανοί (Αρειανοί εν αρχή, -είτα Ορθόδοξοι), καθ' όν χρόνον εισβαλόντες εις τας Ρωμανικάς -χώρας ίδρυσαν τα ειρημένα κράτη. Μόνοι οι Φράγκοι και οι Άγγλοι -διετήρουν την πολυθεϊστικήν θρησκείαν των Αρχαίων Γερμανικών -λαών. Και οι μεν Φράγκοι ουχί πολύ μετά την ίδρυσιν του κράτους -αυτών προσεχώρησαν εις τον Χριστιανισμόν και εξερρωμανίσθησαν• οι -δε Άγγλοι, εξολοθρεύσαντες τους εκρωμανισθέντας χριστιανούς -Βρεττανούς, διετήρησαν τον Γερμανικόν αυτών βίον και γλώσσαν, επί -τινα δε χρόνον και την Γερμανικήν αυτών πολυθεΐαν, μόλις περί τα -τέλη του 5 μ. Χ. αιώνος γενόμενοι χριστιανοί (100) . - -Ώστε εκ των Γερμανικών κρατών των ιδρυθέντων εν χώραις Ρωμανικαίς -μόνον το Αγγλικόν διετήρησεν επί μακρόν ακραιφνή τον Γερμανικόν -αυτού χαρακτήρα, πάντα δε τα άλλα εξερρωμανίσθησαν, προ πάντων -διά της ισχυράς επιδράσεως του Χριστιανισμού. Αλλά πλην των -Γερμανικών τούτων λαών των ιδρυσάντων κράτη Γερμανικά -εκρωμανισθέντα εν Ρωμανικαίς χώραις, υπήρχον έτι πλείστα -Γερμανικά έθνη εν τη εντεύθεν του Ρήνου Γερμανία, εν ταις -ανέκαθεν δηλονότι Γερμανικαίς χώραις, ών τα πολλά, κατ' -ακολουθίαν της Μεγάλης Μεταναστεύσεως των λαών (σελ. 35-36), -μετανέστησαν εκ των βορειοτέρων και ανατολικωτέρων Γερμανικών -χωρών εις τας νοτίους και δυτικάς Γερμανικάς χώρας. Τοιαύτα -Γερμανικά έθνη ήσαν οι Αλαμαννοί και Σουήβοι καλούμενοι, -Θυρίγγιοι, Βαυαροί, Φρείσιοι, Σάξονες• ύπερθεν δε τούτων οι -βορειότατοι Σκανδιναυικοί λαοί Δανοί, Σουηδοί, οίτινες δεν -έχουσιν έτι σημασίαν εν τη ιστορία των χρόνων τούτων. Μεταξύ δε -των Γερμανικών εθνών των μεταξύ του Ρήνου και της Γερμανικής ή -Βορείου θαλάσσης, του Δανουβίου και των Άλπεων οικούντων, -περιφημότατα είναι το των εν τη βορείω Γερμανία Σαξόνων και το -των εν τη νοτίω Γερμανία Βαυαρών. Πάντα ταύτα τα Γερμανικά έθνη -μέχρι του 8 μ. Χ. αιώνος διετήρησαν την αρχαίαν αυτών Γερμανικήν -πολυθεϊστικήν θρησκείαν και έμειναν βάρβαρα μέχρι των ειρημένων -χρόνων. Τότε δε διά της μεταξύ αυτών διαδόσεως του Χριστιανισμού -και της κατά μικρόν επ' αυτά επεκτάσεως του Φραγκικού κράτους -ήλθον εις στενωτέραν συνάφειαν προς τον Ρωμανικόν κόσμον της -Δύσεως• και διά της τοιαύτης συναφείας, ιδίως δε διά του -Χριστιανισμού, διεμόρφωσαν τον νέον αυτών Γερμανικόν βίον, και -εισελθόντα εις βίον ιστορικόν επετέλεσαν μέγα Γερμανικόν κράτος -και ενιαίον Γερμανικόν έθνος. Μετά τους Γερμανούς δε τούτους -εισήλθον κατά μικρόν εις τον ιστορικόν βίον και οι βορειότατοι -Γερμανικοί ή Σκανδιναυικοί λαοί (Δανοί, Σουηδοί, Νορβηγοί). Αλλά -τούτων η ιστορία μόλις από του 9 και 10 αιώνος λαμβάνει τινά -σπουδαιότητα. Ώστε μέχρι του 8 μ. Χ. αιώνος η ιστορία της Δυτικής -Ευρώπης περιορίζεται μόνον σχεδόν εις τα Ρωμανικά έθνη τα -προκύψαντα εκ της συγχωνεύσεως Γερμανικών και νεολατινικών λαών, -από δε του 8 αιώνος επεκτείνεται και εις τους κυρίως Γερμανούς. -Δεσμός και στοιχείον συναφείας μεταξύ των Ρωμανικών και των -κυρίως Γερμανικών λαών υπήρξαν οι Φράγκοι και το Φραγκικόν -κράτος. Καθόλου δε μέχρι του 8 και 9 αιώνος τα δύο μεγάλα εν τη -Δύσει στοιχεία της ιστορικής εξελίξεως είναι το Φραγκικόν κράτος -και η Εκκλησία της Ρώμης. Και διά τούτο περί εκατέρου τούτων -ανάγκη να πραγματευθώμεν ενταύθα συντόμως. - -2. Το Φραγκικόν κράτος από του 6 μέχρι -του 8 μ. Χ. αιώνος. - -Οι Φράγκοι ήσαν έθνος Γερμανικόν εκ πολλών συγκείμενον φυλών, -αίτινες από του 4 ιδίως αιώνος εποιούντο πολλάς επιδρομάς εις τας -βορειοδυτικάς χώρας της Γαλατίας, περί δε τας αρχάς του 5 μ. Χ. -αιώνος, επί του Ονωρίου, κατέλαβον οριστικώς μέρος της -παραρρηνίου Γαλατίας και το νυν Βέλγιον και ίδρυσαν αυτόθι -κράτος, ούτινος πρώτος οπωσούν ακριβώς γνωστός ηγεμών είναι ο -Κλωδίων. Αλλά το κράτος τούτο δεν περιελάμβανε πάσας τας -Φραγκικάς φυλάς, ών άλλαι μεν εισεχώρησαν νυν εις τα ένδον της -βορείου Γαλατίας αποτελούσαι τους Σαλίους λεγομένους Φράγκους, -άλλαι δε ώκουν εκατέρωθεν των οχθών του Ρήνου αποτελούσαι τους -Ριπουαρίους. Ο Κλωδίων λέγεται ότι είχε δύο υιούς, ών ο μεν -(αγνώστου ονόματος) κατά την μεγάλην του Αττίλα επί την Δυτικήν -Ευρώπην στρατείαν συνετάχθη μετά των Ούννων, ο δε Μερουιγγαίος -(Merowech) καλούμενος ήτο σύμμαχος των Ρωμαίων. Τον Μερουιγγαίον -τούτον, εξ ού φαίνεται ότι έλαβε το όνομα ο πρώτος ηγεμονικός -οίκος των Φράγκων, διεδέξατο ο υιός αυτού Χιλδέριχος (456-481), -τούτον δε ο Κλόβις ή Χλωδόβικος (Clodwig) (101). - -Ο Χλωδόβικος (481-511 μ. Χ.) είναι ο αληθής ιδρυτής του Φραγκικού -κράτους. Διότι ούτος ου μόνον ήνωσε τας διαφόρους Φραγκικάς φυλάς -υπό το κράτος αυτού, εκτείνας ούτως αυτό εντεύθεν και εκείθεν του -Ρήνου, αλλ' υπέταξεν εις αυτό και πάσαν την λοιπήν βόρειον -Γαλλίαν, καταλύσας ενταύθα τα τελευταία μείναντα έτι λείψανα του -Ρωμαϊκού κράτους και της αυτονομίας Γαλατικών τίνων λαών. -Εξέτεινε δε το κράτος αυτού και προς νότον, αφαιρέσας ενταύθα -χώρας από του Βουργουνδικού και του Βησιγοτθικού κράτους. Προς -τούτοις ο Χλωδόβικος προσήλθε (496 μ. Χ.) εις τον Χριστιανισμόν -και προσήγαγεν εις αυτόν και τον λαόν των Φράγκων, γενόμενος ουχί -Αρειανός χριστιανός, ως ήσαν οι χριστιανοί Γερμανικοί λαοί, αλλά -καθολικός (102), ήτοι ορθόδοξος. Η βασιλεία του Χλωδοβίκου -τούτου, καίπερ όντος ηγεμόνος βαρβάρου και τοιούτου μείναντος και -μετά την εις τον Χριστιανισμόν πρόσοδον αυτού, είναι γεγονός λίαν -σπουδαίον εν τη ιστορία• διότι ούτως εσχηματίσθη ισχυρόν -πολιτικόν κέντρον χριστιανικόν, ορθόδοξον εκκλησιαστικώς, -συνδεόμενον προς την Ρώμην και δυνάμενον να καταστή κέντρον -έλξεως πολιτικόν και θρησκευτικόν εν μέσω του εκ της καταλύσεως -του Ρωμαϊκού κράτους εν τη Δύσει προελθόντος βαρβαρικού κόσμου. - -Το Φραγκικόν κράτος μετά τον θάνατον του Χλωδοβίκου δεν διετήρησε -την ενότητα αυτού, διαιρεθέν μεταξύ των υιών και εγγόνων του -Χλωδοβίκου, και οτέ μεν ενούμενον υπό ένα αυτών, οτέ δ' αύθις -διαιρούμενον. Προς τούτοις αι μεταξύ των διαφόρων τούτων ηγεμόνων -έριδες και πόλεμοι ανέκοψαν εν μέρει την εξωτερικήν ενέργειαν του -κράτους. Αλλά το έθνος το Φραγκικόν ήτο ισχυρόν και κατά το -πλήθος και κατά την φυσικήν ρώμην• και διά τούτο κατώρθωσε και εν -μέσω των εμφυλίων ερίδων και πολέμων να υποτάξη πάσαν την μέχρι -των Πυρηναίων Γαλατίαν, καταλύσαν ολοσχερώς το Βουργουνδικόν -κράτος (514 μ. Χ.), τους δε Βησιγότθους απώσαν πέραν των -Πυρηναίων (531). Αφού οι Φράγκοι υπέταξαν ούτω πάσας τας μεταξύ -του Ρήνου, του Βρεττανικού πορθμού, του Ατλαντικού Ωκεανού και -των Πυρηναίων κειμένας χώρας, εστράφησαν και προς τας πέραν του -Ρήνου Γερμανικάς χώρας, υποτάσσοντες εαυτοίς κατά μικρόν τας -διαφόρους Γερμανικάς φυλάς των κυρίως Γερμανικών χωρών. Αλλά το -μέγα έργον της καθυποτάξεως πασών των Γερμανικών χωρών εις το -Φραγκικόν κράτος επετέλεσαν ηγεμόνες ουχί Μερουιγγαίοι, ουχί οι -εγγονοί και απόγονοι του Χλωδοβίκου, αλλά ηγεμόνες ισχυροί άλλου -Φραγκικού οίκου. - -Η εξουσία των Μερουιγγαίων ηγεμόνων είχεν εξασθενήσει κατά μικρόν -επί των διαδόχων του Χλωδοβίκου, από δε των μέσων του 7 μ. Χ. -αιώνος τοσούτον σκιώδης κατέστη, ώστε το όνομα αυτών εγένετο -παροιμιώδες της ασθενούς ηγεμονικής εξουσίας και της ηγεμονικής -αδρανείας και απραξίας γνώρισμα. Οι ηγεμόνες ούτοι ουδέν άλλο -εποίουν ως άρχοντες ή άπαξ του έτους παρίσταντο εις τας κατά -Μάιον μήνα, κατ' αρχαίον Γερμανικόν και Φραγκικόν έθιμον, -συγκροτουμένας εθνικάς συνόδους των Φράγκων, αγόμενοι επί άρματος -συρομένου υπό τεσσάρων βοών και απαγγέλλοντες λόγους, -υπαγορευομένους αυτοίς υπό των συμβούλων αυτών, και επεκύρουν -τυπικώς πράξεις τινάς κυβερνητικάς. Είτα δε επί του αυτού άρματος -επέστρεφον εις τα παλάτια αυτών, αόρατοι, το λοιπόν του χρόνου -διατελούντες εις τους υπηκόους (103). - -Αλλά την ούτω κατ' ουσίαν εκλείπουσαν υπερτάτην εξουσίαν -ανεπλήρουν οι ισχυροί αυλικοί και πολιτικοί άρχοντες, οι -καλούμενοι μεν αυλάρχαι ή μαϊόρδομοι (majordomus) (διότι ήσαν εν -αρχή απλοί διευθυνταί των οικονομικών του βασιλικού οίκου και -επιμεληταί των κτημάτων των βασιλικών), όντες δε τρόπον τινά -πρωθυπουργοί. Οι μαϊόρδομοι ούτοι των εν διαφόροις Φραγκικοίς -κράτεσι Μερουιγγαίων ηγεμόνων κατέστησαν αληθείς κύριοι των -κρατών τούτων, και προς τοις άλλοις διεξήγον και πολέμους προς -αλλήλους, καθίστων δε και το αξίωμα αυτών κληρονομικόν εν τοις -οίκοις αυτών. Τέλος δε περί τα μέσα του 8 μ. Χ. αιώνος είς των -αυλαρχικών ή μαϊορδομικών τούτων οίκων καταστάς πανίσχυρος -κατέλυσε και κατά τύπον τον οίκον των Μερουιγγαίων και ίδρυσε -νέαν ισχυράν βασιλικήν δυναστείαν εν τοις Φράγκοις. - -3. Κάρολος Μάρτελλος. Νίκη αυτού κατά των Αράβων. - -Από του έτους 687 ήρχεν άπαντος του Φραγκικού κράτους ως αυλάρχης -ο Πιπίνος Εριστάλιος (υπό τον Μερουιγγαίον βασιλέα Δειδέριχον Γ') -κυβερνήσας ισχυρώς το κράτος μέχρι του κατά το 714 θανάτου αυτού. -Τότε δε μετά τινας έριδας και ταραχάς έλαβε την αρχήν του -μαϊορδόμου ο του Πιπίνου Ερισταλίου υιός Κάρολος Μάρτελλος, άρχων -και ούτος πραγματικώς του κράτους υπό τον κατά τύπους και όνομα -βασιλεύοντα Μερουιγγαίον Δειδέριχον Δ'. Ο Κάρολος πολλούς -διεξήγαγε νικηφόρως πολέμους εναντίον των Γερμανικών φυλών, ιδίως -των δύο ισχυροτάτων, των Σαξόνων δηλονότι και των Βαυαρών (ούτοι -υποταχθέντες εις τους Φράγκους επί Δαγοβέρτου Α' συχνώς -αφίσταντο)• αλλά την ενδοξοτάτην και ονομαστοτάτην εν τη ιστορία -και σπουδαιοτάτην ένεκα των μεγάλων αποτελεσμάτων αυτής νίκην -ήρατο εναντίον των Αράβων. Ούτοι μετά την καθυπόταξιν απάσης της -Ιβηρικής χερσονήσου υπερβάντες τα Πυρηναία εισήλασαν υπό τον -στρατηλάτην αυτών Αβδουραχμάν εις τα ένδον της νυν Γαλλίας και -προυχώρησαν μέχρι Τορώνης και Πικταυίας, απειλούντες σύμπαν το -Φραγκικόν κράτος, ού καταλυομένου ηδύναντο να καθυποτάξωσι το -πλείστον της Ευρώπης εις το Ισλάμ. Αλλά τον κίνδυνον τούτον -απέτρεψεν από του Χριστιανισμού ο Κάρολος Μάρτελλος μετά των -Φράγκων αυτού, νικήσας τους Άραβας εν επταημέρω μάχη (18-25 -Οκτωβρίου του 732) μεταξύ Τορώνης και Πικταυίας (Tours και -Poitiers) και αναγκάσας αυτούς να υποχωρήσωσι πέραν των -Πυρηναίων, επικληθείς διά τούτο Μάρτελλος (martelus), ήτοι σφύρα. -Τω δε 743 έτος μετά τον θάνατον του Καρόλου Μαρτέλλου εισέβαλον -μεν οι Άραβες αύθις εις την Γαλλίαν και προυχώρησαν μέχρι -Λουγδούνου (Λυών) λεηλατούντες, αλλ' απεκρούσθησαν και αύθις• -έκτοτε δε δεν υπερέβησαν πλέον τα Πυρηναία. Ούτως εν τη Δύσει ο -Χριστιανισμός εσώθη και ο Μωαμεθανισμός απεκρούσθη διά των -Φράγκων, όπως κατά τους αυτούς περίπου χρόνους (τω 718 και τω -740) εν Ανατολή διά του Ελληνικού κράτους και του μεγάλου -βασιλέως αυτού Λέοντος Γ'. - -Η δύναμις, ήν ηρύετο ο Κάρολος Μάρτελλος από της κατά των Αράβων -νίκης, ήτο τοσούτο μεγάλη, ώστε κατέστη ούτος σχεδόν πραγματικός -ηγεμών του Φραγκικού κράτους. Και ότε τω 738 ετελεύτησεν ο -Μερουιγγαίος βασιλεύς Δειδέριχος Δ', εις ουδένα Μερουιγγαίον -επέτρεψεν ο Κάρολος να ανέλθη εις τον θρόνον, αλλ' εκυβέρνησε το -κράτος μόνος μέχρι του 741 πάντοτε εν τη ιδιότητι του αυλάρχου. - -4. Πιπίνος ο Βραχύς ως αυλάρχης. | - -Τον Κάρολον Μάρτελλον αποθανόντα τω 741 διεδέξατο ως αυλάρχης ο -υιός αυτού Πιπίνος αναβιβάσας εις τον θρόνον καί τινα -Μερουιγγαίον Χιλδέριχον Γ'. Και ο Πιπίνος, όπως ο πατήρ αυτού, -ήρξεν ισχυρώς, επενέβη δ' ούτος ισχυρώς και εις τα πράγματα της -Ιταλίας κατ' αίτησιν του Πάπα. - -Ο Πάπας Γρηγόριος Γ', όστις είχεν αποστήσει τον λαόν της Μέσης -Ιταλίας από του βασιλέως και αυτοκράτορος Λέοντος Γ', είδε μετ' -ολίγον τας ούτως από του Βυζαντίου χωρισθείσας Ιταλικάς χώρας και -την Ρώμην αυτήν εκτιθεμένας εις τον κίνδυνον της των Λαγγοβάρδων -επιθέσεως. Τότε δε εζήτησεν επιμόνως την συνδρομήν του Καρόλου -Μαρτέλλου, όν είχεν ήδη διορίσει Πατρίκιον Ρώμης, υποσχόμενος -αυτώ και το αξίωμα της υπατείας (104). Αλλ' ο Μάρτελλος απέφυγε -να υπακούση εις την φωνήν του Πάπα μη θέλων να επιχειρήση πόλεμον -εν Ιταλία. Αλλά νυν επί του Πιπίνου ο πάπας Ζαχαρίας ευρέθη εν -ομοία δυσχερεία απέναντι των Λαγγοβάρδων, απηλλάγη δ' εκ ταύτης -διά τινος σπουδαίας προς τον Πιπίνον προσενεχθείσης υπηρεσίας. -Ούτος βαρυνθείς να άρχη του κράτους χωρίς να φέρη και το όνομα το -επίσημον της υπερτάτης αρχής ήτοι το του βασιλέως (105), εξέβαλε -τω 752 της αρχής τον Χιλδέριρον Γ' και ανηγορεύθη αυτός βασιλεύς -υπό της συνόδου των Φράγκων ηγεμόνων των συνελθόντων τότε εν -Συεσσιώνι. Αλλ' ο Πιπίνος θέλων να περιάψη μείζον ηθικόν κύρος -εις το αξίωμα ή μάλλον εις την πράξιν αυτού, ήτις ήτο κατ' ουσίαν -αρπαγή και σφετερισμός, έπεμψε πρεσβείαν εις Ρώμην ίνα ερωτήση -την γνώμην του Πάπα. Διά της τοιαύτης ερωτήσεως ο Πάπας εθεωρείτο -και ανεγνωρίζετο εμμέσως ως υπέρτατος αρχηγός και κριτής του -Χριστιανικού κόσμου και εν τοις αφορώσιν εις τα των εξουσιών και -αξιωμάτων εν τοις έθνεσι και πολιτείαις• αναγνωρίζων δ' ο Πάπας -το νόμιμον της αρχής του Πιπίνου ανεγνωρίζετο υπ' αυτού υπέρτατος -άρχων. Ο εξ Ελλήνων (από Καλαβρίας) καταγόμενος πάπας Ζαχαρίας -ανεγνώρισε το βασιλικόν αξίωμα του Πιπίνου, ειπών ότι «το αξίωμα -τούτο ανήκει δικαιότερον εις τον πράγματι έχοντα την βασιλικήν -εξουσίαν». Μετ' ολίγον δε άλλος Πάπας ο Στέφανος Β' μετέβη αυτός -εις την χώραν των Φράγκων και _έχρισεν_ ως βασιλέα (106) τον -Πιπίνον (754 μ. Χ.). Ούτω τω 754 κατελύθη επισήμως εν τω Φραγκικώ -κράτει ο αρχαίος οίκος των Μερουιγγαίων και η βασιλεία περιήλθεν -εις τον οίκον του Πιπίνου του Βραχέος ή ως εκαλείτο των -Καρλοβιγγαίων (εκ του ονόματος του υιού του Πιπίνου Καρόλου του -Μεγάλου). Ο βασιλεύς Πιπίνος ανταμείβων τον Πάπαν εστράτευσε τω -754 εις την Ιταλίαν εναντίον του βασιλέως των Λαγγοβάρδων -Αϊστόλφου και υπεχρέωσε τούτον να παραδώση πολλάς πόλεις (και την -Ράβενναν) της Μέσης Ιταλίας εις το κράτος του Αγίου Πέτρου ήτοι -εις τον Πάπαν (754). Αλλ', επειδή μετ' ολίγον ο Αϊστόλφος επελθών -επολιόρκησε την Ρώμην (755), ο Πιπίνος επελθών αύθις ηνάγκασε τον -βασιλέα των Λαγγοβάρδων να εκτελέση τους όρους της ειρήνης του -754. Έκτοτε δε οριστικώς πλέον ιδρύθη το Παπικόν κράτος. Ο Πάπας -έδωκε το αξίωμα του Πατρικίου της Ρώμης εις τον Πιπίνον και τους -δύο υιούς αυτού. Ο Πιπίνος ήτο σύγχρονος του εν Κωνσταντινουπόλει -αυτοκράτορος Κωνσταντίνου Ε', προς όν συνήψε και φιλικάς -πολιτικάς σχέσεις. Ετελεύτησε δε ο Πιπίνος τω 768. - -5. Κάρολος ο Μέγας ως βασιλεύς Φράγκων και -αυτοκράτωρ του Δυτικού Ρωμαϊκού Κράτους. - -Τον Πιπίνον διεδέξατο ως βασιλεύς των Φράγκων ο υιός αυτού -Κάρολος Α', ο επικληθείς ύστερον Μέγας (εγεννήθη τω 742 μ. Χ.). Ο -Κάρολος υπήρξεν ο μέγιστος των τε Φράγκων και πάντων των βαρβάρων -ηγεμόνων, όσοι από της εν τη Δύσει καταλύσεως του Ρωμαϊκού -κράτους ίδρυσαν ή εκυβέρνησαν κράτη βαρβαρικά, πολλά και μεγάλα -τελέσας έργα εν τε πολέμοις και εν ειρήνη και μέγας εν πάσιν -αναδειχθείς. Τω 773 κατέλυσεν οριστικώς το εν Ιταλία -Λαγγοβαρδικόν κράτος ενώσας αυτό μετά του Φραγκικού υπό την -δυναστείαν του οίκου αυτού. (107) -Κατά την στρατείαν ταύτην μετέβη ο Κάρολος εις Ρώμην, ένθα -εδόθησαν αυτώ τιμαί, οίαι εδίδοντο εις πατρικίους και εις τον -έξαρχον τον πεμπόμενον από Κωνσταντινουπόλεως. Επί πλέον δε χοροί -παίδων φέροντες κλάδους ελαιών και βαΐα φοινίκων ανευφήμουν αυτόν -λέγοντες• «Ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου υπέρμαχος -της Εκκλησίας». Μετά μεγίστης ευσεβείας εισήλθεν εις τον ναόν του -Αγίου Πέτρου γονυπετώς ασπαζόμενος εκάστην βαθμίδα της εισόδου. -Τότε δε λέγεται ότι υπεγράφη μεταξύ αυτού και του Πάπα συνθήκη -ασφαλίζουσα τω Πάπα την κυριαρχίαν πάσης της Μέσης και μέρους της -Άνω Ιταλίας. {142} Ο Κάρολος πολλούς επεχείρησε και διεξήγαγε -νικηφόρως πολέμους εναντίον των εν Ισπανία Αράβων, αφ' ών αφήρεσε -την μεταξύ των Πυρηναίων και του Ίβηρος ποταμού χώραν, υπέταξε -διά μακρών πολέμων πάντας τους Γερμανικούς λαούς, επολέμησε δε -και εναντίον των Δανών και των προς ανατολάς της Γερμανίας -οικούντων Σλαύων, και ηνάγκασε τους Σάξονας και άλλους τινάς μη -χριστιανικούς Γερμανικούς λαούς να δεχθώσι τον Χριστιανισμόν. -Τέλος δε διά πολλών στρατειών κατέλυσεν εντελώς το εν ταις χώραις -ταις νυν καλουμέναις Αυστρία και Ουγγαρία σωζόμενον κράτος των -Αβάρων, ών το όνομα εξηλείφθη πλέον οριστικώς από της ιστορίας, -και συνεκρότησεν ούτω κράτος μέγα Ρωμαιογερμανικόν περιλαμβάνον -σύμπασαν ομού την νυν Γαλλίαν και Γερμανίαν, εκτεινόμενον από της -Ισπανίας μέχρι των ανατολικών ορίων της Γερμανίας, συνορεύον δε -παρά τον Δανούβιον και εν Δαλματία και εν Ιταλία προς το κράτος -το Ελληνικόν. Διωργάνωσε δε και εσωτερικώς το κράτος τούτο διά -νόμων και θεσμών και εξέτεινε την ηθικήν πολιτικήν ροπήν αυτού -και επί την Αγγλίαν. Προς το Ελληνικόν κράτος συνήψε σχέσεις εν -αρχή φιλικάς και εμνήστευσε την θυγατέρα αυτού Ρότρουδιν ή ως -καλούσιν αυτήν οι Βυζαντινοί χρονογράφοι ερμηνεύοντες το όνομα -Ερυθρώ, προς τον υιόν του Λέοντος Δ' και της Ειρήνης Κωνσταντίνον -τον Πορφυρογέννητον, πεμφθέντος εκ Κωνσταντινουπόλεως εις την -αυλήν του Φράγκου βασιλέως ανδρός πεπαιδευμένου, καλουμένου -Ελισσαίου, ίνα διδάσκη την ελληνικήν γλώσσαν την μέλλουσαν -βασίλισσαν και αυγούσταν του Ελληνικού κράτους. Αλλ' η μνηστεία -μεν αύτη διελύθη (108), βραδύτερον δε, ότε ο Κάρολος ανηγορεύθη -αυτοκράτωρ του Δυτικού Ρωμαϊκού κράτους εποιήσατο, καθώς είπομεν, -γάμου πρότασιν προς την Ειρήνην γενομένην αφορμήν της πτώσεως της -βασιλίδος ταύτης. - -Αυτό δε το αυτοκρατορικόν αξίωμα του Ρωμαίου αυτοκράτορος, όπερ -έλαβεν ο Κάρολος τω 800, ήτο η λαμπρά κορωνίς και το επιστέγασμα -της μέχρι τότε υπερτριακονταετούς ενδόξου βασιλείας αυτού. Ο -Κάρολος είχεν ιδρύσει κράτος μέγα, μη ελαττούμενον κατά την -έκτασιν του Δυτικού Ρωμαϊκού κράτους. Και έλειπε μεν εξ αυτού -μέγιστον μέρος της Ιβηρικής χερσονήσου, όπερ ανήκε ποτε εις το -δυτικόν Ρωμαϊκόν κράτος, και μέρος της Ιταλίας και η Αφρική, η -Βρεττανία η Αγγλία, αλλ' εξ άλλου σύμπασα η Γερμανία, ής -ελάχιστον μέρος είχον υποτάξει οι Ρωμαίοι, είχεν υποταχθή εις το -κράτος του Καρόλου. Προς τούτοις η Αγγλία υπέκειτο εις την ηθικήν -ροπήν αυτού, οι δε μικροί ηγεμόνες της Ιρλανδίας παρείχαν αυτώ -δείγματα υποταγής. Και εις τοιούτον μέγαν ηγεμόνα, τοιούτον -κράτος ιδρύσαντα και τον Χριστιανισμόν εις άπασαν την Γερμανίαν -επιβαλόντα και ενιαίον χριστιανικόν κράτος εν τη Δύσει -δημιουργήσαντα και προστάτην της Εκκλησίας γενόμενον, απλή -προσωνυμία βασιλέως των Φράγκων εθεωρείτο υπό του χριστιανικού -κόσμου της Δύσεως λίαν σμικρόν. Εξ άλλου οι Πάπαι, οι μη θέλοντες -πλέον να υποτάσσωνται εις τον νόμιμον Ρωμαίον αυτοκράτορα της -Ανατολής, ενόμιζον ότι έπρεπε να ανασυστήσωσι την δυτικήν -Ρωμαϊκήν αυτοκρατορίαν κατά τρόπον μη βλάπτοντα τα συμφέροντα -αυτών. Διά ταύτα πάντα, ότε ο Κάρολος περί τα τέλη του 800 μ. Χ. -μεταβάς εις Ρώμην εώρταζεν ενταύθα την εορτήν της Χριστού -Γεννήσεως, εν αυτή τη ημέρα της μεγάλης εορτής, καθ' ήν ώραν ο -Κάρολος εν τω ναώ του Αγίου Πέτρου προσήρχετο προς την Αγίαν -Τράπεζαν, ίνα προσευχηθή, ο Πάπας Λέων Γ' έθηκεν επί την κεφαλήν -αυτού στέφανον, του λαού αναφωνούντος: «Καρόλω τω αυγούστω τω -στεφομένω υπό του Θεού, μεγάλω και ειρηνοποιώ αυτοκράτορι των -Ρωμαίων, δοίη ο Θεός έτη πολλά και νίκην». Τότε δε ο Πάπας -προσελθών έκλινεν ενώπιον αυτού, ως εποίουν οι πάπαι προ των -αυτοκρατόρων εν αρχαιοτέροις χρόνοις• και έκτοτε ο τέως πατρίκιος -Ρώμης καλούμενος Κάρολος εκαλείτο αυτοκράτωρ (imperator) και -_αύγουστος_ (109). - -Διά του αξιώματος δε τούτου και της προσωνυμίας ελάμβανεν -επίσημον κύρωσιν η εις χριστιανικόν κράτος ένωσις της δυτικής -Ευρώπης. Αλλ' ο Κάρολος, ίνα καταστή αληθής αυτοκράτωρ του -δυτικού Ρωμαϊκού κράτους, ως εκαλείτο νυν η νέα χριστιανική -αυτοκρατορία της Δύσεως, έδει ν' αναγνωρισθή υπό του νομίμου -Ρωμαίου αυτοκράτορος της Ανατολής, όστις ην ο βασιλεύς του -Ελληνικού κράτους (καλούμενος επισήμως βασιλεύς και αυτοκράτωρ -Ρωμαίων). Αλλ' η μεν Ειρήνη, προς ήν ανήγγειλεν επισήμως ο -Κάρολος την αναγόρευσιν αυτού ως αυτοκράτορος, έπεσε πριν λάβη -καιρόν να αναγνωρίση, τον Κάρολον, ο δε Νικηφόρος Α' δεν -ανεγνώρισεν αυτόν. Μόνον ο μετά Νικηφόρον βασιλεύς Μιχαήλ Α' -ανεγνώρισε τον Κάρολον, μεθ' ό ούτος ως αντάλλαγμα απέδωκε την -Δαλματίαν και Βενετίαν εις τους Έλληνας. Αλλ' οι βασιλείς καθόλου -του Ελληνικού κράτους, πλην σπανίων εξαιρέσεων, δεν ανεγνώριζον -το αυτοκρατορικόν αξίωμα των διαδόχων του Καρόλου, και διά τούτο -δεν προσηγόρευον αυτούς ούτε ως βασιλείς (διά του ελληνικού -ονόματος) ούτε αυτοκράτορας, αλλ' απλώς _ρήγας_ (110) . - -{145} Ο Κάρολος συνήψε σχέσεις φιλικάς και προς τον περιώνυμον -Αββασίδην χαλίφην του Βαγδατίου Αρούν-αλ-ρασίτ, όστις προς τοις -άλλοις δώροις έπεμψεν εις την αυλήν του Καρόλου, εις το -Ακουΐσγρανον δηλονότι (Aachen ή, ως λέγουσιν οι Γάλλοι, Aix-la- -Chapelle) της Γερμανίας, και ελέφαντα, ούτινος η εν Ευρώπη τότε -εμφάνισις και ο μετά μικρόν θάνατος (810) σημειούνται ως μέγα τι -γεγονός εν τοις χρονικοίς της Φραγκικής ιστορίας των τότε χρόνων. -Λέγεται υπό των Φράγκων, αλλ' αδεσπότως, ότι ο Αρούν-αλ-ρασίτ -έπεμψε δήθεν τότε και τας κλεις του Παναγίου Τάφου εις τον -Κάρολον ως αναγνώρισιν της προστασίας του Φράγκου τούτου ηγεμόνος -επί τους Αγίους τόπους της Παλαιστίνης. Τοιαύτη εν κεφαλαίω η -ιστορία του πρώτου μεγάλου και μεγαλοφυούς βαρβάρου ηγεμόνος της -μεσαιωνικής Ευρώπης, του εκπροσωπούντος την περίοδον της από της -βαρβαρότητος εις οπωσούν ανώτερον βίον μεταβάσεως της νέας -Ευρώπης (111). Ο Κάρολος ετελεύτησε τω 814 μ. Χ. - -6. Η Εκκλησία εν τη Δύσει και ο Παπισμός. - -Η ιστορία του Καρόλου και του πατρός αυτού Πιπίνου μαρτυρεί -οπόσην δύναμιν ηθικήν είχε προσλάβει κατά τους χρόνους, ών -αφηγούμεθα την ιστορίαν, η Εκκλησία της Ρώμης και ο επίσκοπος -αυτής ή, ως ελέγετο κοινώς, ο Πάπας. Και εν αρχαιοτέροις χρόνοις, -από του Β' και Γ' αιώνος μ. Χ., οι επίσκοποι Ρώμης ως αρχιερείς -της κοσμοκρατείρας πόλεως και ως διάδοχοι του κορυφαίου των -Αποστόλων Πέτρου, χρηματίσαντος, κατά τινα παράδοσιν, πρώτου -επισκόπου Ρώμης, ηξίουν υπέρ εαυτών πρωτείον τι και ενίοτε -υπερτάτην εν τη όλη Εκκλησία αρχήν. Αλλ' αι Εκκλησίαι της -Ελληνικής Ανατολής, εν ή υπήρχον Εκκλησίαι υπό Αποστόλων -ιδρυμέναι και άλλως περιφανείς γενόμεναι ένεκα των διαλαμψάντων -εν αυταίς πατέρων, ουδεμίαν ουδέποτε άλλην ανεγνώριζον τω -επισκόπω Ρώμης υπεροχήν ή απλούν τι πρεσβείον τιμής ως επισκόπω -της πρωτευούσης εν τω κράτει πόλεως και διαδόχω του Πέτρου, και -τούτου μόνον κατά το πρεσβείον της τιμής διακρινομένου από των -άλλων Αποστόλων. Εθεώρουν δε τον Επίσκοπον Ρώμης πρώτον εν ίσοις -(primus inter pares) και κατεπολέμουν ανέκαθεν πάσαν αξίωσιν του -επισκόπου τούτου περί οιασδήποτε άλλης υπεροχής και κυριαρχίας εν -τη Εκκλησία. Αλλ' εν τη Δύσει, ένθα ουδεμία μεν, πλην της Ρώμης, -υπήρχεν εκκλησία Αποστολική, ολίγιστα δε, εκτός της Ρώμης, κέντρα -εκκλησιαστικά περίλαμπρα, η Εκκλησία της Ρώμης ήδη κατά τους -αρχαιοτέρους χρόνους μεγάλης απέλαυε τιμής, ο δ' επίσκοπος αυτής -εθεωρείτο αρχηγός της Εκκλησίας. Μόνον αι εκκλησίαι της Αφρικής, -ιδίως της Καρχηδόνος και της Ιππώνος (ής επίσκοπος ην ο Άγιος -Αυγουστίνος κατά τον 5 αιώνα) αι αναδείξασαι επιφανεστάτους -πατέρας της Εκκλησίας, ήσαν εν τη Δύσει αντίρροποι της δυνάμεως -της Ρωμαϊκής Εκκλησίας. Αλλά και αύται κατά την επιδρομήν των -Βανδήλων υπετάγησαν εις την Εκκλησίαν της Ρώμης διά του πάπα -Λέοντος Α'. - -Αφού δε από του Ε' αιώνος η Δύσις κατελήφθη το πλείστον υπό -βαρβάρων λαών, ών τινές μεν ήσαν χριστιανοί αιρετικοί, τινές δε -_εθνικοί_ η Ρωμαϊκή Εκκλησία μεγάλους κατέβαλεν αγώνας, ίνα τους -μεν αιρετικούς προσαγάγη εις την καθολικήν και ορθόδοξον -Εκκλησίαν, τους δε εθνικούς, εις τον Χριστιανισμόν. Και οι μεν -Αρειανοί Βησιγότθοι, Βουργούνδιοι, Λαγγοβάρδοι προσήλθον κατά -μικρόν εις την Ορθοδοξίαν και αφωσιώθησαν εις την Εκκλησίαν της -Ρώμης. Αλλά και οι μη χριστιανοί Γερμανικοί λαοί προσήλθον εις -τον Χριστιανισμόν ενεργείαις του Πάπα. Εις τους Φράγκους δεν -έστειλεν ιεραποστόλους ο Πάπας, αλλ' η Καθολική Εκκλησία η εν -Γαλατία, δι' ής προσήλθον οι Φράγκοι εις τον Χριστιανισμόν, και ο -καθολικός κλήρος ήσαν σφόδρα αφωσιωμένοι εις την Ρωμαϊκήν -Εκκλησίαν. - -Αλλ' εις τα άλλα έθνη τα Γερμανικά, τα μη Χριστιανικά κατά τον 5 -αιώνα, έπεμψεν αυτός ο Πάπας ιεραποστόλους, δι' ών προσήγαγεν -αυτούς εις την Χριστιανικήν εκκλησίαν. Περί τα τέλη του 6 μ. Χ. -αιώνος ο πάπας Γρηγόριος Α' ο Μέγας έπεμψεν εις την Αγγλίαν τον -ηγούμενον της εν Ρώμη μονής του Αγίου Ανδρέου Αυγουστίνον, όστις -προσήγαγε τους Άγγλους εις τον Χριστιανισμόν. Κατά δε τον 7 μ. Χ. -αιώνα ο πάπας Βιταλιανός έπεμψεν εις Αγγλίαν τον εκ Ταρσού της -Μικράς Ασίας μοναχόν Θεόδωρον ως αρχιεπίσκοπον Κανταουρίας και -πρωθιεράρχην της Αγγλίας. Ο Θεόδωρος διωργάνωσε την Εκκλησίαν της -Αγγλίας ιεραρχικώς. Οι δ' Άγγλοι γενόμενοι χριστιανοί διά του -Πάπα κατέστησαν θερμότατοι ζηλωταί της τε χριστιανικής Εκκλησίας -και της παπικής εξουσίας. Και νυν πεπαιδευμένοι Άγγλοι μοναχοί ως -ιεραπόστολοι της Ρωμαϊκής Εκκλησίας διέδιδον την χριστιανικήν -πίστιν εν τοις κυρίως Γερμανικοίς λαοίς. Περί τα τέλη του 7 -αιώνος (696) μοναχός Αγγλοσάξων, Ουιλλίβροδος (Willibrod) -καλούμενος, διέδωκε την χριστιανικήν πίστιν μεταξύ των Φρεισίων -εν τη νυν Ολλανδία και ίδρυσε την περίφημον επισκοπήν της -Ουτρέχτης. Αλλά περιφημότερος ιεραπόστολος εν Γερμανία υπήρξεν ο -του Ουιλλιβρόδου σύντροφος, και αυτός Αγγλοσάξων μοναχός, -Ουιμφρείδος (Wynfrith), ο γνωστότερος υπό το λατινιστί -μεταφρασθέν όνομα αυτού Βονιφάτιος, ο κατ' εξοχήν απόστολος των -Γερμανών, ο προσαγαγών εις τον Χριστιανισμόν τα Γερμανικά έθνη -των Θουριγγίων και των Εσσίων και άλλων Γερμανικών λαών και -διορισθείς έπειτα επίσκοπος της τότε εν Γερμανία ιδρυθείσης -επισκοπής της Μογουντίας. - -Αλλά πλην των Αγγλοσαξόνων και Ιρλανδοί κληρικοί ως ιεραπόστολοι -της Ρώμης διέδιδον την Χριστιανικήν θρησκείαν μεταξύ των -Γερμανών. Οι Ιρλανδοί είχον παραλάβει τον Χριστιανισμόν πολλώ -πρότερον των Αγγλοσαξόνων και δη κατ' αξιοσημείωτον τρόπον παρά -των χριστιανών Βρεττανών, των εξολοθρευθέντων είτα κατά μέγιστον -μέρος υπό των εθνικών Άγγλων (112). Εξ Ιρλανδίας δε από του -τέλους του 6 μ. Χ. ορμώμενοι πολλοί ιεραπόστολοι μοναχοί, ών -ονομαστότατοι είναι ο Πατρίκιος, Βρίγιττος, Κολούμβας, -Κολουμβανός, διέδοσαν τον Χριστιανισμόν εν τοις Γερμανικοίς -λαοίς. Πάντες ούτοι οι ιεραπόστολοι, οι πεμπόμενοι από Ρώμης, -διδάσκοντες την χριστιανικήν πίστιν τους Γερμανικούς λαούς, -εδίδασκον συγχρόνως και την εις τον επίσκοπον της Ρώμης, ως -υπέρτατον αρχηγόν της Εκκλησίας, και εις την Εκκλησίαν της Ρώμης, -ως έδραν του Αποστόλου Πέτρου, ως Πέτραν της πίστεως, υπακοήν και -σεβασμόν. {148} Το ούτω παρά τοις λαοίς της Ευρώπης αυξηθέν κατά -μικρόν και μεγαλυνθέν αξίωμα του επισκόπου Ρώμης, συνδυαζόμενον -και μετά της ηθικής αίγλης, ήν πάντοτε η Ρώμη και μετά την -πολιτικήν πτώσιν αυτής περιεβάλλετο απέναντι των βαρβάρων ως -μεγίστη πόλις του κόσμου και κέντρον του πολιτισμού, έτι μείζονα -προσελάμβανε δύναμιν ηθικήν και αντικαθίστα ηθικώς και -θρησκευτικώς την πολιτικώς εκλιπούσαν κοσμοκρατορίαν της Ρώμης. -Οι δε Φράγκοι ηγεμόνες Πιπίνος ο Βραχύς και Κάρολος ο Μέγας, -επωφελούμενοι αυτοί υπέρ εαυτών το ηθικόν αξίωμα και κύρος της -παπικής αρχής, έτι μείζονα λεληθότως περιήψαν δύναμιν πραγματικήν -αύτη, αναγνωρίσαντες εις αυτήν το δικαίωμα του καθαιρείν και -αναγορεύειν βασιλείς και απονέμειν (άρα και αφαιρείν) -αυτοκρατορικόν αξίωμα. Η τοιαύτη δε εξ ιστορικών καθαρώς αιτίων -προελθούσα και ευλόγως ένεκα των υπό της Ρωμαϊκής Εκκλησίας προς -τον Χριστιανισμόν παρασχεθεισών μεγάλων υπηρεσιών αυξηθείσα -δύναμις του Παπισμού παρεστάθη υπό της παπικής Εκκλησίας ως -θεόθεν τεταγμένη εις τον κόσμον αρχή και εξουσία. Και ο επίσκοπος -Ρώμης εθεωρήθη ως διάδοχος του Πέτρου, όν κατέστησε δήθεν ο -Χριστός εν τω κόσμω ποιμένα των λογικών προβάτων αυτού, επίτροπος -και τοποτηρητής αυτού του Χριστού έχων πάσαν εξουσίαν εν τω -κόσμω, υπέρτατος ηγεμών και κριτής πάντων των ηγεμόνων. - -Τα εν τη Δύσει αποτελέσματα της τοιαύτης επιδόσεως της παπικής -εξουσίας θέλομεν ιδεί εν τη ιστορία των μετά τον Κάρολον χρόνων. -Αλλ' εν Ανατολή, αντιθέτως προς τα εν τη Δύσει γινόμενα και κατ' -αντίστροφον τούτοις αναλογίαν, εμειούτο διαρκώς το κύρος του -επισκόπου Ρώμης. Διότι ούτος, μη προσέχων τον νουν εις την -μεγάλην διαφοράν την υφισταμένην μεταξύ της Ελληνικής Ανατολής -και της βαρβάρου Δύσεως και μη θέλων να εννοή τους πραγματικούς -λόγους της εν τη Δύσει δυνάμεως αυτού, ήθελε να επιβάλη το μέγα -εκείνο κράτος αυτού και εις την Ανατολήν. Αλλ' η Ανατολή ουδέν -άλλο ήθελε να βλέπη εν τω Πάπα ή εκείνο, όπερ έβλεπε και ήτο το -μόνον αληθές, επίσκοπον της πρεσβυτέρας Ρώμης, πρώτον εν ίσοις, -ένα (και πρώτον εν τη σειρά) των πέντε πατριαρχών (Ρώμης, -Κωνσταντινουπόλεως, Αλεξανδρείας, Αντιοχείας, Ιεροσολύμων), -υπήκοον του αυτοκράτορος γενόμενον νυν αποστάτην, αναγορεύοντα -αυθαιρέτως, καθ' υπέρβασιν των δικαιωμάτων αυτού, αυτοκράτορας εν -τη Δύσει και σφετεριζόμενον ούτω δικαίωμα ανήκον εις τον μόνον -νόμιμον κληρονόμον της αρχής του παγκοσμίου Ρωμαϊκού κράτους, τον -εν Κωνσταντινουπόλει αυτοκράτορα. Η τοιαύτη τοσούτο διάφορος εν -τη Ανατολή και εν τη Δύσει αντίληψις της εννοίας της παπικής -αρχής συνδυαζομένη μετά της γενικής εξ ιστορικών αιτίων -προερχομένης μεταξύ της Ελληνικής ή Ρωμαϊκής Ανατολής και της -Λατινικής Δύσεως διαφοράς, και η ανίδρυσις δυτικής αυτοκρατορίας -λεγομένης μεν Ρωμαϊκής, ούσης δ' αληθώς βαρβαρικής Φραγκικής, -ηύρυνον διηνεκώς το μεταξύ Ανατολής και Δύσεως χάσμα, όπερ -συνδυαζόμενον και μετά θρησκευτικών διαφορών και ερίδων -συνεπλήρωσε το προ πολλού παρασκευαζόμενον μεταξύ της Ανατολικής -και της Δυτικής Εκκλησίας Σχίσμα. - -7. Οι διάδοχοι του Καρόλου. Αρχή του συστήματος -της ευρωπαϊκής συμπολιτείας των κρατών. - -Του μεγάλου αυτού κράτους διάδοχον κατέλιπεν ο Κάρολος τον υιόν -αυτού Λουδοβίκον τον Ευσεβή (814-840). Επί της βασιλείας του -αγαθού μεν και ευσεβούς και λογίου, αλλ' αδρανούς και ασθενούς -χαρακτήρος αυτοκράτορος τούτου πολλαί συνέβησαν έριδες και -ταραχαί εν τω αυτοκρατορικώ οίκω και τω κράτει. Οι πρεσβύτεροι -υιοί και ο Λοθάριος και ο Λουδοβίκος εξηγέρθησαν κατά του πατρός -ένεκα της υπό τούτου δεικνυομένης ευνοίας εις τρίτον τινά υιόν -Κάρολον, και αι ταραχαί αύται δεν έπαυσαν ούτε μετά του κατά το -840 επελθόντος θανάτου του Λουδοβίκου. Διότι νυν οι νεώτεροι -αδελφοί Λουδοβίκος και Κάρολος εξηγέρθησαν κατά του πρεσβυτάτου -Λοθαρίου αμφισβητούντες αυτώ την επί του όλου κράτους αρχήν, και -μετά πολλάς αιματηράς μάχας συνήψαν οι τρεις αδελφοί προς -αλλήλους την περί ειρήνης συνθήκην του Βεροδούνου (843). Διά -ταύτης το μέγα Φραγκογερμανικόν κράτος διηρείτο εις τρία -ιδιαίτερα αυτοτελή κράτη, της ενότητος της δυτικής αυτοκρατορίας -διατηρουμένης μόνον εν τη προσωνυμία τη αυτοκρατορική του -πρεσβυτάτου (Λοθαρίου). Και ο μεν Λοθάριος, ο και Αυτοκράτωρ, -έλαβεν εντεύθεν μεν των Άλπεων το κράτος της Ιταλίας ήτοι το -πρώην Λαγγοβαρδικόν κράτος, όπερ ο Κάρολος είχεν ενώσει μετά του -μεγάλου Φραγκικού κράτους, πέραν δε των Άλπεων πάσας περίπου τας -μεταξύ του Ροδανού, Άραρος (Saône), Μεύσου και Σκάλδιος προς -δυσμάς και του Ρήνου προς ανατολάς χώρας. Πάσας τας προς δυσμάς -των ποταμών τούτων χώρας, ήτοι τα 2|3 περίπου της νυν Γαλλίας, -έλαβεν ο Κάρολος (ο επικαλούμενος Φαλακρός)• πάσας δε περίπου τας -εκείθεν του Ρήνου χώρας, τας ακραιφνώς Γερμανικάς, έλαβεν ο -Λουδοβίκος, όστις διά τούτο εκλήθη _Γερμανός_. Και ο μεν Λοθάριος -ετήρησε την προσωνυμίαν του αυτοκράτορος (imperator), ως δε -ελέγετο τότε έτι Γερμανιστί Καίσαρος (Kaiser), εννοείται, του -Ρωμαϊκού κράτους, οι δε αδελφοί αυτού βασιλείς υπό την Ευρωπαϊκήν -έννοιαν του ονόματος τούτου (ήτοι rex roi και König), ο μεν -Κάρολος της Φραγκίας (France) ή Γαλλίας (113), ο δε Λουδοβίκος -της Γερμανίας. Εν τη τοιαύτη δε διαιρέσει του κράτους, ει και οι -την τοιαύτην διανομήν προς αλλήλους ποιούμενοι αδελφοί ωρμώντο -απλώς υπό φιλοκτημοσύνης και φιλαρχίας, ουδεμιάς ιδέας ή -φρονήματος υψηλοτέρου εμφορούμενοι, όμως εκ της φύσεως αυτής και -της λογικής των πραγμάτων υπήρχον σπέρματα της κατά έθνη και -φυλάς δημιουργίας μεγάλων κρατών και αρχή λεληθυία του κατά -μικρόν αναπτυχθέντος συστήματος της συμπολιτείας των Ευρωπαϊκών -κρατών, ήτις μέχρι σήμερον είνε η εδραία βάσις του πολιτειακού -βίου της Ευρώπης. Έκαστον δηλονότι των τριών κρατών είχε και -σπέρματα ιδίας εθνότητος, το μεν του Λοθαρίου (το εν Ιταλία) της -Ιταλικής, το του Καρόλου της Γαλλικής, το δε του Λουδοβίκου της -Γερμανικής (114). - -Ούτως ο οίκος του Καρόλου του Μεγάλου διηρέθη εις τρεις -δυναστικούς οίκους. Τούτων ο μεν του Λοθαρίου μετά την αποχώρησιν -αυτού από του θρόνου (855) διηρέθη εις τρία ελάσσονα κράτη υπό -τους τρεις υιούς αυτού Λουδοβίκον Β' (λαβόντα την Ιταλίαν και το -αυτοκρατορικόν αξίωμα, ή μάλλον την προσωνυμίαν), Λοθάριον Β' -(λαβόντα την απ' αυτού Λοθαριγγίαν κληθείσαν χώραν• ούτω καλείται -μέχρι νυν μέρος της πάλαι μεγάλης Λοθαριγγίας) και Κάρολον -(λαβόντα την Προβηγγίαν ή Βουργουνδίαν). Και ο μεν οίκος του -Λοθαρίου εξέλιπεν ήδη τω 875. Αι δε χώραι αι εκτός των Άλπεων αι -αποτελούσαι το κράτος τούτο, απαρτίσασαι μικρά κράτη, -κατελήφθησαν συν τω χρόνω άλλαι υπό του Γερμανικού κράτους, άλλαι -υπό του Γαλλικού. Η Ιταλία, δηλαδή το εν Ιταλία Φραγκικόν κράτος, -απετέλεσεν ίδιον κράτος υπό διαφόρους ηγεμόνας. Εν Γερμανία ο -οίκος του Καρόλου εξέλιπε τω 911, εν δε Γαλλία διήρκεσε μέχρι του -987. Ώστε εκ της διαλύσεως του κράτους, του Καρόλου δύο μεν -προέκυψαν κράτη μεγάλα, το Γερμανικόν και το Γαλλικόν, πολλά δε -μικρά, εν οίς το αξιολογώτερον ην το της Ιταλίας. Το -αυτοκρατορικόν αξίωμα ελάμβανεν ο εξ οιουδήποτε των κρατών τούτων -κατορθών να λάβη αυτό. {151} Αλλ', αφού ο οίκος του Καρόλου -εξέλιπεν εν Γερμανία, οι βασιλείς της χώρας ταύτης υπό νέαν -δυναστείαν κατώρθωσαν να ενώσωσι το αξίωμα του αυτοκράτορος μετά -του αξιώματος του βασιλέως της Γερμανίας. - -8. Το Γερμανικόν κράτος και η νέα αυτοκρατορία. - -Του Γερμανικού κράτους η αρχή είναι, καθώς είδομεν, το κράτος του -Λουδοβίκου του Γερμανού, υιού του Λουδοβίκου Α' του Ευσεβούς και -εγγόνου του Καρόλου του Μεγάλου. Είπομεν δε ότι η δυναστεία του -Λουδοβίκου τούτου ήτοι ο εκ του Καρόλου του Μεγάλου καταγόμενος -εν Γερμανία βασιλικός οίκος εξέλιπε τω 911 μετά του Λουδοβίκου -του Παιδός καλουμένου. Τότε οι ιδιαίτεροι ηγεμόνες των διαφόρων -Γερμανικών φυλών και τόπων απέστησαν οριστικώς από του εν Γαλλία -έτι βασιλεύοντος οίκου του Καρόλου και εξέλεξαν ένα εξ εαυτών ως -βασιλέα της Γερμανίας (912), τον δούκα της Φραγκονίας Κορράδον -Α'. Μετά τούτον δε (αποθανόντα τω 918) εξελέγη βασιλεύς ο της -Σαξονίας δουξ Ερρίκος ο Ορνιθοθήρας βασιλεύσας ισχυρώς μέχρι 936 -και πολεμήσας εναντίον του τότε από της Ασίας επιδραμόντος εις -την Ευρώπην βαρβάρου Τουρκικού έθνους των Ούγγρων ή Μαγιάρων. -{151} Τον Ερρίκον διεδέξατο ως βασιλεύς των Γερμανών ο υιός αυτού -Όθων Α', ισχυρότατος ηγεμών, όστις κατανικήσας ολοσχερώς τους -Ούγγρους (955) παρά την Αυγούσταν της Βαυαρίας έθηκε τέρμα -οριστικόν εις τας επί την Γερμανίαν επιδρομάς του λαού τούτου. Ο -γενναίος ούτος βασιλεύς των Γερμανών ήνωσεν, όπως ο Κάρολος ο -Μέγας, μετά του κράτους αυτού (962) το λεγόμενον βασίλειον της -Ιταλίας (το περιλαμβάνον κυρίως την άνω Ιταλίαν), όπερ, αφού -εξέλιπεν εν Ιταλία ο οίκος του Καρόλου (τω 875 ο εξ αρρενογονίας -ευθύς κλάδος, τω δε 923 ο εκ θηλυγονίας πλάγιος κλάδος), ήτο -μήλον έριδος μεταξύ των διαφόρων εγχωρίων της Άνω Ιταλίας μικρών -ηγεμόνων. Επειδή δε ο της Ιταλίας ταύτης βασιλεύς ελέγετο και -αυτοκράτωρ, ο Όθων μετά της προσωνυμίας του βασιλέως της Ιταλίας -έλαβε και το αξίωμα ή την τιμητικήν προσωνυμίαν του αυτοκράτορος -του Ρωμαϊκού κράτους. Έκτοτε τα τρία αξιώματα του βασιλέως των -Γερμανών, βασιλέως της Ιταλίας και αυτοκράτορος του Ρωμαϊκού -κράτους συνεδέθησαν αδιαρρήκτως προς άλληλα, και πας Γερμανός -βασιλεύς, είτε διά κληρονομίας λαμβάνων το αξίωμα τούτο είτε δι' -εκλογής (115), εγίνετο και βασιλεύς της Ιταλίας περιτιθέμενος -συνήθως εν Μεδιολάνω το στέμμα το Λαγγοβαρδικόν το καλούμενον -Σιδηρούν (116) , είτα δε μεταβαίνων εις Ρώμην εχρίετο υπό του -Πάπα αυτοκράτωρ του Αγίου Ρωμαϊκού κράτους (imperator sancti -imperii Romani), όπερ από του χρόνου τούτου ωνομάζετο και άγιον -Ρωμαϊκόν κράτος του Γερμανικού έθνους. {152} Ο Όθων Α' ακολουθών -τω παραδείγματι του Καρόλου του Μεγάλου εζήτησε την αναγνώρισιν -του αυτοκρατορικού αυτού αξιώματος υπό του εν Ανατολή βασιλέως -του Ελληνικού κράτους του «βασιλέως και αυτοκράτορος Ρωμαίων» και -σύναψιν κηδεστίας προς τον οίκον τον αυτοκρατορικόν της Ανατολής. -Και κατ' αρχάς μεν απέτυχεν εν αμφοτέροις τοις διαβήμασι, διότι, -όπως ο Κάρολος, ούτω και ο Όθων Α', ο Μέγας και ούτος επικληθείς, -ένεκα της υπ' αυτού καταλήψεως μεγάλου μέρους της Ιταλίας -περιήρχετο εις πολεμίας εν Ιταλία σχέσεις προς το ελληνικόν -κράτος• αλλ' είτα επέτυχεν εν αμφοτέροις. Η Ελληνίς βασίλισσα -Θεοφανώ (ίδ. κατωτέρω εν τη Βυζαντιακή ιστορία) εγένετο νύμφη του -ομωνύμου υιού και διαδόχου του Όθωνος Α' (Όθωνος Β'). Ούτος, -καίπερ ων στενός συγγενής του εν Κωνσταντινουπόλει αυτοκρατορικού -οίκου, ακριβώς ένεκα της τοιαύτης συγγενείας περιήλθεν εις -εχθρότητα εν τη Κάτω Ιταλία προς τους Έλληνας, ως έχων αξίωσιν να -καταλάβη την χώραν ταύτην ως προίκα της γυναικός αυτού. Τον Όθωνα -Β' (965-982) διεδέξατο ο από Θεοφανούς υιός αυτού Όθων Γ' (982- -1002) και τούτον έπειτα θανόντα διεδέξατο ο εξάδελφος αυτού -(ανεψιός του Όθωνος Α' από αδελφού) Ερρίκος Β' (1002-1024), {153} -μεθ' ού εξέλιπεν ο Σαξονικός οίκος. Επί των Οθώνων, ένεκεν των -προς την αυλήν της Κωνσταντινουπόλεως συγγενικών σχέσεων, ήρξατο -κατά πρώτον συγκοινωνία και επικοινωνία μεταξύ Ελλήνων και -Γερμανών και διεδόθησαν εν Γερμανία τα πρώτα ασθενή σπέρματα της -ελληνικής παιδεύσεως και των ελληνικών γραμμάτων. Τοιαύτη εν -συντόμω η μέχρι του 11 μ. Χ. αιώνος ιστορία του περί τα μέσα του -9 αιώνος εκ της διαλύσεως του μεγάλου Φραγκικού κράτους -προκύψαντος Γερμανικού. - -9. Η Γαλλία κατά τον 9 και 10 αιώνα. - -Το βασίλειον της Γαλλίας (France) εδημιουργήθη, ως είδομεν, ως -τμήμα ιδιαίτερον αυτοτελές του μεγάλου Φραγκικού κράτους του -Καρόλου του Μεγάλου, του διαλυθέντος κατ' ουσίαν τω 843 διά της -συνθήκης του Βεροδούνου. Μετά τον Κάρολον τον Φαλακρόν, όστις -είναι ο πρώτος εκ του οίκου του Καρόλου βασιλεύς του νέου -κράτους, εβασίλευσαν ασθενώς από του 877-987 (ως βασιλείς της -Γαλλίας) ο υιός αυτού Λουδοβίκος Β' ο Τραυλός, και οι εγγονοί -Λουδοβίκος Γ' και Καρλόμανος και Κάρολος ο Απλούς, Λουδοβίκος Δ' -Λοθάριος, Λουδοβίκος Ε' ο επικαλούμενος Σαπρός (986), μεθ' ού τω -987 εξέλιπε και εν Γαλλία, πολλώ βραδύτερον ή εν Ιταλία και -Γερμανία ο οίκος του Καρόλου του Μεγάλου. Τότε δε Ούγων ο -Καπέτος, ιδιαίτερος ηγεμών των Παρισίων, εξελέγη υπό των ηγεμόνων -των Γαλλικών χωρών βασιλεύς της Γαλλίας. Και ούτω μεν έχει μέχρι -του 1000 μ. Χ. η ιστορία της Δύσεως εν τοις τρισίν εκ του -Φραγκικού κράτους παραχθείσιν Ευρωπαϊκοίς κράτεσι, Γερμανία, -Ιταλία και Γαλλία. Νυν δε μεταβαίνομεν εις την ιστορίαν των άλλων -Ευρωπαϊκών χωρών. - -10. Ιστορία της Αγγλίας από του 449 μέχρι 1066 μ. Χ. - -Το Αγγλικόν κράτος ιδρύθη, ως είδομεν, τω 449 υπό των εκ -Γερμανίας εις την Βρεττανίαν ελθόντων Αγγλοσαξόνων των συνήθως -καλουμένων Άγγλων. Οι Άγγλοι ούτοι, αφού εγένοντο κύριοι πάσης -της Βρεττανίας περιορίσαντες τους Βρεττανούς εν Ουαλλία και -Κορνουαλλία, πανταχού δ' αλλαχού εξολοθρεύσαντες αυτούς, ίδρυσαν -εν τη κατακτηθείση χώρα επτά ιδιαίτερα κράτη. Η περίοδος αύτη της -_Επταρχίας_ διήρκεσε μέχρι του 826 μ. Χ., ότε ο ηγεμών ενός των -επτά κρατών, ο της Ουεσσεξίας (Wessex) κατώρθωσε να ενώση τα επτά -κράτη εις έν και να γείνη ιδρυτής της Αγγλικής μοναρχίας. Εν τω -μεταξύ περί τα τέλη του 7 και τας αρχάς του 8 αιώνος οι Άγγλοι, -οίτινες συν τη εξαφανίσει των Βρεττανών είχον εξαφανίσει μετ' -αυτών και παν ίχνος χριστιανισμού και Ρωμαϊκού πολιτισμού, -εγένοντο χριστιανοί. Και κατά τρόπον αξιοσημείωτον, ενώ ήσαν είς -των βαρβαρωτάτων Γερμανικών λαών των επιδραμόντων εις Ρωμαϊκάς -χώρας, οι βαρβαρώτατοι ίσως πάντων μετά τους Βανδήλους, αφ' ού -χρόνου εγένοντο Χριστιανοί, προηγήθησαν πάντων των άλλων εν τη -οδώ του πολιτισμού, των γραμμάτων και της παιδεύσεως γενόμενοι -διδάσκαλοι των άλλων λαών της Δύσεως και πλέον ευνομούμενοι -εσωτερικώς ή πας άλλος εκ των νέων λαών της Ευρώπης. Αλλ' η διά -του Εγβέρτου ιδρυθείσα Αγγλική μοναρχία επ' αυτού τε και επί των -πρώτων διαδόχων αυτού, αντί να καταστήση ισχυρότερον το Αγγλικόν -κράτος διά της μοναρχίας, εξησθένωσεν αυτό ένεκεν των εκ θαλάσσης -επιδρομών. Τας επιδρομάς ταύτας εποιούντο οι λεγόμενοι Νορμανδοί -ήτοι βόρειοι ανθρώποι (ίδ. κατωτέρω), οι κάτοικοι δηλονότι των -βορειοτάτων χωρών της Ευρώπης Δανίας, Σουηδίας και Νορβηγίας, -ιδίως οι Δανοί, οίτινες και κατέλαβον κατά τους χρόνους τούτους -ικανόν μέρος των παραλίων της Αγγλίας καταπιέζοντες εντεύθεν τον -Αγγλικόν λαόν. Εν μέσω της τοιαύτης χαλεπής καταστάσεως των -πραγμάτων ανήλθεν εις τον θρόνον τω 871 ο εκ των εγγόνων του -Εγβέρτου περίφημος Αλφρέδος, ο επικληθείς Μέγας, όστις μετά -μεγάλης συνέσεως κυβερνών την χώραν και τους Δανούς κατά μικρόν -ενίκησε και ολοσχερώς υπέταξε και την εσωτερικήν ευνομίαν και -τάξιν διά σοφών νόμων εστερέωσε και την υλικήν ευημερίαν της -χώρας και την πολιτικήν ελευθερίαν του Αγγλικού λαού διά θεσμών -φιλελευθέρων προήγαγε και περί αναπτύξεως και παιδεύσεως -εφρόντισε. - -Αλλά μετά τον Αλφρέδον (τελευτήσαντα τω 900 μ. Χ.) επανελήφθησαν -αι Δανικαί επιδρομαί, υποβοηθούμεναι και υπό εσωτερικών ταραχών -των επελθουσών μετά τον θάνατον του Αλφρέδου. Τέλος δε περί το -τέλος του 10 αιώνος Σουήνων ο βασιλεύς της Δανίας κατέλαβε το -πλείστον της χώρας. Ο δε του Σουήνωνος υιός Κανούτος ο Μέγας, ο -βασιλεύς Δανίας άμα και Νορβηγίας, συνεπλήρωσε την κατάκτησιν -της, Αγγλίας, κυβερνήσας άλλως την χώραν μετά δυνάμεως και -συνέσεως. Μετά τον θάνατον του Κανούτου καί τινας περί της -κτήσεως της Αγγλίας μεταξύ των τούτου υιών έριδας, το κράτος -περιήλθε πάλιν εις τον εκ του Αγγλοσαξονικού οίκου του Εγβέρτου -και Αλφρέδου Α' Εδουάρδον τον Ομοληγητήν (1042-66). {154} -Αποθανόντος δε του Εδουάρδου (1066) άπαιδος, κατέλαβε τον θρόνον -του Άγγλος τις ευπατρίδης ισχυρός, Αράλδος, αλλά κατά τούτου -επήλθε νυν από Γαλλίας ο ηγεμών των εν τη βορείω Γαλλία από του -911 εγκαταστάντων Νορμανδών (ίδε κατωτέρω) Γουλιέλμος ο λεγόμενος -Κατακτητής. Ούτος νικήσας εν Άστιγγι τον Αράλδον (14 Οκτωβρίου -1066), φονευθέντα εν τη μάχη, έγινε κύριος της Αγγλίας και -ίδρυσεν εν αυτή βασιλικόν οίκον βασιλεύοντα διά των πλαγίων αυτού -γραμμών μέχρι νυν εν Αγγλία. Η Νορμανδική κατάκτησις του 1066 -επέδρασε μεγάλως επί τον Αγγλικόν βίον, ου μόνον δυναστικώς και -πολιτικώς, αλλά και εθνικώς και γλωσσικώς και κοινωνικώς και -αντικατέστησε τον καθαρώς Γερμανικόν Αγγλοσαξονικόν λαόν διά του -νέου Αγγλικού έθνους, του προελθόντος εκ της αναμίξεως του έθνους -του Αγγλοσαξονικού μετά του έθνους των εν Γαλλία εκγαλλισθέντων ή -εκρωμανισθέντων Νορμανδών. Τοιαύτη η ιστορία της Αγγλίας μέχρι -του 1066, αφ' ού χρόνου νέα άρχεται περίοδος εν τη ιστορία της -χώρας ταύτης. - -11. Τα τρία Σκανδιναυικά κράτη. - -Αι τρεις βορειόταται χώραι της Ευρώπης, αι καλούμεναι -Σκανδιναυικαί, ήτοι η Δανία, η Νορβηγία και η Σουηδία, πολύ -βραδέως εισέρχοται εις την ιστορίαν. Εκ τούτων η Δανία ωκείτο -ανέκαθεν υπό λαών Γερμανικών βαρβάρων, ών η ιστορία μέχρι των -χρόνων του Καρόλου του Μεγάλου είνε όλως μυθώδης. Επί του Καρόλου -δε του Μεγάλου αναφέρεται βασιλεύς τις ισχυρός εν Δανία -καλούμενος Γοδοφρείδος, καταβληθείς και ούτος υπό της δυνάμεως -του Καρόλου. Επί των διαδόχων δε του Καρόλου φέρεται ο βασιλεύς -Γώρμος ο πρεσβύτερος (863 μ. Χ.) υποτάξας πάντας τους μικρούς -ηγεμόνας της Δανίας (ήτοι της Κιμβρικής ή Ιουτλανδικής χερσονήσου -και των περί αυτήν νήσων) και διά τούτο γενόμενος πραγματικός -ιδρυτής του Δανικού κράτους. Εκατόν και επέκεινα έτη μετά τούτον -αναφέρεται ο βασιλεύς Αράλδος Β', εφ' ού πρώτον ο Χριστιανισμός -και μετά του Χριστιανισμού πολιτισμός τις εισήχθη εις την Δανίαν, -εστερεώθη δε επί του εγγόνου αυτού Κανούτου του Μεγάλου, όστις, -ως θα ίδωμεν, εξέτεινε το κράτος αυτού και επί την Νορβηγίαν και -επί την Αγγλίαν αυτήν. - -{155} Εν Σουηδία ανέκαθεν ώκουν λαοί δύο διακεκριμένων γλωσσικώς -απ’ αλλήλων φυλών, ο μεν Γερμανικής καταγωγής (οι Σουηδοί), ο δε -Τουρκικής ή Φιννοτουρκικής (την γλώσσαν) καταγωγής. Ο Τουρκικής -καταγωγής ούτος λαός, όστις κατώκει και εν ταις ανατολικαίς -ακταίς της Βαλτικής, εν τη νυν Φιλλανδία της Ρωσίας (ένθα -λαλείται έτι η Φιννική γλώσσα) (117), εν Σουηδία εξηφανίσθη ή -απερροφήθη υπό των ΓερμανοΣουηδών. Οι Γερμανικής καταγωγής -Σουηδοί, οίτινες μετά την εξαφάνισιν των Φίννων απετέλεσαν τον -μόνον λαόν, της Σουηδίας, παρήχθησαν εκ της αναμίξεως δύο λαών, -των κυρίως Σουηδών και των Γότθων. Εκ της Σουηδικής δε ταύτης -χώρας των Γότθων, της μέχρι νυν καλουμένης Γοθλανδίας (= χώρας -Γότθων) και των απέναντι ακτών της Βαλτικής, κατέβησαν και εις -τας μεσημβρινωτέρας χώρας της Ευρώπης οι γνωστοί ημίν Βησιγότθοι -και Ουστρογότθοι. Αι Σουηδικαί Γοτθικαί φυλαί έζων εν Σουηδία -βίον βάρβαρον μέχρι του 9 μ. Χ. αιώνος, ότε διά τινος εκ της -βορείου Γαλλίας καταγομένου ιεραποστόλου Άνσγαρ, του καλουμένου -«ιεραποστόλου του Βορρά», διεδόθησαν εν τη χώρα τα πρώτα σπέρματα -του Χριστιανισμού (830). Αλλ' η Χριστιανική πίστις μόλις επί του -βασιλέως Ολάφ (βαπτισθέντος τω 1001 μ. Χ.) διεδόθη οριστικώς εν -τη χώρα. Και μόλις από των χρόνων τούτων η Σουηδία ήρξατο να -εκπολιτίζηται. - -Εν δε τη Νορβηγία κατώκουν ανέκαθεν λαοί Γερμανικής καταγωγής, -εις πολλάς διαιρούμενοι φυλάς βαρβάρους υπό ιδίων ηγεμόνων -αρχομένας, άς πάσας ήνωσεν εις έν κράτος περί τα τέλη του 9 μ. Χ. -αιώνος ο ηγεμών Αράλδος, ο εκ της ωραίας αυτού κόμης κληθείς -Χααρφάγαρος (Haarfagar = έχων ωραίαν κόμην). Επί δε του εγγόνου -τούτου Ολάφ Α' (συγχρόνου του Ολάφ Α' της Σουηδίας βασιλεύσαντος -περί τα 1000 μ. Χ.), είτα δε επί του Ολάφ Β' (1020) διεδόθη ο -Χριστιανισμός εν Νορβηγία. Οι κάτοικοι Νορβηγίας, Δανίας, -Σουηδίας καλούνται και δι' ενός κοινού ονόματος _Νορμανδοί_, ήτοι -βόρειοι ανθρώποι (Nordmannen και κατά νεώτερον τύπον Normannen), -και υπό το όνομα τούτο εποιήσαντο από του 8 μέχρι του 10 αιώνος -πολλάς επιδρομάς κατά θάλασσαν εις διαφόρους ευρωπαϊκάς χώρας και -ίδρυσαν διάφορα κράτη. - -12. Νορμανδοί ή Βάραγγοι. - -_Νορμανδοί_ εκλήθησαν οι κάτοικοι των τριών Σκανδιναυικών χωρών -Δανίας, Νορβηγίας, Σουηδίας, ουχί εν τη ιδία αυτών χώρα, ούτε -αυτοί εις εαυτούς έδοσαν το τοιούτον όνομα, αλλ' εκλήθησαν ούτως -υπό των Γερμανών και έπειτα υπό των άλλων κατοίκων της Δυτικής -Ευρώπης, των Ρωμανικών δηλονότι λαών, εν ταις μεγάλαις -επιδρομικαίς αυτών θαλασσοπορίαις, άς ήρξαντο να επιχειρώσιν από -του τέλους του 8 μ. Χ. αιώνος. Τω 787 εγένοντο αι πρώται -Νορμανδικαί επιδρομαί εις τα ανατολικά παράλια της Αγγλίας, -αίτινες μικρόν κατά μικρόν υπήγαγον την χώραν κατά τον 10 αιώνα -καθ' ολοκληρίαν υπό το κράτος του Κανούτου. Από δε των αρχών του -9 αιώνος ήρξαντο Νορμανδικαί επιδρομαί γενόμεναι εις τα παράλια -των βορείων Γερμανικών χωρών, ζώντος έτι του Καρόλου του Μεγάλου. -Επί δε των διαδόχων του Καρόλου, ιδίως εν τοις εμφυλίοις τούτων -προς αλλήλους πολέμοις, οι Νορμανδοί δεν περιωρίζοντο να -προσβάλλωσι τα παράλια της Γερμανίας, αλλά διά των στομίων των -μεγάλων Γερμανικών ποταμών εισέπλεον διά των πειρατικών ή -επιδρομικών αυτών πλοίων εις τα ένδον των Γερμανικών χωρών, -λεηλατούντες και καίοντες τας μεγάλας παραποταμίους πόλεις της -νυν Ολλανδίας και της Γερμανίας (ιδίως το Αμβούργον, το -Ακουίσγρανον και την Κολωνίαν). Συγχρόνως δε οι επιδρομικοί -στόλοι των Νορμανδών ελυμαίνοντο τα βόρεια και τα δυτικά παράλια -της Γαλλίας (τας πόλεις Ρουέν, Βορδώ, Νάντην). Τω 845 εισεχώρησαν -μέχρι Παρισίων. Ωσαύτως δε τω 885-886 πολλά στίφη Νορμανδικά -επολιόρκησαν τους Παρισίους, οίτινες εσώθησαν τότε διά του -ισχυρού Παρισινού ευπατρίδου Όδωνος. Και τα παράλια δε της -Ιβηρικής χερσονήσου τα κατά τον Ατλαντικόν έπαθον ουκ ολίγα από -Νορμανδικών πειρατικών επιδρομών. Ταυτοχρόνως δε οι πειρατικοί -ούτοι στόλοι διά του Ηρακλείου πορθμού (ή πορθμού Γιβραλτάρ) -εισέπλεον εις την Μεσόγειον και ελυμαίνοντο τα νότια παράλια της -Γαλλίας και εισέδυον εισπλέοντες διά του Ροδανού εις τα ένδον της -νοτίου Γαλλίας, συγχρόνως δε επετίθεντο και κατά των δυτικών -παραλίων της Ιταλίας, λεηλατήσαντες και καύσαντες προς τοις -άλλοις την Πίσαν. Άλλοι Νορμανδοί κατά τους αυτούς χρόνους -κατελάμβανον χώρας παραλίους της Σκωτίας και της Ιρλανδίας• άλλοι -απώκισαν την Ιρλανδίαν, άλλοι δε προυχώρησαν μέχρι της -Γροιλλανδίας και της βορειανατολικής Ευρώπης, αιώνας ολοκλήρους -προ της ανακαλύψεως της ηπείρου ταύτης υπό του Κολόμβου, χωρίς, -εν τούτοις, να νοήσωσιν ότι ευρίσκοντο επί νέας ηπείρου. Αλλ' αι -υπερθαλάσσιαι επιδρομαί των Νορμανδών εξετάθησαν και εις τας -ανατολικάς ακτάς της Βαλτικής, οπόθεν εισέδυσαν μετ' ου πολύ και -εις τα ένδον της Ρωσίας και κατήλθον μέχρι του Κιέβου ιδρύσαντες -εν ταις χώραις ταύταις δύο κράτη Ρωσικά (862), εξ ών παρήχθη μετ' -ολίγον το ενιαίον Ρωσικόν κράτος. Αλλά περί της ιδρύσεως του -Ρωσικού κράτους υπό των Νορμανδών ποιησόμεθα λόγον εν τη ιστορία -τη Βυζαντιακή. - -{158} Νορμανδοί είναι γνωστοί εν Βυζαντίω υπό το έτερον όνομα -αυτών Βάραγγοι ή Βαριγαίοι (Wäringen = θαλασσοπόροι (118)), -χρησιμεύοντες ως μισθοφόροι, ιδίως δε αποτελούντες την -αυτοκρατορικήν φρουράν. - -Εν ταις τοιαύταις υπερθαλασσίαις επιδρομικαίς στρατείαις αυτών οι -Νορμανδοί ίδρυσαν, ως είπομεν, και κράτη. Εκ των κρατών τούτων τα -σπουδαιότατα είνε, πλην του Ρωσικού και του εν Αγγλία Δανικού -κράτους του Σουήνωνος και Κανούτου, το Νορμανδικόν κράτος το -ιδρυθέν εν αρχή του 10 αιώνος (911) εν τη βορείω Γαλλία, ής μέγα -μέρος φέρει μέχρι νυν το όνομα αυτών (καλούμενον Νορμανδία, -Normandie). Κατά τον χρόνον τούτον οι Νορμανδοί υπό τον αρχηγόν -αυτών Ρόλλωνα απέσπασαν από του εν Γαλλία ασθενούς βασιλέως της -Γαλλίας Καρόλου του Απλού την ειρημένην χώραν και ίδρυσαν κράτος, -όπερ ανεγνωρίσθη και υπό του βασιλέως της Γαλλίας ως υποτελές, -αλλ' ονόματι μόνον, τη Γαλλία κράτος. Οι εν Γαλλία Νορμανδοί -παρέλαβον παρά των κατοίκων της χώρας, ήν υπέταξαν, τον -Χριστιανισμόν και την γλώσσαν την Γαλλικήν ή Φραγκορωμανικήν, -λησμονήσαντες, όπως προ αυτών αυτοί οι Φράγκοι, την ιδίαν αυτών -Σκανδιναυικήν Γερμανικήν γλώσσαν αλλά διετήρησαν τα πολεμικά ήθη -και τον πολεμικόν αυτών χαρακτήρα. Εκ της Νορμανδίας δε της εν -Γαλλία ορμηθέντες οι Νορμανδοί υπό τον ηγεμόνα αυτών Γουλιέλμον -τον κατακτητήν, καθά ήδη είπομεν (σ. 154), κατέλυσαν εν Αγγλία το -των Αγγλοσαξόνων κράτος και ίδρυσαν νέον κράτος Αγγλικόν μετά -νέων θεσμών (1066). Εκ της αυτής δε Νορμανδίας στίφη Νορμανδών -κατελθόντα εις την κάτω Ιταλίαν έλαβον μισθοφορικήν στρατιωτικήν -υπηρεσίαν υπό τους άρχοντας της χώρας Βυζαντινούς Έλληνας, αλλά -μετ' ολίγον από μισθοφόρων στρατιωτών κατέστησαν αυτοί κύριοι της -χώρας• υποτάξαντες δε και την Σικελίαν ίδρυσαν νέον κράτος ένθεν -και εκείθεν του Σικελικού πορθμού• είτα δε επεχείρησαν την -κατάλυσιν αυτού του Ελληνικού κράτους στρατεύσαντες επί τας εν -Ευρώπη Ελληνικάς χώρας. Αλλά περί τούτων γενήσεται λόγος εν τη -Βυζαντιακή ιστορία. - -13. Σαρακηνοί πειραταί. - -Καθ' ούς χρόνους οι από του όλως ζοφερού έτι βορρά και των -υπερβορείων χωρών της Ευρώπης υπερθαλάσσιοι επιδρομείς -ελυμαίνοντο δεινώς πάσας τας Ευρωπαϊκάς παραλίας από των ακτών -της Βαλτικής και της Γερμανικής θαλάσσης μέχρι των παραλίων της -Ιταλίας, εισδυόμενοι πολλαχού και εις μεσογείους χώρας, άλλοι -υπερθαλάσσιοι πειραταί από Νότου και Αφρικής ενέβαλλον τρόμον εις -τας Ευρωπαϊκάς ακτάς της Μεσογείου. Ήσαν δε ούτοι οι λεγόμενοι -Σαρακηνοί (ίδε την λ. εν σ. 37 και σημ. 68), ήτοι Άραβες -Μωαμεθανοί πειραταί ορμώμενοι από των απέναντι της Σικελίας -βορείων ακτών της Αφρικής. {159} Οι Σαρακηνοί πειραταί, οι -ενεργούντες όλως ανεξαρτήτως του Αραβικού κράτους του Χαλιφικού, -μικρόν κατά μικρόν κατέλαβον, κατά τον 9 αιώνα, άπασαν την -Σικελίαν, ως θέλομεν ιδεί εν τη Βυζαντιακή ιστορία, ελεηλάτησαν -δε 150 πόλεις της νοτίου Ιταλίας (Καλαβρίας και Καμπανίας) και -εξέτειναν τας πειρατείας μέχρι των προθύρων της Ρώμης απειλούντες -αυτήν διηνεκώς και διαρπάζοντες και λεηλατούντες τα έξωθεν των -τειχών της πόλεως ιερά ιδρύματα. Εισέδυον δε ούτοι και εις τα -ένδον των περί την Μεσόγειον χωρών, εις το Πεδεμόντιον και εις -την Προβηγκίαν• εν Σαβοΐα μάλιστα εξέτειναν τας επιδρομάς μέχρι -των οχθών της Λεμάνης λίμνης (λίμνης της Γενεύης) και μέχρι -Λοθαριγγίας. Οι αυτοί δε πειραταί, ως θέλομεν ιδεί, ελυμαίνοντο -και Ελληνικάς παραλίους χώρας της Πελοποννήσου και τας νήσους του -Αιγαίου. Εις την δύναμιν των Σαρακηνών πειρατών έθεσαν τέρμα, -κατ' αξιομνημόνευτον σύμπτωσιν, οι από Γαλλίας και Ιταλίας -μεταναστεύσαντες Νορμανδοί. - -14. Τα εν Ισπανία. - -Αλλ' ενώ ούτως αι χριστιανικαί ακταί της Μεσογείου δεινότατα -έπασχον υπό μωαμεθανών πειρατών, εν τη μόνη μεγάλη χώρα της -Ευρώπης τη υποκυψάση προ μικρού ολοσχερώς εις το κράτος των -Αράβων μωαμεθανών, ήρξατο να διεξάγηται μέγας αγών μεταξύ -Μωαμεθανισμού και Χριστιανισμού. Η δύναμις των Αράβων κατά τον 9 -και 10 αιώνα είναι έτι μεγίστη εν Ισπανία• αλλ' εξ άλλου και τα -μικρά χριστιανικά κράτη και ιδίως η Καστιλία και η Αραγωνία, -άτινα εσχηματίσθησαν κατά μικρόν εν ταις ορεινοτάταις βορείοις -χώραις της χερσονήσου, ήρξαντο κατά τους χρόνους τούτους -δεικνύοντα ύπαρξιν και δύναμιν. Η από του Καρόλου του Μεγάλου -κατάληψις της μεταξύ Πυρηναίων και Ίβηρος ποταμού χώρας (σ. 142) -ενίσχυσε την θέσιν των χριστιανών. Ούτοι διά των διηνεκών κατά -Μωαμεθανών αγώνων αυτών εγένοντο κατά τον 11 αιώνα κύριοι του -ημίσεος της χερσονήσου, καταστάντες ισχυρότεροι των Μωαμεθανών -πολεμίων, ούς περί το τέλος του 15 αιώνος εξέβαλον ολοσχερώς της -πατρίδος αυτών. - -15. Ούγγροι και Σλαύοι. - -{160} Εν οίς ακριβώς χρόνοις Νορμανδοί από Βορρά και Σαρακηνοί -από Νότου ετάραττον και ελυμαίνοντο δεινώς την νέαν Χριστιανικήν -Ευρώπην, η Ανατολική Ευρώπη, μετ' αυτήν δε και η Μέση και Δυτική -εις νέας εξετίθεντο φοβεράς εξ Ασίας επιδρομάς. Αφού μόλις διά -του στιβαρού βραχίονος του Καρόλου του Μεγάλου κατεστράφησαν τα -τελευταία λείψανα του Αραβικού κράτους, ήλθον ευθύς νέα πολυπληθή -στίφη βαρβαρικά εκ της Ασίας διά της Ανατολικής Ευρώπης, -καλούμενοι Ούγγροι, Πατσινάκοι, Ούζοι, λαοί τουρκικής πάντες -καταγωγής. Τούτων οι φοβερώτατοι υπήρξαν οι Ούγγροι, ή όπως αυτοί -εαυτούς καλούσιν Μαδζάροι ή Μοδζάροι (Μαγιάροι). Ο τουρκικός -ούτος λαός των Ούγγρων άγνωστον πότε και εκ τίνος ακριβώς χώρας -τουρκικής της Μέσης Ασίας ορμηθείς ήλθεν εις την Ανατολικήν -Ευρώπην, ένθα, αφού επί τινα χρόνον διετέλεσεν υπό την κυριαρχίαν -των ομοφύλων τούρκων Χαζάρων, προυχώρησε δυτικώτερον, εις τας -νοτιοδυτικάς χώρας της νυν Ρωσίας (περί τας αρχάς του 9 αιώνος), -χωριζόμενος από των Γερμανών διά των Σλαυικών λαών των οικούντων -προς ανατολάς της Γερμανίας. Οι Σλαύοι ούτοι διά της Μεγάλης -Μεταναστεύσεως των λαών απεώσθησαν από των ένδον της νυν Ρωσίας -προς δυσμάς επί τους Γερμανικούς λαούς και υπό τούτων επί το -ελληνικόν κράτος. Ο Κάρολος ο Μέγας, ούτινος το κράτος -περιελάμβανε πάσαν την Γερμανίαν, ήλθεν εις συνάφειαν εχθρικήν -προς τους Σλαύους, καθ' ών πολεμήσας κατέλιπε παρ' αυτοίς όνομα -μέγα και φοβερόν συνώνυμον προς το του ισχυρού ηγεμόνος (ίδ. σημ. -109). Αλλ' οι πολυώνυμοι ούτοι Σλαύοι, οι οικούντες -ανατολικώτερον της Γερμανίας και κατέχοντες πάσας σχεδόν τας προς -ανατολάς του Άλβιος χώρας, της νυν Γερμανίας (ολόκληρον σχεδόν -την Πρωσσίαν, ής το όνομα είναι Σλαυικόν, και μέγα μέρος της νυν -Σαξονίας), επί των ασθενών διαδόχων του Καρόλου ήρξαντο -ποιούμενοι δεινάς επιδρομάς επί τας Γερμανικάς, χώρας, τινές δε -των Σλαυικών φυλών, οι Μοραυοί, ίδρυσαν και ισχυρόν κράτος, όπερ, -επί του ηγεμόνος Ζβεντεπόλδου, εξετάθη και επί την Βοημίαν και -Παννονίαν και μέχρι της νυν Σερβίας και των οχθών της Αδριατικής. -Ο Λουδοβίκος ο Γερμανός, ο πρώτος βασιλεύς της Γερμανίας, και οι -διάδοχοι αυτού δεινούς διεξήγαγον πολέμους εναντίον των Σλαύων, -ιδίως εναντίον του μνημονευθέντος Ζβεντεπόλδου, αποθανόντος -διαρκούντων έτι των πολέμων τούτων (895). - -Μετά τον θάνατον του Ζβεντεπόλδου επί των ασθενών διαδόχων αυτού -το κράτος το Μοραυικόν διενεμήθη μεταξύ άλλων μικροτέρων Σλαυικών -Κρατών (Βοημίας, Πολωνίας) και των Ούγγρων. Καθόλου δε οι Σλαύοι -ούτως εταπεινώθησαν υπό των Γερμανών κατά τον επόμενον (10) -αιώνα, ιδίως επί του Όθωνος, ώστε το όνομα αυτών εκ των συχνών -εξανδραποδισμών, ούς έπαθον, κατέστη συνώνυμον παρά τοις -Ευρωπαίοις προς το ανδράποδον (esclave, Sklave = δούλος). (119) - Από του 9 μ. Χ. αιώνος οι Σλαύοι της Μοραυίας περιήλθον κατά -μικρόν εις τον Χριστιανισμόν διά των Ελλήνων ιεραποστόλων -Μεθοδίου και Κυρίλλου. Αλλ' η εντελής παρ' αυτοίς και παρά τοις -άλλοις Σλαυικοίς λαοίς του βορρά (πλην των Ρώσων) επικράτησις του -χριστιανισμού υπήρξεν έργον των Γερμανών μετά αιώνας κατορθωθέν. -Διά του χριστιανισμού δε και διά Γερμανικών αποικισμών οι -πλείστοι των βορείων τούτων Σλαύων εξεγερμανίσθησαν ολοσχερώς. -(120) Αλλ' η κατάλυσις του Μοραυικού κράτους είχεν ολέθρια -αποτελέσματα εις τε την Γερμανίαν και την Ευρώπην. Οι Ούγγροι, οι -βαρβαρώτατοι πάντων των τέως εξ Ασίας εις την Ευρώπην εισβαλόντων -λαών, εξαιρουμένων των Ούννων και των Βουλγάρων, και προς τους -δύο μόνον τούτους λαούς δυνάμενοι να συγκριθώσι κατά την -βαρβαρότητα και αγριότητα, ήλθον νυν εις άμεσον συνάφειαν προς -την Γερμανίαν. Αυτός ο βασιλεύς της Γερμανίας Αρνούλφος ο του -Λουδοβίκου του Γερμανού υιός, πολεμών εναντίον των Μοραυών, είχε -καλέσει τους Ούγγρους εις βοήθειαν αυτού εναντίον του -Ζβεντοπόλδου. {162} Αλλ' οι Ούγγροι, οι συμπράξαντες τοις -Γερμανοίς προς κατάλυσιν της των Σλαύων Μοραυών δυνάμεως, μετά -την κατάλυσιν του κράτους τούτου επέπεσον επ' αυτούς τους -Γερμανούς. Επτά φυλαί Ουγγρικαί υπό επτά φυλάρχους τεταγμένους -υπό τον υπέρτατον φύλαρχον Αρπάδον, τον μέγαν θεωρούμενον -γενάρχην των εν Ευρώπη Ούγγρων, εισήλασαν εις την Παννονίαν, ένθα -προ αυτών είχον εισβάλει οι ομόφυλοι αυτών, αλλ' εχθρικώς αυτοίς -διακείμενοι Πατσινάκοι. Πανταχού όθεν διήρχοντο τα Ουγγρικά -στίφη, έφερον την καταστροφήν και ερήμωσιν, ως πρότερον οι -Ούννοι. Και το γραφόμενον περί αυτών υπό των συγχρόνων, ότι -έτρωγον τα πτώματα των υπ' αυτών φονευομένων και έπινον το αίμα -αυτών, καν θεωρηθή ως υπερβολή αφισταμένη της αληθείας, μαρτυρεί -ουδέν ήσσον τίνα φρίκην ενεποίει εις τους τότε Ευρωπαίους το -όνομα των Ούγγρων. Αι επιδρομαί αι Ουγγρικαί εξετάθησαν καθ' όλην -την νότιον Γερμανίαν εξικνούμεναι μέχρι Ιταλίας και Γαλλίας και -Λοθαριγγίας και βραδύτερον μέχρι Μοραυίας και Σαξονίας. Τρεις -μεγάλαι Γερμανικαί στρατιαί κατεστράφησαν αλλεπαλλήλως. Ουδείς δε -πλέον Γερμανός πολεμιστής ετόλμα ν' αντιμετωπίση την αγρίαν ορμήν -των φοβερών στρατιών του Αρπάδου. Μάτην οι Γερμανοί επίσκοποι -εκήρυξαν τας πρώτας σταυροφορίας εναντίον των Ούγγρων, μάτην επί -του βασιλέως Λουδοβίκου του παιδός εκηρύχθη θανατική ποινή κατά -παντός Γερμανού μη προσερχομένου υπό τας σημαίας. Οι Ούγγροι, επί -ικανόν χρόνον εξηκολούθουν ατιμώρητοι τας σφαγάς, τους εμπρησμούς -και τους εξανδραποδισμούς αυτών. Πρώτος ο βασιλεύς της Γερμανίας -Ερρίκος Α', ως είδομεν, εδάμασεν οπωσούν την ορμήν των Ούγγρων -(121), ο δε Όθων Α' μετά την μεγάλην καταστροφήν, ήν επήνεγκεν -αυτοίς τω 955, έθηκε τέρμα εις τας Ουγγρικάς επιδρομάς. Έκτοτε οι -Ούγγροι περιωρίσθησαν κατά μικρόν εν ταις μέχρι νυν υπ' αυτών -οικουμέναις χώραις, και, αφού εξ ανάγκης έπαυσαν τας επιδρομάς, -επεδόθησαν εις ειρηνικάς εργασίας, γενόμενοι ποιμένες και -γεωργοί. Κατά δε τον επόμενον αιώνα ίδρυσαν βασίλειον, ούτινος ο -πρώτος βασιλεύς Στέφανος Α' (997-1038) κατέστη και απόστολος των -Ούννων γενόμενος χριστιανός και προσαγαγών τον λαόν αυτού εις τον -Χριστιανισμόν, κληθείς δε Αποστολική Μεγαλειότης (ίδε σημ. 12). -Είναι δε οι Ούγγροι πλην των εξ αρχαιοτάτων χρόνων εν Ευρώπη -οικούντων Φιννικών Τουρκικών λαών (ίδε σελ. 155), ο μόνος εξ -Ασίας εις Ευρώπην μεταναστεύσας Τουρκικός λαός, διατηρηθείς -αμιγής σχεδόν Τουρκικός και διατηρών την Τουρκικήν αυτού γλώσσαν -(122), καταταχθείς δε εις την χορείαν των χριστιανικών -πεπολιτισμένων Ευρωπαϊκών λαών. - - - -ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Η'. - -Η ΕΥΡΩΠΗ ΜΕΤΑ ΤΟΝ 8 Μ. Χ. ΑΙΩΝΑ - - - -1. Ο Μεσαιωνικός βίος υπό καθόλου έποψιν. — -Στοιχεία κοινωνικής, πολιτικής, θρησκευτικής -και ηθικής αναπτύξεως εν τω Μεσαίωνι -κατά την Δυτικήν Ευρώπην. - -Ο νέος εν Ευρώπη μετά την Μεγάλην Μετανάστευσιν των Λαών και την -κατάλυσιν του Ρωμαϊκού κράτους εν τη Δύσει παραχθείς βίος, η νέα -ούτως ειπείν Ευρώπη, μετά τεσσάρων αιώνων περίπου (από του 5 -μέχρι του 9) έλαβεν επί τέλους περί τα τέλη του 8 αιώνος -ωρισμένην μορφήν και χαρακτήρα και στερεάν βάσιν και αφετηρίαν -αναπτύξεως. Ο σχηματισμός του μεγάλου Φραγκογερμανικού κράτους -του Καρόλου, αύτη η εν τη ιστορία εμφάνισις του μεγάλου τούτου -ανδρός και ηγεμόνος και τα πολλά και μεγάλα έργα αυτού, η δι' -αυτού εν μορφή Φραγκορωμανική ανόρθωσις της δυτικής -αυτοκρατορίας, η διάδοσις του Χριστιανισμού εις άπαντα τον -Φραγκορωμανικόν και Γερμανικόν Ευρωπαϊκόν κόσμον, η διά των -Ελλήνων εν Ανατολή και των Φράγκων εν τη Δύσει κατορθωθείσα -αναχαίτισις του μωαμεθανισμού εν Ευρώπη, η επίδοσις της παπικής -εξουσίας και η συνείδησις της ενότητος του Χριστιανικού κόσμου, -ήν έλαβον οι λαοί διά των δύο ανωτάτων αρχών, της αυτοκρατορικής -και της παπικής, ταύτα πάντα απετέλεσαν τα γενικά στοιχεία του -Ευρωπαϊκού βίου και της ιστορικής αναπτύξεως. Αι μετά τον Μέγαν -Κάρολον από των αρχών του 9 αιώνος αρξάμεναι νέαι από Βορρά και -Νότου και Ανατολών βαρβαρικαί επιδρομαί των Νορμανδών, Αράβων και -Ούγγρων έσεισαν μεν ισχυρώς το νέον οικοδόμημα, αλλά δεν -εκλόνησαν, ουδ' ανέτρεψαν αυτό. Τουναντίον μάλιστα δύο των -επιδρομέων τούτων, οι Νορμανδοί και οι Ούγγροι, εισήλθον μετ' -ολίγον εις τον νέον χριστιανικόν Ευρωπαϊκόν βίον και απετέλεσαν -ισχυρά ερείσματα αυτού. {164} Η δε υπό του καθόλου Μωαμεθανισμού -κατά τον 7 και 8 αιώνα γενομένη από των δύο σκελών της Ευρώπης -(της Ελληνικής και της Ιβηρικής χερσονήσου) ισχυρά διάσεισις της -ανεγειρομένης Χριστιανικής Ευρώπης εν τη αποτυχία αυτής απέδειξε -την μεγάλην στερεότητα του κορμού. Ούτως η νέα Ευρώπη και μετά -τας ισχυράς, αλλά παροδικάς θυέλλας του 9 και 10 αιώνος, -ηκολούθησε στερρώς την ιστορικήν εξέλιξιν, ής τα στοιχεία υπό -γενικήν μορφήν εσκιαγραφήσαμεν εν τοις έμπροσθεν. Ενταύθα -πραγματευόμεθα περί τινων ιδιαιτέρων στοιχείων και θεσμών του -μεσαιωνικού Ευρωπαϊκού βίου, και εν πρώτοις περί του κοινωνικού -και πολιτειακού συστήματος του φεουδαλισμού ή τιμαριωτισμού. - -2. Φεουδαλισμός. - -Φεουδαλισμός καλείται το σύστημα το κοινωνικόν και πολιτειακόν -της κληρονομικής αριστοκρατίας της συνδεομένης μετά κληρονομικής -εξουσίας, επί ωρισμένης χώρας εκάστου μεγάλου ευπατρίδου. Ούτω -διά του φεουδαλικού πολιτεύματος το κράτος συγκροτείται από -πολλών ιδιαιτέρων κρατών _φεούδων_ (123) ή _τιμαρίων_ -καλουμένων, ών οι άρχοντες εισι και λέγονται ηγεμόνες _υποτελείς_ -(vassal, vassaux) προς το όλον κράτος και τον ηγεμόνα αυτού, όντα -και καλούμενον κυρίαρχον ή υπέρτατον άρχοντα, (suzerain). Ο -φεουδαλισμός ή τιμαριωτισμός είναι συνήθως αποτέλεσμα κατακτήσεως -συστηματικής, διότι εν ταύτη η κυριευομένη γη διανέμεται εις τους -καταλαμβάνοντας αυτήν διά του ξίφους αυτών. Εν Ευρώπη το σύστημα -τούτο παρήχθη μετά την υπό των βαρβάρων Γερμανών κατάληψιν -Ρωμαϊκών χωρών, και είχεν αναπτυχθή ήδη προ του Καρόλου του -Μεγάλου εν τε τω Φραγκικώ κράτει και εν άλλοις Γερμανικοίς -κράτεσιν. Ο Κάρολος επειράθη να καταλύση αυτό διοργανώσας το μέγα -Φραγκογερμανικόν αυτού κράτος διοικητικώς ούτως, ώστε πάντες οι -διοικηταί ή, ως ελέγοντο Λατινιστί, comites (124), κόμητες, -εισίν απλώς ανώτεροι λειτουργοί του κράτους, ουχί κληρονομικοί. -Αλλ' επί των διαδόχων αυτού επανήλθεν ισχυρότερον το σύστημα και -διωργανώθη συστηματικώς. Ούτως εν παντί κράτει υπό τον ανώτατον -άρχοντα _ρήγα_ ή βασιλέα υπήρχεν η πρώτη τάξις ευγενών γερμανιστί -μεν λεγομένων Herzog, λατινιστί δε dux (δουξ), υπό τούτους οι -κόμητες γερμανιστί δηλούμενοι διά του αρχαίου γερμανικού ονόματος -Graf = άρχων δικαστής, μεταξύ δε των δουκών και των κομήτων οι -κόμητες των ορίων, επί του Καρόλου, οι έχοντες μείζονα εξουσίαν -των συνήθων κομήτων καλούμενοι μαρκήσιοι, (Γερμανιστί Markgrafen, -Γαλλιστί marquis εκ της Γερμανικής λέξεως mark = όριον), υπό τους -κόμητας οι _βαρώνοι_ (125), οι αποτελούντες την τελευταίαν και -πολυπληθεστάτην τάξιν των φεουδαρχών, άρχοντες ούτοι απ' ευθείας -των αγροτών ή των δουλοπαροίκων (Serf). Υπήρχον δε εν εκάστω -ανωτέρου βαθμού φεούδω, οίον εν δουκάτω, φεουδάρχαι κατωτέρου -βαθμού μαρκήσιοι ή κόμητες, και υπό τούτους βαρώνοι. {165} Και -αυτοί δε οι ανώτατοι άρχοντες ή βασιλείς είχον ίδια φέουδα -περιέχοντα κομητίας ή βαρωνίας ιδίας, και εις αυτά μικρά ή μεγάλα -(ενίοτε ελάσσονα ή τα των ισχυρών υποτελών) περιωρίζετο η -πραγματική αυτών κτήσις. Τα φέουδα ήσαν κληρονομικά, -κληρονομούμενα και κατ' ιδίους νόμους φεουδαλικούς. Τα ένεκεν -ελλείψεως κληρονόμων κενά μένοντα φέουδα διένεμεν ο ανώτερος -φεουδάρχης, συνήθως δε ο ανώτατος, ήτοι ο βασιλεύς, εις άλλους -ευγενείς. Η διανομή εγίνετο εν ταις γενικαίς συνόδοις των -ευγενών. Εν τω φεουδαλικώ κτήματι ουδείς φεουδάρχης ηγεμών ήτο -απολύτως ελεύθερος και ανώτατος άρχων ή κυρίαρχος (souverain εκ -του μεσαιωνικού Λατινικού superanus = supremus) πλην των -βασιλέων. Και παν φέουδον (δουκάτον τι λ. χ.), και πράγματι -ανεξάρτητον αν ήτο, συνεδέετο πάντοτε, ως υποτελές, κατά θεωρίαν -προς το βασίλειον. Αλλά κατά τας μετά του φεουδαλικού συστήματος -συνδυασθείσας θρησκευτικάς και πολιτικάς θεωρίας της Μεσαιωνικής -Ευρώπης, ουδ' οι βασιλείς (οι ρήγες δηλονότι re, roi ή k2onig -καλούμενοι Ευρωπαίοι άρχοντες, ουχί ο εν Κωνσταντινουπόλοι -_βασιλεύς_ και αυτοκράτωρ Ρωμαίων) ήσαν κυρίαρχοι (souverain), -διότι δύο μόνον υπήρχον, κατά τας θεωρίας ταύτας, εν τω -Χριστιανικώ βασιλείω αληθείς και νόμιμοι κυρίαρχοι, ο πάπας και ο -αυτοκράτωρ, εκπροσωπών εκάτερος την ετέραν των μαχαιρών του -Ευαγγελίου, αίτινες εθεωρούντο αναφερόμεναι εις την πνευματικήν -και κοσμικήν εξουσίαν. Και τοιαύτη μεν ιδέα επί του Καρόλου του -Μεγάλου είχε σημασίαν πραγματικήν κατά μέγιστον μέρος• αλλ' επί -των διαδόχων αυτού το αυτοκρατορικόν αξίωμα ελάμβανον πολλάκις οι -ασθενέστεροι του οίκου. Ότε δε από του Όθωνος Α' το -αυτοκρατορικόν αξίωμα συνεδέθη διαρκώς μετά του αξιώματος του -βασιλέως της Γερμανίας, ούτε οι της Γαλλίας βασιλείς (καίπερ του -βασιλείου τούτου προελθόντος εκ της Φραγκογερμανικής -αυτοκρατορίας του Καρόλου, ής κληρονόμοι εθεωρούντο νυν οι -βασιλείς της Γερμανίας) ούτε άλλοι βασιλείς της Ευρώπης -ανεγνώριζον την κυριαρχίαν του αυτοκράτορος του αγίου Ρωμαϊκού -κράτους του Γερμανικού έθνους. Μόνοι οι βασιλείς της Βοημίας -(οίτινες άλλως έλαβον το βασιλικόν αξίωμα παρά των Γερμανών -αυτοκρατόρων του αγίου Ρωμαϊκού κράτους) και οι βασιλείς της -Ουγγαρίας παροδικώς ανεγνώριζον την κυριαρχίαν του λεγομένου -Ρωμαίου αυτοκράτορος της Δύσεως (εν τη βορείω Ιταλία αυτός ο -ίδιος αυτοκράτωρ ήτο πάντοτε βασιλεύς, ίδε σ. 151-152). Μεθ' όλα -ταύτα θεωρητικώς ο αυτοκράτωρ ήτο ο μόνος κυρίαρχος, ηγεμών του -Χριστιανικού κόσμου, υπέρτατος πάντων των άλλων ηγεμόνων, έχων -πάντας κατά θεωρίαν _υποτελείς_, καίπερ μη τελούντας φόρον, και -μόνον ούτος έφερε την μεγαλειότητα του Ρωμαϊκού λαού (majestas -populi Romani), την από του Ρωμαϊκού λαού και των αυτοκρατόρων -αυτού κληρονομηθείσαν τιμήν της Μεγαλειότητος (Majestas, Sacera -Majestas = αγία μεγαλειότης) (126). Και ουδείς φεουδάρχης, -εννοείται δουξ, ηδύνατο να λάβη το αξίωμα του βασιλέως και να -προσαγορεύηται βασιλεύς, αν μη ανεγνωρίζετο υπό του Αυτοκράτορος, -εννοείται και υπό του Πάπα. Αλλά και του Αυτοκράτορος η εξουσία, -κατά τας παπικάς αξιώσεις, ήτο απλούν τι σεληναίον φως, δάνειον -του φωτός του ηλίου, της μόνης υπερτάτης εν τω Χριστιανικώ -Παπισμώ εξουσίας, της παπικής. Και ο Πάπας, ο αξιών ότι ήτο -Τοποτηρητής του Χριστού, ιδιοποιείτο και την εξουσίαν του -διορίζειν και αναγορεύειν αυτοκράτορας (ούς αυτός μόνος έχριεν). -Εντεύθεν μεταξύ των δύο υπερτάτων εξουσιών του Χριστιανικού -κόσμου υπήρχον σπέρματα ερίδων και συγκρούσεων, αίτινες κατά -καιρούς, ως θέλομεν ιδεί, έλαβον μεγάλας διαστάσεις. - -Το φεουδαλικόν κοινωνικόν και πολιτειακόν σύστημα εγένετο μεν -πάροχον αγαθού τινος εις τον βίον τον μεσαιωνικόν, διότι -εδημιούργησε πολλά κέντρα κυβερνήσεων και διοικήσεων πατρικών, -αλλά επιβλαβώς επί μακρόν επέδρασεν επί την ανάπτυξιν την -πολιτικήν και κοινωνικήν διότι μέγιστον μέρος του λαού -κατεδίκασεν εις δουλοπαροικίαν, εκώλυσε την ανάπτυξιν μεγάλων -πόλεων και δημοτικών και πολιτικών ελευθεριών, έτι δε και την -ανάπτυξιν της εμπορίας και βιομηχανίας (διότι οι δουλοπάροικοι -ήσαν αγρόται), και μάλιστα της συγκοινωνίας (127), περιώρισε δε -την παίδευσιν και πάσαν υψηλοτέραν ανάπτυξιν εις μόνην την -αριστοκρατίαν. - -3. Ιπποτισμός. - -Μετά του φεουδαλισμού συνδέεται εν μέρει και ο ιπποτισμός. Ο -ιπποτισμός ήτο κυρίως στρατιωτική υπηρεσία, _ιππότης_ δε -(chevalier γαλλιστί, γερμανιστί Ritter) ελέγετο ο στρατιώτης ο -έφιππος. Καθ' όν δε χρόνον εν Ευρώπη ο φεουδαλισμός κατέστρεψε -πάσαν λαϊκήν ελευθερίαν και διήρεσε τους ανθρώπους εις ευγενείς -και δουλοπαροίκους, μόνη τάξις πολιτών ελευθέρα έμεινε των -πολεμιστών και δη των ιπποτών, διότι τέλειος στρατιώτης ήτο ο -ιππότης μεθ' όλης αυτού της στρατιωτικής πανοπλίας. Συνεδυάσθη δε -ο ιπποτισμός μετά του φεουδαλικού συστήματος κατά τρόπον -τοιούτον, ώστε πας ιππότης ήτο και μικρός τις τιμαριούχος, έχων -μικρόν τι τιμάριον ήτοι κτήσιν γης μικράν, λαμβάνων αυτήν παρ' -οιουδήποτε φεουδάρχου δι' αμοιβήν της προς αυτόν στρατιωτικής -υπηρεσίας. Εντεύθεν ο ιππότης απετέλεσε κατά μικρόν τάξιν τινά -ευγενείας, την κατωτάτην ευγένειαν. Επειδή δε η εις την τάξιν των -ιπποτών είσοδος ήτο ουχί λίαν δυσχερής, και είχον το δικαίωμα -τούτο προ πάντων οι εν τη οικιακή και στρατιωτική υπηρεσία των -ηγεμόνων υπηρετούντες αυλικοί θεράποντες, ο αριθμός των ιπποτών -ηυξάνετο εν πάσαις ταις χώραις αποτελών δεσμόν τινα μεταξύ της -φεουδαλικής αριστοκρατίας και των πολλών υπηκόων ή μάλλον -υποδούλων λαών. Αλλ' οι ιππόται, ενώ κοινωνικώς απετέλουν την -κατωτάτην τάξιν της ευγενείας, ηθικώς εξεπροσώπουν την αρίστην -και τελείαν. Ου μόνον διότι η ανδρεία εθεωρείτο, ως πάντοτε, ούτω -προ πάντων εν τω Μεσαίωνι, ως κύριον γνώρισμα ευγενείας, πας δε -ιππότης εθεωρείτο τύπος τέλειος ανδρείου, αλλά προ πάντων διότι -αυτός ο βίος του ιππότου συνεδυάσθη μετ' επιτηδεύσεως ηθικών -αρετών. Ούτω προσόν μέγα και γνώρισμα ανδρείου ιππότου εθεωρείτο -ουχί απλώς τα ανδρείως μάχεσθαι εν πολέμοις, αλλά και το -υπερασπίζειν πανταχού το δίκαιον, ιδίως το δίκαιον του ασθενούς -εναντίον του ισχυρού, το προστατεύειν τον ασθενή και πένητα -εναντίον της βίας των ισχυρών, το λέγειν πάντοτε την αλήθειαν, το -τηρείν απαράτον τον λόγον της υποσχέσεως, το εμμένειν πιστώς εν -τη φιλία. - -{168} Επειδή η θρησκεία είχεν εν τω Μεσαίωνι μεγάλην ροπήν εφ' -άπαντα τον βίον, και ο ιπποτισμός εθεωρήθη χριστιανική αρετή και -ο ιππότης τέλειος χριστιανός πολεμιστής, καθόσον αι αρεταί του -ιπποτικού βίου εθεωρούντο συμφωνόταται προς τα του Ευαγγελίου και -της χριστιανικής Εκκλησίας ηθικά παραγγέλματα. Ούτω δε διεμορφώθη -κατά μικρόν ίδιος βίος ιπποτικός, υπό ιδιαιτέρων ηθικών κανόνων -διεπόμενος. Εφιλοτιμούντο δε και οι μεγάλοι φεουδάρχαι και αυτοί -οι βασιλείς και αυτοκράτορες να επιτηδεύωσιν αρετήν ιπποτικήν και -να λέγωνται ιππόται. Εντεύθεν δ' ο ιπποτικός βίος ελαβεν αίγλην -τινά και γοητείαν ηθικήν παρεμφερή προς την του αρχαίου ηρωικού -κόσμου (128) και εγένετο υπόθεσις ποιήσεως και φιλολογίας, ιδίως -της ρωμαντικής (ίδ. κατωτέρω). Κατά τους χρόνους δε των -σταυροφοριών (ίδ. κατωτέρω), ότε χρέος παντός χριστιανού -εθεωρείτο να στρατεύη εις τους αγίους τόπους αγωνιζόμενος -εντεύθεν υπέρ του Τάφου του Χριστού και των άλλων ιερών και -καθόλου υπέρ της χριστιανικής πίστεως, οι ιππόται επρωταγωνίστουν -εν τω αγώνι τούτω. Εντεύθεν δε οι ιππόται εγένοντο και στρατιώται -της πίστεως. Έλαβε δε τότε μεγίστην επίδοσιν ο ιπποτισμός και -διότι συνεδυάσθη μετά του βίου του μοναχικού. Εκ του συνδυασμού -δε τούτου παρήχθησαν τα διάφορα μοναχικά ιπποτικά τάγματα, έχοντα -ιδίας στολάς και ίδια διακριτικά σημεία (παράσημα), διδόμενα εις -τους κατατασσομένους εις το τάγμα. Τα τάγματα ταύτα, εν οίς η -ιδιότης του στρατιώτου του Χριστού και της Εκκλησίας συνηνούτο -μετά της του ιππότου μαχητού, μεγάλας προσήνεγκον υπηρεσίας εις -τον Χριστιανισμόν και εν Παλαιστίνη και εν ταις βορείοις χώραις -της Ευρώπης (εν Πρωσσία, Λιθουανία, εν ταις ακταίς καθόλου της -Βαλτικής, ένθα διά τοιούτων ιπποτικών ταγμάτων διεδόθη ο -Χριστιανισμός. Κατά μίμησιν δε των τοιούτων ταγμάτων ήρξαντο και -ηγεμόνες και κυβερνήσεις να ιδρύωσι διάφορα τάγματα, στρατιωτικά -μετά διαφόρων παρασήμων προς ανάπτυξιν στρατιωτικών αρετών. -Επειδή δε και αφού από του 15 αιώνος και έπειτα ο ιπποτισμός ο -στρατιωτικός έπεσεν ένεκα της εν τοις όπλοις χρήσεως της -πυρίτιδος και της υπεροχής ήν έλαβεν έκτοτε το εκηβόλον όπλον και -της εντεύθεν προελθούσης ελαττώσεως της αξίας της προσωπικής -ανδρείας, ιππότης εσήμαινεν ηθικώς πάντοτε τον ηθικώς γενναίον -και χρηστόν άνδρα, ιδρύθησαν και ιπποτικά τάγματα, ού τα παράσημα -απενέμοντο και απονέμονται εις μη στρατιωτικούς, αλλ' εις πάντα -χρηστόν και γενναίον άνδρα, εκτιμώμενον υπό του ηγεμόνος ή υπό -της πολιτείας και αμειβόμενον διά του παρασήμου τοιούτου τινός -τάγματος (129). - -Εκ των ειρημένων εννοείται ότι ο ιπποτισμός, αντιθέτως προς τον -φεουδαλισμόν, υπήρξε στοιχείον λίαν ευεργετικόν και -εκπολιτιστικόν υπό καθόλου έποψιν, διότι συνδυάσαν τας -στρατιωτικάς αρετάς και τον φεουδαλικόν βίον προς τας αρετάς τας -πολιτικάς, ηθικάς και θρησκευτικάς και εξευγενίσαν εν μέρει τον -Μεσαιωνικόν βίον έδωκεν αυτώ μορφήν και αίγλην ποιητικήν• -εντεύθεν δε παρέσχε και ύλην και τροφήν εις την ποίησιν και -φιλολογίαν (όπως ο αρχαίος Ελληνικός ηρωικός βίος παρήγαγεν -ηρωικήν επικήν ποίησιν) και συνετέλεσεν εις την πρόοδον του -Χριστιανισμού. - -4. Ο βίος των πόλεων. - -Στοιχείον βίου μεσαιωνικού προαγαγόν την εκπολιτιστικήν εξέλιξιν -του βίου τούτου είναι και ο βίος των πόλεων, ο βίος ο αστικός. Εν -τω Ευρωπαϊκώ κόσμω, τω προελθόντι εκ της καταλύσεως του Ρωμαϊκού -κράτους εν τη Δύσει και της συγκροτήσεως των Ρωμανογερμανικών και -των ακραιφνώς Γερμανικών κρατών, πολλαί υπήρχον πόλεις, ιδίως εν -Ιταλία, Γαλλία, Βρεττανία και Ισπανία, εν χώραις δηλονότοι, ών -ήρξαν οι Ρωμαίοι. Διότι το Ρωμαϊκόν κράτος προήγε λίαν την κτίσιν -πόλεων και σταθμών ή αποικιών στρατιωτικών (Coloniae). Πλην -τούτων εν Γαλλία, Βρεττανία και Ισπανία και ο προ του Ρωμαϊκού -Κελτικός βίος δεν απεστρέφετο τον αστικόν βίον εν μικροίς -περιτετειχισμένοις πολίσμασι. Μόνος ο Γερμανικός βίος απεστρέφετο -τας πόλεις και τον αστικόν βίον ηδόμενος τη εν μικραίς κώμαις -εντός δασών οικήσει. Και διά τούτο εν ολίγοις μόνον τόποις της -Γερμανίας, ένθα κατώρθωσε να θέση πόδα ο Ρωμαίος, παρά τον Ρήνον -και έν τισι τόποις της νοτίου Γερμανίας υπήρχoν τινες πόλεις. Εν -ταις Γερμανικαίς χώραις οι ηγεμόνες είχον απλώς τας εαυτών -ακροπόλεις, εν αίς ήσαν και τα παλάτια αυτών, ως είχον τα -πράγματα εν Ελλάδι εν τοις Πελασγικοίς χρόνοις. Αλλά και εν ταύτη -τη χώρα ως πανταχού η διάδοσις του χριστιανισμού συνετέλεσεν εις -ίδρυσιν πόλεων, δι' ιδρύσεως επισκοπών αποτελουσών πυρήνα πόλεως. -Αλλ' εις την ανάπτυξιν των πόλεων κατά μεσαίωνα μεγάλα κωλύματα -παρενέβαλλον το μεν ο φεουδαλισμός, το δε αυτοί οι επίσκοποι. Οι -φεουδάρχαι ηξίουν να διοικώσιν αυτοί τας εν τοις φεούδοις αυτών -κειμένας πόλεις δι' ιδίων διοικητών ή κομήτων, αναγνωρίζοντες μεν -εις τους κατοίκους αυτούς ελευθερίαν τινά, και μη φερόμενοι προς -αυτούς ως προς τους δουλοπαροίκους πενέστας [130] των αγροτικών -κωμών, αλλά και μη επιτρέποντες την ελευθέραν δι' ελευθέρων αυτών -θεσμών ανάπτυξιν. Οι δε επίσκοποι ήθελον να άρχωσιν αυτοί, ως ο -Πάπας εν Ρώμη, εν ταις επισκοπικαίς πόλεσι. Και υπήρχε πλήθος -τοιούτων μικρών επισκοπικών κρατών, ιδίως εν Γερμανία. Αλλά κατά -μεν των επισκόπων αυτών αυτός ο Πάπας προσήλθε βοηθός εις τους -κατοίκους των πόλεων προς κατάλυσιν της κοσμικής αυτών ταύτης -δυνάμεως, καθ' ής αντέπραττον οι Πάπαι. Αι δε εν τοις -φεουδαλικοίς κράτεσι πόλεις διά μακρών αγώνων προς τους -φεουδάρχας κατώρθωσαν μικρόν κατά μικρόν να αναπτύξωσιν ελεύθερον -αστικόν βίον. Το τοιούτον εγένετο πρώτον εν Ιταλία από του 11 -αιώνος και εντεύθεν, είτα δε εν Γαλλία και εν Αγγλία. Και εν -Γερμανία δε από του 10 αιώνος ήρξατο κατά μικρόν η επίδοσις των -πόλεων και του αστικού βίου, καθ' όν τρόπον είπομεν ανωτέρω (σημ. -121), διά συστάσεως στρατιωτικών αποικιών εν τοις προς Ουγγαρίαν -μεθορίοις. Είτα δε καθ' άπασαν την Γερμανίαν ιδρύθησαν αι -λεγόμεναι αυτοκρατορικαί πόλεις, αι απ' ευθείας από του -αυτοκράτορος εξαρτώμεναι και διά τούτο _ελεύθεραι_ (131). Η -μεγάλη επίδοσις των ελευθέρων πόλεων εν τε τη Γερμανία και Ιταλία -και εν άλλαις χώραις Ευρωπαϊκαίς ανήκει εις την επομένην περίοδον -του Μεσαίωνος την μετά τας Σταυροφορίας. - -Ο βίος των πόλεων και καθόλου η ανάπτυξις και πρόοδος των πόλεων -και του αστικού βίου συνετέλεσαν λίαν εις την εκπολιτιστικήν -εξέλιξιν του Μεσαιωνικού βίου, διότι αι πόλεις κατά μικρόν -κατεστάθησαν κέντρα αστικού βίου ελευθέρου, προδρόμου του -ελευθέρου πολιτειακού βίου, έτι δε τέχνης, εμπορίας, βιομηχανίας -και παιδεύσεως και γραμμάτων. - -5. Τα μεσαιωνικά πολιτειακά συντάγματα. - -Τα πολιτειακά συντάγματα ή τα πολιτεύματα της Μεσαιωνικής Ευρώπης -ήσαν μοναρχικά φεουδαλικά πολιτεύματα, ήτοι πολιτεύματα μοναρχικά -άμα και αριστοκρατικά επί φεουδαλικής κληρονομικής αριστοκρατίας -στηριζόμενα, εν οίς ο βασιλεύς ήτο είς των αριστοκρατικών -αρχόντων, ο ανώτατος πάντων κατά την τιμήν, ουχί πάντοτε και κατά -την δύναμιν, εκπροσωπών την ενότητα του κράτους. Η διοίκησις του -κράτους, ανήκεν εις τους κατά τόπους και βαθμούς φεουδάρχας, η δε -γενική του κράτους κυβέρνησις, η διεξαγωγή δηλονότι των εις τα -γενικά συμφέροντα αναφερομένων υποθέσεων, εγίνετο υπό του -ανωτάτου ηγεμόνος, συγκαλούντος κατά χρονικάς περιόδους συμβούλια -των διαφόρων φεουδαλικών τάξεων της τε κοσμικής και της του -κλήρου αριστοκρατίας. Εν Γερμανία του τοιούτου συμβουλίου -(Reichstag = συμβούλιον του κράτους) μετείχον πάντες οι -φεουδάρχαι και οι προϊστάμενοι των αυτοκρατορικών πόλεων, εν -Γαλλία δε αι δύο μνημονευθείσαι αριστοκρατικαί τάξεις, εις άς -προϊόντος του χρόνου προσετέθη και τρίτη τις τάξις των ελευθέρων -γαιοκτημόνων δημιουργηθείσα εν Γαλλία κατά μικρόν από του 11 -αιώνος διά της ελευθερίας των δουλοπαροίκων. Εν Αγγλία και προ -της Νορμανδικής κατακτήσεως ήσαν αι σύνοδοι του λαού (Witen -agemot), περιλαμβάνουσαι πάντας τους εν οιωδήποτε κλάδω του βίου -εξέχοντας πολίτας (διότι εν Αγγλία προ της Νορμανδικής -κατακτήσεως δεν υπήρχε φεουδαλισμός αυστηρός, οίος εν τη -ηπειρωτική Ευρώπη)• μετά δε την Νορμανδικήν κατάκτησιν (1666) το -συμβούλιον πάντων των βαρώνων ή λόρδων του βασιλείου, το -λεγόμενον παρλαμέντον (parliament), ήτο βουλή εν αρχή απλώς των -λόρδων. Εκ των τοιούτων συμβουλίων κατά μικρόν προέκυψαν εν -Αγγλία, εν δε τοις νεωτάτοις χρόνοις εν τη λοιπή Ευρώπη, αφού διά -μεγάλων πολιτικών αγώνων κατέπεσεν ο φεουδαλισμός και επήλθε -μάλλον ή ήττον κοινωνική ισοπέδωσις του λαού, αι νυν λεγόμεναι -εθνικαί αντιπροσωπείαι, ή τα κοινοβούλια των Ευρωπαϊκών λαών. - -6. Εκκλησιαστικά νόμιμα και θεσμοί μεσαιωνικοί. - -Η Εκκλησία, πλην της καθόλου θρησκευτικής ηθικής ροπής αυτής επί -την εκπολιτιστικήν εξέλιξιν του μεσαιωνικού βίου, της -προερχομένης εκ του όλου ηθικού χαρακτήρος της Χριστιανικής -πίστεως και ηθικής διδασκαλίας, συνετέλει εις την τοιαύτην -εξέλιξιν και διά των ιδιαιτέρων αυτής καταστημάτων και θεσμών. Η -Ρώμη μετά της ισχυρώς ωργανωμένης ιεραρχίας της Δυτικής Εκκλησίας -εδημιούργει και εστερέου συνείδησιν της Χριστιανικής ενότητος εν -τοις λαοίς από άκρου εις άκρον της Δύσεως, από των νοτιωτάτων -ακτών της Μεσογείου μέχρι των βορειοτάτων παραλίων της -Σκανδιναυικής χερσονήσου. Και η συνείδησις αυτή ήνου ηθικώς λαούς -εντελώς άλλως, ένεκεν ελλείψεως πάσης άλλης υλικής και -πνευματικής συγκοινωνίας, κεχωρισμένους απ' αλλήλων. Τάγματα -πολυώνυμα μοναχικά διατρέχοντα την Ευρώπην από άκρου εις άκρον -και μοναστήρια πλείστα κατά τόπους απετέλουν δεσμόν τινα -κοινωνικόν και ηθικόν μεταξύ των λαών. Η Ρώμη ως πρωτεύουσα του -Χριστιανικού κόσμου, ως «αιώνιος πόλις», και ο επίσκοπος αυτής ως -υπέρτατος αρχηγός της Εκκλησίας και τοποτηρητής του Χριστού ήσαν -σημείον ενώσεως ου μόνον εσωτερικής, αλλά και εξωτερικής. -Μυριάδες χριστιανών εκ πάσης γωνίας της Δύσεως συνέρρεον εις την -πόλιν ταύτην ως εις μέγα προσκυνητήριον του χριστιανικού κόσμου, -ιδίως κατά παν πεντηκοστόν έτος (ως έτος Ιωβιλαίου), ότε εδίδετο -και άφεσις αμαρτιών εις τους επιχειρούντας τοιαύτην προσκύνησιν. -Ωσαύτως δε και η Παλαιστίνη και η αγία πόλις διά των εκ πάσης γης -χριστιανικής συρρεόντων αυτόσε προσκυνητών ήτο δεσμός ενότητος -ηθικής μεταξύ πάντων των χριστιανικών λαών της Ευρώπης. Πλην -τούτου μεθ' όλας τας ατασθαλίας και την κατάχρησιν της αρχής, εις -ήν παρεξετρέποντο οι δύο την ανωτάτην εν τω χριστιανικώ κόσμω -αρχήν εκπροσωπούντες πάπας και αυτοκράτωρ, και μεθ' όλας τας προς -αλλήλους έριδας αυτών, ενήργουν εκόντες ή άκοντες, φανερώς ή -λεληθότως και αγαθόν τι όπερ του όλου χριστιανικού λαού. {173} Ως -τοιούτον αγαθόν αναφέρομεν την θείαν _εκεχειρίαν_ ή ειρήνην -(Treuga Dei) την εν Βουργουνδία το πρώτον θεσπισθείσαν, είτα δε -υπό του αυτοκράτορος Κορράδου Β' συναινέσει του Πάπα και εις -Ιταλίαν και εις άλλας χώρας της Ευρώπης εισαχθείσαν, τω δε 1057 -υπό του αυτοκράτορος Ερρίκου Γ' γενομένην νόμον του Γερμανικού -κράτους. Κατά τον εκκλησιαστικόν άμα και πολιτικόν νόμον τούτον -απηγορεύετο πάσα μεταξύ χριστιανών ένοπλος μικρά ή μεγάλη -σύγκρουσις, καθ' άς ημέρας ετελείτο λειτουργία εν τη Εκκλησία, -ήτοι από της εσπέρας της Τετάρτης μέχρι της πρωίας της Δευτέρας• -ούτω δε το ήμισυ του έτους και πλέον απηλλάσσετο από των δεινών -των ακαταπαύστως εν τοις χρόνοις εκείνοις μεταξύ των διαφόρων -μικρών φεουδαρχών εν πάση χώρα Ευρωπαϊκή πολέμων. Και αυτά τα -επιτίμια και οι αφορισμοί, οι εξακοντιζόμενοι υπό του Πάπα και -της Εκκλησίας δίκην κεραυνών εναντίον ηγεμόνων και εμποιούντες -αυτοίς τρόμον, μεθ' όλην την κατάχρησιν του τοιούτου ισχυροτάτου -ηθικού όπλου την γινομένην υπό του παπισμού, συνετέλουν εις τον -περιορισμόν της αλόγου αυθαιρεσίας και δεσποτείας των ηγεμόνων. -Πλην τούτου υπό της Εκκλησίας, διά των μοναστηρίων και διά του -κλήρου, εκαλλιεργούντο οπωσούν τα γράμματα κατά τους ζοφερούς -εκείνους χρόνους της αμαθείας, και διά των μοναστηρίων και εν -τοις μοναστηρίοις εσώζοντο τα χειρόγραφα βιβλία της αρχαίας -φιλολογίας. Της Εκκλησίας τέλος κατά μέγα μέρος έργον υπήρξε και -το μέγα γεγονός των Σταυροφοριών, περί ών γενήσεται λόγος εν τη -ιστορία, της επομένης περιόδου. - -7. Γράμματα και παίδευσις, τέχναι, βιομηχανία και εμπόριον εν -Μεσαιωνική Ευρώπη. - -Από του 5 και ιδίως από του 6 μ. Χ. αιώνος, αφού η Ρωμαϊκή -αυτοκρατορία κατελύθη εν τη Δύσει, τοιαύτη επήλθε βαρβαρότης εν -ταις δυτικαίς χώραις της Ευρώπης, ώστε η σπουδή και η καλλιέργεια -των γραμμάτων, η τοσούτον προαχθείσα κατά τους χρόνους της -Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας καθ' απάσας τας Ρωμαϊκάς χώρας της Δύσεως, -εντελώς σχεδόν υπεχώρησεν εις το σκότος της αμαθείας και της -απαιδευσίας. Μόνον εν Ιταλία, ήτις συνεδέετο πάντοτε προς την -Ελληνικήν Ανατολήν, εκαλλιεργούντο οπωσούν τα γράμματα, προ -πάντων μετά την επί του Ιουστινιανού γενομένην ανάκτησιν της -Ιταλίας. Εστία των γραμμάτων, ιδίως εν Ρώμη, εγένοντο τα -πολυπληθή εντός της πόλεως και περί αυτήν Ελληνικά μοναστήρια. Η -δε Κάτω Ιταλία, ήτις και μετά την υπό των Λαγγοβάρδων κατάληψιν -της Άνω Ιταλίας και μετά την από του Ελληνικού κράτους αποστασίαν -της Μέσης Ιταλίας μέχρι του 11 αιώνος υπέκειτο εις το Ελληνικόν -κράτος και μέχρι νυν έν τισι γωνίαις αυτής (εν Σαλεντίνη και εν -Καλαβρία) διατηρεί έτι την Ελληνικήν γλώσσαν, έμεινεν εστία -Ελληνικών γραμμάτων και παιδείας• ιδίως από του 8 αιώνος, ότε -πολλοί πεπαιδευμένοι κληρικοί ένεκα της περί εικόνων έριδος -έφευγον από Κωνσταντινουπόλεως και των άλλων Ελληνικών χωρών της -Ανατολής εις την Κάτω Ιταλίαν. Από της Ιταλίας δε κατά μικρόν η -καλλιέργεια των γραμμάτων διεδόθη και εις την άλλην Ευρώπην. -Πρώτοι εκ των νέων Ευρωπαϊκών λαών των πέραν των Άλπεων ήρξαντο -να καλλιεργώσι τα γράμματα οι Αγγλοσάξονες, αφού περί τα τέλη του -6 αιώνος προσήλθον εις τον Χριστιανισμόν. Εισηγητής της παιδείας -και μάλιστα της Ελληνικής εκκλησιαστικής παιδεύσεως υπήρξε παρ' -αυτοίς ο μνημονευθείς εν τοις έμπροσθεν Έλλην πρωθιεράρχης της -Αγγλίας Θεόδωρος ο Ταρσεύς (κατά τον 7 αιώνα). Κατά τον 7 αιώνα -πάντες σχεδόν οι λόγιοι (κληρικοί το πλείστον) ήσαν Αγγλοσάξονες. -Αγγλοσάξων δε ήτο και ο διδάσκαλος των παίδων του Καρόλου του -Μεγάλου Αλκουίνος. Ο Κάρολος ο Μέγας ειργάσθη υπέρ της -καλλιεργείας των γραμμάτων εν τω μεγάλω κράτει αυτού ιδρύων -σχολεία πολλαχού, καίπερ ων αυτός αγράμματος. Αλλ' επί των -διαδόχων αυτού παρημελήθησαν τα σχολεία και η παίδευσις και -περιωρίσθησαν μόνον εις τα Μοναστήρια και τον Κλήρον. - -Από του 10 αιώνος, ότε ο βασιλικός οίκος της Γερμανίας συνήψε -συγγένειαν προς τον βασιλικον οίκον της Κωνσταντινουπόλεως, και -πολλοί Έλληνες εκ της πόλεως ταύτης μετέβησαν εις την Γερμανίαν, -ήρξαντο και εν Γερμανία αι πρώται αρχαί της σπουδής των Ελληνικών -γραμμάτων. Αλλ' η παίδευσις η μεσαιωνική συνίστατο κυρίως εν τη -σπουδή της Λατινικής γλώσσης και φιλολογίας, ιδίως της -εκκλησιαστικής. Λατινική δε ήτο και η γλώσσα, εν ή έγραφον πάντες -οι λόγιοι• αύτη δε ήτο και επίσημος γλώσσα των κυβερνήσεων. Αλλ' -εν ταις νεολατινικαίς ή Ρωμανικαίς χώραις η υπό του λαού -λαλουμένη γλώσσα είχε την δημώδη αυτής ποίησιν, εν τη γλώσση δε -ταύτη ανεπτύχθη η ποίησις η ιπποτική του Μεσαίωνος και οι μύθοι -οι ποιητικοί. Ούτω δε ήρξατο να παράγηται κατά μικρόν προς τη -λογία φιλολογία, τη καλουμένη Λατινική, των πεπαιδευμένων η -δημοτική η λεγομένη Romance ήτοι _Ρωμανική_ (ήτοι νεολατινική, -Γαλλική, Ιταλική, Ισπανική) ή Ρωμαντική (132). {175} Επιστήμη -εκαλλιεργείτο εν τω Μεσαίωνι μόνον η Θεολογία καί τις φιλοσοφία -καλουμένη Αριστοτελική, ως δήθεν στηριζομένη επί του φιλοσοφικού -συστήματος του Αριστοτέλους, πράγματι δε μόνον τύποις της λογικής -του Αριστοτέλους χρωμένη (133), φιλοσοφία λίαν πενιχρά, ήν -έλαβον οι εν Ευρώπη από των εν Ισπανία μωαμεθανών Αράβων. Παρά -των Αράβων δε τούτων, παρ' οίς από Βυζαντίου κατά τους χρόνους -τούτους διεδόθησαν ου μόνον η σπουδή του Αριστοτέλους, αλλά και -αι επιστήμαι αι μαθηματικαί, η γεωγραφία, η αστρονομία, η -ιατρική, μεγάλως υπ' αυτών τούτων καλλιεργηθείσαι και -αναπτυχθείσαι, έλαβεν η νέα Ευρώπη και των άλλων επιστημών τας -αρχάς (134), αίτινες από του 13 αιώνος μόνον ήρξαντο λαμβάνουσαι -ελευθέραν και αυτοτελή ανάπτυξιν εν Ευρώπη. - -Η ανάπτυξις των καλών τεχνών περιωρίζετο κατά τον Μεσαίωνα εις -την αρχιτεκτονικήν (την Γοτθικού ρυθμού) αναγομένη και αύτη -κυρίως εις την μετά τας σταυροφορίας περίοδον. Η δε της γλυπτικής -και ζωγραφικής επίδοσις ανήκει κυρίως εις τους εσχάτους χρόνους -του Μεσαίωνος. Της μουσικής η ανάπτυξις περιορίζεται κυρίως εν τη -Εκκλησία. Εν ταύτη επικρατεί η Ελληνική εκκλησιαστική μουσική -διαδοθείσα εν τη Δύσει ιδίως κατά τον Δ' μ. Χ. αιώνα διά του -επισκόπου Μεδιολάνων Αμβροσίου, και τον 6 αιώνα διά του πάπα -Γρηγορίου Α'. Από του 8 μ. Χ. αιώνος ήρξεν εν τη Δυτική εκκλησία -η χρήσις του μεγάλου μουσικού οργάνου του καλουμένου _Οργάνου_ -(αρμονίου), εισαχθέντος πάλιν από της Ελληνικής Ανατολής, ότε ο -βασιλεύς Κωνσταντίνος Ε' έπεμψεν όργανον ως δώρον εις τον Πιπίνον -τον Βραχύν (757), βραδύτερον δε και έτερον εις τον Κάρολον τον -Μέγαν. Από του 12 αιώνος η Ευρωπαϊκή μουσική ήρξατο λαμβάνουσα -ιδιόρρυθμον ανάδειξιν. - -Βιομηχανία και βιομηχάνων τεχνών η ανάπτυξις ήτο λίαν πενιχρά εν -τη μεσαιωνική Ευρώπη προ του 11 αιώνος, ωσαύτως δε και η εμπορία, -ένεκα της περί την συγκοινωνίαν δυσχερείας. Το μέγα εμπόριον της -όλης Ευρώπης ήτο σχεδόν μόνη η Κωνσταντινούπολις. Αλλά και η προς -ταύτην εμπορική επιμιξία έλαβεν επίδοσιν κυρίως από του 11 αιώνος -διά των Ιταλικών πόλεων, και έτι πρότερον εν σμικρώ μέτρω διά της -Μασσαλίας. Κέντρα σπουδαία της προς την ανατολικήν Ευρώπην και -βόρειον Ασίαν συγκοινωνίας ήσαν δύο Σλαυικαί πόλεις Κίεβον και -Νοβογορόδ, ιδρυθείσαι κατά τον 6 μ. Χ. αιώνα (ίδε κατωτέρω). Η -δυτική μεσόγειος ήτο τότε θάλασσα πειρατών Σαρακηνών μη παρέχουσα -ασφάλειαν εις την ναυτιλίαν, αι δε κατά τας βορείους θαλάσσας και -τον Ωκεανόν μέχρι Αμερικής τολμηραί θαλασσοπορίαι των Νορμανδών -ήσαν επιδρομαί πειρατικαί, ουχί μόνον μη προάγουσαι την εμπορίαν, -αλλά και κωλύουσαι τα μέγιστα την εμπορικήν συγκοινωνίαν. Μεγάλη -ανάπτυξις θαλασσοπλοίας και εμπορίας κατά γην και κατά θάλασσαν -ήρξατο κατά την επομένην περίοδον των σταυροφοριών. - -Τοιαύτη εν κεφαλαίω η ιστορία της Μεσαιωνικής Ευρώπης μέχρι του -τέλους του 11 μ. Χ. αιώνος. Νυν επανερχόμεθα εις την Ανατολήν. - - - -ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Θ' - -Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΑΡΑΒΩΝ ΑΠΟ ΤΩΝ ΜΕΣΩΝ ΤΟΥ 8 Μ. Χ. -ΑΙΩΝΟΣ ΜΕΧΡΙ ΤΩΝ ΜΕΣΩΝ ΤΟΥ 9 Μ. Χ. ΑΙΩΝΟΣ - - - -1. Πτώσις των Ουμμεϊαδών. Η δυναστεία των Αββασιδών Χαλιφών. - -Καθ' ούς χρόνους ήρχον εν τω Ελληνικώ κράτει οι μεγάλοι της -Ισαυρικής λεγομένης δυναστείας βασιλείς Λέων Γ' και Κωνσταντίνος -Ε' και η δυτική και Μέση Ευρώπη ανεμορφούτο διά του μεγάλου -κράτους Καρόλου του Μεγάλου, εν τω Αραβικώ μωαμεθανικώ κράτει -επήρχετο μεγάλη δυναστική μεταβολή, μεγάλως επιδράσασα επί τας -τύχας του Μωαμεθανικού κόσμου. Η δυναστεία των Ουμμεϊαδών χαλιφών -έπεσε περί τα 750 π. Χ. υπό επαναστάσεις αρξαμένας εν Περσία υπό -τον εκ του οίκου του Μωάμεθ (εκ του αδελφού του πάππου αυτού -Αββά) καταγόμενον Άραβα Αβουλαββά και ταχέως εκταθείσας μέχρι -Συρίας και Δαμασκού. Ο τελευταίος εν Δαμασκώ άρξας Ουμμεϊάδης -χαλίφης Μερβάν Β' ηττήθη και εφονεύθη υπό των επαναστατών. Και ο -Αβουλαββάς ως χαλίφης εισήλασεν εις Δαμασκόν και εγένετο αρχηγός -νέας δυναστείας χαλιφών, της των Αββασιδών. Η δυναστεία αύτη, -καίπερ καταγομένη εκ του οίκου εις όν ανήκεν ο Μωάμεθ (εκ του -οίκου Χασέμ), δεν κατήγετο απ' ευθείας από του Μωάμεθ ως η των -Φατιμιδών (ίδ. σελ. 112), ούτε ήτο Σεϊτική ως αύτη (ίδ. σελ. -113), αλλά Σουννιτική ως η των Ουμμεϊαδών. Αλλ' ως πολεμία των -Ουμμεϊαδών κατεδίωξε τούτους απηνώς εν πάση τη Ανατολή και -κατέσφαξε πάντα τα μέλη της δυναστείας (ενενήκοντα τον αριθμόν). -{177} Είς μόνον Ουμμεϊάδης, ο Αβδουρραχμάν, κατώρθωσε να διαφύγη -το ξίφος του Αββασίδου χαλίφου. Ούτος φυγών κρυφίως από της -Συρίας εις Αίγυπτον και διελθών τας αχανείς εκτάσεις της βορείου -Αφρικής αγνώριστος, εν μέσω μυρίων περιπετειών αφίκετο εις -Ισπανίαν, ένθα οι πολυπληθείς οπαδοί του οίκου αυτού ανεγνώρισαν -αυτόν ως Χαλίφην. Ούτω δε ο Μωαμεθανικός κόσμος διηρέθη περί τα -μέσα του 8 μ. Χ. αιώνος υπό δύο Χαλιφείας, την εν Ασία και Αφρική -άρχουσαν χαλιφικήν δυναστείαν των Αββασιδών, και την εν Ισπανία -άρχουσαν, παροδικώς δε και επί την πέραν του Ηρακλείου πορθμού εν -Αφρική Μαυριτανίαν εκτείνασαν την αρχήν αυτής χαλιφικήν -δυναστείαν των Ουμμεϊαδών. Των δυναστειών τούτων η ασυγκρίτως -ισχυροτέρα και περιφανεστέρα και εν τω μωαμεθανικώ κόσμω και -εκτός αυτού σεβαστοτέρα ην η πρώτη, η εκπροσωπούσα την αληθή -δύναμιν του Ισλάμ. Αλλ' οπωσδήποτε και ούτως ο μωαμεθανικός -κόσμος απώλεσε την πρώτην αυτού ενότητα και ηθικήν δύναμιν. Εν -τούτοις επί ικανόν έτι έλαμψαν αμφότεροι οι χαλιφικοί οίκοι, ο τε -της Ανατολής και ο της Ισπανίας. - -2. Ο χαλιφικός οίκος των Αββασιδών. - -Ο πρώτος Αβδασίδης χαλίφης Αβουλαββάς ο επικαλούμενος Ελσαφφάχ -ήτοι σφαγεύς, διότι εν ονόματι αυτού ο θείος αυτού Αβδαλλάχ -(135)κατέσφαξε δολίως 90 Ουμμεϊάδας, ήρξε τέσσαρα μόνον έτη (750- -753) και αποθανών τω 753 κατέλιπε την αρχήν εις τον αδελφόν αυτού -Αβού-Δζαφάρ-αλμανσούρ (753-754). Ο χαλίφης ούτος μετέθηκε την -έδραν της χαλιφείας από της Δαμασκού εις την παρά τας όχθας του -Τίγρητος αρχαίαν Βαβυλωνιακήν πόλιν Βαγδάτιον, ευρύνας και -καλλωπίσας την πόλιν ταύτην και καλέσας αυτήν Δαρασσαλάμι = οίκον -σωτηρίας. Τον χαλίφην τούτον, αποθανόντα τω 775, διεδέξατο ο υιός -αυτού Μωάμεθ Α' Αλμαχαδί, ελευθεριώτατος γενόμενος εν ταις -δημοσίαις δαπάναις, κατασκευάσας μεγάλας οδούς ανά παν το κράτος -(εν αίς και την από Βαγδατίου μέχρι Μέκκας οδόν των προσκυνητών) -και σταθμούς και πανδοχεία τα λεγόμενα εν τη Ανατολή συνήθως -Καραβανσαράια (136), έτι δε στήλας λιθίνας σημειούσας τας -αποστάσεις. Ο Αλμαχαδί ήλθεν εις πόλεμον, καθά είδομεν, προς την -αυτοκράτειραν Ειρήνην και υπέβαλεν αυτήν διά του υιού αυτού -Αρούν-αλ-ρασίτ εις φόρου απότισιν. Τον Αλμαχαδί τελευτήσαντα τω -785 διεδέξατο ο υιός αυτού Αρούν-αλ-ρασίτ, ήτοι Αρούν (Ααρών) ο -Δίκαιος, διότι ήτο πεφημισμένος διά την επιμέλειαν αυτού περί -απονομής εν τω κράτει αυστηράς δικαιοσύνης. Η κυβέρνησις του -Αββασίδου τούτου χαλίφου, όστις ενίκησε και εταπείνωσε τον Έλληνα -αυτοκράτορα Νικηφόρον Α', τον διάδοχον της Ειρήνης, και συνήψε -σχέσεις φιλικάς προς τον βασιλέα των Φράγκων Κάρολον τον Μέγαν -(ίδε σελ. 145), θεωρείται το λαμπρότατον σημείον της δυνάμεως και -δόξης του χαλιφικού κράτους των Αββασιδών. - -3. Ο χρυσούς αιών του Αραβικού πολιτισμού. - -{178} Ο Αρούν μεθ' όλην την επί συνέσει φήμην αυτού διέπραξε το -λάθος να διανείμη το κράτος μεταξύ των τριών υιών αυτού, του -πρεσβυτάτου Αμίν έχοντος ως χαλίφου την υπερτάτην κυριαρχίαν επί -των δύο άλλων. Αλλ' εντεύθεν προέκυψαν μετά τον θάνατον του Αρούν -εμφύλιοι πόλεμοι, εν οίς εφονεύθη ο Αμίν (813), και ο Μαμούν, ο -δεύτερος των αδελφών, έμεινε μόνος κύριος του κράτους, άρξας -μέχρι του 833. Ο Μαμούν, όστις περιήλθεν εις εχθρικάς τε και -φιλικάς σχέσεις προς τον Έλληνα αυτοκράτορα Θεόφιλον, δεξάμενος -παρ' αυτού μεγαλοπρεπή πρεσβείαν, εφημίσθη διά την μεγάλην προς -τα γράμματα και τας επιστήμας αγάπην. Επί του Μαμούν μεγίστην -έλαβεν επίδοσιν εν τω Αραβικώ κράτει η από του Μανσούρ αρξαμένη -και επί του Μαχαδί και του Αρούν-αλ-ρασίτ προαχθείσα θεραπεία της -ποιήσεως, των γραμμάτων και των επιστημών. Ιδίως δε -εκαλλιεργήθησαν λαμπρώς η σπουδή της Χρονογραφικής ιστορίας, της -Φιλοσοφίας της Αριστοτελικής (της Λογικής, ή της διαλεκτικής, ίδε -σελ. 175, εφαρμοζομένης εις την μετά των θεμελιωδών αρχών της -μωαμεθανικής θρησκείας συνδυαζομένην φιλοσοφίαν), της Θεολογίας -της μωαμεθανικής, της Νομικής, της Ιατρικής, της Γεωγραφίας, των -Μαθηματικών και της Αστρονομίας. Και επ' αυτού μετεφράσθησαν εκ -του Ελληνικού εις το Αραβικόν συγγράμματα των αρχαίων Ελλήνων -ιατρών Ιπποκράτους και Γαληνού• μετεφράσθησαν δ' επίσης η -Γεωμετρία του Ευκλείδου και η Γεωγραφία του Πτολεμαίου. Λέγεται -μάλιστα ότι ο Μαμούν έν τινι προς τον Έλληνα αυτοκράτορα συνθήκη -ειρήνης ως όρον κυριώτατον προέτεινε την εις αυτόν παράδοσιν -εκατοντάδων τινών αντιγράφων του Αριστοτέλους και άλλων Ελλήνων -συγγραφέων. Τον Μαμούν αποθανόντα τω 833 διεδέξατο ο αδελφός -αυτού Αλμουτασσέμ (833-842), ο τελευταίος των μεγάλων χαλιφών του -Αββασιδικού οίκου, σύγχρονος του αυτοκράτορος Θεοφίλου, προς όν -ήλθεν εις μέγαν πόλεμον (836), εν ώ κατ' αρχάς ηττήθη, είτα δε -εγένετο νικητής. Μετά τον Αλμουτασσέμ άρχεται η παρακμή του -κράτους των Αββασιδών χαλιφών και καθόλου της Αραβικής δυνάμεως -ως και της Αραβικής φυλής εν Ασία. Η δύναμις και το κράτος του -Μωαμεθανισμού μεταβαίνουσιν εν Ασία κατά μικρόν εις άλλας φυλάς -Ασιατικάς, εις την Περσικήν και προ πάντων εις την Τουρκικήν, -αίτινες νέαν δίδουσι ζωήν και δύναμιν εις το Ισλάμ. Αλλά, -μεχρισού επέλθη αυτή η μεταβολή και μετάστασις δυνάμεως, -εμεσολάβησε χρονική περίοδος εξασθενώσασα το Ισλάμ εν Ασία, καθ' -ήν μεγαλουργοί αυτοκράτορες Έλληνες κατώρθωσαν επί τινα χρόνον ν' -ανυψώσωσιν εν Ασία την δύναμιν του χριστιανικού Ελληνισμού. Αλλά -ταύτα θέλομεν αφηγηθή εν τη ιστορία τη Βυζαντιακή, εις ήν -επανερχόμεθα, αφού είπωμεν ελάχιστα τινα και περί, του εν Ισπανία -χαλιφικού κράτους των Ουμμεϊαδών. - -4. Το εν Ισπανία κράτος των Ουμμεϊαδών χαλιφών. - -Ο μόνος εκ της σφαγής του οίκου των Ουμμεϊαδών διασωθείς -Ουμμεϊάδης Αβδουραχμάν μετά πλείστας περιπετείας ίδρυσε, καθώς -είπομεν, εν Ισπανία κράτος χαλιφικόν νέον (759). Ο Αβδουραχμάν Α' -(άρξας από 759 μέχρι 788) είναι γνωστός εν τη Ευρωπαϊκή ιστορία -της Δύσεως ιδίως ένεκα του κατ' αυτού πολέμου του Καρόλου του -Μεγάλου (788), νικήσαντος αυτόν και αφαιρέσαντος την μεταξύ των -Πυρηναίων και του Ίβηρος ποταμού Ισπανικήν χώραν, ήν προσέθηκεν -εις το μέγα Φραγκικόν αυτού κράτος. Ο χαλίφης ούτος κατέστησε -πρωτεύουσαν του κράτους αυτού την Κορδούβαν, ένθα έκτισε και την -περίφημον ακρόπολιν και παλάτιον αυτού, το γνωστόν υπό το όνομα -Αλκαζάρ. - -Εκ των διαδόχων του Αβδουραχμάν Α' άξιοι μνείας είναι ο Χακήμ Α' -(796-822) ένεκα της προστασίας, ήν έδωκεν εν τω κράτει αυτού εις -τα γράμματα, εις την μουσικήν και εις την ποίησιν. Ο χαλίφης δε -ούτος κατήρτισε πρώτος στόλον μέγαν εν τη Δυτική Μεσογείω -τεταγμένον υπό αρχηγόν, καλούμενον, ως συνήθως παρά τοις Άραψιν, -Αμιρ-αλμά, ήτοι Κύριον επί των υδάτων, οπόθεν εδημιουργήθη κατά -παραφθοράν το κοινόν παρά πάσι τοις Ευρωπαίοις και εν πάσαις ταις -Ευρωπαϊκαίς γλώσσαις όνομα amiral (Γαλλ., ή admiral Γερμαν., μετά -των συνθέτων και παραγώγων αυτού, vice-amiral, contre-amiral, -amirauté). Συγχρόνως δε ανεπτύχθη κατά τους χρόνους τούτους και η -πειρατεία η Αραβοϊσπανική. Επί του υιού και διαδόχου του Χακήμ -Αβδουρραχμάν Β' έτι μάλλον ανεπτύχθη η πειρατεία αύτη, πειραταί -δε εξ Ανδαλουσίας της Ισπανίας ορμώμενοι αφήρεσαν τω 823 από του -Ελληνικού κράτους την Κρήτην. Ο χαλίφης ούτος συνήψε σχέσεις προς -τον Έλληνα αυτοκράτορα Θεόφιλον, δεξάμενος πρεσβείαν αυτού και -πέμψας και αυτός πρεσβείαν εις Κωνσταντινούπολιν. Αλλ' αι -διαπραγματεύσεις αι γενόμεναι τότε μεταξύ των δύο ηγεμόνων προς -συνομολόγησιν συμμαχίας εναντίον του Αββασίδου χαλίφου έμειναν -άνευ αποτελέσματος. - -{180} Και ο Αβδουραχμάν εθεράπευσε μεγαλοπρεπώς εν τω κράτει -αυτού τα γράμματα, την μουσικήν και την ποιητικήν. Εκ δε των μετά -τον χαλίφην τούτον ανελθόντων εις τον θρόνον της Κορδούβης -χαλιφών επισημότατος είναι ο Αβδουρραχμάν Γ' (912-961). Επί -τούτου το εν Ισπανία κράτος των Ουμμεϊαδών εξίκετο εις το ύψιστον -σημείον της εξωτερικής δυνάμεως και της εσωτερικής ακμής και -πολιτισμού. Ο χαλίφης ούτος συνήψε σχέσεις προς το Ελληνικόν -κράτος, ένθα εβασίλευεν ο Κωνσταντίνος Ζ' ο Πορφυρογέννητος, -δεξάμενος πρεσβείαν Ελληνικήν εν Κορδούβη και πέμψας εις -Κωνσταντινούπολιν και αυτός πρέσβεις, ανταλλάξας δε ομοίας -πρεσβείας και προς τον ισχυρόν βασιλέα των Γερμανών Όθωνα Α'. Τον -Αβδουραχμάν Γ' τελευτήσαντα τω 961 διεδέξατο ο υιός αυτού Χακήμ -Β' (961-976), όστις εκτήσατο μεγίστην δόξαν εν τη ιστορία, διότι -μετ' αγάπης αφωσιώθη προς την εν τω κράτει αυτού καλλιέργειαν της -ποιήσεως, των γραμμάτων και των επιστημών. Ο χαλίφης ούτος -εποιήσατο τεραστίας δαπάνας εκ των πόρων του κράτους, ίνα -καταρτίση εν Κορδούβη βιβλιοθήκην μοναδικήν εν τω τότε κόσμω διά -τε το πλήθος των εν αυτώ 600 χιλ. τόμων και διά το σπάνιον και -πολύτιμον των εκ πασών των χωρών της Ανατολής μετά μεγίστης -επιμελείας συλλεγέντων βιβλίων (137). Μετά τον Χακίμ Β' το -κράτος των Ουμμεϊαδών ήρξατο να παρακμάζη στρατιωτικώς προ πάντων -ένεκα της διηνεκούς επιδόσεως των εν ταις βορείοις χώραις της -Ιβηρικής χερσονήσου μικρών χριστιανικών κρατών, Λεώνος, Ναβάρρας, -Καστιλίας, Αραγωνίας, εις ά κατά τον επόμενον (11) αιώνα -προσετέθη και το της Πορτογαλλίας. Από του 11 αιώνος η ιστορία -της Ισπανίας περιστρέφεται περί τους αδιαλείπτους πολέμους των -χριστιανικών κρατών εναντίον των Αράβων, οίτινες απωθούμενοι -διηνεκώς κατά μικρόν περιωρίσθησαν εις τα νότια της χερσονήσου, -ένθα τα λείψανα αυτών διατηρηθέντα μέχρι του τέλους του 15 αιώνος -εξεβλήθησαν τότε ολοσχερώς υπό της ηνωμένης μεγάλης χριστιανικής -Ισπανίας. - - - -ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ι'. - -ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ ΑΠΟ ΤΩΝ ΑΡΧΩΝ -ΤΟΥ 9 ΜΕΧΡΙ ΤΩΝ ΜΕΣΩΝ ΤΟΥ 11 Μ. Χ. ΑΙΩΝΟΣ - - - -1. Το από του Νικηφόρου Α' μέχρι του Λέοντος Ε' -(803-813 μ. Χ.). - -Ο μετά την καθαίρεσιν της Ειρήνης ανελθών εις τον θρόνον -Νικηφόρος Α' ήτο μεν ανήρ δραστήριος και ρέκτης [138], και ως -πρώην υπουργός των Οικονομικών επεμελήθη καλώς της διευθετήσεως -των οικονομικών του Κράτους, αλλ' ένεκα της μεγάλης αυτού -αυστηρότητος περί την διαρρύθμισιν των οικονομικών και ιδίως -διότι εξέτεινε τας υπέρ του κράτους οικονομικάς μεταρρυθμίσεις -και επί τα τέως αφορολόγητα, εκκλησιαστικά και ιδίως μοναστηριακά -κτήματα, εξήγειρε πολλήν καθ' εαυτού κατακραυγήν του Κλήρου. -Υπήρξε δε ατυχής και εν ταις εν Ασία και Ευρώπη πολεμικαίς αυτού -επιχειρήσεσι. Και εν Ασία μεν θελήσας να απαλλαγή του -επονειδίστου φόρου, εις όν είχεν υποβληθή το κράτος επί της -Ειρήνης υπό του Αββασίδου χαλίφου Αλμαχαδί (σ. 130), και διά -τούτο περιελθών εις πόλεμον προς τον υιόν και διάδοχον του -Αλμαχαδί περιώνυμον χαλίφην Αρούν-αλ-ρασίτ έπαθεν ήττας δεινάς, -και υπεβλήθη (808) εις νέους έτι ταπεινωτικωτέρους όρους ειρήνης. -Αλλ' ο κατ' ευτυχή σύμπτωσιν μετ' ολίγον επελθών θάνατος του -Αρούν (809) και οι επακολουθήσαντες τω θανάτω αυτού μεταξύ των -υιών εμφύλιοι περί της διανομής του κράτους πόλεμοι (σελ. 178) -απήλλαξαν το Ελληνικόν κράτος της εκπληρώσεως των ταπεινωτικών -όρων της ειρήνης. - -Ατυχέστατος υπήρξε και ο κατά Βουλγάρων εν Ευρώπη πόλεμος, όν -επεχείρησεν ο Νικηφόρος τω 810. Αλλά προ του πολέμου τούτου -έχομεν ν' αναγράψωμεν γεγονός τι ευτυχές της βασιλείας του -Νικηφόρου Α' επελθόν εν Πελοποννήσω τω 807. Κατά το έτος τούτο οι -εν Πελοποννήσω, εν Αχαΐα δηλονότι και Αρκαδία Σλαύοι, -επαναστάντες κατά των Ελλήνων επετέθησαν κατά των Πατρών και -επολιόρκησαν στενώς την λίαν ανθηράν τότε ταύτην πόλιν της -Πελοποννήσου. Μάτην οι πολιορκούμενοι κάτοικοι των Πατρών -προσεδόκων βοήθειαν από της Κορίνθου, ένθα ήδρευεν ο στρατηγός -της Πελοποννήσου, ήτοι ο στρατιωτικός και πολιτικός διοικητής της -χερσονήσου. Αλλά κατά την κρίσιμον ταύτην στιγμήν διαδοθείσης, -ένεκα τυχαίου γεγονότος, της φήμης ότι επήρχετο στρατός προς -ελευθέρωσιν των πολιορκουμένων, τοσούτου επληρώθησαν θάρρους οι -πολιορκούμενοι Πατρείς, ώστε ποιησάμενοι έξοδον κατετρόπωσαν τους -βαρβάρους και τοσούτον όλεθρον επήνεγκον αυτοίς, ώστε επήλθεν -έκτοτε η οριστική εν Πελοποννήσω καταστροφή των Σλαύων. Τούτων οι -κατά Πατρών επελθόντες, όσοι εξ αυτών επέζησαν τη μεγάλη -καταστροφή, εγένοντο δούλοι του Αγίου Ανδρέου του πολιούχου της -πόλεως, ήτοι της Μητροπόλεως των Πατρών διότι, ότε μετά το -γεγονός εγνώσθη ότι δεν ήτο αληθής η φήμη η περί αφίξεως βοηθείας -από Κορίνθου, το θαύμα της απροσδοκήτου νίκης απεδόθη εις την -βοήθειαν του Αγίου Ανδρέου. Το γεγονός τούτο μαρτυρεί προς τοις -άλλοις πόσον αβάσιμα ήσαν τα λεχθέντα υπό του Φαλλμεράυερ περί -της εντελούς, υπό των Σλαύων εξολοθρεύσεως των Ελλήνων της -Πελοποννήσου, αφού το ιστορηθέν γεγονός μαρτυρεί ότι οι Σλαύοι -ήσαν υπήκοοι των Ελλήνων και ότι επαναστάντες κατά τούτων έπαθον -καταστροφήν υπό των κατοίκων μιας μόνης πόλεως εξαφανίσασαν -σχεδόν το όνομα αυτών από της Πελοποννήσου. Ολίγιστα λείψανα -Σλαύων διετηρήθησαν έτι έν τισι ορειναίς χώραις και ιδίως περί -τον Ταΰγετον, απορροφηθέντα και ταύτα βραδύτερον υπό του -Ελληνισμού, αφού προσήλθον εις τον Χριστιανισμόν. - -Ηγεμών των Βουλγάρων, οίτινες είχον λίαν αποθρασυνθή εκ των κατά -του στρατού της βασιλίσσης Ειρήνης επιτυχιών, ήτο νυν ο Κρούμμος. -Κατά τούτου επήλθεν ο Νικηφόρος και επιτυχώς πολεμήσας εν αρχή, -αφού υπερβάς τον Αίμον εισεχώρησεν εις τα ένδον της χώρας, ευρέθη -αίφνης περικεκυκλωμένος υπό των εν τοις δάσεσιν ελλοχευόντων -πολυπληθών Βουλγαρικών στιφών. Μετ' απεγνωσμένης ανδρείας -ηγωνίσθησαν νυν ο βασιλεύς και οι περί αυτόν, αλλά κατεστράφησαν -ολοσχερώς, εφονεύθη δε και αυτός ο Νικηφόρος (811). Ο των -Βουλγάρων ηγεμών, ότε ο νεκρός του Νικηφόρου ευρέθη υπό τούτων, -απέκοψε την κεφαλήν του νεκρού και κατ' έθιμον βαρβαρώτατον των -βαρβάρων νικητών μετεποίησε το κρανίον εις ιδιαίτερον αυτού -ποτήριον. Μετά την φοβεράν ταύτην καταστροφήν, ήν έπαθεν ο -Ελληνικός στρατός εν Βουλγαρία, οι Βούλγαροι υπερβάντες υπό τον -Κρούμμον τον Αίμον εξεχύθησαν εις την Θράκην και προυχώρησαν -λεηλατούντες και τα πάντα καταστρέφοντες προς την Αδριανούπολιν, -καθ' όν χρόνον ήριζον περί της αυτοκρατορικής αρχής ο Σταυράκιος -ο υιός του Νικηφόρου και ο επί θυγατρός γαμβρός τούτου Μιχαήλ ο -Ραγγαβέ. Τέλος υπερίσχυσεν ο Μιχαήλ, αφού ο Σταυράκιος μετά -δίμηνον βασιλείαν έλαβε το μοναχικόν σχήμα και απήλθεν εις -μοναστήριον. Αλλ' ο Μιχαήλ Α' έδειξε τοσαύτην αδράνειαν, ώστε οι -Βούλγαροι μετά νέαν περί την Αδριανούπολιν νίκην επολιόρκησαν την -πόλιν ταύτην, επήρχοντο δε συγχρόνως και κατά της -Κωνσταντινουπόλεως, ένθα κατέφυγεν ο Μιχαήλ μετά των λειψάνων του -ηττηθέντος στρατού. Εις τοιαύτην δε προελθόντων των πραγμάτων -κατάστασιν και κινδυνευούσης αυτής της πρωτευούσης και μετ' αυτής -άπαντος του κράτους, τρεις γενναίοι αρχηγοί του στρατού, Λέων ο -Αρμένιος καλούμενος, διότι κατήγετο εξ Αρμενίων προγόνων, Μιχαήλ -ο Παφλαγών ή Φρυξ και Θωμάς ο Καππαδόκης, συνεφώνησαν να σώσωσι -το κράτος καθαιρούντες τον Μιχαήλ και αναβιβάζοντες εις την -βασιλικήν αρχήν ένα εξ εαυτών. Έλαβε δε τον θρόνον τότε διά της -συμφωνίας ταύτης ο Λέων Ε' (813-820), του Μιχαήλ Α' λαβόντος το -μοναχικόν σχήμα. - -Καθ' όν χρόνον ο Λέων Ε' ανήλθεν εις τον θρόνον, ο Κρούμμος και -οι Βούλγαροι ευρίσκοντο ήδη προ των τειχών της Κωνσταντινουπόλεως -ένθα ο Κρούμμος ετέλει τας βαρβάρους, μετ' ανθρωποθυσίας -συνδεομένας τελετάς αυτού. Αλλ' η υπό των Βουλγάρων πολιορκουμένη -πόλις κατά θάλασσαν ελευθέραν έχουσα την συγκοινωνίαν δεν ηπόρει -των επιτηδείων, τουναντίον δε οι Βούλγαροι, ενσκήψαντος κατά το -έτος εκείνο, (813-814) βαρέος χειμώνος, υποφέροντες υπ' απορίας -τροφών διεσκεδάσθησαν -[139] προς εύρεσιν τροφής εις τας πέριξ της πόλεως κώμας και -κωμοπόλεις, ας είχον ερημώσει προ μικρού. Εν τω μεταξύ ο Λέων -ενισχύσας τον στρατόν αυτού εκ θαλάσσης εποιήσατο έξοδον εκ της -πόλεως και καταδιώκων τα διεσκεδασμένα Βουλγαρικά στίφη επήνεγκεν -αυτοίς (13 Απριλίου 814) φοβερωτάτην καταστροφήν παρά την -Μεσημβρίαν. Η μάχη αρξαμένη από απροσδοκήτου εναντίον του -στρατοπέδου του Κρούμμου νυκτερινής επιθέσεως ταχέως μετεβλήθη -εις σφαγήν φοβεράν, καθ' ήν επληγώθη και ο Κρούμμος και απέθανε -μετ' ολίγον εκ των πληγών. Έκτοτε οι Βούλγαροι επί 70 περίπου έτη -απέσχον πάσης εις το κράτος επιδρομής και το όνομα της Μεσημβρίας -κατέλιπεν αυτοίς μνήμην εξεγείρουσαν φρίκην. - -Ο Λέων, ο τοσούτον γενναίος δειχθείς εν πολέμοις, εφάνη και εν τη -εσωτερική διοικήσει του κράτους ικανώτατος, αντιληπτικώτατος ων -καθόλου των πραγμάτων της κυβερνήσεως και ιδίως επιμεληθείς μετά -ζήλου της δικαιοσύνης. Αλλ' ατυχώς ανακινήσας αύθις, κατ' -απαίτησιν του στρατού το ζήτημα των εικόνων εναντίον των υπό της -Ζ' Οικουμενικής Συνόδου θεσπισθέντων περιεπλάκη εις νέας έριδας -εκκλησιαστικάς προς τον κλήρον και ιδίως προς τους μοναχούς, ών -μέγας αντιπρόσωπος ήτο τότε ο της εν Κωνσταντινουπόλει μονής του -Στουδίου ηγούμενος Θεόδωρος ο Στουδίτης. Η τοιαύτη πολιτική του -βασιλέως πολλάς εξήγειρε κατ' αυτού δυσαρεσκείας. Ταύτας δε -επωφεληθείς ο μνημονευθείς Μιχαήλ ο στρατηγός, όστις ήτο -δυσηρεστημένος κατά του Λέοντος, διότι δεν μετέσχε της εξουσίας -καθ' ό μέτρον ηξίου, συνώμοσε μετ' άλλων εναντίον του βασιλέως. Η -συνωμοσία απεκαλύφθη και οι συνωμόται συνελήφθησαν και έμελλον να -φονευθώσιν. Αλλ' αναβληθείσης της εκτελέσεως του θανάτου αυτών, -ένεκα της παρεμπιπτούσης εορτής της Χριστού Γεννήσεως, οι μήπω -συλληφθέντες εκ των συνωμοτών ακριβώς την ημέραν της μεγάλης -εορτής εισέδυσαν, μετεσχηματισμένοι εις ιερείς, εις τον ναόν των -ανακτόρων και εφόνευσαν εκεί τον βασιλέα, καθ' ήν ώραν έψαλλεν -επί του θρόνου τας _Καταβασίας_ λεγομένας ωδάς της Εορτής (25 -Δεκεμβρίου 820). - -Οι συνωμόται ώρμησαν ευθύς μετά τον φόνον εις τας φυλακάς και -ελευθερώσαντες τον Μιχαήλ ήγαγον αυτόν εις τον Ιππόδρομον και -ανηγόρευσαν βασιλέα. - - -2. Μιχαήλ Β' ο Τραυλός (820-829 μ. Χ.). - -Ο Μιχαήλ Β' ο επικαλούμενος Τραυλός ήτο μεν γενναίος στρατηγός -και ανήρ νοήμων, αλλ' εστερείτο πάσης υψηλοτέρας ηθικής -φρονήσεως. Εν τω ζητήματι των εικόνων ο βασιλεύς ούτος, ουχί εκ -πεποιθήσεως, διότι ούτε πεποιθήσεις είχε θρησκευτικάς ούτ' -ευσεβής ήτο, αλλ' υπό πολιτικών αγόμενος υπολογισμών ιδιοτελών, -εκήρυξε τοις υπηκόοις ελευθερίαν συνειδήσεως ως προς το ζήτημα -της προσκυνήσεως των εικόνων και ανεκάλεσεν από της εξορίας τον -υπό του Λέοντος Ε' εξορισθέντα Θεόδωρον τον Στουδίτην. Αλλά και -ούτω θρησκευτική ειρήνη εντελής δεν επήλθεν εν τω κράτει επί της -βασιλείας του Μιχαήλ Β'. Επί της βασιλείας ταύτης ενέσκηψεν εις -το κράτος και η μεγάλη συμφορά του εμφυλίου πολέμου, όν ήγειρε -κατά του Μιχαήλ Β' ο προμνημονευθείς Θωμάς. Ούτος μετά τον -θάνατον του Λέοντος Ε' θέλων να καταλάβη την αρχήν εστασίασε κατά -του Μιχαήλ, και απελθών εις το κράτος του Αββασίδου χαλίφου -(Μαμούν) και λαβών παρ' αυτού βοηθείας, στεφθείς δε βασιλεύς υπό -του πατριάρχου Αλεξανδρείας του διατελούντος υπό το κράτος του -Χαλίφου, και πολλάς επαρχίας του Ελληνικού κράτους προσαγαγών εις -εαυτόν, εστράτευσεν εναντίον της Κωνσταντινουπόλεως μετά στόλου -και στρατού. Αλλ' ο Μιχαήλ υποστηριζόμενος υπό των κατοίκων της -βασιλευούσης πόλεως αντέστη ισχυρώς και κατέστρεψε τον στόλον, -είτα δε και κατά γην τον στρατόν του Θωμά τον αποβάντα εις τα -πέριξ της Κωνσταντινουπόλεως. Τέλος δε συλληφθείς και ο Θωμάς -εφονεύθη υπό του Μιχαήλ διά φρικτών βασάνων. Και ούτω μεν ετέθη -τέρμα εις τον εμφύλιον πόλεμον τον διαρκέσαντα τρία έτη και -τοσαύτας συμφοράς επενεγκόντα εις το κράτος. {185} Αλλά τα έμμεσα -του πολέμου τούτου αποτελέσματα απέβησαν ολεθριώτερα εις το -κράτος, εις την χριστιανικήν θρησκείαν και εις το έθνος το -Ελληνικόν• διότι διαρκούντος του πολέμου τούτου οι Άραβες της -βορείου Αφρικής επωφελούμενοι την αμηχανίαν, εν ή ευρίσκετο η εν -Κωνσταντινουπόλει κυβέρνησις, επετέθησαν κατά της Σικελίας και -κατέλαβον μέρος αυτής. Αλλά το δεινότατον ήτο ότι τότε πειρατικός -στόλος Σαρακηνών ήτοι Αράβων εξ Ισπανίας πειρατών υπό τον -αρχιπειρατήν Αβουχαφίζ κατέλαβε την μεγαλόνησον Κρήτην, αφεθείσαν -υπό των εν Κωνσταντινουπόλει ανυπεράσπιστον, και ίδρυσεν εν αυτή -πειρατικόν κράτος μωαμεθανικόν, διατηρηθέν εν τη νήσω επί 140 -περίπου έτη, μη εξαρτώμενον μήτε από του εν Βαγδατίω Αββασίδου -χαλίφου, μήτε από του εν Ισπανία Ουμμεϊάδου, αλλ' αποτελούν καθ' -εαυτό ίδιον πειρατικόν κράτος. Ο Μιχαήλ Β', εφ' ού επήλθεν η -μεγάλη αύτη συμφορά, ετελεύτησε τω 829. - -3. Ο αυτοκράτωρ Θεόφιλος (829-842 μ. Χ.). - -Ο Θεόφιλος ως βασιλεύς εκέκτητο ουκ ολίγα προτερήματα φυσικά τε -και διά παιδεύσεως προσκτηθέντα. Ήτο φύσει νοήμων και συνετός, -έτυχε δε και παιδεύσεως οπωσούν επιμελούς και πολυμερούς, φίλος -ων ιδίως των καλών τεχνών, και μάλιστα της αρχιτεκτονικής και της -μουσικής, δεν εστερείτο δε και ευγενείας τινός χαρακτήρος και -φρονημάτων αλλ' εδείκνυεν ενίοτε και πολλήν ιδιοτροπίαν εν τοις -έργοις αναμιμνήσκουσαν εν μέρει την κακοτροπίαν του Μιχαήλ Β'. Η -τοιαύτη, δε ιδιοτροπία δεν εμφαίνεται μόνον εν τω δημοσίω, αλλά -και εν τω ιδιωτικώ βίω του βασιλέως τούτου. Περίφημος ως προς -τούτο είναι η ιστορία των σχέσεων αυτού προς την ωραίαν και -πεπαιδευμένην Εικασίαν ή Κασσιανήν, η λαβούσα χαρακτήρα ηθικώς -λίαν τραγικόν (140) • χαρακτηριστικόν δε και το θρυλούμενον περί -του τρόπου, καθ' όν ετιμώρησε τους φονείς του Λέοντος Ε'. τους -σώσαντας τον πατέρα αυτού από θανάτου βεβαίου και επικειμένου -(141). Αλλά και εν ταις προς το Αραβικόν κράτος σχέσεσιν αυτού -και εν τω πολέμω, όν επεχείρησεν εναντίον του χαλίφου Αλμουτασσέρ -έδειξεν ο Θεόφιλος δυστροπίαν μεγάλην γενομένην αιτίαν ανηκέστων -εις το κράτος συμφορών. Ενώ εν τη αρχή της βασιλείας αυτού συνήψε -φιλικωτάτας σχέσεις προς τον χαλίφην Μαμούν πέμψας μεγαλοπρεπή -πρεσβείαν εις την αυλήν του Βαγδατίου και διαπραγματεύσεις -εγίνοντο προς συνομολόγησιν ειρήνης επισήμου και διαρκούς μεταξύ -των δύο κρατών, μετά τον θάνατον του Μαμούν (834) επί του -Αλμουτασσέμ διεκόπησαν αι φιλικαί σχέσεις και επήλθε πόλεμος -μεταξύ των δύο κρατών (833-834). Κατ' αρχάς ο Θεόφιλος προήλασε -νικητής μέχρι της Σωζοπέτρας, γενεθλίου πόλεως του χαλίφου, και -κατέστρεψεν απηνώς την πόλιν ταύτη καθ' ολοκληρίαν παρά τας προς -αυτόν γενομένας υπ' αυτού του Χαλίφου παρακλήσεις ίνα φεισθή της -ιδιαιτέρας αυτού πατρίδος. Η τοιαύτη ασύνετος και ήκιστα -μεγάθυμος διαγωγή του Θεοφίλου προς τον ηττηθέντα αντίπαλον -προυκάλεσε νέον μέγαν πόλεμον θρησκευτικόν κηρυχθέντα υπό του -Χαλίφου καθ' άπασαν την μωαμεθανικήν Ασίαν. Τρεις στρατιαί -μέγισται μωαμεθανικαί εισέβαλον εις την Μικράν Ασίαν, η δε υπό -τον Χαλίφην κυρία στρατιά επήλθε κατ' αυτής της Φρυγικής πόλεως -Αμορίου ήτις ην η πόλις, εν ή είχε γεννηθή ο του Θεοφίλου πατήρ -Μιχαήλ Β' ο Τραυλός και ής το όνομα ην σύνθημα εν τω πολέμω τούτω -γεγραμμένον επί των ασπίδων πάντων των μωαμεθανών στρατιωτών. Το -Αμόριο μετά γενναίαν αντίστασιν εκυριεύθη και έπαθε φοβεράν -καταστροφήν, καθ' ήν πλην των σφαγέντων ηχμαλωτίσθησαν 30 -χιλιάδες των κατοίκων (836). Ευτυχώς οι εσωτερικοί περισπασμοί -του Αραβικού κράτους δεν επέτρεψαν εις τον Αλμουτασσέμ να -εξακολουθήση μετά της αυτής ορμής τον κατά του Ελληνικού κράτους -νικηφόρον και καταστρεπτικόν αυτού πόλεμον. Αι πολεμικαί πράξεις -εξηκολούθησαν μέχρι του 840 άνευ μεγάλων καταστροφών. Ο Θεόφιλος -δε καταληφθείς υπό μεγάλης ανίας και θλίψεως επί τη καταστροφή -του Αμορίου προσεβλήθη έκτοτε υπό νόσου, ήτις μετά τινα έτη έθηκε -τέρμα εις την ζωήν αυτού (842). - -Τραχύτητα ιδιότροπον έδειξεν ο Θεόφιλος και εν τη εκκλησιαστική -αυτού πολιτεία. Ο βασιλεύς ούτος, καίπερ ων φίλος των καλών -τεχνών, εφάνη αμείλικτος πολέμιος της προσκυνήσεως των εικόνων, -θεωρών ταύτην ως λατρείαν ειδώλων. Διά τούτο δε και απηνώς -κατεδίωξε τους υπέρ των εικόνων αμυνομένους μοναχούς, ένα δε -τούτων, τον Θεοφάνην, τολμήσαντα να ελέγξη τον βασιλέα δημοσία εν -τω ναώ, ετιμώρησε διά στίξεως επί του προσώπου αυτού 28 στίχων -ιαμβικών, δι' ών και ηθικώς εστιγματίζετο ο ταλαίπωρος μοναχός ως -όργανον πονηρού δαίμονος ταράττοντος την Εκκλησίαν. - -Αλλά μεθ' όλα ταύτα η του Θεοφίλου βασιλεία δεν υπήρξεν -εσωτερικώς άδοξος, ιδίως ως προς την ανάπτυξιν και καλλιέργειαν -της τέχνης και των γραμμάτων. Ως φίλος της τέχνης εκόσμησε την -Κωνσταντινούπολιν διά λαμπρών πολυτελών αρχιτεκτονικών μνημείων. -Από της βασιλείας δε του Θεοφίλου ήρξατο νέα περίοδος τελεσφόρου -σπουδής και καλλιεργείας των γραμμάτων εν Κωνσταντινουπόλει, η -εξακολουθήσασα αδιάλειπτος κατά τους επομένους αιώνας και -αναδείξασα άνδρας περιωνύμους εν τη ιστορία των γραμμάτων. Αυτός -ο Θεόφιλος έτυχε παιδεύσεως λαμπράς έχων διδάσκαλον ένα των -αρίστων λογίων των χρόνων αυτού, τον πατριάρχην είτα επί της -Θεοφίλου βασιλείας γενόμενον Ιωάννην τον Γραμματικόν. Επί του -Θεοφίλου δε έζη εν Κωνσταντινουπόλει ο περιώνυμος μαθηματικός και -φιλόσοφος Λέων. Επί του Θεοφίλου δε επαιδεύθη εν -Κωνσταντινουπόλει ο εν τη ιστορία των γραμμάτων μεγαλώνυμος -γενόμενος μετ' ολίγον Φώτιος ο Πατριάρχης. Ο Θεόφιλος εδείχθη -προς τούτοις και συνετός κυβερνήτης της δημοσίας οικονομίας, -διότι, καίπερ πλείστα δαπανήσας χρήματα υπέρ της τέχνης, -κατώρθωσεν όμως να καταλίπη το δημόσιον ταμείον πλουσιώτατον εις -τους διαδόχους αυτού. Ετελεύτησε δε ο Θεόφιλος τω 842 μ. Χ. - -4. Μιχαήλ Γ' (842-867). - -Ο διαδεξάμενος τον πατέρα αυτού Θεόφιλον Μιχαήλ Γ' ήτο έτι -ανήλικος και διά τούτο κατά τα πρώτα έτη της βασιλείας αυτού -διετέλει υπό την κηδεμονίαν της μητρός αυτού Θεοδώρας, εχούσης -συμβούλους τον αδελφόν αυτής Βάρδαν και άλλους επιφανείς άνδρας. -Το πρώτον έργον της κυβερνήσεως της Θεοδώρας ήτο η αναστήλωσις -των εικόνων γενομένη ειρηνικώς, συμφώνως προς τας περί -προσκυνήσεως διατάξεις της Ζ' Οικουμενικής Συνόδου του 787. Η -ημέρα, καθ' ήν δι' εκκλησιαστικής τελετής επισήμου εγένετο η -αναστήλωσις πρωτοστατούντος εκκλησιαστικώς του πατριάρχου -Μεθοδίου (842), εκλήθη Κυριακή της Ορθοδοξίας (συμπεσούσα κατά το -έτος 842 τη 19 Φεβρουαρίου) και ως τοιαύτη εορτάζεται η ημέρα -αύτη, η πρώτη Κυριακή των Μεγάλων Νηστειών, διότι θεωρείται ημέρα -οριστικής νίκης και θριάμβου της Εκκλησίας εναντίον ουχί απλώς -της εικονομαχίας, αλλά και πάσης αιρέσεως και κακοδοξίας. - -Γενόμενος ο Μιχαήλ Γ' ενήλιξ έδειξε φύσιν φαύλην και μοχθηράν, -έχουσαν πάσας τας κακίας του πάππου και τας ιδιοτροπίας του -πατρός, ουδεμίαν δε των τούτων αρετών. Ήτο ηδυπαθής, άσωτος, -ασεβής, εμπαίζων παν θείον και ανθρώπινον, ουδαμώς φροντίζων περί -των συμφερόντων του κράτους και περιστοιχιζόμενος υπό φαυλοτάτων -ανθρώπων εν τω ιδιωτικώ βίω, την δε όλην κυβέρνησιν του κράτους -κατέλιπεν εις τον Βάρδαν. Ούτος και της αδελφής αυτού Θεοδώρας -και των θυγατέρων αυτής την εν τοις ανακτόροις παρά τω Μιχαήλ -παρουσίαν μη ανεχόμενος ενέκλεισεν αυτάς εις μοναστήριον ως -μοναχάς, άρχων αυτός ως Καίσαρ, έχων μεν ούτω την προσωνυμίαν του -δευτέρου μετά τον βασιλέα υπερτάτου άρχοντος του κράτους, ων δε -πράγματι αυτός άρχων υπέρτατος. Και ήτο μεν ο Βάρδας ανήρ νοήμων -και φίλος των γραμμάτων, αλλ' ήτο ασεβής και ανήθικος εν τω -ιδιωτικώ βίω, φαύλος δε και ασυνείδητος εν τω δημοσίω. Επί της -κυβερνήσεως αυτού τα του κράτους είχον εξωτερικώς κάκιστα. {189} -Η Σικελία, η κατά μέρος καταληφθείσα ήδη επί του Μιχαήλ Β' υπό -των Μωαμεθανών της Αφρικής (σ. 185), ολοσχερώς νυν κατεκτήθη υπό -τούτων, απειλούντων εντεύθεν την Κάτω Ιταλίαν, ανήκουσαν έτι καθ' -ολοκληρίαν εις το Κράτος το Ελληνικόν. Στόλος δε πειρατικός -Αραβικός έχων ορμητήριον την από 30 ετών μωαμεθανικήν πλέον ούσαν -Κρήτην δεινάς επέφερε καταστροφάς κατά τας ακτάς του Αιγαίου -πελάγους εις Ελληνικάς πόλεις και τας εν αυτή νήσους. Δεν έπαυον -δε και αι εις Μικράν Ασίαν επιδρομαί των Αράβων• εάν δε δεν -απέβαινον τοσούτο καταστρεπτικαί, τούτο προήρχετο εκ της -αδυναμίας, εις ήν ήρξατο να περιέρχηται το κράτος των Αββασιδών -χαλιφών μετά τον Αλμουτασσέμ. Εν Ευρώπη δε μόνον ο από της εν -Μεσημβρία καταστροφής του 873 συνέχων τους Βουλγάρους φόβος δεν -παρέδιδε τας επαρχίας του κράτους εις την διάκρισιν των -Βουλγάρων. Επί του Μιχαήλ Γ' δε ενεφανίσθησαν (865) έμπροσθεν της -Κωνσταντινουπόλεως και νέοι από βορρά πολέμιοι οι καλούμενοι Ρως -ή Ρώσοι, πολλάκις έκτοτε πειρατικάς ποιησάμενοι επιδρομάς -εναντίον της πρωτευούσης. Αλλά και οι Σέρβοι οι εγκατασταθέντες -υπό του Ηρακλείου εν ταις Ιλλυρικαίς του κράτους χώραις και οι -Δαλμάται απέπτυσαν κατά τους χρόνους τούτους πάσαν εις το κράτος -υπακοήν. Εν μέσω δε της εσωτερικής και εξωτερικής αθλίας ταύτης -καταστάσεως νέον εδημιούργησεν η φαυλότης του Βάρδα ζήτημα -εσωτερικόν εκκλησιαστικόν την τε εσωτερικήν ειρήνην του κράτους -και της Εκκλησίας διαταράξαν και διά των εντεύθεν παραχθεισών -προς τον Πάπαν ερίδων παρασκευάσαν τον οριστικόν χωρισμόν των δύο -Εκκλησιών. - -5. Έριδες Εκκλησιαστικαί επί του Μιχαήλ Γ'. - Οι Πατριάρχαι Ιγνάτιος και Φώτιος. - -Αρχιεπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως και Πατριάρχης Οικουμενικός -(142) επί του Μιχαήλ και του Βάρδα ήτο ο Ιγνάτιος, ανήρ αυστηρών -ηθών και υπερηφάνου αριστοκρατικού χαρακτήρος, καταγόμενος εκ -γένους βασιλικού, άτε ων υιός του βασιλέως Μιχαήλ Α' και εγγονός -από θυγατρός (της Προκοπίας) του Νικηφόρου Α'. Ο Ιγνάτιος -γινώσκων τον ανήθικον βίον του Βάρδα, διατελούντος εν αθεμίτοις -σχέσεσι προς την νύμφην αυτού, απεστέρησεν αυτόν δημοσία της -μεταλήψεως των Αχράντων Μυστηρίων. Τούτο, ως εικός, παρώργισε τον -καίσαρα Βάρδαν, όστις προέβη νυν εις την εν τω θρόνω τω -Πατριαρχικώ αντικατάστασιν του Ιγνατίου διά του Φωτίου, ανδρός -λογιωτάτου πάντων των συγχρόνων αυτού και συγγραφέως -πολυμαθεστάτου και πολυγραφωτάτου. Ο Φώτιος δεν ήτο κληρικός, -προήχθη δ' ευθύς από λαϊκού εις το υπέρτατον αξίωμα της Ιερωσύνης -και εις τον Πατριαρχικόν θρόνον, διελθών εντός ολίγων ημερών -πάσας τας βαθμίδας της χειροτονίας. Αλλ' η του Ιγνατίου από του -Οικουμενικού θρόνου νόμιμος και οριστική απομάκρυνσις δεν ήτο -κατορθωτή, ενόσω δεν παρητείτο αυτός ή δεν καθηρείτο υπό -κανονικής Συνόδου αρχιερέων. Αλλ' ούτε το πρώτον εγίνετο ούτε το -δεύτερον. Ο δε Βάρδας προς εκτέλεσιν του βουλεύματος αυτού προέβη -εις την αυθαίρετον χρήσιν υλικής βίας, εξορίσας τον Ιγνάτιον εις -τι εν τη Προποντίδι έρημον νησίδιον και καταδιώκων πάντας τους -μένοντας πιστούς εις τον Ιγνάτιον κληρικούς. Αλλά τούτο επήνεγκε -δεινάς ταραχάς εν Κωνσταντινουπόλει, ένθα μεγάλη μερίς κλήρου και -λαού απεκήρυττον τον Φώτων και ως πατριάρχην νόμιμον ανεγνώριζον -τον εξόριστον Ιγνάτιον. Προς τούτοις οι περί τον Ιγνάτιον -επεκαλέσαντο νυν και την υπέρ αυτών επέμβασιν του τότε πάπα Ρώμης -Νικολάου Α'. Η τοιαύτη υπό μερίδος του εν Κωνσταντινουπόλει -κλήρου επίκλησις της διαιτησίας του Πάπα εγένετο ακριβώς καθ' όν -χρόνον η παπική εξουσία είχεν ανέλθει εν τη Δύσει εις μεγάλην -περιωπήν ηθικήν και μεγίστην εκέκτητο δύναμιν ηθικήν αξιούσα να -δικάζη και δικάζουσα μάλιστα έριδας μεταξύ ηγεμόνων ως υπέρτατος -άρχων και διαιτητής του χριστιανικού κόσμου (σελ. 148). Ο -Νικόλαος Α' λοιπόν εθεώρησε νυν την περίστασιν κατάλληλον ίνα -επεκτείνη την δύναμιν αυτού και επί την Ανατολήν. Και εν αρχή μεν -απεδοκίμασε σφοδρώς τα κατά Ιγνατίου γενόμενα εν -Κωνσταντινουπόλει, αλλ' είτα δελεασθείς υπό τινων ελπίδων -συνήνεσεν εις την σύγκλησιν Οικουμενικής Συνόδου προς λύσιν της -έριδος. Η Σύνοδος αύτη συνήλθεν εν Κωνσταντινουπόλει τω 861 και -συναινούντων και των εν αυτή παρισταμένων ληγάτων, ήτοι -απεσταλμένων του Πάπα, καθήρεσε τον Ιγνάτιον και επεκύρωσε την -εκλογήν του Φωτίου. Αλλ' ο πάπας ψευσθείς των ελπίδων αυτού -(143), συγκαλέσας ιδίαν τοπικήν Σύνοδον εν Ρώμη, κατεδίκασε την -τ' εν Κωνσταντινουπόλει Σύνοδον και τους ιδίους αυτού επιτρόπους -ως υπερβάντας τα όρια της δοθείσης αυτοίς εντολής, αφώρισε δε και -τον Φώτιον. Αλλά και ο Φώτιος μετ' ολίγον (τω 867) απέστειλεν -εγκύκλιον εις όλας τας Εκκλησίας της Ανατολής, εν ή δεινώς -εμέμφετο την πολιτείαν και τας πράξεις του επισκόπου Ρώμης, -καταγγέλλων προς τοις άλλοις την παπικήν Εκκλησίαν και επί -καινοτομία αιρετική γενομένη εν τω Συμβόλω της πίστεως (144). -Σύνοδος δε οικουμενική συνελθούσα τω αυτώ έτει κατεδίκασε και -ανεθεμάτισε τον πάπαν. Αλλά τω αυτώ έτει, καθ' ό ταύτα εποίει ο -Φώτιος, ο υπό του Μιχαήλ μετά τον υπ' αυτού γενόμενον φόνον του -καίσαρος Βάρδα εις το αξίωμα τούτο υψωθείς πρώην ιπποκόμος αυτού -Βασίλειος ο Μακεδών φονεύσας αυτόν ανήλθεν εις τον θρόνον -γενόμενος ιδρυτής νέας βασιλικής δυναστείας, της Μακεδονικής -καλουμένης. Ο Βασίλειος ευθύς μετά την εις τον θρόνον άνοδον -κατέπαυσε τας εκκλησιαστικάς έριδας και επανήγαγε παροδικώς και -την προς τον Πάπαν ειρήνην ανακαλέσας από της εξορίας τον -Ιγνάτιον και αποκαταστήσας αυτόν εις τον θρόνον τον πατριαρχικόν, -εξορίσας δε τον Φώτιον και είτα διά Συνόδου Οικουμενικής, επέτυχε -την επικύρωσιν των γενομένων (869)• ο δε Ιγνάτιος έμεινεν επί του -θρόνου εν ειρήνη μέχρι του θανάτου (879). Ότε δε πάλιν ο -Βασίλειος επανήγαγεν εις τον θρόνον τον Φώτιον, Σύνοδος -Οικουμενική συνελθούσα, εις ήν παρίστατο και Επίτροπος του Πάπα, -επεκύρωσε την του Φωτίου ανάρρησιν (145). - -Ούτω τα γεγονότα ταύτα τα περί τον Ιγνάτιον και Φώτιον δεν -επήνεγκον οριστικόν σχίσμα μεταξύ των δύο Εκκλησιών• αλλ' η του -Φωτίου σθεναρά προς την παπικήν Εκκλησίαν πολιτεία συνετέλεσεν -εις τον βαθύτερον χωρισμόν των δύο Εκκλησιών. Ως δε είπομεν εν -τοις έμπροσθεν (σ. 148), ο μεταξύ Ανατολής και Δύσεως χωρισμός -προήρχετο εκ γενικωτέρων ιστορικών αιτίων, εις ά νυν προσετέθησαν -και οι λόγοι οι θρησκευτικοί, οι επιτείναντες την διάστασιν και -επενεγκόντες μετά τινα χρόνον το οριστικόν μεταξύ των δύο -Εκκλησιών σχίσμα. - - - -ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΑ'. - -Η ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΗ ΔΥΝΑΣΤΕΙΑ - - - -1. Βασίλειος Α' ο Μακεδών. - -Ο Βασίλειος Α' κατήγετο από Θράκης, εκλήθη δε Μακεδών, διότι -εγεννήθη εκ του τμήματος εκείνου της Θράκης, όπερ υπήγετο εις το -Θέμα (ήτοι την διοικητικήν περιφέρειαν) το καλούμενον Μακεδονικόν -(146). Ήτο καταγωγής ασήμου (147), προήχθη δε εν τη υπηρεσία του -Μιχαήλ Γ', ού ήτο εν αρχή απλούς ιπποκόμος, ων και απαίδευτος• -ανήλθε δε εις τον θρόνον διά φόνου. Αλλ' είχε φυσικάς αρετάς και -νοημοσύνην μεγάλην, ής παρέσχε δείγμα αφ' ού χρόνου ανήλθεν εις -το αξίωμα του καίσαρος. Βασιλεύς δε γενόμενος έτι μάλλον -εξηυγενίσθη εν τη αρχή, και έδειξεν ουχί μόνον σύνεσιν -κυβερνητικήν, αλλά και άλλας αρετάς αληθώς βασιλικάς. Αφού δε -κατέπαυσε ταχέως τας εκκλησιαστικάς έριδας και την προς τον Πάπαν -ρήξιν, καθ' όν τρόπον αφηγήθημεν, έστρεφε την προσοχήν αυτού επί -την εσωτερικήν διοίκησιν και την εξωτερικήν άμυναν του κράτους. -Και εσωτερικώς μεν εβελτίωσε την διοίκησιν και ηνώρθωσε τα επί -του Μιχαήλ Γ' εις αθλιωτάτην κατάστασιν περιελθόντα οικονομικά -του κράτους, είτα δε παρασκευάσας κατά το ενόν [148] την -στρατιωτικήν και ναυτικήν δύναμιν του κράτους, διά του στόλου και -του αξιωτάτου ναυάρχου Ωορύφα έθηκε τέρμα εις την εν τω Αιγαίω -πελάγει και εν πάσαις ταις Ελληνικαίς θαλάσσαις επικρατούσαν -πειρατείαν των Σαρακηνών, αποκαταστήσας συγχρόνως και εν ταις -ακταίς του Αδρίου εν Δαλματία την κυριαρχίαν του κράτους, και -επανήγαγε τους Σέρβους υπό το κράτος αυτού ενεργήσας και την -μεταξύ αυτών διάδοσιν του Χριστιανισμού. Ακολούθως εστράτευσεν -εις Ασίαν εναντίον των Αράβων και αράμενος κατ' αυτών νίκην -μεγάλην και περιφανή εν τη παρά την Μελιτηνήν επί των όχθων του -Ευφράτου μάχη, ανεκτήσατο άπασαν σχεδόν την Μικράν Ασίαν και -εξησφάλισεν αυτήν εναντίον των Αραβικών επιδρομών. - -{193} Ο Βασίλειος Α' εξέδωκε και νομοθεσίαν Ελληνιστί, τον -λεγόμενον «Πρόχειρον νόμον» (τω 870), την «Ανακάθαρσιν των νόμων» -(τω 884) και την «Επαναγωγή του νόμου» (τω 885), δι' ών εν μέρει -μετερρυθμίζετο η Ιουστινιάνειος νομοθεσία. Επί του βασιλέως -τούτου προσήλθον εις τον Χριστιανισμόν και οι εν Μαΐνη (Μάνη) της -Πελοποννήσου κατά τας νοτίους κλιτύας του Ταϋγέτου οικούντες και -άχρι τότε την αρχαίαν αυτών Ελληνικήν θρησκείαν διατηρήσαντες -Ελευθερολάκωνες. Ο Βασίλειος ετελεύτησε τω 886 καταλιπών το -κράτος μετά 19 ετών βασιλείαν εις τον υιόν και διάδοχον αυτού -Λέοντα ΣΤ' εξωτερικώς ασφαλές και ισχυρόν, και εσωτερικώς, -διοικητικώς και οικονομικώς, εις αρίστην αναλόγως προελθόν -κατάστασιν. - -2. Λέων στ' ο Σοφός (886-912). - -Ο Λέων ΣΤ', ο επικαλούμενος Σοφός, ουχί κατά την αρχαίαν του -ονόματος έννοιαν της θεωρητικής και πρακτικής σοφίας, αλλά κατά -την έννοιαν της προς τα κοινά γράμματα ασχολίας (149), ουδαμώς -εφάνη βασιλεύς αληθώς _σοφός_. Η εξουσία αυτού υπήρξε χαλαρά εν -τη κυβερνήσει του κράτους, ο στρατός και το ναυτικόν -παρημελήθησαν, η διοίκησις περιήλθεν εις χείρας ανικάνων και -ραδιουργών αυλικών, αυτός δε ο βασιλεύς ένεκα αδυναμιών εν τω -ιδιωτικώ αυτού βίω διετάραξε την εσωτερικήν ειρήνην της Εκκλησίας -και του Κράτους. Και ευθύς μεν μετά την εις τον θρόνον άνοδον -ενήργησε την διά συνόδου αρχιερέων από του πατριαρχικού θρόνου -έξωσιν του Φωτίου (ός ην πρότερον διδάσκαλος αυτού εξυμνηθείς υπό -του μαθητού δι' επιγραμμάτων) δι' ουδεμίαν άλλην αιτίαν ή μόνον -ίνα αναβιβάση εις τον πατριαρχικόν θρόνον τον νεώτερον (886-893) -αδελφόν αυτού, τον το 16 της ηλικίας έτος μόλις άγοντα Στέφανον. -Μετά τινα δε χρόνον νυμφευθείς μετά τον θάνατον της τρίτης αυτού -συζύγου και τετάρτην γυναίκα (896) παρά τα θέσμια της Εκκλησίας, -τα μη επιτρέποντα τέταρτον γάμον, ήλθεν εις ρήξιν προς τον -πατριάρχην Νικόλαον τον Μυστικόν, τον διαδεξάμενον τον του -Στεφάνου διάδοχον Αντώνιον Β' (893-895), άνδρα δίκαιον και -αυστηρόν, μετ' ατρομήτου παρρησίας επιβαλόντα επιτίμιον τω τε -βασιλεί και τη εκ παρανόμου γάμου συζύγω. - -Ο Λέων ΣΤ' προβάς νυν εις την βιαίαν από του θρόνου του -πατριαρχικού έξωσιν του Νικολάου δεν προυκάλεσε μεν σφοδράς -εκκλησιαστικάς εν τω κράτει ταραχάς, οίας ο Βάρδας ένεκα της -βιαίας εξώσεως του Ιγνατίου• διότι, επικαλεσάμενος νυν την του -Πάπα επέμβασιν και δους αυτώ αφορμήν να ασκήση και εν Ανατολή -δικαιοδοσίαν υπερτάτου της Εκκλησίας άρχοντος, εδικαιώθη υπό -τούτου• αλλ' ηθικώς κατεδικάσθη εν τη συνειδήσει του κλήρου και -του λαού. Και αυτός δε ο Λέων ηναγκάσθη μικρόν προ του θανάτου -αυτού ν' ανακαλέση τον Νικόλαον εις τον θρόνον τον πατριαρχικόν -και να εξαιτήσηται παρ' αυτού συγγνώμην των πεπραγμένων, να -εξορίση δε τον υπ' αυτού του ιδίου (βασιλέως) εγκατασταθέντα και -τα αρεστά αυτώ ποιήσαντα πατριάρχην Ευθύμιον. Μετά τινα δε χρόνον -ο Νικόλαος έλυσεν οριστικώς το ζήτημα της τετραγαμίας διά συνόδου -(921), απαγορευτικήν απολύτως εκδούσης κατά ταύτης απόφασιν. Το -μόνον αξιομνημόνευτον ειρηνικόν γεγονός της βασιλείας του Λέοντος -ΣΤ' ήτο η υπ' αυτού τω τελευταίω της βασιλείας έτει γενομένη νέα -έκδοσις της «Ανακαθάρσεως των Νόμων» (σελ. 193), κληθείσα -«Βασιλικά» και διαιρουμένη εις βιβλία εξήκοντα. Άλλως η 26 έτη -διαρκέσασα βασιλεία του Λέοντος ΣΤ' επληρώθη πολέμων και -επιδρομών βαρβαρικών γενομένων υπό Βουλγάρων, Αράβων και Ρώσων. - -3. Ο νέος Βουλγαρικός πόλεμος. - -Επί της βασιλείας του Λέοντος ΣΤ' επανήρξαντο οι από του 813 -λήξαντες προς το Ελληνικόν κράτος πόλεμοι των Βουλγάρων. Νυν δ' -όμως οι πόλεμοι ούτοι δεν ήσαν απλώς ληστρικαί επιδρομαί μεγάλαι -ως αι μέχρι του 813, αλλά, καίπερ διατηρούντες τον ληστρικόν -επιδρομικόν αυτών χαρακτήρα εν τω τρόπω της διεξαγωγής, -κατήντησαν φυλετικοί, εκ φυλετικού μίσους κατά των Ελλήνων -προερχόμενοι, εν μέρει δε και πολιτικοί προς πολιτικούς -αποβλέποντες σκοπούς και συμφέροντα πολιτικά. - -Οι Βούλγαροι από του έτους 814, καθ' ό έπαθον την πανωλεθρίαν της -Μεσημβρίας, ή από του 817, ότε ειρήνευσαν προς το Ελληνικόν -κράτος, μέχρι του 893, ότε ήρξατο ο νέος μέγας Βουλγαρικός -πόλεμος, κατά το υπερεβδομηκονταετές τούτο χρονικόν διάστημα -είχον αλλάξει οπωσούν τον πρότερον όλως βάρβαρον ληστρικόν βίον, -επιδιδόμενοι εις έργα ειρηνικώτερα. Εις τούτο συνετέλεσε πρώτιστα -η εις τον Χριστιανισμόν πρόσοδος αυτών γενομένη επί του βασιλέως -Μιχαήλ Γ' και του πατριάρχου Φωτίου διά των τούτου ιδίως -ενεργειών. Συμπίπτει δε το γεγονός τούτο μετά της κατά τους -χρόνους τούτους διαδόσεως του Χριστιανισμού παρά πολλοίς -Σλαυικοίς λαοίς και ιδίως παρά τοις Μοραυοίς και άλλοις νοτίοις -Σλαυικοίς λαοίς. Δύο Έλληνες μοναχοί, καταγόμενοι εκ -Θεσσαλονίκης, ο Μεθόδιος και ο Κύριλλος, από ζήλου θρησκευτικού -ορμώμενοι και μαθόντες τας γλώσσας των ειρημένων Σλαυικών λαών, -εκήρυξαν εν τούτοις και εν άλλοις πέραν του Δανουβίου οικούσι -βαρβάροις (Πατσινάκοις) την Χριστιανικήν πίστιν, και μετέφρασαν -την Ιεράν Γραφήν και τα λειτουργικά της Ανατολικής Εκκλησίας -βιβλία εις την τότε κοινότερον παρά τοις νοτίοις Σλαύοις -λαλουμένην Σλαβωνικήν λεγομένην γλώσσαν, σχηματίσαντες και -αλφάβητον της γλώσσης ταύτης εκ του Ελληνικού, τον καλούμενον -_Κυριλλικόν_ (από του ονόματος του Κυρίλλου), ού ποιούνται χρήσιν -πάντες σήμερον οι ορθόδοξοι Σλαυικοί λαοί. - -Αλλ' εν Βουλγαρία ο Μεθόδιος και ο Κύριλλος διέδοσαν τα σπέρματα -μόνον της χριστιανικής πίστεως, το δ' όλον έργον εξετελέσθη διά -των ενεργειών του Φωτίου παρά τω ηγεμόνι των Βουλγάρων Βογόρει. -Ούτος δε βαπτισθείς και λαβών το όνομα Μιχαήλ, ως αναδόχου -γενομένου του βασιλέως Μιχαήλ Γ', συνετέλεσεν εις την διάδοσιν -του Χριστιανισμού εν τω κράτει αυτού. Η επί του Βασιλείου Β' -γενομένη εμπέδωσις της Χριστιανικής θρησκείας παρά τοις Δαλμάταις -και τοις πρότερον (από του Ηρακλείου ήδη, σημ. 85) κατ' όνομα -απλώς προσελθούσιν εις τον Χριστιανισμόν Σέρβοις και Κροάταις -συνετέλεσεν εις την ταχυτέραν επικράτησιν της νέας θρησκείας και -εν ταις Βουλγαρικαίς χώραις. Διά του Χριστιανισμού δε συνετελέσθη -παρά τοις Βουλγάροις και η προ πολλού αρξαμένη και προχωρούσα -εκσλαύισις αυτού. Ο κυρίως Βουλγαρικός καλούμενος λαός, καθά -πολλάκις είπομεν, δεν ήτο Σλαυικός, αλλά Τουρκικός ή Ουννικός. -Αλλ' η Κάτω Μοισία, η μεταξύ δηλονότι του Δανουβίου και του Αίμου -κειμένη χώρα, εν ή από του τέλους του 7 μ. Χ. αιώνος εγκατέστησαν -οι Βούλγαροι, είχε καταληφθή προ της των Βουλγάρων εγκαταστάσεως -υπό Σλαυικών λαών. Ούτοι δε υποταχθέντες εις τους Βουλγάρους -επέδρασαν κατά μικρόν επί την γλώσσαν των κατακτητών και -αφωμοίωσαν τούτους προς εαυτούς. Καθ' όν δε χρόνον οι Βούλγαροι -εγένοντο Χριστιανοί, είχον καταστή ήδη Σλαύοι την γλώσσαν. Άξιον -δε σημειώσεως ότι ο πρώτος Βούλγαρος χριστιανός ηγεμών είναι και -ο πρώτος Σλαυικόν φέρων όνομα Βόγορις, ενώ οι προ τούτου γνωστοί -ηγεμόνες των Βουλγάρων (Κουβράτ, Ασπαρούχ, Τέρβελις, Κρούμμος) -φέρουσιν ονόματα Τουρκικά. Ήρξαντο δε νυν να φέρωσι το πλείστον -ονόματα χριστιανικά (Εβραϊκά ή Ελληνικά ή Ελληνορρωμαϊκά, Μιχαήλ, -Συμεών, Σαμουήλ, Πέτρος, Ρωμανός) ή Σλαυικά (Βόρις ή Βόγορις, -Βλαδίμηρος). Και αυτή δε η τιμητική προσωνυμία των Βουλγάρων -ηγεμόνων από του Τουρκικού Χαν μετέστη νυν εις το Σλαυικόν -_Κνιάζ_ = ηγεμών, είτα δε εις το επίσης Σλαυικόν ή βεβαρβαρωμένον -Λατινικόν Τσαρ (150). - -Οι Βούλγαροι γενόμενοι Χριστιανοί απέβαλον οπωσούν την προτέραν -αγριότητα των ηθών την συνδεομένην μετά της πρώην παχυλής -κτισματολατρικής θρησκείας αυτών, και μετά βαρβάρων ταύτης -μαγικών τελετών και ανθρωποθυσιών. Ήρξαντο δε νυν μετερχόμενοι -και εμπορίαν και έργα βιοτεχνικά, οι δε ηγεμόνες και ευπατρίδαι -αυτών να σπουδάζωσι και γράμματα ελληνικά. Αυτός ο υιός του -πρώτου Χριστιανού Βουλγάρου βασιλέως Συμεών επαιδεύθη εν -Κωνσταντινουπόλει τα ελληνικά γράμματα. Εννοείται δε ότι εν μέσω -της ούτω μεταβληθείσης υπό καθόλου έποψιν καταστάσεως των -πραγμάτων και της επικρατούσης επί 75 έτη ειρήνης ως και του -τρόμου όν ενέπνεον εις τους Βουλγάρους τα όπλα τα Ελληνικά από -του 814, και προ πάντων ένεκα της εμπορίας, ήν μετήρχοντο, -ησθάνοντο την ανάγκην της ειρηνικής προς τας Ελληνικάς χώρας -συγκοινωνίας και επικοινωνίας. Και όμως νυν επί της βασιλείας -Λέοντος ΣΤ' ακριβώς λόγοι μετ' εμπορικών συμφερόντων συνδεόμενοι -έδοσαν αφορμήν εις νέους μεγάλους μεταξύ Ελλήνων και Βουλγάρων -πολέμους, τάχιστα προσλαβόντας χαρακτήρα πολέμων κατακτητικών, -εντεύθεν δε και σφοδρού φυλετικού ανταγωνισμού. - -Οι Βούλγαροι διεξήγον κατά τους χρόνους του Βασιλείου Α' και -Λέοντος ΣΤ' εμπορίαν κατά γην εξικνουμένην από του Ελληνικού -κράτους μέχρι των ένδον της Γερμανίας. Αλλ', επειδή το μόνον μέγα -εμπόριον της Ευρώπης όλης ήτο τότε η Κωνσταντινούπολις, -σπουδαιότατον τοις Βουλγάροις ήτο να έχωσιν ελευθέραν εμπορικήν -επικοινωνίαν και συναλλαγήν προς την πόλιν ταύτην και προς την -Θεσσαλονίκην. Τα βαρέα δ' όμως τελωνιακά τέλη τα επιβαλλόμενα τη -Βουλγαρική εμπορία καταχρηστικώς υπό των εν Θεσσαλονίκη -διεξαγόντων το μονοπώλιον της Βουλγαρικής εμπορίας Ελλήνων -παρήγαγον σχέσεις εχθρικάς μεταξύ των δύο κρατών. Και ο τω 993 -ηγεμονεύων εν Βουλγαρία συνετός, πεπαιδευμένος και Ελληνομαθής, -αυτός δη ο εν Κωνσταντινουπόλει παιδευθείς τα Ελληνικά γράμματα -Συμεών (υιός του Βογόρεως ή Μιχαήλ Α', διαδεξάμενος εν τη αρχή -τον πρεσβύτερον αδελφόν αυτού Βλαδίμηρον) ήρξατο φοβερού εναντίον -του Ελληνικού κράτους πολέμου διαρκέσαντος, μετά μικρών -διαλειμμάτων, έτη 36. Κατά τον πόλεμον τούτον οι Έλληνες καίπερ -έχοντες κατά τα νώτα των Βουλγάρων ως συμμάχους τον φοβερόν τότε -και άγριον Τουρκικόν λαόν των Ούγγρων ή Μαγιάρων (σελ. 160-61) -και τους άλλους πέραν του Δανουβίου αγρίους Τουρκικούς λαούς -Ούζους, Πατσινάκους, ως και τους γνωστούς χριστιανούς Τούρκους -Χαζάρους, τους πιστούς πάντοτε συμμάχους των Ελλήνων, πολλά δεινά -έπαθον και ήττας υπό του στρατού του Συμεών, όστις δεν ήρχε μόνον -της νυν Βουλγαρίας, αλλά και των πέραν του Δανουβίου χωρών, της -νυν Βλαχίας, Μολδαυίας, Τρανσυλβανίας και μέρους της νυν -Ουγγαρίας. Ο πόλεμος ούτος, καθ' όν αι Βουλγαρικαί επιδρομαί -εξετάθησαν καθ' όλας τας Ευρωπαϊκάς χώρας του κράτους μέχρι -Πελοποννήσου, ηπειλήθη δε και αυτή η πρωτεύουσα, διήρκεσε καθ' -όλην την βασιλείαν του Λέοντος ΣΤ' και επί των διαδόχων αυτού -μέχρι του κατά το 929 επελθόντος θανάτου του φοβερού Συμεών. - -4. Αι των Σαρακηνών πειρατικαί επιδρομαί. - -Καθ' όν χρόνον αι εν Ευρώπη Ελληνικαί χώραι έπασχον φοβεράς εκ -της Βουλγαρικής επιδρομής καταστροφάς, πειρατικοί στόλοι -Σαρακηνών ορμώμενοι από Κρήτης, ενεργούντες εκ συμφωνίας προς -τους Βουλγάρους επιδρομείς, ενέσπειρον τον τρόμον, τας αρπαγάς -και τας παντοίας καταστροφάς καθ' όλας τας ακτάς και νήσους του -Αιγαίου. {198} Τω δε 904 πειρατικός στόλος Σαρακηνός μέγας υπό -την αρχηγίαν του αρνησιθρήσκου Λέοντος του Τριπολίτου εκυρίευσε -την Θεσσαλονίκην, φοβεράς επενεγκών λεηλασίας και μυριάδας -απαγαγών αιχμαλώτων Ελλήνων εκ της μεγάλης ταύτης, δευτέρας μετά -την Κωνσταντινούπολιν, πόλεως του κράτους. - -Και άλλαι δε πόλεις και νήσοι Ελληνικαί (ιδίως η Σάμος και η -Λήμνος) έπαθον καταστροφάς υπό των Σαρακηνών πειρατών. Ούτοι -απεθρασύνοντο τοσούτον εκ των επιτυχιών, ώστε διερχόμενοι διά του -πειρατικού αυτών στόλου και τον Ελλήσποντον αυτόν ελυμαίνοντο τας -ακτάς της Προποντίδος, απειλούντες και την Κωνσταντινούπολιν -αυτήν. - -5. Η εμφάνισις των Ρως ή Ρώσων πειρατών. -Ίδρυσις του Ρωσικού κράτους. - -Μεγάλη πειρατική επιδρομή επί του Λέοντος ΣΤ' εγένετο εναντίον -της Κωνσταντινουπόλεως από του Ευξείνου Πόντου υπ' άλλου τινός -βορείου έθνους πειρατικού. Οι νέοι πειραταί κατερχόμενοι από -Βορρά διά των μεγάλων ποταμών της Σκυθίας ή της νυν Ρωσίας εις -τον Εύξεινον Πόντον επί απειραρίθμων πειρατικών πλοίων, ως κατά -τον Γ' μ. Χ. αιώνα οι Γότθοι (σελ. 10), έπλεον εις τον Θρακικόν -Βόσπορον λυμαινόμενοι τας ακτάς αυτού και απειλούντες αυτήν την -Κωνσταντινούπολιν. Οι πειραταί ούτοι, οι φέροντες παρά τοις -Βυζαντινοίς το όνομα Ρως ή Ρώσοι, εισίν οι πρόγονοι των σημερινών -Ρώσων και ιδρυταί του κράτους του Ρωσικού. - -Το Ρωσικόν κράτος ιδρύθη υπό των Νορμανδών των καταλαβόντων κατά -τον 9 μ. Χ. αιώνα τας δυτικάς ακτάς της Βαλτικής θαλάσσης. Τίνες -ήσαν οι Νορμανδοί ούτοι, οι κατά τους χρόνους τούτους -περιπλέοντες διά του πειρατικού αυτών στόλου πάσας τας Ευρωπαϊκάς -παραλίους χώρας και νήσους, από της Βαλτικής μέχρι του -Ατλαντικού, και εκείθεν μέχρι της Μεσογείου, περί τούτων ικανός -ήδη εγένετο λόγος εν τοις έμπροσθεν. Νυν δε ο λόγος περί των -Νορμανδών των ιδρυσάντων το Ρωσικόν κράτος. Εν ταις από Σλαυικών -(ιδίως Αντικών) λαών οικουμέναις χώραις της Ανατολικής Ευρώπης, -της πάλαι Σκυθίας, είχον ιδρυθή περί τα μέσα του 6 μ. Χ. αιώνος, -ότε ήρξαντο αι μεγάλαι από Βορρά προς Νότον μεταναστεύσεις των -Σλαυικών λαών (ίδε σελ. 57), δύο πόλεις Σλαυικαί, αι μόναι πόλεις -εν τη Σκυθική ερημία, η μεν περί τον Βορυσθένη ή Δάναπριν ποταμόν -καλουμένη Κίεβον, η δε βορειότερον ταύτης Νοβογορόδ (= Νεάπολις). -Αι πόλεις αύται κείμεναι εκτός και ύπερθεν της μεγάλης οδού των -διά της νοτίου Ρωσίας γινομένων βαρβαρικών μεταναστεύσεων και -εισβολών και χρησιμεύουσαι ως σταθμοί εμπορικοί της από της μέσης -και δυτικής Ευρώπης προς την ανατολικήν Ευρώπην και εντεύθεν προς -την Ασίαν διεξαγομένης εμπορίας, ήνθησαν ταχέως και κατά τον 8 -αιώνα είχον προέλθει εις ικανήν ακμήν ευημερίας και πολιτικής -προαγωγής, αναπτυξάσης και θεσμούς τινας δημοκρατικούς. Αλλ', ως -συμβαίνει εν τοιαύταις πολιτείαις, την εσωτερικήν πολιτικήν -ανάπτυξιν επηκολούθησαν και εσωτερικαί έριδες. {199} Εν Νοβογορόδ -δε αυτοί οι κάτοικοι προς κατάπαυσιν των πολιτικών ερίδων -επεκαλέσαντο τω 862 την επέμβασιν των παρά την Βαλτικήν -Νορμανδών. Ούτοι δε υπό τρεις αρχηγούς Ρούριχ, Σινάους και -Τρουβώρ καταλαβόντες το έτος εκείνο το Νοβογορόδ ίδρυσαν εν αυτώ -στρατιωτικήν δυναστείαν υπό τον Ρούριχ. Ταυτοχρόνως δε άλλα -Νορμανδικά στίφη υπό αρχηγούς Ασκόλδ και Διρ κατήλθον το αυτό -έτος εις Κίεβον και καταλαβόντες βία την πόλιν ταύτην ίδρυσαν εν -αυτή κράτος Νορμανδικόν. Και οι Νορμανδοί ούτοι υπό τους αυτούς -αρχηγούς Ασκόλδ και Διρ κατελθόντες μετά πειρατικού στόλου 200 -τροχαντήρων, ήτοι μικρών πλοίων, διά του Δανάπρεως εις τον -Εύξεινον, ενεφανίσθησαν τω 865 εις τον Βόσπορον επί του Μιχαήλ Γ' -υπό το όνομα Ρως (151). Αλλ' ο πειρατικός ούτος των Ρως στόλος -διασκεδασθείς υπό τρικυμίας επέστρεψεν οίκαδε μετά πολλών -απωλειών, ουδέν δυνηθείς να πράξη εναντίον της -Κωνσταντινουπόλεως, πλην της επενεχθείσης εις τα εν τω Βοσπόρω -προάστεια λεηλασίας. - -Μετ' ολίγον εν αυταίς ταις χώραις των Ρως ή Ρώσων σπουδαία επήλθε -μεταβολή πραγμάτων. Αποθανόντος εν Νοβογορόδω του Ρούριχ, ο -τούτου συγγενής Ολέγ, επίτροπος γενόμενος της αρχής ως κηδεμών -του Ιγώρ, του ανηλίκου υιού και διαδόχου του Ρούριχ υπέταξε τους -εν Κιέβω Νορμανδούς υπό το κράτος αυτού, και ούτως εκ των δύο -Ρωσικών κρατών του Νοβογορόδου και του Κιέβου εδημιούργησεν -ενιαίον Ρωσικόν κράτος εκταθέν εν βραχεί μέχρι του Ευξείνου -Πόντου. Ο Ολέγ δε ούτος ως άρχων του Ρωσικού κράτους επήλθε τω -906, διαρκούντος του φοβερού Βουλγαρικού πολέμου, μετά ισχυρού -στόλου πειρατικού εναντίον της Κωνσταντινουπόλεως επί του Λέοντος -ΣΤ' και ένεκα της αδρανείας και ανικανότητος του βασιλέως τούτου -διέπραξεν ανενοχλήτως λεηλασίας κατά τον Βόσπορον και κατά τα -προάστεια αυτά της Κωνσταντινουπόλεως. Τότε δε πρώτον οι Ρώσοι -ηνάγκασαν τον Λέοντα να συνομολογήση συνθήκην προς το Ρωσικόν -κράτος επιτρέπουσαν τοις Ρώσοις να εμπορεύωνται προς το Ελληνικόν -κράτος και να διαμένωσιν ως έμποροι επί τισιν όροις εν -Κωνσταντινουπόλει. - -Τοιαύτη περίπου ήτο η κατάστασις του κράτους η εξωτερική καθ' ό -έτος (912) ετελεύτησεν ο Λέων ΣΤ', καταλιπών την αρχήν εις τον -επταετή υιόν αυτού Κωνσταντίνον Ζ'. - -6. Η βασιλεία του Κωνσταντίνου Ζ' του Πορφυρογεννήτου -μέχρι του έτους 945. - -{200} Τον Λέοντα ΣΤ' διεδέξατο ο εκ της τετάρτης γυναικός υιός -αυτού Κωνσταντίνος Ζ', Πορφυρογέννητος και ούτος επικληθείς και -υπό το όνομα τούτο κυρίως γνωστός γενόμενος εν τη ιστορία. Ο -Κωνσταντίνος ην επταετής την ηλικίαν ότε ετελεύτησεν ο πατήρ, -διετέλει δ' εν αρχή υπό την κηδεμονίαν του πατραδέλφου θείου -αυτού Αλεξάνδρου. Αλλά και τούτου τελευτήσαντος μετά έν έτος -(913), ανέλαβε την κηδεμονίαν η μήτηρ αυτού Ζωή. Μετ' ολίγον όμως -και η Ζωή αφηρέθη την εξουσίαν υπό του ναυάρχου Ρωμανού -Λεκαπηνού, όστις κατέστησε τον αυτοκράτορα και ως γαμβρόν αυτού, -δους αυτώ εις γάμον την θυγατέρα αυτού Ελένην, εγένετο δε και -συμβασιλεύς αυτού (918). Αλλά μη αρκούμενος εις τούτο κατέστησε -και τους τρεις υιούς αυτού συμβασιλείς• ώστε νυν πενταπλή -βασιλεία διείπε τα του κράτους του Ελληνικού, και εν τη συστάδι -ταύτη των πέντε βασιλέων την εσχάτην θέσιν κατείχεν ο νομιμώτατος -πάντων Κωνσταντίνος Ζ'. Αλλ' επί τέλους, ότε αυτός ο Ρωμανός -εξεβλήθη της αρχής υπό των τριών υιών αυτού (944), ο Κωνσταντίνος -ανδρωθείς, ενεργεία της φιλάρχου γυναικός αυτού Ελένης, εξέβαλε -της αρχής τους ασεβείς σφετεριστάς και έμεινε μόνος κύριος της -αρχής (945) (152). Η μέχρι του 945 πενταρχία, εν ή επρώτευεν ο -Ρωμανός Α'. υπήρξεν ατυχεστάτη και ως προς την εσωτερικήν -διοίκησιν του κράτους και ως προς την εξωτερικήν άμυναν αυτού. Ο -φοβερός των Βουλγάρων ηγεμών ή τσάρος Συμεών και μετά τον θάνατον -του Λέοντος ΣΤ' εξηκολούθει τας καταστρεπτικάς αυτού επιδρομάς, -μέχρι των προθύρων αυτών και των τειχών της Κωνσταντινουπόλεως -εκτείνων αυτάς. Μόλις δε μετά τον θάνατον αυτού τον επελθόντα τω -929 ηδυνήθη να αναπνεύση η πρωτεύουσα και να ανακουφισθώσιν εκ -των συμφορών του φοβερού επιδρομικού πολέμου αι Ευρωπαϊκαί -επαρχίαι του κράτους. Εν τοις αυτοίς δε χρόνοις εξηκολούθουν έτι -αι πειρατικαί επιθέσεις των Σαρακηνών, ει και ούτοι τω αυτώ έτει, -καθ' ό η Κωνσταντινούπολις εκινδύνευσεν από των Βουλγάρων (919), -είχον πάθει δεινήν κατά θάλασσαν ήτταν υπό του Ελληνικού στόλου. -Τω δε 941 νέαν στρατείαν εποιήσαντο εναντίον της -Κωνσταντινουπόλεως οι Ρώσοι υπό τον ηγεμόνα αυτών Ιγώρ τον υιόν -του Ρούριχ (σελ. 199) μετά χιλίων πλοίων. Αλλά νυν κατώρθωσαν οι -εν Κωνσταντινουπόλει, ηγουμένου του γενναίου στρατηγού Θεοφάνους, -διά των υπαρχόντων αυτοίς _δρομώνων_ (ήτοι πλοίων ευδρόμων) και -των πυρφόρων πλοίων να καταστρέψωσι τον Ρωσικόν στόλον παρά το -στόμιον του Βοσπόρου. Τα λείψανα του καταστραφέντος στόλου -κατέφυγον εις τας ασιατικάς ακτάς του Βοσπόρου, ενταύθα δε -κατεστράφησαν και αυτά• και τα πληρώματα δε των πλοίων, άτινα -ένοπλα είχον διασπαρή κατά τας ακτάς ταύτας προς προμήθειαν -τροφών, κατεστράφησαν προσβληθέντα κατά γην υπό των στρατηγών -Βάρδα, Φωκά και Κουρκούα. Ο Ιγώρ επέστρεψεν εκ της ατυχούς αυτού -στρατείας μετά 10 μόνον πλοίων. - -Επί της βασιλείας του Κωνσταντίνου Ζ', διατελούντος έτι υπό την -κηδεμονίαν του Ρωμανού, ναυάρχου έτι όντος, σημαντικάς ήραντο -νίκας τω 916 τα Ελληνικά στρατεύματα εναντίον των Αράβων υπό τον -γενναίον στρατηγόν Κουρκούαν. Αλλ' ο εν Ευρώπη επικίνδυνος -καθιστάμενος Βουλγαρικός πόλεμος κατέστησε μετ' ολίγον αναγκαίαν -την εξ Ασίας ανάκλησιν του Κουρκούα και την συνομολόγησιν ειρήνης -προς τον χαλίφην Μοκταδίρ. Εις την πρεσβείαν την Ελληνικήν, την -μεταβάσαν τότε εις το Βαγδάτιον προς τον σκοπόν τούτον, έκτακτος -και πρωτοφανής κατά την λαμπρότητα εγένετο υποδοχή υπό της αυλής -του Χαλίφου. Αλλ' η τότε (917) συνομολογηθείσα ειρήνη βραχύ -διήρκεσεν• ανανεωθέντος δε του πολέμου τα Ελληνικά όπλα -προυχώρησαν νικηφόρως εις την Μεσοποταμίαν, ως περί τούτου -γενήσεται λόγος εν οικείω τόπω. Τοιαύτα τα κατά την πρώτην την -πολυαρχικήν περίοδον της βασιλείας του Κωνσταντίνου Ζ' γενόμενα. - -7. Η βασιλεία του Κωνσταντίνου του Πορφυρογενήτου -από του 945 μέχρι του θανάτου αυτού (959). - -Ο Κωνσταντίνος Ζ' μείνας μόνος κύριος του κράτους εβασίλευσε 14 -έτη. Η νέα αύτη περίοδος της βασιλείας αυτού υπήρξεν ικανώς -ισχυρά και ένδοξος. Και δεν ήτο μεν ο Κωνσταντίνος ανήρ ρέκτης -και δραστήριος, ούτε είχεν αρετάς πολιτικάς και στρατιωτικάς -εξόχους, αλλ' ήν λόγιος υφ' ήν έννοιαν και ο πατήρ αυτού, μεγάλην -αισθανόμενος φιλοδοξίαν προς το συγγράφειν και συγγράψας αληθώς -πολλά και ποικίλης ύλης συγγράμματα. Η καθόλου δ' όμως κατάστασις -των πραγμάτων ήτο τοιαύτη εν τω κράτει και τω περί αυτό πολιτικώ -κόσμω, ώστε ο Κωνσταντίνος Ζ' εκ των πραγμάτων αυτών καθίστατο -ισχυρός και σεβαστός τοις ξένοις λαοίς και ηγεμόσι βασιλεύς του -Ελληνικού κράτους. Παρά τον ήκιστα πολεμικόν χαρακτήρα του -βασιλέως υπήρχον εν τω κράτει ουκ ολίγοι άνδρες στρατιωτικοί -εξόχου ικανότητος. Τουναντίον δε το Αραβικόν κράτος μετά τον -θάνατον του χαλίφου Αλμουτασσέμ περιήλθεν, ως είπομεν και θέλομεν -έτι ιδεί εφεξής, εις μεγάλην εσωτερικήν αδυναμίαν και πραγματικήν -αποσύνθεσιν• οι δε στρατηγοί του Βασιλέως δεν επολέμουν κατά του -όλου στρατού του Χαλίφου, αλλά κατά των κατά τόπους -αντιτασσομένων αυτοίς στρατιωτικών δυνάμεων των διοικητών ή -Αμηρών (Αμηράδων) των τόπων, οίτινες είχον καταστή πραγματικοί -κύριοι των χωρών, άς εκυβέρνων εν ονόματι του Χαλίφου, Ούτως -εχόντων των πραγμάτων, μικρά ανάπτυξις στρατιωτικής δυνάμεως εκ -μέρους του Ελληνικού κράτους ηδύνατο να φέρη μεγάλας επιτυχίας, -ως πράγματι εγένετο. Οι στρατηγοί πολεμούντες επιτυχώς εν Συρία -και Μεσοποταμία εκυρίευσαν από των Αράβων χίλια φρούρια εν τη -βορείω Συρία και εν Μεσοποταμία. Εν Ευρώπη δε οι Βούλγαροι μετά -τον θάνατον του φοβερού Συμεών δεν επανέλαβον τας επιδρομάς, -αρκουμένων των βασιλέων αυτών εις ολίγας χρηματικάς δωρεάς, άς οι -Έλληνες βασιλείς έπεμπον αυτοίς. Του Ελληνικού κράτους η ηθική -δύναμις, περιωπή και αίγλη υψώθη ενώπιον του εξωτερικού κόσμου. -Και μεγάλοι σύγχρονοι ηγεμόνες λαών, ο μέγιστος των εν Ισπανία -αρξάντων Ουμμεϊαδών χαλιφών Αβδουρραχμάν Γ' (σ. 180) και ο -ισχυρός βασιλεύς των Γερμανών Όθων Α', ο γενόμενος βραδύτερον και -αυτοκράτωρ του αγίου Ρωμαϊκού κράτους (σ. 151), έπεμψαν πρέσβεις -εις την αυλήν της Κωνσταντινουπόλεως, ίνα συνάψωσι σχέσεις -φιλικάς προς τον Έλληνα βασιλέα. - -Αλλ' η μάλιστα αξιομνημόνευτος προς τους ξένους ηγεμόνας και -δυνάστας σχέσις του Κωνσταντίνου Ζ' ήτο η προς την χήραν του -γνωστού ημίν Ρώσου ηγεμόνος Ιγώρ ηγεμονίδα (153) Όλγαν, την -επιτροπεύουσαν τότε τον ανήλικον του Ιγώρ υιόν και διάδοχον -Σβετοσλαύον. Η Όλγα ήλθεν εις Κωνσταντινούπολιν τω 954 και έτυχε -τιμών, οίαι προσήκον εις ηγεμόνας κράτους υποδεεστέρου και -ημιβαρβάρου. Σκοπός της εις Κωνσταντινούπολιν επισκέψεως της -Όλγας ήτο να ίδη την μεγάλην και πολυύμνητον εν τοις βαρβάροις -«βασιλικήν πόλιν» (154), ως ωνόμαζον αυτήν έκτοτε οι Ρώσοι, και -να συνάψη σχέσεις φιλικάς προς τους Έλληνας βασιλείς• κατά δε -τους Ρώσους χρονογράφους και να βαπτισθή εν Κωνσταντινουπόλει, -όπερ και εγένετο κατά τας Ρωσικάς παραδόσεις, ενώ οι Έλληνες -χρονογράφοι των χρόνων τούτων ουδέν αναφέρουσι περί της βαπτίσεως -ταύτης. Αληθές εν τούτοις είναι ότι η Όλγα ήτο χριστιανή και -τιμάται παρά των Ρώσων ως πρώτη χριστιανή βασιλίς και -ισαπόστολος, όπως παρ' ημίν η Αγία Ελένη. Υπήρχον δε κατά τους -χρόνους τούτους ικανοί χριστιανοί εν Ρωσία, αλλά το μέγα πλήθος -του έθνους, ιδίως των ευγενών, των βοϊάρων καλουμένων, ήσαν έτι -ειδωλολάτραι, τοιούτος δε ήτο και έμεινε μέχρι τέλους και αυτός ο -υιός της Όλγας «μέγας ηγεμών» Σβετοσλαύος. Πρώτον δε επί του υιού -του Σβετοσλαύου τούτου και επί του εγγόνου της Όλγας Βλαδιμήρου ο -Χριστιανισμός επεκράτησεν εν Ρωσία και εγένετο επίσημος θρησκεία -του κράτους. - -Αλλ' από της εις Κωνσταντινούπολιν επισκέψεως της Όλγας αι προς -το Ελληνικόν κράτος σχέσεις των Ρώσων κατεστάθησαν στενώτεραι και -ζωηρότεραι και συνετέλεσαν εις την εν Ρωσία διάδοσιν του -Χριστιανισμού. - -Ο Κωνσταντίνος Ζ' ο Πορφυρογέννητος, εφ' ού ταύτα πάντα εγένοντο, -ετελεύτησε τω 959 καταλιπών την βασιλείαν τω υιώ αυτού Ρωμανώ. - -8. Ρωμανός Β' (959-963 μ.) - -Ο τέσσαρα μόνον έτη βασιλεύσας Ρωμανός Β' ήτο μεν ανήρ αθλητικός -το σώμα και το πνεύμα ουχί ασθενής, αλλ' ουχί των δημοσίων -πραγμάτων πάνυ αντιληπτικός και συνετός επιμελητής. Ουχ ήττον η -βραχυχρόνιος βασιλεία του Ρωμανού Β' υπήρξεν ενδοξοτάτη εις το -κράτος ένεκα των κατορθωμάτων των μεγάλων στρατιωτικών ανδρών της -βασιλείας ταύτης, εν οίς επρώτευσεν ο Νικηφόρος Φωκάς, υιός του -εν τοις έμπροσθεν μνημονευθέντος Βάρδα Φωκά. Λαμπρόν και -ενδοξότατον έργον του Νικηφόρου Φωκά ήτο η υπ' αυτού γενομένη τω -960-961 προς ανάκτησιν της Κρήτης στρατεία, η υπό λαμπροτάτης -στεφθείσα επιτυχίας. Η νήσος αύτη, προ 138 ετών κυριευθείσα (823) -υπό Σαρακηνών Ανδαλουσίων ή Ισπανών πειρατών, διετέλει έκτοτε υπό -την πειρατικήν δυναστείαν την ιδρυθείσαν ενταύθα υπό του -αρχιπειρατού Αβουχαφίζ (σελ. 185) φωλεά και ερμητήριον των ανά -την Μεσόγειον και το Αιγαίον πειρατικών στόλων και στρατειών των -Σαρακηνών. Τω δε 960, ότε ανετέθη τω Νικηφόρω η αρχηγία της -εναντίον της εν τη νήσω πειρατικής δυναστείας στρατείας, ήρχε της -νήσου ο εκ των απογόνων του Αβουχαφίζ αμίρης Αβδούλ-αζίζ. Η -πρωτεύουσα του νησιωτικού Σαρακηνού κράτους Χάνδαξ (το νυν -Ηράκλειον, ούτω καλουμένη εκ του περί την πόλιν χάνδακος, ήτοι -βαθείας τάφρου) επολιορκήθη υπό του Ελληνικού στρατού και -εκυριεύθη μετά 8 μήνας, κατελήφθησαν δε και τα λοιπά μέρη της -νήσου. Ο Νικηφόρος Φωκάς επέστρεψεν εν θριάμβω εις την -βασιλεύουσαν, φέρων άπειρον λείαν εκ της νήσου, ήν είχον σωρεύσει -εν αυτή επί μακρόν χρόνον αι τοσαύται εναντίον των Ελληνικών -παραλίων και νήσων πειρατικαί στρατείαι των πειρατών δυναστών της -νήσου. Και αυτός δε ο τελευταίος Σαρακηνός δυνάστης της νήσου -συλληφθείς αιχμάλωτος ήχθη εις την πρωτεύουσαν μετά του νικηφόρου -στρατού και ηκολούθησε τω θριάμβω του Νικηφόρου. Και αυτός μεν -έζησεν εν Κωνσταντινουπόλει εν ανέσει και τιμή διατηρών την -θρησκείαν αυτού, αλλ' οι παίδες αυτού ησπάσαντο τον Χριστιανισμόν -και απετέλεσαν οικογένειαν λίαν ονομαστήν εν Κωνσταντινουπόλει -κατά τους επομένους χρόνους (155). - -Μετά το κατόρθωμα τούτο ο Νικηφόρος εδρέψατο νέας δάφνας νίκης -στρατεύσας τω 961 εις την Ασίαν και πολλάς νίκας αράμενος κατά -των Αράβων των πέραν του Ευφράτου χωρών και 60 κυριεύσας φρούρια. -Ενώ δε μετά τας μεγάλας ταύτας επιτυχίας επέστρεφεν ο Νικηφόρος -εις την πρωτεύουσαν (963), έτι όντος αυτού καθ' οδόν, ετελεύτησεν -εν Κωνσταντινουπόλει ο βασιλεύς Ρωμανός, καταλιπών ως διαδόχους -της αρχής, δύο ανηλίκους υιούς, Βασίλειον και Κωνσταντίνον, -γεννηθέντας εκ της Ελληνίδος γυναικός αυτού Θεοφανούς, ήν είχε -νυμφευθή μετά την άτεκνον θανούσαν Βέρθαν (σελ. 200). Ο Νικηφόρος -ελθών τότε εις Κωνσταντινούπολιν ανέλαβε, συμπράττοντος και του -πατριάρχου Πολυεύκτου, ενός των αγιωτάτων, εναρετωτάτων και -συνετωτάτων πατριαρχών Κωνσταντινουπόλεως, την κηδεμονίαν και -επιτροπείαν των δύο παίδων ως θετός πατήρ αυτών ασκών την -υπερτάτην αρχήν εν ονόματι αυτών. Νυμφευθείς δε τότε και την -χήραν βασίλισσαν και νυν βασιλομήτορα Θεοφανώ ανηγορεύθη και -βασιλεύς, ουδαμώς παραβλαπτομένων των δικαιωμάτων των ειρημένων -Βασιλείου και Κωνσταντίνου, αμφοτέρων βασιλέων και νυν -προσαγορευομένων. Ούτω δε επήλθε κατάστασις πραγμάτων ασυνήθης -μεν εν τοις καθ' ημάς χρόνοις, αλλ' άριστα συμβιβαζομένη μετά των -πολιτικών θεσμών και των πολιτικών ηθών των τότε χρόνων και της -καθόλου καταστάσεως των τότε πραγμάτων εν τω Ελληνικώ κράτει και -αποβαίνουσα σφόδρα ωφέλιμος τω τε κράτει και τη αρχούση δυναστεία -τη βασιλική, ής εσέβετο και εφρούρει τα δίκαια ο Νικηφόρος διά -της συμβασιλείας αυτού. - -9. Ο Νικηφόρος Φωκάς ως βασιλεύς. - -Γενόμενος βασιλεύς ο Νικηφόρος Φωκάς ως Νικηφόρος Β' νέας -επεχείρησε (964) στρατείας νικηφόρους εν Ασία εναντίον των εν -Κιλικία, Συρία και Μεσοποταμία μωαμεθανών κατά τόπους Αμηρών, -ήτοι ανεξαρτήτων κατ' ουσίαν διοικητών του Χαλίφου του Βαγδατίου. -Εν Κιλικία ανεκτήσατο την περίφημον ιστορικωτάτην πόλιν Ταρσόν, -ήτις ήν προπύργιον του Μωαμεθανισμού εναντίον της Μικράς Ασίας• -ανεκτήσατο δε κατά την στρατείαν ταύτην διά του στόλου του -Ελληνικού την από του 7 ήδη αιώνος κατά μέγα μέρος υπό Σαρακηνών -κατεχομένην Κύπρον. Αφού δε μετά νέων δαφνών ενδόξων νικών -επέστρεψεν εκ της στρατείας ταύτης εις την βασιλεύουσαν (τω 965), -ήλθον ενταύθα πρέσβεις του ηγεμόνος των Βουλγάρων Πέτρου -ζητούντες παρά του βασιλέως τας καθυστερουμένας από τινος χρόνου -χρηματικάς δωρεάς. Είδομεν ότι οι Βούλγαροι μετά τον θάνατον του -Συμεών έπαυσαν τας επιδρομάς αυτών, αρκούμενοι εις τας χρηματικάς -δωρεάς, άς έπεμπεν αυτοίς ο βασιλεύς ουχί ως φόρον, αλλ' ως -χορηγίαν ή δώρον διδόμενον παρ' ισχυρού και πλουσίου βασιλέως -προς πένητα και βάρβαρον ηγεμόνα. Αλλ' ο Νικηφόρος Β' μετά την -εις τον θρόνον άνοδον είχε παύσει τας τοιαύτας δωρεάς. Και νυν ο -ηγεμών των Βουλγάρων εξέλεξε στιγμήν ακαταλληλοτάτην ίνα απαιτήση -διά πρέσβεων παρά του νικηφόρου και τροπαιούχου εξ Ασίας -επιστρέψαντος βασιλέως δωρεάν χρηματικήν και μάλιστα ως φόρον -οφειλόμενον. Ο Νικηφόρος δεξάμενος τους Βουλγάρους πρέσβεις, εν -τη υπερηφάνω συναισθήσει της δυνάμεως και δόξης αυτού καθύβρισε -τον ηγεμόνα αυτών, καλέσας αυτόν «σκυτοτρώκτην και διφθερίαν -[156] και τρίδουλον εκ προγόνων», είπε δε ότι μετ' ολίγον έμελλε -να έλθη εις την Βουλγαρίαν ο κράτιστος και μέγιστος βασιλεύς -Ρωμαίων, ίνα αποτίση αυτώ μετ' ακριβείας τον φόρον, εξαγγέλλων -απειλήν πολέμου κατά Βουλγάρων, εις όν ήρξατο να παρασκευάζηται. - -Αλλ' ο πόλεμος ούτος, πριν ή έτι άρξηται, έλαβεν απροσδόκητον -τροπήν από Ελληνοβουλγαρικού γενόμενος Ελληνορρωσικός. Ο -Νικηφόρος Β' δηλονότι, θέλων να περατώση ταχέως τον κατά των -Βουλγάρων πόλεμον, επεζήτησε την συμμαχίαν του τότε ηγεμόνος των -Ρώσων Σβετοσλαύου προτρέπων αυτόν να εισβάλη εις Βουλγαρίαν μετά -στρατού. Ο Σβετοσλαύος εδέξατο προθύμως την πρότασιν και επήλθε -μετά στρατού εναντίον της Βουλγαρίας και εισβαλών εις αυτήν -κατέλαβε μέγα μέρος της χώρας. Αλλ' ο Σβετοσλαύος μετ' ολίγον -μετεβλήθη από συμμάχου εις πολέμιον. Διότι παρασυρθείς και υπό -της ιδίας αυτού πλεονεξίας και κενοδοξίας και υπό των προδοτικών -ραδιουργιών του προς αυτόν πεμφθέντος Έλληνος πρέσβεως, του -πατρικίου Καλοκύρη, ήθελε να προσαρτήση την Βουλγαρίαν εις το -Ρωσικόν αυτού κράτος. Αλλ' η τοιαύτη διαγωγή του Σβετοσλαύου -μετέβαλεν εντελώς την πολιτικήν του βασιλέως Νικηφόρου. Διότι -ούτος ουδαμώς ανεχόμενος την υπό Ρώσων κατάκτησιν της Βουλγαρίας, -ως θεωρών τούτο κινδυνωδέστατον εις το Ελληνικόν κράτος, νυν -παρέστη ως προστάτης της υπό Ρώσων υποτασσομένης Βουλγαρίας και -προέτεινε συμμαχίαν τω προ μικρού υπ' αυτού καθυβρισθέντι ηγεμόνι -της Βουλγαρίας Πέτρω. Ούτος προθύμως εδέξατο την πρότασιν του -Νικηφόρου Β' και έπεμψε πρεσβείαν εις Κωνσταντινούπολιν (968). -Αλλ' η προσδοκωμένη νυν Ελληνοβουλγαρική εναντίον Ρώσων συμμαχία -δεν συνωμολογήθη, διότι ο μεν Πέτρος της Βουλγαρίας απέθανεν -αιφνιδίως τω έτει τούτω (968) προ της συνομολογήσεως της -συμμαχίας, οι δε δύο υιοί και κληρονόμοι της αρχής αυτού Ρωμανός -και Βόρις συνελήφθησαν υπό των Ρώσων. Ούτω τον κατά Ρώσων πόλεμον -έμελλον να αναλάβωσι μόνον οι Έλληνες. Ο πόλεμος όμως ούτος δεν -εγένετο επί του Νικηφόρου Β', αλλ' επί του διαδόχου αυτού Ιωάννου -Τσιμισκή, και διά τούτο τα κατ' αυτόν εκτεθήσονται εν τη ιστορία -του βασιλέως τούτου. Ο δε Νικηφόρος έστρεψεν εν τω μεταξύ την -προσοχήν αυτού εις άλλα μέρη. - -Καθ' όν χρόνον τω 968 διέτριβον εν Κωνσταντινουπόλει Βούλγαροι -πρέσβεις προς συνομολόγησιν Ελληνοβουλγαρικής συμμαχίας, αφίκετο -εις Κωνσταντινούπολιν και άλλος, από Δύσεως ούτος, επίσημος -πρεσβευτής, πεμφθείς υπό του Όθωνος Α' του βασιλέως των Γερμανών -και από του 965 αυτοκράτορος του «αγίου Ρωμαϊκού κράτους». Ο -πρεσβευτής ούτος ήτο ο επίσκοπος Κρεμώνης Λουιτπράνδος και προ 20 -ετών ελθών εις Κωνσταντινούπολιν ως πρεσβευτής του βασιλέως της -Άνω Ιταλίας Βερεγγαρίου Β'. Διά της πρεσβείας ταύτης ήθελεν ο -Όθων Α' να αναγνωρισθή παρά της εν Κωνσταντινουπόλει βασιλείας ως -Ρωμαίος αυτοκράτωρ της Δύσεως, συγχρόνως δε να προτείνη -συνοικέσιον μεταξύ του υιού και διαδόχου αυτού (Όθωνος Β') και -μιας των θυγατέρων του Ρωμανού Β' (αδελφών των βασιλέων Βασιλείου -και Κωνσταντίνου, Θεοφανούς και Άννης). Ο Νικηφόρος απέρριψεν -αποτόμως αμφοτέρας τας αιτήσεις, μη θέλων να καλέση τον Όθωνα -_βασιλέα_ ή αυτοκράτορα Ρωμαίον (σ. 152), αλλ' απλώς ως _ρήγα_ -των Γερμανών, μη στέργων δε να συνάψη συνοικέσιον προς ηγεμόνα -καταπολεμούντα εν Ιταλία τα Ελληνικά συμφέροντα, ορεγόμενον δε -και των εν τη Κάτω Ιταλία Ελληνικών κτήσεων ως προικός της εκ -Κωνσταντινουπόλεως πεμφθησομένης νύμφης. Και ου μόνον αι -προτάσεις απερρίφθησαν, αλλά και αυτός ο πρεσβευτής Λουιτπράνδος -έτυχεν υποδοχής ήκιστα ευμενούς και τιμητικής, μάλλον δε -περιφρονητικής, ταχθείς εις θέσιν κατωτέραν εν ταις επισήμοις -τελεταίς και εν τη βασιλική τραπέζη και αυτής της του Βουλγάρου -απεσταλμένου. Προς τούτοις ο Νικηφόρος Β' εν τη επισήμω ακροάσει -τη δοθείση εις τον πρεσβευτήν του Όθωνος εκάλεσε τούτον ασεβή και -τον πρεσβευτήν αυτού κατάσκοπον. Ως προς την περί συνοικεσίου δε -πρότασιν εδόθη αυτώ απάντησις ότι δεν ήτο δυνατόν πορφυρογεννήτου -βασιλέως πορφυρογέννητος θυγάτηρ να δοθή προς γάμον εις αλλόφυλον -άρχοντα (157). Ο Λουιτπράνδος πολλάς υποστάς περιπετείας εν -Κωνσταντινουπόλει ανεχώρησεν έμπλεως οργής και πικρίας, και εν τη -εκθέσει, ήν μετά την επιστροφήν έγραψε λατινιστί περί της -πρεσβείας αυτού προς τον Όθωνα, εξήμεσε μυρίας ύβρεις εναντίον -του βασιλέως Νικηφόρου και της αυλής και του λαού της -Κωνσταντινουπόλεως και παντός ό,τι ην Ελληνικόν. Είναι δε ο -Λουιτπράνδος ούτος (όστις ην εκ των ολίγων τότε εν τη Δύσει -λογίων των χρόνων εκείνων) ο πρώτος, μετά τους αρχαίους Λατίνους, -μισέλλην της νέας Ευρώπης, ο πρώτος γράψας εν τω Μεσαίωνι κατά -των Ελλήνων και γενόμενος πρόδρομος των πολλών και ποικίλων -μισελλήνων Ευρωπαίων συγγραφέων των νεωτέρων χρόνων. - -Τω αυτώ δ' έτει, καθ' ό ήλθεν ο Λουιτπράνδος εις -Κωνσταντινούπολιν ως πρεσβευτής του Όθωνος, οι δε Ρώσοι εγένοντο -κύριοι της Βουλγαρίας, ο Νικηφόρος Β' επεχείρησε νέαν εν Ασία -εναντίον των Μωαμεθανών στρατείαν στεφθείσαν και ταύτην υπό -λαμπροτάτης επιτυχίας και λαμπρυνθείσαν ιδίως διά της ανακτήσεως -(969) της μεγάλης και επισημοτάτης πόλεως της Συρίας, της προ 330 -περίπου ετών υπό των Αράβων αφαιρεθείσης από του κράτους -Αντιοχείας. Ο βασιλεύς, όστις προ της αλώσεως της πόλεως ταύτης, -διατάξας καλώς τα κατά την πολιορκίαν και την εκπόρθησιν αυτής, -είχεν επιστρέψει, εις Κωνσταντινούπολιν, παρεσκευάζετο εις τον -κατά των Ρώσων πόλεμον, ότε στυγερά συνωμοσία έθηκε τέρμα εις την -ζωήν αυτού προ της ενάρξεως του πολέμου. Της συνωμοσίας ψυχή ήτο -η ασεβής χήρα του Ρωμανού και η νυν βασιλίς και βασιλομήτωρ -Θεοφανώ, εις ήν είχεν αποδοθή και ο αιφνίδιος θάνατος του Ρωμανού -Β', μετέσχε δε ταύτης και αυτός ο ανεψιός του Νικηφόρου και εν τη -πολεμική σχολή τούτου λαμπρότατος στρατηλάτης αναδειχθείς Ιωάννης -ο Τσιμισκής, όστις είχεν ελκύσει εφ' εαυτόν και τα βλέμματα της -ηδυπαθούς Θεοφανούς. - -Ο φόνος του Νικηφόρου Β' ετελέσθη απανθρωπότατα, των συνωμοτών -κατασφαξάντων εν μεσονυκτίοις ώραις τον προσευχόμενον την ώραν -εκείνην βασιλέα. Μετά την τέλεσιν του φόνου ο Ιωάννης ανεκηρύχθη -βασιλεύς υπό των συνωμοτών. - -10. Ιωάννης ο Τσιμισκής (969-976). - -Και ο μεν Ιωάννης Τσιμισκής διά φρικώδους βασιλοκτονίας ανήλθεν -εις τον θρόνον, αλλ' η ασεβής πρωτεργάτις και συνεργάτις της -μιαιφονίας Θεοφανώ δεν εδρέψατο τους καρπούς της βδελυράς αυτής -κακουργίας. Ο επί του Οικουμενικού θρόνου καθήμενος πατριάρχης -Πολύευκτος, ο αυστηρός και ατρόμητος εν τη επιτελέσει του -καθήκοντος ανήρ, καθ' ήν ώραν ενεφανίσθη εν τω ναώ της του Θεού -Σοφίας ο Ιωάννης ίνα στεφθή, επέβαλεν αυτώ ως όρον της στέψεως -την εκ των ανακτόρων απομάκρυνσιν της Θεοφανούς και την εκ μέρους -του βασιλέως παύσιν πάσης προς αυτήν σχέσεως, έτι δε και τον -σεβασμόν των δικαιωμάτων των μικρών βασιλέων Βασιλείου και -Κωνσταντίνου. Και ούτω μεν ο Ιωάννης εστερεώθη επί του θρόνου -προστάτης απλούς και συμβασιλεύς γενόμενος των νομίμων κληρονόμων -της βασιλείας. Η δε επταετής βασιλεία του Ιωάννου, ούσα συνέχεια -της ενδόξου βασιλείας του Νικηφόρου Β', επλήρωσε νέας σελίδας της -Ελληνικής ιστορίας μεγαλουργημάτων και δόξης. - -Ο Ιωάννης Τσιμισκής ευρών κατά την εις την αρχήν άνοδον την -Βουλγαρίαν κατεχομένην υπό Ρώσων και θεωρών ως πρώτιστον και -απαραίτητον έργον αυτού την εκ της χώρας ταύτης εξέλασιν των -επικινδύνων τούτων και πλεονεκτιστάτων έκτοτε φανέντων πολεμίων, -ήθελε να διεξαγάγη τον κατά των Ρώσων έκδημον τούτον και -επιθετικόν πόλεμον άνευ οιουδήποτε άλλοθεν περισπασμού. Διά -τούτο, εν αντιθέσει προς τον προκάτοχον αυτού Νικηφόρον, μετήλθε -προς τον Όθωνα Α' φιλικήν πολιτικήν. Και δεν ανεγνώρισε μεν αυτόν -ως αυτοκράτορα, αλλ' ότε ο Όθων έπεμψε νέαν πρεσβείαν εις -Κωνσταντινούπολιν, ίνα συγχαρή τω βασιλεί επί τη εις τον θρόνον -ανόδω, ανανεώση δε συγχρόνως την περί αγχιστείας πρότασιν, -επέτρεψεν ίνα η πρεσβυτέρα των δύο πορφυρογεννήτων βασιλοπαίδων, -η τη μητρί ομώνυμος Θεοφανώ, δοθή εις τον ομώνυμον υιόν και -διάδοχον του Όθωνος Α'. Μετά μεγάλης και μεγαλοπρεπούς ακολουθίας -ανεχώρησεν η περίπυστος [158] νύμφη από Κωνσταντινουπόλεως εις -Ιταλίαν, ένθα εν Ρώμη ετελέσθησαν (972) οι γάμοι αυτής μετά του -διαδόχου του βασιλικού θρόνου της Γερμανίας και του -αυτοκρατορικού θρόνου της Δύσεως. Διά του γάμου δε τούτου -συνήφθησαν, ως ερρήθη ήδη (σελ. 152), σχέσεις στενώτεραι μεταξύ -των Ελληνικών χωρών και της Γερμανίας. - -Κατά τον χρόνον δε τούτον ήρξατο ο Ιωάννης του κατά Ρώσων -πολέμου, όστις ήτο πόλεμος ενταυτώ και κατά Βουλγάρων, διότι εξ -ανάγκης νυν ούτοι επολέμουν μετά των Ρώσων εναντίον των Ελλήνων. - -11. Ο μέγας Ελληνορρωσικός πόλεμος του 971. - Κατάλυσις του Βουλγαρικού κράτους. - -Κατά Μάρτιον του 971 ανεχώρησεν ο βασιλεύς από Κωνσταντινουπόλεως -μετά στρατού ουχί μεν λίαν πολυπληθούς, αλλ' ισχυρώς ωργανωμένου -και στόλου μέλλοντος διά του Ευξείνου να εισέλθη εις τον -Δανούβιον. Ταχύς και ορμητικός υπερβάς και σχεδόν απαρατήρητος -υπό Ρώσων και Βουλγάρων ο Ελληνικός στρατός τον Αίμον επήλθε -ραγδαίος εναντίον του κυριωτάτου φρουρίου της Βουλγαρίας -Πραισθλαύας (ή Περθσλαύας), ένθα ευρίσκοντο ο του Σβετοσλαύου -αρχιστράτηγος Σφέγγελος, οι δύο Βούλγαροι ηγεμόνες και ο προδότης -Έλλην πρεσβευτής Καλοκύρης. Και ούτοι μεν έφυγον ευθύς προς τον -εν Δοροστόλω (νυν Σιλιστρία) τότε μένοντα Σβετοσλαύον, οι δε περί -τον Σφέγγελον Ρώσοι αντέταξαν κρατεράν άμυναν εναντίον των -γενναιότατα επιτιθεμένων Ελλήνων. Αλλ' η Πρεθσλαύα κατελήφθη -ταχέως υπό των Ελλήνων• των δε Ρώσων άλλοι μεν ηχμαλωτίσθησαν, -άλλοι δε κατέφυγον εις το Δορόστολον• επίσης ηχμαλωτίσθη και εκ -των εν τω φρουρίω Βουλγάρων ηγεμόνων ο Ρωμανός. Νυν ο Ελληνικός -στρατός ώρμησεν από Πρεθσλαύας εις το Δορόστολον, καθ' όν χρόνον -και ο Ελληνικός στόλος εισελθών εις τον Δανούδιον απέκλειεν από -του μέρους του ποταμού το φρούριον. Ο Σβετοσλαύος πολιορκηθείς -ούτως εν Δοροστόλω, μετά κρατεράν έφοδον των Ελλήνων, εν οίς -διεκρίθη ο τότε εν τω Ελληνικώ στρατώ ως Έλλην (χριστιανός -γενόμενος) υπηρετών υιός του αιχμαλωτισθέντος τελευταίου Αμίρου -της Κρήτης Αβδούλ-αζίζ, καλούμενος Κωνσταντίνος Ανεμάς, φονεύσας -τον γενναιότατον Ρώσον πολέμαρχον Ίκμορα ηναγκάσθη να προτείνη τω -βασιλεί την συνομολόγησιν ειρήνης. Προς τον σκοπόν τούτον το -πρώτον νυν εν τη ιστορία ήλθον εις συνέντευξιν εν τω Δανουβίω επί -σχεδίας τινός Έλλην βασιλεύς και αυτοκράτωρ και Ρώσος ηγεμών ή -μέγας ηγεμών (ο έσχατος των ειδωλολατρών Ρώσων ηγεμόνων). -Συνωμολογήθη δε η ειρήνη επί τω όρω ίνα οι Ρώσοι εκκενώσωσιν -εντελώς την Βουλγαρίαν και επιστρέψωσιν εις Ρωσίαν φέροντες μεθ' -εαυτών όσα είχον λάφυρα. Αλλά και τα λάφυρα ταύτα, άτινα έμενον -ούτω το μόνον εις τους Ρώσους κέρδος, απέβησαν ολέθρια εις -αυτούς. Διότι ένεκα τούτων προσεβλήθησαν οι Ρώσοι κατά την -επάνοδον, διερχόμενοι διά της Μολδαυίας, υπό του ενταύθα -οικούντος τότε Τουρκικού έθνους των Πατσινάκων και εν τη προσβολή -ταύτη ου μόνον τα λάφυρα απώλοντο, αλλά και αυτός ο Σβετοσλαύος -απώλεσε την ζωήν. - -Ο δε Έλλην βασιλεύς αιχμαλώτους πέμψας νυν εις Κωνσταντινούπολιν -αμφοτέρους τους Βουλγάρους ηγεμόνας και μείνας μόνος κύριος της -Βουλγαρίας δεν επέτρεψε πλέον να διορισθή Βούλγαρος ηγεμών, αλλά -καταλύσας την Βουλγαρικήν μοναρχίαν και κατ' ουσίαν μεταβαλών την -χώραν εις Ελληνικήν επαρχίαν, διήρεσεν αυτήν εις επτά τοπαρχίας -κυβερνωμένας υπό ιδίων τοπαρχών ή, ως καλούνται Σλαυιστί, -βοεβοδών, ή _κομήτων_, ως εκαλούντο υπό των Βυζαντινών. - -Τοιούτον ένδοξον τω Ελληνικώ κράτει πέρας έλαβεν ο μέγας -Ελληνορρωσικός εν Βουλγαρία πόλεμος. - -12. Οι κατά Αράβων πόλεμοι του Τσιμισκή και ο θάνατος αυτού. - -Μετά τον κατά Ρώσων και Βουλγάρων πόλεμον ανέλαβεν ο Ιωάννης την -συνέχισιν των κατά Αράβων της Συρίας και Μεσοποταμίας ενδόξων -στρατειών του Νικηφόρου Β'. Και εν τοις πολέμοις δε τούτοις πολύν -έδειξεν ο βασιλεύς ηρωισμόν άμα δε και στρατηγικήν δεξιότητα και -πολλάς και λαμπράς ήρατο νίκας, πολλάς κυριεύσας πόλεις και -φρούρια και καταλαβών προς τη υπό του Νικηφόρου ανακτηθείση ήδη -καθ' ολοκληρίαν βορείω Συρία, και μέγα μέρος της νοτίου Συρίας -και ιδίως την μεγάλην και περίφημον πόλιν Βηρυτόν. Μετά την -άλωσιν της Βηρυτού επέστρεψεν εις Κωνσταντινούπολιν ίνα -παρασκευασθή εις νέαν ερρωμενεστέραν έτι στρατείαν εν Ασία, -σκοπών να εκτείνη τον πόλεμον εις την Παλαιστίνην, ν' ανακτήσηται -την αγίαν πόλιν Ιερουσαλήμ και ν' αποδώση εις το κράτος εν Ασία -τα σύνορα, άτινα είχεν επί του Ηρακλείου προ της μωαμεθανικής -εισβολής. Αλλ', ενώ τοιαύτα μεγαλουργά μελετών σχέδια επέστρεφεν -εις την βασιλεύουσαν, απέθανεν (976) κατά την εις την πρωτεύουσαν -επάνοδον, δηλητηριασθείς καθ' οδόν υπό του αρχιθαλαμηπόλου -Βασιλείου, ούτινος είχεν ανακαλύψει καθ' οδόν τας μεγάλας προς -ζημίαν του κράτους οικονομικάς καταχρήσεις και σφετερισμούς. - -13. Βασίλειος Β' ο Βουλγαροκτόνος (976-1025). - -Ο Βασίλειος Β', όστις επταετής ήδη είχεν αναγορευθή βασιλεύς μετά -τον θάνατον του πατρός αυτού Ρωμανού Β', αλλά διετέλει ως και ο -νεώτερος αδελφός αυτού και συμβασιλεύς υπό την κηδεμονίαν των -συμβασιλέων Νικηφόρου Φωκά και Ιωάννου Τσιμισκή, νυν μετά τον -θάνατον του Τσιμισκή, εικοσαετής ήδη ων, έμεινε μόνος κατ' ουσίαν -κυβερνήτης του κράτους, έχων τιμητικώς και κατ' όνομα συμβασιλέα -τον αδελφόν αυτού Κωνσταντίνον. Από της αρχής δε της νέας ταύτης -περιόδου της βασιλείας αυτού περιεπλάκη ο Βασίλειος εις μέγαν και -ατελεύτητον προς τους Βουλγάρους πόλεμον, διαρκέσαντα μετά μικρών -διαλειμμάτων 42 έτη. Οι Βούλγαροι, μετά τον θάνατον του Τσιμισκή, -καταλύσαντες το υπό του Ιωάννου επιβληθέν αυτοίς σύστημα -κυβερνήσεως (αφού εδραπέτευσαν και οι εν Κωνσταντινουπόλει ως -αιχμάλωτοι μένοντες Βόρις και Ρωμανός) ανηγόρευσαν ηγεμόνα, ήτοι -τσάρον, τον τέταρτον υιόν ενός των υπό του Τσιμισκή διορισθέντων -βοεβοδών (του Σίσμαν) καλούμενον Σαμουήλ. Ο Σαμουήλ εισβαλών -ευθύς μετά την ανάρρησιν αυτού εις την δυτικήν Μακεδονίαν -κατέστησεν έδραν του κράτους αυτού την Αχρίδα και δεινάς εντεύθεν -επεχείρησεν επιδρομάς καθ' όλας τας χώρας της Ελληνικής -χερσονήσου μέχρι Πελοποννήσου. Εσκόπει δε νυν ο Σαμουήλ ουδέν -πλέον ουδέν έλαττον ή να καταλύση εντελώς το εν Ευρώπη Ελληνικόν -κράτος και να ιδρύση κράτος Βουλγαρικόν, περιλαμβάνον πάσαν την -εν Ευρώπη Ελληνικήν χερσόνησον. Εν τη εκτελέσει δε του σχεδίου -τούτου ευρών ο Σαμουήλ τον Βασίλειον περισπώμενον εν Ασία υπό της -επικινδυνωδεστάτης ενταύθα αποστασίας του στρατηγού Σκληρού, -κατέλαβεν ευχερώς Μακεδονίαν, Ήπειρον την τε παλαιάν (την κυρίως -Ήπειρον) και την νέαν (την νυν Αλβανίαν) και της Θεσσαλίας το -πλείστον. Αι επιτυχίαι αύται του Σαμουήλ, η κατάληψις χωρών -ακραιφνώς Ελληνικών και ο επιδιωκόμενος υπ' αυτού τελικός σκοπός -του πολέμου έδοσαν εις τούτον χαρακτήρα φυλετικού ανταγωνισμού -φανατικωτάτου και μακροχρονίου και πεισματωδεστάτης αιματηράς -πάλης, ολεθριωτάτης αποβάσης τε τοις Βουλγάροις. Τας κατά τα -πρώτα έτη του πολέμου επιτυχίας του Σαμουήλ διεδέξαντο ήτται και -αποτυχίαι ευθύς ως ο Βασίλειος απαλλαγείς των εν Ασία περισπασμών -έστρεψε την προσοχήν αυτού ολόκληρον επί τον Βουλγαρικόν πόλεμον, -επιτιθέμενος πανταχού και αυτός, και διά των ικανωτάτων στρατηγών -αυτού, εναντίον των Βουλγάρων και εν Βουλγαρία, και εν Μακεδονία, -και εν Ηπείρω, και εν Θεσσαλία. Διότι ο πόλεμος λαβών ευρυτάτας -διαστάσεις διεξήγετο καθ' απάσας τας από του Δανουβίου μέχρι της -Αδριατικής θαλάσσης και του Αμβρακικού κόλπου και των Θερμοπυλών -χώρας. Τέλος μετά πολλάς εκατέρωθεν νίκας και ήττας και -αμφιρρόπους μάχας εγένετο τω 996, εικοστώ έτει του πολέμου, η -μεγάλη περί τον Σπερχειόν μάχη, εν ή των Βουλγάρων μεν -στρατηγούντος αυτού του Σαμουήλ, των δε Ελλήνων του γενναίου -στρατηγού Νικηφόρου του Ουρανού, έπαθον πανωλεθρίαν οι Βούλγαροι, -ετραυματίσθη δε και αυτός ο Σαμουήλ. Μετά την μάχην ταύτην -αποχωρησάντων ολοσχερώς των Βουλγάρων από των νοτιωτέρων -Ελληνικών χωρών Θεσσαλίας και Ηπείρου, ο πόλεμος περιωρίσθη -κυρίως εις την Μακεδονίαν, εις την Νέαν Ήπειρον και εις την -Βουλγαρίαν (την μεταξύ δηλονότι του Δανουβίου και του Αίμου -χώραν). Πολλαί πάλιν συνεκροτήθησαν μάχαι εν ταις χώραις ταύταις, -αποβάσαι το πλείστον υπέρ των Ελλήνων, πολλά φρούρια υπό των -Βουλγάρων κατεχόμενα μετά πεισματώδη και φανατικήν αντίστασιν -εξεπορθήθησαν υπό των Ελλήνων, εωσού τω 1014, τριακοστώ ογδόω -έτει του πολέμου, επήλθεν οριστική τροπή των πραγμάτων. Τω έτει -τούτω ο Σαμουήλ ηγούμενος στρατού Βουλγαρικού πεντεκαίδεκα -χιλιάδων ανδρών, εκυκλώθη υπό των Ελλήνων κατά την εν Μακεδονία -θέσιν Κλειδίον• και αυτός μεν κατώρθωσε να φύγη έφιππος, αλλ' ο -στρατός αυτού παρεδόθη ολόκληρος εις τον βασιλέα. Λέγεται δε ότι -ο Βασίλειος, θέλων να δώση παράδειγμα αυστηρόν τοις Βουλγάροις, -έπεμψεν εις τα ίδια τους Βουλγάρους τούτους αιχμαλώτους, αφού -εξώρυξε τους οφθαλμούς πάντων, καταλιπών μόνον τον έτερον των -οφθαλμών εις ένα επί εκάστης εκατοντάδος, ίνα χρησιμεύση ούτος ως -οδηγός. Τη καταστροφή ταύτη επηκολούθησε ταχύς ο θάνατος του -Σαμουήλ. Ο του Σαμουήλ υιός και διάδοχος Γαβριήλ εφάνη πρόθυμος -να υποταχθή εις τον βασιλέα. Αλλ' ο βασιλεύς σκοπών να καταλύση -ολοσχερώς και το νέον Βουλγαρικόν κράτος, ουδεμίαν δεχόμενος -υποταγήν, εξηκολούθει τον πόλεμον μέχρι τελείας καταλήψεως πασών -των υπό Βουλγάρων εν Βουλγαρία και εκτός αυτής κατεχομένων χωρών. -Ούτω δε ο πόλεμος εξηκολούθησε μέχρι του 1019, ότε πάντες οι -Βούλγαροι αρχηγοί ή εφονεύθησαν ή παρεδόθησαν, κατελύθη εντελώς -το Βουλγαρικόν κράτος και η Βουλγαρία άπασα εγένετο απλώς επαρχία -του Ελληνικού κράτους, κυβερνωμένη υπό διοικητών από -Κωνσταντινουπόλεως πεμπομένων. Μέρος των αιχμαλωτισθέντων -Βουλγάρων διεσπάρη εις τας Ασιατικάς κατά τα όρια της Μηδίας -χώρας, οι δε λοιποί Βούλγαροι εγένοντο ειρηνικοί υπήκοοι του -κράτους. Ο αυτοκράτωρ Βασίλειος Β' μετά την εντελή περάτωσιν του -πολέμου μετέβη από Αχρίδος διά Μακεδονίας, πανταχού ευφημούμενος, -εις τας νοτίους Ελληνικάς χώρας, ίνα επανέλθη εις την πρωτεύουσαν -διά του εν Πειραιεί αναμένοντος αυτόν Ελληνικού στόλου. Εν -Αθήναις γενόμενος ανήλθεν εις την Ακρόπολιν και εν τω Παρθενώνι, -τω μεταποιηθέντι νυν εις ναόν χριστιανικόν της αειπαρθένου Μαρίας -Θεοτόκου, προσήνεγκεν ευχαριστηρίους δεήσεις εις τον θεόν αναθείς -και αναθήματα νικητήρια τη Θεοτόκω (159). Από του Πειραιώς ο -βασιλεύς επανήλθεν εις Κωνσταντινούπολιν, ετέλεσε δε θρίαμβον -λαμπρότατον, εν ώ ανευφημούμενος υπό του λαού προσηγορεύετο και -Βουλγαροκτόνος, ως καταλύσας την δύναμιν και το κράτος των -Βουλγάρων. Η εις το Ελληνικόν κράτος υποταγή των Βουλγάρων -συνεπήγαγε την εμπέδωσιν της κυριαρχίας του κράτους και επί των -ομόρων τοις Βουλγάροις Σλαυικών λαών, Σέρβων και Κροατών. Ούτω δε -το κράτος εξετάθη νυν προς βορράν και προς δυσμάς μέχρι του κάτω -και του άνω Δανουβίου, και εγένετο όμορον βορειοδυτικώς μεν τοις -Ούγγροις, τοις πρότερον εναντίον των Βουλγάρων συμμάχοις των -Ελλήνων, ών εν μέσω ήρξατο διαδιδόμενος ο Χριστιανισμός κατά τους -χρόνους τούτους, βορειανατολικώς δε προς τους εν τη νυν Βλαχία -και Μολδαυία οικούντας βαρβάρους, ειδωλολάτρας έτι το πλείστον, -Τουρκικούς λαούς, Ούζους και Πατσινάκους. - -14. Ελληνορρωσικαι σχέσεις επί του Βασιλείου Β'. - -Εν αντιθέσει προς τα γενόμενα κατά τον επί Τσιμισκή -Ελληνορρωσικόν πόλεμον, ότε Ρώσοι και Βούλγαροι επολέμουν ομού -κατά των Ελλήνων, επί του Βασιλείου Β' κατά τον μέγαν και -μακρότατον Ελληνοβουλγαρικόν πόλεμον οι Ρώσοι ου μόνον ουδένα -πόλεμον ή επιδρομήν εποιήσαντο εις το Ελληνικόν κράτος, αλλά και -οικειότερον ηθικώς και θρησκευτικώς, πολιτικώς και δυναστικώς -συνεδέθησαν προς αυτό. {215} Εν Ρωσία τον μετά το τέλος του -Ελληνορρωσικού πολέμου κατά την οίκαδε επάνοδον φονευθέντα -Σβετοσλαύον διεδέξατο (972) ο υιός αυτού Βλαδίμηρος Α' (φέρων και -ούτος ως ο πατήρ αυτού όνομα καθαρώς Σλαυικόν. Ούτος στρατεύσας -εναντίον των Χαζάρων αφήρεσε παρ' αυτών πάσας τας περί την -Κριμαϊκήν χερσόνησον χώρας και αυτήν την Κριμαίαν. Τότε δε επήλθε -και κατά της μόνης εν τη χερσονήσω ταύτη υφ' Ελλήνων έτι -κατεχομένης πόλεως Χερσώνος και πολιορκήσας κατέλαβε την πόλιν -(988). Αλλά κατά τον αυτόν ακριβώς χρόνον ο ηγεμών και μετ' αυτού -άπαν το των Ρώσων έθνος προσήλθεν εις την χριστιανικήν πίστιν, -λαβόντες αυτήν παρά της Εκκλησίας της Κωνσταντινουπόλεως. Και εν -αυτή ακριβώς τη Χερσώνι εβαπτίσθη ο Βλαδίμηρος ανάδοχον έχων τον -αυτοκράτορα Βασίλειον Β', κληθείς δ' ένεκα τούτου και Βασίλειος. -Ούτω δε της Εκκλησίας της Κωνσταντινουπόλεως θυγάτηρ εγένετο και -εκλήθη η νέα Εκκλησία της Ρωσίας, κέντρον και μητρόπολιν έχουσα -το Κίεβον και _μητροπολίτην_ καθ' άπασαν την Ρωσίαν τον επίσκοπον -Κιέβου. Και η πόλις αύτη εγένετο έκτοτε ιερά τοις Ρώσοις, διότι -παρ' αυτήν εν τω Βορυσθένει (Δανάπρει) εβαπτίσθησαν τότε μυριάδες -Ρώσων. Διά της χριστιανικής πίστεως συνεδέθησαν νυν οι Ρώσοι -στενώς προς την Κωνσταντινούπολιν και τους Έλληνας ου μόνον απλώς -ηθικώς και θρησκευτικώς, αλλά και ιεραρχικώς, διότι η εκκλησία -του Ρωσικού κράτους διά της μητροπόλεως Κιέβου εξηρτήθη -κανονικώς, ήτοι κατά εκκλησιαστικήν πολιτειακήν τάξιν, από της -Εκκλησίας Κωνσταντινουπόλεως, ήτις διώριζε τον Μητροπολίτην ή -πρωθιεράρχην της Ρωσίας, πέμπουσα αυτόν συνήθως από -Κωνσταντινουπόλεως. Συχνόταται δε νυν και ζωηρόταται συνήφθησαν -σχέσεις εκκλησιαστικαί μεταξύ του Ελληνικού κράτους και της -Ρωσίας. Αυτός δε ο Βλαδίμηρος γενόμενος χριστιανός εζήτησε να -συνάψη αγχιστείαν προς τον βασιλικόν οίκον της Κωνσταντινουπόλεως -και ητήσατο εις γάμον διά πρεσβείας την βασιλόπαιδα Άνναν, την -νεωτέραν των δύο θυγατέρων του Ρωμανού Β' και αδελφών του -Βασιλείου Β'. Και προς εκδήλωσιν ευγνωμοσύνης επί τη αποδοχή της -αιτήσεως αυτού απέδωκε την Χερσώνα εις το Ελληνικόν κράτος -(160). - -Ο Βασίλειος Β', διαρκούντος του μεγάλου προς Βουλγάρους πολέμου, -επετέλεσεν εν Ασία έργα και στρατιωτικώς και πολιτικώς σπουδαία. -Τω δε 991 εν τη ακμή αυτή του βουλγαρικού πολέμου μεταβάς εις τον -Καύκασον προσήρτησεν εις το κράτος την κατά την διαθήκην του -άπαιδος βασιλέως της Ιβηρίας (Γεωργίας) Δαυίδ εις το Ελληνικόν -κράτος κληροδοτηθείσαν Ιβηρικήν χώραν, εκτείνων ούτω τα εν Ασία -ανατολικά όρια του κράτους μέχρι της Κασπίας θαλάσσης. - -Τω αυτώ δ' έτει περιέστειλεν ο βασιλεύς και τας εν Αρμενία -εναντίον των χριστιανών Αρμενίων επιδρομάς των εν τη χώρα ταύτη -Μωαμεθανών και διέταξε τα κατά την Αρμενίαν ως κυρίαρχος της -χώρας. Περί τον αυτόν δε χρόνον στρατεύσας και κατά των Αβασγών -του Καυκάσου υπήγαγε τον λαόν τούτον υπό την κυριαρχίαν του -Ελληνικού κράτους. Και εν Συρία δε ημπέδωσε την νεωστί -αποκατασταθείσαν ενταύθα δύναμιν του Κράτους ασφαλίσας την -κατοχήν των υπό του Νικηφόρου Φωκά και Ιωάννου ανακτηθεισών -ενταύθα Ελληνικών πόλεων. - -Τοιαύτα εν Ασία διέπραττεν έργα ο ρέκτης βασιλεύς καθ' όν χρόνον -εμαίνετο εν Ευρώπη ο βουλγαρικός πόλεμος. Αλλ' εν μέσω των δεινών -περισπασμών του αυτού πολέμου ο Βασίλειος Β' ηνώρθου την δύναμιν -του Ελληνικού κράτους και εν τη Κάτω Ιταλία. Ενταύθα ο πόλεμος -εγίνετο κατ' αυτού του επ' αδελφή γαμβρού γενομένου αυτώ Όθωνος -Β', του διαδεξαμένου τω 973 τον τότε τελευτήσαντα πατέρα αυτού -Όθωνα Α'. Ο Όθων Β' εστράτευσε, στεφθείς εν Ρώμη αυτοκράτωρ, εις -την Κάτω Ιταλίαν (881), ίνα καταλάβη την χώραν ταύτην ως δήθεν -ανήκουσαν εις το δυτικόν Ρωμαϊκόν κράτος, θεωρών δε και άλλως -αυτήν προίκα της γυναικός αυτού Θεοφανούς. Αλλ' εν τη στρατεία -ταύτη ηττήθη ο Όθων Β' και μικρού δειν συνελαμβάνετο αιχμάλωτος -υπό των Ελλήνων, ησφαλίσθη δε εν τη Κάτω Ιταλία επί του Βασιλείου -Β' η Ελληνική κυριαρχία. - -Ούτως επί του Βασιλείου Β' από της Κάτω Ιταλίας και από των μυχών -του Αδρίου και των οχθών του άνω Δανουβίου μέχρι Καυκάσου και -Κασπίας και Ευφράτου το Ελληνικόν κράτος ανεκτήσατο την προτέραν -αυτού δύναμιν και κυριότητα, προ πάντων δε ανύψωσε την ηθικήν -αυτού αίγλην και γοητείαν. - -Τοιαύτη ήτο η δύναμις του κράτους καθ' όν χρόνον ετελεύτησε τον -βίον ο Βασίλειος Β' (25 Δεκεμβρίου 1025 μ. Χ.). - - -15. Κωνσταντίνος Η'. - -Ο Βασίλειος Β' απέθανεν άπαις (ή ως φαίνεται και άγαμος)• έμεινε -δε μόνος νυν άρχων και κυβερνήτης του κράτους ο γηραιός ήδη -αδελφός και συμβασιλεύς εκ παίδων, Κωνσταντίνος Η', βασιλεύσας -μόνος έτη τρία μετά τον θάνατον του αδελφού και ουδέν άξιον λόγου -εν τω χρόνω τούτω διαπράξας. Διάδοχος αυτού, μη έχοντος υιόν, -εγένετο (1028) ο επί θυγατρί γαμβρός Ρωμανός (Γ') Αργυρός, -νυμφευθείς την δευτέραν των τριών θυγατέρων αυτού Ζωήν (η πρώτη -Ευδοκία εγένετο εκ νεότητος μοναχή). Ο Αργυρός ήτο ανήρ μετρίας -ικανότητος. Και επεχείρησε μεν να συνεχίση τα εν Μεσοποταμία -πολεμικά έργα των μεγάλων προκατόχων αυτού Νικηφόρου Φωκά, -Ιωάννου Τσιμισκή και Βασιλείου Β', αλλ' απέτυχεν οικτρώς (1030)• -έμελλε δε να επενέγκη ου σμικράς απωλείας εις το κράτος εν ταις -χώραις εκείναις, αν μη ο γενναίος στρατηγός Γεώργιος Μανιάκης -αποκαθίστα εν ταις περί τον Τίγρητα χώραις την ηθικήν δύναμιν του -κράτους εμπνέων τρόμον τοις Μωαμεθανοίς. Τον Ρωμανόν Αργυρόν -τελευτήσαντα τω 1034 διεδέξατο ο τέως τραπεζίτης της βασιλικής -αυλής Μιχαήλ Δ' ο Παφλαγών, προς όν συνήψε δεύτερον γάμον η Ζωή. -Επί του Μιχαήλ Δ' (1034-1041) οι εν Κωνσταντινουπόλει επεχείρησαν -την από Αράβων ανάκτησιν της Σικελίας (σ. 185 και 189) πέμψαντες -επί τούτω στόλον και στρατόν εις την νήσον. Και ο μεν εν τοις -έμπροσθεν μνημονευθείς γενναίος στρατηγός Γεώργιος Μανιάκης -ανακληθείς από της Ασίας και γενόμενος αρχηγός του στρατού του -αποβάντος εις την νήσον κατώρθωσε μετά πολλάς στρατιωτικάς -επιτυχίας να καταλάβη σχεδόν άπασαν την νήσον. Αλλά τότε οι περί -τον αρχηγόν του στόλου Στέφανον, γαμβρόν επ' αδελφή του Μιχαήλ -Δ', υπό φθόνου καταληφθέντες προς τον μέγαν στρατηγόν ενήργησαν -διά ραδιουργιών και επέτυχον να ανακληθή μεν ούτος, να ανατεθή δε -η αρχιστρατηγία εις τον Στέφανον αυτόν. Αλλ' αποτέλεσμα της -ανατεθείσης τω Στεφάνω αρχηγίας ήτο η εν βραχεί απώλεια συμπάσης -της νήσου, περιελθούσης αύθις υπό το κράτος των Μωαμεθανών, πλην -της πρωτευούσης Μεσσήνης, ήν διετήρησαν οι Έλληνες. - -Τον Μιχαήλ Δ', αποχωρήσαντα της αρχής και γενόμενον μοναχόν, μετά -μικρόν δε αποθανόντα (1041), διεδέξατο ο τούτου ανεψιός (υιός του -μνημονευθέντος ανικάνου ναυάρχου και στρατηγού Στεφάνου) Μιχαήλ -Ε', υιοθετηθείς υπό της Ζωής χάριν μείζονος νομιμοφροσύνης. Αλλ' -ο Μιχαήλ Ε', ο επικαλούμενος υπό του λαού εμπαικτικώς -_Καλαφάτης_, χάριτι της Ζωής προ πάντων ανελθών εις τον θρόνον, -ήθελε νυν να μείνη μόνος βασιλεύς απαλλασσόμενος της συμβασιλείας -της Ζωής. Αλλ', ότε επειράθη να πέμψη ταύτην εις μοναστήριον, ο -λαός εξηγέρθη υπέρ της Ζωής και της αδελφής αυτής, αναγκάσας -αυτόν τον Μιχαήλ να αποχωρήση της αρχής και να μεταβή εις -μοναστήριον (1042). - -Αι δύο αδελφαί έμειναν νυν μόναι κύριαι του κράτους. Αλλ' αύται, -νοούσαι ότι το κράτος δεν ήτο δυνατόν να κυβερνηθή υπ' αυτών εν -μέσω των περιστοιχιζόντων αυτό πολλών κινδύνων, εξελέξαντο και -τρίτον συνάρχοντα, τον συγγενή προς τον βασιλικον οίκον -Κωνσταντίνον (Θ') τον Μονομάχον, όστις και ενυμφεύθη την παρήλικα -ήδη γενομένην Ζωήν. Ούτω δε η πραγματική του κράτους κυβέρνησις -περιήλθεν εις τον Κωνσταντίνον Θ', άνδρα μετρίας αξίας, έχοντα -μέν τινας αρετάς, αλλά και πολλάς κακίας, μη επαρκούντα δε εν -πάσιν εις τας απαιτήσεις της θέσεως, καθ' όν χρόνον τα του -κράτους ήρξαντο αύθις δεινώς ταρασσόμενα και εσωτερικώς, αλλά προ -πάντων εξωτερικώς και δη και εν τη Ανατολή και από Δύσεως και από -βορρά. Επαναστάσεις εσωτερικαί σοβαραί ετάραττον το κράτος ήδη -από της βασιλείας του Μιχαήλ Δ', ιδίως δ' επανάστασίς τις -Βουλγαρική βιαίως κατασταλείσα. Επί δε του Κωνσταντίνου Θ' -σοβαρωτάτη επανάστασις εγένετο υπό του γνωστού ημίν στρατηγού -Γεωργίου Μανιάκη. Διορισθείς ούτος αρχιστράτηγος των εν τη Κάτω -Ιταλία στρατιωτικών δυνάμεων του κράτους και παυθείς μετά μικρόν -ανηγορεύθη βασιλεύς υπό του στρατού. Αλλ' οι περί τον -Κωνσταντίνον Θ' κατώρθωσαν διά των από της βορείου Γαλλίας -ελθόντων τότε εις την Κάτω Ιταλίαν Νορμανδών μισθοφόρων (σ. 158) -να καταβάλωσι την στάσιν. Ο Μανιάκης όμως και μετά την ήτταν -διαπεραιωθείς μετά του υπολειπομένου έτι αυτού στρατού από -Υδρούντος εις Δυρράχιον εβάδιζεν εντεύθεν κατά της πρωτευούσης -νικήσας τα κατ' αυτού πεμφθέντα στρατεύματα. Αλλ' έν τινι -συμπλοκή πεσών από του ίππου αιφνιδίως απέθανε γενόμενος, ως -φαίνεται, θύμα προδοτικής δολοφονίας. Δύο άλλαι κατά του -Κωνσταντίνου Θ' στάσεις του Λέοντος Τορνικίου και του Θεοφίλου -Ερωτικού ταχέως κατεβλήθησαν διά τε της τόλμης και της ανδρείας -και της επιεικούς προς τους ηττηθέντας διαγωγής του βασιλέως. - -Επί του Κωνσταντίνου Θ' τον Οικουμενικόν πατριαρχικόν θρόνον -διέποντος του πατριάρχου Μιχαήλ Κηρουλαρίου, τον δε παπικόν -θρόνον της Ρώμης του Λέοντος Θ', επήλθε και το οριστικόν πλέον -έκτοτε καταστάν μεταξύ της Ανατολικής και της Δυτικής Εκκλησίας -σχίσμα (1054), αναφυεισών νέων τότε μεταξύ των Εκκλησιών -Κωνσταντινουπόλεως και Ρώμης ερίδων, ών κατ' ακολουθίαν πάπας -Ρώμης και πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως αφώρισαν αλλήλους. Πάσαι -λοιπόν αι αυτοκέφαλοι εν Ανατολή ορθόδοξοι Εκκλησίαι και αυτή η -νεοφώτιστος Ρωσική συνηνώθησαν μετά της Εκκλησίας -Κωνσταντινουπόλεως εν τη καταδίκη της Ρωμαϊκής Εκκλησίας ως -αιρετικής, ούτω δε οριστικόν επήλθε Σχίσμα μεταξύ της Ανατολικής -και της Δυτικής Εκκλησίας. - -16. Βαρβαρικοί επιδρομαί και πόλεμοι επί του Κωνσταντίνου Θ'. -Πατσινάκοι. Ο τελευταίος Ελληνορρωσικός πόλεμος. - -Μεγάλαι βαρβαρικαί επιδρομαί εγένοντο εις τας Ευρωπαϊκάς επαρχίας -του Ελληνικού κράτους υπό των πέραν του Ίστρου οικούντων -Πατσινάκων, διαρκέσασαι έξ έτη, καθ' ά μέρος των Πατσινάκων -εδέξατο τον Χριστιανισμόν. - -Σπουδαιότατον πολεμικόν γεγονός της βασιλείας του Κωνσταντίνου Θ' -είναι η του Ρώσου «μεγάλου ηγεμόνος» Ιαροσλαύου επί την -Κωνσταντινούπολιν στρατεία. Οι Ρώσοι, αφού επί του Βλαδιμήρου -προσήλθον εις την χριστιανικήν πίστιν, εις συχνάς και ζωηράς -διετέλουν σχέσεις προς την Κωνσταντινούπολιν και εις αδιάλειπτον -προς αυτήν πνευματικήν επικοινωνίαν. Εν τούτοις δεν έλειπον και -εχθρικαί μεταξύ των δύο κρατών συγκρούσεις αναμιμνήσκουσαι την -κατάστασιν την υφισταμένην μεταξύ των δύο κρατών πριν οι Ρώσοι -προσέλθωσιν εις την χριστιανικήν πίστιν. - -Αποθανόντος εν Ρωσία του Βλαδιμήρου τω 1015, το κράτος διενεμήθη -μεταξύ των 8 υιών αυτού• αλλά μεταξύ τούτων την πρωτεύουσαν θέσιν -ως _μέγας ηγεμών_ (σημ. 153) έλαβεν ο Σβετοπόλσκης, άρξας μέχρι -του 1019• μετά τον θάνατον δε τούτου ο αδελφός αυτού Ιαροσλαύος -(1019-1054) υπήγαγεν υπό την αρχήν αυτού πάντας τους άλλους -ηγεμόνας, αδελφούς τε και ανεψιούς. Ο Ιαροσλαύος δε ούτος -εστράτευσεν εναντίον της Κωνσταντινουπόλεως ζητών εκδίκησιν διά -τον φόνον Ρώσου τινός ευπατρίδου (βοϊάρου), φονευθέντος εν -Κωνσταντινουπόλει έν τινι μεταξύ των Ελλήνων και των αυτόθι -παροικούντων Ρώσων επελθούση έριδι. Επήλθε δε μετά στόλου εξ -απείρου πλήθους τροχαντήρων συγκεκροτημένου και πολυαρίθμου -στρατού συγκειμένου εξ εκατόν χιλιάδων ανδρών, Νορμανδών ή -Βαράγγων, οίτινες δελεαζόμενοι από του ονόματος της -Κωνσταντινουπόλεως και της προσδοκωμένης εκ της κατ' αυτής -στρατείας απείρου λείας, πανταχόθεν έσπευσαν υπό τας σημαίας του -Νορμανδοσλαύου «μεγάλου ηγεμόνος» της Ρωσίας. Αλλ' η μεγάλη αύτη -Ρωσική στρατεία απέτυχεν ολοσχερώς, ένεκα της μεγάλης τρικυμίας -ήν έπαθεν ο Ρωσικός στόλος εν τω στομίω του Βοσπόρου και των -καταστροφών άς επήνεγκεν εις αυτόν το Ελληνικόν πυρ, και ένεκα -της κατά θάλασσαν υπερτέρας δεξιότητος των Ελλήνων ναυτών. Μέγα -μέρος του στόλου διεσκορπίσθη υπό της θυέλλης, το δε λοιπόν -κατέστρεψεν ο υπό τον ναύαρχον Βασίλειον Ελληνικός στόλος. Ολίγοι -των μυριάδων μαχητών του Ιαροσλαύου εσώθησαν επί των τροχαντήρων• -οι δε λοιποί αποβάντες εις την ξηράν υπεχώρουν διά της παρά τον -Εύξεινον Θρακικής και Βουλγαρικής παραλίας. Αλλά και ούτοι -γενόμενοι παρά το στόμιον του Δανουβίου προσεβλήθησαν υπό του εκ -Βάρνης ορμήσαντος κατ' αυτών Έλληνος στρατηγού Κατακαλών, και εν -μέρει μεν κατεστράφησαν, εν μέρει δε ηχμαλωτίσθησαν. Ο Ιαροσλαύος -διεσώθη εις Ρωσίαν μετ' ολίγον εκ των Ρώσων αυτού (161). - -Η ατυχής αύτη επί το Βυζάντιον Ρωσική στρατεία ήτο η τελευταία -εναντίον του Ελληνικού κράτους και της χριστιανικής -Κωνσταντινουπόλεως Ρωσική στρατεία. Έκτοτε επήλθε και εν τω -Ελληνικώ κράτει και εν Ρωσία και εν τη καθόλου Ανατολή κατάστασις -πραγμάτων, ποιήσασα ήττον συχνάς και ζωηράς τας μεταξύ Ρωσίας και -του Ελληνικού κράτους σχέσεις. Η Ρωσία μετά τον θάνατον του -Ιαροσλαύου (1054) διηρέθη μεταξύ των τούτου υιών (162) και των -εγγόνων εις πολλά κράτη και περιεπλάκη εις εμφυλίους πολέμους, -κατά δε τας αρχάς του 13 αιώνος υπέκυψεν υπό το κράτος του εξ -Ασίας φοβερού Μογγόλου επιδρομέως Δζεγγίς-χαν και των υιών αυτού. - -Το δε Ελληνικόν κράτος, αφού περί τα τέλη του 10 και τας αρχάς -του 11 αιώνος επί των μεγάλων βασιλέων Νικηφόρου Β', Ιωάννου -Τσιμισκή και Βασιλείου Β' εξίκετο εις το ύψιστον, από των χρόνων -του Ηρακλείου, σημείον της δυνάμεως και της δόξης αυτού, επί των -διαδόχων του Βασιλείου Β' και ιδίως επί του Κωνσταντίνου Θ' -ήρξατο διηνεκώς εξασθενούμενον και καταρρέον. Αιτία της νυν -αρξαμένης ταύτης παρακμής και αδυναμίας του κράτους δεν ήτο μόνον -η έλλειψις βασιλέων μεγάλων εφαμίλλων προς τους προειρημένους, -αλλ' η νέα περί το κράτος δημιουργηθείσα κατάστασις των -εξωτερικών πραγμάτων, περί ης ανάγκη να πραγματευθώμεν -ειδικώτερον. - -17. Οι νέοι πολέμιοι του κράτους. - -Νέοι φοβεροί πολέμιοι προς Βορράν και Δυσμάς και Ανατολάς -εγεννήθησαν κατά του κράτους, εργαζόμενοι δεινώς προς καταστροφήν -αυτού. - -Προς βορράν η κατάλυσις του Βουλγαρικού κράτους απήλλαξε μεν το -Ελληνικόν κράτος πολεμίου οχληροτάτου και αγριοτάτου, αλλ' εξ -άλλου ήγαγε το κράτος τούτο εις άμεσον επαφήν προς τους πέραν του -Δανουβίου βαρβάρους πολεμικούς Τουρκικούς λαούς Ούγγρους, -Πατσινάκους, Ούζους (ών μόνοι οι Ούγγροι κατά τους χρόνους του -Κωνσταντίνου Θ' είχον προσέλθει εντελώς εις τον Χριστιανισμόν), -αφ' ών τέως εχωρίζετο ως διά φραγμού διά του Βουλγαρικού κράτους. -Και ενώ υφισταμένου του Βουλγαρικού κράτους οι ειρημένοι βάρβαροι -ήσαν άμεσοι ή έμμεσοι, φανεροί ή λανθάνοντες, σύμμαχοι του -Ελληνικού κράτους εναντίον των Βουλγάρων, νυν από συμμάχων -εγίνοντο πολέμιοι και επιδρομείς επικίνδυνοι, ως μαρτυρεί και η -τω 1048 γενομένη μεγάλη των Πατσινάκων επιδρομή. Αλλ' οι λαοί -ούτοι ουδέ διενοήθησαν ουδέποτε ουδ' ηδύναντο να διανοηθώσι περί -καταλύσεως του Ελληνικού κράτους, και διά τούτο οι εξ αυτών -κίνδυνοι ήσαν πάντοτε παροδικοί. - -Τουναντίον νέος κινδυνωδέστατος πολέμιος ηγέρθη εν τη Δύσει. Οι -Νορμανδοί, οίτινες επί του Κωνσταντίνου Θ', καθά είπομεν, ως -μισθοφόροι των Ελλήνων κατέστειλαν την κατά του βασιλέως τούτου -στάσιν του Γεωργίου Μανιάκη, ου πολύ μετά το γεγονός τούτο, επί -των διαδόχων του Κωνσταντίνου Θ', από μισθοφόρων εγένοντο -κατακτηταί της Κάτω Ιταλίας, καταλύσαντες ολοσχερώς εν τη χώρα -ταύτη το Ελληνικόν κράτος. Ο δ' αρχηγός αυτών ο πανουργότατος -Ροβέρτος Γυσκάρδος, ήτοι Διάβολος, όμοιος ων εν πολλοίς κατά το -πανούργον και πολύτροπον εν μέρει δε και κατά την βαρβαρότητα -προς τον Βανδήλον Γεζέριχον (σελ. 52 και 61-62), είς των 12 υιών -του Ταγκρέδου του εξ Ωτεβίλλης (Hauteville) της Γαλλικής -Νορμανδίας και αδελφός Γουλιέλμου του Σιδηρόχειρος επικαλουμένου -(του ιδρυτού του εν Κάτω Ιταλία Νορμανδικού κράτους), ανεγνωρίσθη -επισήμως υπό του Πάπα ηγεμών της Κάτω Ιταλίας. Αφού δε μετά -μικρόν οι Νορμανδοί ούτοι υπέταξαν εαυτοίς και την Σικελίαν, -αφαιρέσαντες αυτήν από των Αράβων, συνεκρότησαν μέγα κράτος εκ -των τέως Ελληνικών τούτων εν τη Δύσει χωρών και διενοήθησαν να -εκτείνωσι το κράτος τούτο προς ανατολάς, Ο μνημονευθείς Ροβέρτος -Γυσκάρδος επεχείρησεν, ορμώμενος από Ιταλίας, να καταλύση -ολοσχερώς το Ελληνικόν κράτος και επί τούτω δεινούς διεξήγαγε -πολέμους εναντίον των Ελλήνων περί τα τέλη έτι του 11 αιώνος. - -Ενώ δε τοιούτος φοβερός πολέμιος από Δυσμών επεβούλευε τω -Ελληνικώ κράτει, άλλος κίνδυνος έτι δεινότερος ενέσκηψεν εξ -Ανατολών. Ήτο δ' ούτος ο κίνδυνος η εν Ασία επελθούσα κατά τους -χρόνους τούτους (τον 11 αιώνα μ. Χ.) αναζωογόνησις του -Μωαμεθανισμού διά νέας πολεμικωτάτης φυλής, της των Τούρκων. Και -η αναζωογόνησις ακριβώς αύτη του Μωαμεθανισμού και η εν τη σκηνή -της ιστορίας εμφάνισις μωαμεθανών Τούρκων υπήρξεν ολεθριωτάτη εις -το Ελληνικόν κράτος, αφαιρέσασα εν σμικρώ το πλείστον των -Ασιατικών, των και καλλίστων και ζωτικωτάτων χωρών του Κράτους, -και επενεγκούσα βραδύτερον την οριστικήν κατάλυσιν του κράτους -τούτου. - -18. Τουρκικός Μωαμεθανισμός. Άραβες, -Πέρσαι, Τούρκοι. - -Οι Άραβες, ών εν μέσω περί τας αρχάς του 7 μ. Χ. αιώνος εγεννήθη -ο Μωαμεθανισμός, επί 2 αιώνας και επέκεινα υπήρξαν οι φοβεροί -σημαιοφόροι της νέας θρησκείας. Δι' αυτών αύτη εξετάθη από των -ερήμων της Πετραίας Αραβίας, ένθεν μεν διά της βορείου Αφρικής -μέχρι του Ατλαντικού και των Πυρηναίων, ένθεν δε διά Συρίας, -Ασσυρίας, Μηδίας και Περσίας μέχρι του Ώξου και του Ινδού. Οι -Άραβες κατέστρεψαν το Περσικόν κράτος, ηκρωτηρίασαν δεινώς το -Ελληνικόν, και προσβαλόντες αυτό εν τη καρδία αυτού, δεν -κατώρθωσαν να κατενέγκωσι θανάσιμον πληγήν. Και αφού επί των -τεσσάρων πρώτων αιρετών Χαλιφών, είτα δε διά δύο αλλεπαλλήλους -αρξάντων δυναστικών οίκων (Ουμμεϊαδών και Αββασιδών) ανέπτυξαν -όλην την δύναμιν του Αραβικού Μωαμεθανισμού επί δύο ολοκλήρους -αιώνας, από των μέσων του 9 μ. Χ. αιώνος εισήλθον οριστικώς εις -την περίοδον της παρακμής και αδυναμίας. Η αδυναμία αύτη -προυχώρει αυξανομένη ακριβώς, καθ' ούς χρόνους το Ελληνικόν -κράτος ετάσσετο υπό την ισχυράν Μακεδονικήν καλουμένην -δυναστείαν, την αναδείξασαν τοσούτους μεγάλους βασιλείς και -στρατηγούς. {222} Η από των μέσων δε του 8 μ. Χ. αιώνος αρξαμένη -διαίρεσις του ενιαίου μεγάλου Χαλιφικού κράτους διά της ιδρύσεως -χαλιφικού Ισπανικού κράτους (σελ. 177) έλαβεν ευρυτέρας -διαστάσεις κατά τον επόμενον αιώνα, ότε ολόκληρος η βόρειος -Αφρική απεχωρίσθη του χαλιφικού κράτους των Αββασιδών διά της εν -ταις χώραις ταύταις ιδρύσεως νέας δυναστείας χαλιφικής, της των -Φατιμιδών, δυναστείας δηλονότι απ' αυτού του Προφήτου -καταγομένης. Η νέα χαλιφεία επί αιώνα ήνθησεν εν Αιγύπτω, εκείθεν -άρχουσα της Β. Αφρικής. - -Το κράτος των Αββασιδών χαλιφών του Βαγδατίου, των εκπροσωπούντων -κυρίως την δύναμιν του Ισλάμ περιωρίσθη εις Ασίαν. Αλλά και -ενταύθα από των αρχών του 10 αιώνος η εξουσία του Χαλίφου και η -ενότης του κράτους κατέστησαν εικονικαί. Οι διοικηταί, ήτοι -Αμίραι (ή Αμηράδες), των επαρχιών κατέστησαν κατ' ουσίαν -ανεξάρτητοι, και το χαλιφικόν κράτος κατεκερματίσθη εις πλήθος -μικρών κρατών, ών οι Αμίραι κατά τύπον και κατ' όνομα ανεγνώριζον -την αρχήν του Χαλίφου• ιδρύθησαν δε και κράτη πειρατικά -ανεξάρτητα εν τη Μεσογείω και τω Αιγαίω, ως το της Κρήτης. Ταύτην -δε την κατάστασιν ακριβώς επωφελούμενοι οι μεγάλοι Έλληνες -βασιλείς της Μακεδονικής δυναστείας ανεκτήσαντο από των -μωαμεθανών τοσαύτας εν Μεσοποταμία, Συρία, Αρμενία και παρά τον -Καύκασον χώρας• και περί τας αρχάς δε του 11 αιώνος εφαίνετο το -Ελληνικόν κράτος αναλαμβάνον σχεδόν τα επί του Ηρακλείου προ της -εμφανίσεως του Ισλάμ εν Ασία όρια αυτού εν μέσω του προς εαυτό -διηρημένου και τεταπεινωμένου χαλιφικού κράτους. Αλλ' ακριβώς -κατά τους χρόνους εκείνους επήλθεν απότομος και ριζική μεταβολή -πραγμάτων, επενεγκούσα εντός βραχυτάτου χρόνου την ολοσχερή -σχεδόν εν Ασία κατάλυσιν του Ελληνικού κράτους και την εκ νέου -φοβεράν κραταίωσιν του Ισλάμ εν τη ηπείρω ταύτη. Η τοιαύτη -απότομος μεταβολή δεν προήλθεν απλώς εκ του ότι μετά τον -Βασίλειον Β' δεν εφάνησαν επί τινα χρόνον εν τω Ελληνικώ κράτει -μεγάλοι βασιλείς και στρατηλάται, ουδ' εκ του ότι το χαλιφικόν -κράτος ανέδειξε τοιούτους άνδρας, αλλ' εκ νέας όλως νεωστί -παραχθείσης εν τω Ασιατικώ Ισλάμ και κόσμω μεταβολής. Το Αραβικόν -μωαμεθανικόν κράτος παρήκμασε και εξησθένησεν, αλλά δεν -εξησθένησε μετ' αυτού και το Ισλάμ. Τουναντίον, όπως ο από του 4 -αιώνος εν τη Δυτική Ευρώπη πολιτικώς και στρατιωτικώς εξασθενήσας -Λατινικός Χριστιανισμός ανεζωογονήθη υπ' αμφοτέρας τας επόψεις -διά των βαρβάρων Γερμανικών φυλών, αίτινες έμπλεοι σφρίγους -ενεφανίζοντο εν τη ιστορία• ούτω και εν Ασία από του 11 αιώνος ο -Μωαμεθανισμός, ο εν τοις Άραψι στρατιωτικώς και πολιτικώς -παρακμάσας και εξασθενήσας, ανεβίω εν άλλοις Ασιατικοίς λαοίς και -διά των λαών τούτων. Δύο δε λαοί εν Ασία, πλην των Αράβων, -εδέξαντο το Ισλάμ οι Πέρσαι και οι Τούρκοι. - -Τούτων οι μεν Πέρσαι, όντες σπουδαίος οπωσδήποτε ιστορικός λαός -και ίδιον έχοντες πολιτισμόν δι' αιώνων αναπτυχθέντα, ετήρησαν -απέναντι του Ισλάμ εν αρχή θέσιν όλως παθητικήν, αναγκασθέντες -ούτω ν' αποβάλωσι την αρχαίαν αυτών θρησκείαν και μέρος του -αρχαίου βίου. Αλλά χρόνου προϊόντος ο Περσικός βίος ανεγεννήθη εν -τω Ισλάμ διατηρών μεν την μωαμεθανικήν θρησκείαν, αλλ' -αναζωογονήσας και την εθνικήν συνείδησιν, και εν ταύτη ίδιον -αναπτύξας βίον εθνικόν, ιδίαν φιλολογίαν, τέχνην και ποίησιν. Η -τοιαύτη εν τω Ισλάμ αναβίωσις του Περσικού βίου εξετάθη και επί -τον χώρον τον πολιτικόν, και από των μέσων του 9 μ. Χ. αιώνος, -ότε ήρξατο η εξασθένησις της κεντρικής εξουσίας της Χαλιφείας, -ιδρύθησαν εν ταις αρχαίαις Περσικαίς χώραις πολλαί μωαμεθανικαί -Περσικαί δυναστείαι και κράτη, μεγάλως προαγαγόντα τον -μωαμεθανικόν πολιτισμόν. Αλλ' η καθόλου πολιτική ανάπτυξις των -Περσών υπήρξε περιορισμένη. Ουδέν των μωαμεθανικών Περσικών -κρατών συνέλαβε την μεγάλην μωαμεθανικήν ιδέαν του υποτάξαι τον -κόσμον εις το Ισλάμ η δε κατακτητική αυτών ορμή υπήρξεν ασθενής. -Και αυτά δε τα Περσικά μωαμεθανικά κράτη, άτινα υπήρξαν εν μέρει -κατακτητικά, είχον δυναστείαν ηγεμονικήν Τουρκικήν. {224} -Τοιούτον λ. χ. κράτος υπήρξε το κατά τον 10 αιώνα ιδρυθέν και -κατά τον 11 αιώνα σφόδρα ακμάσαν κράτος των _Γασναυιδών_, όπερ -ιδρυθέν εν τω νυν Αφγανιστάν εξετάθη εκείθεν επί του μεγάλου -_σουλτάνου_ Μαχμούτ Γασναυή επί μέγα μέρος της Ινδικής και -διέδωκεν εν τη χώρα ταύτη, τον Μωαμεθανισμόν. Καθόλου όμως ο -Περσικός Μωαμεθανισμός δεν εμεγαλούργησε πολιτικώς, αλλά -πνευματικώς, παραγαγών ιδίως ποίησιν πλουσιωτάτην και μεγάλους -ποιητάς και αριστουργήματα επικής και λυρικής ποιήσεως. Ο μέγας -Πέρσης επικός ποιητής Φερδουσί (ακμάσας κατά τον 11 αιώνα), ο -Όμηρος των Περσών, και ο μέγας λυρικός Σααδί (ακμάσας κατά τας -αρχάς του 13 αιώνος) εισίν οι μεγάλοι αντιπρόσωποι της τοιαύτης -ακμής της Περσικής ποιήσεως. Αλλά το έργον της πολιτικής και -στρατιωτικής αναζωογονήσεως και νέας κοσμοκρατορικής ορμής και -κινήσεως του Ισλάμ έλαχεν εις άλλην φυλήν Ασιατικήν ήττον -πεπολιτισμένην, αλλά και νεαρωτέραν, και υπό ισχυροτέρου σφρίγους -κατεχομένην, και φύσει πολεμικωτέραν και αρχικωτέραν. Ήτο δε η -φυλή αύτη η Τουρκική. - -Οι Τουρκικοί ή, ως λέγονται συνηθέστερον εν τη εθνολογία και τη -γλωσσική, Τουρανικοί λαοί, αποτελούντες γλωσσικήν ενότητα -εκτεινομένην από των ακτών της Βαλτικής μέχρι των ακτών της -Σινικής θαλάσσης, διαιρούνται ανθρωπολογικώς εις λευκούς, τους -καλουμένους ιδιαιτέρως Τούρκους, τους οικούντας εν τη Μέση και τη -Δυτική Ασία και εν τη βορείω και τη ανατολική Ευρώπη, και -κιτρίνους, τους καλουμένους ιδιαιτέρως Τα(ρ)τάρους και Μογγόλους, -τους οικούντας εν τη βορειανατολική Ασία. Ονομαστότεροι εν τη -ιστορία απέβησαν ανέκαθεν οι Τούρκοι. - -Εν Ευρώπη ώκουν Τουρκικοί λαοί προ αμνημονεύτων χρόνων εν ταις -ανατολικαίς ακταίς της Βαλτικής, καλούμενοι Φίννοι (ίδε σημ. 117) -και σποράδην εν ταις νυν Ρωσικαίς Ευρωπαϊκαίς χώραις• εν Ασία δε -ιδίως εν ταις προς ανατολάς της Κασπίας χώραις. Πολλοί δε των -λαών τούτων, ως είδομεν, μετενάστευσαν κατά τους μεσαιωνικούς -χρόνους εις Ευρώπην. Πάντες δε οι εν Ευρώπη Τουρκικοί λαοί, οι τε -αρχαίοι ιθαγενείς Φίννοι και οι εξ Ασίας μεταναστάντες Βούλγαροι, -Χάζαροι, Μαγιάροι, Πατσινάκοι, Ούζοι, Κουμάνοι, όντες εν αρχή -βάρβαροι κτισματολάτραι ή έχοντες την θρησκείαν των μάγων, -εγένοντο χριστιανοί. Οι δε εν Ασία, οίτινες, ως είδομεν, ίδρυσαν -μέγα κράτος κατά τον 6 μ. Χ. διαλυθέν κατά τον 9 αιώνα, έμενον -μέχρι του 10 αιώνος κτισματολάτραι ή οπαδοί της θρησκείας των -μάγων. Χριστιανισμός εισεχώρησεν εις αυτούς από του 6 μ. Χ. -αιώνος, ιδίως ο Νεστοριανός Χριστιανισμός από των εν Περσία -Νεστοριανών μεταδοθείς, και ικαναί φυλαί Τουρκικαί από του 6 -μέχρι του 11 αιώνος είχον προσέλθει εις τον Χριστιανισμόν. Αλλ' η -από του 7 μ. Χ. αιώνος εν ταις Περσικαίς χώραις διαδοθείσα και -εμπεδωθείσα μωαμεθανική θρησκεία διεδόθη κατά τους επομένους -αιώνας και εν ταις Τουρκικαίς χώραις. Μία δε των Τουρκικών φυλών, -η δεξαμένη τον Μωαμεθανισμόν κατά τον 11 αιώνα, είναι η ισχυρά -φυλή των Σελτζούκων, ούτω κληθείσα υπό του γενάρχου Σελτζούκου. Η -φυλή αύτη προσήλθεν εις τον Μωαμεθανισμόν και ίδρυσεν ισχυρόν -μωαμεθανικόν κράτος, καλούμενον Σελτζουκικόν, καταστάν -ονομαστότατον εν τη ιστορία του τε Ισλάμ και του Ελληνικού -κράτους. - -19. Οι Σελτζούκοι Τούρκοι. - -Πρώτος ονομαστός ηγεμών των επί Σελτζούκου ήδη ή βραδύτερον εις -τον Μωαμεθανισμόν προσελθόντων Σελτζούκων είναι ο του Σελτζούκου -εγγονός Τογρούλ βέης (163). Επί τούτου οι Σελτζούκοι μεταβάντες -εκ των πέραν του Ώξου Τουρκικών χωρών εις τας εντεύθεν του -ποταμού τούτου Ιρανικάς ή Περσικάς χώρας ίδρυσαν εν Περσία κράτος -Τουρκικόν ισχυρόν υπό ηγεμόνας καλουμένους Σουλτάνους (164), -καταλύσαντες τας εν ταις Περσικαίς χώραις Περσικάς μωαμεθανικάς -δυναστείας. Ο χαλίφης του Βαγδατίου ανέθηκεν εις τον Τογρούλ βέην -την διοίκησιν του όλου χαλιφικού κράτους, ονομάσας αυτόν «βασιλέα -Ανατολής και Δύσεως» και επίτροπον του Χαλίφου. {226} Επί του -Τογρούλ βέη, συγχρόνου του Κωνσταντίνου Θ' του Μονομάχου, -εγένοντο αι πρώται μεταξύ των Σελτζούκων και των Ελλήνων εν -Αρμενία πολεμικαί συγκρούσεις, καθ' άς οι Έλληνες απώλεσαν μέρος -των Αρμενικών αυτών κτήσεων. Τον Τογρούλ βέην θανόντα τω 1063 -διεδέξατο ο γενναίος ανεψιός αυτού Αλπ-αρσλάν (1063-1075). Επί -τούτου δε τα πολυπληθή των μωαμεθανών Σελτζούκων στίφη μετά -φανατισμού νεοφωτίστων μωαμεθανών εισέβαλον ως κατακτηταί από -Αρμενίας εις την Μικράν Ασίαν και εκυρίευσαν άπαν το ανατολικόν -τμήμα της Ελληνικής ταύτης χερσονήσου μεθ' όλην την γενναίαν -αντίστασιν, ήν αντέταξεν αυτοίς ο γενναίος βασιλεύς Ρωμανός Δ' ο -Διογένης. Ταυτοχρόνως δε οι Σελτζούκοι κατέλαβον πάσαν την -Μεσοποταμίαν (πλην της Εδέσσης) και πάσαν την προ ενός αιώνος υπό -των Ελλήνων ανακτηθείσαν Συρίαν (μετά της Αντιοχείας). Και η -Παλαιστίνη, ήν είχον προ μικρού προσαρτήσει εις το κράτος αυτών -οι Φατιμίδαι της Αιγύπτου (σελ. 222-223), κατελήφθη νυν υπό των -Σελτζούκων. Επί του υιού και διαδόχου του Αλπ-αρσλάν Μαλέκ-σαχ οι -Σελτζούκοι εξέτειναν τας εν Μικρά Ασία κατακτήσεις μέχρι Βιθυνίας -και των ακτών της Προποντίδος και του Αιγαίου, το δε κράτος των -Σελτζούκων ανήλθεν εις το ύψιστον σημείον της δυνάμεως αυτού, -εκτεινόμενον από του Ώξου και του Ινδού μέχρι Αιγύπτου και των -Ασιατικών ακτών της Προποντίδος, των προθύρων της -Κωνσταντινουπόλεως. Ο Μαλέκ-σαχ άρχων αυτός εν Περσία τας -μεμακρυσμένας χώρας του κράτους Μικράν Ασίαν, Μεσοποταμίαν και -Συρίαν κατέστησεν ίδια φεουδαλικά κράτη (σελ. 164) κυβερνώμενα -κληρονομικώς υπό των συγγενών αυτού. Τότε δε και αι εν Μικρά Ασία -από των Ελλήνων κυριευθείσαι χώραι απετέλεσαν ίδιον κράτος -υποτελές τω Σελτζούκω σουλτάνω, δοθέν ως φέουδον εις τον συγγενή -του Μαλέκ-σαχ Σουλεϊμάν τον Σελτζούκον. Ο Σουλεϊμάν κατέστησε -πρωτεύουσαν του κράτους αυτού την περίφημον Νίκαιαν της Βιθυνίας -(1080)• διά τούτο δε και το κράτος το Σελτζουκικόν εκλήθη εν αρχή -κράτος της Νικαίας. Ούτω περί τα τέλη του 11 αιώνος οι Σελτζούκοι -Τούρκοι έστησαν την έδραν του κράτους αυτών εις ολίγων ωρών από -του Βοσπόρου και της Κωνσταντινουπόλεως απόστασιν, τα δε ύδατα -της ανατολικής Μεσογείου και του Αιγαίου πελάγους διεσχίζοντο υπό -πειρατικών πλοίων Τουρκικών. Αλλ' είναι ήδη ανάγκη να επανέλθωμεν -εις την Βυζαντινήν ιστορίαν. - - - -ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΒ'. - -ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ ΑΠΟ ΤΟΥ ΤΕΛΟΥΣ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΗΣ -ΔΥΝΑΣΤΕΙΑΣ ΜΕΧΡΙ ΤΟΥ ΤΕΛΟΥΣ ΤΗΣ ΔΥΝΑΣΤΕΙΑΣ ΤΩΝ ΚΟΜΝΗΝΩΝ - - - -1. Το τέλος της Μακεδονικής δυναστείας. - -Ο Κωνσταντίνος Θ' ο Μονομάχος εβασίλευσε μέχρι του 1054. Επειδή -δε η Ζωή είχε τελευτήσει πρότερον, μόνη κληρονόμος της αρχής -έμεινε νυν η Θεοδώρα, ήτις και μέχρι νυν ήτο συνάρχουσα τη τε Ζωή -και τω Κωνσταντίνω. Εκυβέρνησε δε το κράτος η Θεοδώρα μετά τον -θάνατον του Κωνσταντίνου Θ' μόνον δύο έτη, καθ' ά ουδέν -ιδιαίτερον συνέβη άξιον λόγου. Μετά της Θεοδώρας δε αποθανούσης -τω 1056 εξέλιπε και η Μακεδονική δυναστεία. - -2. Μιχαήλ ΣΤ' ο Στρατιωτικός (1056-1057). Ισαάκιος ο Κομνηνός -(1057-1059). Κωνσταντίνος Ι' ο Δούκας (1059-1067). Διογένης -Ρωμανός Δ' (1068-1071) και Μιχαήλ Ζ' (1071-1078). - -Μετά τον θάνατον της Θεοδώρας και την έκλειψιν του Μακεδονικού -οίκου, δύο μερίδες ήριζον περί της αρχής, η των πολιτικών και η -των στρατιωτικών. Η πρώτη μερίς, ήτις ήρχεν επί της Θεοδώρας, -ανεβίβασεν επί τέλους εις τον θρόνον τον γηραιόν και αδρανή -Μιχαήλ ΣΤ', τον επικαλούμενον Στρατιωτικόν. Αλλ' η μερίς η -στρατιωτική θεωρούσα τούτον όλως ανίκανον εν μέσω της σοβαράς -εξωτερικής καταστάσεως των πραγμάτων και ιδίως του από Τούρκων -κινδύνου, απεμάκρυνεν αυτόν μετ' ολίγους μήνας και ανεβίβασεν εις -τον θρόνον τον γενναίον στρατιωτικόν άνδρα Ισαάκιον τον Κομνηνόν -(1057). Ο Ισαάκιος εβασίλευσε δύο μόνον έτη, καθ' ά επολέμησεν -επιτυχώς εναντίον των Ούγγρων και των Πατσινάκων και υπεχρέωσεν -αμφοτέρους να διάγωσιν εν ειρήνη προς το κράτος. {227} Συνέστησε -δε ως διάδοχον αυτού επί του θρόνου τον άνδρα, όν εθεώρει άριστον -προς τας περιστάσεις, τον Κωνσταντίνον Δούκαν. Ούτος μετά τον -θάνατον του Ισαακίου γενόμενος βασιλεύς έδειξε μεν αρετάς -πολιτικώς, αλλά στρατιωτικώς εφάνη ανίκανος να υπερασπίση το -κράτος ιδίως εναντίον των Σελτζούκων Τούρκων, οίτινες υπό τον -μέγαν Σουλτάνον αυτών Αλπ-αρσλάν ήρξαντο τότε να εισβάλλωσιν εις -την Μικράν Ασίαν. Διέπραξε δε ο Κωνσταντίνος Ι' και το μέγιστον -σφάλμα να καταλίπη διά διαθήκης την βασιλικήν αρχήν εις τους -τρεις υιούς αυτού και να καταστήση κηδεμόνα αυτών και επίτροπον -της αρχής την λογίαν γυναίκα αυτού βασίλισσαν Ευδοκίαν, καθ' όν -χρόνον το κράτος είχεν ανάγκην κυβερνητών γενναίων στρατιωτικών -ανδρών. Αλλά προς ευτυχίαν του κράτους μικρόν μετά τον θάνατον -του Κωνσταντίνου Ι' (1067) ο γενναίος στρατιωτικός Ρωμανός -Διογένης κατηγορηθείς επί εγκλήματι εσχάτης προδοσίας, καθ' όν -χρόνον εδικάζετο εφείλκυσε την προσοχήν της Ευδοκίας διά του -ανδρικού παραστήματος και του αρρενωπού κάλλους αυτού ως και διά -του τρόπου, καθ' όν ανέμνησε τους δικαστάς τα υπ' αυτού υπέρ του -κράτους πεπραγμένα• ούτω δε από κατηγορουμένου και υποδίκου υψώθη -εις τον θρόνον υπ' αυτής της Ευδοκίας, καταστησάσης αυτόν σύζυγον -και συμβασιλέα παρά την ένορκον υπόσχεσιν ήν είχε δώσει αύτη τω -Κωνσταντίνω Ι', ότι δεν έμελλε να έλθη προς ουδένα εις δευτέρου -γάμου κοινωνίαν. - -Ο Διογένης κατά τα τρία έτη της βασιλείας αυτού εφάνη αληθής ήρως -αγωνισάμενος γενναιότατα μετά σμικρών στρατιωτικών δυνάμεων, και -τούτων από μισθοφόρων Νορμανδών και άλλων βαρβάρων συγκειμένων -(165), εναντίον των πολυπληθών και άριστα συγκεκροτημένων και -πολεμικωτάτων στρατιών του Αλπ-αρσλάν. Διά δύο μεγάλων στρατειών, -άς επεχείρησεν εναντίον του Αλπ-αρσλάν, υπερήσπισε τας εν Ασία -ελληνικάς κτήσεις και απώθησε σχεδόν τους Τούρκους πέραν των -ορίων της Μικράς Ασίας. Αλλ' εν τω τρίτω πολέμω, εισβαλών -επιθετικός εις την Αρμενίαν, ηττήθη εν μάχη τινί και ηρωικώς -μαχόμενος και τραυματισθείς συνελήφθη αιχμάλωτος. Ο μεγάθυμος -σουλτάνος των Σελτζούκων Αλπ-αρσλάν, θαυμάσας την γενναιότητα του -ανδρός και επαξίως τιμών αυτήν ηξίωσε τον Διογένην βασιλικών -τιμών και συνωμολόγησε προς αυτόν ειρήνην, αποδούς πάσαν σχεδόν -την Μικράν Ασίαν, αρκεσθείς δε μόνον εις υπόσχεσιν χρηματικής -αποζημιώσεως (ή λύτρων του βασιλέως), και ταύτης διδομένης απλώς -διά του βασιλικού λόγου του Ρωμανού. Έδωκε δε τω βασιλεί Διογένει -και στολήν και φρουράν βασιλικήν. Αλλ', ενώ ο Ρωμανός επέστρεφεν -ούτω διά της Μικράς Ασίας εις την πρωτεύουσαν, οι ενταύθα -συγγενείς του οίκου Δούκα, ο του Κωνσταντίνου Ι' αδελφός Ιωάννης -Δούκας και οι περί αυτόν, επωφεληθέντες την περί αιχμαλωσίας του -βασιλέως είδησιν, εκήρυξαν αυτόν έκπτωτον και ανεβίβασαν εις τον -θρόνον τον πρεσβύτατον του Κωνσταντίνου Ι' υιόν Μιχαήλ Ζ', -πέμψαντες δε στρατόν κατά του Διογένους ηνάγκασαν αυτόν να -παραιτηθή την βασιλικήν αρχήν επί τω όρω της ασφαλείας της ζωής -αυτού. Αλλ' ο Ρωμανός Διογένης συλληφθείς είτα παρανόμως εξωρύχθη -τους οφθαλμούς και απέθανεν οικτρώς εκ της από του παθήματος -τούτου επελθούσης φρικτής νόσου, γενναίως μέχρι τέλους τα πάντα -υπομείνας. - -Η βασιλεία του Μιχαήλ Ζ', του επικληθέντος Παραπινακίου (166), -υπήρξε και εσωτερικώς και εξωτερικώς λίαν ασθενής. Και ενώ αυτός -ο βασιλεύς έχων πρωθυπουργόν τον σοφώτατον εν τοις γράμμασιν -άνδρα των τότε χρόνων Μιχαήλ τον Ψελλόν, τον και διδάσκαλον αυτού -γενόμενον, ησχολείτο μόνον εις ανάγνωσιν βιβλίων και εις σύνθεσιν -στίχων εμμέτρων, οι Τούρκοι συνεπλήρουν την κατάκτησιν της Μικράς -Ασίας. Οι Σελτζούκοι του Αλπ-αρσλάν, μετά την καθαίρεσιν του -Ρωμανού, ώρμησαν αύθις εις την Μικράν Ασίαν, απαλλαγέντες της -συνομολογηθείσης προς τον βασιλέα εκείνον ειρήνης. Αποθανόντος δε -τω 1072 του Αλπ-αρσλάν, επί του υιού και διαδόχου αυτού Μαλέκ-σαχ -(σελ. 226) ο τούτου συγγενής Σουλεϊμάν κατελάμβανε το πλείστον -της Μικράς Ασίας, καθιστών την Νίκαιαν πρωτεύουσαν του ενταύθα -Σελτζουκικού κράτους. - -Εν μέσω της αθλίας ταύτης καταστάσεως επαναστάσεις εξερράγησαν -εναντίον του Μιχαήλ Ζ', όστις τω 1078 αποθέσας το στέμμα -απεχώρησεν εις μοναστήριον. Τότε δε οι επιφανέστατοι των -στρατηγών ήρισαν προς αλλήλους περί του βασιλικού θρόνου, -μεχρισού τω 1081 κατέλαβε τούτον οριστικώς ο του -προμνημονευθέντος βασιλέως Ισαακίου του Κομνηνού ανεψιός Αλέξιος -ο Κομνηνός, γενόμενος ο πραγματικός ιδρυτής της δυναστείας των -Κομνηνών. - -3. Η δυναστεία των Κομνηνών. - -Οι μεγάλοι Κομνηνοί βασιλείς Αλέξιος Α' (1081-1118), Ιωάννης -(1118-1143) και Μανουήλ (1143-1180 μ. Χ.) επί αιώνα ολόκληρον -ηγωνίσαντο γενναιότατα ίνα αποτρέψωσι τους απ' ανατολών και -δυσμών επικρεμαμένους τω Κράτει δεινοτάτους κινδύνους και έδοσαν -εις το κράτος τούτο την τελευταίαν αυτού εν τη ιστορία πολιτικήν -και στρατιωτικήν αίγλην. - -{230} Καθ' όν χρόνον ο Αλέξιος ανήλθεν εις τον θρόνον (1081), οι -Σελτζούκοι είχον στήσει, καθά είρηται, ου μακράν των Ασιατικών -οχθών του Βοσπόρου, εν Νικαία, την έδραν του κράτους αυτών του -περιλαμβάνοντος ήδη σχεδόν άπασαν την Μικράν Ασίαν πλην των -δυτικών παραλίων. Αλλά μείζων κίνδυνος ηπείλει το κράτος κατά τον -αυτόν ακριβώς χρόνον από δυσμών. Ο γνωστός ημίν Ροβέρτος -Γυσκάρδος ορμηθείς από της Ιταλίας και καταλαβών την Κέρκυραν -ώρμησεν εις την κατάκτησιν της όλης Ευρωπαϊκής Ελληνικής -χερσονήσου, νικήσας λαμπρώς τον Αλέξιον περί το Δυρράχιον εν -μεγάλη μάχη το αυτό έτος της αναρρήσεως του βασιλέως• κατέλαβε δε -πάσαν σχεδόν την Ήπειρον και μέρος της Μακεδονίας και Θεσσαλίας, -απειλών και την Κωνσταντινούπολιν. Αλλ' ο Αλέξιος, μη -καταβαλλόμενος ευκόλως υπό των συμφορών του πολέμου, κατώρθωσε -διά της επιμονής, καρτερίας και δραστηριότητος αυτού να -συγκροτήση νέον στρατόν και να εκδιώξη των Ελληνικών χωρών τους -Νορμανδούς, νικήσας τον του Ροβέρτου υιόν και επίτροπον -Βοημούνδον (1083). Μετά την εκδίωξιν δε των Νορμανδών εστράφη και -κατά των Σελτζούκων Τούρκων της Μικράς Ασίας• αλλ' ενταύθα μικράς -μόνον ήρατο επιτυχίας, ανακτησάμενος την απέναντι σχεδόν της -Κωνσταντινουπόλεως υπό Τούρκων κατεχομένην Νικομήδειαν και την -Σινώπην (1087). Εξ άλλου δε οι Τούρκοι νέας κατέλαβον εν τη Μικρά -Ασία χώρας, προχωρήσαντες μέχρι των δυτικών παραλίων, ένθα -συγκροτούντες στόλους πειρατικούς ελυμαίνοντο τας Ελληνικάς -νήσους και τας ακτάς του Αιγαίου. - -Ενώ δε ο Αλέξιος εν μέσω τοιούτων δυσχερειών εξωτερικών ηγωνίζετο -υπέρ της εξωτερικής αμύνης του κράτους και υπέρ της εσωτερικής -διοικητικής και οικονομικής ανορθώσεως αυτού, νέοι από δυσμών -επήλθον επικίνδυνοι πολεμισταί, οι λεγόμενοι Σταυροφόροι. - -Οι Σταυροφόροι, ήτοι οι πολυπληθείς χριστιανοί ιππόται μαχηταί, -οι κατά τους χρόνους τούτους εξ Ευρώπης μεταβαίνοντες εις τους -Αγίους τόπους των χριστιανών (εις Παλαιστίνην), ίνα ελευθερώσωσιν -αυτούς από των Μωαμεθανών, δεν ήσαν απ' ευθείας πολέμιοι του -Ελληνικού κράτους, αλλ' οπωσδήποτε απετέλουν στρατόν πολυπληθή, -διερχόμενον διά των χωρών του Κράτους άνευ πολλής τάξεως και -πειθαρχίας, περιέχοντα δε και πολλά άτακτα στοιχεία ταχέως -παρεκτρεπόμενα εις ληστείας. Προς τούτοις τινές των αρχηγών -εφάνησαν θρασείς και αλαζόνες προς τους Έλληνας και προυκάλεσαν -ρήξεις. Πλην τούτων μίσος αμοιβαίον εχώριζε τους Ευρωπαίους -τούτους από των Ελλήνων, διότι οι μεν Έλληνες εθεώρουν αυτούς -βαρβάρους, ως ήσαν οι κατά τον 4, 5 και 6 μ. Χ. πρόγονοι αυτών• -ούτοι δε τουναντίον επαιρόμενοι εκ της στρατιωτικής αυτών -δυνάμεως και ανδρείας περιεφρόνουν τους Έλληνας ως ανάνδρους. Εις -πάντα δε ταύτα προσετίθετο και το εκ του Εκκλησιαστικού σχίσματος -προερχόμενον μεταξύ Ανατολικών και Δυτικών αμοιβαίον θρησκευτικόν -μίσος. Μεθ' όλα ταύτα ο Αλέξιος μετά σπανίας συνέσεως κατώρθωσε -ν' αποτρέψη πάντα κίνδυνον εκ μέρους των Σταυροφόρων και να -επωφεληθή μάλιστα τους τούτων κατά των Τούρκων εν Ασία πολέμους -ίνα ανακτήσηται την Νίκαιαν και πολλάς Ελληνικάς εν Ασία χώρας. - -Τον Αλέξιον τελευτήσαντα τω 1118 διεδέξατο ο υιός αυτού Ιωάννης, -ο επικληθείς, ένεκα της αγαθότητος του χαρακτήρος αυτού, -Καλοϊωάννης. Ο Ιωάννης Κομνηνός και εν τοις έργοις της ειρήνης -εφάνη ηγεμών και κυβερνήτης άριστος και εν τοις πολέμοις ανδρείος -μαχητής και στρατηγός. Πολεμήσας εν Μικρά Ασία κατά των -Σελτζούκων αφήρεσεν απ' αυτών αξιόλογον μέρος εν Μικρά Ασία και -ιδίως εν Παφλαγονία, ένθα ανακτησάμενος την Κασταμώνα, ήτις ην -κοιτίς του οίκου των Κομνηνών, ετέλεσε θρίαμβον κατά την εις την -βασιλεύουσαν επάνοδον αυτού. Στρατεύσας δε και εις την Συρίαν, -ένθα ικανάς πόλεις κατείχαν οι Φράγκοι -(167) Σταυροφόροι, ενέπνευσε σεβασμόν άμα και φόβον τοις τε -Μωαμεθανοίς και τοις Φράγκοις και ηνάγκασε τους εν Συρία Φράγκους -ηγεμόνας να αναγνωρίσωσι την κυριαρχίαν του Έλληνος βασιλέως. Ο -Ιωάννης ετελεύτησε τω 1143, καταλιπών την βασιλείαν εις τον υιόν -αυτού Μανουήλ Α'. - -Ο Μανουήλ Α' (1143-1180) κατά την γενναιότητα και ιδίως την -προσωπικήν ανδρείαν ήτο πολλώ υπέρτερος του τε πάππου και του -πατρός, ίσως μάλιστα ην ο ανδρειότατος πάντων των εις τον θρόνον -της Κωνσταντινουπόλεως ανελθόντων αυτοκρατόρων αλλά κατά την -σύνεσιν την πολιτικήν υπελείπετο αμφοτέρων των ενδόξων προγόνων -αυτού. Ο βασιλεύς ούτος και υπό της όλης περί το κράτος -καταστάσεως των πραγμάτων αναγκαζόμενος, αλλά και υπό της ιδίας -αυτού ακαθέκτου πολεμικής ορμής ελαυνόμενος, διεξήγαγε δι' όλης -της μακράς αυτού βασιλείας πολέμους κατά πάσας τας διευθύνσεις. -Προς βορράν επολέμησεν εναντίον των πέραν του Δανουβίου βαρβάρων -και ιδίως των Πατσινάκων, έτι δε και εναντίον των Ούγγρων, -οίτινες εις στενωτέρας νυν περιήλθον σχέσεις προς το Ελληνικόν -κράτος, και Σέρβων και Δαλματών, των αποστάντων κατά τους χρόνους -τούτους από της Βυζαντινής αυτοκρατορίας προς δυσμάς εναντίον των -από Ιταλίας και Σικελίας Νορμανδών, οίτινες αύθις υπό τον ηγεμόνα -αυτών Ρογήρον Β' (ανεψιόν του Ροβέρτου Γυσκάρδου) επετέθησαν -εναντίον των Ευρωπαϊκών επαρχιών του κράτους καταλαβόντες την -Κέρκυραν και είτα προχωρήσαντες μέχρι Κορίνθου και Θηβών (1147), -εξεβλήθησαν δε του κράτους υπό του Μανουήλ διά δυσχερών αγώνων, -των συγκροτηθέντων ιδίως περί την Κέρκυραν, ήν ανεκτήσατο αύθις ο -γενναίος βασιλεύς. Δεν περιωρίσθη δε ο Μανουήλ απλώς εις -απόκρουσιν των πολεμίων, αλλά και επιθετικός γενόμενος ικανάς -αφήρεσε πόλεις και φρούρια εν Ιταλία από του κράτους των -Νορμανδών, άτινα απολέσας μετά νέας αποτυχίας πολεμικάς -συνωμολόγησεν επί τέλους ειρήνην προς τον εν τω μεταξύ -διαδεξάμενον τον πατέρα αυτού ηγεμόνα των Νορμανδών Γουλιέλμον Α' -(1155 ή 1158). Ο Μανουήλ εταπείνωσε προς τούτοις τον αρνούμενον -εις αυτόν υποταγήν Φράγκον δούκα της Αντιοχείας Ρενάλδον και -κατέστησεν αυτόν ευπειθέστατον υποτελή. - -Αλλ' οι πλείστοι και επιτυχέστατοι των πολέμων του Μανουήλ -εγένοντο εναντίον των εν Μικρά Ασία Σελτζούκων Τούρκων, όντων νυν -διηρημένων εις πολλά μικρά κράτη, και πολλάς αξιολόγους -ανεκτήσατο εν Μικρά Ασία χώρας, κατεσκεύασε δε ενταύθα χάριν των -πολέμων και στρατιωτικήν οδόν αξιόλογον, παραβαλλομένην προς τα -μέγιστα των τοιούτων αρχαίων δημοσίων έργων των Ρωμαίων. - -Εν μέσω δε των ατελευτήτων τούτων πολέμων περιεσπάτο ο Μανουήλ -και υπό των εκ δυσμών, ιδίως από Γαλλίας και Γερμανίας, -σταυροφόρων. Οι ηγεμόνες της δευτέρας σταυροφορίας Λουδοβίκος Β' -της Γαλλίας και Κορράδος Γ' της Γερμανίας, κατά το 1149 -διερχόμενοι δι' Ελληνικών χωρών, περιήλθαν εις εχθρικάς σχέσεις -προς τους Έλληνας και πολλάς παρεσκεύασαν δυσχερείας εις τον -Μανουήλ, αλλά ταύτας υπερενίκησεν ο Μανουήλ διά τε της τόλμης και -της φρονήσεως αυτού. Επί τέλους όμως αποφασίσας να ταπεινώση -εντελώς το εν Μικρά Ασία Σελτζουκικόν κράτος, επεχείρησε -στρατείαν μεγάλην (1174), ήτις μετά τας πρώτας επιτυχίας απέληξεν -(1176) εις μεγάλην ήτταν και την απώλειαν πολλών διά των -προηγουμένων πολέμων του Μανουήλ ανακτηθεισών χωρών. Αλλά και -μετά τας ατυχίας ταύτας εξηκολούθησεν ο Μανουήλ τον κατά Τούρκων -πόλεμον, περιορίζων τας επιδρομάς αυτών, εωσού ο κατά το 1180 -επελθών θάνατος του βασιλέως έθηκε τέρμα εις τον πόλεμον τούτον. - -4. Αλέξιος Β' και Ανδρόνικος Α'. - -Ο Μανουήλ Α' κατέλιπε τον θρόνον εις τον δευτερότοκον υιόν αυτού -Αλέξιον διατελούντα υπό την κηδεμονίαν της Γαλλίδος μητρός αυτού -Μαρίας, δευτέρας συζύγου του Μανουήλ (η πρώτη ήτο Γερμανίς -γυναικαδέλφη του αυτοκράτορος Κορράδου Γ') θυγατρός του δουκός -της Aντιοχείας Ραιμούνδου. Η κυβέρνησις της Μαρίας ως Γαλλίδος -και καθολικής και περιστοιχιζομένης υπό πλήθους Γάλλων, και τα -διαδιδόμενα περί του ηθικού μέρους του ιδιωτικού βίου αυτής -ήγειραν δυσαρεσκείας μεγάλας εν τω λαώ της Κωνσταντινουπόλεως. -Ταύτας δε επωφελήθη ανήρ τις εκ του οίκου του βασιλικού -πολυτροπώτατος και κακοτροπώτατος, Ανδρόνικος ο Κομνηνός, εγγονός -του Αλεξίου Α' (εκ του δευτέρου υιού αυτού Ισαακίου), ανεψιός του -Ιωάννου Α' και εξάδελφος του Μανουήλ Α'. Ο Ανδρόνικος ήτο το -τερατώδες μίγμα αρετών επιπλάστων και πονηρίας και μοχθηρίας -μεγάλης, ακολαστότατον διάγων βίον, έχων μεν το εξωτερικώς και -κατ' επιφάνειαν επαγωγόν και αξιαγάπητον του ήθους και σωματικόν -κάλλος και παραβαλλόμενος υπό τινων προς τον Αλκιβιάδην, αλλά των -μεν αρετών τούτου ουδαμώς ή κατ' επιφάνειαν μετέχων, των δε -κακιών αυτού το ανυπέρβλητον μέγεθος εν τω βίω αυτού εικονίζων, -τύπος ων καθόλου χαρακτήρος φαύλου και κιβδηλοτάτου και ανθρώπου -ουδέν έχοντος όσιον και ιερόν και ουδεμίαν αρχήν ηθικήν. Μετά -πολλάς περιπετείας του βίου και πλάνας, εν αίς πολλά έπραξε και -εκακούργησε, πολλά δ' έπαθε, και μετά επιβουλάς γενομένας υπ' -αυτού εναντίον αυτού του Μανουήλ, ο πολύτροπος ανήρ τυχών -συγγνώμης είχε διορισθή διοικητής της εν Πόντω Οινόης και -διέμενεν εκεί καθ' όν χρόνον ετελεύτησεν ο Μανουήλ. Ο Ανδρόνικος -μαθών νυν την παρά τω πλήθει της Κωνσταντινουπόλεως επικρατούσαν -κατά της Μαρίας δυσαρέσκειαν έσπευσεν εκ του Πόντου και ως πατήρ -υπό του λαού της Κωνσταντινουπόλεως γενόμενος δεκτός κατέλαβε την -αρχήν ως κηδεμών και επίτροπος του Αλεξίου και δεινότατον ήγειρε -κατά των Λατίνων διωγμόν. Μετ' ολίγον εφόνευσε την Μαρίαν και -αυτόν τον Αλέξιον και κατέλαβε την υπερτάτην αρχήν, λαβών βία ως -γυναίκα και την του Αλεξίου νεαράν σύζυγον Αγνήν, την θυγατέρα -του βασιλέως της Γαλλίας Λουδοβίκου Ζ'. Ως βασιλεύς εκυβέρνησεν ο -Ανδρόνικος (1183-1185) φαυλότατα καταδιώκων απηνώς πάντα -άνθρωπον, όν εθεώρει ως έχοντα αξίαν τινά, όμοιος κατά τούτο προς -τον Ιουστινιανόν Β' τον Ρινότμητον, επιδιώκων δε δημοτικότητα δι' -αισχράς δημαγωγίας και προστατεύων τα γράμματα και την παίδευσιν. -Επί του τυράννου τούτου το κράτος έπαθε δεινήν συμφοράν. Όσοι των -Λατίνων Κωνσταντινουπόλεως κατώρθωσαν να διαφύγωσι τας ενταύθα -κατ' αυτών διαταχθείσας υπό του Ανδρονίκου και υπό του όχλου -τελουμένας σφαγάς, συγκροτήσαντες στόλον δεινώς ελυμαίνοντο τας -κατά την Προποντίδα και το Αιγαίον Ελληνικάς παραλίας, στίφη δε -Νορμανδών πολυπληθή ορμήσαντα αύθις από Ιταλίας εις την Ήπειρον -και καταλαβόντα αμαχητί το Δυρράχιον διηυθύνθησαν διά Μακεδονίας -εις την Θεσσαλονίκην, καθ' όν χρόνον και στόλος 200 πλοίων -κατελάμβανε τας Ιονίους νήσους και είτα έπλεεν εις τον λιμένα -Θεσσαλονίκης (1185). Η πόλις αύτη εκυριεύθη εξ εφόδου μετά -ολιγοήμερον πολιορκίαν και έπαθε τα πάνδεινα υπό των καταλαβόντων -αυτήν Λατίνων• φόνοι, αιχμαλωσίαι, αρπαγαί, λεηλασίαι και παντός -είδους συμφοραί επλήρωσαν την μεγάλην ταύτην δευτέραν του κράτους -πόλιν, όπως προ 300 περίπου ετών, ότε εκυριεύθη υπό του -αρνησιθρήσκου αρχηγού των Σαρακηνών πειρατών Λέοντος του -Τριπολίτου (σ. 198). Τότε δε συλληφθείς εκακώθη δεινώς υπό των -Φράγκων και ο περίφημος αρχιεπίσκοπος ων τότε Θεσσαλονίκης -Ευστάθιος, ο σοφός σχολιαστής του Ομήρου, όστις μετά πολλά -παθήματα κάμψας διά της αγαθότητος αυτού και αυτούς τους -βαρβάρους κατακτητάς αποκατέστη αύθις εις τον θρόνον αυτού. - -Οι Νορμανδοί μετά την κατάληψιν της Θεσσαλονίκης εκινήθησαν -εναντίον της Κωνσταντινουπόλεως κατά γην και κατά θάλασσαν -επερχόμενοι κατ' αυτής. Αλλ' εν τω μεταξύ επανάστασις εκραγείσα -ενταύθα κατά του Ανδρονίκου επήνεγκε την πτώσιν και τον οίκτιστον -[168] υπό του επαναστάντος λαού τελεσθέντα φόνον αυτού. Εις τον -θρόνον ανήλθεν ο εκ του συγγενούς προς τους Κομνηνούς οίκου των -Αγγέλων Ισαάκιος ο Άγγελος. Ούτος επωφελούμενος την εν τω λαώ και -τω στρατώ εκ της πτώσεως του Ανδρονίκου επελθούσαν ηθικήν έξαρσιν -κατενίκησε τους Νορμανδούς διά του γενναίου στρατηγού Βρανά κατά -γην και κατά θάλασσαν και ηνάγκασεν αυτούς να αποχωρήσωσι πασών -των υπ' αυτών καταληφθεισών Ελληνικών χωρών πλήν τινων Ιονίων -νήσων. - -Και ούτω μεν ο τω 1185 απειλήσας την ύπαρξιν του κράτους κίνδυνος -απεσοβήθη. Αλλ' ο κίνδυνος ούτος ενέσκηψεν αύθις από Φράγκων μετά -18 έτη επενεγκών την κατάλυσιν του Κράτους. Επειδή δε το γεγονός -τούτο συνδέεται μετά της λεγομένης Τετάρτης ή Λατινικής -Σταυροφορίας, ανάγκη, πριν προχωρήσωμεν περαιτέρω, να διαλάβωμεν -ενταύθα διά βραχέων περί των Σταυροφοριών. - - - - -ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΓ' - -ΑΙ ΣΤΑΥΡΟΦΟΡΙΑΙ - - - -1. Πρώτη Σταυροφορία. - -Σταυροφορίαι εν τη ιστορία εκλήθησαν, καθά είδομεν, στρατείαι -γενόμεναι προς ελευθέρωσιν των αγίων τόπων εκ των Μωαμεθανών. Ως -και αλλαχού είπομεν, ανέκαθεν εν τη Δύσει εθεωρείτο ευσεβεστάτη -πράξις θρησκευτική η εις Παλαιστίνην χάριν προσκυνήσεως των Αγίων -Τόπων αποδημία. Και ενόσω μεν της Παλαιστίνης ήρχον οι Ουμμεϊάδαι -και μετ' αυτούς οι Αββασίδαι χαλίφαι, δεν παρενεβάλλοντο πολλά -κωλύματα εις τους από Δύσεως προσκυνητάς. Αλλ' αφ' ού χρόνου οι -Φατιμίδαι χαλίφαι της Αιγύπτου κατέλαβον την Παλαιστίνην (από των -αρχών του 11 αιώνος), ιδίως επί του Φατιμίδου χαλίφου Χακήμ (996- -1021), σφοδρός εγένετο καταδιωγμός των χριστιανών• ο ναός της -Αναστάσεως κατηδαφίσθη τότε, εκτίσθη δε ύστερον τω 1055 υπό του -αυτοκράτορος του Ελληνικού κράτους δι' ιδιαιτέρας προς τον -Φατιμίδην χαλίφην Μουστασίρ συνθήκης. Και αφ' ού δε περί το τέλος -του 11 μ. Χ. αιώνος οι Σελτζούκοι Τούρκοι επί του σουλτάνου -Μαλέκ-σαχ αφήρεσαν την Παλαιστίνην από των Φατιμιδών, -εξηκολούθησαν οι κατά της χριστιανικής πίστεως εν τοις Αγίοις -τόποις διωγμοί. Τούτους δε βλέποντες οι εκ Δύσεως προσκυνηταί -μετά την εις Ευρώπην επάνοδον περιέγραφον τα γινόμενα κατά τρόπον -εξεγείροντα την ιεράν αγανάκτησιν των χριστιανών. Εντεύθεν παρά -πολλοίς των χριστιανικών λαών και ηγεμόνων της Δύσεως παρήχθη η -ιδέα μεγάλης υπέρ των Αγίων Τόπων προς την Ανατολήν στρατείας. Οι -πάπαι ασμένως υπέθαλπον την ιδέαν ταύτην, βλέποντες εν τη -πραγματώσει αυτής την εις Ανατολήν επέκτασιν της ιδίας αυτών -δυνάμεως και ροπής. Ότε δε τω έτει 1093-1094 μοναχός τις ερημίτης -από Νορμανδίας (εξ Αμβιανού) της Γαλλίας καταγόμενος Πέτρος ή -Κουκούπετρος, εν Παλαιστίνη γενόμενος, είδε τους ενταύθα εναντίον -των χριστιανών και της Εκκλησίας αυτών διωγμούς, επιστρέψας εις -την Ευρώπην εξέθηκε πάντα όσα είδε τω πάπα Ουρβανώ Β'. Ούτος δε -προθύμως επελάβετο της ευκαιρίας ίνα διά του Πέτρου και δι' άλλων -μοναχών και ιερέων και επισκόπων κηρύξη εν τοις Ευρωπαϊκοίς λαοίς -μέγαν ιερόν πόλεμον υπέρ των τόπων, «ένθα έστησαν οι πόδες του -Κυρίου». Το κήρυγμα επέτυχε λαμπρώς, και το επόμενον έτος 1095 -συνεκροτήθη εν Κλερμών της Γαλλίας μεγάλη Εκκλησιαστική -Συνέλευσις, εις ήν παρέστησαν χιλιάδες κληρικών και λαϊκών, αυτός -δε ο πάπας ελθών τότε εις Κλερμών, αφού ετέλεσε μεγαλοπρεπή -εκκλησιαστικήν τελετήν, ελάλησεν εις το μέγα πλήθος, ως ο Μωυσής, -ανελθών εις το όρος, και ενέπνευσεν άρρητον τοις πάσιν -ενθουσιασμόν και κοινή εγένετο νυν απόφασις περί ιερού πολέμου. -Εντεύθεν ευθύς πολυπληθή στίφη υπό την αρχηγίαν διαφόρων μοναχών, -και αυτού του Κουκουπέτρου, ή ιπποτών εξεχύθησαν εις τας -ανατολικάς χώρας της Ευρώπης, μεταβαίνοντα εις την Παλαιστίνην. -Αλλά τα πρώτα ταύτα άτακτα στίφη, παρεκτραπέντα εις πολλάς καθ' -οδόν αταξίας, κατεστράφησαν άλλα μεν εν Ουγγαρία και εν Βουλγαρία -υπό των κατοίκων των χωρών τούτων, άλλα δε (τα υπό τον Πέτρον), -αφού διήλθον τας εν Ευρώπη Ελληνικάς επαρχίας και διεπεραιώθησαν -τον Βόσπορον, εξωλοθρεύθησαν υπό του ξίφους των Σελτζούκων της -Νικαίας. Το επόμενον έτος εξεκίνησαν εξ Ευρώπης τα κύρια -σταυροφορικά στρατεύματα των ηγεμόνων και των ιπποτών, συγκείμενα -το πλείστον εκ Γάλλων και Νορμανδών (της Γαλλίας και της Κάτω -Ιταλίας). Ως σύμβολον οι στρατευόμενοι νυν υπέρ του Χριστού -έφερον επί του δεξιού ώμου ερυθράν εικόνα του σταυρού, όθεν -εκλήθησαν και σταυροφόροι. Οι ονομαστότατοι των αρχηγών της -πρώτης ταύτης στρατείας ήσαν ο Λοθαρίγγιος Γοδεφρείδος ο -Βουιλλώνος, ο Νέστωρ κληθείς της στρατείας (ένεκα της ηλικίας, -της ανδρείας, της ευσεβείας και της πολιάς φρονήσεως), μετά των -αδελφών αυτού Βαλδουίνου και Ευσταθίου, Ροβέρτος ο δουξ της εν -Γαλλία Νορμανδίας, υιός του Γουλιέλμου του Κατακτητού (σελ. 154), -Ροβέρτος ο κόμης Φλανδρίας, αδελφός του βασιλέως της Γαλλίας -Φιλίππου Α', Ραϊμούνδος ο κόμης Τολώσης, ο γνωστός ημίν εκ της -Βυζαντινής ιστορίας Βοημούνδος ο υιός του Ροβέρτου Γυσκώρδου -(σελ. 230) ως αρχηγός των Νορμανδών της Κάτω Ιταλίας και ο τούτου -αδελφιδούς [169] Ταγκρέδος, ο Αχιλλεύς κληθείς της Σταυροφορίας -ένεκα της ανδρείας αυτού, και ο επίσκοπος Αδείμαρος (έχων ως -επισκοπήν την παρά τα Πυρηναία κειμένην Γαλλικήν πόλιν Puy), ο -και πρώτος εκ των ηγεμόνων άρξας της στρατείας. Ούτος ως -επίτροπος του Πάπα εθεωρείτο τιμητικώς αρχιστράτηγος• πράγματι δ' -όμως ουδεμία υφίστατο αρχιστρατηγία. Ούτοι πάντες μετά των -μαχητών αυτών εκ διαφόρων τόπων διά διαφόρων οδών διηυθύνθησαν -εις Κωνσταντινούπολιν ως τόπον συνενώσεως. Ενταύθα δε, αφού -υπεχρεώθησαν να δώσωσιν όρκον φεουδαλικής πίστεως εις τον Αλέξιον -Α' (ωρκίσθησαν δηλονότι ότι των χωρών, άς έμελλον να κυριεύσωσιν -από των Μωαμεθανών εν Ασία, ως ανηκουσών πρότερον εις το -Ελληνικόν κράτος, υπέρτατον κυρίαρχον έμελλον να θεωρώσι τον -Έλληνα αυτοκράτορα, αυτοί κυβερνώντες αυτάς ως φεουδαλικοί -υποτελείς άρχοντες), διεπεραιώθησαν επί Ελληνικών πλοίων, -ανερχόμενοι εις 400 περίπου χιλιάδας μαχητών, εις την Ασιατικήν -όχθην του Βοσπόρου, και μετ' ολίγον επολιόρκησαν την πρωτεύουσαν -του εν Μικρά Ασία Σελτζουκικού κράτους Νίκαιαν. Προχωρησάσης δε -της πολιορκίας ο σουλτάνος του κράτους τούτου Κιλίτζ-αρσλάν Α' -(υιός του Σουλεϊμάν, ίδε σελ. 226) παρέδωκε ταύτην ουχί εις τους -Σταυροφόρους, αλλ' εις τον παρακολουθούντα μετά στρατού τους -Σταυροφόρους αυτοκράτορα Αλέξιον (170). Τούτο δυσηρέστησε τοις -αρχηγοίς των Σταυροφόρων, αλλ' ο Αλέξιος κατώρθωσε να εξευμενίση -αυτούς δια δώρων. Οι δε Σταυροφόροι διέσχισαν νυν την Μικράν -Ασίαν καθ' όλον το μήκος από της βορειοδυτικής άκρας προς την -νοτιανατολικήν, πολλάς συγκροτούντες μάχας νικηφόρους προς τον -Κιλίτζ-αρσλάν, αλλ' αποδεκατιζόμενοι και αυτοί. Εισελάσαντες δε -(1087) εις την βόρειον Συρίαν κατέλαβον την Αντιόχειαν και -εντεύθεν πορευόμενοι διά της παραλίας το πλείστον, εν μέσω πολλών -ταλαιπωριών αφίκοντο (1098) εις την αγίαν πόλιν, την προ μικρού -ανακτηθείσαν υπό του Φατιμίδου χαλίφου της Αιγύπτου, ήν και -κατέλαβον εξ εφόδου και διέπραξαν δεινήν σφαγήν των Μωαμεθανών -κατοίκων. Ίδρυσαν δε τότε και κράτος Χριστιανικόν καλέσαντες αυτό -βασίλειον της Ιερουσαλήμ και βασιλέα εξέλεξαν τον Γοδεφρείδον -Βουιλλώνος διανείμαντες εν εαυτοίς οι αρχηγοί τας κυριευθείσας -χώρας ως φέουδα του βασιλείου. Το βασίλειον της Ιερουσαλήμ -ιδρυθέν εν μέσω του μωαμεθανικού κόσμου και διατελούν εις -πολέμους διηνεκείς προς τους μωαμεθανούς ηγεμόνας της Αιγύπτου -και της Συρίας, διετηρήθη επί 100 περίπου έτη διά της διηνεκούς -στρατιωτικής υπηρεσίας αυτών τούτων των εν Παλαιστίνη και Συρία -Σταυροφόρων, και διά των εξ Ευρώπης διηνεκώς συρρεόντων νέων -Σταυροφόρων, προ πάντων δε διά των εν Ιερουσαλήμ συγκροτηθέντων -τότε μοναχικών ιπποτικών ταγμάτων των ενούντων τον βίον του -Χριστιανού μοναχού προς τον του Χριστιανού ιππότου και μαχητού -(σελ. 168). Τοιαύτα τάγματα μοναχικά συνεστάθησαν το των -Ιωαννιτών (κληθέντων ούτως από του προστάτου του τάγματος αγίου -Ιωάννου Προδρόμου) και το των Ναϊτών (κληθέντων ούτως εκ της -κατοικίας αυτών, ούσης εγγύς του τόπου, ένθα ην το πάλαι ο ναός -του Σολομώντος. - -Αλλά ταύτα πάντα δεν ήρκουν ούτε εις την διατήρησιν του βασιλείου -της Ιερουσαλήμ ούτε εις την καθόλου προστασίαν του Χριστιανισμού -εν Συρία και Παλαιστίνη. Και διά τούτο εγένοντο και άλλαι νέαι -μεγάλαι σταυροφορίαι. - -2. Δευτέρα Σταυροφορία. - -Οι Σταυροφόροι πλην του βασιλείου της Ιερουσαλήμ ίδρυσαν και -άλλας εν Συρία ηγεμονίας, ιδίως την της Αντιοχείας (το δουκάτον -κληθέν της Αντιοχείας), και της εν Μεσοποταμία Εδέσσης (ήν δεν -αφήρεσαν από των Μωαμεθανών, αλλά κατέλαβον ούσαν Χριστιανικήν -και αυτόνομον, την μόνην εν Μεσοποταμία μη υπό Μωαμεθανών -κυριευθείσαν πόλιν). Αλλά την Έδεσσαν κατέλαβε και κατέστρεψε -δεινώς (1144) ο Νουρεδδίν ηγεμών του Μοσούλ (Ασσυρίας), ενός των -εν Μεσοποταμία και Συρία Σελτζουκικών φεουδαλικών κρατών (σελ. -226). Τούτο εξήγειρε μεγάλην αγανάκτησιν εν τη Ευρώπη, -παρεσκευάσθησαν δε σταυροφορίαι γενόμεναι νυν υπό αρχηγίαν ουχί -φεουδαρχών ηγεμόνων, ως η πρώτη σταυροφορία, αλλ' αυτού του -αυτοκράτορος Κορράδου Γ', στρατεύσαντος μετά 70 χιλ. ιπποτών -Γερμανών, και του βασιλέως της Γαλλίας Λουδοβίκου Ζ', άγοντος και -τούτου σημαντικόν στρατόν ιπποτών Γάλλων. Οι Σταυροφόροι ούτοι -διελθόντες τας Ευρωπαϊκάς Ελληνικάς επαρχίας (1147) αφίκοντο εις -Κωνσταντινούπολιν επί του βασιλέως Μανουήλ Α', προς όν περιήλθον -και εις εχθρικάς σχέσεις, μη λαβούσας μείζονας διαστάσεις ιδίως -ένεκα της φρονήσεως, ήν έδειξεν ο Λουδοβίκος Ζ'. Από -Κωνσταντινουπόλεως μετέβησαν εις Ασίαν και μετά πολλάς κατά την -οδόν ταλαιπωρίας, καθ' άς απώλετο μέγιστον μέρος ιδίως του -Γερμανικού στρατού, μικρά μόνον λείψανα του στρατού αφίκοντο εις -Συρίαν και επολιόρκησαν την Δαμασκόν άνευ αποτελέσματος. Ο -Κορράδος Γ' και ο Λουδοβίκος επέστρεψαν μετ' ολίγον (τω 1149) εις -την Ευρώπην ουδέν πράξαντες έργον άξιον λόγου. - -3. Τρίτη Σταυροφορία. - -{238} Εν τω μεταξύ εν Αιγύπτω η δυναστεία των Φατιμιδών χαλιφών -κατελύθη υπό του γενναίου Κούρδου το γένος στρατηγού Σαλαδίνου. -Ούτος γενόμενος κύριος του Αίγυπτιακού κράτους υπέταξε την χώραν -υπό την πνευματικήν αρχήν του εν Βαγδατίω Αββασίδου χαλίφου, -αυτός εν ονόματι αυτού ως σουλτάνος κυβερνών την χώραν (1175). Ο -Σαλαδίνος εστράτευσεν είτα εναντίον του βασιλείου της Ιερουσαλήμ -και μετά την νίκην, ήν ήρατο παρά την Τιβεριάδα λίμνην (1187), -κατέλαβε την Ιερουσαλήμ• ούτω δε των Χριστιανών το κράτος -περιωρίσθη μόνον εις την βόρειον Παλαιστίνην. {239} Το γεγονός -τούτο ακουσθέν εν Ευρώπη προυκάλεσε την τρίτην Σταυροφορίαν, ής -ηγέται εγένοντο ο αυτοκράτωρ Φρειδερίκος Α' Βαρβαρόσσας, ο -βασιλεύς της Γαλλίας Φίλιππος Β' ο Αύγουστος και ο βασιλεύς της -Αγγλίας Ριχάρδος Α'. Και ο μεν Φρειδερίκος μετά στρατού 40 χιλ. -περίπου μαχητών ήλθε διά ξηράς εις τον Ελλήσποντον (1189) και -διαπεραιωθείς εις την Ασίαν προήλασε νικηφόρως εις τα ένδον της -μικράς Ασίας και νικήσας τους Σελτζούκους κατέλαβε την -πρωτεύουσαν αυτών Ικόνιον. Αλλά γενόμενος είτα εν Κιλικία κατά -την διάβασιν του ποταμού Καλυκάδνου (Σαλέφ) παρασυρθείς επνίγη. -Το πλείστον του Γερμανικού στρατού επέστρεψε τότε οίκαδε• μικρόν -δε μέρος μετέβη εις Συρίαν, ένθα ηνώθη προς τους άλλους -Σταυροφόρους. Το μόνον άξιον λόγου αποτέλεσμα της στρατείας του -Φρειδερίκου Α' υπήρξεν η κατά ταύτην συγκρότησις του Τευτονικού -λεγομένου νέου μοναχικού ιπποτικού τάγματος, όπερ ειργάσθη υπέρ -της διαδόσεως του Χριστιανισμού ουχί εν Παλαιστίνη, αλλ' εν τοις -παρά την Βαλτικήν θάλασσαν Σλαυικαίς χώρας. - -Ο δε ηνωμένος στρατός των Γάλλων και των Άγγλων ανερχόμενος εις -100 χιλ. μαχητών αποπλεύσας εκ Μασσαλίας και Γενούης αφίκετο εις -Μεσσήνην της Σικελίας. Εντεύθεν δε έπλευσαν εις τα παράλια της -Φοινίκης (οι Άγγλοι κατά τον πλουν τούτον αφήρεσαν από των -Ελλήνων την Κύπρον, ής ο διοικητής Ισαάκιος είχεν αποστή από του -εν Κωνσταντινουπόλει αυτοκράτορος Ισαακίου Αγγέλου), ένθα -επολιόρκησαν και εξεπόρθησαν το ισχυρόν φρούριον Πτολεμαΐδα. Μετά -τούτο δε πολλάς συνεκρότησαν μάχας προς τον Σαλαδίνον και ικανάς -ανεκτήσαντο πόλεις εν Παλαιστίνη, αλλά της Ιερουσαλήμ δεν -κατώρθωσαν την ανάκτησιν. Τέλος δε συνωμολόγησαν ανακωχήν τριετή -προς τον Σαλαδίνον, επιτρέπουσαν τοις Χριστιανοίς προσκυνηταίς -την ειρηνικήν εις Ιερουσαλήμ μετάβασιν. - -4. Αι λοιπαί Σταυροφορίαι. - -Περί της τετάρτης ή Λατινικής καλουμένης Σταυροφορίας δεν -ποιούμεθα λόγον ενταύθα, διότι αύτη παρεκτραπείσα του σκοπού -εστράφη κατά της Κωνσταντινουπόλεως και επήνεγκε την υπό των -Φράγκων κατάλυσιν του Ελληνικού κράτους. Αλλά περί τούτων -γενήσεται λόγος εν τη ιστορία του Ελληνικού κράτους. - -Εννέα έτη μετά την τετάρτην λεγομένην Σταυροφορίαν εγένετο τω -1212 η λεγομένη Σταυροφορία των παίδων. - -Κατά ταύτην χιλιάδες παίδων από Γερμανίας και από Γαλλίας -συναχθέντες υπό μοναχών απεδήμησαν εις την Αγίαν Γην. Αλλ' οι μεν -πλείστοι τούτων ετελεύτησαν εκ των ταλαιπωριών της οδού, οι δε -υπολειφθέντες άπρακτοι επέστρεψαν οίκαδε. - -Τω 1217 εγένετο άλλη Σταυροφορία υπό τον βασιλέα των Ούγγρων -Ανδρέαν Β'. Οι Σταυροφόροι ούτοι ενωθέντες μετά των εν Παλαιστίνη -Σταυροφόρων εκυρίευσάν τινα φρούρια εν Γαλιλαία και ιδίως το επί -του όρους Θαβώρ οχυρόν φρούριον, μεθ' ό επέστρεψαν οίκαδε τω -1218. - -{240} Πάσαι αύται αι μικραί Σταυροφορίαι ως και η τω 1229 -γενομένη εις Αίγυπτον άνευ αποτελέσματος διαρκούς σταυροφορία -πολλών Βελγών και Ολλανδών δεν λογίζονται εν ταις μεγάλαις -Σταυροφορίαις. Πέμπτη δε Σταυροφορία καλείται η τω 1229 υπό του -αυτοκράτορος Φρειδερίκου Β' (εγγόνου του Φρειδερίκου Α', σελ. -239) γενομένη, καθ' ήν ο αυτοκράτωρ ούτος υπεχρέωσε τον Αιγύπτιον -σουλτάνον Καμίλ (έγγονον του Σαλαδίνου) να παραδώση αυτώ την -Ιερουσαλήμ, την Βηθλεέμ και τη Ναζαρέτ, εστέφθη δε (1229) και εν -Ιερουσαλήμ ως βασιλεύς (του βασιλείου της Ιερουσαλήμ). Αλλ' η -ανάκτησις αύτη της αγίας πόλεως δεν ενίσχυσε το κράτος των -χριστιανών. Η Ιερουσαλήμ κατελήφθη αύθις τω 1244 υπό των -Χοβαρεσμίων, έπειτα δε υπό Αιγυπτίων μωαμεθανών (ίδ. κατωτέρω). - -Ο βασιλεύς της Γαλλίας Λουδοβίκος Θ', ο επικαλούμενος Άγιος, -επεχείρησε δυο Σταυροφορίας• την μεν τω 1248 εις Αίγυπτον (έκτην -Σταυροφορίαν) ίνα εξαναγκάση τον Σουλτάνον της Αιγύπτου να -παραδώση την Ιερουσαλήμ, την δε τω 1270 εις Τύνητα. Αλλ' εν μεν -τη πρώτη μετά τινας επιτυχίας συνελήφθη αιχμάλωτος και ηλευθερώθη -επί λύτροις, εν δε τη δευτέρα, ήτις εγένετο επί τη ελπίδι της εις -τον Χριστιανισμόν προσαγωγής των Τυνησίων, απέθανεν υπό νόσου -(1270). - -Εν τω μεταξύ κατελύθη εν Αιγύπτω η δυναστεία του οίκου του -Σαλαδίνου (των Εγιουβιδών Σουλτάνων, ως καλούνται ούτοι από του -πατρός του Σαλαδίνου Εγιούπ) υπό των Μαμελούκων (171), οίτινες -ίδρυσαν ιδίαν δυναστείαν Σουλτάνων. Οι Μαμελούκοι σουλτάνοι -κατέλυσαν οριστικώς το εν Παλαιστίνη και Συρία χριστιανικόν -Φραγκικόν κράτος καταλαβόντες αλλεπαλλήλως την Αντιόχειαν (1268), -Τρίπολιν (1289), Τύρον και Πτολεμαΐδα (1291). Τω 1300 δεν υπήρχε -κτήσις χριστιανική εν Συρία και Παλαιστίνη και αμφότεραι αύται αι -χώραι ήσαν υποτεταγμέναι εξ ολοκλήρου εις τους Μαμελούκους -μωαμεθανούς σουλτάνους της Αιγύπτου. - - - -ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΔ'. - -ΚΑΤΑΛΥΣΙΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ ΥΠΟ ΤΩΝ ΦΡΑΓΚΩΝ. Η ΦΡΑΓΚΟΚΡΑΤΙΑ -ΕΝ ΤΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΝΑΤΟΛΗ - - - -1. Ο βασιλεύς Ισαάκιος (Β') Άγγελος (1185-1195). Αλέξιος Γ' -(1195-1203). - -Ο τω 1185 ανελθών εις τον θρόνον της Κωνσταντινουπόλεως Ισαάκιος -Β' ήτο ανήρ αδρανής και ανίκανος, το δε πρώτον ευτυχές γεγονός -της βασιλείας αυτού, την ήτταν και την καταστροφήν των εναντίον -της Κωνσταντινουπόλεως στρατευσάντων Νορμανδών, την προελθούσαν -εκ της ευνοίας μάλλον της τύχης (εκ της τρικυμίας) ή εκ της -δυνάμεως και ενεργείας του βασιλέως, διεδέξαντο πολλά ατυχήματα. - -Το δεύτερον έτος της βασιλείας αυτού (1186), οι Βούλγαροι, οι από -200 περίπου ετών διατελούντες υπήκοοι του κράτους, πιεζόμενοι υπό -φόρων βαρέων επανέστησαν και ενωθέντες μετά των πέραν του -Δανουβίου οικουσών Βλαχικών νομαδικών φυλών ίδρυσαν νέον φοβερόν -Βουλγαροβλαχικόν κράτος, αποβάν κινδυνωδέστατον εις το Ελληνικόν -κράτος. Και άλλαι δε εγένοντο στάσεις και αποστασίαι εν άλλαις -επαρχίαις του κράτους και ιδίως εν Κύπρω, επενεγκούσαι την -απώλειαν της μεγάλης ταύτης νήσου. Την αδράνειαν δε της -κυβερνήσεως του Ισαακίου Β' και την επικρατούσαν κατ' αυτού -δυσαρέσκειαν επωφελούμενος ο του βασιλέως αδελφός Αλέξιος Άγγελος -εξέβαλεν αυτόν του θρόνου διά συνωμοσίας και τυφλώσας ενέκλεισεν -εν φυλακή (1195). Αλλά και ο Αλέξιος Γ', ο διά τοιαύτης ασεβούς -πράξεως ανελθών εις τον θρόνον, ουδαμώς εφάνη κρείττων του -αδελφού εν τη κυβερνήσει του κράτους και ουδέν έπραξεν υπέρ του -κράτους, εξωτερικώς τουλάχιστον, δικαιολογούν τον τρόπον, καθ' όν -κατέλαβε την αρχήν. Στάσεις εν ταις επαρχίαις και Βουλγάρων -επιδρομαί εξηκολούθουν και επ' αυτού αυξάνουσαι την του κράτους -ασθένειαν. Εν μέσω της τοιαύτης καταστάσεως των πραγμάτων ο του -εκβληθέντος του θρόνου βασιλέως υιός και του Αλεξίου αδελφιδούς -Αλέξιος (Δ') κατώρθωσε να φύγη από Κωνσταντινουπόλεως (1201), -όπως ζητήση βοήθειαν εν Ευρώπη υπέρ του εκπτώτου πατρός και υπέρ -εαυτού εναντίον του Αλεξίου Γ'. Μεταβάς δε εις Γερμανίαν προς τον -επ' αδελφή γαμβρόν αυτού Φίλιππον τον δούκα Σουηβίας επέμφθη υπ' -αυτού μετά συστάσεων προς τους Βενετούς (172), καθ' όν ακριβώς -χρόνον συνωμολόγουν ούτοι συνθήκην μετά των Σταυροφόρων (της Δ' -Σταυροφορίας) ίνα μεταβιβάσωσιν αυτούς επί πλοίων Βενετικών εις -Παλαιστίνην (1203). - -2. Στρατεία των Σταυροφόρων εναντίον της Κωνσταντινουπόλεως. - -Οι Σταυροφόροι της Δ' Σταυροφορίας ήσαν το πλείστον Ιταλοί και -Γάλλοι, έχοντες αρχηγούς Ιταλούς και Γάλλους ευγενείς ή -φεουδάρχας, και ουχί βασιλείς και αυτοκράτορας ως η Β' και η Γ'. -Επισημότατοι δε των αρχηγών ήσαν ο κόμης Φλανδρίας Βαλδουίνος και -ο Βονιφάτιος ο Μομφερρατικός της Σαβοΐας. Συνέρρεον δε οι -Σταυροφόροι εις την Βενετίαν, ίνα αποφεύγοντες τας κακουχίας και -τας διά ξηράς πορείας μεταβώσιν εντεύθεν κατά θάλασσαν εις τους -Αγίους τόπους. Ο τότε _δόγης_ (δουξ δηλαδή, ήτοι αιρετός ισόβιος -άρχων), ο γηραιός, αλλά πανούργος Δάνδολος, έπεισε τους αρχηγούς -των Σταυροφόρων ίνα μέρος της χρηματικής αμοιβής, ήν συνεφωνήθη -να δώσωσιν ούτοι ως πορθμεία εις τους Βενετούς, αποτίσωσι δι' -άλλης υπηρεσίας βοηθούντες αυτώ εις την καθυπόταξιν της τότε από -των Βενετών αποστάσης παραλίοτ Δαλματικής πόλεως Ζάρας. Ότε δε -ήλθεν ενταύθα ο του Ισαακίου υιός Αλέξιος μετά συστάσεως του -Φιλίππου της Σουηδίας, ο Δάνδολος έπεισε πάλιν τους αρχηγούς ίνα -την εις Παλαιστίνην πορείαν εκτελέσωσι διά Κωνσταντινουπόλεως, -αφού πρώτον πλεύσαντες ενταύθα αποκαταστήσωσιν εις τον θρόνον τον -Ισαάκιον Β'. Ούτως η Σταυροφορική στρατεία διηυθύνθη προς την -Κωνσταντινούπολιν, παρά πάσας τας διαμαρτυρίας του πάπα -Ιννοκεντίου Γ', κατά Ιούνιον δε του 1203 ο στόλος των Σταυροφόρων -εφάνη προ της μεγάλης πόλεως. Οι Σταυροφόροι απέβησαν ευθύς εις -την Ασιατικήν όχθην και εκείθεν επί πλοιαρίων μετεβιβάσθησαν εις -τον Γαλατάν καταλαβόντες δε εξ εφόδου τον τε Γαλατάν και το Πέραν -και περιοδεύσαντες τας ακτάς του Κερατίου Κόλπου (ήτοι του -λιμένος Κωνσταντινουπόλεως) αφίκοντο έμπροσθεν των χερσαίων -τειχών. {243} Εξ άλλου δε οι Βενετοί πλησίστιοι πλέοντες εις τον -Κεράτιον κόλπον διά των πλοίων αυτών έθραυσαν διά του εμβόλου -ενός μεθ' ορμής πλέοντος πλοίου την μεγάλην σιδηράν άλυσιν την -εκτεινομένην από του πύργου του Γαλατά μέχρι της απέναντι -παραλίας του Βυζαντίου και φράττουσαν την είσοδον του λιμένος. Ο -στόλος ο Βενετικός εναυλόχει και οι Σταυροφόροι εστρατοπέδευον ου -μακράν των ανακτόρων των Βλαχερνών. Τη 17 Ιουλίου εγένετο μεγάλη -από γης και θαλάσσης έφοδος εναντίον των τειχών, αλλ' απέτυχε, -γενναίως αποκρουσάντων των εν τη πόλει Βαράγγων την επίθεσιν. -Αλλ' οι Βενετοί πλησιάσαντες διά των πλοίων εις τα τείχη είχον -θέσει πυρ εις τας παρακειμένας οικίας. Τούτο επτόησε τον δειλόν -Αλέξιον Γ', όστις, ενώ η έφοδος απεκρούσθη, έφυγε διά νυκτός από -της πόλεως λαβών μεθ' εαυτού μόνον τους θησαυρούς αυτού, -εγκαταλιπών δε εις την τύχην αυτών και πόλιν και λαόν και την -ιδίαν αυτού γυναίκα και θυγατέρας. Τότε οι κάτοικοι περιελθόντες -εις απορίαν εξήγαγον τον Ισαάκιον εκ της φυλακής και -αποκατέστησαν αυτόν εις τον θρόνον. Ο Ισαάκιος συνενοήθη νυν διά -του εν τω στρατοπέδω των Σταυροφόρων υιού αυτού Αλεξίου (Δ') μετά -των Σταυροφόρων, και φιλικαί νυν συνήφθησαν σχέσεις μεταξύ αυτού -και των αρχηγών του Σταυροφορικού στρατού, συνωμολογήθη δε και -συνθήκη, δι' ής ο Ισαάκιος υπισχνείτο να συνδράμη τοις -Σταυροφόροις και διά χρημάτων και διά στρατού. Αλλά μέχρις -εκπληρώσεως των υπό του Ισαακίου αναληφθεισών υποχρεώσεων οι -Σταυροφόροι έμενον εν τη πόλει, έχοντες μεν το στρατόπεδον αυτών -έξωθεν της πόλεως, ελευθέρως δε κοινωνούντες τη πόλει. Αλλ' ο μεν -Ισαάκιος δεν ηδύνατο να εκπληρώση τας υποσχέσεις αυτού, οι δε -Σταυροφόροι μείναντες εν Κωνσταντινουπόλει μέχρι του επομένου -έτους από φίλων εγένοντο εχθροί, άτε μισούμενοι υπό των κατοίκων. -Τέλος δε, ότε οι Σταυροφόροι υπό θρησκευτικού φανατισμού -ελαυνόμενοι επεχείρησαν να καταστρέψωσι το τέμενος το -μωαμεθανικόν, όπερ προ ολίγων ετών είχε κτισθή εν -Κωνσταντινουπόλει (διά συνθήκης του αυτοκράτορος Ισαακίου προς -τον σουλτάνον Σαλαδίνον, σ. 238-239) χάριν των ενταύθα -παρεπιδημούντων μωαμεθανών εμπόρων, οι δε Έλληνες προσέδραμον εις -βοήθειαν των υπέρ του ευκτηρίου ναού αυτών αμυνομένων μωαμεθανών, -οι Σταυροφόροι έθεσαν πυρ και κατέστρεψαν μέρος της πόλεως. Τούτο -επέτεινε το κατά των Φράγκων μίσος. Ο δε λαός οργιζόμενος κατά -του Ισαακίου ως φίλου των Φράγκων εξέβαλεν αυτόν του θρόνου και -ανεβίβασεν εις αυτόν επίσημόν τινα πολίτην, τον Νικόλαον Καναβόν. -Αλλά τότε φαύλος τις και πανούργος ανήρ, ο συγγενής των Αγγέλων, -Αλέξιος Μούρζουφλος, εφόνευσε διά δόλου τον τε Καναβόν και τον -του Ισαακίου υιόν Αλέξιον (Δ') και εσφετερίσθη την εξουσίαν. -Μικρόν δε μετά το γεγονός αποθανόντος και του γέροντος Ισαακίου, -οι Φράγκοι μετ' ατυχείς τινας περί ειρήνης διαπραγματεύσεις -επετέθησαν τη 9 Απριλίου εναντίον της πόλεως. Η έφοδος της ημέρας -εκείνης απέτυχεν. Αλλ' εν τω μεταξύ ο Αλέξιος Ε' ο Μούρζουφλος -έφυγεν, οι δε Φράγκοι τότε ορμήσαντες εις τα τείχη από τινων λίαν -πλησιασάντων εις αυτά πλοίων έθεσαν αύθις πυρ εις την πόλιν, καί -τινες των Σταυροφόρων κατελθόντες εκ των τειχών εντός αυτής -ηνέωξαν μίαν πύλην των χερσαίων τειχών. Τότε οι Σταυροφόροι εν τω -μέσω της εκ του πυρός επελθούσης συγχύσεως των κατοίκων εγένοντο -κύριοι της πόλεως και υπό το φως του επί ημέρας ολοκλήρους και -νύκτας διαρκέσαντος πυρός διέπραξαν φοβεράς ωμότητας εν αυτή, -σφαγάς, αιχμαλωσίας, ατιμίας, βεβηλώσεις ιερών και μυρία άλλα -πολλώ χείρονα των μετά 249 έτη υπό των μωαμεθανών Τούρκων -διαπραχθέντων, καταισχύνοντα την ιδιότητα των διαπραξάντων αυτά -ως χριστιανών και δη και ιπποτών και Σταυροφόρων. Διηρπάγησαν δε -τότε και πλείστα μνημεία τέχνης μετενεχθέντα εις την δυτικήν -Ευρώπην και ιδίως εις την Βενετίαν. - -3. Το Φραγκικόν ή Λατινικόν κράτος της Κωνσταντινουπόλεως. - -Οι Φράγκοι, οι Βενετοί δηλονότι και οι Σταυροφόροι, μετά την υπ' -αυτών άλωσιν της Κωνσταντινουπόλεως ίδρυσαν εν αυτή κράτος -Φραγκικόν προτιθέμενοι να περιλάβωσιν εν αυτώ άπαν το Ελληνικόν -κράτος, ήτοι απάσας τας χώρας τας αποτελούσας κατά τον χρόνον -τούτον το Ελληνικόν κράτος, και διενεμήθησαν τας χώρας ταύτας -έχοντες σκοπόν να καταλάβωσιν αυτάς ύστερον ειρηνικώς ή και διά -των όπλων. Ούτω το όλον Ελληνικόν κράτος διενεμήθη εν συμβουλίω -μεταξύ Βενετών και Σταυροφόρων. Αυτοκράτωρ του νέου κράτους -εξελέγη ο κόμης Φλανδρίας Βαλδουίνος, εις όν ως άμεσος κτήσις -εδίδετο η Θράκη• όλη δε η υπό την άμεσον εξουσίαν αυτού χώρα -(Θράκη μετά Κωνσταντινουπόλεως) εκλήθη Ρωμανία. Πάσαι αι λοιπαί -του κράτους χώραι διενεμήθησαν ως φέουδα, ήτοι ως κράτη ιδιαίτερα -υπαγόμενα εις την υπερτάτην αρχήν του αυτοκράτορος, μεταξύ των -Βενετών και του Βονιφατίου του Μομφερρατικού. Και ο μεν -Βονιφάτιος ελάμβανε πάσας τας Ασιατικάς επαρχίας και την Κρήτην, -οι δε Βενετοί ελάμβανον μεγάλην τινά συνοικίαν της -Κωνσταντινουπόλεως ως όλως αυτοτελή Βενετικήν αποικίαν και το -λεγόμενον βασίλειον της Μακεδονίας, ήτοι πάσας τας από Μακεδονίας -μέχρι Πελοποννήσου χώρας. Αλλά ταύτας έδοσαν μετ' ολίγον εις τον -Βονιφάτιον λαβόντες ως αντάλλαγμα, την Κρήτην, τας Ασιατικάς -επαρχίας και τας άλλας νήσους του Αιγαίου (η Κύπρος κυριευθείσα -πρότερον υπό των Σταυροφόρων της Γ' σταυροφορίας απετέλει τότε -ίδιον κράτος Φραγκικόν, υπαγόμενον εις το βασίλειον της -Ιερουσαλήμ). Έλαβον δε οι Βενετοί το δικαίωμα ίνα εξ αυτών εκλεγή -ο Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως, και τοιούτος εξελέγη ο Βενετός -Θωμάς Μοροζίνης, μη αναγνωριζόμενος, εννοείται, ως πατριάρχης υπό -των ορθοδόξων Ελλήνων, ών ο πατριάρχης έφυγεν εις την Νίκαιαν. Οι -λοιποί μικροί ηγεμόνες των Σταυροφόρων έλαβον κτήσεις εντός των -κτήσεων των Βενετικών και των του αυτοκράτορος και του -Βονιφατίου. Ούτω δε το Ελληνικόν κράτος διένειμαν οι Φράγκοι προς -αλλήλους. Αλλ' ούτοι δεν κατώρθωσαν να καταλάβωσι πάσας τας χώρας -του κράτους τούτου, διότι πολλαχού ιδρύθησαν Ελληνικά κράτη. -Ούτως εν Νικαία της Βιθυνίας ίδρυσεν Ελληνικόν κράτος ο κατά τον -χρόνον της εισόδου των Φράγκων εις Κωνσταντινούπολιν ενταύθα -αναγορευθείς, αλλά ταχέως εις Ασίαν μετά του Πατριάρχου και των -άλλων λογάδων του έθνους φυγών Θεόδωρος Λάσκαρις. Εν Τραπεζούντι -και τη περί αυτήν χώρα ίδρυσε κράτος ή αυτοκρατορίαν ο Αλέξιος -Κομνηνός, εγγονός του Ανδρονίκου του Κομνηνού. Εν Ηπείρω ίδρυσε -κράτος, ήτοι δεσποτάτον, εκταθέν επί πάσαν την Δυτικήν Ελλάδα, -επί μικρόν δε και εις την Πελοπόννησον, ο Μιχαήλ Άγγελος ο και -Κομνηνός λεγόμενος, εκ του οίκου των Αγγέλων, εξάδελφος του -Ισαακίου Β' και Αλεξίου Γ' (προσωνυμούμενος _δεσπότης_). Εν δε τη -κυρίως Ελλάδι τας από Θηβών μέχρι Κορίνθου και Άργους και -Ναυπλίου χώρας κατέλαβεν ο Λέων ο Σγουρός, αφαιρεθείς μετ' ολίγον -τινάς τούτων υπό του Βονιφατίου. - -Η ούτως ιδρυθείσα εν τη Ελληνική Ανατολή Λατινική αυτοκρατορία -ευθύς εξ αρχής υπήρξεν ασθενής εσωτερικώς τε και εξωτερικώς. -Εσωτερικώς μεν, διότι ένεκα του φεουδαλικού οργανισμού του -κράτους η πραγματική εξουσία του αυτοκράτορος δεν υπερέβαινε τα -όρια της Θράκης, των Βενετών και των λοιπών Φράγκων ηγεμόνων -υποχρεουμένων να παρέχωσιν αυτώ απλώς στρατιωτικήν συνδρομήν και -τούτο εν ωρισμένη περιόδω του έτους• εξωτερικώς δε, διότι -περιεστοιχίζετο υπ' εχθρικών κρατών, εν Ευρώπη μεν υπό του νέου -μεγάλου Βουλγαρικού κράτους προς βορράν και υπό του Ελληνικού -κράτους της Ηπείρου προς δυσμάς, εν Ασία δε υπό του Ελληνικού -κράτους της Νικαίας. Προς τούτοις οι υπήκοοι του κράτους Έλληνες -εμίσουν τους Φράγκους αυτών ηγεμόνας και ουδεμίαν παρείχον αυτοίς -δύναμιν ηθικήν ή υλικήν. Το μίσος δε τούτο των Ελλήνων της -Ρωμανίας ήτοι της Θράκης κατά των Φράγκων ήτο τόσον σφοδρόν, ώστε -δεν εδίστασαν να συνεννοηθώσι προς τον τότε βασιλέα των Βουλγάρων -Ιωαννίσην και να υποσχεθώσι ν' αναγνωρίσωσιν αυτόν ως βασιλέα -Ελλήνων (Ρωμαίων) και Βουλγάρων. Επί προσδοκία δε της του -Βουλγάρου ηγεμόνος εις Ρωμανίαν εισβολής επανέστησαν κατά των -Φράγκων, κέντρον της επαναστάσεως καταστήσαντες την -Αδριανούπολιν. Πράγματι δε ο Βούλγαρος ηγεμών εισέβαλεν εις την -Θράκην αλλ', αφού ενίκησε τους Φράγκους και συνέλαβεν αιχμάλωτον -αυτόν τον αυτοκράτορα Βαλδουίνον (1205), θανόντα εν τη αιχμαλωσία -μετά δεινών βασάνων, δεινοτάτας διέπραξε σφαγάς και λεηλασίας και -εξανδραποδισμούς από βασιλέως _Ρωμαίων_ γενόμενος _Ρωμαιοκτόνος._ - -Τον αυτοκράτορα Βαλδουίνον διεδέξατο ως επίτροπος εν αρχή, μετά -δε την βεβαίωσιν του θανάτου του Βαλδουίνου, ως αυτοκράτωρ, ο -αδελφός αυτού Ερρίκος (1205-1216). Ούτος εν τη πολιτική αυτού -φρονήσει έδειξε μείζονα προς τους Έλληνας ευμένειαν και ειργάσθη -ειλικρινώς ίνα προσοικειωθή αυτούς, μετανοήσαντας άλλως πικρώς -διά την προς τους Βουλγάρους συμμαχίαν. Εν τω μεταξύ ο -Βονιφάτιος, όστις είχε στρατεύσει εις την Μέσην Ελλάδα και την -Πελοπόννησον ίνα καταλύση την αρχήν του Λέοντος Σγουρού, έσπευσε -δ' εκείθεν εν τω κατά Βουλγάρων πολέμω, απέθανεν ηρωικώς μικρόν -μετά την ανάρρησιν του Ερρίκου πολεμών εναντίον των Βουλγάρων. -Τότε δε το κράτος της Θεσσαλονίκης επί του ασθενούς υιού και -διαδόχου του Βονιφατίου Δημητρίου (1207-1222) ήρξατο διαλυόμενον• -και ο μεν δεσπότης της Ηπείρου Μιχαήλ εξέτεινε το κράτος αυτού -και επί την Μακεδονίαν• εν δε τη Ανατολική Ελλάδι (Αθήναις και -Θήβαις) ίδρυσεν ηγεμονίαν ο Γάλλος Όθων Δελαρός (Otto de la -Roche), ο ζώντος του Βονιφατίου επιτραπείς παρά τούτου την -διοίκησιν της χώρας ταύτης και μετά τον θάνατον του Βονιφατίου -προσαγορευόμενος νυν συνήθως Μέγας Κύριος ή μεγασκύρ υπό των -Ελλήνων υπηκόων αυτού• εν Φωκίδι δε ίδρυσεν ίδιον κράτος ο Θωμάς -Στρομογκούρ, ως κόμης Σαλώνων. {247} Εν Πελοποννήσω δε προ του -θανάτου έτι του Βονιφατίου, καθ' όν χρόνον ούτος εστράτευεν -εναντίον του Λέοντος Σγουρού εις την χερσόνησον, δύο Γάλλοι, ο -Γοδεφρείδος Βιλλεαρδουίνος, ανεψιός του εκ των αρχηγών των -Σταυροφόρων ομωνύμου Βιλλεαρδουίνου, του και συγγράψαντος την -ιστορίαν της Σταυροφορίας (της Δ'), μετά τινος Γάλλου εκ των περί -τον Βονιφάτιον Γάλλων ευπατριδών, Γουλιέλμου Σαμπλίτ καλουμένου, -επινεύσει του Βονιφατίου αυτού ασχολουμένου εις την πολιορκίαν -του υπό του Σγουρού κατεχομένου Ναυπλίου, κατέλαβον το πλείστον -της Πελοποννήσου, του Μιχαήλ Α' Κομνηνού αναγκασθέντος να -καταλίπη την Πελοπόννησον και να φύγη εις Άρταν. Των -κατακτηθεισών χωρών ο Γουλιέλμος Σαμπλίτ κατέστη κύριος, κληθείς -πρίγκιψ της Αχαΐας, εις δε τον Βιλλεαρδουίνον επέτρεψε τινας των -χωρών τούτων υπό την φεουδαλικήν αυτού κυριότητα. Μετ' ολίγον δε -(τω 1209) απελθόντος του Σαμπλίτ εις Γαλλίαν και αποθανόντος -ενταύθα ο Βιλλεαρδουίνος κατέλαβε πάσαν την τούτου αρχήν, ιδρύσας -ούτως εν Πελοποννήσω ηγεμονίαν φεουδαλικώς και στρατιωτικώς -ωργανωμένην, διατηρηθείσαν μέχρι του τέλους του 14 αιώνος. - -Ενώ δε εν Πελοποννήσω και εν τη Μέση Ελλάδι ιδρύοντο κράτη -Φραγκικά οπωσούν βιώσιμα, έχοντα ιδίαν ιστορίαν, το εν -Θεσσαλονίκη μετά τον θάνατον του υιού του Βονιφατίου Δημητρίου -κατελύθη ταχέως, των αποτελουσών αυτό χωρών καταληφθεισών υπό του -Δεσποτάτου της Ηπείρου και υπό του εν Ασία Ελληνικού κράτους. Διά -τούτο δε η ιστορία της Ελληνικής Ανατολής περιστρέφεται νυν -κυρίως περί τρία κράτη, το κράτος της Ρωμανίας, ήτοι την -αυτοκρατορίαν της Κωνσταντινουπόλεως, ονόματι άρχουσαν πασών των -Φραγκικών κτήσεων, πράγματι δε περιοριζομένην εις μέρος της -Θράκης, το Ελληνικόν δεσποτάτον της Ηπείρου και το Ελληνικόν -κράτος (την αυτοκρατορίαν) της Νικαίας. - -4. Το Φραγκικόν κράτος επί του αυτοκράτορος Ερρίκου μέχρι της υπό -των Ελλήνων καταλύσεως αυτού. - -Ο Ερρίκος αναρρηθείς αυτοκράτωρ τω 1206 εβασίλευσε μέχρι του 1246 -εν μέσω απαύστων σχεδόν πολέμων, εν Ασία μεν προς την εν Νικαία -Ελληνικήν αυτοκρατορίαν, εν Ευρώπη δε προς τους Βουλγάρους και -προς τους Έλληνας δεσπότας της Ηπείρου, έτι δε και διηνεκών -πολιτικών ενεργειών προς εμπέδωσιν της κυριαρχίας αυτού εν τοις -κατ' όνομα εις την κυριαρχίαν ταύτην υπαγομένοις εν Μακεδονία και -τη κυρίως Ελλάδι Φραγκικοίς κράτεσιν. Υπήρξε δ' ομολογουμένως -βασιλεύς ου μόνον εν πολέμοις γενναίος, αλλά και πολιτικώς -συνετός και καθόλου αγαθός και προς τους Έλληνας υπηκόους αυτού -πράος και ευμενής, μετά πατρικής ευμενείας προσφερόμενος αυτοίς, -και αξιώματα και τιμάς απονέμων και προστατεύων την θρησκευτικήν -αυτών ελευθερίαν εναντίον των επιβουλών και καταπιέσεων του εν -Κωνσταντινουπόλει εγκαθιδρυθέντος Λατίνου πατριάρχου και του -αυτόθι Λατινικού κλήρου. Και οι μεν πόλεμοι και οι πολιτικοί -αυτού αγώνες δεν απέβησαν τελεσφόροι ως εκ της καθόλου δυσχερούς -καταστάσεως των πραγμάτων• αλλ' ο Ερρίκος κατέλιπε μνήμην αγαθού -βασιλέως. Ετελεύτησε δε τω 1216 έν τινι κατά του δεσπότου της -Ηπείρου Θεοδώρου στρατεία. - -Μετά τον άπαιδα θανόντα Ερρίκον οι ευγενείς της αυτοκρατορίας -εξέλεξαν ως διάδοχον αυτού τον εν Γαλλία ευρισκόμενον επ' αδελφή -(Ιολάνθη) γαμβρόν αυτού Πέτρον Κουρτεναίην (κόμητα Ναμούρ). Αλλ' -ούτος ερχόμενος εις Κωνσταντινούπολιν διά της Ηπείρου και -επιχειρήσας την κατάληψιν του Δυρραχίου ηχμαλωτίσθη υπό του -δεσπότου Θεοδώρου και απέθανεν εν τη αιχμαλωσία (1219). -Γνωσθέντος δε του θανάτου αυτού εν Κωνσταντινουπόλει, οι Φράγκοι -ευγενείς εξέλεξαν ως αυτοκράτορα, τον πρεσβύτατον αδελφόν του -Πέτρου Φίλιππον Ναμούρ τούτου δ' αποποιηθέντος, τον νεώτατον -Ροβέρτον. Μόλις τω 1221 ο Ροβέρτος ήλθεν εις Κωνσταντινούπολιν -και εβασίλευσεν ενταύθα μέχρι του 1227 εν μέσω δεινοτάτων -δυσχερειών εξωτερικών και εσωτερικών. Εξωτερικώς η θέσις του -κράτους κατέστη δυσχερεστάτη ένεκα της υπό του δεσπότου της -Ηπείρου καταλήψεως απάσης της Μακεδονίας και μεγάλου μέρους της -Θράκης και αυτής της Αδριανουπόλεως, εσωτερικώς δε ένεκα της -άκρας πενίας, εις ήν περιήλθε το κράτος (η Ρωμανία), το -περιοριζόμενον κατ' ουσίαν εις την Κωνσταντινούπολιν και μικρόν -μέρος της Θράκης, και ουδεμίαν σχεδόν λαμβάνον στρατιωτικήν ή -χρηματικήν δύναμιν εκ των Φραγκικών κρατών της Ελλάδος ή εκ των -εν τω Αιγαίω Βενετικών κτήσεων (αίτινες εθεωρούντο και αύται -φέουδα του κράτους), ελάχιστα δε καρπούμενον και εξ αυτού του -φεουδαλικώς ωργανωμένου, εκ μικρών φεούδων ήτοι βαρωνιών -συγκειμένου ιδιαιτέρου αυτού κράτους (της Ρωμανίας), όπερ -αποτελείτο, ως είρηται, νυν εκ της Κωνσταντινουπόλεως και μέρους -της Θράκης. Εν μέσω της αθλίας ταύτης καταστάσεως βαρυνθείς την -αρχήν μετέβη εις Ρώμην, καταλιπών το κράτος εις την τύχην αυτού• -ότε δε τω 1228 επέστρεψεν εις Κωνσταντινούπολιν, συμβουλή του -Πάπα, ετελεύτησε τω αυτώ έτει. - -Διάδοχος αυτού άπαιδος θανόντος εξελέγη ο του Πέτρου Κουρτεναίη -τρίτος υιός (ανεψιός του Ροβέρτου) ενδεκαετής Βαλδουίνος Β', -διατελών υπό κηδεμονίαν και επιτροπείαν του Ιωάννου κόμητος -Βριέννης, μέχρι του κατά το 1237 επελθόντος θανάτου του ανδρός -τούτου. Επί της κυβερνήσεως του Ιωάννου Βριέννης η -Κωνσταντινούπολις, ήτοι η των Φράγκων αυτοκρατορία, περιήλθεν εις -τον έσχατον κίνδυνον υπό των συμμαχησάντων κατ' αυτής Ελλήνων -(της Νικαίας) και Βουλγάρων υπό τους βασιλείς αυτών Ιωάννην -Βατάτζην και Ιωάννην Ασάν. Η Κωνσταντινούπολις επολιορκήθη υπό -των συμμάχων, αλλ' εσώθη διά της ηρωικής ανδρείας του Ιωάννου -Βριέννης, αποκρούσαντος τους πολεμίους διά γενναιοτάτης αμύνης -και τρέψαντος αυτούς εις φυγήν διά κρατεράς εξόδου. - -Μετά τον θάνατον του Ιωάννου Βριέννης (1237) ο Βαλδουίνος Β' -περιελθών εις εσχάτην αμηχανίαν ένεκα δεινοτάτης οικονομικής -ενδείας και της παντελούς στρατιωτικής αδυναμίας του κράτους ως -και της απειλητικής θέσεως, ήν ελάμβανε κατ' αυτού ιδίως το εν -Νικαία Ελληνικόν κράτος, απήλθεν εις Δύσιν, ίνα επαιτήση παρά των -ενταύθα ηγεμόνων χρήματα και στρατόν. Και επανήλθε μεν τω 1239 -εις Κωνσταντινούπολιν μετά πολυαρίθμου μισθοφορικού στρατού, αλλ' -ένεκα της οικονομικής ενδείας, υφ' ής επιέζετο πάντοτε, δεν -ηδυνήθη να διατηρήση τους μισθοφόρους αυτού, οίτινες προθύμως -μετέβαινον νυν εις υπηρεσίαν παρά τω αντιπάλω αυτού Έλληνι -αυτοκράτορι της Νικαίας. Αφού δε περιήλθεν εις την εσχάτην -ένδειαν, αναγκαζόμενος να πορίζηται τα προς το ζην εκ της -υποθηκεύσεως των εκκλησιαστικών κτημάτων και εκ των ελεημοσυνών, -άς εις αυτόν τε και την σύζυγον αυτού έδιδεν η βασίλισσα της -Γαλλίας (γυνή του Λουδοβίκου Θ' του Αγίου), μετέβη μετά τινα -χρόνον αύθις εις Ευρώπην χάριν επαιτείας• αλλ' ουδέν σπουδαίον -κατορθώσας επανήλθεν εις το κράτος αυτού, εν εσχάτη νυν διατελών -πενία ουχί απλώς ως άρχων, αλλά και ως ιδιώτης. Τοιαύτη ήτο η -θέσις των πραγμάτων εν τω Φραγκικώ κράτει, ότε κατελύθη τούτο υπό -των Ελλήνων του εν τη Μικρά Ασία Ελληνικού κράτους της Νικαίας. - -5. Η Ελληνική αυτοκρατορία της Νικαίας και το δεσποτάτον της -Ηπείρου. - -Κατ' αντίθεσιν προς την Φραγκικήν αυτοκρατορίαν της -Κωνσταντινουπόλεως τα δύο Ελληνικά κράτη, τα ιδρυθέντα συγχρόνως -μετά του Φραγκικού, εν Μικρά Ασία και εν Ηπείρω προέβαινον από -της ημέρας της ιδρύσεως αυτών εις δύναμιν και ακμήν. {250} Εκ -τούτων το της Νικαίας εθεωρείτο ως συνέχεια του υπό των Φράγκων -καταλυθέντος μεγάλου Ελληνικού κράτους, διότι ο Θεόδωρος -Λάσκαρις, ο ιδρυτής του κράτους τούτου, είχεν ήδη αναγορευθή -αυτοκράτωρ εν Κωνσταντινουπόλει καθ' όν χρόνον η βασιλεύουσα -κατελαμβάνετο υπό των Φράγκων και διά τούτο εκαλείτο και βασιλεύς -και αυτοκράτωρ, εις την Νίκαιαν δε είχον καταφύγει και ο -Πατριάρχης και πάντες οι ανώτατοι λειτουργοί και οι άλλοι λογάδες -του κράτους. Το κράτος τούτο από της Νικαίας και Βιθυνίας εξετάθη -επί του Θεοδώρου ήδη κατά τα δυτικά παράλια της Μικράς Ασίας -μέχρι Σμύρνης και μεσογείως μέχρι Λυδίας και Φρυγίας, -περιλαμβάνον και τας παρακειμένας τη δυτική παραλία νήσους. Προς -ανατολάς δε εκταθέν προς τον Πόντον κατέστη όμορον τω Ελληνικώ -κράτει της Τραπεζούντος (ούτινος και αυτού ο άρχων εκαλείτο -βασιλεύς και αυτοκράτωρ, ως καταγόμενος από βασιλικής οικογενείας -της Κωνσταντινουπόλεως). Και δεν κατέστη μεν δυνατόν τα δύο ταύτα -Ελληνικά κράτη ενούμενα ή τουλάχιστον συμμαχούντα προς άλληλα ν' -αποτελέσωσι μεγάλην δύναμιν ενιαίαν εν Μικρά Ασία, αλλά και ούτω -το κράτος της Νικαίας ην εσωτερικώς ισχυρώς διωργανωμένον και -εφάνη ισχυρόν απέναντι των Φράγκων και των Τούρκων της Μικράς -Ασίας• πάσαι δ' αι στρατείαι των Φράγκων αι γενόμεναι επί του -Βαλδουίνου Α' και του Ερρίκου προς κατάληψιν των χωρών των -αποτελουσών το κράτος της Νικαίας απέβησαν ατυχείς. Η δύναμις δε -του κράτους η τε πολιτική και ιδίως η στρατιωτική, η επί -μισθοφόρων Φράγκων τα πλείστον στηριζομένη, ηυξήθη έτι μάλλον επί -των διαδόχων του Θεοδώρου. Τούτον θανόντα τω 1222 διεδέξατο ο επί -θυγατρί γαμβρός αυτού Ιωάννης Βατατζής (1222-1253), βασιλεύς -συνετός και γενναίος, επιμεληθείς τελεσφόρως της στρατιωτικής -δυνάμεως του κράτους και αυξήσας ταύτην διά συμμαχιών προς τους -Βουλγάρους και προς τους κατά θάλασσαν αντιπάλους των Βενετών -Γενουαίους, εργασάμενος δε επιτυχώς και περί της υλικής -αναπτύξεως του κράτους διά της προαγωγής ιδίως της γεωργίας. Τον -Ιωάννην διεδέξατο ο υιός αυτού Θεόδωρος Β' (1253-1259)• τούτον δε -ο υιός αυτού Ιωάννης Α', ούτινος ανηλίκου όντος εγένετο κηδεμών -και επίτροπος του κράτους, είτα δε και συμβασιλεύς ο Μιχαήλ -Παλαιολόγος, εφ' ού κατελύθη το Φραγκικόν κράτος της -Κωνσταντινουπόλεως. - -Το κράτος τούτο προ πολλού ήθελε καταλυθή υπό του ενός ή του -ετέρου των δύο εν Ασία και εν Ευρώπη Ελληνικών κρατών, αν μη τα -Ελληνικά ταύτα κράτη διετέλουν προς άλληλα εν διηνεκεί έριδι και -πολέμω. - -Το Ελληνικόν κράτος της Ευρώπης, ήτοι το δεσποτάτον της Ηπείρου, -ήδη επί του ιδρυτού αυτού Μιχαήλ Α' εις μεγάλην προυχώρησε -δύναμιν και ακμήν. Και προς νότον μεν η δύναμις αυτού κατελύθη εν -Πελοποννήσω υπό του Σαμπλίτ και του Βιλλεαρδουίνου, αλλά προς -ανατολάς και προς βορράν εξετάθη εις Μακεδονίαν και Ιλλυρίαν, -μετά τας αιματηράς άς ήρατο κατά των Φράγκων επιτυχίας. Ο δε τω -1216 τον άτεκνον θανόντα Μιχαήλ διαδεξάμενος ετεροθαλής αυτού -αδελφός Θεόδωρος έτι μείζονας ήρατο επιτυχίας εν Ιλλυρία και -Μακεδονία και Θεσσαλία, καταλαβών το πλείστον των χωρών τούτων. - -Κατά τούτου στρατεύων ο αυτοκράτωρ Ερρίκος ετελεύτησεν. ως -είδομεν, εν Θεσσαλονίκη (1216) μικρόν μετά την εις τον θρόνον -άνοδον του Θεοδώρου. Είδομεν δε ότι ο Θεόδωρος ηχμαλώτισε τον -διάδοχον του Ερρίκου Πέτρον Κουρτεναίην, θανόντα εν τη -αιχμαλωσία. Μετ' ολίγον δε κατέλυσεν οριστικώς το εν Μακεδονία -και εν Θεσσαλία Φραγκικόν κράτος, καταλαβών την Θεσσαλονίκην, -εξέτεινε το κράτος αυτού και προς την Θράκην μέχρι -Αδριανουπόλεως. Μετά τας επιτυχίας ταύτας ανηγόρευσεν εαυτόν -_αυτοκράτορα_ και εστέφθη ως τοιούτος υπό του Έλληνος -αρχιεπισκόπου «Αχρίδος και πάσης Βουλγαρίας», του περιφήμου -Δημητρίου του Χωματιανού. Αλλά διά της πράξεως αυτού ταύτης -κατέστησεν εαυτόν αδιάλλακτον πολέμιον ου μόνον προς τον Φράγκον -αυτοκράτορα της Κωνσταντινουπόλεως, αλλά και προς τον Έλληνα -αυτοκράτορα της Νικαίας. Στρατεύσας δε είτα (1230) και κατά των -Βουλγάρων και ηττηθείς και αιχμαλωτισθείς επήνεγκε την διάλυσιν -του κράτους αυτού, διότι πολλά μεν μέρη της Θράκης (και αυτήν την -Αδριανούπολιν) και ικανά της Μακεδονίας κατέλαβον τότε οι -Βούλγαροι, άλλας δε χώρας άλλοι εκ του οίκου των Αγγέλων -συγγενείς του Θεοδώρου. Ούτω δε το εν Ευρώπη Ελληνικόν κράτος -διηρέθη εις δύο• α') εις την ασθενεστάτην πλέον καταστάσαν -αυτοκρατορίαν της Θεσσαλονίκης, την συγκειμένην απλώς εκ χωρών -τινων της Μακεδονίας, υπό τον αυτοκράτορα Μανουήλ, νεώτερον -αδελφόν του Θεοδώρου, μεταβληθείσαν μετ' ολίγον επί του διαδόχου -του Μανουήλ αυτοκράτορος Ιωάννου Αγγέλου (υιού του Θεοδώρου) εις -υποτελές εις τον Έλληνα αυτοκράτορα της Νικαίας Ιωάννην Βατάτζην -δεσποτάτον (1242)• β') εις το νέον «δεσποτάτον της Ηπείρου» -περιλαμβάνον (υπό τον Μιχαήλ Β' τον μη νόμιμον θεωρούμενον υιόν -του Μιχαήλ Α' Αγγέλου Κομνηνού, ανεψιόν του Θεοδώρου) μέρος της -Θεσσαλίας, την Ήπειρον, Αιτωλίαν και Ακαρνανίαν. Τούτων δε το μεν -δεσποτάτον της Θεσσαλονίκης κατελύθη οριστικώς τω 1246 υπό του -τότε εναντίον των Βουλγάρων στρατεύσαντος Ιωάννου Βατατζή, το δε -δεύτερον διετηρήθη μέχρι του 1318. Προς τον Μιχαήλ Β' τούτον του -νέου δεσποτάτου της Ηπείρου επιχειρήσας πόλεμον ο μνημονευθείς -αυτοκράτωρ του εν Ασία Ελληνικού κράτους Μιχαήλ Παλαιολόγος, εξ -αφορμής του πολέμου ακριβώς τούτου κατέλυσε το Φραγκικόν κράτος -της Κωνσταντινουπόλεως (1261). - -6. Κατάλυσις του Φραγκικού κράτους της Κωνσταντινουπόλεως. -Ανάκτησις της Κωνσταντινουπόλεως υπό των Ελλήνων. - -Ο Μιχαήλ Παλαιολόγος, όστις, καθά είπομεν ανωτέρω, μετά τον -θάνατον του Θεοδώρου Β' εγένετο επίτροπος, είτα δε _συμβασιλεύς_ -του ανηλίκου βασιλέως Ιωάννου Δ', κατήγετο εξ οικογενείας -ευπατριδών, γνωστών ήδη κατά τον 11 αιώνα εκ της ιστορίας Αλεξίου -του Κομνηνού. Ήτο δε υιός του Κομνηνού Ανδρονίκου Παλαιολόγου -εκείνου, όν ο Βατατζής καταλύσας τω 1246 την αυτοκρατορίαν της -Θεσσαλονίκης είχε καταλίπει εν Ευρώπη ως επίτροπον των ενταύθα -κτήσεων αυτού. Ο Μιχαήλ, γενόμενος βασιλεύς (και κατ' ουσίαν -μόνος άρχων), εστράτευσεν επί τους Φράγκους της -Κωνσταντινουπόλεως και αφαιρέσας παρ' αυτών και αυτάς τας περί -την Κωνσταντινούπολιν μικράς πόλεις (εν αίς και την Σηλυβρίαν), -περιώρισε το Φραγκικόν κράτος εις μόνην την περιοχήν -Κωνσταντινουπόλεως, είτα δε συνεμάχησε μετά των Γενουαίων ίνα διά -του στόλου τούτων επιτεθή κατ' αυτής της Κωνσταντινουπόλεως. Αλλά -της συμμαχίας ταύτης, ής χάριν πολλαί εμπορικαί προνομίαι -εδίδοντο εις τους Γενουαίους, ουδεμία εγένετο χρήσις προς -ανάκτησιν της Κωνσταντινουπόλεως• αύτη επήλθεν όλως σχεδόν -απροσδοκήτως. Ο Μιχαήλ παρασκευαζόμενος να επέλθη κατά της -Κωνσταντινουπόλεως ήθελε να προλάβη εν πρώτοις πάντα -αντιπερισπασμόν από των Βουλγάρων και του Μιχαήλ Β' Κομνηνού της -Ηπείρου. Διά τούτο δε έπεμψεν εις την Ευρώπην τω 1261 τον -_καίσαρα_ Αλέξιον Στρατηγόπουλον μετά στρατιωτικής δυνάμεως ουχί -μεγάλης, έχοντα εντολήν συγχρόνως να εξετάση και την εν -Κωνσταντινουπόλει κατάστασιν των πραγμάτων. Αλλ', όταν ούτος -αποβάς εις την ευρωπαϊκήν όχθην της Προποντίδος εγένετο εγγύς της -Σηλυβρίας (της ανηκούσης εις το κράτος του Μιχαήλ), -περιεστοιχίσθη ευθύς υπό πλήθους εθελοντών Ελλήνων, εκ των πέριξ -της Κωνσταντινουπόλεως και εξ αυτής της πρωτευούσης συρρεόντων, -οίτινες παρέστησαν αυτώ ως ευχερεστάτην την άλωσιν της -Κωνσταντινουπόλεως, διότι οι Φράγκοι είχον επιχειρήσει μικράν -στρατείαν εις την εν τη περιοχή της Κωνσταντινουπόλεως κειμένην -Δαφνούντα. Ο Στρατηγόπουλος τότε συνεννοηθείς μετά των εν -Κωνσταντινουπόλει εισήγαγεν εις την πόλιν νύκτωρ διά τινος -υπογείου εισόδου πεντήκοντα άνδρας, οίτινες ηνέωξαν τας πύλας εις -τον εγγύς στρατόν. Ο στρατός ούτος εισήλασε νυν εις την πόλιν και -έθηκε πυρ προς εκφοβισμόν των Λατίνων, ιδίως των κατ' εκείνην την -ώραν επιστρεφόντων εκ της στρατείας, εν οίς ην και ο Βαλδουίνος. -Η πόλις ευχερώς κατελήφθη, αφού οι Έλληνες κάτοικοι συνέρρεον εν -ευφημίαις προς τον Έλληνα αρχιστράτηγον και εφόνευσαν ικανούς των -Λατίνων. {253} Ο Βαλδουίνος ευρισκόμενος επί του στόλου έφυγεν -επ' αυτού μετά των άλλων Φράγκων μεγιστάνων και επλανήθη επί -μακρόν εν τη Δύσει, εξαιτούμενος παρά των ενταύθα ηγεμόνων -βοήθειαν προς ανάκτησιν του κράτους αυτού και εκθέτων εις πώλησιν -αντί χρημάτων τα επί το Βυζάντιον δικαιώματα αυτού. - -Η τη 26 Ιουλίου 1261 γενομένη αύτη ανάκτησις ηγγέλθη διά -ταχυδρόμου εις τον εν Νυμφαίω της Μικράς Ασίας ου μακράν της -Σμύρνης διατρίβοντα Μιχαήλ Παλαιολόγον. Ούτος δε λαβών την -απροσδόκητον ευφρόσυνον είδησιν ώδευσεν εις την -Κωνσταντινούπολιν, εις ήν εισήλθε πανηγυρικώς τη 15 Αυγούστου -1261. Ούτως ηνωρθώθη το προ 57 ετών καταλυθέν Ελληνικόν κράτος -του Βυζαντίου. - - - -ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΕ'. - -ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ ΑΠΟ ΤΗΣ ΑΝΑΚΤΗΣΕΩΣ ΤΗΣ -ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ ΜΕΧΡΙ ΤΗΣ ΙΔΡΥΣΕΩΣ ΤΟΥ ΟΘΩΜΑΝΙΚΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ - - - -1. Μιχαήλ Η' ο Παλαιολόγος. Η νέα κατάστασις -των πραγμάτων. - - -Το ανορθωθέν Ελληνικόν κράτος δεν ηδύνατο να έχη την εσωτερικήν -και την εξωτερικήν δύναμιν του προτέρου Ελληνικού κράτους. Η -ανάκτησις της Κωνσταντινουπόλεως ενίσχυσε μεν το πολιτικόν -κέντρον του Ελληνισμού, αλλ' εξησθένωσε τα άλλα κέντρα της ηθικής -δυνάμεως αυτού. Η Μικρά Ασία, ήτις ως εκ της αναπτυχθείσης -ενταύθα πολιτικής και στρατιωτικής δυνάμεως του Ελληνικού κράτους -της Νικαίας είχε καταστή μέγα κέντρον ηθικής δυνάμεως του -Ελληνισμού, μετεβλήθη νυν εις απόκεντρον επαρχιακόν εξάρτημα του -κράτους άνευ δυνάμεως αμυντικής ισχυράς, έρμαιον του πρώτου εν -Ασία ισχυρού αλλοφύλου και αλλογενούς δυνάστου, διότι του κράτους -αι δυνάμεις νυν μετά την ανάκτησιν της Κωνσταντινουπόλεως -απησχολούντο πρώτιστα και μάλιστα εις τας Ευρωπαϊκάς χώρας. Και -ενταύθα δε Μακεδονία, Θεσσαλία, Ήπειρος και πάσα η Δυτική Ελλάς, -χώραι δηλονότι αποτελούσαι το Ελληνικόν κράνος ή δεσποτάτον της -Ηπείρου, ενώ προ της ανακτήσεως της Κωνσταντινουπόλεως απήρτιζον -κέντρον δυνάμεως υλικής και ηθικής του εν Ευρώπη Ελληνισμού, νυν -καθίσταντο πηγαί αδυναμίας εις το νέον κράτος• διότι ο εν -Κωνσταντινουπόλει Έλλην αυτοκράτωρ χάριν της ενότητος του κράτους -ήθελε να υποτάξη αυτάς βία εις την αρχήν αυτού, παραλύων ούτω και -εξουδετερών διά των Ελλήνων και των δυνάμεων του Ελληνικού -κράτους τας ζωτικωτάτας δυνάμεις του εν Ευρώπη Ελληνισμού. Πολλώ -πλέον ο εν τη Ανατολική Ελλάδι και ο εν Πελοποννήσω και ο εν τω -Αιγαίω υπό Φράγκους δυνάστας τεταγμένος Ελληνισμός ήτο πηγή -αδυναμίας εις το Ελληνικόν κράτος. Ενώ δε ούτως ο μεν εν Μικρά -Ασία Ελληνισμός αφίετο εις την τύχην αυτού, ο δε εν Ευρώπη -εξησθένει υπό εμφυλίων συγκρούσεων, τα φύσει και ανέκαθεν εχθρικά -εν Ευρώπη προς τον Ελληνισμόν διατελούντα βαρβαρικά Σλαυικά -στοιχεία, τα χωριζόμενα εν μέρει προ μικρού διά του Φραγκικού -κράτους της Κωνσταντινουπόλεως από των νέων εν Νικαία και -Θεσσαλονίκη κέντρων του Ελληνισμού, εις άμεσον νυν περιήρχοντο -συνάφειαν και σύγκρουσιν προς το ανορθωθέν Ελληνικόν κράτος. Και -ενώ μέχρι νυν το εχθρικόν προς τον Ελληνισμόν Σλαυικόν στοιχείον -εξεπροσώπει μόνον το Βουλγαρικόν κράτος, νυν μετά την ανάκτησιν -της Κωνσταντινουπόλεως το Ελληνικόν κράτος επιέζετο και υπ' άλλου -κράτους Σλαυικού. - -Οι Σέρβοι περί τα τέλη του 12 αιώνος εν τοις μετά τον θάνατον του -αυτοκράτορος Μανουήλ Α' χρόνοις των αθλιωτάτων κυβερνήσεων του -Ανδρονίκου Α' και Ισαακίου Β', επί του ηγεμόνος αυτών Στεφάνου -Νεμάνια ή Νεμανίδου του ιδρυτού της δυναστείας των Νεμανιδών, -απηλλάγησαν εντελώς της του Ελληνικού κράτους κυριαρχίας, ο δε -τούτου ομώνυμος υιός και διάδοχος τω 1220 μ. Χ. ανηγορεύθη -βασιλεύς, ήτοι _Κραλ_ (σημ. 109) (173). Τότε δε μη υπάρχοντος -Πατριαρχείου Ορθοδόξου εν Κωνσταντινουπόλει (174) ο Σέρβος -αρχιεπίσκοπος Σάββας ίδρυσε την αυτοκέφαλον Σερβικήν Εκκλησίαν. -Μετά την κατάλυσιν του Φραγκικού κράτους της Κωνσταντινουπόλεως -και την ανόρθωσιν του Ελληνικού οι Σέρβοι έτι μάλλον ενίσχυσαν το -κράτος αυτών, ο δε κατά τα τελευταία έτη της του Μιχαήλ Η' -Παλαιολόγου βασιλεύσας Νεμανίδης Στέφανος Ουρός Β' (1282-1321) -εξέτεινε το κράτος αυτού και προς την βόρειον Μακεδονίαν. - -Αλλ' ο Μιχαήλ Η' ο Παλαιολόγος, ο μετά την ανάκτησιν της -Κωνσταντινουπόλεως κατά τοσούτων πολεμίων (Βουλγάρων, Σέρβων, των -εν Πελοποννήσω Φράγκων και κατά του δεσποτάτου της Ηπείρου) -ηναγκασμένος να πολεμή, εξετέθη εις μέγαν κίνδυνον και εκ μέρους -άλλου φοβερού από δυσμών επερχομένου πολεμίου. Ήτο δ' ούτος ο -αδελφός του τότε βασιλέως της Γαλλίας, του γνωστού ημίν -Λουδοβίκου Θ' του Αγίου, Κάρολος ο Ανδεγαυικός. Ούτος έχων -σημαντικάς κτήσεις εν Γαλλία, καταλαβών δε το Νορμανδικόν -βασίλειον της Κάτω Ιταλίας και Σικελίας, καθ' όν τρόπον θέλομεν -ειπεί κατωτέρω, και γενόμενος δυνάστης ισχυρότατος, ηγόρασεν αντί -χρημάτων παρά του εκπτώτου Φράγκου αυτοκράτορος της -Κωνσταντινουπόλεως τα επί του θρόνου της Κωνσταντινουπόλεως -δικαιώματα τούτου (σελ. 253), παρεσκεύαζε δε μεγάλην κατά της -Κωνσταντινουπόλεως στρατείαν. Ο κίνδυνος εφάνη τοσούτον μέγας τω -αυτοκράτορι Μιχαήλ, ώστε προς αποσόβησιν αυτού διεπραγματεύθη -προς τον Πάπαν περί της ενώσεως των Εκκλησιών, ελπίζων διά του -Πάπα ν' αφοπλίση τον πολέμιον. Η ένωσις αύτη εγένετο πράγματι -κατά τύπον διά της εν Λουγδούνω (Λυών) συγκροτηθείσης Συνόδου, ής -τας αποφάσεις εδέξατο και ο βασιλεύς. Αλλά κλήρος και λαός εν -Κωνσταντινουπόλει εξηγέρθησαν κατά της τοιαύτης ενώσεως και -εματαίωσαν αυτήν. {255} Ο δε από δυσμών κίνδυνος απεσοβήθη διά -του λεγομένου Σικελικού Εσπερινού ήτοι της κατά το Πάσχα του 1282 -μεγάλης εν Σικελία κατά του Καρόλου του Ανδεγαυικού εκραγείσης -επαναστάσεως, και της σφαγής των Γάλλων εν τη νήσω, ών αποτέλεσμα -υπήρξε και η κατάληψις της Σικελίας υπό του βασιλέως της -Αραγωνίας (σελ. 159). Ο Κάρολος ο Ανδεγαυικός απέθανε μικρόν μετά -την συμφοράν, και ο απ' αυτού κίνδυνος απετράπη από του Ελληνικού -κράτους. Τω αυτώ δ' έτει (1282) ετελεύτησε και ο Μιχαήλ Η'. - -Αλλά, καθ' όν χρόνον απεσοβείτο ο από Δυσμών μέγας κίνδυνος, -ενεκυμονείτο εν τη Ανατολή, εν Μικρά Ασία, εν αυτοίς τοις -προθύροις της Κωνσταντινουπόλεως, νέος φοβερός κίνδυνος εναντίον -του Ελληνικού κράτους, και εδημιουργείτο δύναμις πολεμία μέλλουσα -να επενέγκη μετά 170 περίπου έτη την Οριστικήν καταστροφήν του -Ελληνικού κράτους. Η νέα αύτη επί του Μιχαήλ Η' λανθάνουσα έτι -και απλώς εγκυμονουμένη πολεμία του Ελληνισμού δύναμις ήτο το -νέον μωαμεθανικόν Τουρκικόν εν τη Μικρά Ασία κράτος, το κράτος το -Οθωμανικόν. Οι μεγάλοι εκ του κράτους τούτου κίνδυνοι εδηλώθησαν -το πρώτον επί της βασιλείας των αμέσων διαδόχων του Μιχαήλ Η', -διά τούτο δε είναι ανάγκη, πριν προχωρήσωμεν εις την ιστορίαν των -διαδόχων του Μιχαήλ, να διαλάβωμεν περί των κατά την γένεσιν του -Οθωμανικού κράτους. - - - -ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΣΤ'. - -ΓΕΝΕΣΙΣ ΤΟΥ ΟΘΩΜΑΝΙΚΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ - - - -1. Τα Σελτζουκικά κράτη της Περσίας, Μικράς Ασίας και Συρίας. - -{256} Είδομεν (σελ. 226) ότι το μέγα Σελτζουκικόν κράτος, το -ιδρυθέν υπό των μεγάλων Σελτζούκων σουλτάνων Τογρούλ βέη, Αλπ- -αρσλάν και επί του Μαλέκ-σαχ εκταθέν από των ορίων της Σινικής -μέχρι της Προποντίδος και του Αιγαίου πελάγους, επί του αυτού -ηγεμόνος διηρέθη εις τρία τμήματα• εις το κύριον Σελτζουκικόν -κράτος της Περσίας, εις τα εν Συρία και Μεσοποταμία πολλά -φεουδαλικά μωαμεθανικά κράτη και εις το Σελτζουκικόν κράτος της -Μικράς Ασίας. Εκ τούτων τα μεν εν Συρία μικρά Σελτζουκικά κράτη -κατελύθησαν τα μεν υπό των Σταυροφόρων (ως το της Αντιοχείας), τα -δε ύστερον υπό των Εγιουβιδών και των Μαμελούκων σουλτάνων της -Αιγύπτου, των εκτεινάντων την αρχήν αυτών από της Αιγύπτου επί -την Συρίαν και την Μεσοποταμίαν. Το δε εν Μικρά Ασία Σελτζουκικόν -κράτος, το έχον πρωτεύουσαν εν αρχή την Νίκαιαν, εξασθενήσαν είτα -υπό των Σταυροφόρων Φράγκων και υπό του Ελληνικού κράτους της -Κωνσταντινουπόλεως και απολέσαν την Νίκαιαν και πολλάς δυτικάς -της Μικράς Ασίας χώρας περιελθούσας εις το Ελληνικόν κράτος (σημ. -170), περιωρίσθη εις τα ενδότερα της Μικράς Ασίας έχον -πρωτεύουσαν το Ικόνιον και διά τούτο και κράτος Ικονίου -καλούμενον και διατηρούμενον έτι επί του Μιχαήλ Η'. Το δε κύριον -Σελτζουκικόν κράτος μετά τον Μαλέκ σαχ ήρξατο εξασθενούν και επί -τέλους κατελύθη υπό νέου κράτους εν Περσία ιδρυθέντος του κράτους -του καλουμένου Χοβαρεσμιακού. - -2. Χοβαρέσμιοι και Μογγόλοι. Δζεγγίς-χαν. - -Το Χοβαρεσμιακόν κράτος, κληθέν ούτως από της εν τη Μέση Ασία -κοιτίδος αυτού Χοβαρεσμίας (της νυν Χίβας), παρήχθη από μιας -επαρχίας του μεγάλου Σελτζουκικού κράτους της Περσίας. Οι -ηγεμόνες της επαρχίας ταύτης αποστάντες (περί τα μέσα του 12 μ. -Χ. αιώνος) από των Σελτζούκων σουλτάνων της Περσίας ου μόνον -ησφάλισαν την ανεξαρτησίαν αυτών, αλλά και επί τέλους κατέλυσαν -το κράτος (περί τα τέλη του 12 αιώνος), ού ήσαν εν αρχή απλώς -έπαρχοι, είτα δε υποτελείς ηγεμόνες (175). Εκτείναντες δε είτα -το κράτος αυτών προς ανατολάς εις τας Τουρκικάς και Ταταρικάς -χώρας ήλθον εις σύγκρουσιν προς τους Μογγόλους, οίτινες κατά τους -χρόνους τούτους είχον ιδρύσει κράτος περιλαμβάνον πάσας τας -Μογγολικάς χώρας και μέγα μέρος της βορείου Κίνας. Ιδρυτής του -μεγάλου τούτου Μογγολικού κράτους ήτο ο μογγόλος φύλαρχος -Τεμουτσίν (γεννηθείς τω 1163), όστις, αφού ήνωσεν υπό το κράτος -αυτού πάσας τας ανά τας ευρυτάτας χώρας της Ανατολικής Ασίας -Μογγολικάς φυλάς, εν γενική των φυλαρχών συνόδω εκηρύχθη Δζεγγίς- -χαν, ήτοι μέγιστος ή υπέρτατος Χαν, ως ερμηνεύουσι συνήθως το -όνομα. Τότε ο Τεμουτσίν, ως άλλος Αττίλας, θεωρών εαυτόν -προωρισμένον άρχοντα του κόσμου, και ως τοιούτος υπό των περί -αυτόν πιστευόμενος, επεχείρησε πολέμους μεγάλους προς πάσαν -διεύθυνσιν. Και αφού εταπείνωσε το βόρειον Σινικόν κράτος (η Κίνα -ήτο διηρημένη τότε εις βόρειον και νότιον κράτος), εστράφη προς -δυσμάς εναντίον του Χοβαρεσμιακού κράτους• αφού δε κατενίκησε -τους μεγάλους ηγεμόνας του κράτους τούτου, τον Μωάμεθ Γ' και μετά -τούτον τον γενναιότατον υιόν αυτού Δζελαλεδδίν Μακβερνή, κατέστη -κύριος πασών των τότε ευδαιμόνων χωρών της Μέσης Ασίας, πανταχού -φέρων την καταστροφήν και την ερήμωσιν, εκπορθών πόλεις οχυράς ο -βάρβαρος ούτος και ειδωλολάτρης Χάνος, τη βοηθεία Σινών -μηχανικών, ούς ήγε μεθ' εαυτού. Και ο μεν φοβερός Δζεγγίς-χαν -ετελεύτησε τω 1227 εν τω μέσω των μεγάλων αυτού περί νέων πολέμων -βουλευμάτων και ενεργειών, καταλιπών εις τους διαδόχους αυτού -κράτος εκτεινόμενον από της Μαντζουρίας μέχρι της Κασπίας -θαλάσσης και της νυν Ευρωπαϊκής Ρωσίας. Οι δε υιοί και διάδοχοι -αυτού υπό την υπερτάτην αρχήν του κατ' εκλογήν εκ του οίκου -εκλεγομένου υπερτάτου Χάνου εξηκολούθησαν τας κατακτήσεις αυτών -εν Ασία και εν Ευρώπη. Και εν Ασία μεν άπασα η Σινική (το τε -βόρειον δηλονότι και το νότιον Σινικόν κράτος) κατελήφθη υπό των -Μογγόλων ωσαύτως δε και η Κορέα, το Τογκίνον, η Κοχιγκίνα, μέρος -της Ινδικής και το Θιβέτ και πάσα η Σιβηρία μέχρι της βορείου -Παγωμένης θαλάσσης, εν όλω υπέρ τα 8/10 της όλης Ασιατικής -ηπείρου. Εν Ευρώπη δε οι Μογγόλοι καθυπέταξαν πάσαν την νυν -Ευρωπαϊκήν Ρωσίαν από των Ουραλίων και του Ευξείνου μέχρι της -Βαλτικής θαλάσσης• έτι δε την Πολωνίαν και το ανατολικόν μέρος -της νυν Πρωσίας. Ουγγαρία, Σερβία, Βουλγαρία (176) ησθάνθησαν τα -δεινά της Μογγολικής επιδρομής, της εμποιούσης τότε τρόμον και -φρίκην εις άπασαν την Ευρώπην. Υπέρ το εν τέταρτον της νυν -γνωστής γης υπετάγη εις τους Μογγόλους. Ο πάπας Ιννοκέντιος Δ' -ηθικώς, ο αυτοκράτωρ Φρειδερίκος Β' (σελ. 240) και οι ιππόται του -Τευτονικού τάγματος διά των όπλων ηγωνίσθησαν προς περιορισμόν -του Μογγολικού κατακλυσμού και σωτηρίαν της λοιπής Ευρώπης. Ο -νέος ούτος βαρβαρικός κατακλυσμός δεν ήψατο απ' ευθείας του -Ελληνικού κράτους ούτ' εν Ευρώπη ούτ' εν Ασία. Αλλ' οι εν Μικρά -Ασία γειτονεύοντες τω Ελληνικώ κράτει Σελτζούκοι ηγεμόνες -ανεγνώρισαν την αρχήν των Μογγόλων Χάνων. Μόνοι εκ των μωαμεθανών -οι Μαμελούκοι σουλτάνοι της Αιγύπτου υπερήσπισαν τελεσφόρως την -ελευθερίαν αυτών. Εις την Αίγυπτον δε κατέφυγε τότε και η υπό των -ειδωλολατρών Μογγόλων εκδιωχθείσα του Βαγδατίου Χαλιφεία, αφού η -ιερά αύτη πρωτεύουσα του μωαμεθανικού κόσμου και έδρα των Χαλιφών -κατελήφθη τω 1258 υπό των ειδωλολατρών Μογγόλων, φονευσάντων τον -τότε Χαλίφην και καταλυσάντων το κράτος της εν Βαγδατίω Χαλιφείας -(177). - -{259} Αλλά μετά την τεραστίαν αύξησιν, ήν μετά τον θάνατον του -Δζεγγίς-χαν έλαβε το Μογγολικόν κράτος, ήτο βεβαίως αδύνατον να -διατηρηθή η ενότης αυτού• εκ δε της προ του τέλους ήδη του 13 -αιώνος επελθούσης διαλύσεως αυτού προέκυψαν πολλά ιδιαίτερα -κράτη, ών τα ονόματα είναι• α') το προς ανατολάς της Κασπίας εν -ταις Τουρκικαίς και Ταταρικαίς χώραις εκτεινόμενον κράτος -Τσαγατάι (το λαβόν το όνομα έκ τινος των υιών του Δζεγγίς-χαν -καλουμένου Τσαγατάι)• β') το _Ιράν_, το συγκείμενον κυρίως εκ των -Ιρανικών ή Περσικών χωρών της Μέσης Ασίας, περιλαμβάνον δε και -μέρος της Συρίας και το υπό Μογγόλων αφαιρεθέν από του -Σελτζουκικού κράτους του Ικονίου μέρος της Μικράς Ασίας• γ') το -_Τουράν_, συγκείμενον το πλείστον εκ χωρών Σιβηρικών• δ') το -κράτος _Κιπτσάκ_ το εκτεινόμενον από Κασπίας μέχρι Ευξείνου και -Βαλτικής και άρχον της δυτικής Συρίας και της νυν Ευρωπαϊκής -Ρωσίας• ε') το μέγα Σινικόν μογγολικόν κράτος. - -Η εν τη ιστορία εμφάνισις των ειδωλολατρών Μογγόλων και αι υπ' -αυτών γενόμεναι επιδρομαί και τεράστιαι κατακτήσεις ηπείλησαν -περισσότερον τον μωαμεθανικόν κόσμον ή τον χριστιανικόν. Οι -Μογγόλοι κατέλυσαν το κράτος της Χαλιφείας των Αββασιδών το έχον -κέντρον το Βαγδάτιον, οι αυτοί δε κατέλυσαν και τα πλείστα των -μωαμεθανικών κρατών της Ασίας• εφάνη δε επί μίαν στιγμήν κατά τον -13 μ. Χ. αιώνα ότι διά των ειδωλολατρών Μογγόλων έμελλε να -καταπέση διά παντός το κράτος του Ισλάμ. Και ο μεν κίνδυνος ούτος -απετράπη εγκαίρως• διότι τα εκ της διαλύσεως του μεγάλου -Μογγολικού κράτους προκύψαντα ιδιαίτερα Μογγολικά κράτη τα -μνημονευθέντα ανωτέρω μετέστησαν, πλην του Σινικού μογγολικού -κράτους, προ του τέλους έτι του 13 αιώνος εις το Ισλάμ και έδοσαν -νέαν απροσδόκητον ισχύν και δύναμιν εις αυτό. Αλλά και καθ' όν -έτι χρόνον ο Ισλαμικός εν Ασία κόσμος εφαίνετο εκτιθέμενος εις -κίνδυνον καταστροφής εκ μέρους των ειδωλολατρών Μογγόλων, και -τότε έτι αφανώς και λεληθότως εν μέσω της μογγολικής θυέλλης -ενεκυμονείτο κράτος μωαμεθανικόν, όπερ εξ αυτής ταύτης της -μογγολικής θυέλλης αφανώς προελθόν εγένετο πυρήν νέου φοβερού -παγκοσμίου Ισλαμικού κράτους και δη και Χαλιφικού, αποτελούντος -μέχρι νυν το κέντρον του Ισλαμικού κόσμου και μεγίστην ασκήσαντος -και ασκούντος έτι ροπήν επί τας τύχας του Ελληνισμού. Το κράτος -τούτο ήν το Οθωμανικόν. - -3. Αφανής αρχή του Οθωμανικού κράτους. - -Καθ' όν χρόνον ο Δζεγγίς-χαν μετά των απειραρίθμων αυτού στιφών -εισήλαυνε φοβερός και καταστρεπτικός εις τας χώρας του -Χοβαρεσμιακού κράτους, φύλαρχός τις Τούρκος Σουλεϊμάν, εκ των -πέραν του Ώξου Τουρκικών χωρών εις την Χοβαρεσμίαν μεταναστεύσας, -υπηρέτει ως μισθοφόρος στρατιωτικός αρχηγός άρχων 50 χιλιάδων -ψυχών της φυλής αυτού, ών το πλείστον ήσαν μαχηταί. Ούτος φεύγων -νυν, εν μέσω της φοβεράς επιδρομής, προς δυσμάς επέπλευσεν -ακινδύνως του μογγολικού κατακλυσμού του κατακλύσαντος την Μέσην -Ασίαν και αφίκετο εις τας όχθας του Ευφράτου. Κατά την διάβασιν -του ποταμού τούτου πνιγέντος του Σουλεϊμάν οι τέσσαρες υιοί αυτού -διανείμαντες προς αλλήλους τα στίφη τα επόμενα τω πατρί αυτών -απεχωρίσθησαν, άλλος άλλοθι ζητούντες μισθοφορικήν υπηρεσίαν παρά -μωαμεθανοίς ηγεμόσιν. Είς δε τούτων ο καλούμενος _Ερτογρούλ_ -(=ανήρ ευθύς) μετά του λαχόντος εις αυτόν πλήθους, εν ώ υπήρχον -εκατοντάδες τινές ιππέων μαχητών, ήλθεν εις την Μικράν Ασίαν και -εισελθών εις την υπηρεσίαν του Σελτζούκου σουλτάνου του Ικονίου -Αλαεδδίν Α' (σ. 256-257) έλαβε παρ' αυτού ως φέουδον ή τιμάριον -μικράν τινα χώραν εν τοις ορίοις του Τουρκικου και του Ελληνικού -κράτους εν τη αρχαία Βιθυνία, ου μακράν της Προύσης. Το μικρόν -τούτο κράτος κατέστη ταχέως πυρήν στρατιωτικού κράτους, -συρρεόντων εις αυτό εκ των πέριξ πολλών Τούρκων και Ελλήνων έτι -πολεμιστών αρνησιθρήσκων των μεθορίων Ελληνικών φρουρίων ή -σταθμών, προσελκυσμένων διά των προς τον υιόν του Ερτογρούλ -φιλικών σχέσεων. Ταύτα εγένοντο βασιλεύοντος εν Κωνσταντινουπόλει -του Μιχαήλ Η' Παλαιολόγου, χωρίς το πράγμα να παράσχη τοις εν -Κωνσταντινουπόλει ελαχίστην καν υπόνοιαν μέλλοντος κινδύνου και -χωρίς καν ίσως να καταστή γνωστόν ως εκ της ασημότητος αυτού. Ο -Ερτογρούλ ετελεύτησε τω 1289 βασιλεύοντος εν Κωνσταντινουπόλει -του υιού και διαδόχου του Μιχαήλ Η' Ανδρονίκου Β'. - -Ο τον Ερτογρούλ κληρονομήσας εν τη μικρά ηγεμονική κτήσει υιός -αυτού Οσμάν (ή Οθωμάν, ή Ούθμανος, ως καλούσιν αυτόν οι -Βυζαντινοί)• και αναγνωρισθείς επισήμως διά διπλώματος ως -υποτελής άρχων υπό του σουλτάνου του Ικονίου Αλαεδδίν, ηύξησε το -κράτος αυτού ταχέως, αφαιρών διά μικρών ληστρικών μαχών φρούρια -και πολίχνας του Ελληνικού κράτους εν Βιθυνία ιδίως διά του εξ -Ελλήνων καταγομένου _Μιχαήλ_ (178). {261} Τέλος δε περί τας -αρχάς του 14 αιώνος, αφού το Σελτζουκικόν κράτος του Ικονίου -κατελύθη υπό των Μογγόλων της Περσίας και το ανατολικόν τμήμα της -Μικράς Ασίας υπήχθη υπό το κράτος των Μογγόλων τούτων, αι δυτικαί -μωαμεθανικαί χώραι της Μικράς Ασίας (αι εντεύθεν του Άλυος) αι -υπαγόμεναι τέως εις το κράτος του Ικονίου, κατεστάθησαν νυν -ιδιαίτερα ανεξάρτητα κράτη υπό τους διοικητάς, τους γενομένους -νυν ηγεμόνας κληρονομικούς των χωρών, άς πρότερον διώκουν εν -ονόματι του Σελτζούκου σουλτάνου του Ικονίου. Τα κράτη ταύτα -έλαβον τα ονόματα αυτών εκ των ανδρών, οίτινες έτυχον όντες -διοικηταί και νυν ανεξάρτητοι δυνάσται κατά τον χρόνον της -καταλύσεως του Σελτζουκικού κράτους του Ικονίου (Καραμάν, Αϊδίν, -Σαρουχάν). Είς των τοιούτων κληρονομικών δυναστών κατέστη νυν εν -Βιθυνία ο Οσμάν άρχων του Οσμανικού ή Οθωμανικού απ' αυτού -κληθέντος κράτους αυτού (179). - -Ο Οσμάν, γενόμενος ελεύθερος δυνάστης και προσαγορευόμενος -σουλτάνος (ή πιθανώτερον _βέης_ (σημ. 163) ή Εμίρης) (180), έτι -μάλλον εξέτεινε το μικρόν κράτος αυτού εν Βιθυνία, των εν -Κωνσταντινουπόλει περισπωμένων υπό των εν Ευρώπη σπουδαιοτέρων -αυτοίς δοκούντων πραγμάτων και ελαχίστην παρεχόντων προσοχήν εις -τα εν Μικρά Ασία γενόμενα. Ούτω δε ο Οσμάν από επιτυχίας εις -επιτυχίαν προβαίνων επολιόρκησεν επί τέλους την μεγάλην -πρωτεύουσαν της Βιθυνίας Προύσαν, ήτις και κατελήφθη υπό των -πολεμαρχών αυτού μικρόν προ του θανάτου αυτού (1326 μ. Χ.). Το -γεγονός τούτο απεκάλυψεν εις τους Έλληνας πάσαν την δύναμιν του -νέου εντός των ορίων σχεδόν του Ελληνικού κράτους αφανώς και -λεληθότως ιδρυθέντος και αναδειχθέντος μωαμεθανικού κράτους και -πάσαν την σοβαρότητα του εκ τούτου κινδύνου. Διό ανάγκη να -μεταβώμεν εις την ιστορίαν των συγχρόνων του Οσμάν Ελλήνων -αυτοκρατόρων. - - - -ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΖ'. - -ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΟΘΩΜΑΝΙΚΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ ΑΠΟ ΤΩΝ ΧΡΟΝΩΝ -ΤΗΣ ΙΔΡΥΣΕΩΣ ΤΟΥ ΟΘΩΜΑΝΙΚΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ ΜΕΧΡΙ ΤΗΣ ΥΠΟ ΤΩΝ ΟΘΩΜΑΝΩΝ -ΑΛΩΣΕΩΣ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ - - - -1. Οι αυτοκράτορες Ανδρόνικος Β' (1282-1328) και Ανδρόνικος Γ' -(1328-1342). - -Τον Μιχαήλ Η' διεδέξατο ο υιός αυτού Ανδρόνικος Β', ανήρ λόγιος, -φιλόσοφος και θεολόγος, αλλ' ήκιστα ικανός προς την κυβέρνησιν -του κράτους εν μέσω των περιστοιχιζόντων αυτό μεγάλων κινδύνων. -Οι αυτοί κίνδυνοι, οίτινες περιεστοίχιζον το κράτος επί του -Μιχαήλ Η', υφίσταντο έτι, πλην του αποτραπέντος ήδη από Ιταλίας -κινδύνου. Οι Βούλγαροι ήρχον απάσης της βορείου Θράκης, και της -Φιλιππουπόλεως αυτής, ο δε γνωστός ημίν Σέρβος βασιλεύς Στέφανος -Β' ο Νεμανίδης (1282-1321) καταλαβών την Μακεδονίαν κατέστησε τα -Σκόπια έδραν του κράτους αυτού, και το παραδοξότερον, γενόμενος -γαμβρός επί θυγατρί του Ανδρονίκου Β' κατώρθωσεν ίνα η γενομένη -αρπαγή χωρών ανηκουσών εις το Ελληνικόν κράτος αναγνωρισθή ως -νόμιμος προικοδότησις της Παλαιολογίνης γυναικός αυτού. Αλλ' -εκτός τούτων και των άλλων γνωστών Φράγκων πολεμίων του Ελληνικού -κράτους, νυν επί του Ανδρονίκου Β' προσετέθησαν και άλλοι -πολέμιοι εις αυτό. Οι Μογγόλοι οι κατασταθέντες παρά τον Προύθον -(σελ. 259) εξέτεινον εκείθεν τας επιδρομάς αυτών μέχρι της -Θράκης. Εν Μικρά Ασία, καθά είδομεν, διά της ιδρύσεως του -Οθωμανικού κράτους εδημιουργείτο νέα πηγή φοβερών εις το κράτος -κινδύνων. Ωσεί δε μη ήρκουν οι τοσούτοι πολέμιοι, και νέος -προσετέθη από νότου ένεκα της ατασθαλίας του Ανδρονίκου Β'. {263} -Οι γνωστοί ημίν ιππόται του Ιεροσολυμιτικού τάγματος του Αγίου -Ιωάννου, αφού κατά τους χρόνους ακριβώς της βασιλείας του -Ανδρονίκου Β' συνετελέσθη η υπό των Μαμελούκων κατάλυσις του -χριστιανικού κράτους της Παλαιστίνης, φυγόντες από της -Παλαιστίνης είχον εγκαταστή εν Κύπρω, τη μόνη υπολειφθείση εκ του -χριστιανικού κράτους της Ιερουσαλήμ χριστιανική κτήσει (181), -εζήτησαν δε να καταλάβωσι και την Ρόδον ίνα καταστήσωσιν αυτήν -προπύργιον του Χριστιανισμού κατά των εν Μικρά Ασία Τούρκων. - -Η Ρόδος κατείχετο τότε εν μέρει μεν υπό των Ελλήνων, εν μέρει δε -υπό των εκ Μικράς Ασίας επιδραμόντων εις την νήσον Τούρκων (ουχί, -εννοείται, των Οθωμανών). Οι δε ιππόται εζήτησαν διά της -μεσιτείας του Πάπα να συνεννοηθώσι προς τον Ανδρόνικον Β' ίνα -καταλάβωσιν ούτοι αντί χρημάτων πάσαν την νήσον ως φέουδον -αυτοκρατορικόν, γινόμενοι υποτελείς του Ελληνικού κράτους. Η -λύσις αύτη ήτο, ως είχον τα πράγματα, η μόνη κατά το ενόν -σύμφορος εις το κράτος. Αλλ' ο Ανδρόνικος αντί πάσης απαντήσεως -έπεμψε στόλον και στρατόν εις την νήσον. Οι Ιωαννίται υπό τον -μέγαν μάγιστρον αυτών (ούτως εκαλείτο ο αρχηγός του τάγματος) -Φάλκωνα Βιλλαρέτον ενίκησαν και τον στόλον και τον στρατόν τον -Ελληνικόν και εκδιώξαντες εκ της νήσου και Έλληνας και Τούρκους -κατέστησαν αυτήν έκτοτε (1310) κράτος εαυτών (διό εκλήθησαν και -ιππόται της Ρόδου ή Ρόδιοι ιππόται), διατελέσαν τοιούτον μέχρι -του 1522. - -Εν μέσω της ούτως οικτράς εξωτερικής καταστάσεως των πραγμάτων -και εσωτερικώς το κράτος κατετρύχετο υπό εμφυλίων ερίδων και -πολέμων. Ο Ανδρόνικος Β', αφού κατέστησε συμβασιλέα αυτού τον -έγγονον αυτού Ανδρόνικον Γ' (υιόν του προώρως τελευτήσαντος υιού -αυτού Μιχαήλ) περιήλθεν εις έριδας προς τούτον. Εκ των ερίδων -τούτων το κράτος διηρέθη εις δύο. Και εν μεν τη Κωνσταντινουπόλει -ήρχεν ο Ανδρόνικος Β', εν δε τη Αδριανουπόλει ο Ανδρόνικος Γ'. Αι -δύο κυβερνήσεις επολέμουν προς αλλήλας, έχουσα εκατέρα ως -σύμμαχον εαυτής τους Σέρβους ή τους Βουλγάρους, οίτινες αμφότεροι -ειργάζοντο ούτω προς ίδιον όφελος. Οι Βούλγαροι μάλιστα ως -σύμμαχοι του Ανδρονίκου Γ' ηπείλησαν και αυτήν την -Κωνσταντινούπολιν. Τέλος υπερισχύσαντος οριστικώς του Ανδρονίκου -Γ' (1328), ο Ανδρόνικος Β' μετά τινων ετών ιδιωτικόν βίον -απεχώρησεν εις μοναστήριον, ένθα ετελεύτησε τω 1332. Διαρκούντων -των εμφυλίων τούτων πολέμων οι Οθωμανοί εν Ασία κατέλαβον, καθά -είρηται, την Προύσαν και κατέστησαν αυτήν πρωτεύουσαν του κράτους -αυτών, οπόθεν ορμώμενοι επί του υιού και διαδόχου του Οσμάν -Ουρχάν ειργάζοντο επιτυχώς επί της μοναρχίας του Ανδρονίκου Γ' να -καταλάβωσιν άπασαν την Βιθυνίαν, εκτείνοντες ήδη τας επιδρομάς -αυτών μέχρι των όχθων του Βοσπόρου. Άπαξ τω 1330 εστράτευσεν ο -Ανδρόνικος εις την Ασίαν, ίνα αναχαιτίση τας προόδους του νέου εν -τοις προθύροις του κράτους ιδρυθέντος και ακαθέκτως προς την -καρδίαν τούτου προχωρούντος μωαμεθανικού κράτους. Αλλ' η μάχη της -Φιλοκρήνης έληξεν εις νίκην λαμπράν των Οθωμανών. Αι περίφημοι -ιστορικαί πόλεις Νίκαια και Νικομήδεια κατ' ακολουθίαν της νίκης -ταύτης και μετ' αυτών πάσα η Βιθυνία μέχρι του Βοσπόρου -κατελήφθησαν υπό των Οθωμανών. Ο Ανδρόνικος ουδέν πλέον έπραξε -προς σωτηρίαν του εν Ασία Ελληνισμού. Ετελεύτησε δε τω 1341. - -2. Ιωάννης Ε' Παλαιολόγος (1341-1391) και Ιωάννης ΣΤ' -Καντακουζηνός (1341-1354). - -Ο Ανδρόνικος κατέλιπεν αποθνήσκων διάδοχον ανήλικον, καταστήσας -επίτροπον αυτού διά διαθήκης τον φίλον αυτού Ιωάννην -Καντακουζηνόν. Αλλά την επιτροπείαν ταύτην ήθελε να έχη και η -φίλαρχος βασιλομήτωρ χήρα του Ανδρονίκου Γ' Άννα η Σαβοϊκή (εκ -του δουκικού οίκου της Σαβοΐας καταγομένη), περί αυτήν δε -συνήχθησαν πάντες οι αντιπολιτευόμενοι τω Καντακουζηνώ. Εντεύθεν -προέκυψαν νέαι έριδες εσωτερικαί, επενεγκούσαι διαίρεσιν ομοίαν -και χείρονα της επί Ανδρονίκου Β' και Ανδρονίκου Γ'. Ο -Καντακουζηνός υποστηριζόμενος υπό του Κράλη της Σερβίας, όστις ην -τότε ο μέγιστος και ονομαστότατος των Σέρβων βασιλέων Στέφανος -Δουσσάν (1331-1355), εκήρυξεν εαυτόν αυτοκράτορα εν Διδυμοτείχω -και ίδρυσεν ιδίαν κυβέρνησιν. Ούτω δε δύο αυτοκράτορες και δύο -αυτοκρατορικαί αυλαί και κυβερνήσεις εκυβέρνων από -Κωνσταντινουπόλεως (ένθα εκυβέρνων εν ονόματι του Ιωάννου του -Παλαιολόγου οι περί την Άνναν την Σαβοϊκήν) και εν Διδυμοτείχω -(ένθα εκυβέρνα ως αυτοκράτωρ ο Ιωάννης Καντακουζηνός) τα ελεεινά -λείψανα του υπό Τούρκων, Φράγκων, Βουλγάρων και Σέρβων -κατακερματιζομένου και υπό των περί τον Δανούβιον βαρβάρων -(Κουμάνων, Πατσινάκων, Ούζων, Μογγόλων) δηουμένου Ελληνικού -κράτους. Το δε χείριστον, αι δύο αύται κυβερνήσεις επολέμουν προς -αλλήλας συμμαχούσαι μετά Σέρβων, Βουλγάρων και Τούρκων, προς -όφελος πραγματικόν ουχί εαυτών, αλλά των συμμάχων αυτών. - -Κατά τους χρόνους ακριβώς τούτους της διπλής κυβερνήσεως, ενώ οι -Βούλγαροι κατείχον έτι το βόρειον μέρος της Θράκης, ο των Σέρβων -Κράλης Στέφανος Δουσσάν επωφελούμενος τους εμφυλίους εν τω -ελληνικώ κράτει πολέμους κατέλαβε πάσαν την Μακεδονίαν πλην της -Θεσσαλονίκης, την Θεσσαλίαν, Αλβανίαν και την Ήπειρον και εστέφθη -εν Σκοπίοις ως Τσάρος Σέρβων ομού και Ελλήνων. Αλλά και οι -Οθωμανοί Τούρκοι της Μικράς Ασίας, αφού υπό τον ηγεμόνα αυτών -Ουρχάν κατέλαβον πάσας τας εν Ασία Ελληνικάς κτήσεις (πλην της -Σμύρνης και Φιλαδελφείας, αίτινες εχωρίζοντο από του Οθωμανικού -κράτους της Βιθυνίας διά κτήσεων άλλων τουρκικών δυναστειών) -(182), ετράπησαν επί την κατάκτησιν και των ευρωπαικών ελληνικών -χωρών, προσκαλούμενοι ούτως ειπείν υπ' αυτών των Ελλήνων -ηγεμόνων. Ο αυτοκράτωρ Ιωάννης Κατακουζηνός πολεμών τω 1342 προς -τους περί την Άνναν την Σαβοϊκήν εκάλεσεν εις βοήθειαν αυτού τον -Τούρκον ηγεμόνα του _Αϊδινίου_ Αμούρβεγ τον άρχοντα των αρχαίων -χωρών Ιωνίας, (Λυδίας και Καρίας), πέμψαντα αυτώ μεγάλην ναυτικήν -και στρατιωτικήν δύναμιν. Αλλά τότε η Άννα εκάλεσεν εις βοήθειαν -αυτής αυτόν τον ηγεμόνα των Οσμάνων ή Οθωμανών Ουρχάν, σπεύσαντα -και τούτον εις βοήθειαν των εν Κωνσταντινουπόλει μετά δυνάμεως -πολλής. Μετ' ολίγον (1346) ο Ιωάννης, όπως εξουδετερώση πάσαν εκ -μέρους του Ουρχάν προς την πολεμίαν αυτώ κυβέρνησιν βοήθειαν και -συνδέση τον Οθωμανόν άρχοντα προς εαυτόν ως σύμμαχον, έπεμψεν εις -τον γυναικωνίτην του γηραιού (το 58 της ηλικίας άγοντος έτος) -σουλτάνου την δεκατριετή αυτού θυγατέρα Θεοδώραν. - -Και εγένετο μεν κατά τον χρόνον τούτον συμβιβασμός τις μεταξύ των -δύο αυτοκρατόρων εν Κωνσταντινουπόλει, όν επεκύρωσεν, ούτως -ειπείν, ο τότε επισκεψάμενος την Κωνσταντινούπολιν και εκ του -σύνεγγυς ιδών και νοήσας τα κατά την αθλίαν κατάστασιν του -Ελληνικού κράτους Ουρχάν• αλλά μετ' ολίγον νέαι έριδες νέον -επήνεγκον εμφύλιον πόλεμον (135-1354), καθ' όν ο μεν Ιωάννης -Παλαιολόγος εκάλεσεν εις βοήθειαν αυτού τους Βενετούς, Σέρβους -και Βουλγάρους, ο δε Καντακουζηνός την του λεγομένου γαμβρού -αυτού Οθωμανού άρχοντος Ουρχάν. Ο Ουρχάν έπεμψεν ασμένως τον υιόν -αυτού Σουλεϊμάν μετά δυνάμεως στρατιωτικής εις Θράκην. Ο -Σουλεϊμάν διαπεραιωθείς εις τον Ελλήσποντον (1353) κατέλαβεν -οχυράν θέσιν κατά την Θρακικήν τούτου όχθην εγγύς της Καλλιπόλεως -(ή Καλλιουπόλεως), μετ' ολίγον δε και αυτήν την Καλλίπολιν (1354) -(183), ουχί ίνα δω ταύτην τω Καντακουζηνώ, αλλ' ίνα καταστήση -αυτήν βάσιν και ορμητήριον του εν Ευρώπη Οθωμανικού κράτους. Ούτω -τω έτει 1353-1354 οι Οθωμανοί Τούρκοι έθετον πόδα στερρόν εις την -Ευρώπην. Και ο μεν Καντακουζηνός αθυμήσας επί τοις γενομένοις -απεχώρησεν εις μοναστήριον (1355), ένθα ετελεύτησε μετά μικρόν -(1359), ο δε Ιωάννης Παλαιολόγος μετά τινας προς τον υιόν του -Καντακουζηνού Ματθαίον έριδας έμεινε μόνος κύριος του Ελληνικού -κράτους άρξας μέχρι του 1391. - -Κατά την δευτέραν ταύτην περίοδον της αρχής ή μάλλον της -μοναρχίας του Ιωάννου Παλαιολόγου μεγίστη σύγχυσις και χάος -πολιτικόν επεκράτει ου μόνον εν τω ελληνικώ κράτει, αλλά και εν -πάση τη ελληνική χερσονήσω. Έλληνες άρχοντες εν Κωνσταντινουπόλει -και τη νοτίω Θράκη και μέρει τινί της Μακεδονίας, σποραδικώς δε -και εν άλλαις τισί γωνίαις της χερσονήσου, Βούλγαροι άρχοντες εν -τη βορείω Θράκη, Σέρβοι κατέχοντες μέγα μέρος της Μακεδονίας, την -θεσσαλίαν, Αλβανίαν και Ήπειρον, Φράγκοι εν τη δυτική Ελλάδι (εν -μέρει δε και εν Ηπείρω και εν Αλβανία) και εν τη Πελοποννήσω, -Βενετοί εν τω Αιγαίω και οι νεήλυδες [184] Οθωμανοί της Θράκης, -απετέλουν το περίεργον εθνογραφικόν και πολιτικόν μωσαϊκόν της -κατά τους χρόνους τούτους ιστορίας της χερσονήσου ταύτης. Ουδέν -των εν αυτή χριστιανικών κρατών εφαίνετο έχον την δύναμιν να -ιδρύση μόνιμόν τι και στερρόν. Των Ελλήνων η δύναμις ήτο ότι -κατείχον την Κωνσταντινούπολιν και την Θεσσαλονίκην, ήρξαντο δε -θέτοντες αύθις πόδα στερρόν εις την Πελοπόννησον• και απετέλουν -μεν ούτοι το πνευματικώς υπερέχον και αριθμητικώς ισχυρότερον -στοιχείον, το στηρίζον τας αξιώσεις αυτού επί εθνικών και -ιστορικών δικαίων, αλλά στρατιωτικώς ήσαν ασθενείς και πολιτικώς -ασύντακτοι. Οι Σέρβοι εφάνησαν επί μίαν στιγμήν επί του Δουσσάν -ως μέλλοντες να αντικαταστήσωσι το Ελληνικόν κράτος διά του -Σερβικού, καταλαμβάνοντες την Κωνσταντινούπολιν, αλλά τα όνειρα -ταύτα διελύθησαν ταχέως μετά τον θάνατον του Δουσσάν (1355) και -διά του θανάτου αυτού. Οι Βούλγαροι ήσαν οι πάντοτε απλώς -βάρβαροι επιδρομείς, κατέχοντες μεν βία χώρας τινάς ελληνικάς -εντεύθεν του Αίμου, αλλ' ουδέν δυνάμενοι να ιδρύσωσι πολιτικώς, -μόνιμον και διαρκές. Οι Βενετοί απετέλουν απλώς κράτος αποικιακόν -εμπορικόν, οι δε λοιποί Φράγκοι μικρά φεουδαλικά κράτη -διεσπαρμένα άνευ εσωτερικής συνοχής και ενότητος. Το μόνον -στρατιωτικώς και πολιτικώς ζωτικόν στοιχείον το δυνάμενον διά της -υλικής βίας να ιδρύση τι μόνιμον ήτο το έναγχος [185] τον πόδα -εις την Ευρώπην θέσαν Τουρκικόν άμα δε και μωαμεθανικόν κράτος, -το κράτος των Οσμανιδών ή Οθωμανών. Και περί τούτου ενταύθα -ανάγκη να είπωμέν τινα εν συντόμω. - - -3. Το Οθωμανικόν κράτος επί των διαδόχων του Οσμάν, Ουρχάν (1326- -1389) και Μουράτ (1361-1389). - -Ο Οσμάν ετελεύτησε (1326) ευτυχήσας να μάθη ακόμη την υπό του -στρατού αυτού κατάληψιν της Προύσης, ένθα ετάφη και ο νεκρός -αυτού. Επί του υιού και διαδόχου αυτού Ουρχάν το Οθωμανικόν -κράτος έλαβε νέαν δύναμιν ου μόνον εξωτερικήν, αλλά και -εσωτερικήν. Η γένεσις και ανάπτυξις του Οθωμανικού κράτους είναι -έν των θαυμασιωτάτων εν τη ιστορία γεγονότων. Το κράτος τούτο, ως -είπομεν, συνέστη υπό ολίγων τινών εκατοντάδων πολεμιστών και όμως -εντός βραχυτάτου χρόνου κατέλαβε σύμπασαν σχεδόν την τότε -Ελληνικήν Ασίαν και μετ' ολίγον μεταβιβάσαν το κέντρον της -δυνάμεως αυτού εξ Ασίας εις Ευρώπην καθυπέταξε πάντας τους εν τη -Ελληνική χερσονήσω προς αλλήλους περί επικρατήσεως πολιτικής -ερίζοντας λαούς, κατέστη δε φοβερόν εις Ευρώπην. Η αιτία της -θαυμαστής ταύτης ταχείας αναπτύξεως της δυνάμεως των Οθωμανών -εξηγείται πολλαχώς. Πρώτον το Οθωμανικόν κράτος εν αυτή τη -γενέσει αυτού ήτο στρατιωτικόν, όπως η αρχαία Ρώμη, ιδρυθέν υπ' -ανδρών πολεμιστών και ενισχυθέν, ως εκ του πολεμικού αυτού -χαρακτήρος ευθύς εξ αρχής εκ των πέριξ συρρευσάντων πολεμιστών. -{267} Ευθύς δε εξ αρχής διωργανώθη στρατιωτικώς στηριχθέν επί -αριστοκρατίας τιμαριωτικής στρατιωτικής, καθ' ήν πας πολεμιστής -γενναίος ανδραγαθήσας εν τω πολέμω ήτο και αριστοκρατικός -τιμαριούχος και πας τιμαριούχος ήτο στρατιωτικός άρχων του -τιμαρίου, υποχρέωσιν κυριωτάτην έχων να εξοπλίση πάντας τους -δυναμένους να φέρωσιν όπλα κατοίκους του τιμαρίου (ή σαντζακίου) -αυτού άνδρας. Ήσαν δε τα τιμάρια ταύτα ουχί όπως τα ευρωπαϊκά -φέουδα μεγάλαι κτήσεις δυνάμεναι να εξασθενώσι την δύναμιν του -κράτους, αλλά μικρά, ως τα Νορμανδικά της Αγγλίας (σελ. 154), -προωρισμένα να δώσωσι τω κράτει διοργάνωσιν ασφαλή στρατιωτικήν. -Είναι δε χαρακτηριστικόν ως προς τον στρατιωτικόν χαρακτήρα του -κράτους και τούτο, ότι παν τιμάριον ή διοίκησις εκαλείτο -_σανδζάκι_ ήτοι _σημαία_, ως αποτελούν διαίρεσιν απλώς -στρατιωτικήν του κράτους. Δεύτερον το Οθωμανικόν κράτος δεν -ιδρύθη εν χώραις, ουχί μωαμεθανικαίς, αλλά χριστιανικαίς. Η -κοιτίς αυτού υπήρξεν η τότε πυκνότατον ελληνικόν πληθυσμόν έχουσα -χώρα της Μικράς Ασίας, η Βιθυνία, αυτή η κοιτίς και εστία -δηλονότι του τοσούτον προ μικρού ακμάζοντος Ελληνικού κράτους της -Νικαίας. Πολλοί δε Έλληνες αρνησίθρησκοι ήσαν οι πρώτοι ήρωες του -κράτους προσελκυόμενοι υπ' αμοιβών, τιμής και αξιωμάτων και -τιμαρίων. Προς τούτοις, επειδή η κοιτίς του Οθωμανικού κράτους -υπήρξε χώρα Ελληνική και οι πρώτοι πόλεμοι εγίνοντο κατά -Χριστιανών, οι πόλεμοι ούτοι, όπως οι εν αρχή της διαδόσεως του -Ισλάμ είχον χαρακτήρα θρησκευτικόν, ιερών πολέμων, μετά -φανατισμού μεγάλου διεξαγόμενοι υπό των Τούρκων μαχητών και υπό -των νεοφωτίστων Χριστιανών αρνησιθρήσκων. Σημειωτέον δε ότι οι -Οθωμανοί ηύξησαν το κράτος αυτών εν αρχή μόνον διά χριστιανικών -χωρών και διά πολέμων κατά Χριστιανών. Αφού εν Μικρά Ασία -εκυρίευσαν την Ελληνικήν χώραν Βιθυνίαν, δεν εστράφησαν εναντίον -των εν τη Μικρά Ασία μωαμεθανικών κρατών, αλλ' ετράπησαν ευθύς -επί την Ευρώπην, μόνην βάσιν έχοντες εν Ασία την εγγύς της -Κωνσταντινουπόλεως κειμένην Βιθυνίαν αφού δε εν Ευρώπη ηύξησαν -και ενίσχυσαν το κράτος αυτών, τότε από της Ευρώπης ήρξαντο να -στρατεύωσι κατά των εν Ασία μωαμεθανικών χωρών. Άπας δε ο μέγας -στρατός ή το πλείστον του στρατού, δι' ού εξέτειναν το κράτος -αυτών εν Ευρώπη, συνεκροτείτο από Χριστιανών γενομένων -μωαμεθανών. Τούτο εγένετο ιδίως επί του Ουρχάν διά της συστάσεως -του περιβοήτου τάγματος των γιανιτσάρων. - -Ο Ουρχάν διωργάνωσε πολιτικώς και στρατιωτικώς τελειότερον το -Οθωμανικόν κράτος, έχων άνδρας δύο βοηθούς εις το έργον τούτο, -τον αδελφόν αυτού Αλαεδδίν, όν κατέστησε βεζίρην, και τον -περίφημον Καρά-Χαλίλ Τσεντερελί, δι' ού διωργάνωσε τον στρατόν. Ο -στρατός συνέκειτο από ελαφρού ιππικού των _δρομέων_ (Ακινδζί) και -από βαρέος ωπλισμένου ιππικού των τιμαριούχων (εσπαχί)• και το -πεζικόν δε συνεκροτήθη εκ πολλών, νέων διάφορα ονόματα φερόντων -στρατιωτικών συστημάτων, ών το σπουδαιότατον και φοβερώτατον -υπήρξε το των _Γενιτσέρων_, ήτοι του _νέου τάγματος_. - -Οι Γενίτσεροι εστρατολογούντο από χριστιανών διά του περιβοήτου -στρατολογικού συστήματος του καλουμένου ελληνιστί -«Παιδομαζώματος». Πάσα χώρα καταλαμβανομένη υπό των Οθωμανών έδει -να δίδη εις τον στρατόν ωρισμένων αριθμόν παίδων χριστιανών, -ανανεούμενον κατ' έτος. Οι παίδες ούτοι, έχοντες ηλικίαν 7-15 -ετών, εγίνοντο φανατικοί μωαμεθανοί, ανατρεφόμενοι και ασκούμενοι -ως φανατικοί στρατιώται του Ισλάμ ούτε γονείς έχοντες, ούτε -οικογένειαν άτε μη νυμφευόμενοι, αλλά μόνην κατοικίαν γνωρίζοντες -το στρατόπεδον, μόνην οικογένειαν το τάγμα αυτών και μόνον πατέρα -τον Σουλτάνον. Είχον δε και πολλά προνόμια, εν οίς τα -σπουδαιότατον ήτο ότι απετέλουν την σουλτανικήν φρουράν και -εστράτευον μόνον μετά του Σουλτάνου, όστις ην υπόχρεως ένεκα -τούτου να μετάσχη πάντοτε της στρατείας ως αρχιστράτηγος. Ο -βίαιος τρόπος της εις τον Μωαμεθανισμόν προσαγωγής των χριστιανών -παίδων, ο αντιβαίνων εις τας αρχάς του Κορανίου (σελ. 101), -εδικαιολογήθη σοφιστικώς υπό του εισηγητού του συστήματος Καρά- -Χαλίλ (= Μαύρου Χαλίλ), αποφαινομένου ότι πάντες οι άνθρωποι -γεννώνται εν τω κόσμω _δυνάμει_ Μουσλίμ ήτοι προωρισμένοι να ώσι -μουσλίμ και ότι πας ανήλικος πρέπει να θεωρήται μουσλίμ ως μη -γινώσκων έτι εκ της ηλικίας το πεπλανημένον της θρησκείας (της -χριστιανικής), εις ήν ανήκει, και ότι μόνον εις τους ενήλικας -χριστιανούς επιτρέπεται να εμμείνωσιν εν τη πλάνη. Διά του -φοβερού συστήματος της από χριστιανών στρατολογίας των γενιτσάρων -διπλή προσεγίνετο δύναμις και ωφέλεια υλική και ηθική εις το -Οθωμανικόν κράτος• α') ηυξάνετο ο πληθυσμός ο μωαμεθανικός -(εντεύθεν δε και ο οθωμανικός) κατ' ευθύν λόγον της ελαττώσεως -του χριστιανικού, διηνεκώς και συστηματικώς αφαιμασσομένου χάριν -των μωαμεθανών Οσμάνων, και ούτω, δεινόν ειπείν, συνεκροτείτο -κράτος φοβερόν μωαμεθανικόν από των τέκνων των χριστιανών, κράτος -Οθωμανικόν εξ Ελλήνων (186)•, β') η Ελλάς διά των ιδίων αυτής -τέκνων, διά των ιδίων αυτής χειρών, εσπάρασσε τα σπλάγχνα αυτής -χάριν του Ισλάμ και του Οθωμανικού κράτους (187). Διά τοιούτων -δυνάμεων οι Οθωμανοί εν μέσω του Ελληνισμού και διά ζύμης -Ελληνικής ιδρύσαντες και διοργανώσαντες το κράτος αυτών επί του -Οσμάν και του Ουρχάν, ετράπησαν επί των διαδόχων τούτων εις την -κατάκτησιν της Ευρωπαϊκής Ελληνικής χερσονήσου. - -4. Οι διάδοχοι του Ουρχάν. Μουράτ (1361-1389) και Βαγιαζίτ -(1389-1403), και οι σύγχρονοι Έλληνες βασιλείς Ιωάννης (1341- -1391) και Μανουήλ Παλαιολόγοι. - -Τον Ουρχάν διεδέξατο ο δευτερότοκος υιός αυτού Μουράτ, ή Αμουράτ -Α' του πρωτοτόκου Σουλεϊμάν αποθανόντος προ του πατρός. Επί -τούτου ραγδαίως οι Οθωμανοί από της Καλλιπόλεως ορμώμενοι -εχώρησαν εις τα ένδον της Βυζαντινής Θράκης και κατέλαβον το αυτό -έτος το οχυρόν φρούριον Διδυμότειχον, ευθύς δ' ύστερον την -δευτέραν πόλιν του Ελληνικού κράτους Αδριανούπολιν, ήν και μετ' -ολίγον κατέστησαν καθέδραν του εν Ευρώπη κράτους αυτών• εξέτειναν -δε τας επιδρομάς αυτών ένθεν μεν μέχρι των προθύρων της -Κωνσταντινουπόλεως, ένθεν δε μέχρι των υπωρειών του Αίμου, -καταλαβόντες την Φιλιππούπολιν και πάσας τας πόλεις της βορείου -Θράκης (τας υπό Ελλήνων ή Βουλγάρων κατεχομένας) και -καταστήσαντες υποτελή (1366) τον Βασιλέα (της Βουλγαρίας)• -εισέδυσαν δε και εις την Μακεδονίαν. Τα Ελληνικά στρατεύματα τα -αντιτασσόμενα ταχέως διεσκορπίζοντο υπό των ακαθέκτων εν τη ορμή -αυτών Οθωμανικών ταγμάτων, ιδίως των Γιανιτσάρων, και ουκ ολίγοι -εκ των αρχηγών των στρατών και των φρουραρχών των φρουρίων -ηυτομόλουν προς τον εχθρόν, αρνούμενοι και την πίστιν την πάτριον -και την εθνότητα, γινόμενοι μωαμεθανοί και λαμβάνοντες τιμάς και -αξιώματα. Το δε παιδομάζωμα επύκνου δεινώς τας φάλαγγας των -μαχητών του Ισλάμ διά του άνθους του Ελληνικού έθνους. - -Εν τοιαύτη καταστάσει πραγμάτων ο αυτοκράτωρ Ιωάννης ουδεμίαν -πλέον δυνάμενος να έχη πεποίθησιν επί τας ιδίας δυνάμεις επεζήτει -βοήθειαν έξωθεν. Προς τούτο τω 1367 επεχείρησεν επίπονον -οδοιπορίαν εις την πρωτεύουσαν της Ουγγαρίας (Πέστην) ίνα -εκλιπαρήση την βοήθειαν του βασιλέως αυτής Λουδοβίκου του -Μεγάλου, άνευ ουδενός πρακτικού αποτελέσματος. Επανελθών δε εξ -Ουγγαρίας μετέβη τω μεθεπομένω έτει εις Ρώμην και εν πάση -επισημότητι και πομπή έδωκεν όρκον της πίστεως αυτού (18 -Οκτωβρίου 1369) εν τη Εκκλησία του Αγίου Πέτρου σύμφωνον προς -απαιτήσεις του Πάπα, κηρύσσων ούτω την ενώσιν των Εκκλησιών. Αλλά -προς αμοιβήν ουδέν άλλο έλαβε παρά του Πάπα ή συστατικάς -επιστολάς προς τους διαφόρους Ευρωπαίους ηγεμόνας, ών επεσκέψατο -τας αυλάς, και παρ' ών κενάς υποσχέσεις μόνον επέτυχε. {271} -Τέλος δε επανελθών τω 1370 μετά πολλάς περιπετείας και αποτυχίας -(188) εις το κράτος αυτού κενός και άπρακτος, ηναγκάσθη να -συνομολογήση ειρήνην (1370) προς τον Μουράτ, δι' ής υπισχνείτο να -δίδη αυτώ ετήσιον φόρον υποτελείας. - -Μετά την συνομολόγησιν της ειρήνης ταύτης ο Μουράτ εστράφη ησύχως -προς κατάκτησιν πολλών χωρών της Μακεδονίας και Θεσσαλίας, -αφαιρών ταύτας από των διαδόχων του Δουσσάν Σέρβων ηγεμόνων• -εισήλασεν εις την Αλβανίαν, καταλαβών ενταύθα την περίφημον -Κρόιαν• κατέστησεν υποτελή τον βασιλέα της Σερβίας Λάζαρον, -αφήρεσε δε μετ' ολίγον την παρά τα όρια της Βουλγαρίας -διατελούσαν Ελληνικήν πόλιν Σαρδικήν ή Σόφιαν (1382). Συγχρόνως -δε ο Μουράτ εξέτεινε το κράτος αυτού και εν Ασία• διότι οι -ενταύθα ηγεμόνες των άλλων μικρών τουρκικών κρατών, των εκ της -καταλύσεως του Σελτζουκικού κράτους του Ικονίου παραχθέντων (σελ. -261), και μάλιστα ο της Καραμανίας, βλέποντες την εν Ευρώπη -πρόοδον των Οθωμανών, συνησπίσθησαν εις κοινόν πόλεμον κατά του -Μουράτ. Αλλ' ούτος ταχύς επελθών διέλυσε την σύστασιν και -καθυπέταξε χώρας τινάς Τουρκικάς εν Μικρά Ασία (1386). Έκτοτε ο -Μουράτ και οι διάδοχοι αυτού αναγκαζόμενοι να πολεμώσι και εν -Ευρώπη κατά των Χριστιανών και εν Μικρά Ασία κατά Τούρκων -ομοφύλων, επέτοντο διηνεκώς από της μιας ηπείρου εις την ετέραν, -και το Οθωμανικόν κράτος ην, ούτως ειπείν, επί αιώνα στρατόπεδον -αχανές εν διαρκεί κινήσει διατελούν και δίκην παλιρροίας και -πλημμυρίδος κατακλύζον νυν μεν την εν Ευρώπη Ελληνικήν -χερσόνησον, νυν δε την Μικράν Ασίαν. Προς τούτοις ο Μουράτ εν -ταις διηνεκέσι ταύταις από Ευρώπης εις Ασίαν και τανάπαλιν -στρατείαις ήρξατο εκτελών το αρχαίον ασιατικόν πολιτικόν σύστημα -του εμπεδούν το κράτος διά μετοικεσιών των άπαξ υποτασσομένων -χωρών. Και πολλούς μεν χριστιανούς κατοίκους της Θεσσαλίας, -Ηπείρου, Αλβανίας και Μακεδονίας αναστάτους ποιών εκ της πατρίδος -αυτών μετώκιζεν εις την Μικράν Ασίαν, πολλούς δε μωαμεθανούς των -εν Ασία, ιδίως εν τω κράτει της Καραμανίας (ή τω νέω κράτει του -Ικονίου) υποτασσομένους κατοίκους μετώκιζεν εις τας Ευρωπαϊκάς -χώρας (τους λεγομένους _Κονιάριδας_ ως εκ του Ικονίου του κράτους -της Καραμανίας μετοικισθέντας, ών διατηρούνται ή διετηρούντο έτι -απόγονοι εν Θεσσαλία μέχρι προ ολίγου). Τέλος ο Μουράτ εκυρίευσε -τω 1386 και την Θεσσαλονίκην, ουδαμώς προσέχων εις την προς τον -αυτοκράτορα Ιωάννην συνομολογηθείσαν συνθήκην του 1370. Τω αυτώ -έτει (1386) οι Οθωμανοί εισβαλόντες εις την Βουλγαρίαν κατέλαβον -πάσαν την χώραν μέχρι του Δανουβίου και συνέλαβεν αιχμάλωτον τον -τελευταίον Βούλγαρον ηγεμόνα Σίσμαν. Εις τούτον ο Σουλτάνος -κατέλιπε το κράτος αυτού ως υποτελές, κρατήσας εαυτώ μόνον το -οχυρόν φρούριον Σιλίστριαν. Αλλ', ότε μετ' ολίγον απέστη εκ νέου -ο Σίσμαν, πάσα η Βουλγαρία εγένετο επαρχία Οθωμανική (1388). Και -εις μεν τον Σίσμαν εχαρίσατο ο Σουλτάνος την ζωήν, τον δε υιόν -και διάδοχον αυτού, γενόμενον μωαμεθανόν, διώρισε διοικητήν της -εν Μικρά Ασία Αμισού. Ούτως αδόξως και αισχρώς έληξε τα νέον -Βουλγαρικόν κράτος και ο δυναστικός αυτού οίκος. - -Η τοιαύτη προς τον Δανούβιον πρόοδος των Οθωμανών εμβαλούσα -τρόμον εις τους παροικούντας χριστιανικούς λαούς, Σέρβους, -Βοσνίους, Κροάτας, Βλάχους, Πολωνούς, Ούγγρους και Αλβανούς έτι, -παρήγαγε μεγάλην εναντίον του Μουράτ σύστασιν. Αλλ' ο συνηνωμένος -στρατός αυτών ηττήθη ολοσχερώς εν τη μάχη του Κοσσυφοπεδίου -(1389), ήτις θεωρείται ότι υπήρξε τάφος της ελευθερίας των -νοτιοσλαυικών λαών. Εν τω Κοσσυφοπεδίω δε έπεσε και ο Μουράτ -μικρόν μετά την μάχην (189). - -Ο τον Μουράτ Α' διαδεξάμενος υιός αυτού Βαγιαζίτ, ο επικαλούμενος -ένεκα της ορμητικότητος και οξύτητος αυτού Γιλδιρίμ ήτοι -_Κεραυνός_, δεν επωφελήθη την μεγάλην νίκην όσον ηδύνατο να -επωφεληθή αυτήν, άτε επειγόμενος να μεταβή εις Ασίαν. Διά τούτο -ηρκέσθη απλώς να καταστήση αύθις υποτελή τον ηγεμόνα της Σερβίας -λαβών παρ' αυτού όρκον πίστεως, τρεπόμενος δε νυν επί την Ασίαν, -ένθα οι Τούρκοι ηγεμόνες είχον συνασπισθή αύθις εναντίον των -Οθωμανών. Κατά την εις Ασίαν διάβασιν ο Βαγιαζίτ διελθών προ του -Βυζαντίου ανενέωσε την προς τον εντός των τειχών του Βυζαντίου -κεκλεισμένον αυτοκράτορα Ιωάννην συνθήκην της υποτελείας, -καθιστώσαν υπόχρεων νυν επί πλέον τον αυτοκράτορα να συνοδεύη τω -Σουλτάνω εν ταις τούτου στρατείαις μετά 12 χιλ. ανδρών, τους -αυτούς έχων μετά του Σουλτάνου φίλους και εχθρούς. {273} Εν Ασία -δε γενόμενος ο Σουλτάνος κατενίκησε ταχέως τους αντιστάντας κατ' -αυτού Τούρκους ηγεμόνας, ών κατέλυσε νυν την αρχήν πλην του της -Καραμανίας. Τα κράτη του Αϊδινίου, του Σαρουχάν (Μαγνησίας) και -Μεντεσέ (Λυκίας και Καρίας) προσηρτήθησαν νυν εις το Οθωμανικόν -κράτος, ως και το ήμισυ του κράτους της Καραμανίας. Ούτω πλέον -του ημίσεος της μικράς Ασίας προσηρτήθη εις το Οθωμανικόν κράτος. -Κατά την στρατείαν δε ταύτην εκυριεύθη εξ εφόδου υπό του Βαγιαζίτ -η μόνη έτι εν Μικρά Ασία ελευθέρα μετά την Σμύρνην (190) μένουσα -Ελληνική πόλις Φιλαδέλφεια, της εφόδου δε ταύτης μετέσχον, καθά -λέγεται, κατά τραγικωτάτην των πραγμάτων περιπλοκήν και -περιπέτειαν ο αυτοκράτωρ Ιωάννης και ο υιός και συμβασιλεύς αυτού -Μανουήλ, συνοδεύσαντες τω Σουλτάνω κατά τας συνθήκας εν -στρατιωτική υπηρεσία (1390). - -Τω επομένω έτει (1391) αποθανόντος εν Κωνσταντινουπόλει του -αυτοκράτορος Ιωάννου, ο υιός και συμβασιλεύς του πατρός υπ' αυτού -του Βαγιαζίτ αναγνωρισθείς, αλλ' από της τελευταίας εν Ασία -στρατείας του Σουλτάνου ως όμηρος εν Προύση κρατούμενος Μανουήλ, -φυγών εντεύθεν εν αγνοία του Σουλτάνου ήλθεν εις -Κωνσταντινούπολιν και ανέλαβε την κυβέρνησιν του κράτους. Ο -Σουλτάνος οργισθείς επί τούτω απέκλεισεν επί 7 έτη διαρκώς την -Κωνσταντινούπολιν διά στρατού επιτηρητικού. Μετ' ολίγον η -αποστασία του ηγεμόνος της Καραμανίας ήγαγεν εκ νέου τον -Σουλτάνον εις Ασίαν, ένθα κατέλυσεν ολοσχερώς το κράτος της -Καραμανίας και προσήρτησεν αυτό εις το Οθωμανικόν κράτος. -Επιστρέψας δε ο Σουλτάνος εις την Ευρώπην επεχείρει επιδρομάς εις -την Βιθυνίαν και Ουγγαρίαν, καθίστα δε υποτελή τον ηγεμόνα της -Βλαχίας. Τότε τέλος η χριστιανική Ευρώπη συγκινηθείσα επί τοις -γενομένοις και τον ίδιον κίνδυνον εν τω ολέθρω του εν Ανατολή -Χριστιανισμού διαβλέπουσα επεχείρησε σταυροφορίαν τινά ικανώς -ισχυράν, ής μετέσχον πλείστοι Γάλλοι και Γερμανοί ευγενείς και ο -βασιλεύς της Ουγγαρίας Σιγισμούνδος, Οι σταυροφόροι προυχώρησαν -μέχρι Νικοπόλεως της Βουλγαρίας, καταλαβόντες άνευ αντιστάσεως -πολλά φρούρια κατεχόμενα υπό των Οθωμανών εν Βλαχία και Βουλγαρία -(ιδίως την Όρσοβαν και το Βιδίνιον). Αλλ' η παρά την Νικόπολιν -φοβερά μάχη (22 Σεπτεμβρίου 1396), καθ' ήν ενίκων εν αρχή οι -Σταυροφόροι, μετεβλήθη από νίκης εις ήτταν δεινήν. Πλείστοι των -ευγενών Γάλλων και Γερμανών εφονεύθησαν ή ηχμαλωτίσθησαν -απολυθέντες έπειτα (ως ο φιλέλλην Γάλλος ευπατρίδης Βουσικώ, ίδε -κατωτέρω) επί βαρυτάτοις λύτροις. Αυτός ο βασιλεύς Σιγισμούνδος -εσώθη μετά πολλών περιπετειών φυγών επί πλοίου διά του Δανουβίου -εις τον Εύξεινον και εκείθεν διά του Βοσπόρου, Ελλησπόντου, -Αιγαίου, Μεσογείου και Αδρίου επιστρέψας εις το κράτος αυτού. - -Ο Βαγιαζίτ, αφού εκήρυξεν εις τον μωαμεθανικόν κόσμον πομπωδώς -την κατά των χριστιανών λαμπράν νίκην, εστράφη αύθις κατά της -Κωνσταντινουπόλεως, μεταβαλών τον μέχρι νυν αποκλεισμόν εις -πολιορκίαν, απειλήσας την πόλιν και από θαλάσσης και πιέζων αυτήν -διά λιμού δεινού. Αλλά τότε ο κατά το προηγούμενον έτος -αιχμαλωτισθείς εν τη μάχη της Νικοπόλεως και είτα επί λύτροις -ελευθερωθείς και εις Γαλλίαν επανελθών Γάλλος ευπατρίδης Βουσικώ -καταρτίσας μικρόν στόλον και στρατόν δαπάναις του βασιλέως της -Γαλλίας Καρόλου ΣΤ' ήλθεν εις Κωνσταντινούπολιν, εξεδίωξε τα -αποκλείοντα αυτήν τουρκικά πλοία, και αφού επεσίτισε την πόλιν, -εν ή διήλθε τον χειμώνα του 1397-1398, έπεισε τον Μανουήλ ν' -ακολουθήση αυτώ εις Ευρώπην προς επίκλησιν βοηθείας παρά των -χριστιανών ηγεμόνων αυτής. {274} Ο Μανουήλ ανεχώρησε μετά του -Βουσικώ από Κωνσταντινουπόλεως, και καταλιπών την συναποπλεύσασαν -οικογένειαν αυτού εν Πελοποννήσω, μετέβη εις Ιταλίαν, και εκείθεν -διά Βενετίας και Μεδιολάνου εις Γερμανίαν, Γαλλίαν και Αγγλίαν, -πανταχού μεν παρά τοις χριστιανοίς ηγεμόσι τυγχάνων μεγάλων -τιμών, αλλ' ουδεμίαν λαμβάνων πραγματικήν βοήθειαν, εωσού μετά 4- -5 έτη μεγάλαι πραγμάτων εν Ανατολή μεταβολαί ανεκάλεσαν αυτόν -ταχέως εις το κράτος αυτού. - -Ο Σουλτάνος μετά την αναχώρησιν του Μανουήλ ανεγνώρισεν ως -αυτοκράτορα εν Κωνσταντινουπόλει τον του Μανουήλ ανεψιόν (υιόν -του Ανδρονίκου) Ιωάννην, λαβόντα την εξουσίαν ταύτην μυστική -συναινέσει και του Μανουήλ, ίνα επιτροπεύση αυτόν κατά την εις -Ευρώπην αποδημίαν. Ο Ιωάννης υπεβλήθη εις ταπεινωτικάς -παραχωρήσεις προς τον Σουλτάνον συναινέσας εις την αύξησιν του -μέχρι νυν τελουμένου χρηματικού φόρου και εις το να κτισθή νέον -μωαμεθανικόν τέμενος εν Κωνσταντινουπόλει, έτι δε εις ίδρυσιν -συνοικίας μωαμεθανικής εν αυτή αποτελούσης ίδιον προάστειον και -εχούσης και _καδήν_ ήτοι μωαμεθανόν δικαστήν ιδιαίτερον, -δικάζοντα κατά το μωαμεθανικόν δίκαιον τας μεταξύ των μωαμεθανών -δίκας. Μετά ταύτα ο Σουλτάνος έπεμψε στρατόν εις την Μικράν -Ασίαν, όστις κατέλαβε πάσας τας μέχρι Ευφράτου μη υποταχθείσας -έτι εις το Οθωμανικόν κράτος χώρας, συγχρόνως δε εισέβαλεν αυτός -μετά στρατού εις τας κυρίως Ελληνικάς χώρας. Κατά την στρατείαν -ταύτην, αφού αι κυριώταται πόλεις της Θεσσαλίας κατελήφθησαν υπό -του Σουλτάνου, ο Οθωμανικός στρατός κατέλαβεν αμαχητί την Λαμίαν -και την Φθιώτιδα, διαβάς δε ακωλύτως τα στενά των Θερμοπυλών -εκυρίευσε την Λοκρίδα και Δωρίδα και Βοιωτίαν και Αττικήν μετά -των Αθηνών (191), της πόλεως των Φιλοσόφων, ως αποκαλούσιν αυτήν -οι Οθωμανοί χρονογράφοι. - -Από της Ανατολικής Ελλάδος ο Σουλτάνος (192) έπεμψε στρατόν υπό -τους στρατηγούς αυτού Ιακούπ και τον εξ Ελλήνων καταγόμενον -Εβρενόν εις την Πελοπόννησον (193), οίτινες διέδραμον την -χερσόνησον - -από βορρά προς νότον λεηλατούντες αυτήν, κατέλαβον δε το Άργος -και ελεηλάτησαν αυτό. Τότε δε πλήθος των αιχμαλώτων κατοίκων της -κυρίως Ελλάδος (30 περίπου χιλιάδες ψυχών) μετωκίσθησαν βία, -ήχθησαν δε αντί τούτων εις τας Ελληνικάς χώρας Τούρκοι εξ Ασίας -κατά το σύστημα το εγκαινισθέν υπό του Μουράτ (σ. 271-272). Αλλ' -αι Οθωμανικαί αύται εις τας κυρίως Ελληνικάς χώρας επιδρομαί δεν -επήνεγκον την τούτων οριστικήν εις το Οθωμανικόν κράτος -προσάρτησιν. Διότι ακριβώς κατά τους χρόνους τούτους, ότε το -Ελληνικόν κράτος είχε περιορισθή κυρίως σχεδόν μόνον εις την -Κωνσταντινούπολιν και εφαίνετο επικειμένη η οριστική πτώσις -αυτού, πάσα δε η χριστιανική Ανατολή από του Αδρίου μέχρι του -Ευφράτου είχε περιέλθει εις το κράτος του Βαγιαζίτ, ενέσκηψεν εξ -ανατολών θύελλα δεινή εναντίον του Οθωμανικού κράτους -κατακρημνίσασα τον Βαγιαζίτ από του ύψους της δυνάμεως αυτού και -απειλήσασα τον όλεθρον του Οθωμανικού κράτους, δούσα δε εις το -Ελληνικόν κράτος καιρόν ν' αναπνεύση επί μικρόν ελευθέρως και να -παρατείνη επί ήμισυν έτι αιώνα τον βίον αυτού. Η θύελλα αύτη -προήλθεν εκ του εν Ασία συγκροτηθέντος αχανούς Ταταρομογγολικού -κράτους και νέου ιδρυτού αυτού του περιβοήτου Τιμουρλέγκ ή, ως -καλείται συνήθως, Ταμερλάνου. - -5. Ταμερλάνος (194) και Βαγιαζίτ. - -Είδομεν ότι εκ του αχανούς κράτους του Δζεγγίς-χαν και των πρώτων -διαδόχων αυτού, διαλυθέντος περί τα τέλη του 13 αιώνος, -παρήχθησαν διάφορα κράτη, ών το προς ανατολάς του Ώξου εν ταις -Τουρκοπερσικαίς χώραις της Μέσης Ασίας ωνομάσθη Τσαγατάι (σελ. -259). Και το κράτος δε τούτο υποκείμενον εις ίδιον μέγαν χάνον εκ -του οίκου του Δζεγγίς-χαν και δη από του υιού αυτού Τσαγατάι -καταγόμενον, συνέκειτο εκ πολλών κατ' ουσίαν ελευθέρων, κατ' -όνομα μόνον τον μέγαν χάνον αναγνωριζόντων, Μογγόλων ή Τατάρων -ηγεμόνων. Ενός των ηγεμόνων τούτων υιός ην ο Τιμούρ, καταγόμενος -πατρόθεν εκ γένους επιφανούς, μητρόθεν δε συγγενεύων προς αυτόν -τον οίκον του Δζεγγίς-χαν. Γεννηθείς τω 1333 και ανατραφείς εν τη -μωαμεθανική πίστει, ήν είχον δεχθή οι Μογγόλοι και οι Τάταροι του -Τσαγατάι (σελ. 259), ών δε φύσει ανήρ αρχικός και πολεμικός, -κατώρθωσε ταχέως, από του 12 έτους της ηλικίας εν πεδίοις μαχών -αγωνιζόμενος και διακρινόμενος και από δυνάμεως και εξουσίας εις -δύναμιν και εξουσίαν ανερχόμενος, εν μέσω πολλών περιπετειών και -κινδύνων και καταδιώξεων, να καταστή κύριος πραγματικός του -κράτους Τσαγατάι, καταλιπών μεν την κατ' όνομα εξουσίαν εις Χάνον -εκ του οίκου του Δζεγγίς-χαν, ών δε αυτός πράγματι κυβερνήτης και -άρχων του κράτους. Αλλ' η αρχή του μεγάλου τούτου κράτους, εν τη -πολεμική και τη κατακτητική ορμή του Ταμερλάνου, εγένετο απλώς -αφετηρία της κυριαρχίας της Ασίας, ής ωρέγετο κατά το παράδειγμα -του Δζεγγίς-χαν. {277} Εντεύθεν διά πολέμων ακαταπαύστων και -αιματηρών και τροπαίων αιματηροτάτων (195) εξέτεινε το κράτος -κατά πάσας τας διευθύνσεις, υποτάξας πάσαν την Μέσην Ασίαν, την -Ινδικήν πάσαν μέχρι του Γάγγου, πάσας τας Ιρανικάς χώρας από του -Περσικού κόλπου μέχρι του Καυκάσου, την Σιβηρίαν και την -Ευρωπαϊκήν Ρωσίαν μέχρι Μόσχας, απέσπασε δε και την Μεσοποταμίαν -και Συρίαν από των Μαμελούκων της Αιγύπτου καταλαβών το Χαλέπιον -και την Δαμασκόν. Ούτω δε γενόμενος κύριος του κόσμου, ως εκάλει -εαυτόν (196), ώφθη και εν τοις ορίοις του Οθωμανικού κράτους -κατά τον χρόνον αυτόν της μεγάλης δυνάμεως του Βαγιαζίτ. Ο -Βαγιαζίτ είχε μείνει ο μόνος μη προσβληθείς έτι υπό του -Ταμερλάνου μωαμεθανός ηγεμών. Η σύγκρουσις λοιπόν μεταξύ των δύο -ηγεμόνων του μωαμεθανικού κόσμου ήτο και εκ γενικών λόγων -αναπόφευκτος• επετάχυνον δε αυτήν και ιδιαίτερα γεγονότα. Οι υπό -του Βαγιαζίτ εκβληθέντες Τούρκοι ηγεμόνες των διαφόρων χωρών της -Μικράς Ασίας (σελ. 273) κατέφυγον εις τον Ταμερλάνον ζητούντες -την προστασίαν αυτού, ενώ άλλοι μωαμεθανοί ηγεμόνες των υπό του -Ταμερλάνου εν Αρμενία και Μεσοποταμία και Συρία καταληφθεισών -χωρών κατέφυγον εις το κράτος του Βαγιαζίτ. Τέλος την προστασίαν -του Τιμούρ εξητήσατο και ο Έλλην αυτοκράτωρ της -Κωνσταντινουπόλεως και άλλοι χριστιανοί υπό του Βαγιαζίτ -πιεζόμενοι ηγεμόνες δι' ικετικών πρεσβειών πεμπομένων εις την -σκηνήν αυτού. Αφού δε ο Ταμερλάνος δεν κατώρθωσε διά -διαπραγματεύσεων και συμβουλών και απειλών να πείση τον Βαγιαζίτ -ν' αποδώση τοις υπ' αυτού εκβληθείσιν ηγεμόσι τας κτήσεις αυτών -και έλαβεν απάντησιν ειρωνικήν εις την απευθυνθείσαν αυτώ μεστήν -μεγάλου κόμπου και απειλών φοβερών επιστολήν του Τιμούρ, ώρμησεν -επί την Μικράν Ασίαν. Οκτακοσίας χιλιάδας ποικιλωνύμων βαρβάρων -ήγε μεθ' εαυτού ο Ταμερλάνος εναντίον του Βαγιαζίτ αντιτάσσοντος -αυτώ 350 χιλιάδας μαχητών, εν οίς ήσαν και ουκ ολίγοι χριστιανοί, -ιδίως Σέρβοι, ών ο βασιλεύς Στέφανος ηκολούθει τω Σουλτάνω ως -υποτελής αυτού. Εν τη μεγάλη μάχη τη συγκροτηθείση μεταξύ των δύο -στρατών και των δύο ηγεμόνων εν Αγκύρα της Γαλατίας (28 Ιουνίου ή -20 Ιουλίου 1402) ηττήθη κατά κράτος ο Βαγιαζίτ και συνελήφθη -αιχμάλωτος. Ο Ταμερλάνος μετά την νίκην έπεμψε τους στρατούς -αυτού υπό διαφόρους αρχηγούς κατά πάσαν διεύθυνσιν προς τας -διαφόρους χώρας της Μικράς Ασίας, αυτός δε επήλθε διά Κοτυαίου -εναντίον της υπό των Ροδίων ιπποτών κατεχομένης Σμύρνης (σημ. -190). - -Η πόλις αύτη μετά βραχυχρόνιον πολιορκίαν εκυριεύθη υπό του -Ταμερλάνου και υπέστη τα πάνδεινα. Εντεύθεν δε ο Ταμερλάνος διά -των αρχαίων χωρών της Ιωνίας (Λυδίας και Καρίας) επέστρεψεν εις -το Ικόνιον, άγων μεθ' εαυτού αιχμάλωτον τον Βαγιαζίτ, θανόντα εν -τη αιχμαλωσία ταύτη (1403). Ο Ταμερλάνος ευρισκόμενος έτι εν -Κοτυαίω εδέξατο πρεσβείας των εν τη Ελληνική χερσονήσω χριστιανών -ηγεμόνων και αυτού του εξ Αγγλίας επανελθόντος αυτοκράτορος -Μανουήλ προσενεγκόντος αυτώ τον φόρον της υποτελείας. Αυτοί οι -Μαμελούκοι της Αιγύπτου έπεμψαν αυτώ φόρον χρηματικόν συγκείμενον -εκ νομισμάτων φερόντων, προς ένδειξιν υποταγής, το όνομα του -Τιμούρ. - -Η διά της Μικράς Ασίας διάβασις του Ταμερλάνου μετά των αγρίων -αυτού στιφών επήνεγκε φοβερωτάτας εν τη χώρα ταύτη καταστροφάς. -Ουδέποτε η Ελληνική αύτη χερσόνησος έπαθε τοιαύτην καταστροφήν -και ερήμωσιν, οίαν υπό του Ταμερλάνου. Τότε δε ακριβώς -εξηφανίσθησαν από του προσώπου της γης τοσαύται μεγάλαι και -ευδαίμονες πόλεις, Νίκαια, Έφεσος, Κολοφών, Σάρδεις και τοσαύται -άλλαι εστίαι του Ελληνικού πολιτισμού. - -Αλλ' η όλη εμφάνισις του Ταμερλάνου εν Μικρά Ασία, η πληρώσασα -θορύβου και πατάγου την Ελληνικήν Ανατολήν και επενεγκούσα την -ερήμωσιν και την βαρβαρότητα πανταχού, όπου επάτησεν ο πους του -μεγάλου κατακτητού, ήτο απλή, βιαιοτάτη μεν, αλλά πάντοτε -παροδική θύελλα, πολλάς μεν επενεγκούσα καταστροφάς, αλλ' -ουδεμίαν ριζικήν μεταβολήν των πραγμάτων, ουδέν δημιουργήσασα -νέον και μόνιμον καθεστώς. Άλλως τε αυτός ο Ταμερλάνος ουδαμώς -διενοείτο να δημιουργήση τι νέον εν τη Ελληνική Ανατολή προς -ουδεμίαν αποβλέπων ενταύθα ιδέαν πολιτικήν. Το βλέμμα αυτού ήν -εστραμμένον προς την εσχάτην Ασίαν, εις την Κίναν, ένθα είχεν -ανατραπή υπό Σινών (1350) η προ ενός αιώνος καταλαβούσα το κράτος -τούτο Μογγολική δυναστεία του Δζεγγίς-χαν. Εν Μικρά Ασία ουδέν -άλλο εζήτει ο Ταμερλάνος ή την τιμωρίαν του Βαγιαζίτ και την -αποκατάστασιν των υπό τούτου εκβληθέντων Τούρκων δυναστών της -χώρας ταύτης. Διά τούτο, αφού επετέλεσεν αμφότερα ταύτα και -αφίκετο εις την εσχάτην δυσμικήν άκραν της Μικράς Ασίας (εις την -Σμύρνην), ταχύς επέστρεψεν εις το κέντρον του κράτους αυτού, εις -Σαμαρκάνδην, οπόθεν στρατεύων εναντίον της Κίνας απέθανε νοσήσας -καθ' οδόν εν Οτράρ της Μέσης Ασίας (1405) πριν ή αφίκηται εις τα -όρια της Κίνας. - -Το μόνον θετικόν πολιτικόν αποτέλεσμα της εμφανίσεως του Τιμούρ -εν ταις Ελληνικαίς χώραις ήτο η ήττα του Βαγιαζίτ, η παροδική -παράλυσις και αποσύνθεσις του Οθωμανικού κράτους, η εν τοις -κράτεσιν αυτών εγκατάστασις των εκ Μικράς Ασίας εκβληθέντων -Τούρκων δυναστών και η κατ' ακολουθίαν πάντων τούτων επί ήμισυν -αιώνα, κατά τα άνωθι ειρημένα, παράτασις του αγωνιώδους βίου του -Ελληνικού κράτους. - -6. Το Οθωμανικόν κράτος μετά την αιχμαλωσίαν και τον θάνατον του -Βαγιαζίτ - -Μετά την αιχμαλωσίαν του Βαγιαζίτ εκ των υιών αυτού ο Σουλεϊμάν, -ο Μουσάς και ο Μωάμεθ, διασωθέντες εκ της καταστροφής της -Αγκύρας, ίδρυσαν διάφορα κράτη εν Ασία και εν Ευρώπη (Προύση, -Αμασεία και Αδριανουπόλει), αναγνωρίσαντα πάντα την κυριαρχίαν -του Τιμούρ, ενόσω ούτος έμενεν εν Μικρά Ασία. Τα κράτη ταύτα επί -τινα χρόνον διετέλεσαν εις πολέμους προς άλληλα, εωσού είς των -αδελφών, ο Μωάμεθ, ο και νεώτατος, υπέταξε πάντα υπό την αρχήν -αυτού και ήνωσεν αύθις το Οθωμανικόν κράτος (1413 μ. Χ.). Εκ των -εμφυλίων τούτων πολέμων έπαθε μεν το Ελληνικόν κράτος ζημίας, -διότι οι πόλεμοι διεξήγοντο εγγύς της Κωνσταντινουπόλεως και -μάχαι συνεκροτούντο περί αυτήν, το δε Ελληνικόν κράτος ην μεν -υπόχρεων να συμμαχή προς τούτον ή εκείνον των προς αλλήλους -πολεμούντων αδελφών, αλλά και ωφελείτο ακριβώς εκ της συμμαχίας -ταύτης. Μετά τον θάνατον του Βαγιαζίτ (1403) εκ των υιών αυτού ο -μεν Σουλεϊμάν κατέλαβε τας εν Ευρώπη χώρας, έχων πρωτεύουσαν την -Αδριανούπολιν, ο δε Μωάμεθ τας Ασιατικάς, πρωτεύουσαν έχων την -Προύσαν. {280} Εν τοις πολέμοις των δύο τούτων αδελφών ο Μανουήλ -συνεμάχησεν (ως και ο βασιλεύς των Σέρβων) μετά του Σουλεϊμάν, -λαβών ως αντάλλαγμα της συμμαχίας την Θεσσαλονίκην και άλλας -πόλεις παρά τον Στρυμόνα και πάσας τας κατά τας δυτικάς ακτάς του -Ευξείνου μέχρι Βάρνης πόλεις. Αφού δε ο εις την Ευρώπην υπό του -αδελφού αυτού Μωάμεθ πεμφθείς Μουσάς κατέβαλε τον Σουλεϊμάν -(1410) και είτα απέστη από του Μωάμεθ, ο Μανουήλ συνεμάχησε μετά -του Μωάμεθ. Κατά τον νέον τούτον μεταξύ Μωάμεθ και Μουσά εμφύλιον -πόλεμον πολεμικά πλοία Ελληνικά μετήγον τον στρατόν του Μωάμεθ -από Ασίας εις Ευρώπην, ενώ ο Μουσάς επολιόρκει την -Κωνσταντινούπολιν κατά γην και κατά θάλασσαν καταστρέφων τας περί -αυτήν πόλεις. Τότε δ' ακριβώς ο Ελληνικός στόλος κατενίκησε τον -στόλον του Μουσά και παρέσχε σημαντικάς βοηθείας εις τον Μωάμεθ, -όστις πάλιν έσπευσε μετά στρατού εις βοήθειαν της υπό του Μουσά -κινδυνευούσης Κωνσταντινουπόλεως. Ο Μωάμεθ ηττήθη υπό του Μουσά -και μόλις διεσώθη εις την Μικράν Ασίαν επί πλοίων Ελληνικών -(1411). Αλλά τότε συνήγαγεν εξ Ασίας νέας δυνάμεις μεγάλας, άς -Ελληνικά πλοία διεπεραίωσαν εις την Ευρώπην (1412). Μετά του -στρατού δε τούτου κατέβαλεν επί τέλους τον Μουσάν (1413), όστις -συλληφθείς αιχμάλωτος εστραγγαλίσθη κατά διαταγήν του Μωάμεθ. -Ούτος γενόμενος νυν κύριος του όλου κράτους (1413) έμεινε μέχρι -τέλους πιστός εις τον Μανουήλ τιμών αυτόν ως πατέρα, έδωκε δ' -αυτώ και πολλάς υπό του Μουσά κυριευθείσας παρά την Προποντίδα, -τον Εύξεινον Πόντον και εν Θεσσαλία πόλεις. Ο Μωάμεθ Α' -ετελεύτησε τω 1421 πεσών από του ίππου έν τινι θήρα, μόλις το 30 -άγων της ηλικίας έτος. Μετ' ολίγα έτη (1424) απεχώρησε και ο -Μανουήλ εις την μονήν του Παντοκράτορος, καταλιπών την αρχήν εις -τον πρεσβύτατον των υιών αυτού και συμβασιλέα Ιωάννην Η'. - -7. Μουράτ Β' (1421-1452) και Ιωάννης Η' -(1424-1449). - -Αι μεταξύ του Μανουήλ Β' και του Μωάμεθ Α' αγαθαί σχέσεις δεν -διετηρήθησαν μετά τον θάνατον του Σουλτάνου τούτου επί του -πρωτοτόκου υιού και διαδόχου αυτού Μουράτ Β'. Ο σουλτάνος Μωάμεθ -Α' προ του θανάτου αυτού είχεν εξορκίσει τον Μανουήλ ίνα μετά τον -θάνατον αυτού απαιτήση παρά του Μουράτ την εις Κωνσταντινούπολιν -αποστολήν των δύο νεωτέρων του Σουλτάνου (Μωάμεθ) υιών, τούτο δε -είχε παραγγείλει και εις τους βεζίρας αυτού. Αλλ' ο Μουράτ Β' δεν -εξεπλήρωσε την πατρικήν διαθήκην. Τότε ο Μανουήλ και ο Ιωάννης -υπεστήριξαν εναντίον του Μουράτ Μουσταφάν τινα λεγόμενον υιόν του -Βαγιαζίτ. Ο δε Μουράτ, αφού κατέβαλε τον Μουσταφάν, ετράπη -εναντίον της Κωνσταντινουπόλεως ζώντος έτι του Μανουήλ και -επολιόρκησε ταύτην (10 Ιουνίου 1422). Η πολιορκία αύτη, καθ' ήν -οι Οθωμανοί εποιήσαντο χρήσιν το πρώτον εναντίον της -Κωνσταντινουπόλεως και πυροβολικού (197), διήρκεσε 42 ημέρας. Η -τη 22 Αυγούστου γενομένη εναντίον των τειχών έφοδος απεκρούσθη -υπό των Ελλήνων, γενναιότατα αμυναμένων επί των επάλξεων του -κλήρου και του λαού. Μετά την αποτυχίαν της εφόδου ήρεν ο Μουράτ -την πολιορκίαν, και αφείς επί μικρόν ησύχους τους Έλληνας ετράπη -επί τους εν Ασία υπό του Ταμερλάνου αποκατασταθέντας εις τα κράτη -αυτών Τούρκους δυνάστας. - -Αφού δε επανήλθεν εις Ευρώπην τω 1423 επεχείρησε στρατείαν εις -την Πελοπόννησον, πέμψας αυτόσε τον στρατηγόν αυτού Τουραχάν, -δεινάς επενεγκόντα εν τη χερσονήσω ταύτη καταστροφάς εις τους -Έλληνας, ών εξηνδραπόδισε και απήγαγε μεθ' εαυτού εξακισχιλίους. - -Τω επομένω έτει εξηγόρασε την ειρήνην ο Ιωάννης εκχωρήσας αύθις -τω Οθωμανικώ κράτει πολλάς των υπό του Σουλεϊμάν και του Μωάμεθ -Α' αποδοθεισών εις το Ελληνικόν κράτος Ελληνικών πόλεων. Αλλ' -ατυχώς η ειρήνη αύτη δεν εκώλυσε την καταστροφήν άλλης μεγάλης -πόλεως Ελληνικής, της Θεσσαλονίκης. Η πόλις αύτη, η δοθείσα υπό -του σουλτάνου Σουλεϊμάν (σελ. 280) εις το Ελληνικόν κράτος επί -του Μανουήλ, διοικουμένη υπό του Ανδρονίκου Παλαιολόγου ως ιδία -ηγεμονία, επωλήθη υπό τούτου εις τους Βενετούς τω 1424 αντί 50 -χιλιάδων δουκάτων (198). Επί τούτω ο Σουλτάνος ωργίσθη σφόδρα, -μη αναγνωρίζων τοις Βενετοίς το δικαίωμα του αγοράζειν πόλιν υπό -των πατέρων αυτού τοις Έλλησι δωρηθείσαν και μετά τινα έτη (τω -1430) επελθών επολιόρκει την Θεσσαλονίκην και κυριεύσας αυτήν εξ -εφόδου παρέδωκεν εις σφαγήν και λεηλασίαν (199). Μετά την άλωσιν -της Θεσσαλονίκης μετά φόβου ησθάνοντο νυν οι Έλληνες τον αυτόν -κίνδυνον επικείμενον τη Κωνσταντινουπόλει. Και όμως ο Μουράτ Β', -ο προ 8 ετών αποτυχών εν τη κατά της πόλεως ταύτης επιχειρήσει, -δεν εβουλεύτο να επαναλάβη νυν ομοίαν επιχείρησιν. Δύο ήρωες -φανέντες νυν εν τη σκηνή της ιστορίας επέσχον την ορμητικήν -πορείαν του Μουράτ Β' μέχρι τέλους της ζωής αυτού. Ήσαν δ' ούτοι -ο Ούγγρος Ιωάννης Ουνιάδης (200) και ο Ελληναλβανός Γεώργιος -Καστριώτης ή Σκενδέρβεης (201). Και ο μεν Σουλτάνος, όστις τω -1431 επί τη ευκαιρία του θανάτου του Καρόλου Τόκκου, Φράγκου -ηγεμόνος της Κεφαλληνίας και Ζακύνθου, έχοντος και την -προσωνυμίαν του δουκός των Ιωαννίνων, προσήρτησε την Ελληνικήν -ταύτην πόλιν εις το κράτος αυτού, περισπώμενος νυν υπό των -Ουγγρικών πολέμων κατέλιπεν ησυχίαν τινά εις τον αυτοκράτορα -Ιωάννην Η'. {283} Ταύτην επωφελούμενος ο αυτοκράτωρ μετέβη τω -1437 εις την Ιταλίαν μετά του πατριάρχου Ιωσήφ και άλλων επιφανών -κληρικών και λαϊκών, ίνα παραστή εις την εν Φλωρεντία υπό του -πάπα Ευγενίου Δ' συγκληθείσαν σύνοδον προς ένωσιν των Εκκλησιών. -Η ένωσις αύτη απητείτο υπό του Πάπα και προσεφέρετο υπό του -αυτοκράτορος ως αντάλλαγμα της βοηθείας, ήν έμελλον οι ηγεμόνες -της Δύσεως, προτροπή του Πάπα, να πέμψωσιν εις την κινδυνεύουσαν -Κωνσταντινούπολιν. Και τυπικώς μεν ετελέσθη η ένωσις αύτη -υπογραφείσα υπό του αυτοκράτορος και του πατριάρχου, -τελευτήσαντος εν Ρώμη, αλλά μετά την επάνοδον του αυτοκράτορος -πλείστοι επιφανείς κληρικοί και λαϊκοί και οι πατριάρχαι των -τεσσάρων άλλων πατριαρχείων και ο πολύς λαός διεμαρτύροντο κατ' -αυτής, ψευδοσύνοδον καλούντες την γενομένην σύνοδον. Ούτω δε η -κατά τύπον απλώς τελεσθείσα ένωσις αντί να επενέγκη την ένωσιν -της όλης Εκκλησίας εκινδύνευε να επενέγκη σχίσμα εν αυτή τη -Ανατολική Εκκλησία μεταξύ των καλουμένων _Ενωτικών_ και των -_Ανθενωτικών_. Ουχ ήττον εν τοις μετά την σύνοδον χρόνοις τα -πράγματα εφαίνοντο καταλληλότατα, τω Πάπα προς επιχείρησιν -σταυροφορίας. - -Ο Ουνιάδης μετά τινας επιτυχείς τε και ατυχείς προς τον Σουλτάνον -πολέμους είχεν επιχειρήσει τω 1443 την λεγομένην _μακράν_ -στρατείαν, καθ' ήν εντός πέντε μηνών προήλασεν από Πέστης μέχρι -του Αίμου, λαμπράς νικήσας νίκας εναντίον των Τούρκων. Ο -Σουλτάνος καταπονηθείς υπό των διηνεκών στρατειών και καμφθείς -υπό των ατυχιών έστερξεν ειρήνην περιορίζουσαν εν Ευρώπη το -κράτος αυτού εις τας εντεύθεν του Αίμου χώρας. Αλλά τότε η παπική -αυλή εκίνησε πάντα λίθον ίνα ακυρωθή η ειρήνη διά νέας στρατείας -ή σταυροφορίας γενομένης υπό του βασιλέως των Ούγγρων Λαδισλάου -Δ' ής μετέσχον και πολλοί μικροί ηγεμόνες άλλων ευρωπαϊκών -κρατών. Αλλ' η νέα αύτη στρατεία, καθ' ήν Βενετοί και Γενουαίοι -απιστήσαντες προς τας γενομένας προς τους χριστιανούς συμφωνίας -διά του στόλου, όν έπεμψαν εις τον Βόσπορον ίνα μεταβιβάσωσι τον -σταυροφορικόν στρατόν εις την Ασίαν, διεβίβασαν, επί αδροτάτοις -πορθμείοις εις την Ευρώπην τον στρατόν του Σουλτάνου, απέληξεν -εις την φοβεράν παρά την Βάρναν καταστροφήν των Σταυροφόρων -(1444), καθ' ήν έπεσεν ηρωικώς ο βασιλεύς Λαδίσλαος. Αλλ' ο -Σουλτάνος και μετά την νίκην δεν επήλθε κατά της -Κωνσταντινουπόλεως, περισπώμενος νυν υπό του ήρωος Σκενδέρμπεη. -Τρεις στρατείαι μετά μεγάλων στρατών γενόμεναι εναντίον του -Σκενδέρμπεη, του αμυνομένου εν τοις όρεσι της Αλβανίας εναντίον -των Τούρκων απέτυχον οικτρώς, απερρίφθησαν δε πάσαι αι του -Σουλτάνου προτάσεις περί αναγνωρίσεως του Αλβανού ήρωος ως -υποτελούς τω Σουλτάνω ηγεμόνος της Αλβανίας. Μικρόν μετά την -αποτυχίαν της τρίτης στρατείας ετελεύτησεν ο Σουλτάνος τω 1451, -δύο δ' έτη πρότερον είχε τελευτήσει εν Κωνσταντινουπόλει ο -αυτοκράτωρ Ιωάννης Η'. Διάδοχος του αυτοκράτορος Ιωάννου μη -καταλιπόντος υιόν εγένετο επινεύσει του Σουλτάνου ο αμέσως -νεώτερος αδελφός αυτού Κωνσταντίνος, ο τέως ως δεσπότης άρχων των -εν Πελοποννήσω Ελληνικών κτήσεων, όστις κατέλιπε νυν τας κτήσεις -ταύτας εις τους αδελφούς αυτού Θωμάν και Δημήτριον. - - - -ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΗ'. - -Ο ΑΥΤΟΚΡΑΤΩΡ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΙΑ' (1449-1453) -Ο ΠΑΛΑΙΟΛΟΓΟΣ ΚΑΙ Ο ΣΟΥΛΤΑΝΟΣ ΜΩΑΜΕΘ -Β' (1451-1480) - - - -1. Πολιορκία και άλωσις της Κωνσταντινουπόλεως. Κατάλυσις -οριστική του Ελληνικού κράτους. - -Η επί του Ιωάννου Η' και του Μουράτ Β' αμφίβολος μεταξύ των δύο -κρατών κατάστασις έλαβεν οριστικήν εξέλιξιν και το μοιραίον αυτής -τέλος επί των διαδόχων αυτών, του αυτοκράτορος Κωνσταντίνου ΙΒ' -και του Σουλτάνου Μωάμεθ Β'. Ο νέος Σουλτάνος, καίπερ νεαρώτατος -την ηλικίαν (202), οξύς ών την φύσιν και ιταμός τον χαρακτήρα -ενεφορείτο ακαθέκτου ορμής προς ενέργειαν και επιτυχίαν, -κατεχόμενος ιδίως υπό φλογεράς επιθυμίας και πόθου να καταλάβη -την Κωνσταντινούπολιν, προ ουδενός δ' υποχωρών άλλοθεν -παρεμβαλλομένου κωλύματος ή αντιπερισπασμού. Εξ άλλου ο -Κωνσταντίνος έχων βαθείαν και τελείαν συνείδησιν της θέσεως -εαυτού και του κράτους, ων αξιοπρεπής τον χαρακτήρα, ηρωικός το -φρόνημα, γενναίος την ψυχήν και την καρδίαν, ευσεβής προς τον -Θεόν και μεγάθυμος προς τους υπηκόους, υπερέχων εν πάσι τούτοις -πάντων των εκ του οίκου των Παλαιολόγων αυτοκρατόρων, ευθύς εξ -αρχής της βασιλείας αυτού προς ένα μόνον απέβλεπε σκοπόν, να -βασιλεύση εντίμως και αξιοπρεπώς, μη κατορθών δε τούτο να πέση -εντίμως και ενδόξως, ουχί δε να παρατείνη διά ταπεινώσεων -διηνεκών αρχήν και κράτος άδοξον και ταπεινόν. Εννοείται ότι -μεταξύ ηγεμόνων τοιούτων, ών ο μεν εφαίνετο φύσει πεποιημένος ίνα -καταστρέφη, ο δε εκ φύσεως και εκ του ήθους του χαρακτήρος αυτού -προωρισμένος να πέση και καταστραφή ενδόξως, δεν ηδύνατο να -υπάρχη μακρά ειρήνη και συνεννόησις. Και ο μεν Σουλτάνος μεθ' -όλην την ειρηνικότητα και διαλλακτικότητα, ήν κατά τας πρώτας -ημέρας της βασιλείας αυτού έδειξεν, εδράξατο της πρώτης αφορμής -ίνα φανή απηνής πολέμιος, ο δε αυτοκράτωρ ευθύς εξ αρχής έδειξε -προς τον νέον Σουλτάνον, ότι εις ουδέν ηδύνατο να υποχωρήση αυτώ -άπαδον προς την τιμήν, την αξιοπρέπειαν και το καθήκον. - -Και ο μεν Σουλτάνος από της αρχής της βασιλείας αυτού εφρόντιζε -διηνεκώς περί της αναγκαίας προς κατάληψιν της Κωνσταντινουπόλεως -παντοίας παρασκευής• ο δε βασιλεύς Κωνσταντίνος ενδελεχώς -εφρόντιζε και ούτος περί παρασκευής αμύνης κρατεράς επισκευάζων -τα τείχη και τα οχυρώματα, περί προμηθείας σίτου επαρκούς εν -καιρώ της πολιορκίας, πέμπων τα πλοία εις το Αιγαίον προς -προμήθειαν τροφών, ενισχύων τον μικρόν αυτού στόλον εκ των -ενόντων, διαπραγματευόμενοι δε και προς τον Πάπαν και προς τους -ευρωπαίους ηγεμόνας περί αποστολής βοηθείας και προσελκύων διά -των ιδίων ενεργειών φιλέλληνας εθελοντάς μαχητάς εκ διαφόρων -χωρών της Ευρώπης. - -Ο Σουλτάνος ήρξατο τω 1452 αποτόμως να μετέρχηται εχθρικήν και -προκλητικήν πολιτικήν κτίζων φρούρια επί της ευρωπαϊκής όχθης του -Βοσπόρου εν τω στενωτάτω μέρει του πορθμού τούτου (το νυν έτι -καλούμενον Ρούμελη-χισσάρ = Ευρωπαϊκόν φρούριον απέναντι του υπό -του Βαγιαζίτ Α' επί της Ασιατικής όχθης εκτισμένου φρουρίου, του -καλουμένου έτι νυν Ανατολού-χισσάρ = Ανατολικόν φρούριον), ίνα -στερήση την Κωνσταντινούπολιν πάσης προς τον Εύξεινον -συγκοινωνίας και της εκείθεν επισιτίσεως, πέμπων συγχρόνως τον -στρατηγόν αυτού Τουραχάν (το δεύτερον νυν) εις Πελοπόννησον, ίνα -κωλύση πάσαν εκείθεν βοήθειαν εις την Κωνσταντινούπολιν. Τα περί -τον Βόσπορον υπό των Τούρκων γενόμενα, προκαλέσαντα την -διαμαρτυρίαν του βασιλέως ως παραβιάζοντα τα δικαιώματα αυτού, -και τα άλλα μετά της πράξεως εκείνης συνδεόμενα εναντίον των εν -τοις περιχώροις της πόλεως Ελλήνων αδικήματα αυτών επήνεγκον την -διακοπήν των σχέσεων. Τέλος δε ο αυτοκράτωρ κηρύξας τω Σουλτάνω -αξιοπρεπώς ότι ανέθετε την τύχην της πόλεως εις τας χείρας του -Θεού, διέταξε να κλεισθώσιν αι πύλαι (1452), ο δε Σουλτάνος άνευ -επισήμου κηρύγματος πολέμου επήλθε μετά μεγάλου στρατού (240-260 -χιλ. ανδρών) πεζικού και ιππικού και μετά πυροβολικού ισχυρού ως -προς τους τότε χρόνους και στόλου μεγίστου εναντίον της πόλεως -(1453). Η πολιορκία ήρξατο τη Παρασκευή της εβδομάδος της -Διακαινησίμου (7 Απριλίου) και διήρκεσε μέχρι της μετά την -Κυριακήν των Αγίων Πάντων Τρίτης (29 Μαΐου), ήτοι ημέρας 52. Κατά -ταύτην ο πεζικός στρατός των Τούρκων κατέλαβε πάσαν την γραμμήν -των χερσαίων τειχών από της Προποντίδος μέχρι του Κερατίου κόλπου -και τα ύπερθεν του κόλπου τούτου απέναντι της πόλεως υψώματα του -Πέραν (ο Γαλατάς κατείχετο έτι υπό Γενουαίων ως ιδιαιτέρα -αυτοτελής αποικία και πολιτεία τούτων). Κατά την γραμμήν δε -ταύτην απέναντι των πυλών ιδρύθησαν και τα πυροβολεία. Ο δε από -400 και επέκεινα μεγάλων και μικρών πλοίων συγκείμενος Οθωμανικός -στόλος κατέλαβε το στόμιον του Κερατίου κόλπου μη δυνάμενος να -εισέλθη εις αυτόν ένεκα της φραττούσης την είσοδον σιδηράς -αλύσεως (σ. 243). Απέναντι των κολοσσιαίων τούτων κατά γην και -κατά θάλασσαν επιθετικών δυνάμεων του Σουλτάνου, αι αμυντικαί -δυνάμεις των πολιορκουμένων ανήρχοντο κατά γην εις 7 περίπου -χιλιάδας μαχητών (τούτων 4,969 ήσαν Έλληνες, οι λοιποί 2,000 -διάφοροι Ευρωπαίοι, το μεν πλείστον Ιταλοί (300-500 Γενουαίοι), -ολίγοι δε Γερμανοί και Ισπανοί), κατά θάλασσαν δε συνέκειντο εκ -δεκάδος πλοίων ελληνικών και Ιταλικών, ών τινα μάλιστα (4 -αυτοκρατορικά) έλειπον έτι εν τω Αιγαίω, καθ' όν χρόνον ήρξατο η -πολιορκία. Και πυροβόλα είχον επί των τειχών οι πολιορκούμενοι, -αλλά ταύτα πολύ ολίγην φθοράν επέφερον τοις πολεμίοις, ήσσονα της -υπό του πυροβολικού τούτων επιφερομένης εις τα τείχη. Καθόλου δε -το πυροβολικόν δεν ήσκησε σημαντικήν ροπήν επί τας τύχας του -πολέμου. Γενικός αρχηγός της αμύνης μετά τον αυτοκράτορα διωρίσθη -ο των Γενουαίων εθελοντών αρχηγός ο εξ ευγενούς οίκου της -πατρίδος αυτού καταγόμενος Ιωάννης Λόγγος Ιουστινιανός (De -Giustiniani), υπ' αυτόν δε ήσαν τεταγμένοι και οι άλλοι αρχηγοί, -το πλείστον Ευρωπαίοι, εν οίς ο Γερμανός Ιωάννης Γράουτ -αμυνόμενος εν τη πύλη της Καλιγαρίας εποιείτο χρήσιν του (το -ύστατον νυν εν τη ιστορία αναφερομένου) υγρού πυρός. Ο Σουλτάνος -αποφεύγων εν αρχή πάσαν κατά των τειχών έφοδον ηρκείτο εις -τακτικήν πολιορκίαν. Αλλ' αύτη κατά θάλασσαν ήτο πάντοτε ατελής, -του οθωμανικού στόλου μη εισερχομένου εις τον λιμένα (τον -Κεράτιον κόλπον). Αλλά γεγονός τι κατά θάλασσαν, καταστρεπτικόν -άμα δε και επαισχυντότατον αποβάν εις τον Οθωμανικόν στόλον -ενέπνευσεν εις τον Σουλτάνον βουλήν τολμηράν επενεγκούσαν τον -στενόν από του λιμένος αποκλεισμόν της πολιορκουμένης πόλεως. Τη -15 Απριλίου, ενώ ο από 400 πλοίων συγκείμενος Οθωμανικός στόλος -εστάθμευεν εν μεγάλη γραμμή προ της εισόδου του Κερατίου κόλπου, -εφάνησαν πέντε πλοία χριστιανικά (ων τα τέσσαρα Γενουαία και το -πέμπτον αυτοκρατορικόν, υπό την διοίκησιν του γενναίου πλοιάρχου -Φλαντανελλά, εκ των πεμφθέντων εις το Αιγαίον προς προμήθειαν -τροφών). Μάτην ο εκατονταπλάσιος σχεδόν Οθωμανικός στόλος -επειράθη να κωλύση την εις τον λιμένα είσοδον των πέντε πλοίων. -Εν τη συγκροτηθείση τότε ναυμαχία (ενώπιον του από της παραλίας -του Γαλατά εκ μικράς αποστάσεως θεωμένου Σουλτάνου) ο Οθωμανικός -στόλος έπαθεν ήτταν αισχίστην, αποβαλών ουκ ολίγα πλοία -βυθισθέντα υπό των εκ των χριστιανικών πλοίων ριπτομένων λίθων ή -καέντα υπό των εκ των αυτών πλοίων ριπτομένων ευφλέκτων υλών. Ο -Έλλην πλοίαρχος Φλαντανελλάς και οι Γεννουαίοι Κατάνεος, Νοβάρρας -και Βαλανιέρος ετέλεσαν εκείνην την ημέραν θαύματα ανδρείας και -τα πλοία αυτών βοηθούμενα υπό του ανέμου εισήλθον εις τον λιμένα -αρθείσης της αλύσεως και πάλιν τεθείσης προς αίσχος του ηττημένου -και υποχωρήσαντος τουρκικού στόλου. - -Ο Σουλτάνος εν τη οργή και μανία αυτού επί τη αισχρά αποτυχία -συνέλαβε το τολμηρότατον μεγαλουργόν σχέδιον να μετενέγκη τα -πλοία κατά γην από του Βοσπόρου εις τον Κεράτιον κατασκευάσας -οδόν ξυλίνην διά των ύπερθεν του Διπλοκιονίου και Γαλατά και -Πέραν υψωμάτων, αληλιμμένην διά λιπαρών ουσιών. Το μέγα τούτο -έργον εκτελέσας (βοηθεία, ως υποτίθεται, των Γενουαίων) εν μια -νυκτί μετεβίβασεν εν τω λιμένι 70 πλοία. Μάτην οι πολιορκούμενοι -μετά την πρώτην έκπληξιν επειράθησαν δις να καύσωσι τον στόλον -τούτον. Αι απόπειραι απέτυχον μετά μεγάλης φθοράς ανθρώπων, ιδίως -Ιταλών, και η πόλις επολιορκήθη νυν στενώς και κατά θάλασσαν. -Τότε ο Σουλτάνος, αφού παρήλθον ήδη 7 εβδομάδες από της ενάρξεως -της πολιορκίας και ρήγματα πολλά εγένοντο εν τω τείχει, απεφάσισε -να επιχειρήση την έφοδον. Αλλά προ τούτου έπεμψε κήρυκα προς τον -αυτοκράτορα (16 Μαΐου) προτείνων αυτώ την ειρηνικήν παράδοσιν της -πόλεως επί τω όρω της ασφαλείας της ζωής και της περιουσίας των -κατοίκων, της ασφαλούς εξόδου του αυτοκράτορος μετά της -ακολουθίας αυτού και ανταλλαγής της αρχής της Κωνσταντινουπόλεως -αντί της Πελοποννήσου, ής έμελλε να αναγνωρίση αυτόν ο Σουλτάνος -ανεξάρτητον ηγεμόνα. Αλλ' εν τω υπό την προεδρίαν του -αυτοκράτορος συγκροτηθέντι συμβουλίω υπερίσχυσεν η φωνή της -απεγνωσμένης μετά τιμής και δόξης μέχρις εσχάτων αντιστάσεως. - -Ο ανώτατος όρος των παραχωρήσεων του αυτοκράτορας ήτο η πληρωμή -φόρου, αν ο Σουλτάνος απεχώρει εκών της πόλεως. «_Το δε την πόλιν -παραδούναι_, είπε τω κήρυκι, _ούτε εμόν εστιν, ούτ' άλλον των -κατοικούντων ενταύθα• κοινή γαρ γνώμη πάντες αυτοπροαιρέτως -αποθανούμεθα μη φειδόμενοι της ζωής ημών»_. - -Ο Σουλτάνος τότε ανήγγειλεν εις όλον το στρατόπεδον αυτού την -επικειμένην έφοδον, κηρύττων ότι παρέδιδεν, εν περιπτώσει -καταλήψεως της πόλεως, πάσας τας εν αυτή κινητάς ουσίας και τους -ανθρώπους αυτής εις τον στρατόν, φυλάσσων εαυτώ μόνον τα τείχη -και τας οικοδομάς. Συγχρόνως δε αμοιβαί μεγάλαι και τιμάρια -(σανδζάκια σελ. 267) επηγγέλλοντο εις τους πρώτους αναβησομένους -επί τα τείχη, και τα ηθικά ελατήρια του θρησκευτικού φανατισμού -εξηγείροντο υπό των δερβισών, προαγγελλόντων ανά το στρατόπεδον -ταγαθά του παραδείσου εις τους μέλλοντας να στεφθώσι διά στεφάνων -μαρτύρων (203). Το κήρυγμα εγένετο τη 26 Μαΐου, και ο στρατός -μετά μεγάλου φανατισμού παρεσκευάσθη εις την έφοδον, ήτις ήρξατο -τη 29 Μαΐου περί τον όρθρον. Ο αυτοκράτωρ Κωνσταντίνος αγρυπνήσας -καθ' όλην εκείνην την νύκτα ήκουσε κατανυκτικώς της ιεράς -ακολουθίας και της όλης λειτουργίας εν τω ναώ της του Θεού -Σοφίας, το ύστατον νυν ηχησάντων εν αυτώ ύμνων και δεήσεων και -ωδών ικετευτικών χριστιανικών (204). Αφού δε μετέλαβε των -αχράντων μυστηρίων παρασκευαζόμενος εις την υπερτάτην υπέρ της -πίστεως και της πατρίδος διά βασιλικού θανάτου θυσίαν, απηύθυνε -λόγον κατανυκτικώτατον τοις Έλλησι προμάχοις της πόλεως αναθέτων -εις την ανδρείαν αυτών του «τεταπεινωμένου σκήπτρου» αυτού την -ανόρθωσιν και την άμυναν της κοσμοκρατείρας πόλεως, της χαράς -πάντων των Ελλήνων (205). Εν τέλει εζήτησε συγγνώμην δι' όσα ως -ανθρώπος δυσηρέστησε τινί προσφωνήσας δε και τους φιλέλληνας και -αποχαιρετίσας πάντας μεταβαίνοντας εις τον τόπον του καθήκοντος -περιήλθεν άπαντα τον περίβολον των τειχών έφιππος επισκοπών τα -πάντα και θαρρύνων πάντας εις το καθήκον. Κατά την πρώτην δε του -πετεινού κραυγήν προ της ενάρξεως της εφόδου ευρέθη εν τη θέσει -αυτού ως πολεμιστού εν τω παρά τη πύλη του Ρωμανού στρατηγείω, -ένθα ην ο Ιουστινιανός. Η μετά μεγάλης ορμής αρξαμένη και μετά -μεγάλης ανδρείας καθ' όλην την γραμμήν αποκρουσθείσα έφοδος -διήρκεσε τέσσαρας ώρας. Ο αυτοκράτωρ, ο Ιουστινιανός και πάντες -Έλληνες τε και φιλέλληνες αρχηγοί και μαχηταί ημύνοντο -γενναιότατα. Αλλ' η ουχί πολύ καιρία πληγή, ήν κατά την κρίσιμον -στιγμήν έλαβεν ο Ιουστινιανός και ής ένεκεν ουχί λίαν γενναίως -κατέλιπε την θέσιν, και η ανυπόστατος φήμη η διαδοθείσα εν τω -στρατηγείω περί της εισόδου των Τούρκων εις την πόλιν αλλαχού των -τειχών, εχαλάρωσεν επί στιγμήν την άμυναν. Τούτο δε νοήσας ο -Σουλτάνος έτι μάλλον ενέτεινε τας δυνάμεις αυτού. Ο αυτοκράτωρ -και οι περί αυτόν ετέλεσαν θαύματα ανδρείας, αλλά κατά μικρόν τα -στίφη των Τούρκων κατέκλυσαν τα τείχη, και ο αυτοκράτωρ ιδών -πάντας τους περί εαυτόν πίπτοντας ενόησε το επελθόν φοβερόν τέλος -και μη θέλων να επιζήση τη καταστροφή εφώνησεν αν υπάρχει -χριστιανός να αποκόψη την κεφαλήν αυτού. Και χριστιανός μεν -ουδείς ευρίσκετο, δύο δε πολέμιοι ορμήσαντες επλήγωσαν αυτόν -θανασίμως χωρίς να γινώσκωσι την ιδιότητα αυτού. Ούτω δε ο νεκρός -των τελευταίων Ελλήνων αυτοκρατόρων έκειτο αφανής εν μέσω των -πολλών πτωμάτων, εωσού ο Σουλτάνος μετά την εις την πόλιν είσοδον -εφρόντισε να εύρη αυτόν. Ευρεθέντος δε του πτώματος και -αναγνωρισθέντος υπό του αιχμαλώτου συλληφθέντος μεγάλου ναυάρχου -Νοταρά, η μεν κεφαλή αποκοπείσα και βαλσαμωθείσα επέμφθη υπό του -Σουλτάνου εις τας μεγάλας μωαμεθανικάς πόλεις ως τρόπαιον, ο δε -κορμός ετάφη μετά βασιλικών τιμών. - -Οι Τούρκοι εισελάσαντες εις την πόλιν ολιγίστους έσφαξαν και -τούτους αντιστάντας ενόπλως. Πάσαι νυν αι οικίαι κατελήφθησαν υπό -των αγρίων πορθητών και ελεηλατήθησαν, οι δε ενοικούντες -εξηνδραποδίσθησαν. Το πολύ του πλήθους ανδρών τε και γυναικών και -παίδων κατέφυγεν εν τη απογνώσει αυτού εις τον ναόν της Αγίας -Σοφίας ως εις ασφαλή τόπον. Αλλά μετ' ολίγον αι πύλαι του ναού -ηνοίχθησαν διά των πελέκεων των γιανιτσάρων και πάντες οι εν αυτώ -εξηνδραποδίσθησαν. Αυτός δε ο ναός, «ο παμμέγιστος εκείνος ναός -και θειότατος της του Θεού Σοφίας, ο ουρανός ο επίγειος, ο θρόνος -της δόξης Θεού, το χερουβικόν όχημα και στερέωμα δεύτερον, η Θεού -χειρών ποίησις, το θέαμα και έργον άξιον, το πάσης γης αγαλλίαμα, -ο ωραίος και ωραίων ωραιότερος» εγυμνώθη παντός κοσμήματος αυτού, -και μετεβλήθη εις τόπον πάσης ακολασίας και βδελυρίας των -οργιαζόντων επί τη νίκη πορθητών και βεβηλωθείς την ημέραν -εκείνην τοις χριστιανοίς ηγιάσθη τοις μωαμεθανοίς μεταβληθείς υπό -του Μωάμεθ Β', μεταβάντος εις αυτόν απ' ευθείας μετά την εις την -πόλιν είσοδον, εις προσευκτήριον μωαμεθανικόν. Πάντες σχεδόν οι -κάτοικοι της Κωνσταντινουπόλεως εξηνδραποδίσθησαν και -εξηφανίσθησαν διασκορπισθέντες μέχρι των εσχατιών του Οθωμανικού -Κράτους. Μετά τριήμερον λεηλασίαν και εντελή ερήμωσιν της πόλεως, -ο Σουλτάνος επέτρεψεν ελευθέραν οίκησιν εις χριστιανούς. Αφού δε -κατέστησεν αυτήν πρωτεύουσαν του κράτους αυτού (και κατώκισεν -έπειτα διά πολλών κατοίκων εξ άλλων πόλεων βία μετοικιζομένων), -επέτρεψε τοις Έλλησι να εκλέξωσι Πατριάρχην μέλλοντα να κυβερνήση -την Εκκλησίαν καθ' όλα τα υπό της μωαμεθανικής θρησκείας -παρεχόμενα τοις Χριστιανοίς δικαιώματα. Ούτω το έθνος το -πολιτικώς υποδουλωθέν έλαβε δικαίωμα και δύναμιν ανεκτής υπάρξεως -και δημιουργίας νέου ιστορικού βίου αποτελούντος την περίοδον της -Ελληνικής ιστορίας την καλουμένην Τουρκοκρατίαν. Ο Σουλτάνος -κατέλυσε μετ' ολίγα έτη (1458) και το εν Πελοποννήσω κράτος των -Παλαιολόγων δεσποτών Θωμά και Δημητρίου, τω δε 1461 κατέλυσε και -το Φραγκικόν κράτος των Αθηνών και την ελληνικήν αυτοκρατορίαν -της Τραπεζούντος (1466). Ούτω δε προ του τέλους έτι του 15 αιώνος -πάσαι αι Ελληνικαί χώραι, άπας ο Ελληνισμός, πλην των εις το -Βενετικόν κράτος υπαγομένων νήσων (των Ιονίων νήσων, της Κρήτης -και της Κύπρου) καί τινων πόλεων εν Πελοποννήσω και εκτός αυτής -και της Ρόδου, υπετάγη εις το Οθωμανικόν κράτος (206). - - - -ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΘ'. - -ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΑΠΟ ΤΟΥ 11 -ΜΕΧΡΙ ΤΟΥ 15 ΑΙΩΝΟΣ - - - -1. Η Γερμανία από του 11 μέχρι του 15 αιώνος. - -{291} Εν Γερμανία την τω 1024 εκλιπούσαν δυναστείαν των Σαξόνων -βασιλέων και αυτοκρατόρων (σελ. 153) διεδέξατο η των Σαλίων ή -Φραγκωνίων καλουμένων βασιλέων και αυτοκρατόρων. Ταύτης αρχηγός -εγένετο ο Κορράδος Β' (1024-1039), περί ού εγένετο λόγος εν τοις -περί της θείας Εκεχειρίας ειρημένοις (σελ. 173) και μετά τούτον -ήρξαν ο Ερρίκος Γ' (1039-1056), μεγάλην περιάψας δύναμιν εις το -Γερμανικόν Βασίλειον, επιβαλών δε την κυριαρχίαν την Γερμανικήν -εις την Βοημίαν και Ουγγαρίαν• ο τούτου υιός και διάδοχος Ερρίκος -Δ' (1056-1106) περιβόητος γενόμενος ένεκα της μακράς και δεινής -προς τον πάπαν Γρηγόριον Ζ' έριδος, και ο τούτου υιός Ερρίκος Ε' -(1106-1125). Μετά τον Ερρίκον Ε' εκλιπόντος του οίκου του Σαλίου, -και μετά την παροδικήν αρχήν του Λοθαρίου Β' του Σαξονικού (1125- -1137), έλαβε την βασιλικήν και αυτοκρατορικήν αρχήν ο οίκος ο -Ουενσταουφανικός (Hohenstaufen), ού αρχηγέτης εγένετο ο Κορράδος -Γ' (1137-1152), μετά τούτον δε βασιλεύς και αυτοκράτωρ εγένετο ο -γνωστός ημίν εκ της ιστορίας της Γ' σταυροφορίας Φρειδερίκος Α' ο -Βαρβαρόσσας (Ερυθροπώγων, 1152-1190). Ο τούτου υιός Ερρίκος ΣΤ' -(1190-1197) λαβών εις γάμον την θυγατέρα (Κωνσταντίαν) του -Νορμανδού βασιλέως της Κάτω Ιταλίας και Σικελίας Γουλιέλμου Α', -την μόνην κληρονόμον του οίκου τούτου, περιεποίησε το κράτος -τούτο εις τον Ουενσταουφανικόν οίκον, και ο εκ του γάμου τούτου -γεννηθείς γνωστός ημίν αυτοκράτωρ Φρειδερίκος Β' (σελ. 240) ην -κυρίαρχος του βασιλείου τούτου. Αλλ' εν Γερμανία τον Ερρίκον ΣΤ' -δεν διεδέξατο ευθύς ο Φρειδερίκος Β', αλλά την ενταύθα αρχήν την -βασιλικήν και αυτοκρατορικήν ημφισβήτησαν προς αλλήλους δι' -εμφυλίων πολέμων επί τινα χρόνον ο του Ερρίκου ΣΤ' αδελφός -Φίλιππος της Σουηβίας (1197-1208) και ο εκ του οίκου των Ουέλφων -ή Γουέλφων (207) Όθων Δ' δουξ της Βρυνσβίκης (1197-1215). Τον -Φρειδερίκον Β' (1215-1250) τον μετά τον θάνατον του Όθωνος Δ' -(1215) επαναγαγόντα αύθις την βασιλείαν εις τον οίκον τον -Ουενσταουφανικόν διεδέξατο ο υιός αυτού Κορράδος Δ' (1250-1254) -κυρίως εν τη Κάτω Ιταλία και Σικελία. Αλλ' ήδη τω 1245 ο πάπας -Ιννοκέντιος Γ' περιελθών εις διάστασιν προς τον Φρειδερίκον Β' -είχε κηρύξει αυτόν έκπτωτον του αυτοκρατορικού αξιώματος. Έκτοτε -δε μέχρι του 1273 ήρισαν πολλοί περί του αυτοκρατορικού -αξιώματος, μετά δε τον θάνατον του Κορράδου Δ' επήλθεν η λεγομένη -μακρά μεσοβασιλεία (1254-1274), καθ' ήν ουδείς των ηγεμόνων -(ούτοι ήσαν ο από του 1248 ήδη εκλεγείς Γουλιέλμος ο Ολλανδικός, -ο Αλφόνσος Ι' της Καστιλίας και ο του βασιλέως της Αγγλίας -Ερρίκου Γ' αδελφός Ριχάρδος ο κόμης Κορνουαλλίας) των εκλεγέντων -υπό των διηρημένων προς αλλήλους εκλεκτόρων (σημ. 115) κατέλαβε -πράγματι την αρχήν. {292} Τέλος δε τω 1273 οι εκλέκτορες εξέλεξαν -ως βασιλέα και αυτοκράτορα τον από Ελβετίας καταγόμενον (από του -πύργου Άψβουργ, Habsburg) Ροδόλφον κόμητα Αψβούργου, έχοντα -ελαχίστας κτήσεις εν Ελβετία και Αλσατία. Αλλ' ο Ροδόλφος -γενόμενος αυτοκράτωρ κατώρθωσε να σχηματίση ιδιαίτερον κράτος -Αψβουργικόν (δουκάτον Αυστρίας) εν τη νυν χώρα της ιδιαιτέρας -Αυστρίας, όπερ επί των διαδόχων αυτού δουκών της Αυστρίας, ών οι -πλείστοι εξελέγησαν και αυτοκράτορες, αυξηθέν εγένετο το μέγα -Αψβουργικόν κράτος το καλούμενον Αυστριακόν εκ της κοιτίδος αυτού -Αυστρίας, μεθ' ού κατά τον 15 αιώνα ηνώθησαν και τα βασίλεια της -Βοημίας και της Ουγγαρίας διά συνοικεσίων και κληρονομιών -(εντεύθεν το παροιμιωδώς λεγόμενον bella gerant alii• tu felix, -Austria, nube!) Οι Αψβούργοι διετήρησαν το αυτοκρατορικόν αξίωμα -(το αξίωμα δηλονότι Γερμανού βασιλέως και Ρωμαίου αυτοκράτορος), -πλήν τινων διαλειμμάτων, μέχρι του 1804. - -2. Η Ιταλία από του 11 μέχρι του 15 αιώνος. - -Το κατά τον 11 αιώνα εν τη Κάτω Ιταλία και τη Σικελία ιδρυθέν -κράτος των Νορμανδών (όπερ, εν παρόδω ρητέον, εντός σμικρού -εξερρωμανίσθη και εξιταλίσθη) περιήλθε περί τας αρχάς του 13 -αιώνος εις τον Γερμανικόν Ουενσταουφανικόν οίκον (σελ. 291), από -δε τούτου περί τα μέσα του αυτού αιώνος μετέβη εις τον Γαλλικόν -οίκον τον Ανδεγαυικόν (σελ. 291), όστις μετά τον Σικελικόν -Εσπερινόν (σελ. 255) την μεν Σικελίαν απώλεσε καταληφθείσαν υπό -του Ισπανικού Αραγωνικού οίκου, εν δε τη Κάτω Ιταλία διετηρήθη -έτι επί τινα χρόνον, εωσού μετά πολλάς μεταβολάς των πραγμάτων -περιήλθε και αύτη κατά τον 15 αιώνα εις τον οίκον τον Αραγωνικόν -και ηνώθη μετά του ηνωμένου κράτους της Ισπανίας. - -Εν δε τη λοιπή Ιταλία, τη τε Άνω και Μέση (της Μέσης Ιταλίας -μέρους, ως γνωστόν, ήρχεν ο Πάπας), τη υπαγομένη εις το Άγιον -Γερμανορρωμαϊκόν κράτος, ιδίως εν ταις πόλεσι Μεδιολάνω, Βονωνία, -Φλωρεντία, ήρξατο από των μέσων του 10 αιώνος (επί του -Φρειδερίκου Α') κίνημα αντιγερμανικόν και αυτονομιστικόν, εξ ού -παρήχθησαν ελεύθεραι πολιτείαι δημοκρατικαί ανήκουσαι εις την -Γουελφικήν καλουμένην μερίδα. Αι πόλεις δε αύται εγένοντο εστία -υλικής αναπτύξεως και εθνικού βίου, πνευματικής και εθνικής -φιλολογίας Ιταλικής, ενώ αι Γιβελλινικαί καλούμεναι πόλεις (Πίσα, -Παυία και άλλαι) έμειναν πισταί εις τον αυτοκράτορα και ανέπτυξαν -περιωρισμένον αυτόνομον βίον. Πλην τούτου εν τη Άνω Ιταλία -επέδοσαν πολιτικώς δύο κατ' εξοχήν ναυτικαί πόλεις, η Βενετία -(σημ. 35 και 172) και η Γένουα, ιδρύσασαι πολλάς αποικίας εν τη -Ελληνική Ανατολή και δημιουργήσασαι (ιδίως η Βενετία) μέγα -αποικιακόν κράτος εν τη Μεσογείω και τω Αιγαίω. Αι Γουελφικαί -πόλεις Μεδιόλανον και Φλωρεντία κατά τον 15 αιώνα μετεβλήθησαν -εις _δουκάτα_ υπό ιδίους δουκικούς δυναστικούς οίκους (το μεν -Μεδιόλανον υπό οίκον Βισκόντι και είτα Σφόρτζα, η δε Φλωρεντία -υπό τον περίφημον οίκον των Μεδίκων) (208). - -3. Η Γαλλία από του 10 μέχρι του 15 αιώνος. - -Τον πρώτον Καπετίδην βασιλέα της Γαλλίας Ούγωνα μετά βασιλείαν 10 -ετών (987-997) διεδέξατο ο υιός αυτού Ροβέρτος (997-1031), ο -αφορισθείς υπό του Πάπα διότι ενυμφεύθη γυναίκα συγγενή τετάρτου -βαθμού. Τον Ροβέρτον διεδέξατο ο δευτερότοκος αυτού υιός (του -πρώτου τελευτήσαντος προ του πατρός) Ερρίκος Α' (1031-1060), -όστις ενυμφεύθη την θυγατέρα του «μεγάλου ηγεμόνος» της Ρωσίας -Βλαδιμήρου (σελ. 215) Άνναν. Τον Ερρίκον Α' διεδέξατο ο εκ του -ρηθέντος γάμου γεννηθείς Φίλιππος Α' (1060-1108), ού διάδοχος ήτο -ο υιός αυτού Λουδοβίκος ΣΤ' ο Παχύς (1108-1137). Από του -Λουδοβίκου ΣΤ' δε ήρξατο η βασιλεία εν Γαλλία να προσλαμβάνη -δύναμίν τινα πολιτικήν, περιστέλλουσα την πολυαρχίαν των -φεουδαρχών ή υποτελών, ενώ οι προ αυτού Καπετίδαι σκιάν μόνον -είχον υπερτάτης αρχής. Τον Λουδοβίκον ΣΤ' διεδέξατο ο γνωστός -ημίν εκ της ιστορίας της Β' Σταυροφορίας υιός αυτού Λουδοβίκος Ζ' -(1137-1180) και τούτον ο εκ της ιστορίας της Γ' Σταυροφορίας -γνωστός υιός αυτού Φίλιππος Β', ο επικαλούμενος Αύγουστος (1180- -1223). Ο τε Λουδοβίκος Ζ' και ο Φίλιππος Β' ύψωσαν σημαντικώς την -δύναμιν της γαλλικής μοναρχίας εν τε τω εσωτερικώ και τω -εξωτερικώ. Μετά τον Φίλιππον Β' εβασίλευσεν ο υιός αυτού -Λουδοβίκος Η' (1223-1226) και μετά τούτον ο γνωστός ημίν εκ της -ιστορίας των σταυροφοριών (σελ. 240) Λουδοβίκος Θ' ο Άγιος (1226- -1270). Τον μετά τον Λουδοβίκον βασιλεύσαντα υιόν αυτού Φίλιππον -Γ' (1270-1285) διεδέξατο ο τούτου υιός Φίλιππος Δ' ο Καλός (1285- -1314). Ούτος περιελθών εις σφοδροτάτην έριν προς τον Πάπαν ήγαγε -ταύτην εις νικηφόρον υπέρ αυτού τέλος, αναγκάσας τον Πάπαν να -μεταναστεύση εις την Γαλλίαν (Αβενιώνα), ένθα διήλθεν η παπική -αρχή την λεγομένην περίοδον της Βαβυλωνικής αιχμαλωσίας (ει και -τα έτη της λεγομένης εν Αβενιώνι παπικής αιχμαλωσίας ήσαν μόνον -67). Τον Φίλιππον Δ' διεδέξαντο κατά σειράν οι τρεις υιοί αυτού -Λουδοβίκος Γ (1314-1316), Φίλιππος Ε' (1316-1322) και Κάρολος Δ' -(1322-1328). Μετά των τριών τούτων αδελφών, ών ουδείς κατέλιπεν -υιόν ως διάδοχον, εξέλιπεν η πρώτη γραμμή του οίκου των Καπετιδών -και ήρξατο βασιλεύων πλάγιος κλάδος και ούτος εξ αρρενογονίας -(209), λεγόμενος Ουαλεσιανός (Valois) από του διαδεξαμένου τον -Κάρολον Δ' Φιλίππου ΣΤ' ανεψιού του Φιλίππου Δ' υιού του αδελφού -αυτού Καρόλου δουκός Ουαλεσίας). {295} Από του Φιλίππου ΣΤ' -άρχεται ο μέγας προς την Αγγλίαν πόλεμος ο καλούμενος -εκατονταετής, διαρκέσας δε πράγματι μετά μικρών διαλειμμάτων υπέρ -τα 100 έτη. Αλλά τα κατά τον πόλεμον τούτον θα εκτεθώσι διά -βραχυτάτων εν τη ιστορία της Αγγλίας. Τον Φίλιππσν ΣΤ' (1328- -1350) διεδέξατο ο υιός αυτού Ιωάννης ο Αγαθός (1350-1364), ο -νικηθείς και αιχμαλωτισθείς υπό των Άγγλων. Επί τούτου δε ήρξατο -η πρώτη των φοβερών εν Γαλλία εναντίον των Ευγενών επαναστάσεων -των αγροτών, καλουμένων εμπαικτικώς Ιακωβισμών (Jacqeries) -(210). Ο μετά τον Ιωάννην βασιλεύσας Κάρολος Ε' ο σοφός (1364- -1380) επολέμησεν επιτυχώς εναντίον των Άγγλων, αποκατέστησε δε -και εσωτερικώς εν Γαλλία την ισχύν του βασιλικού αξιώματος. Τον -Κάρολον Ε' διεδέχθη ο υιός αυτού Κάρολος ΣΤ' (1380-1422), εφ' ού -ο Έλλην αυτοκράτωρ Μανουήλ επεσκέψατο την Γαλλίαν (σελ. 274) και -λαμπράς έτυχε παρά του Καρόλου ΣΤ' υποδοχής. Αλλ' ο Κάρολος ΣΤ' -συχνώς περιπίπτων εις παραφροσύνην και μη δυνάμενος ισχυρώς να -κυβερνά έδωκεν αφορμήν εις πολλάς νέας εσωτερικάς έριδας και -εμφυλίους πολέμους, καθ' ούς οι Άγγλοι νικηφόροι προυχώρησαν -μέχρι Παρισίων, ούς και καταλαβόντες (1415) διάδοχον του Καρόλου -ΣΤ' εκήρυξαν αυτόν τον διάδοχον του Αγγλικού θρόνου (Ερρίκον τον -ΣΤ'), όστις και εστέφθη βασιλεύς εν Παρισίοις τω 1422. Αλλά τα -περί τούτων κάλλιον να εκτεθώσιν εν τη ιστορία της Αγγλίας. - -4. Ιστορία της Αγγλίας από της Νορμανδικής κατακτήσεως του 1066 -μέχρι του 15 αιώνος. - -Ο αρχηγός της Νορμανδικής δυναστείας της ιδρυθείσης τω 1066 εν -Αγγλία, ο Νορμανδός Γουλιέλμος Α' ο Κατακτητής εβασίλευσε μέχρι -του 1087. Εισήγαγε δε αυστηρόν φεουδαλικόν σύστημα εις την χώραν -καταλαβών πάσαν την γην και διανείμας ταύτην εις τους Νορμανδούς -αυτού και συστήσας εξ αυτών πολυπληθή φεουδαλικήν αριστοκρατίαν -στενώς μετά του θρόνου συνδεδεμένων. Διετήρησε δε ο Γουλιέλμος -και τας εν Γαλλία κτήσεις του οίκου αυτού, γενόμενος ως προς -αυτάς υποτελής του βασιλέως της Γαλλίας. Τον Γουλιέλμον Α' -διεδέχθη εν τη αρχή ο υιός αυτού Γουλιέλμος Β' (1087-1100) και -τούτον ο υιός αυτού Ερρίκος Α' (1100-1135). - -Ο Ερρίκος Α' λέγεται ότι έδωκε τον πρώτον χάρτην των ελευθεριών -(charta libertatum), τον αποτελούντα την βάσιν των ελευθεριών του -Αγγλικού λαού. Μετά τον Ερρίκον Α' μη έχοντα άρρενα διάδοχον, -μετά τινας περί του θρόνου έριδας μεταξύ της θυγατρός αυτού -Ματθίλδης (συζύγου του Γάλλου ευπατρίδου κόμητος Γοδεφρείδου -Ανδεγαυίας του επικαλουμένου Πλανταγενέτου) και του ανεψιού αυτού -Στεφάνου Blois επελθούσας, εβασίλευσεν ο Στέφανος (1135-1154), -και μετά τούτον ο της Ματθίλδης και του Γοδεφρείδου υιός Ερρίκος -Β' (1154-1189) γενόμενος αρχηγός του Πλανταγενετικού καλουμένου -βασιλικού οίκου της Αγγλίας. Ούτος διά του γάμου αυτού μετά της -πλουσιωτάτης εις φέουδα Γαλλίδος Ελεονόρας, της κομήσσης -Πικταυίας (Poitiers), προσέθηκε νέας κτήσεις εις τας εν Γαλλία -κτήσεις του Αγγλικού Νορμανδικού οίκου, και ούτως ο βασιλικός -οίκος της Αγγλίας κατέστη κύριος του ενός τρίτου της Γαλλίας, -κατέχων αυτάς ως υποτελής εις τους βασιλείς της Γαλλίας. Αι -τοιαύται μεταξύ των δύο κρατών και των βασιλικών αυτών οίκων -σχέσεις επήνεγκον έριδας και πολέμους μεταξύ αυτών και ιδίως τον -εκατονταετή καλούμενον (σελ. 295) πόλεμον. Τον Ερρίκον Β' -διεδέξατο ο υιός αυτού Ριχάρδος Α' ο θυμολέων (1189-1199), ο -γνωστός ημίν εκ της ιστορίας της Γ' Σταυροφορίας (σελ. 239). Του -Ριχάρδου διάδοχος εγένετο ο αδελφός αυτού Ιωάννης ο Ακτήμων -(1199-1214), ο δους τον «μέγαν χάρτην των ελευθεριών (magna -charta libertatum)». Επί του διαδόχου του Ιωάννου Α', Ερρίκου Γ' -(1214-1272) επανάστασις ευγενών εξηνάγκασε τον βασιλέα να ιδρύση -προς τη μέχρι τούδε υφισταμένη και εξ ευγενών απαρτιζομένη βουλή -των Λόρδων και την βουλήν των Κοινοτήτων. Ο του Ερρίκου Γ' δε -ισχυρός και φιλοπόλεμος διάδοχος Εδουάρδος Α' (1272-1307) -υπέταξεν εις το Αγγλικόν κράτος την μέχρι τότε ανυπότακτον -Ουαλλίαν (σελ. 153) και έδωκεν εις τον υιόν και διάδοχον αυτού -την προσωνυμίαν «πρίγκιψ της Ουαλλίας», ήν προσωνυμίαν φέρουσι -μέχρι νυν οι διάδοχοι του Αγγλικού θρόνου. Ο αυτός δε ηνάγκασε -και την Σκωτίαν νυν το πρώτον να αναγνωρίση την κυριαρχίαν της -Αγγλίας. Μετά την ασθενή και άδοξον βασιλείαν του Εδουάρδου Β' -(1307-1327), υιού και διαδόχου του Εδουάρδου Α', ο υιός και -διάδοχος αυτού Εδουάρδος Γ' (1327-1377) εβασίλευσεν ενδοξότατα, -αναγκάσας αύθις την Σκωτίαν να αναγνωρίση την αγγλικήν -κυριαρχίαν, και διεξήγαγε νικηφόρον πόλεμον εναντίον των Γάλλων, -άρξας ούτω του μνημονευθέντος εκατονταετούς μεταξύ των δύο χωρών -πολέμου. Εν τω πολέμω τούτω ενίκησε νίκην λαμπροτάτην εν Κρεσσύ -(1246) εναντίον του Φιλίππου ΣΤ', εν δε τη μάχη του Μωπερτουύ -(1356) νικήσας συνέλαβεν αιχμάλωτον τον βασιλέα Ιωάννην Α' και -διά της ειρήνης του Βρετινύ (1360) εγένετο κύριος του ημίσεος -σχεδόν της Γαλλίας. Επί του ασθενούς υιού και διαδόχου του -Εδουάρδου Γ' Ριχάρδου Β' (1377-1399) απώλοντο οι πλείστοι των -καρπών των λαμπρών νικών του Εδουάρδου Γ'. Αλλά μετά την ασθενή -βασιλείαν του διαδόχου του Ριχάρδου Β' (εκ πλαγίας γραμμής) -Ερρίκου Δ' (1399-1413), εξαδέλφου του Ριχάρδου Β', ανήλθεν εις -τον θρόνον ο του Ερρίκου Δ' υιός Ερρίκος Ε' (1413-1422). Ούτος -ανανεώσας τον προς την Γαλλίαν πόλεμον ενίκησεν εν Αζιγκούρ -(1415) νίκην ανοίξασαν αυτώ τας πύλας των Παρισίων και ηνάγκασε -τον βασιλέα της Γαλλίας Κάρολον ΣΤ' να αναγνωρίση (1420) ως -διάδοχον αυτού επί του Γαλλικού θρόνου αυτόν τον του Αγγλικού -θρόνου διάδοχον, υιόν του Ερρίκου Ε', Ερρίκον ΣΤ'. Ούτω δε ο τω -1422 μετά 2 έτη διαδεξάμενος επί του Αγγλικού θρόνου τον πατέρα -αυτού Ερρίκος ΣΤ' (βασιλεύς εν Αγγλία από του 1422 έως 1461) -ανήλικος έτι ων εστέφθη και βασιλεύς της Γαλλίας (αποθανόντος τω -αυτώ έτει και του Καρόλου ΣΤ'). Αλλά τότε ο του Καρόλου ΣΤ' υιός -Κάρολος Ζ' αποχωρήσας εις τας εκείθεν του Λείγηρος χώρας εξήγειρε -τους Γάλλους των χωρών τούτων εναντίον των Άγγλων και κηρυχθείς -βασιλεύς διεξήγαγε φοβερόν εναντίον των Άγγλων εθνικόν πόλεμον, -εν ώ εφάνη ως ηρωίς και προφήτις ένθους και η περίφημος Αυρηλιανή -παρθένος Ιωάννα Αρκία, εξάπτουσα τον εθνικόν ενθουσιασμόν των -Γάλλων. Και αύτη μεν συνελήφθη και εθανατώθη επί πυράς υπό των -Άγγλων αλλ' ο των Γάλλων εθνικός πόλεμος εστέφθη υπό τελείας -επιτυχίας. Οι Άγγλοι απώλεσαν πάσας τας εν Γαλλία κτήσεις αυτών -(1453) πλην της Καλαισίας (Calais), ο δε Κάρολος Ζ' εγένετο -κύριος και νόμιμος βασιλεύς απάσης της Γαλλίας. Ο εκατονταετής -καλούμενος πόλεμος ο διαρκέσας πλείονα των 100 ετών (1446-1453) -έληξε τω αυτώ έτει, καθ' ό εάλω η Κωνσταντινούπολις υπό των -Οθωμανών. Κατά τα τελευταία έτη της βασιλείας του Ερρίκου ΣΤ' -ήρξατο εν Αγγλία δεινός εμφύλιος πόλεμος μεταξύ των δύο πλαγίων -συγγενών οίκων περί διαδοχής του θρόνου (του Ερρίκου μη έχοντος -τέκνα), εξηκολούθησε δε σφοδρότατος και καταστρεπτικώτατος μετά -τον θάνατον του βασιλέως επί 24 έτη (1461-1485), εωσού τω 1485 ο -αμφοτέροις τοις ερίζουσιν οίκοις συγγενής Ερρίκος Ζ' Τουδώρ -(Θεοδωρίδης) κατισχύσας των αντιπάλων κατέπαυσε τον αγώνα ιδρύσας -τω 1485 δυναστείαν βασιλεύσασαν μέχρι του 1603, την δυναστείαν -των Τουδώρ ή Θεοδωριδών) (211). - -5. Αι άλλαι ευρωπαϊκαί χώραι από του 11 μέχρι του -15 αιώνος. - -Εν Ισπανία, αφού από του 11 αιώνος τα χριστιανικά κράτη έλαβον -οριστικώς υπεροχήν απέναντι του παρακμάσαντος χαλιφικού κράτους -των Ουμμεϊαδών, περιώρισαν κατά μικρόν το κράτος των Μωαμεθανών -εις τας νοτιωτάτας χώρας της χερσονήσου. Εκ των πολλών δε μικρών -χριστιανικών κρατών παρήχθησαν διά συγχωνεύσεως κατά τον 14 και -15 αιώνα δύο χριστιανικά κράτη, το της Καστιλίας και το της -Αραγωνίας. Ταύτα δε ενωθέντα περί το τέλος του 15 αιώνος διά του -γάμου του Φερδινάνδου του Καθολικού της Αραγωνίας (1479) και της -Ισαβέλλης της βασιλίσσης της Καστιλίας παρήγαγον το μέγα και -ηνωμένον Ισπανικόν κράτος των νεωτέρων χρόνων. Το μωαμεθανικόν -κράτος της Γρενάδας, το τελευταίον λείψανον του εν Ισπανία -κράτους των Αράβων, κατελύθη τω 1492 υπό της Ισαβέλλης. - -Μετά του ηνωμένου κράτους της Ισπανίας δεν ηνώθη, αλλ' ανεπτύχθη -καθ' εαυτό και ενισχυθέν κατά μικρόν απετέλεσε κατά τον 14 και 15 -αιώνα ίδιον κράτος αξιόλογον η Πορτογαλία (η λαβούσα τω 1094 την -γένεσιν και το όνομα από της πόλεως ή φρουρίου Πόρτοκάλε του νυν -Οπόρτο, όπερ μετά της περί αυτό χώρας έδωκε τω έτει εκείνω ο -Αλφόνσος ΣΤ' της Καστιλίας εις τον Ερρίκον τον Βουργουνδικόν, -ηγεμονόπαιδα εκ του οίκου των Καπετιδών). - -Εν τω κέντρω της Ευρώπης μεταξύ Γαλλίας, Γερμανίας και Ιταλίας -παρήχθη από του 14 αιώνος η ελευθέρα εξ ελευθέρων κατ' ιδίαν -πολιτειών συγκειμένη Ελβετική ομοσπονδία. Αρχή της Ελβετικής -ελευθερίας εγένετο η κατά το έτος 1313 υπό του Γουλιέλμου Τέλλου -εξέγερσις των Ελβετών εναντίον των αρχόντων του τόπου Αψβούργων -ιπποτών (σελ. 292) (212). - -Εν τη βορείω Ευρώπη αι τρεις Σκανδιναυικαί χώραι Δανία, Σουηδία, -και Νορβηγία, ών η αρχαιοτέρα ιστορία εξετέθη ήδη εν τοις -έμπροσθεν, απετέλεσαν περί τα τέλη του 14 αιώνος ενότητα -πολιτικήν, ότε τω 1387 ανελθούσα εις τον Δανικόν θρόνον η -Μαργαρίτα η «Σεμίραμις του Βορρά», γυνή συνετή και περίνους, -ήνωσε τα τρία Σκανδιναυικά κράτη διά της περιφήμου Καλμαρικής, -ήτοι εν Καλμάρ τη Δανική πόλει γενομένης τω 1397 συμβάσεως, υπό -την κυριαρχίαν της Δανικής δυναστείας, υπό κοινόν βασιλέα -διατηρούντος εκάστου κράτους το ίδιον αυτού πολίτευμα. Η διά της -Καλμαρικής συμβάσεως επελθούσα ενότης διετηρήθη ως προς την -Σουηδίαν μέχρι του 1520, ως προς δε την Νορβηγίαν ήτοι την ένωσιν -Νορβηγίας και Δανίας μέχρι του 1814. - -Η Ρωσία μετά την Μογγολικήν εισβολήν του 13 αιώνος έμεινε -διηρημένη εις πολλά κατ' ιδίαν μικρά κράτη, αναγνωρίζοντα την -υπερτάτην κυριαρχίαν του μεγάλου Χανάτου του Κιπτσάκ (σελ. 259). -Κατά δε το 1243 παρήχθη νέον κράτος εκ της παρά τον ποταμόν -Μόσχαν ιδρυθείσης ομωνύμου πόλεως Μόσχας, ής οι ηγεμόνες κατά -μικρόν υπερίσχυσαν των άλλων Ρώσων ηγεμόνων και έδοσαν το όνομα -αυτών (Μοσχοβίται) εις το έθνος των Ρώσων. Κατά τον 14 αιώνα και -τας αρχάς του 15 οι ηγεμόνες, της Μόσχας (αυτοί υποκείμενοι εις -τους Μογγόλους χάνους) υπέταξαν κατά μικρόν πάντας τους κατοίκους -άλλων Ρωσικών χωρών και πόλεων και εκάλεσαν εαυτούς «μεγάλους -ηγεμόνας πασών των Ρωσιών» (ήτοι Ρωσικών ηγεμονιών). Περί τα τέλη -του 15 αιώνος η Μόσχα εκιδύνευσεν από των Μογγόλων (σελ. 277), -μετά δε τον θάνατον του Τιμούρ δύο ιδρύθησαν ταταρικά κράτη εν -Ρωσία, το του Καζάν και το του Αστραχάν. Οι ηγεμόνες της Μόσχας -υπέκειντο εις την κυριαρχίαν του Χάνου του Καζάν. Πρώτος δε ο -ηγεμών της Μόσχας Ιωάννης Γ' (1460-1505) ο λαβών σύζυγον την -αδελφήν του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου Σοφίαν απετίναξε τον ζυγόν -του Χάνου. Τούτον διεδέξατο ο ομώνυμος έγγονος, (υιός του μετά -τον Ιβάν Γ' άρξαντος Βασιλείου Β', 1505-1533) Ιβάν ο Τρομερός -(1533-1588), ός και υπέταξε τα δύο εκείνα χανάτα και έλαβε πρώτος -αυτός εν τοις Ρώσοις ηγεμόσι την προσωνυμίαν _Τσάρος_. Αλλά ταύτα -ανήκουσιν εις την ιστορίαν των νεωτέρων χρόνων. - -Περί Βοημίας και Ουγγαρίας ουδέν άλλο υπό καθόλου ιστορικήν -έποψιν άξιον λόγου έχομεν να αναφέρωμεν ενταύθα, ειμή ότι η μεν -Βοημία, ηνώθη (τω 1526) μετά του Αψβουργικού κράτους δυναστικώς -ως ίδιον βασίλειον, η δε Ουγγαρία κατά τον 16 αιώνα κατά μέγα μεν -μέρος προσηρτήθη μετά της πρωτευούσης Πέστης εις το Οθωμανικόν -κράτος και εγένετο επαρχία τουρκική, το δε υπολειφθέν μέρος ηνώθη -ως ίδιον βασίλειον μετά των λοιπών κτήσεων του Αψβουργικού οίκου. - -Το δε κατά τα τέλη του 10 μ. Χ. αιώνος ιδρυθέν Σλαυικόν κράτος -της Πολωνίας εν αρχή μεν ήτο δουκάτον ως φέουδον του Γερμανικού -κράτους, είτα δε κατά τον 14 αιώνα προήχθη εις βασίλειον -ανεξάρτητον υπό την δυναστείαν των Πιαστών (213) (1330) και -εγένετο κατά τον 15 αιώνα εκ των ονομαστοτέρων κρατών της -ανατολικής Ευρώπης, μη υποταχθέν εις τους Οθωμανούς. - -Τα άλλα σλαυικά κράτη τα λεγόμενα νοτιοσλαυικά Σερβία, Βοσνία, -Ερζεγοβίνη πάντα κατελύθησαν υπό του Μαχμούτ Β' μικρόν μετά την -άλωσιν της Κωνσταντινουπόλεως. Τα δε κατά τον 13 και 14 αιώνα -ιδρυθέντα πέραν του Δανουβίου Βλαχικά κράτη (Βλαχία και Μολδαυία) -εγένοντο διαρκώς υποτελή τω Οθωμανώ Σουλτάνω. Και ταύτα μεν εν -Ευρώπη. - -6. Τα εν Ασία και Αφρική. - -Εν Ασία δε μετά την διάλυσιν του μεγάλου Ταταρικού κράτους του -Ταμερλάνου παρήχθησαν κατά τον 15 και 16 αιώνα το νέον κράτος της -Περσίας και το εν Ινδική περίφημον κράτος του Μεγάλου Μογούλ, -ιδρυθέν (τω 1505) υπό του εγγόνου του Τιμούρ Βαβούρ, το μέγιστον, -μετά το Οθωμανικόν, μωαμεθανικόν κράτος των νεωτέρων χρόνων. Εν -τη Κεντρική Ασία δε μετά την διάλυσιν του κράτους του Ταμερλάνου -ιδρύθησαν διάφορα μωαμεθανικά τουρκικά και ταταρικά κράτη -ανεξάρτητα. Εν Κίνα μετά την κατάλυσιν της υπό των Δζεγγισχανιδών -ιδρυθείσης Μογγολικής δυναστείας, την γενομένην τω 1367 (σελ. -259), ιδρύθη η νέα δυναστεία ιθαγενής των Μιγκ (1367-1644). - -Εν Αφρική το εν Αιγύπτω μωαμεθανικόν κράτος των Μαμελούκων, το -περιλαμβάνον την Συρίαν και Μεσοποταμίαν και μέρος της Μικράς -Ασίας (την Κιλικίαν), κατελύθη τω 1518 υπό του Οθωμανικού -κράτους. Τότε δε και η τέως εις τους Μαμελούκους υποκειμένη -Αραβία μετά των δύο ιερών πόλεων Μέκκας και Μεδινάς υπετάγησαν -εις το Οθωμανικόν κράτος. Μετ' ολίγον δε και πάσα η Βόρειος -Αφρική, πλην της Μαυριτανίας (Μαρόκκου) υπετάγη εις το αυτό -κράτος. - -Η περαιτέρω ιστορική κίνησις και εξέλιξις πανταχού του κόσμου -ανήκει εις την ιστορίαν των νεωτέρων χρόνων. - - - -ΠΡΟΣΘΗΚΗ - -ΒΡΑΧΕΙΑΙ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ -ΠΟΛΙΤΕΙΑΣ - - - -Το πολιτειακόν σύνταγμα του Βυζαντινού κράτους. - -Η Βυζαντινών πολιτεία, ήτοι το πολίτευμα του Βυζαντιακού κράτους, -ήτο απόρροια της ιστορικής αναπτύξεως του πολιτεύματος του -Ρωμαϊκού κράτους. Ως γνωστόν, το πολίτευμα της Ρώμης εν -αρχαιοτάτοις ήδη χρόνοις από τύπου κατ' αρχήν μοναρχικού -γενόμενον δημοκρατικόν, εστηρίζετο πάντοτε επί θεσμών το πλείστον -δημοκρατικών, και αφού επί του Αύγουστου κατ' ουσίαν κατέστη -μοναρχικόν. Ο Οκταβιανός Αύγουστος, ού η αρχή συνήθως θεωρείται -ως αρχή μοναρχίας ή αυτοκρατορίας, δεν ίδρυσεν εν Ρώμη μοναρχίαν -κατά τύπον, αλλά την κατά τύπον δημοκρατικόν υφισταμένην -πολιτείαν μετεποίησε κατ' ουσίαν εις μοναρχίαν, συγκεντρώσας -πάσας τας αρχάς και τα αξιώματα της δημοκρατικής πολιτείας, τα τε -πολιτειακά και τα στρατιωτικά και τα δικαστικά, εις το πρόσωπον -εαυτού, γενόμενος ο αυτός ανήρ και δήμαρχος και ύπατος, και -στρατηγός αυτοκράτωρ (imperator) και πρώτος ή _πρωτεύων_ (214) -της Συγκλήτου (princeps) και πραίτωρ. Της τοιαύτης δε -συγκεντρώσεως κατασταθείσης διαρκούς εν τοις διαδόχοις αυτού, -ιδρύθη εν Ρώμη και εν τω Ρωμαϊκώ κράτει αληθής μοναρχία υπό -ονόματα δημοκρατικών εξουσιών συνηνωμένων εν ενί προσώπω. Αλλ' ει -και ως προς τα ονόματα και τους τύπους η πολιτεία διετήρει την -δημοκρατικήν αρχήν και αυτοί οι πράγματι μοναρχούντες και -αυταρχούντες άνδρες, οι συγκεντρούντες εν εαυτοίς, ως είρηται, -πάσαν την αρχήν, απέφευγον πάντα, τα επισήμως μοναρχικήν εξουσίαν -σημαίνοντα ονόματα και προσωνυμίας, οίον το όνομα rex (= -βασιλεύς), όμως τοσούτον κατ' ουσίαν η πολιτεία κατέστη -μοναρχική, ώστε και αυτά τα δημοκρατικά ονόματα, ως ήτο λ. χ. το -princeps (=princeps senatus, πρώτος της Συγκλήτου), imperator -(=στρατηγός, αυτοκράτωρ), άτινα ήσαν δημοκρατικά, έλαβον σημασίαν -μοναρχικήν• και το μεν princeps κατέστη συνώνυμον προς το ηγεμών, -το δε imperator προς το υπέρτατος μοναρχικός άρχων της πολιτείας, -μεταφραζόμενον υπό των Ελλήνων _αυτοκράτωρ_ (215). Και αυτή η -προσωνυμία _αύγουστος_ (σεβαστός), όπερ τιμής ένεκεν είχε δοθή -εις τον Οκταβιανόν υπό της Συγκλήτου, φερομένη και από των -διαδόχων αυτού, κατήντησε να σημαίνη _υπέρτατος ηγεμών_. Και αυτό -δε το οικογενειακόν όνομα του Οκταβιανού, το _Καίσαρ_, κατέστη -ταυτόσημον προς το μονάρχης (216), όπως και αυτό το όνομα του -λόφου, ένθα είχε την κατοικίαν αυτού, το του Παλατινού λόφου ή -απλούστερον _Παλατίου_, μετέστη εις σημασίαν ηγεμονικής -κατοικίας, ήτοι _βασιλείων_ ή ανακτόρων. - -Από της Ρωμαϊκής λοιπόν πολιτείας κατά την εν τοις -αυτοκρατορικοίς λεγομένοις χρόνοις ιδίως εξέλιξιν αυτής παρήχθη η -Βυζαντινή πολιτεία, και διά νέας ιδιοφυούς εξελίξεως και -συναφείας και συνδυασμού προς άλλα πολιτειακά και ηθικά στοιχεία -απετέλεσε συν τω χρόνω σύστημα πολιτειακόν μετά των πολλών και -ποικιλωνύμων αρχών και εξουσιών αυτού, χωρίς ποτε το σύστημα -τούτο να νομοθετηθή επισήμως και ν' αποτελέση γραπτόν σύνταγμα -πολιτειακόν, όπως τα πολιτειακά συντάγματα των νεωτέρων -Ευρωπαϊκών κρατών (217). - -Το Βυζαντινόν λοιπόν πολίτευμα, όν κατά μέγα μέρος προϊόν της -Ρωμαϊκής πολιτείας των αυτοκρατορικών χρόνων, ήτο ως προς το -Ρωμαϊκόν αυτού μέρος μοναρχία κατ' ουσίαν. Κατέστη δε μοναρχία -και κατά τύπον, διότι εξ αρχής οι Ελληνικοί λαοί, και προ της -γενέσεως του Βυζαντινού κράτους της Ανατολής, μη εξετάζοντες τον -εξωτερικόν τύπον της Ρωμαϊκής πολιτείας, εκάλουν τους -αυτοκράτορας της Ρώμης βασιλέας και αυτοκράτορας, και Καίσαρας -αυτούς προσαγορεύοντες απέδιδον εις το όνομα καθαρώς μοναρχικήν -σημασίαν δηλούσαν και το αξίωμα αυτάρχου ηγεμόνος. Πλην τούτου το -Βυζαντινόν κράτος άρχεται κυρίως από του - -Κωνσταντίνου, όστις είνε ο πρώτος Χριστιανός αυτοκράτωρ της -Ρώμης. Οι δε εν Ανατολή Χριστιανοί Έλληνες την μοναρχίαν ταύτην -του Κωνσταντίνου εθεώρησαν αρχήν βασιλικήν καθηγιασμένην υπό θεού -και απέδοσαν εις αυτήν όλας τας θείας ιδιότητας της βασιλείας, -τας αποδιδομένας εν τη ιερά γραφή προς τον Δαυίδ και τους -διαδόχους αυτού, άς η Χριστιανική εκκλησία παρέλαβε περί της -βασιλείας εκ της Παλαιάς Διαθήκης και ανήνεγκεν εις τους -Χριστιανούς αυτοκράτορας. Εντεύθεν δε οι βασιλείς οι εν -Κωνσταντινουπόλει εκλήθησαν όπως και οι βασιλείς του Ισραήλ -_χριστοί_ του Κυρίου, ήτοι (διά του χρίσματος δεδοκιμασμένοι) -εκλεκτοί γενόμενοι παρά του Θεού και υπ' αυτού τεταγμένοι -άρχοντες του λαού. Κατά ταύτην λοιπόν η εν Βυζαντίω ιδρυθείσα -Ελληνική μοναρχία συνεδυάσθη εν τω Χριστιανισμώ μετά της περί -βασιλείας ιδέας της Ισραηλιτικής της Παλαιάς Διαθήκης και -καθιερώθη και θρησκευτικως και καθηγιάσθη υπό της Εκκλησίας ως -θεόθεν απορρέουσα, θεόθεν τεταγμένη βασιλεία, εν τω ιερώ προσώπω -του μονάρχου εκπροσωπούσα τον χριστόν του Κυρίου (218), τον -εκλεκτόν του Θεού, τον προστάτην και υπέρμαχον της Εκκλησίας -αυτού, τον επεμβαίνοντα ενίοτε και εις τας δογματικάς εν τη -Εκκλησία αναφυομένας έριδας, ίνα αποδώση την ειρήνην τη Εκκλησία. - -Η μοναρχία αύτη κατά τας Ρωμαϊκάς αυτής παραδόσεις είχε χαρακτήρα -στρατιωτικόν• του βασιλέως όντος κατά πρώτον αρχηγού του στρατού -κυριωτάτη αρετή ήτο να είναι στρατιωτικός ανδρείος, στρατηγός -συνετός, εν πολέμοις διανύων τον βίον και διά νικών ενδόξων -λαμπρύνων το κράτος αυτού. Είνε αληθές, ότι το κράτος των Ελλήνων -δεν ήτο κατακτητικόν και διά πολέμων διηνεκών δεν απέβλεπεν εις -κατακτήσεις• αλλ' η άμυνα εντός του κράτους εναντίον των -πανταχόθεν επιβουλευόντων αυτώ βαρβάρων ήτο τοσούτο συχνή και -διαρκείς καθίστα τους πολέμους, ώστε ο ανώτατος άρχων εξ ανάγκης -κύριον έργον είχε τον πόλεμον. Τούτο δ' όμως δεν εκώλυεν ίνα και -εν ειρήνη και διά της ειρήνης προαγάγη το κράτος διά συνετής -κυβερνήσεως. - -Ως πολιτικός άρχων ο αυτοκράτωρ ήτο ανώτατος και απόλυτος -νομοθέτης και ουδεμία άλλη υπήρχεν εξουσία μετέχουσα της -νομοθεσίας, του κράτους, ήτο δε και υπέρτατος δικαστής και -απονομεύς της δικαιοσύνης, απονεμομένης ταύτης διά των συνήθων -δικαστηρίων. Ως υπέρτατος δε νομοθέτης και δικαστής εθεωρείτο -«ουχ υποκείμενος νόμοις, αυτός ών _άγραφος νόμος_». - -Εκκλησιαστικόν αξίωμα δεν είχεν ο αυτοκράτωρ και η Εκκλησία ως -προς τούτο ήτο παντελώς κεχωρισμένη από της πολιτείας. Αλλ' ο -βασιλεύς, ως βασιλεύς χριστιανός, ως χριστός του Κυρίου και -εκλεκτός αυτού, ανεμιγνύετο εις τα θρησκευτικά ζητήματα ενόσω -ταύτα ήπτοντο της εσωτερικής ησυχίας του κράτους. Τινές δε -βασιλείς ενόμιζον ότι ηδύναντο να επεμβαίνωσι και εις τα της -λατρείας και εις αυτά έτι τα δόγματα, αλλ' οι τοιούτοι εθεωρούντο -υπερβαίνοντες τα όρια των δικαιωμάτων αυτών και προυκάλουν -διαφόρους αντιπράξεις εκ μέρους της Εκκλησίας. - -Η βασιλική αρχή δεν ήτο νόμω κληρονομική εν Βυζαντίω ένεκα της -από της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας καταγωγής αυτής, ήτις ούσα απλή -συγκέντρωσις δημοκρατικών εξουσιών και μη φέρουσα τον νόμιμον -τύπον μοναρχίας, δεν ηδύνατο ούτω να η [219] κληρονομική. Αλλ' -ουχ ήττον το δικαίωμα το φυσικόν της κληρονομίας δεν έλειπε και -εν τη Ρωμαϊκή αυτοκρατορία και παις παρά πατρός, αν επέτρεπον τα -πράγματα, ελάμβανε την αρχήν. Τούτο δε συχνότερον εγίνετο εν -Βυζαντίω, διότι ενταύθα η μοναρχία είχεν εν τη συνειδήσει του -λαού μείζονα νομιμότητα και ο μονάρχης εθεωρείτο και ενομίζετο -_βασιλεύς_, ήτοι μονάρχης κατ' ουσίαν και κατά τύπον, η δε -θρησκευτική ιδιότης της βασιλείας ηύξανεν έτι μάλλον την -νομιμότητα ταύτης. Αλλά μεθ' όλα ταύτα η κληρονομία δεν ήτο -ασφαλής, και πολλάκις ο στρατός ένεκα της των πραγμάτων ανάγκης -ανηγόρευε τον αυτοκράτορα αυτού. Αλλά και το δημοκρατικόν πνεύμα -δεν είχεν εκλίπει εν τω Ελληνικώ κράτει της Ανατολής, όπως και εν -τη Εκκλησία. Ενίοτε δε εν καιρώ ειρήνης, του θρόνου χηρεύοντος -και φυσικού κληρονόμου μη υπάρχοντος, κλήρος και λαός ανηγόρευον -τον αυτοκράτορα ή μετείχον της εκλογής αυτού. Ο αρχαίος -στρατιωτικός χαρακτήρ της αυτοκρατορικής εξουσίας και το μη νόμω -θετικώ κληρονομικόν της αρχής είχε και τούτο το ιδιαίτερον, ότι -εν τω Ελληνικώ κράτει, όπως πρότερον εν τη Ρωμαϊκή αυτοκρατορία, -γυνή δεν ανήρχετο εις τον θρόνον. Νόμος δεν υπήρχε ρητώς κελεύων -τούτο, αλλά το πράγμα αντέβαινε προς τον όλον χαρακτήρα και τας -παραδόσεις τας ιστορικάς. Ο σεβασμός ο ιερός προς τα κληρονομικά -δικαιώματα του του@ θρόνου, άτινα άλλως θεωρούνται και εγγύησις -ασφαλής της ησυχίας, τάξεως και ειρήνης εν τω κράτει, δεν υπήρχε -τότε εν Βυζαντίω εν οίω βαθμώ σήμερον εν τοις ευρωπαϊκοίς -κράτεσι. Γυναίκες ανήλθον εις την αρχήν, ως η Πουλχερία, αλλά -πάντοτε έχουσαι συνάρχοντας άνδρας κυβερνώντας το κράτος, ενίοτε -δε αυταί αύται ανεβίβαζον εις τον θρόνον τοιούτους άνδρας -ερχόμεναι εις γάμου κοινωνίαν προς αυτούς (ως η Πουλχερία τω 451, -η Αριάδνη τω 491, η Ζωή κατά τα έτη 1028-1054, η Ευδοκία τω 1068. -Εξαίρεσιν ως προς τούτο αποτελεί η Ειρήνη (780-803) η γενομένη -άρπαξ των δικαιωμάτων του υιού αυτής, και η Θεοδώρα (η θυγάτηρ -του Κωνσταντίνου Η' και αδελφή της Ζωής) η άρξασα μόνη κατά τα -έτη 1054-1056. - -Η τιμητική προσωνυμία του υπερτάτου άρχοντος ήτο βασιλεύς και -αυτοκράτωρ. - -Το _μεγαλειότατος_ ήτο άγνωστον εν Βυζαντίω, και η προσηγορία -μεγαλειότης, η περί βασιλέως, είναι σπανιωτάτη και δεν σημαίνει -ακριβώς εκείνο, όπερ σημαίνει νυν «η αυτού μεγαλειότης» (220). -Ανάλογα προς το νυν _μεγαλειότης_ και _μεγαλειότατος_ ήσαν εν -χρήσει παρά τοις Βυζαντινοίς (το _καθοσίωσις_ = majestas ουδέποτε -ελέγετο περί βασιλέων, αλλά περί του λαού), η βασιλεία (η -βασιλεία σου), η _υψηλή και μεγάλη βασιλεία, μέγας και υψηλός -βασιλεύς_, ο _ευσεβέστατος_ βασιλεύς, ο άγιος βασιλεύς. Οι δε -βασιλείς εν τοις διατάγμασιν αυτών ή γράφοντες προς άλλων κρατών -ηγεμόνας ή προς τον Πάπαν εκάλουν εαυτούς «πιστούς βασιλείς και -αυτοκράτορας Ρωμαίων» (άνευ του «ελέω θεού» του καθιερωθέντος -παρά τοις Ευρωπαίοις ηγεμόσι, παρ' ημίν δε μάλλον εν τη Εκκλησία -και εν τοις εκκλησιαστικοίς αξιώμασιν, ιδίως τοις πατριαρχικοίς, -όντος εν χρήσει). Ητο δε η προσηγορία _βασιλεύς_ η τιμητικωτάτη -των προσηγοριών (ίδε σελ. 25-26 και σημ. 43), ής δεν ηξίουν οι -ημέτεροι βασιλείς τους των άλλων εθνών, καλούντες τους μεν -Ευρωπαίους ηγεμόνας _ρήγας_, τους των μωαμεθανών εξουσιαστάς και -τους των Ρώσων άρχοντας• μόνον δε τους των Περσών προσηγόρευον -βασιλείς. Ενώ δε επισήμως εκαλούντο πάντοτε βασιλείς και -αυτοκράτορες, γενικώς αρχαιότερον μεν εκαλούντο _βασιλείς_, εν δε -τοις μεταγενεστέροις χρόνοις επικρατέστερα ήν η προσωνυμία -_αυτοκράτωρ_. - -Άλλη προσωνυμία συνηθεστάτη του Ρωμαίου αυτοκράτορος ήτο το -_δεσπότης_. Το όνομα τούτο εν τη Βυζαντινών πολιτεία είναι -μετάφρασις του _Dominus_ (= οικοδεσπότης, κύριος του κράτους και -κύριος εν γένει), όπερ οι Ρωμαίοι αυτοκράτορες ελάμβαναν κατά -μικρόν, ιδίως δε από του Διοκλητιανού. Εν Βυζαντίω μετηνέχθη το -όνομα dominus εις _δεσπότης_ κατά την κυριολεκτικήν του ονόματος -τούτου σημασίαν. Και η αυτοκράτειρα ενταύθα εκλήθη δέσποινα. Αλλά -το δεσπότης όπως και το ευρωπαϊκόν prince, principe εδίδετο -προϊόντος του χρόνου ουχί απλώς εις τον αυτοκράτορα, αλλά και εις -τους παίδας και αδελφούς αυτού, όπως βασίλισσαι εκαλούντο και αι -βασιλόπαιδες (221). Βραδύτερον δε και η προσωνυμία αύτη μετά -πολλών άλλων βασιλικών τιμών εδόθη και εις τους πατριάρχας (εξ ών -ο Οικουμενικός μέχρι νυν καλείται «Αυθέντης και δεσπότης>), είτα -δε και εις πάντας τους αρχιερείς (222). - - - -Το _Καίσαρ_, όπερ εν Βυζαντίω κατά τον 4 έτι μ. Χ. αιώνα -εσήμαινεν αυτοκράτορα δευτέρου βαθμού εν αντιθέσει προς τον -αύγουστον αυτοκράτορα (οίος ην ο Ιουλιανός εν Γαλατία επί του -Κωνσταντίνου Α') βραδύτερον εδίδετο εις τον δεύτερον μετά τον -αυτοκράτορα άρχοντα του κράτους (ουδέποτε εις τον αυτοκράτορα). -Αλλά το αξίωμα ήτο απλώς προσωπικόν και ουχί τακτική και διαρκής -αρχή του κράτους. - -Το δε _Αύγουστος_, όπερ ην εν αρχή τιμητική απλώς προσωνυμία και -δι' ής προ πάντων ο στρατός ανηγόρευε τους εις τον θρόνον -ανερχομένους αυτοκράτορας, εδίδετο και εις τας _αυτοκρατείρας_, -αίτινες εκαλούντο αυγούστα και _σεβαστή_ (223). Εκαλούντο δε -αύται συνήθως και βασιλίδες και βασίλισσαι. _Βασίλισσαι_ δε -εκαλούντο εν τοις αρχαιοτάτοις Βυζαντινοίς χρόνοις, ως ερρήθη, -και αι βασιλόπαιδες του αυτοκρατορικού οίκου, όπως εν τω -Οθωμανικώ κράτει σουλτάναι (σουλτάν) καλούνται αι τε νόμιμοι -γυναίκες των σουλτάνων και αι θυγατέρες αυτών. - -Ο βίος ο αυλικός του Βυζαντίου, ως ερρυθμίσθη υπό του -Διοκλητιανού και είτα υπ' αυτού του Μεγάλου Κωνσταντίνου, ήτο -_βασιλικός_ υπό ανατολικήν αυλικήν χροιάν, μετά διαφόρων -ασιατικών αυλικών εθιμοτυπιών. Αλλ' ως εκ του πολυμελούς -μοναρχικού χαρακτήρος τα αυλικά αξιώματα ήσαν και πολιτικά. -Μεγάλοι δε αυλικοί άρχοντες ήσαν ο _Κουροπαλάτης_ (ο αυλάρχης -τρόπον τινά), ο _παρακοιμώμενος_, εις όν ην εμπεπιστευμένη η -φυλακή των ανακτόρων και του κοιτώνος του βασιλικού εις ταύτα δε -τα αξιώματα προσετέθη επί του αυτοκράτορος Νικηφόρου Β' του Φωκά -και το σπουδαιώτατον καταστάν πολιτικόν άμα και αυλικόν αξίωμα -του _Προέδρου_ (224). - -Το ανώτατον συμβούλιον του κράτους ελέγετο Σύγκλητος (βουλή) ή -απλώς βουλή, και οι συγκροτούντες αυτήν Συγκλητικοί. Αλλ' η -Σύγκλητος δεν ήτο αντιπροσωπεία εθνική, ως αι νυν βουλαί, -αποτελούσα καθόλου ιδίαν αρχήν νομοθετικήν και ελεγκτικήν, αλλ' -απλώς συμβούλιον, λαβόν μόνον το όνομα και τον τύπον από της -αρχαίας Ρωμαϊκής βουλής ή Συγκλήτου, ήτις ήτο η αληθής κυβέρνησις -της Ρώμης• αλλά νυν εν Κωνσταντινουπόλει απέβαλε πάσαν δύναμιν -και ήτο συνέδριον συμβούλων του αυτοκράτορος, συζητούντων τα -πράγματα και εκφερόντων γνώμας, εχούσης απλώς συμβουλευτικόν -χαρακτήρα και ουδέποτε υποχρεωτικάς εις τον αυτοκράτορα. Οι -συγκλητικοί απέλαυον εν τούτοις εξαιρετικών τιμών, καθόσον -μάλιστα η Σύγκλητος συνέκειτο εξ απάντων των ανωτάτων πολιτικών -και στρατιωτικών αρχόντων του κράτους. Ιδιαίτερον στενώτερον -συμβούλιον του αυτοκράτορος εν τοις ανακτόροις συγκροτούμενον, -και συγκείμενον εκ των ιδιαιτέρων ευνοουμένων τω αυτοκράτορι -συγκλητικών, ούτινος συμβουλίου μετείχον και ο πατριάρχης και οι -επιφανέστατοι των κληρικών, ελέγετο _Σελέντιον_. Εις την -σύγκλητον ως και εις το σελέντων παρίστατο ο αυτοκράτωρ και -διηύθυνε τας συζητήσεις, ως οι αρχαίοι ύπατοι. Το _σελέντιον_ ή -_σιλέντιον_ είναι αυτό το λατινικόν όνομα το σημαίνον σιγήν και -ησυχίαν. Είναι δε ο όρος ούτος της Βυζαντινών πολιτείας -ειλημμένος εκ του _silentium esse_ της των αρχαίων Ρωμαίων -_οιωνοσκοπίας_, εν ή η _σιγή_ (silentium κατ' αντίθεσιν προς το -vitium = αμαρτία) ήτο ταυτόσημον προς την επιτυχίαν του -οιωνισμού. Εντεύθεν, ως φαίνεται, silentium εσήμαινε και πάσαν εν -σιγή και σοβαρότητι περί των δημοσίων διάσκεψιν. Εντεύθεν δε το -εν τω σελεντίω της Κωνσταντινουπόλεως εν αρχαιοτέροις χρόνοις -επικρατούν έθος ήτο ίνα και αυτός ο βασιλεύς δημηγορή ιστάμενος. -Τα μέρος, ένθα συνεκροτείτο το Σιλέντιον, ελέγετο -_Σιλεντιαρίκι(ο)ν_. Υπήρχον δε εν Βυζαντίω και _Σιλεντιάριοι_ -άρχοντες. Αλλά το αξίωμα τούτων ουδεμίαν άμεσον σχέσιν είχε προς -το _Σελέντιον_. Εκαλούντο δε ούτοι και Ησυχοποιοί («οι αμφί τον -βασιλέα σιγής επιστάται»). Η τούτων υπηρεσία ήτο, φαίνεται, απλώς -αυλική. - -Το αξίωμα των δύο υπάτων, όπερ εν τη δημοκρατουμένη Ρώμη απετέλει -την ανωτάτην εκτελεστικήν εξουσίαν του κράτους, πολιτικήν τε και -στρατιωτικήν, είχεν αποβάλει, ως γνωστόν, επί της αυτοκρατορίας -την τοιαύτην σημασίαν. Ακριβέστερον ειπείν, ο είς των δύο υπάτων -ήτο πάντοτε ο αυτοκράτωρ, εκτελών τα της υπατείας έργα εν τη -Συγκλήτω, ο δε δεύτερος ύπατος εξελέγετο νυν ουχί υπό του λαού, -αλλ' υπό του αυτοκράτορος, συνήθως εξ αυτών των στενωτάτων -συγγενών αυτού (225). Αλλά το αξίωμα του δευτέρου υπάτου, όστις -ήτο και επώνυμος ύπατος (του έτους), κατήντησε συν τω χρόνω -απλούν τιμητικόν, όλως τυπικόν αξίωμα, πολυδάπανον τω λαμβάνοντι -αυτό, ένεκα των κατά την αρχήν του έτους διδομένων υπ' αυτού -πολυτελών εορτών, και διά τούτο κατηργήθη σιωπηλώς μεν επί του -αυτοκράτορος Ιουστινιανού, διά νόμου δε βραδύτερον τω 741. - -Αλλ' εν Βυζαντίω ιδρύθησαν νέα αξιώματα πολιτικά μεγάλην λαβόντα -επίδοσιν και δύναμιν εν τη πολιτεία. Εν τοις τοιούτοις αξιώμασιν -αξιολογώτατα ήσαν τα των Λογοθετών (226) ήτοι των προϊσταμένων, -ως οι νυν υπουργοί των απολυταρχικών κυβερνήσεων, των διαφόρων -κλάδων της δημοσίας υπηρεσίας. - -Οι σπουδαιότεροι των Λογοθετών ήσαν ο Γενικός ή του Γενικού ήτοι -των Οικονομικών (κατά την αρχήθεν έννοιαν του ονόματος και εν -αντιθέσει προς το αξίωμα του _λογοθέτου_ των οικιακών, ή, ως -λέγομεν ημείς σήμερον των αυτοκρατορικών κτημάτων), ο του Δρόμου, -ο του στρατιωτικού, και ο των πλωίμων (του ναυτικού). - -Ο λογοθέτης του Δρόμου ήτο εν αρχή ο υπουργός, ούτως ειπείν, της -συγκοινωνίας και των ταχυδρομείων (227), αλλά κατά μικρόν η -_λογοθεσία_ (228) αύτη ή το _λογοθέσιον_, ως λέγεται (το -υπουργείον, ως λέγομεν ημείς σήμερον _υπουργείον_ μεταφράζοντες -το ministerium, ministére και υπουργός το minister, ministre, -ministro) συνεκέντρωσεν εν εαυτώ την πλείστην εσωτερικήν του -κράτους διοίκησιν και κατέστη τρόπον τινά υπουργείον των -εσωτερικών, εν μέρει δε και των Εξωτερικών, (εισηγητής των -πρέσβεων ήτο ο Λογοθέτης του Δρόμου). Δεν είναι ακριβώς γνωστόν -αν ο καλούμενος Μέγας Λογοθέτης ήτο ο του Δρόμου ή ο του Γενικού. -Φαίνεται εν τούτοις ότι η προσωνυμία αύτη ανήκει εις πολύ -μεταγενεστέρους χρόνους, τους μετά την από των Φράγκων ανάκτησιν -της Κωνσταντινουπόλεως (1261). Πρώτος δε Λογοθέτης κατά τινας μεν -υπήρξεν ο Γεώργιος Ακροπολίτης (επί του Μιχαήλ Η' 1261-1282), -κατ' άλλους δε Θεόδωρος ο Μετοχίτης επί του διαδόχου του Μιχαήλ -Η' Ανδρονίκου Β'. Αλλά κατά τους χρόνους τούτους άγνωστον αν -υπήρχον Λογοθέται προϊστάμενοι ιδιαιτέρων κλάδων υπηρεσίας ή είς -μόνον υπήρχε Λογοθέτης καλούμενος τιμητικώς Μέγας λογοθέτης -(229). - -Παρά το αξίωμα του Λογοθέτου του δρόμου, ιδρύθη και νέον αξίωμα -λογοθέτου του ταχυδρομείου, καλουμένου λογοθέτου του οξέος -δρόμου. Πλην των τεσσάρων τούτων κυριωτέρων λογοθετών υπήρχον και -πολλοί άλλοι λογοθέται προϊστάμενοι διαφόρων κλάδων υπηρεσίας -πολιτικής, αυλικής και δικαστικής. - -Μετά το αξίωμα των λογοθετών σπουδαιότατον αξίωμα πολιτικόν, εν -μέρει δε και στρατιωτικόν, ήτο το του _επάρχου_ της πόλεως, -προελθόν και τούτο από της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας (από του -αξιώματος του Prefectus urbi). Ο έπαρχος εξετέλει καθήκοντα -παρεμφερή εν Κωνσταντινουπόλει εν μέρει μεν προς τα του νυν -αρχηγού της αστυνομίας, εν μέρει δε προς τα του δημάρχου. - -Όμοιον ήτο και το αξίωμα κοιαίστωρος, εν μέρει αστυνομικόν, εν -μέρει δικαστικόν (προελθόν και τούτο από του αρχαίου Ρωμαϊκού -quaestor). Και ταύτα μεν τα κυριώτερα των πολιτικών αξιωμάτων. - -Στρατιωτικά δε αξιώματα ήσαν τα των δύο ανωτάτων αρχηγών του -στρατού, μαγίστρων καλουμένων. Μάγιστρος (εκ του λατ. magister = -άρχων, επιστάτης) εκαλείτο πας στρατηγός, του δε εν επιστρατεία -στρατού ο αρχηγός εκαλείτο _στρατοπεδάρχης_ (magister castorum). -Αλλ' εν Βυζαντίω _μάγιστροι_ ιδίως εκαλούντο δύο ανώτατοι -στρατιωτικοί αρχηγοί, πιθανώς ο της Ανατολής και ο της Δύσεως -(της Ασίας και της Ευρώπης) οι κληθέντες ίσως βραδύτερον -_δομέστικοι_ (230) των σχολών της Ανατολής και της _Δύσεως_, -οίτινες καλούνται ενίοτε και μάγιστροι. - -Άλλο αξίωμα στρατιωτικόν είναι το του εταιρειάρχου, ήτοι του -αρχηγού των _εταιρειών_. Εταιρείαι εκαλούντο εν αρχή τα -επικουρικά στρατεύματα των συμμάχων ή υποτελών τω κράτει λαών. -Αλλ' επειδή εκ τούτων το πλείστον συνήθως συνέκειτο η -αυτοκρατορική φρουρά, αι _εταιρείαι_ κατέστησαν ταυτόν ταις -_σχολαίς_. Εντεύθεν γίνεται λόγος συχνός παρά τοις Βυζαντινοίς -περί των εν τη πολιτεία _εταιρειών_ και _σχολών_. - -Αξίωμα στρατιωτικόν, άμα δε και πολιτικόν και διοικητικόν είναι -και το του δουκός και μεγάλου δουκός. Δούκες ελέγοντο (εκ της -κυριολεκτικής εννοίας του λατινικού ονόματος dux = αγός, οδηγός, -αρχηγός) οι αρχηγοί του στρατού και του στόλου (μέγας δε δουξ -εκαλείτο και ο μέγας ναύαρχος), αλλά λέγεται και δουξ (διοικητής) -Αντιοχείας, Μεσοποταμίας κτλ. Τοιούτον είναι και το δρουγγάριος = -ταγματάρχης (εκ του λατινικού drungus = στίφος (στρατιωτών)• αλλά -δρουγγάριος ελέγετο και ο μοίραρχος του στόλου, έτι δε και -διοικητής χώρας τινός του κράτους (231). Συνηθέστατον και -πολυσήμαντον εν Βυζαντίω είναι και το αξίωμα του κόμητος (εκ του -comes = επιστάτης, των αυτοκρατορικών της Ρώμης χρόνων), όν -αυλικόν, πολιτικόν, στρατιωτικόν (κόμης δομεστίκων) και -διοικητικόν (κόμης Ισαυρίας). Και του ονόματος τούτου η παρ' ημίν -σημερινή χρήσις γίνεται υπό έννοιαν ευρωπαϊκήν. - -Καθόλου δε προκειμένου περί των στρατιωτικών αξιωμάτων πρέπει να -σημειωθή ενταύθα, ότι εν Βυζαντίω, ως νυν εν τω Οθωμανικώ κράτει, -εν μέρει δε και εν τω Ρωσικώ, πάντα τα πολιτικά αξιώματα ήσαν -κατά τύπον και στρατιωτικά και πάντες οι πολιτικοί άρχοντες και -υπάλληλοι (πλην των μη στρατιωτικών συγκλητικών) είχον τιμιτικάς -προσωνυμίας στρατιωτικάς• ήσαν, ως ελέγετο εν Βυζαντίω, από του -_Σπαθίου_ (οι από σπαθίου), ή _σπαθάριοι_ (άνδρες της σπάθης) -διαιρούμενοι εις τρεις τάξεις α') πρωσπαθαρίους (232), β') -σπαθαροκανδιδάτους (233) και γ') τους απλώς σπαθαρίους -καλουμένους. - -Τουναντίον δε οι εξ επαγγέλματος σπαθοφόροι ήτοι οι στρατιωτικοί -καλούνται _στρατιώται_. Τοιούτος είναι ο _τακτικός_ πολεμιστής, -συνήθως δε και τιμαριούχος, έχων παρ' εαυτόν και υφ' εαυτόν τα -_παλληκάρια_ αυτού. - -Κατ' αντίθεσιν προς τους τοιούτους στρατιώτας οι εν τοις ορίοις -προ πάντων τεταγμένοι άτακτοι πολεμισταί καλούνται συνήθως -απελάται, όντες ληστρικοί ως και οι _ταξειδάριοι_ (ίδε κατωτέρω). -_Ακρίται_ δε οι των άκρων φρουροί ή μάλλον φρούραρχοι. (Πρβλ. το -Περσ. marzban = φρουρός ορίων, πρβλ. και το γερμανικόν markgraf = -κόμης ορίων). Το σπουδαιότατον τούτο στρατιωτικόν αξίωμα -παρεστάθη ποιητικώς και εξυμνήθη εν τω περιφήμω έπει του ήρωος -Διγενή _Ακρίτου_, της ηρωικής ταύτης εκπροσωπήσεως των _ακριτών_ -εν τοις ατάκτοις, αλλ' ηρωικοίς αυτών εν τοις μεθορίοις εναντίον -των Αράβων πολέμοις. Οι Απελάται και Ακρίται εισί μέχρι τινός -πρόδρομοι των κλεφτών και αρματωλών της τουρκοκρατουμένης -Ελλάδος. - -Οι στρατιώται λέγονται και _ταξάτοι_ εκ του τάξις (= τακτικοί) -συνήθως όταν αποτελώσι την στρατιωτικήν φρουράν των πόλεων ή των -φρουρίων (234) Ταύτα διά βραχυτάτων περί της στρατιωτικής -οργανώσεως του κράτους. - -Περί της διοικητικής διαιρέσεως του κράτους της επί Κωνσταντίνου -του Μεγάλου γενομένης και αντικαταστησάσης τα αρχαίον σύστημα της -απλής εις επαρχίας (provinciæ) διαιρέσεως εγένετο ήδη λόγος εν -άλλω τόπω (σημ. 45). Η τριπλή αύτη διαίρεσις εις _επαρχότητας_ -(præfecturæ), _διοικήσεις_ (diœceses) και επαρχίας (Provinciæ) -(235) αντικατεστάθη εν τοις μετά τον Ηράκλειον χρόνοις διά νέου -συστήματος _απλής_ πάλιν διαιρέσεως εις _θέματα_, ών οι διοικηταί -εκαλούντο _στρατηγοί_ (σημ. 146). Τοιαύτα θέματα κατά τον 10 -αιώνα ήσαν 29, ών 17 εν Ασία και 12 εν Ευρώπη. Βραδύτερον ο -αριθμός ούτος ηυξήθη κατά πολύ, ουχί αυξανομένων των χωρών του -κράτους, αλλά περιστελλομένων των ορίων των θεμάτων. - - - ______________ - -Αι ολίγαι αύται σημειώσεις προσετέθησαν ενταύθα απλώς ίνα -διευκολύνωσι τους αναγνώστας της Βυζαντινής ιστορίας εις την -κατανόησιν των στοιχειωδεστάτων της Βυζαντινών πολιτείας. Ευχής -έργον εν τούτοις είναι να συγγραφή περί της Βυζαντινών πολιτείας -πραγματεία εκτενής και συστηματική, ομοία προς το μέγα και -επιστημονικώς σπουδαιότατον πόνημα του συναδέλφου καθηγητού Σ. -Βάση «περί της Ρωμαίων πολιτείας». - -Τ Ε Λ Ο Σ - - - - -ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΣ ΥΠΑΡΧΟΥΣΙΝ ΕΚΔΕΔΟΜΕΝΑ - - - -Εισαγωγή εις την Καθολικήν ιστορίαν. - -(Βιβλιοπωλείον Γαλανού, οδός Σταδίου). - -Καθολικής Ιστορίας Α' Τόμος. - (Βιβλιοπωλ. Τζάκα, οδός Πανεπιστημίου 81, και Βιβλιοπ. Γαλανού). -Εισαγωγή εις την Ιστορίαν του ΙΘ' αιώνος. -(Βιβλιοπωλείον Εστίας, οδός Σταδίου). -Ιστορία του ΙΘ' αιώνος εις 3 τόμους. - (Βιβλιοπωλείον Εστίας, οδός Σταδίου). -Στράβωνος τα περί Μικράς Ασίας. - (Βιβλιοπωλείον Γαλανού) - -ΤΙΜΑΤΑΙ ΔΡΑΧ. 4 - - -1] Καθόλου: Γενικά, συνολικά. - -2) Μεσαιωνική ιστορία (ή ιστορία του Μεσαίωνος, ή ιστορία των -Μέσων αιώνων ή Μέση Ιστορία) καλείται το τμήμα εκείνο της -Παγκοσμίου ιστορίας τα περιλαμβάνον την χρονικήν περίοδον την -εκτεινομένην από του τέλους του 5 μ. Χ. αιώνος μέχρι των μέσων -του 15 μ. Χ. αιώνος ή ειδικώτερον και ακριβέστερον καθ' ημάς τους -Έλληνας από του έτους 476, όπερ θεωρείται το τέλος του Δυτικού -Ρωμαϊκού κράτους, μέχρι του 1453, του έτους δηλονότι της υπό των -Οθωμανών αλώσεως της Κωνσταντινουπόλεως. Καλείται δε το τμήμα -τούτο της ιστορίας _Μεσαιωνική_ ή Μέση ως κειμένη μεταξύ της -αρχαίας και της από του 15 μ. Χ. αιώνος αρχομένης Νέας ιστορίας ή -ιστορίας των Νεωτέρων χρόνων. - -3) Το κράτος των Σασσανιδών καλείται και μέσον Περσικόν κράτος εν -αντιθέσει προς το αρχαίον κράτος των Αχαιμενιδών και το -Μωαμεθανικόν Περσικόν κράτος των νεωτέρων χρόνων. - -4) Εκ των Αλλαμανών τούτων προήλθε το παρά τοις Γάλλοις γενικόν -όνομα των Γερμανικών λαών και της Γερμανίας Allemands, Allemagne. - -5) Ο Κωνστάντιος ο Χλωρός γενόμενος τω 293 καίσαρ είχεν υποχρεωθή -υπό του Διοκλητιανού να αποπέμψη την Ελένην, ίνα νυμφευθή κόρην -αυτοκράτορος (την θετήν θυγατίρα του Μαξιμιανού Θεοδώραν), Εις -ομοίαν υποχρέωσιν είχεν υποβληθή τότε και ο Γαλέριος. Διότι ο -Διοκλητιανος ήθελεν ίνα διά της μεταξύ των αυτοκρατόρων -συγγενείας διατηρηθή η ενότης του κράτους. - -6) Πολλοί υπό των Ρωμαίων αυτοκρατόρων εγένοντο διωγμοί κατά των -Χριστιανών, αρχής γενομένης από του φοβερού διωγμού του Νέρωνος -(64 μ. Χ.)• ο δε επί του Διοκλητιανού και των συναρχόντων αυτού -γενόμενος δεινότατος διωγμός ήτο ο δέκατος των μεγάλων διωγμών. -Λέγεται ότι ο Διοκλητιανός επεχείρησε τον διωγμόν τούτον φρονών -ότι η θρησκευτική διαίρεσις επέφερε την εσωτερικήν ασθένειαν του -Ρωμαϊκού κράτους και ζητών να ενισχύση αυτά εσωτερικώς δια της -ενότητος της θρησκείας. Φαίνεται δε ότι επί το πνεύμα του -αυτοκράτορος επέδρασαν και ιερείς και αρχιερείς της αρχαίας -εθνικής λατρείας, οίτινες, βλέποντες τους ναούς και τους βωμούς -αυτών εγκαταλειπομένους ένεκα του Χριστιανισμού, και -ερημουμένους, έπεισαν τον Διοκλητιανόν ότι αι πολλαί συμφοραί του -κράτους προήρχοντο εκ της οργής των παραμελουμένων θεών. Ο -Διοκλητιανός, αφού εδίστασεν επί τινα χρόνον, επείσθη τέλος υπό -του Γαλερίου, όντος σφοδρού πολεμίου των Χριστιανών, να εκδώση -διάταγμα απαγορεύον την εις τας δημοσίας υπηρεσίας προαγωγήν των -Χριστιανών και την δημοσία υπό τούτων τέλεσιν της λατρείας αυτών -και διατάσσον την κλείσιν των Χριστιανικών ναών. Το διάταγμα -τούτο το εκδοθέν Νικομηδεία τω 303 (Edictum Nicomediae = διάταγμα -Νικομηδείας καλούμενον) και τοιχοκολληθέν εν τη πόλει ταύτη -εσχίσθη υπό τινος Χριστιανού. Τούτο και το άλλο γεγονός, ότι -εξερράγη τότε πυρκαϊά εν τω παλατίω του αυτοκράτορρς, εγένετο -αιτία του σφοδροτάτου κατά Χριστιανών άπαντος του κράτους -διωγμού, εν ώ δι' ανηκούστων φρικτών βασάνων εβιάζοντο οι -Χριστιανοί υπό των εξηγριωμένων υπό του φανατισμού Ρωμαίων -στρατιωτών να αρνηθώσι την πίστιν αυτών. Αλλ' εναντίον της αγρίας -λύσσης των διωκτών και των φρικτών βασάνων οι Χριστιανοι -αντέταξαν την ακατάβλητον ηθικήν αντίστασιν της εν τη πίστει -καρτερικής επιμονής, περιφρονούντες και βασάνους και θάνατον και -μετά υπερανθρώπου γενναιότητος υπομένοντες τας θλίψεις και -προθύμως μάλιστα θνήσκοντες υπέρ της πίστεως, ίνα λάβωσι τον -στέφανον των μαρτύρων. Η φοβερά αύτη περίοδος του διωγμού, εξ ής -εξήλθε νικήτρια η Χριστιανική πίστις και Εκκλησία, τοιαύτην -κατέλιπε μνήμην παρά τοις Χριστιανοίς, ώστε εθεωρήθη ως αληθής -χρόνος της θεμελιώσεως της Εκκλησίας και διά τούτο Χριστιανικοί -τινες λαοί (Κόπται και Αβησσυνοί) μέχρι νυν προς τη χρονολογία -της από Χριστού γεννήσεως ποιούνται χρήσιν και της μαρτυρικής -καλουμένης χρονολογίας, αρχομένης από της βασιλείας του -Διοκλητιανού (384). - -7) Είνε αληθές ότι ο Κωνσταντίνος τον τύπον του βαπτίσματος έλαβε -βραδύτερον περί τα τέλη της ζωής αυτού. Αλλά τούτο έπραξε κατά -την τότε συνήθειαν πολλών, οίτινες ούτως εποίουν, ίνα, άπαξ -καθαρθέντες των αμαρτιών διά του βαπτίσματος, μηκέτι αμαρτάνωσιν, -εγγύς όντες της προς Θεόν αποδημίας. - -8) Η αίρεσις αύτη (εναντίον των αρχών της καθολικής και ορθοδόξου -Εκκλησίας, ήτις διδάσκει, ότι εν τη τρισυποστάτω θεότητι ο Υιός -είναι τέλειος Θεός, προ πάντων των αιώνων γεννηθείς υπό του -πατρός, ου ποιηθείς, θεός έχων την αυτήν προς τον πατέρα ουσίαν) -εδίδασκεν ότι ο Υιός ήτο κτίσμα του πατρός γεννηθείς εν χρόνω. -Εδίδασκε δε ταύτα ο αιρεσιάρχης Άρεως, ίνα, κατά την δόξαν αυτού, -δώση μείζονα μονοθεϊστικόν χαρακτήρα εις την Χριστιανικήν -θρησκείαν. - -9) Η εν Νικαία Σύνοδος καταδικάσασα την διδασκαλίαν του Αρείου, -καθ' ήν ο Υιός ελέγετο ότι ήτο κτίσμα του Πατρός, εδογμάτισεν ότι -ο Υιός δεν εποιήθη, αλλ' εγεννήθη εκ του Πατρός προ πάντων των -αιώνων, ως φως εκ φωτός, ως θεός αληθινός εκ θεού αληθινού και -ομοούσιος τω πατρί, ήτοι έχων την αυτήν προς τον πατέρα ουσίαν, -θεός δηλονότι ων κατ' ουσίαν. - -10) _Εθνικός_ παράγεται εκ του _έθνους_ ή μάλλον _έθνη_ ουχί εν -τη Ελληνική σημασία του ονόματος, αλλ' εν τη της μεταφράσεως της -Εβραϊκής λέξεως _κοΐμ_= έθνη. Ούτως ωνόμαζον οι Εβραίοι τους μη -Εβραίους, εν αντιθέσει προς εαυτούς ως «εκλεκτόν (περιούσιον) -λαόν του Κυρίου». Εντεύθεν και οι Χριστιανοί των πρώτων αιώνων -παραλαβόντες το όνομα εκ της ιεράς Γραφής εκάλεσαν δι' αυτού -πάντας τους ειδωλολάτρας. Εντεύθεν δε και εν τη Λατινική οι -ειδωλολάτραι κατά μετάφρασιν του ειρημένου εβραϊκού ονόματος -καλούνται υπό των Λατίνων Πατέρων της Εκκλησίας gentes = έθνη και -gentiles = εθνικοί. - -11) Ο Κωνσταντίνος μικρόν προ του θανάτου αυτού επεχείρησε μικράν -τινα νικηφόρον στρατείαν εναντίον βαρβάρου τινός Σκυθικού λαού, -των Σαρματών. - -12) Ούτω βραδύτερον και εν Ευρώπη ο της Ουγγαρίας πρώτος βασιλεύς -Στέφανος (997-1038 μ. Χ.) γενόμενος Χριστιανός και εργασάμενος εν -τω κράτει αυτού υπέρ της διαδόσεως του Χριστιανισμού ωνομάσθη υπό -του τότε Πάπα Σιλβέστρου Απόστολος και Αποστολική Μεγαλειότης. -Την προσωνυμίαν δε ταύτην της Αποστολικής Μεγαλειότητος λαβόντες -από του 1758 και οι Αψβούργοι μονάρχαι της Αυστρίας και Ουγγαρίας -φέρουσι μέχρι σήμερον ως διάδοχοι του Στεφάνου Α'. - -13) Βασιλέας ωνόμαζον τους Ρωμαίους αυτοκράτορας οι Έλληνες -ανέκαθεν, ουχί σπανίως και αυτοκράτορας καλούντες αυτούς. Εν -Βυζαντίω βραδύτερον συνεδυάσθησαν αι δύο προσωνυμίαι προς δήλωσιν -της αρχής του υπερτάτου άρχοντος, όστις εκαλείτο «πιστός βασιλεύς -και αυτοκράτωρ Ρωμαίων». - -14) _Χριστός_ ήτοι κεχρισμένος είνε μετάφρασις της Εβρ. λέξεως -_μασσά_ ήτοι, κατά ελληνικόν σχηματισμόν, Μεσσίας. Ούτως -εκαλούντο παρά τοις Εβραίοις οι ιερείς, οι προφήται και οι -βασιλείς διότι διά συμβολικής τελετής της χρίσεως ελάμβανον τας -ιδιότητας και τα αξιώματα ταύτα, εντεύθεν δε χριστός ή μεσσίας -του Κυρίου εσήμαινεν «εκλεκτός του Θεού διά χρίσματος τοιούτος -αναδειχθείς», εκλήθησαν δε ούτω βραδύτερον μόνον οι βασιλείς• -εντεύθεν δε χριστός ή μεσσίας και βασιλεύς κατέστησαν συνώνυμοι -εν τη Π. Δ. Εκλήθη δε και ο Κύριος ημών Ιησούς Μεσσίας και -_Χριστός_, ως προσδοκώμενος βασιλεύς του Ισραήλ, και υπό -ευρυτέραν έννοιαν ως ουράνιος βασιλεύς της δόξης, ως Κύριος -Χριστός ήτοι Θεός Βασιλεύς• ενώ οι Χριστιανοί βασιλείς του -Ελληνικού Κράτους του Βυζαντίου εκαλούντο, ως πάλαι οι βασιλείς -του Ισραήλ, απλώς χριστοί του Κυρίου: εκλεκτοί του Θεού. - -15) Ο Κωνσταντίνος, πριν ή εμπεδωθή στερεώς εν τη καρδία αυτού η -Χριστιανική πίστις και εν ταις πράξεσιν αυτού η Χριστιανική -ηθική, δεν έμεινεν απηλλαγμένος καί τινων ανθρωπίνων αδυναμιών -και ωμοτήτων. Ούτω κατά το 326 εφονεύθησαν τραγικώς κατά διαταγήν -αυτού η τε γυνή αυτού Φαύστα και ο γενναίος (από της πρώτης αυτού -γυναικός Μαμερτίνης) υιός Κρίσπος, ως λέγεται, ένεκα των -ανακαλυφθεισών μεταξύ αυτών αθεμίτων σχέσεων. - -16) Σημειωτέον ότι ευθύς μετά τον θάνατον του Κωνσταντίνου του -Μεγάλου εφονεύθησαν πάντες οι πλάγιοι τούτου συγγενείς, αδελφοί, -θείοι και ανεψιοί, υπό των αρχηγών του στρατού, ενεργούντων υπέρ -των υιών του Κωνσταντίνου του Μ., μόνοι δε σωθέντες επέζησαν τη -καταστροφή ταύτη δύο ανεψιοί αυτού (παίδες του αδελφού αυτού -Ιουλίου Κωνσταντίου) Γάλλος και Ιουλιανός. - -17) Ημιαρειανοί ελέγοντο εκείνοι εκ των Αρειανών, οίτινες -μετριάζοντες και τροποποιούντες την περί του Υιού διδασκαλίαν του -Αρείου, δεν εκάλουν μεν τον Υιόν κτίσμα του Πατρός, ως ο Άρειος, -αλλά ούτε _ομοούσιον_ τω Πατρί (ήτοι την αυτήν ουσίαν έχοντα προς -τον πατέρα), αλλ' απλώς _ομοιούσιον_ τω πατρί (ήτοι όντα _ομοίας_ -ουσίας προς τον πατέρα). - -18) Ο Ιουλιανός κατέλιπεν εύφημον μνήμην και ως ελληνιστής και -γλαφυρός συγγραφεύς εν τη ιστορία της Ελληνικής λογοτεχνίας -γράψας ικανάς πραγματείας και επιστολάς, ών ουκ ολίγαι σώζονται -μέχρι νυν. - -19) Ο Ουλφίλας κατήγετο από της Μικράς Ασίας, από Καππαδοκίας. Οι -πρόγονοι αυτού είχον αιχμαλωτισθή εν Καππαδοκία υπό των Γότθων -καθ' όν χρόνον ούτοι επί του αυτοκράτορος Ουαλεριανού είχον -επιδράμει μέχρι των ένδον της Μικράς Ασίας (ίδ. σελ. 12) -απάγοντες μεθ' εαυτών μέγα πλήθος αιχμαλώτων, εν οίς υπήρχον και -ουκ ολίγοι Χριστιανοί. Μεταξύ δε των Χριστιανών αιχμαλώτων -υπήρχον και οι γονείς ή πρόγονοι του Ουλφίλα, αχθέντες αιχμάλωτοι -από Καππαδοκίας εις την χώραν των Γότθων. Ο Ουλφίλας γεννηθείς εν -τη χώρα των Γότθων και ανατραφείς υπό των γονέων εν τη πίστει τη -Χριστιανική, γινώσκων δε και την γλώσσαν την Γοτθικήν εδίδαξε -τους Γότθους την Χριστιανικήν πίστιν μεταφράσας εις την Γοτθικήν -και τα Ευαγγέλια και μέρος της Παλαιάς Διαθήκης. Επειδή δε κατά -τον χρόνον εκείνον ούτε οι Γότθοι ούτε άλλος τις Γερμανικός λαός -είχεν αλφάβητον, ο Ουλφίλας επενόησε τον Γοτθικόν αλφάβητον -σχηματίσας αυτόν από συνδυασμού Ελληνικών γραμμάτων μετά τινων -άλλων εκ των αρχαίων συμβολικών σημείων (ρούνων, runen) των -Γερμανών ληφθέντων στοιχείων. Του Ουλφίλα η Μετάφρασις των ιερών -γραφών είναι το πρώτον και αρχαιότατον μνημείον της Γερμανικής -γλώσσης, ως ελαλείτο αύτη υπό των Γότθων, και της Γερμανικής -φιλολογίας (Χειρόγραφον αρχαιότατον της μεταφράσεως ταύτης -σώζεται εν τη βιβλιοθήκη της Ουψάλης της Σουηδίας). Ο Ουλφίλας δε -ούτος ήτο επίσκοπος και αντιπρόσωπος των Γότθων εν τη α' -Οικουμενική Συνόδω και έζη έτι επί των χρόνων του Ουάλεντος. - -20) Οι εν τη Ρωμαϊκή υπηρεσία ισχυροί βάρβαροι απέφευγον ν' -αναγορεύωσιν εαυτούς αυτοκράτορας είτε μη έχοντες την προς -τοιούτον νεωτερισμόν ηθικήν τόλμην είτε μη θεωρούντες εαυτούς -αρμοδίους προς την αρχήν ταύτην, αλλ' ανήγον εις την -αυτοκρατορικήν αρχήν άνδρας Ρωμαίους εξαρτωμένους ηθικώς απ' -αυτών και ήρχον αυτοί πράγματι εν ονόματι των τοιούτων -αυτοκρατόρων. - -21) Λατινικού, διότι οι συγκροτούντες αυτό λαοί (πριν ή -κατέλθωσιν εις αυτό οι από βορρά βάρβαροι Γερμανοί), ήτοι οι -κάτοικοι της Ιταλίας, Γαλατίας, Ιβηρίας (εν μέρει δε και της -Βρεττανίας) ήσαν Λατινόφωνοι λαλούντες παρεφθαρμένας Λατινικάς -διαλέκτους, τας λεγομένας νεολατινικάς. Οι Νεολατινικοί ούτοι -λαοί καλούνται και Ρωμανικοί λαοί (εκ του Romanus = Ρωμαίος) και -αι γλώσσαι αυτών Ρωμανικαί. Το όνομα _Ρωμαίος_, όπερ ουδεμίαν -είχε πλέον έννοιαν εθνολογικήν, αλλά απλώς πολιτικήν, -ιδιοποιούντο μάλλον οι Έλληνες Χριστιανοί της Ανατολής (παρ' οίς -το _Έλλην_ εσήμαινε τον οπαδόν της Ελληνικής θρησκείας εν -αντιθέσει προς το Χριστιανός και το Ιουδαίος (ίδ. σημ. 10). -_Λατίνους_ καλούσιν ούτοι τους Δυτικούς κατ' αντίθεσιν προς -εαυτούς ως _Ρωμαίους_. - -22) Αλλ' η Ελληνική χερσόνησος (πλην της Θράκης και της κάτω -Μοισίας) ήτο επί του Αρκαδίου και του Ονωρίου χώρα αμφισβητουμένη -μεταξύ των δύο κρατών. - -23) Έτι πρότερον επί του Θεοδοσίου Α' είχε καταπέσει εντελώς το -έτερον εν τη εντεύθεν του Ισθμού Ελλάδι μέγα κέντρον της αρχαίας -Ελληνικής λατρείας, το εν Δελφοίς μαντείον. Λέγεται δε ότι, ότε ο -Ιουλιανός, όστις έδιδε παροδικήν τινα λάμψιν ασθενή εις τα μεγάλα -κέντρα της εθνικής λατρείας, έπεμψε τον φίλον αυτού φιλόσοφον -Ορειβάσιον εις τους Δελφούς ίνα ενεργήση τα δέοντα προς ανόρθωσιν -του μαντείου, εκόμισεν ούτος εις τον βασιλέα τον τελευταίον εκ -του χρηστηρίου του Απόλλωνος δοθέντα εις αυτόν χρησμόν αγγέλλοντα -την τελείαν κατάπτωσιν του περιφήμου μαντείου. Ο χρησμός έλεγεν: - - Είπατε τω βασιλεί: χαμαί πέσε δαίδαλος αυλά. - Ουκέτι Φοίβος έχει καλύβην, ου μάντιδα δάφνην, - Ου παγάν λαλέουσαν. Απέσβετο και λάλον ύδωρ. - -24) Καθά είπομεν (σ. 40), αι χώραι αύται ημφισβητούντο μεταξύ των -δύο κρατών, τούτο δε εξηγείται και την σπουδήν, μεθ' ής ο -Στελίχων έσπευσεν εις σωτηρίαν αυτών. - -25) Φαίνεται ότι πράγματι εγίνετό τις συνεννόησις μεταξύ του -Στελίχωνος και του Αλαρίχου αποβλέπουσα εις την διά της -συμπράξεως του Αλαρίχου ανάκτησιν των πέραν των Άλπεων υπό των -άλλων βαρβάρων καταληφθεισών Ρωμαϊκών επαρχιών. - -26) Όμοιαι επί ομοίοις όροις διαπραγματεύσεις είχον γείνει -πρότερον μεταξύ Στελίχωνος και Αλαρίχου, επενεγκούσαι τον όλεθρον -του Στελίχωνος (ίδ. σημ. 25) - -27) Η Πλακιδία ευρίσκετο εν τη εξουσία των Γότθων, διότι τω 408 -εν ταις τότε περί παραδόσεως της πολιορκουμένης Ρώμης μεταξύ -Αλαρίχου και της Ρωμαϊκής Συγκλήτου διαπραγματεύσεσιν είχε δοθή -ως όμηρος εις τους Γότθους. Αποθανόντος δε του Αταούλφου το -επόμενον έτος των γάμων (415 μ. Χ.), η χηρεύσασα Πλακιδία -επανήλθεν εις Ράβενναν, ένθα συνήψε νέον γάμον (417) μετά του -στρατηγού Κωνσταντίου. - -28) Το έθος του καταφεύγειν εις τους ναούς ως εις _άσυλα_ -μετεβιβάσθη από του αρχαίου Ελληνισμού και εις την Χριστιανικήν -θρησκείαν και επεκράτει κατά τους χρόνους τούτους και βραδύτερον -έτι εν μέρει. - -29) Ίσαυροι ήσαν εγχώριος ορεινός λαός της Μικράς Ασίας -ληστρικός, μόνος εκ των λαών της Μ. Ασίας μη εξελληνισθείς έτι -κατά τους χρόνους τούτους, μη πολιτισθείς και μη προσελθών εις -τον Χριστιανισμόν. - -30) Αρσακίδαι εκαλούντο, ως γνωστόν (ίδ. σελ. 11), οι βασιλείς -των Πάρθων, οι άρχοντες εν Ασία προ της δυναστείας των -Σασσανιδών. Κλάδος τις δευτερογενής της δυναστείας ταύτης είχεν -εγκαταστή εν Αρμενία από του α' μ. Χ. αιώνος. - -31) Ως σύμβολον της τοιαύτης του κόσμου κυριαρχίας εδείκνυεν ο -Αττίλας το μυστηριώδες παρά τοις Ούννοις θεωρούμενον ξίφος, όπερ -εύρεν αυτός ή ευρεθέν υπό τινος ποιμένος έλαβε παρ' αυτού, ως -ουρανόπεμπτον ή ουρανοπετές σύμβολον της κοσμοκρατορίας, ή ως -αυτήν την εικόνα του θεού του πολέμου, κατά τας θρησκευτικάς -ιδέας των Ούννων. - -32 ] Δυσωπέω-ώ: Αποκτώ, παίρνω δια παρακλήσεων, ικεσιών. - -33) Ουχί βεβαίως της αρχαίας Φοινικικής Καρχηδόνος της -καταστραφείσης άρδην τω 148 π. Χ. υπό των Ρωμαίων, αλλά της -Καρχηδόνος της Ρωμαϊκής της ιδρυθείσης ως Ρωμαϊκής αποικίας επί -του Αυγούστου. - -34) Ο Γεζέριχος λαβών ως νύμφην τω υιώ αυτού Ουννερίχω την -θυγατέρα του Θευδερίχου, απέπεμψεν είτα την νύμφην προς τον -πατέρα μετ' αποκεκομμένης κόμης και ρινός επί τη ψευδεί προφάσει -ότι επεβούλευεν αύτη κατά της ζωής αυτού. - -35) Κατά την εισβολήν ταύτην του Αττίλα, ως κατά τας υπό του -Αλαρίχου πρότερον γενομένας, πολλοί των κατοίκων της Άνω Ιταλίας -κατέφυγαν εις τα κατά τας εκβολάς του Πάδου κείμενα, εις τους -βαρβάρους απρόσιτα νησίδια. Εκ της οικήσεως δε τούτων παρήχθη -ύστερον η νησιωτική πόλις Βενετία. - -36) Ότε άνανδροί τινες σύμβουλοι του αυτοκράτορος Θεοδοσίου Β' -επειράθησαν να ενεργήσωσιν επιβουλήν κατά της ζωής αυτού -διαφθείροντες χρήμασι τους παρ' αυτώ υπηρετούντας Ούννους και το -πράγμα ανακαλυφθέν κατηγγέλθη εις τον Αττίλαν, ούτος μετά -περιφρονήσεως απέρριψε πάσαν υπό των συμβούλων αυτού γενομένων -περί εκδικήσεως πρότασιν, ειπών ότι η πράξις ήτο πάνυ δουλική και -ότι δεν επετρέπετο αυτώ να τιμωρή τοιούτους απίστους δούλους -(εννοών τους συμβούλους του Θεοδοσίου). - -37) Ο Αττίλας, καίπερ ων Ούννος και Μογγόλος την καταγωγήν, όμως -ζων εν μέσω Γερμανικών λαών είχεν εν μέρει εκγερμανισθή και δεν -ήτο ηθικώς πολλώ κατώτερος των μεγάλων Γερμανών βαρβάρων των -χρόνων αυτού (ως λ. χ. του Αλαρίχου), τινών δε και πολλώ ανώτερος -(ως λ. χ. του Γεζερίχου). Εν τω αρχαιοτάτω δε επικώ και ηρωικώ -ποιήματι των Γερμανών τω καλουμένω Niebelungen αναφέρεται και ο -Αττίλας ως «βασιλεύς Έτζελ». - -38) Η θυγάτηρ αύτη του Μαρκιανού Ευφημία καλουμένη είχε γεννηθή -εκ της πρώτης γυναικός αυτού. - -39) Η χρήσις πυρφόρων ή πυρπολικών πλοίων, ήτοι πλοίων κενών -πεπληρωμένων εμπρηστικών υλών και αναπτομένων εν ευθέτω ώρα προς -καταστροφήν πολεμικών πλοίων, η τοσαύτα θαυματουργήσασα εν τη -μεγάλη Ελληνική επαναστάσει του 1821, ήτο γνωστή κατά τους -χρόνους τούτους, ών αφηγούμεθα την ιστορίαν, και πολλώ -αρχαιότερον εν τοις χρόνοις του Πελοποννησιακού πολέμου. Εν τη -Σικελική στρατεία των Αθηναίων οι Συρακόσιοι εποιήσαντο χρήσιν -εναντίον του Αθηναϊκού στόλου «ολκάδος παλαιάς, κληματίδων και -δαδός πλήρους», ήν απέλυσαν κατά των Αθηναϊκών πλοίων εμβαλόντες -εις αυτά πυρ. Και κατά την υπό του Αλεξάνδρου του Μεγάλου -πολιορκίαν της Τύρου (332 π. Χ.) οι Τύριοι εποιήσαντο χρήσιν -πλοίου όλης ευφλέκτου πεπληρωμένου. - -40) Ο Λέων επικαλείται Μέγας απλώς κατ' αντίθεσιν προς τον -έγγονον αυτού Λέοντα τον Β', τον Μικρόν ως εκ της ηλικίας αυτού -καλούμενον. - -41) Ο Ίσαυρος ούτος εκαλείτο κατά το Ισαυρικάν αυτού όνομα -Ταρασικοδίσσας, μετωνομάσθη δε επί τα Ελληνικώτερον Ζήνων. - -42) Τα ονόματα ταύτα παρέλαβεν ο τελευταίος της Ρώμης αυτοκράτωρ, -ο κατά σύμπτωσιν φέρων το όνομα του πρώτου μυθικού βασιλέως και -κτίστου της Ρώμης, από του προς μητρός πάππου αυτού. - -43) _Βασιλεύς_ εννοείται ουχί υπό την υψηλήν έννοιαν, ήν έχει -κατά τους χρόνους τούτους το όνομα τούτο εν Κωνσταντινουπόλει -διδόμενον εις αυτόν τον αυτοκράτορα, αλλ' υπό την σημασίαν, ήν -είχε τότε παρά τοις βαρβάροις Γερμανοίς το Γερμ. όνομα König (εκ -του αρχ. Γερμ. chuni = γένος, γενάρχης) σημαίνον απλώς τον -αρχηγόν μιας ή πολλών φυλών. Βασιλεύς μεταφράζεται καταχρηστικώς -το όνομα εν τη Ελληνική ένεκα της εν τη Λατινική μεταφράσεως -αυτού εις rex (εξ ού τα νεολατινικά re, roi). Αλλά το rex εν τη -Λατινική διδόμενον κατά τους χρόνους τούτους, ών αφηγούμεθα την -ιστορίαν, εις τους ηγεμόνας των βαρβάρων εσήμαινεν αξίωμα απείρως -υποδεέστερον του αξιώματος του αυτοκρατορικού. Σημειωτέον δε ότι -η ανάρρησις του Οδοάκρου ως βασιλέως (König) ουδεμίαν σχέσιν -είχεν άμεσον και επίσημον προς την Ιταλίαν, ής δεν εκηρύχθη ούτε -ηδύνατο να κηρυχθή ηγεμών. Η Ιταλία έμεινεν ως ήτο χώρα από του -αυτοκράτορος εξαρτωμένη. Ο Οδόακρος ανηγορεύθη υπό των βαρβάρων -αυτού βασιλεύς αυτών τούτων των βαρβάρων, ως ο Αλάριχος εκηρύχθη -βασιλεύς υπό των Βησιγότθων ακριβώς καθ' όν χρόνον διωρίσθη υπό -του αυτοκράτορος της Ανατολής διοικητής του Ιλλυρικού (ίδ. σελ. -42). - -44) _Πατρίκιος_ κατά τους χρόνους τούτους δεν σημαίνει εκείνο, -όπερ εσήμαινεν εν τοις αρχαιοτέροις χρόνοις, ήτοι Ρωμαίον -ανήκοντα εις ιδίαν τάξιν κοινωνικής κληρονομικής αριστοκρατίας. -Από των χρόνων του Κωνσταντίνου του Μεγάλου, και κατά τας -διατάξεις του αυτοκράτορος τούτου, _πατρίκιος_ κατέστη αξίωμα -προσωπικόν (ουχί κληρονομικόν) διδόμενον εις τους ανωτάτους -λειτουργούς του κράτους ως υψηλή τιμή συνεπαγομένη ευγένειαν -προσωπικήν, μετά της τιμητικής προσωνυμίας illustris -(ιλλούστριος) = ενδοξότατος, και προνομίων ιδιαιτέρων και -διακριτικών σημάτων εξωτερικών. Το αξίωμα τούτο επεζήτουν ιδίως -και ελάμβανον οι εν τω Ρωμαϊκώ κράτει μεγάλην ισχύν και -πραγματικήν αρχήν κεκτημένοι Γερμανοί βάρβαροι, Στελίχων, Άσπαρ, -Ρικίμερος, Γονδίβαλδος• και ο Ορέστης δε ο Παννόνιος, ο πατήρ του -Ρωμύλου Μωμούλλου, ην πατρίκιος. Και αυτοί δε οι λεγόμενοι -βασιλείς των πέραν των Άλπεων σχηματισθέντων Γερμανικών κρατών -εφιλοδόξουν επί το αξίωμα του Πατρικίου. - -45) Κατά την υπό του Κωνσταντίνου του Μεγάλου γενομένην -διοικητικήν οργάνωσιν του κράτους διηρείτο τούτο εις τέσσαρας -μεγάλας διοικητικάς περιφερείας καλουμένας _επαρχότητας_ -(praefecturas): α') την Ανατολήν, περιλαμβάνουσαν πάσας τας εν -Ασία χώρας του κράτους, έτι δε την Αίγυπτον, και την Θράκην και -την κάτω Μοισίαν εν Ευρώπη• β') την Ιλλυρικήν, περιλαμβάνουσαν -πάσαν την εκτός Θράκης και κάτω Μοισίας Ελληνικήν χερσόνησον, ότι -δε και την Δακίαν• γ') την Ιταλίαν, και δ') την Γαλλίαν, -περιλαμβάνουσαν Γαλατίαν, Ισπανίαν και Βρεττανίαν. Αι επαρχότητες -διηρούντο εις _διοικήσεις_ (dioecesis) και αύται εις επαρχίας -(provinciae). Η επαρχότης της Ιταλίας περιελάμβανε δύο -διοικήσεις, την της Ιταλίας και την της Αφρικής• και της πρώτης -των _διοικήσεων_ τούτων διοικητής καθίστατο νυν ο Οδόακρος, -βασιλεύς ων άμα μόνον των βαρβάρων αυτού. - -46) Οι εν Ιταλία βάρβαροι μισθοφόροι είχον λάβει ήδη επί του -Ονωρίου το δικαίωμα του κατέχειν το τρίτον των κατοικιών των -πόλεων, εν αίς εστάθμευον, αλλά γης ιδιοκτησίαν δεν είχον έτι. - -47) Και αυτοί δε οι τελευταίοι εν τη Δύσει αυτοκράτορες -ανεγνώριζον μέχρι τινός ως κυρίαρχον αυτών και μόνον υπέρτατον -άρχοντα της Δύσεως τον εν Ανατολή αυτοκράτορα. Ούτως ο αυτοκράτωρ -Ανθέμιος λέγει περί των νόμων αυτού: «τούτους ο δεσπότης και -πατήρ εμός άρχων αγιώτατος Λέων (ο Λέων Α') περιέβαλε διά του -κύρους αυτού». - -48) Τουρκικής φυλής λέγοντες εννοούμεν το όνομα υπό έννοιαν -εθνολογικήν, ουχί δε την πλημμελώς διδομένην παρ' ημίν συνήθως -θρησκευτικήν εις αυτό έννοιαν. Ίδε κατωτέρω περί τούτου -εκτενέστερον. - -49] Περίνους: αυτός που διακρίνεται για την συγκρότηση της σκέψης -και την σύνεσή του. - -50) Ούτως ερμηνεύεται η λέξις εκ του Περσικού Νουσιρβάν ή -Ανουσιρβάν. Η συνήθης διδομένη ερμηνεία Δίκαιος είναι πλημμελής. - -51) Εκ της προστακτ. του ρήμ. νικώ, όπερ ήτο το σύνθημα των -στασιαστών. - -52) Οι κάτοικοι της Κωνσταντινουπόλεως (οι δήμοι, εις ούς -διηρείτο η πόλις) διεκρίνοντο απ' αλλήλων ως προς την εύνοιαν, ήν -είχον προς τους Πρασίνους ή Κυανούς, λαμβάνοντες και τα τούτων -ονόματα. Αι τοιαύται διαιρέσεις ως και οι αγώνες οι ιπποδρομικοί -μετήχθησαν εις Κωνσταντινούπολιν από της Ρώμης. - -53) Ιδού οι λόγοι της Θεοδώρας κατά τον σύγχρονον ιστοριογράφον -Προκόπιον• « . . . Ηγούμαι δε την φυγήν έγωγε, είπερ ποτέ και -νυν, ήν και την σωτηρίαν επάγηται, αξύμφορον είναι• ανθρώπω μεν -γαρ ες φως ήκοντι το μη ουχί και νεκρώ γενέσθαι αδύνατον, το δε -βεβασιλευκότι τω φυγάδι είναι ουκ ανεκτόν. _Μη γαρ αν_ γενοίμην -της αλουργίδος ταύτης χωρίς, μηδ' αν την ημέραν εκείνην βιώην, εν -ή με δέσποιναν οι εντυχόντες ου προσερούσιν. Ει μεν ουν σώζεσθαί -σοι βουλομένω εστίν, ω βασιλεύ, ουδέν τούτο πράγμα. Χρήματά τε -πολλά εστιν ημίν και θάλασσα μεν εκείνη, πλοία δε ταύτα• σκόπει -μεν τοι μη διασωθέντι ξυμβήσεταί σοι ήδιστα αν της σωτηρίας τον -θάνατον ανταλλάξασθαι• εμέ γαρ τις και παλαιός αρέσκει λόγος ως -καλόν εντάφιον η βασιλεία εστίν». - -54) Η αρχή ανήκεν εις τον από του πρώτου συζύγου (Ευχάριος) υιόν -της Αμαλασούνθης Αταλάριχον. Τότε δε αποθανόντος τούτου μετά τον -πατέρα αυτού η Αμαλασούνθα, ίνα καταλίπη διάδοχον τω θρόνω, είχε -συνάψει δεύτερον γάμον προς τον εξάδελφον αυτής Θευδάτον. - -55) Διά της καταλύσεως του Βανδηλικού κράτους αι νήσοι Σαρδώ και -Κύρνος, αίτινες κατείχοντο υπό Γότθων, υπήχθησαν υπό το κράτος το -Ελληνικόν, μετ' ολίγον δε υπετάχθη εις αυτό και μέρος της -Ανατολικής Ισπανίας. - -56) Κατ' άλλην παράδοσιν, Πέρσης τις επί Ιουστινιανού ελθών από -Κίνας εις την Κωνσταντινούπολιν έφερε το σπέρμα των σκωλήκων -τρέφων αυτά εν τω σωλήνι του φυτού του καλουμένου νάρθηκος. - -57) Το όνομα των Τούρκων εν τη καθόλου ιστορία μνημονεύεται ήδη -κατά τον Α' αιώνα παρά Πλινίω τω Πρεσβυτέρω («Turcarum gens -nobilissima»). - -58) Ημείς καταχρηστικώς Τούρκους καλούμεν συνήθως πάντας τους -μωαμεθανικούς λαούς, επειδή οι νυν εν Ανατολή άρχοντες Τούρκοι -έτυχον όντες μωαμεθανοί. - -59) Οι Βούλγαροι ήσαν Τουρκικής ή Ουννικής καταγωγής, αλλά δεν -ήσαν γνωστοί εις τους Έλληνας υπό το όνομα και την ιδιότητα -ταύτην. - -60) Τινές των από του Κωνσταντίνου του Μεγάλου και εντεύθεν -αρξάντων αυτοκρατόρων δεν ήσαν ακραιφνούς Ελληνικής καταγωγής. Ο -του Κωνσταντίνου οίκος κατήγετο από Ναϊσσού της Άνω Μοισίας, -ήτις, καίπερ ούσα το πλείστον εξηλληνισμένη, εθεωρείτο χώρα -Ιλλυρική. Ούχ ήττον ο οίκος ούτος καταγόμενος από της Ελληνικής -χερσονήσου δύναται να θεωρηθή Ελληνικός, αφού και η μήτηρ του -Κωνσταντίνου κατήγετο από χώρας Ελληνικής, της Βιθυνίας. Ο -Ιοβιανός και ο Ουάλης και ο εξ Ιβηρίας καταγόμενος Θεοδόσιος δεν -ήσαν Έλληνες. Αλλ' ο Μαρκιανός και ο Λέων Α' καλούνται Θράκες, ο -Ζήνων ήτο Μικρασιανός εκ του μόνου μη εντελώς έτι εξελληνισθέντος -Μικρασιανού έθνους των Ισαύρων. Ο Αναστάσιος Α' ήτο από Δυρραχίου -της Ηπείρου, ο δε του Ιουστίνου Α' οίκος ήτο σχεδόν Μακεδονικός -και ο Τιβέριος Β' Θραξ. Πάντες δ' ούτοι, πλην των εκ του οίκου -του Θεοδοσίου και του αγνώστου πατρίδος Ιοβιανού και του εκ -Παννονίας Ουάλεντος, μάλλον ή ήττον ήσαν Έλληνες. Αλλ' από του -Μαυρικίου πάντες οι Βασιλείς κατήγοντο εκ των εξηλληνισμένων -χωρών της Ανατολής και ιδίως από της Μικράς Ασίας. - -61) Των Γεπιδών το κράτος, όπερ είχεν ιδρυθή μετά την διάλυσιν -του Ουννικού κράτους, κατέστρεψαν οι Λαγγοβάρδοι βοηθεία των -Αβάρων• και τότε αδεία του Ιουστινιανού Α' κατέλαβον τας τέως -αποτελούσας τα κράτος τούτο παρά τον Δανούβιον χώρας. Αλλ', αφού -οι Λαγγοβάρδοι μετέβησαν εις Ιταλίαν, αι χώραι αύται κατελήφθησαν -υπό των Αβάρων. - -62) Οι ύμνοι ούτοι λέγονται ακάθιστοι, διότι ψαλλομένων αυτών -ίσταντο επί ποδός πάντες οι εν τω ναώ. Είνε δε γνωστοί νυν υπό το -όνομα _Χαιρετισμοί_. Οι Χαιρετισμοί ψάλλονται και νυν εν τη -εκκλησία τμηματικώς κατά τας παρασκευάς των τεσσάρων εβδομάδων -της Μεγάλης Τεσσαρακονθημέρου Νηστείας, εν όλω δε την Παρασκευήν -της πέμπτης εβδομάδος. - -63) Ο νικητήριος παιάν έχει ούτω: « Τη υπερμάχω στρατηγώ τα -νικητήρια, ως λυτρωθείσα των δεινών ευχαριστήρια, αναγράφω σοι η -πόλις σου, Θεοτόκε. Αλλ’ ως έχουσα το κράτος απροσμάχητον, εκ -παντοίων με κινδύνων ελευθέρωσον ίνα κράζω σοι, Χαίρε Νύμφη -ανύμφευτε». - -64) Η εν Τιφίλιδι συνάντησις του Ηρακλείου μετά του Ζιεβήλ είναι -η πρώτη εν τη ιστορία συνάντησις Έλληνος βασιλέως μετά Τούρκου, -μη μωαμεθανού, ηγεμόνος. Κατά την συνάντησιν ταύτην ο Χαγάνος -Ζιεβήλ προσεκύνησε τον αυτοκράτορα, τρις φιλήσας τον τράχηλον -αυτού, άπας δε ο στρατός ο Τουρκικός έπεσε πρηνής προς ένδειξιν -σεβασμού και υποταγής προς τον αυτοκράτορα. - -65) Οι Τούρκοι επέστρεψαν, διότι απέθανεν ο αρχηγός αυτών υιός -του Ζιεβήλ. - -66) Εγένετο δε η ιερά αύτη τελετή την αυτήν ημέραν 14 -Σεπτεμβρίου, όπως είχε γείνει και επί του Κωνσταντίνου• και η -ημέρα αύτη εορτάζεται μέχρι και σήμερον υπό της Εκκλησίας προς -ανάμνησιν της διπλής υψώσεως του Σταυρού. - -67) Το εκ του Άραψ παραχθέν παρ' ημίν &Αράμπης&, όπερ σημαίνει -Μαύρος, έλαβε τοιαύτην σημασίαν, ουχί μόνον διότι οι Άραβες εις -τους Μαύρους της Αφρικής μετέδοσαν την θρησκείαν και την γλώσσαν -αυτών, αλλά και διότι οι Αραβόγλωσσοι ούτοι μωαμεθανοί Μαύροι διά -των Αράβων εγένοντο γνωστοί εν Τουρκία, υπό τούτων πωλούμενοι ως -δούλοι. - -68) Άλλο συνηθέστατον όνομα διδόμενον εις τους Άραβας επί των -Ρωμαϊκών χρόνων είνε το όνομα Σαρακηνοί (= Ανατολικοί εκ του -Αραβ. σαρκ = ανατολή). Ούτω δε εκαλούντο ιδίως οι Άραβες της -βορειοδυτικής Αραβίας (αλλ' ενίοτε και της νοτίου). Τους -Σαρακηνούς ως μισθοφόρους στρατιώτας ευρίσκομεν ήδη πολύ προ του -Μωάμεθ εν Κωνσταντινουπόλει κατά τα 378, ότε κατά την Γοτθικήν -εναντίον της πόλεως επιδρομήν την επακολουθήσασαν τω θανάτω του -Ουάλεντος (σ. 37) οι Σαρακηνοί μισθοφόροι ήσαν οι υπερασπίζοντες -την πρωτεύουσαν εναντίον των βαρβάρων. Το όνομα Σαρακηνοί μετά -τον Μωάμεθ κατέστη συνώνυμον παρά τοις Έλλησι όπως και το -Αγαρηνός, προς το Μωαμεθανός. - -69) Μωαμεθανικής χρονολογίας, ής ποιούνται χρήσιν μέχρι νυν -πάντες οι μωαμεθανικοί λαοί. Οίκοθεν δε νοείται ότι, ίνα μεταφέρη -τις οιανδήποτε χρονολογίαν της Εγίρας εις την Χριστιανικήν, -πρέπει να προσθέτη εις τον αριθμόν της Εγίρας τον αριθμόν 622 ως -και την διαφοράν του σεληνιακού από του ηλιακού έτους. Διότι οι -Άραβες, και κατ' αυτούς πάντες οι μωαμεθανικοί λαοί, ποιούνται -χρήσιν του σεληνιακού έτους• 30 δε έτη σεληνιακού έτους -ισοδυναμούσι προς 29 ηλιακού. Ούτω το έτος 1905 μ. Χ. είναι τα -1325 έτος της Χίδζρας. - -70) Διά τούτο οι Μωαμεθανοί ου μόνον δεν σέβονται τον Σταυρόν, -αλλά και μυσάττονται, θεωρούντες αυτόν ως ψευδές σύμβολον ψευδούς -και ασεβούς περί του θανάτου του Χριστού διδασκαλίας. - -71) Το _Καφίρ_ τούτο παρεφθάρη παρά Πέρσαις και Τούρκοις -Μωαμεθανοίς εις _γκιαούρ_. Αλλά το όνομα τούτο καταχρηστικώς οι -_Τούρκοι_ έδοσαν εις τους Χριστιανούς. - -72) Αι ώραι της προσευχής (η εωθινή, η της μεσημβρίας, η της -δείλης, η της δύσεως του ηλίου και η προ του ύπνου) εξαγγέλλονται -μεγαλοφώνως υπό ιδιαιτέρου κήρυκος (μουεζζίν) από των ναών. - -73) Οι θεωρούμενοι παρ' ημίν ως ιερείς του Ισλάμ είναι ή ιμάμαι, -επιστάται δηλονότι των ναών και προεστώτες της κοινότητος, -αναγνώσται, ιεροκήρυκες, ή ουλεμάδες (διδάσκαλοι του ιερού νόμου) -ή μουφτήδες (εξηγηταί του ιερού νόμου) ή καδήδες (δικασταί -δικάζοντες κατά τον ιερόν νόμον) ή σοφτάδες (ιεροσπουδασταί). - -74) Αλλ' ο Μωαμεθανισμός είδη τινά βρώσεων και πόσεων απαγορεύει -διά παντός, οίον το χοίρειον κρέας και πάντα τα οινοπνευματώδη -ποτά και ιδίως τον οίνον. Τούτο έπραξεν ο Μωάμεθ διά λόγους -υγιεινής. Προς τούτοις ο Μωάμεθ εθέσπισεν ή υπάρχοντα διετήρησε -τον θεσμόν της περιτομής, τον επικρατούντα άλλως παρά πλείστοις -Σημιτικοίς λαοίς. - -75) Οι Μωαμεθανοί σήμερον δύο πόλεις έχουσιν ιεράς εν Αραβία, την -Μέκκαν, ιεράν διά τον λίθον και τον Κααβάν, εν ώ είναι ούτος και -διότι εγεννήθη ενταύθα ο Μωάμεθ, και την Μεδινάν, ήτις εγένετο -ιερά διά τον ενταύθα τάφον του προφήτου, τελευτήσαντος εν Μεδινά. - -76) Υιόν ο Μωάμεθ δεν κατέλιπεν, αλλά θυγατέρα Φατιμάν ονόματι, -γυναίκα του Αλή προς πατρός εξαδέλφου του Μωάμεθ. - -77) Ο Ωμάρ ωδοιπόρει επί της αυτής καμήλου, ήτις έφερε τον ασκόν -του ύδατος ού είχεν ανάγκην εν τη ερήμω• και τον σάκκον τον -περιέχοντα τον σίτον προς διατροφήν εν τη ερήμω• έτρωγε δε εκ του -αυτού σκεύους, εξ ού πάντες οι συνοδεύοντες αυτόν υπηρέται. -Τοιαύτη ήτο η απλότης του βίου του ανδρός του άρχοντος ήδη πάσης -Αραβίας, Συρίας και των πλείστων των μέχρι του Ινδικου Ωκεανού -χωρών της Δυτικής Ασίας. - -78) Και μέχρι δε σήμερον οι σουλτάνοι της Τουρκίας εν τοις -διατάγμασιν αυτών τοις επικυρούσι τα δικαιώματα των εν Τουρκία -ορθοδόξων Χριστιανών αναφέρουσι το όνομα του Ωμάρ Ιβν Αλ-χαττάπ. - -79) Αυτοί οι Έλληνες κάτοικοι των χωρών τούτων, οι διατηρήσαντες -την πάτριον θρησκείαν (διότι οι πλείστοι τούτων προσήλθον εις το -Ισλάμ) απώλεσαν την γλώσσαν αυτών, έκτοτε μέχρι νυν λαλούντες την -Αραβικήν. - -80) Επί ομοίοις περίπου όροις, αλλ' ουχί μετά της αυτής -επισημότητος, είχον πρότερον παραδοθή εις τους Μωαμεθανούς η -Δαμασκός και άλλαι πόλεις της Συρίας. Σημειωτέον δε ότι ο -κεφαλικός φόρος ή χαράτζ επεκράτει ως θεσμός από των χρόνων του -Ωμάρ εις πάσας τας μουσουλμανικάς χώρας, ένθα υπήρχον Χριστιανοί• -κα τηργήθη δε εν Τουρκία διά των κατά το 1856 γενομένων εν τω -Κράτει μεταρρυθμίσεων. Έκτοτε δε και ολίγω πρότερον ήρθησαν κατά -μικρόν εν Τουρκία και αι άλλαι ιδίως εις τας Εκκλησίας αφορώσαι -απαγορευτικαί διατάξεις, ισχύουσαι μόνον εν ταις αποκέντροις υπό -φανατικού όχλου οικουμέναις χώραις. - -81) Εν τη θέσει, ένθα κατά την μάχην ταύτην εστρατοπέδευεν ο -Αραβικός στρατός και ήτις ένεκα τούτου ωνομάσθη Φοσσάτ (= -στρατόπεδον), τω 973 μ. Χ. εκτίσθη, υπό των τότε Μωαμεθανών -δυναστών της Αιγύπτου πόλις, ήτις προ ανάμνησιν της νίκης του -Αμρού ωνομάσθη _Καχιρά_ (νυν Κάιρον) = Νίκη, Νικόπολις. - -82) Κατά την άλωσιν της Αλεξανδρείας λέγεται ότι ο Αμρού -κατέκαυσε την μεγάλην και περίφημον Βιβλιοθήκην της Αλεξανδρείας. -Τα περί τούτου εν μέρει μυθώδη λεγόμενα παρέδοσαν οι Άραβες -ιστοριογράφοι των μεταγενεστέρων χρόνων. Κατά την παράδοσιν -ταύτην ο Αμρού μετά την κατάληψιν της πόλεως ηρώτησε τον Ωμάρ -περί του πρακτέου ως προς την βιβλιοθήκην ταύτην, έλαβε δε παρ' -αυτού την απάντησιν: «Εάν μεν τα εν τοις βιβλίοις τούτοις -γραφόμενα ήναι σύμφωνα προς τα εν τω Κορανίω, δεν είναι ανάγκη να -διατηρηθώσιν (αφού κατ' ουσίαν το περιεχόμενον αυτών υπάρχει εν -τω Κορανίω)• αν δε δεν ήναι σύμφωνα, πρέπει διά τούτο ακριβώς να -καταστραφώσιν». Λαβών τοιαύτην απάντησιν ο Αμρού διέταξεν ίνα τα -βιβλία χρησιμοποιηθώσιν εις τα λουτρά της Αλεξανδρείας. Τοσούτο -δε μέγα ήτο το πλήθος των ούτω καιομένων βιβλίων, ώστε επί έξ -μήνας πάντα τα πολυάριθμα λουτρά της Αλεξανδρείας δεν εποιούντο -χρήσιν άλλης καυσίμου ύλης. Η μετ' Ασιατικής φαντασίας πεποιημένη -αύτη και πεποικιλμένη παράδοσις θεωρείται νυν υπό πολλών -ιστορικών ως μύθος. Ούτοι προς αναίρεσιν της παραδόσεως -αναφέρουσιν ότι η μεγάλη βιβλιοθήκη της Αλεξανδρείας είχε -καταστραφή εν μέρει εν τη επί την Αίγυπτον στρατεία του Καίσαρος. -Αλλ' επειδή γινώσκομεν ότι το Μουσείον ήτοι η Φιλοσοφική σχολή -και η βιβλιοθήκη της Αλεξανδρείας ήκμαζον έτι κατά τους χρόνους -της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας, αι δε μεταξύ των Χριστιανών και των -Εθνικών κατά τον 4ον αιώνα συχναί συμβαίνουσαι έριδες δεν ήσαν -τοιαύτης φύσεως, ώστε να πάθη εκ τούτων η Βιβλιοθήκη (τουλάχιστον -τοιούτο τι δεν αναφέρεται), η Βιβλιοθήκη αύτη εσώζετο εν μέρει -τουλάχιστον μέχρι των χρόνων της Αραβικής εισβολής. Διά τούτο -πυρήν τις αληθείας ιστορικής πιθανόν να υπάρχη εν τοις μετά -πολλής πάντως υπερβολής και ολίγον μυθώδους χροιάς υπό των Αράβων -περί του τέλους της εν Αλεξανδρεία Βιβλιοθήκης ιστορουμένοις. - -83) Σουνίται σήμερον είναι οι Τούρκοι Μωαμεθανοί, οι Ινδοί και οι -Άραβες Μωαμεθανοί. Οι Πέρσαι είναι Σεΐται. - -84) Ο πορθμός ούτος έκτοτε ωνομάσθη και ονομάζεται νυν Γιβραλτάρ -εκ του ονόματος του Άραβος στρατηγού Ταρίκ του πρώτου νυν -διελθόντος τον πορθμόν. Το μέρος, ένθα μετά την διάβασιν του -πορθμού εστρατοπέδευσεν ο Ταρίκ ωνομάσθη Δζεπέλ-ελ Ταρίκ = όρος -Ταρίκ όπερ οι Ευρωπαίοι παρέφθειραν έπειτα εις Gibraltar. - -85) Ο Ηράκλειος εγκατέστησεν εν τη Ελληνική χερσονήσω τους -Σέρβους και Κροάτας, δους αυτοίς ήν μέχρι νυν εν τη χερσονήσω -ταύτη οικούσι χώραν. Τούτο έπραξεν ο Ηράκλειος, ίνα χωρίση τους -Σλαυικούς τούτους λαούς από του κράτους των πέραν του Δανουβίου -Αβάρων και εξασθενήση τούτους. Επέβαλε δε εις τους Σλαύους -τούτους να προσέλθωσιν εις τον Χριστιανισμόν και να αναγνωρίσωσι -την κυριαρχίαν του Ελληνικού κράτους. - -86) Η εν Αθήναις αύτη διατριβή του βασιλέως είναι αξιομνημόνευτος -ως μαρτυρούσα ότι η πόλις αύτη ήτο ικανώς ακμάζουσα, αφού -διεχείμαζεν εν αυτή ο βασιλεύς απλώς χάριν αναψυχής• ενώ κατά τας -θεωρίας του Φαλλμεράυερ (σ. 85) αι Αθήναι κατά τους χρόνους -τούτους ήσαν κατεστραμμέναι υπό των βαρβάρων. - -87) Το υγρόν πυρ λέγεται ότι επενοήθη περί τας αρχάς του 6 μ. Χ. -αιώνος υπό του Αθηναίου φυσικού και χημικού Πρόκλου, -κατασκευάσαντος αυτό από θείου απύρου• ετελειοποιήθη δε κατά τινα -παράδοσιν κατά τους χρόνους της ενταύθα ιστορουμένης πολιορκίας -της Κωνσταντινουπόλεως υπό του εκ Συρίας καταγομένου μηχανικού -Καλλινίκου, ούτινος ο οίκος επί αιώνας είχεν ως προνόμιον εν -Κωνσταντινουπόλει την κατασκευήν αυτού. Κατ' άλλην παράδοσιν ο -Καλλίνικος ην Αιγύπτιος και ετελειοποίησε το πολεμικόν πυρ κατά -τον 9 αιώνα, ότε σχεδόν είχε λησμονηθή η χρήσις αυτού, η γνωστή -κατά τους χρόνους του Κωνσταντίνου Δ'. Υποτίθεται δε ότι το -Ελληνικόν πυρ ήτο μίγμα τι συγκείμενον εξ ευφλέκτων ουσιών των -περιεχομένων περίπου και εν τη πυρίτιδι των τηλεβόλων των -μεταγενεστέρων χρόνων. Ερρίπτετο δε διά σιφώνων χαλκών είτε υπό -χειρών διά πηλίνων αγγείων εχόντων εμπόρευμα. - -88) Οι ηγεμόνες των Βουλγάρων ως τουρκικού λαού καλούνται κατά -τους χρόνους τούτους Χάνοι. Χαν ή Χακάν (Χαγάνος παρά τοις -Βυζαντνίοις) ήτο προσωνυμία τιμητική των Τούρκων, Τατάρων και -Μογγόλων ηγεμόνων (ο θηλυκός τύπος, του ονόματος είναι Χουνάμ και -Χαννούμ = ηγεμονίς, κυρία). Ως δε γνωστόν, και ο Οθωμανός -Σουλτάνος ως Τούρκος ηγεμών προσωνυμείται και _Χαν_. - -89) Ούτω ως προς τους Βουλγάρους έπραξεν ο Κωνσταντίνος Δ' ό,τι -ως προς τους Σέρβους ο Ηράκλειος, όστις εγκαθιστών τους Σλαύους -τούτους εν Ιλλυρία ενόμισεν ότι θα έθετεν ούτω φραγμόν εναντίον -των Αβάρων. - -90) Πάσαι αι ενέργειαι του βασιλέως Ηρακλείου κατά την εν Συρία -διαμονήν αυτού υπέρ της προσεγγίσεως των Μονοφυσιτών προς τους -Ορθοδόξους απέτυχον. Οι Μονοφυσίται πανταχού από των χρόνων -τούτων απήρτισαν ιδίας εκκλησίας, οι Κόπται εν Αιγύπτω την -Κοπτικήν (εις ήν προσεχώρησαν και οι Αβησσυνοί), οι Αρμένιοι την -Αρμενικήν και οι εν Συρία Μονοφυσίται (οι νυν Μαρωνίται) την -ιδίαν αυτών εθνικήν μονοφυσιτικήν εκκλησίαν. - -91) Χερσών εκαλείτο η αρχαία Σεβαστούπολις η και νυν ούτω -καλουμένη πόλις της Κριμαϊκής χερσονήσου• ήτο δε η μόνη επί της -χερσονήσου πόλις, ήν κατείχον έτι κατά τους χρόνους τούτους οι -Έλληνες• διότι πάσα η Κριμαία είχε καταληφθή υπό των Χαζάρων. - -92) Ο Μωάμεθ είχεν ειπεί τοις περί αυτόν: «Η πόλις η μεγάλη, η -περιβαλλομένη, εκ δύο μερών υπό θαλάσσης και εξ ενός μέρους υπό -γης, θέλει πέσει ποτέ εις τας χείρας των μαχητών του Ισλάμ• -ευτυχής ο ατραπός ο μέλλων να εισέλθη εις αυτήν και μακάριος ο -στρατηγός ο ηγούμενος του στρατού τούτου». Την ρήσιν ταύτην ο -σουλτάνος των μωαμεθανών Τούρκων Μεχμέτ Β' ο εκπορθήσας τω 1453 -την Κωνσταντινούπολιν έγραψε χρυσοίς γράμμασι (διατηρουμένοις -μέχρι νυν) επί της εισόδου του υπ' αυτού κτισθέντος εν -Κωνσταντινουπόλει και το όνομα αυτού μέχρι νυν φέροντος τεμένους. - -93) Εις την έκρηξιν της επαναστάσεως ταύτης συνετέλεσεν ενέργεια -τις ηφαιστειογενής περί την Θήραν (εκ των συνήθως περί την νήσον -ταύτην γινομένων) θεωρηθείσα υπό των πολλών ως θεία δίκη εναντίον -των εικονομάχων. - -94) Καλούμεν Οικουμενικήν την Σύνοδον, διότι συνεκροτήθη καθ' όν -τρόπον αι μεγάλαι Οικουμενικαί Σύνοδοι, εξ ιεραρχών σύμπαντος του -κράτους, 348 τον αριθμόν. Αυτή η Σύνοδος κατεδικάσθη ύστερον και -ανεθεματίσθη υπό της 7 Οικουμενικής Συνόδου και δεν λογίζεται εν -ταις Οικουμενικαίς Συνόδοις. - -95) Οι Τούρκοι ούτοι Χάζαροι, ούς επί του Ηρακλείου είδομεν -οικούντας εν τη νυν νοτιανατολική Ρωσίας προς βορράν του Καυκάσου -και προς δυσμάς της Κασπίας, εξέτειναν κατά τους χρόνους τούτους -τας οικήσεις αυτών δυτικώτερον μέχρι Κριμαίας και των περί αυτήν -χωρών, καταλαβόντες πάσαν την Κριμαίαν, πλην της Χερσώνος ή -Σεβαστουπόλεως, ήτις έμεινεν εις τας χείρας των Ελλήνων. Από των -χωρών δε τούτων, προ πάντων διά της Χερσώνος, εις στενωτέρας -ελθόντες σχέσεις προς τους Έλληνας εδέξαντο τον Χριστιανισμόν οι -πριν ειδωλολάτραι ούτοι Τούρκοι και, ως είδομεν (σημ. 91), ο -Ιουστινιανός Β' ο Ρινότμητος κατά την εν Χερσώνι εξορίαν αυτού -ενυμφεύθη ηγεμονόπαιδα Χαζάραν, καλουμένην Θεοδώραν. Νυν βλέπομεν -και αυτοκράτειραν επί του Ελληνικού θρόνου Χαζάραν Ειρήνην -καλουμένην και δη σύζυγον ενός των μεγίστων βασιλέων του -Ελληνικού κράτους, του Κωνσταντίνου Ε'. Οι Χάζαροι λοιπόν ήσαν ως -νυν είναι οι Ούγγροι και οι εκσλαυι σθέντες Βούλγαροι, εκ των -Τούρκων την καταγωγήν Χριστιανικών λαών της Ευρώπης. Το κράτος δε -τούτο το _Τουκικόν_ Χριστιανικόν των Χαζάρων διετηρήθη μέχρι του -10 μ. Χ. αιώνος, ότε κατά μικράν συνεχωνεύθη μετά του Ρωσικού. - -96) Ως προς την εικόνισιν της αοράτου, ασωμάτου, ανιδέου και -ανεικάστου θεότητος ήδη επί του Λέοντος Γ' οι μεγάλοι θεολόγοι -των χρόνων εκείνων (ιδίως ο Ιωάννης ο Δαμασκηνός ο Χρυσορρόας, -ήτοι χρυσορρήμων) εκήρυξαν ότι δεν προκειται περί εικονίσεως της -θεότητος υπό τοιαύτην ιδιότητα, αλλά περί εικονίσεως του εν -σώματι και εν μορφή ανθρώπου οφθήναι συγκαταβάντος Θεού, του -θεανθρώπου Ιησού, εν οίς ως ανθρώπος θεός εποίησε και έπαθε, -γεννηθείς, βαπτισθείς, τελέσας θαύματα, σταυρωθείς, θανών και -αναστάς. Η Εκκλησία, ως γνωστόν, επιτρέπει και την συμβολικήν εν -εικόσι παράστασιν και της Τριαδικής θεότητος. - -97) Τούτο λέγοντες εννοούμεν την εν τοις πρακτικοίς της Συνόδου -εύφημον μνείαν αυτής ως ευσεβεστάτης βασιλίσσης, ουδαμώς δε ότι η -υπό της Εκκλησίας τιμωμένη Αγία Ειρήνη είναι αυτή η ενταύθα -μνημονευομένη Ειρήνη. Η _Αγία_ Ειρήνη ετιμάτο υπό της Εκκλησίας -από 500 περίπου ετών και ο Μέγας Κωνσταντίνος έκτισε ναόν εις την -συμβολίζουσαν την εν τη Εκκλησία του Θεού και τω κράτει υπό του -Θεού δωρηθείσαν ειρήνην (ίδ. σ. 24). Αλλ' υπάρχουσι και άγιαι -γυναίκες έχουσαι το όνομα τούτο, ών περιφημοτάτη η κατά τον Γ' -αιώνα μ. Χ. μαρτυρήσασα. - -98] Κήδομαι: Ενδιαφέρομαι, νοιάζομαι, φροντίζω. - -99) Το Βησιγοτθικόν κράτος ιδρύθη, ως είδομεν, κατ' αρχάς εν τη -νοτίω Γαλατία τω 414 υπό του βασιλέως των Βησιγότθων Αταούλφου ή -Αδόλφου. Τούτον αποθανόντα τω 415 διεδέξατο δι' εκλογής ο -γενναίος Ουαλλίας, άρξας μέχρι του 419. Ο του Ουαλλία υιός και -διάδοχος Θευδέριχος Α' (419-451) θεωρείται ως πραγματικός ιδρυτής -του Βησιγοτθικού κράτους διά την έκτασιν, την εξωτερικήν και την -εσωτερικήν δύναμιν, ήν έδωκεν εις αυτό. Τούτου δ' ο υιός -Θορισμόνδος εβασίλευσε δύο μόνον έτη, μεθ' ό έλαβε την αρχήν ο -φονεύσας αυτόν αδελφός Θευδέριχος Β', άρξας μέχρι του 466. Τον -Θευδέριχον διεδέξατο ο φονεύσας αυτόν νεώτερος αδελφός Εύριχος -(466-484), εφ' ού το Βησιγοτθικόν κράτος έλαβε μεγάλην έκτασιν -ένθεν και ένθεν των Πυρηναίων. Επί του υιού δε και διαδόχου του -Ευρίχου Αλαρίχου Β' (484-587) το Β. κράτος ήρξατο εξασθενούν -εξωτερικώς εν Γαλατία υπό της ενταύθα φοβερώς αυξανομένης -δυνάμεως των Φράγκων• επί δε του διαδόχου του Αλαρίχου Β' εντελώς -εξεδιώχθησαν οι Βησιγότθοι υπά των Φράγκων πέραν των Πυρηναίων. -Αλλ' ενταύθα μεγάλας εποιήσαντο προόδους αφ' ού χρόνου ανήλθεν -εις τον θρόνον ο Λεοβίγιλδος (567-585) ο καταλύσας (585) το έν -τισι βορείοις επαρχίαις της Ισπανίας επί 180 έτη διατηρηθέν -κράτος των Σουήβων (σελ. 132) και εκτείνας το κράτος εφ' άπασαν -σχεδόν την Ιβηρικήν χερσόνησον (πλην των υπό του αυτοκράτορος -Ιουστινιανού Α' ανακτηθέντων μερών). Μετά τον Λεοβίγιλδον -εβασίλευσεν ο περίφημος υιός αυτού Ρεκκάρεδος (586-601), ο πρώτος -Καθολικός βασιλεύς της Ισπανίας, εφ' ού οι Βησιγότθοι από -Αρειανών, ως ήσαν τέως, εγένοντο ορθόδοξοι, εγένετο δε ο -Ρεκκάρεδος και νομοθέτης του Β. κράτους. Μετά τούτον εβασίλευσαν -επί των Βησιγότθων 17 έτι βασιλείς, ών οι δύο τελευταίοι είναι ο -Ουιτίζας (701-710) και ο Ροδέριχος (710-711). Του Ουιτίζα -εξωσθέντος του θρόνου υπό του στασιάσαντος κατ' αυτού εγγόνου -αυτού Ροδερίχου, οι τούτου θείοι, υιοί του Ουιτίζα, επεκαλέσαντο -κατά του νέου βασιλέως την βοήθειαν των εν Αφρική Μωαμεθανών. Και -τότε οι Άραβες υπό τον Ταρίκ διέβησαν τον Ηράκλειον πορθμόν, αφού -ο Βησιγότθος διοικητής της νοτίου Ισπανίας και του υπό των -Βησιγότθων κατεχομένου μέρους της Μαυριτανίας προδοτικώς -συνέπραξεν αυτοίς, χαριζόμενος τοις υιοίς του Ουιτίζα. Και εν τη -μάχη δε τη εν Ισπανία αυτή (εν Xerez de la Frontera) -συγκροτηθείση μεταξύ του Ροδερίχου και του Άραβος στρατηγού Ταρίκ -(19-26 Ιουλίου 711) ούτος εδείχθη νικητής διά της προδοσίας των -συγγενών του Ουιτίζα. - -100) Σημειωτέον ότι η Βρεττανία, ήν κατέλαβον οι Άγγλοι τω 449 μ. -Χ., είχε μεν υποκύψει ισχυρώς εις τον Λατινικον πολιτισμόν, αλλά -δεν είχεν εκλατινισθή καθ' όν τρόπον και βαθμόν αι Γαλατικαί και -αι Ισπανικαί χώραι, ιδίως ως προς την γλώσσαν. - -101) Chlodwig ή Chludewig, Clovis (ως λέγουσιν οι Γάλλοι), -Chlodovaeus Λατινιστί, εισί διάφοροι τύποι του αυτού Γερμανικού -ονόματος, ών ο μεταγενέστερος Γερμανικός είναι Ludwig, ο δε -Γαλλικός Louis (Λουδοβίκος). - -102) Καθολικός σημαίνει ενταύθα ο ανήκων εις την καθολικήν την μη -αιρετικήν εκκλησίαν• και διά τούτο, όπως παρ' ημίν εν τω Συμβόλω -της Πίστεως, είναι ισοδύναμον προς το ορθόδοξος. Η νυν παρ' ημίν -σημασία του Καθολικός Δυτικός, παπικός ανήκει εις χρόνους πολλώ -μεταγενεστέρους. - -103) Οι Γάλλοι καλούσι τους Μερουιγγαίους τούτους βασιλείς les -Rois fainéans, ήτοι βασιλείς ζώντας αργούς. Τοιούτοι κατήντησαν -οι Φράγκοι βασιλείς, ιδίως από των μέσων του 7 μ. αιώνος. Εν τοις -μέχρι των μέσων του 7 αιώνος άρξασι Μερουιγγαίοις ονομαστότατος -είναι ο Δαγόβερτος Α' (622-638) από του 622 γενόμενος βασιλεύς -του Ανατολικού τμήματος του Φραγκικού κράτους. (Αυστρασίας), από -δε του 628 του όλου Φραγκικού κράτους. Ο Δαγόβερτος συνήψε -σχέσεις προς τον αυτοκράτορα Ηράκλειον και έπεμψε πρέσβεις (629) -εις την αυλήν της Κωνσταντινουπόλεως ίνα συγχαρή τω μεγάλω -βασιλεί επί ταις εναντίον των Περσών νίκαις. Ο Δαγόβερτος -εστράτευσε και εναντίον των Γερμανών των κυρίως Γερμανικών χωρών -και υπέταξε την Βαυαρίαν, ένθα 900 Βούλγαροι καταφυγόντες εις την -χώραν ταύτην (καταδιωκόμενοι υπό Αβάρων) εφονεύθησαν κατά -διαταγήν αυτού. Ο Δαγόβερτος Α' εφημίζετο και διά την σύνεσιν -αυτού, Σολομών των Φράγκων επικληθείς. Μετά τον θάνατον του -Δαγοβέρτου άρχεται η σειρά των αδρανών βασιλέων, των λεγομένων -Rois fainéans. - -104) Οι Πάπαι προ πολλού εθεωρούντο προστάται της Ρώμης μη -υπάρχοντος αυτοκράτορος, ιδίως αφ' ού χρόνου η Ρώμη επί του -Γρηγορίου Γ' απέστη οριστικώς από του Βυζαντίου• και όπως οι -αυτοκράτορες, έδιδον και ούτοι τιμητικάς προσωνυμίας εις τους -βαρβάρους ηγεμόνας, ιδίως το του πατρικίου αξίωμα. Παρήχθη δε -κατά μικρόν η ψευδής παράδοσις ότι δήθεν ο Κωνσταντίνος ήδη ο -Μέγας μεταβαίνων εις την Ανατολήν είχε καταλίπει την αρχήν της -Ρώμης εις τον Πάπαν. - -105) _Βασιλεύς_ εννοούμεν πάντοτε υπό την σημασίαν του λατινικού -rex ή, ως έλεγον οι εν Κωνσταντινουπόλει, _ρηξ_ και του -γερμανικού köning, ουχί του εν Κωνσταντινουπόλει ελληνικού -ονόματος _βασιλεύς_, όπερ εσήμαινε τον Ρωμαίον αυτοκράτορα (ίδε -σημ. 13 και 43). - -106) Είπομεν ότι κατά τας περί βασιλείας παραδόσεις της Παλαιάς -Διαθήκης οι βασιλείς εν Κωνσταντινουπόλει εκαλούντο _χριστοί_, -αλλά δεν εχρίοντο (ειμή σπανίως και εις πολύ μεταγενεστέρους -χρόνους)• εν τη Δύσει τουναντίον εγίνετο και η τελετή της -χρίσεως, όπως το πάλαι παρά τοις βασιλεύσι του Ισραήλ (ίδ. σημ. -14). - -107) Του Λαγγοβαρδικού κράτους του ιδρυθέντος εν Άνω Ιταλία τω -668 πρώτος βασιλεύς είναι ο Αλβοΐνος ο αγαγών τον λαόν τούτον από -των παρά τον Δανούβιον χωρών εις την Ιταλίαν. Ο Αλβοΐνος προ της -εις Ιταλίαν εισβολής είχε καταλύσει το κράτος των παρά τον -Δανούβιον Γεπιδών ή Γηπαίδων φονεύσας τον βασιλέα αυτών -Κινναμούνδον, αλλά και ο ίδιος φονευθείς (570) υπό της θυγατρός -του Κινναμούνδου Ροσαμούνδης, ήν είχε λάβει σύζυγον. Εν τοις μετά -τον Αλβοΐνον ηγεμόσι των Λαγγοβάρδων ονομαστότεροι είναι ο -Αύθαρις (584-590), ο Αγιλούλφος (590-615), ο Ρόθαρις (636-672) ο -γενόμενος νομοθέτης των Λαγγοβάρδων, ονομαστότατος δε ο -Λουιτπράνδος (712-744), εφ' ού τα Λαγγοβαρδικόν κράτος ανήλθεν -εις την μεγίστην αυτού ακμήν. Μετά τον Λουιτπράνδον καί τινας -ασήμους διαδόχους αυτού εβασίλευσεν ο σύγχρονος του Πιπίνου του -Βραχέος Αϊστούλφος και ο τούτου διάδοχος Δεισιδέριος, εφ' ού το -κράτος το Λαγγοβαρδικόν κατελύθη υπό του Καρόλου του Μεγάλου. - -108) Η διάλυσις προήλθεν ένεκα των εχθρικών συγκρούσεων, εις άς ο -Κάρολος [] Ιταλία και Δαλματία περιήλθε προς το Ελληνικόν κράτος. - -109) Άξιον σημειώσεως εν τούτοις ενταύθα είναι ότι του Καρόλου το -όνομα και άνευ της τοιαύτης προσωνυμίας είχε καταστή ούτω μέγα, -ιδίως παρά τοις ομόροις τω Φραγκικώ κράτει λαοίς, ώστε, όπως το -του _Καίσαρος_, εγένετο παρ' αυτοίς συνώνυμον προς το βασιλεύς. -Ούτως εν τη Πολωνική ο βασιλεύς καλείται Κρολ, εν τη Ρωσική -Καρόλ, τη Σερβική και τη Κροατική Κραλ, εν τη Ουγγρική Κιράλ. -Εντεύθεν δε και οι Τούρκοι τους Ευρωπαίους ηγεμόνας καλούσι -γενικώς _Κιράλ_ (Κιραλίτζα = βασιλίς). - -110) Η νυν επικρατούσα πολιτική σημασία του ονόματος αυτοκράτωρ -(imperator), imperatore (Ιταλ.), empereur (Γαλλ.), Kaiser (Γερμ.) -είνε όλως διάφορος της εν τω Μέσω Αιώνι. Σήμερον αυτοκράτορες -καλούνται ή ηγεμόνες άρχοντες αρχήν απόλυτον επί των λαών αυτών -(αυτοκράτωρ Κίνας, αυτοκράτωρ των Οθωμανών), η ηγεμόνες τιμητικώς -υπό των λαών αυτών ούτω προσωνυμούμενοι (αυτοκράτωρ των Γάλλων, -Γερμανός αυτοκράτωρ (βασιλεύς της Πρωσσίας), αυτοκράτωρ της -Ινδικής, (ο βασιλεύς της Αγγλίας). Αλλ' αυτοκράτωρ εν τω Μέσω -Αιώνι (εν τω μεσαιωνικώ δηλονότι χριστιανικώ κόσμω) εσήμαινεν -«ηγεμών κληρονόμος των κοσμοκρατορικών δικαιωμάτων του Ρωμαϊκού -κράτους» και αρχηγός πολιτικός υπέρτατος του χριστιανικού κόσμου -(όστις ήτο εν αρχή Ρωμαίος). Τοιούτος δε αυτοκράτωρ ήτο και -εκαλείτο από του 476 μόνος ο εν Κωνσταντινουπόλει βασιλεύς και -αυτοκράτωρ, από δε του 800 έλαβον την προσωνυμίαν του -αυτοκράτορος εν τη Δύσει ο Κάρολος και οι διάδοχοι αυτού εν αρχή -Φράγκοι, είτα δε και άλλων Γερμανικών φυλών ηγεμόνες της νέας -Δυτικής αυτοκρατορίας. Εκ των δύο ειρημένων αυτοκρατορικών -αξιωμάτων των μέσων αιώνων το μεν του Ελληνικού κράτους εξέλιπε -τω 1453, το δε του Φραγκορρωμαϊκού μετά πολλάς περιπετείας -καταλυθέν τω 1804 ή 1806 διατηρείται εν τω αυτοκρατορικώ οικώ της -Αυστρίας υπό νέον τύπον. Πάντα τα άλλα είναι νεώτατα. Εν Ρωσία ο -Τσάρος Πέτρος Α' ανηγορεύθη τω 1721 _αυτοκράτωρ_ (imperator) υπό -της Ιεράς Συνόδου της Ρωσίας και της λεγομένης Γερουσίας• εν -Γερμανία τω 1871 ο βασιλεύς της Πρωσσίας υπό των λοιπών Γερμανών -ηγεμόνων ανηγορεύθη «Γερμανός αυτοκράτωρ» κληρονομικός, εν Αγγλία -δε τω 1876 η βασίλισσα Βικτωρία έλαβε συναινέσει του Αγγλικού -κοινοβουλίου την κληρονομικήν προσωνυμίαν της αυτοκρατείρας της -Ινδικής. Εν Γαλλία δε ο Ναπολέων Α' και ο Ναπολέων Γ' -ανεκηρύχθησαν αυτοκράτορες των Γάλλων διά καθολικής ψηφοφορίας -του Γαλλικού λαού. - -111) Ο Κάρολος ως Φράγκος ήτο Γερμανικής καταγωγής. Αλλ' οι -Φράγκοι, ως είπομεν, είχον ήδη το πλείστον εκρωμανισθή. Πλην -τούτου πάντα τα χριστιανικά κράτη της Δύσεως, και αυτή η Αγγλία, -ως επίσημον γλώσσαν του Κράτους και της Εκκλησίας και της τότε -παιδεύσεως είχον την Λατινικήν, ώστε το πνευματικόν μέρος του -βίου και εν τοις Φράγκοις ήτο Λατινικόν. Άλλως τε παρά τοις -Γερμανικοίς λαοίς, τοις επιδραμούσιν εις το Ρωμαϊκόν κράτος και -συγκροτήσασι τα διάφορα Γερμανικά έθνη και κράτη, ελαχίστη υπήρχε -συνείδησις ισχυρά κοινής φυλετικής ή εθνικής καταγωγής. Ως δε -είδομεν, Γερμανοί βάρβαροι επολέμουν κατ' άλλων βαρβάρων Γερμανών -ως μισθοφόροι των Ρωμαίων. Και εν τω πολέμω του Αττίλα κατά του -Ρωμαϊκού κράτους επολέμουν Γερμανοί εν τω στρατώ του Αττίλα -εναντίον Γερμανών του Ρωμαϊκού στρατού. Κατά δε τους χρόνους του -Πιπίνου και Καρόλου ουδεμία συνείδησις φυλετική, ουδέν αίσθημα -εθνικόν συνέδεε τους εκρωμανιζομένους Γερμανούς, οίοι ήσαν οι -Φράγκοι, προς τους Γερμανούς της κυρίως Γερμανίας. Η θρησκευτική -μάλιστα διαφορά καθίστα αυτούς πολεμίους προς αλλήλους. Και οι -τότε Φράγκοι (ών το όνομα φέρει νυν το Λατινικόν ή Ρωμανικόν -έθνος των παρ' ημίν Γάλλων καλουμένων Français) εθεώρουν τους -πέραν του Ρήνου Γερμανούς αλλοθρήσκους και αλλογενείς, ούς διά -πολέμων ηνάγκαζον να δεχθώσι την Χριστιανικήν πίστιν. Ο Κάρολος ο -Μέγας, όστις άλλως ήν όλως απαίδευτος και αγράμματος, ως μητρικήν -γλώσσαν είχεν έτι την Γερμανικήν ως Φράγκος, αλλά πάλιν ως -Φράγκος ελάλει και την δημώδη Λατινικήν ή Ρωμανικήν γλώσσαν, την -εν Γαλατία λαλουμένην, την μητέρα της νυν Γαλλικής. - -112) Η Χριστιανική θρησκεία είχε κηρυχθή εν Βρεττανία από του Β' -ήδη μ. Χ. αιώνος, και η χώρα αύτη ήτο εντελώς Χριστιανική, καθ' -όν χρόνον επήλθον εις αυτήν οι Άγγλοι (429 μ. Χ.) οι -εξολοθρεύσαντες τους Βρεττανούς και τον Χριστιανισμόν. - -113) Γαλλίαν ονομάζομεν ημείς εκ του Κελτικού ονόματος των -αρχαίων Γάλλων ή Γαλατών. Αλλά το όνομα του κράτους και του -έθνους είναι France, Français, εκ του Γερμανικού, ονόματος των -εκρωμανιζομένων νυν Φράγκων ή μάλλον του λαού του προελθόντος από -μίξεως Φράγκων και Κελτών εκρωμανισθέντων. - -114) Τα τρία νυν ούτως από της συνθήκης του Βεροδούνου -κυοφορούμενα μεγάλα £θνη της Ευρώπης ήρξαντο διαμορφούντα, και -ίδια γλωσσικά ιδιώματα, δύο Λατινικά το Γαλλικόν και το Ιταλικόν, -έν δε Γερμανικόν. - -115) Εν Γερμανία το βασιλικόν αξίωμα εθεωρείτο αιρετόν κατά το -αρχαίον Γερμανικόν σύστημα, ει και πολλάκις καθίστατο πράγματι -κληρονομικόν. Επειδή δε από του Όθωνος Α' το αξίωμα του βασιλέως -της Γερμανίας ηνώθη διαρκώς προς το του αυτοκράτορος του Αγίου -Ρωμαϊκού κράτους, το αξίωμα το αυτοκρατορικόν εγένετο αιρετόν. Το -δικαίωμα της εκλογής είχον ιδιαιτέρως Γερμανοί ηγεμόνες, ών ο -αριθμός κατά μικρόν περιωρίσθη εις επτά _Εκλέκτορας_ καλουμένους. -(Ήσαν δε ούτοι οι αρχιεπίσκοποι Κολωνίας, Μογουντιάκου και -Τρεβίρων, οι δούκες Βαυαρίας, Σαξονίας, Βρανδεμβούργου και ο -δουξ, είτα δε βασιλεύς της Βοημίας). Εκ του ονόματος δε των -Εκλεκτόρων τούτων παρήχθη και τα όνομα Εκλεκτοράτον διδόμενον εις -τα κράτη αυτών. - -116) Το Σιδηρούν καλούμενον στέμμα κατεσκευάσθη προς στέψιν του -Λαγγοβάρδου βασιλέως Αγιλόλφου (στεφθέντος τω 593). Σύγκειται δε -από εξωτερικού κρίκου χρυσού λιθοκολλήτου και από εσωτερικου -κρίκου σιδήρου κατασκευασθέντος κατά την παράδοσιν έκ τινος των -ήλων, δι' ών ο Χριστός προσηλώθη εις τον Σταυρόν. Τω Στέμματι -τούτω περιεβλήθησαν την κεφαλήν από του 593 πάντες οι βασιλείς -του Λαγγοβαρδικου κράτους, είτα δε και ο Κάρολος ο Μέγας, αφού τω -774 ήνωσε το Λαγγοβαρδικόν κράτος μετά του Φραγκικού κράτους -αυτού, μετά τον Κάρολον δε και οι εκ του οίκου αυτού αυτοκράτορες -της Δύσεως καλούμενοι Φράγκοι ηγεμόνες• από δε του Όθωνος Α' οι -βασιλείς Γερμανίας οι έχοντες και το αυτοκρατορικόν αξίωμα του -Αγίου Ρωμαϊκού κράτους. - -117) Οι Φίννοι της Ρωσίας, οι προ αιώνων χριστιανοί, την -θρησκείαν και όντες άλλως λαός λίαν πεπολιτισμένος, εισί την -γλώσσαν καταγωγής Τουρκικής εκ των αρχαιοτάτων (εν τοις προ -Χριστού έτι χρόνοις) εν Ευρώπη οικούντων Τουρκικής καταγωγής -λαών. Τούρκοι την καταγωγήν και την γλώσσαν είναι και οι ομόφυλοι -προς τους κατοίκους της Φιλλανδίας Φίννοι κάτοικοι των Βαλτικών -χωρών της Ρωσίας, Λειβονίας (ή Λειβλανδίας), Εσθονίας (ή -Εσλανδίας), Κουρίας (ή Κουρλανδίας), λαοί πάντες χριστιανοί -πεπολιτισμένοι, λαλούντες μέχρι νυν Φιννικήν ή Τουρκικήν γλώσσαν -διάφορον εν πολλοίς της Τουρκικής γλώσσης των μωαμεθανών Τούρκων -του Οθωμανικού κράτους. - -118) W3aringen κυρίως σημαίνει θαλασσοπόρος, εντεύθεν δε και -στίφη θαλασσοπόρων εκαλούντο δε και Wikingen = πολεμισταί. - -119) Το Σκλαβηνός παρά τοις Βυζαντινοίς δεν έλαβε τοιαύτην -έννοιαν. Η παρ' ημίν σημασία του Σκλάβος, σκλαβώνω, σκλαβιά -παρελήφθη εκ της Δύσεως. - -120) Τα τοσαύτα νυν έτι σωζόμενα εν Γερμανίω Σλαυικά ονόματα των -κυριωτάτων τόπων, χωρών, πόλεων και ποταμών Πομερανία, Πρωσσία, -Βερολίνον, Δρέσδη, Λιψία, Σπρέας, Άλβις, Οδέρας μαρτυρούσι το -μέγεθος των εκγερμανισθεισών Σλαυικών χωρών ή, ακριβέστερον -ειπείν, των χωρών εκείνων, ών αι πλείσται υπό Γερμανικών φυλών -πρότερον οικούμεναι εν τη Μεγάλη Μεταναστεύσει των λαών είχον -καταληφθή υπό Σλαύων (ίδ. σελ. 35). Σημειωτέον δε ότι οι Σλαύοι -οι εκγερμανισθέντες, περί ών ενταύθα λόγος, είναι οι βόρειοι -Σλαύοι οι καλούμενοι Βένδαι, οίτινες θεωρούνται αποτελούντες το -κυριώτατον τμήμα του εκ της αρχαιότητος γνωστού Σκυθικού λαού των -Σαρματών ή Σαυροματών, των γνωστών ήδη παρ' Ηροδότω (Δ', 21), -οίτινες κατά Πτολεμαίον διηρούντο εις _Ουενέδας_, Βαστάρνους και -άλλους τινάς λαούς. (Εκ των Ουενεδών δε τούτων εκαλείτο -Ουενεδικός κόλπος ο νυν κόλπος της Ρίγας, κόλπος του Σαρματικού -λεγομένου ωκεανού (της Βαλτικής θαλάσσης), Ουενεδικά δε όρη τα -νυν μεταξύ Πετρουπόλεως και Μόσχας Βαλδάι καλούμενα ορεινά -υψώματα. Των Βενδών ή Ουενεδών τούτων ελάχιστα σώζονται νυν -λείψανα εν Πρωσσία και Σαξονία ανερχόμενα εις 120 χιλ. ψυχάς. Των -Βενδών τούτων διαφέρουσιν οι Βίνδοι καλούμενοι Σλαύοι της -Αυστρίας, οι άλλως καλούμενοι Slovencf. - -121) Ο Ερρίκος Α', ίνα κατορθώση να περιορίση τας Ουγγρικάς -επιδρομάς, ίδρυσε το σύστημα των ελευθέρων εν Γερμανία πόλεων, -ίδρυσε δηλονότι κατά τα μεθόρια του κράτους φρούρια, εν οίς οι -εγκαθιστάμενοι ως φρουροί στρατιώται απέλαυον τελείας πολιτικής -ελευθερίας οικούντες πόλεις αυτονόμους. Το σύστημα τούτο των -αυτονόμων πόλεων ή, ορθότερον ειπείν, _αυτοπόλεων_, των -καλουμένων ύστερον αυτοκρατορικών πόλεων (ίδε κατωτέρω), διεδόθη -από των προς την Ουγγαρίαν μεθορίων και εις την λοιπήν Γερμανίαν, -ένθα πολλαί πολλαχού ιδρύθησαν αυτοπόλεις, τα μέγιστα -συντελέσασαι εις τον πολιτισμόν της Γερμανίας. Εκ των αυτοπόλεων -τούτων των Γερμανικών μένουσι μέχρι σήμερον το Αμβούργον, η Βρέμη -και η Λυβέκκη. - -122) Η Ουγγρική γλώσσα (ως και η των Φίννων των εν Φιλλανδία -Εσθλανδία και Κουρλανδία οικούντων) είναι Τουρκική πολλώ -πλουσιωτέρα, γνησιωτέρα και ξενικών στοιχείων αμιγεστέρα της -Τουρκικής των Οθωμανών Τούρκων, της ένεκα της μωαμεθανικής τούτων -θρησκείας και της προς τους Πέρσας στενής ιστορικής συναφείας -τοσαύτα προσλαβούσης στοιχεία λεξικά και γραμματικά εκ της -Αραβικής και της Περσικής• διαφέρει δε η Ουγγρική της Οθωμανικής -Τουρκικής όσον περίπου η Ελληνική της Λατινικής. - -123) Η μεσαιωνική Λατινική λέξις feudum και αρχαιότερον feodum -υποτίθεται, ότι έχει αρχήν Γερμανικήν (εκ του αρχ. Γερμανικού -feo=μισθός ή εκ του ωσαύτως αρχαίου Γερμανικού faihu=ουσία, -περιουσία). Η Ελληνική λέξις τιμάριον, δι' ής μεταφράζομεν το -feudum, σημαίνει (εκ του τιμή) κυρίως το βραβείον. - -124) Η λ. κόμης (Λατ comes) σημαίνουσα κυριολεκτικώς σύντροφος, -εν δε τη Ρωμαίων πολιτεία _βοηθός_ οιασδήποτε δημοσίας υπηρεσίας, -εσήμαινεν εν τοις αυτοκρατορικοίς Ρωμαϊκοίς χρόνοις _υπουργός_ -(του αυτοκράτορος), εν δε τη μεσαιωνική Ευρωπαϊκή Λατινική -διοικητής και comitatus = κομητεία, διοίκησις, επαρχία. - -125) Εκ του αρχαίου Γερμανικού baro = ευγενής, ή εκ του Κελτικού -bar = ελεύθερος. - -126) Οι βασιλείς της Ευρώπης εξαιρουμένων των της Ουγγαρίας (σελ. -162-163), μόλις από του 15 αιώνος και εντεύθεν ήρξαντο να -καλώνται _μεγαλειότητες_. - -127) Εις τους υπηκόους ή δουλοπαροίκους φεούδου τινός δεν -επετρέπετο να υπερβαίνωσι τα όρια του φεούδου τούτου. - -128) Σημειωτέον ότι και οι αρχαίοι Έλληνες ήρωες καλούνται -συνήθως παρ' Ομήρω ιππείς, ιππόται, ιππηλάται, ιππόδαμοι, -ιπποδαμασταί, ιπποκορυσταί, διότι η ηρωική ανδρεία είχε -κυριώτατον στοιχείον και την χρήσιν του ίππου εν τω εφ' αρμάτων -μάχεσθαι και διευθύνειν τα άρματα. Και εν τη ηρωική δε ποιήσει -πολλών Ασιατικών λαών, ιδίως των Ινδών και των Περσών, το -ιππεύειν παρίσταται ως έξοχον προσόν του ανδρείου. - -129) Τοιούτον τάγμα ιπποτών του Σωτήρος Χριστού (του σώσαντος τον -Ελληνικόν λαόν κατά τον μέγαν αγώνα του 1821) ίδρυσε τω 1829 η εν -Άργει Εθνική Εθνοσυνέλευσις, ού το παράσημον μετά των διαφόρων -αυτού βαθμών δίδεται βραβείον στρατιωτικών άμα και πολιτικών -αρετών. - -130] Πενέστης-ου: σκλάβος, εργάτης, φτωχός. - -131) Πάσα πόλις, πάσα χώρα απ' ευθείας εξαρτωμένη από του -αυτοκράτορος, ουχί εν τη ιδιότητι αυτού ως ιδιαιτέρου φεουδάρχου -(ίδ. σελ. 165), αλλ' ως υπερτάτου κυριάρχου, ήτο κατ' ουσίαν -ελευθέρα, διότι δεν είχε φεουδαλικόν κύριον, η δε εξουσία του -αυτοκράτορος ηθικόν μόνον είχε χαρακτήρα. Ούτως υπήρχον και -αυτοκρατορικοί _ιππόται_ ευγενείς ελεύθεροι, εις ουδενός -φεουδάρχου την αρχήν υποκείμενοι, αλλ' υποκείμενοι ηθικώς εις -μόνον τον αυτοκράτορα. Είχε δε ο αυτοκράτωρ το δικαίωμα μετά του -συμβουλίου των φεουδαλικών τάξεων να _προγράψη_ μίαν πόλιν -ελευθέραν ή αυτοκρατορικήν, ήτοι να στερήση αυτήν της ελευθερίας -και του δικαιώματος του από του αυτοκράτορος μόνον εξαρτάσθαι, -και να προσαρτήση αυτήν εις οιονδήποτε φέουδον του κράτους, αν η -πόλις κατηγορουμένη εν τω ειρημένω συμβουλίω επί εγκλήματι -προδοσίας κατά του Κράτους εκηρύσσετο ένοχος. - -132) Επειδή τα φιλολογικά προϊόντα της γλώσσης ταύτης ήσαν έπη ή -μυθώδεις ιστορίαι ιπποτικαί ή ηρωικαί, τα ονόματα Roman, Romance -(τα εν Ρωμανική γλώσση γραφόμενα) κατέστησαν ταυτόσημα προς το -ποιητικόν, μυθωδώς ποιητικόν, και romans να καλώνται αι -μυθιστορίαι, και _ρωμαντικός_ να σημαίνη το ποιητικός και -μυθιστορικός, το θέλγον την φαντασίαν (παρήχθη δ' ούτω και τα -παρ' ημίν φραγκοβάρβαρον ρομάντζα). - -133) Τον Αριστοτέλην (μάλλον την Λογικήν ήτοι το «Όργανον» του -Αριστοτέλους) εσπούδαζον κατά τους χρόνους τούτους εν Ευρώπη ουχί -εκ του Ελληνικού κειμένου του φιλοσόφου τούτου, αλλ' εκ της -μεταφράσεως της Λατινικής, μεταφράσεως γενομένης ουχί απ' ευθείας -εκ του Ελληνικού, αλλ' εκ της μεταφράσεως του Αραβικού, ήτις ήν -πάλιν μετάφρασις του εκ του Ελληνικού κειμένου εις το Συριακόν -(διότι Σύροι Χριστιανοί ήσαν οι μεσολαβούντες εν τοις γράμμασι -μεταξύ Ελλήνων και Αράβων) μεταπεφρασμένου Αριστοτέλους. Και διά -των πολλαπλών τούτων μεταφράσεων, εν πολλοίς αμαθώς γενομένων, -πολύ διεστράφη εν τη Λατινική Μεσαιωνική μεταφράσει η έννοια των -υπό του μεγάλου φιλοσόφου γεγραμμένων. - -134) Διά τούτο και πολλοί επιστημονικοί και τεχνικοί όροι εν -πάσαις ταις Ευρωπαϊκαίς γλώσσαις διατηρούνται μέχρι νυν εκ της -Αραβικής ειλημμένοι, οίον άλγεβρα (= Αριθμητική), Αλχη(υ)μία και -χη(υ)μία (και αν η λέξις έχη αρχήν εκ του Ελληνικού χυμός και -ουχί εκ του Αιγυπτιακού Κεμι = Αίγυπτος, η επιστημονική χρήσις -αυτής ήρξατο από των Αράβων), Αλκοχόλ• οι αστρονομικοί όροι ζενίθ -και ναδίρ, ονόματα αστέρων (Αλτιβαράν, Αλδζανίβ και πλείστα -άλλα), αλμανάχ = χρονολογία ή χρονογραφία. - -135) Ο Αβδαλλάχ κηρύξας αμνηστίαν εις τους Ουμμεϊάδας -ηγεμονόπαιδας εκάλεσε τούτους εις δείπνον. Ενώ δε εδείπνουν, -συνθήματος δοθέντος εσφάγησαν πάντες. Ο φοβερός Αβδαλλάχ διατάξας -να καλυφθώσι διά ταπήτων τα πτώματα των σφαγέντων, εξηκολούθησεν -ατάραχος τα αιματηρόν αυτού δείπνον. Άλλως αυτός ο χαλίφης Αβούλ- -αββάς ην ανήρ πράος. - -136) Εκ του ονόματος τούτου παράγεται τα παρ' ημίν τοπικόν όνομα -Καρβασαράς. - -137) Και ο πληθυσμός της Ισπανίας εν ταις υπό των Ουμμεϊαδών -αρχομέναις χώραις αυτής, αίτινες δεν περιελάμβανον ούτε τα δύο -τρίτα του νυν Ισπανικού βασιλείου, ήτο διπλάσιος του νυν -πληθυσμού της όλης Ισπανίας. Εννοείται δε ότι σπουδαίον μέρος του -πληθυσμού τούτου και εν αυταίς ταις υπό Μωαμεθανών αρχομέναις -Ισπανικαίς χώραις απετέλουν οι χριστιανοί, διότι και ενταύθα, -όπως πανταχού, οι μωαμεθανοί Άραβες επέτρεψαν τοις χριστιανοίς -ύπαρξιν και περιωρισμένην ελευθερίαν. - -138] Ρέκτης: ο δημιουργικά δραστήριος, ενεργητικός. - -139] Διασκεδάζω: Σκορίζω, διασκορπίζω - -140) Η Εικασία είχε πεμφθή εις Κωνσταντινούπολιν, ένθα και πολλαί -άλλαι εκ πασών των επαρχιών του κράτους είχον σταλή ευειδείς -παρθένοι, ίνα εξ αυτών εκλέξη ο βασιλεύς την καλλίστην δοκούσαν -αυτώ. Ο τοιούτος τρόπος της εκλογής της βασιλικής συνεύνου (όπερ -επικρατεί μέχρι νυν εν Κίνα, υπήρχε δε και εν Ρωσία μέχρι του -Τσάρου Πέτρου του Α'), δεν φαίνεται συνήθης εν τω Ελληνικώ -κράτει, τουλάχιστον προ του Θεοφίλου, φαίνεται δε ότι και εν -τούτω ο Θεόφιλος ενεωτέρισεν επί το ασιατικώτερον. Οπωσδήποτε εν -μέσω των συναχθεισών έν τινι αιθούση των ανακτόρων παρθένων, εν -αίς διεκρίνετο η Εικασία και κατά την καλλονήν και την παίδευσιν -και την εν γένει επισημότητα, περιήρχετο ο αυτοκράτωρ θεώμενος -και μήλον κρατών εν τη χειρί χρυσούν, ίνα δω τούτο εις την -μάλιστα αρέσουσαν αυτώ. Ότε δε ήλθε πλησίον της Εικασίας, -θαυμάσας την ωραιότητα αυτής, είπεν: «Εκ γυναικός ερρύη τα -φαύλα». Εις ταύτα δε η Εικασία μετ' ευστοχίας ακαίρου και μετά -σεμνού ερυθήματος απήντησεν: «Αλλά και διά γυναικός πηγάζει τα -κρείττω» (εννοούσα την εκ της γυναίκας γέννησιν του Κυρίου). Ο -Θεόφιλος μηευχαριστηθείς εκ της τοιαύτης ετοιμότητος του -πνεύματος και παρρησίας αντιπαρήλθε ταύτην και έδωκε το μήλον το -χρυσούν τη εκ Παφλαγονίας Θεοδώρα. Η δε Εικασία, η ανελθούσα προς -στιγμήν εις τον λαμπρότατον θρόνον του κόσμου και καταπεσούσα εξ -αυτού ούτως αποτόμως, έκτισε μονήν φέρουσαν τα όνομα αυτής, εν ή -και εμόνασεν. Εν ταύτη δε και συνέγραψε συγγράμματα «ευπαιδευσίας -χαρίτων ουκ άμοιρα», εποίησε δε και το περίφημον ιδιόμελον της -Κασσιανής λεγόμενον (άλλοι θεωρούσιν αυτό έργον του Πατριάρχου -Φωτίου), το ψαλλόμενον κατά την ακολουθίαν του Όρθρου της Μεγάλης -Τετάρτης «Κύριε η εν πολλαίς αμαρτίαις περιπεσούσα γυνή κτλ. ». - -141) Λέγεται, ότι ο Θεόφιλος μετά την εις τον θρόνον άνοδον θέλων -να τιμωρήση τους φονείς εκείνους του Λέοντος Ε', οίτινες δεν ήσαν -έτι γνωστοί, εκήρυξεν ότι μη δυνηθέντος του πατρός αυτού Μιχαήλ -ν' αμείψη πάντας όσοι διά του φόνου του Λέοντος Ε' συνετέλεσαν -εις την σωτηρίαν εκείνου, έμελλεν αυτός να εκτελέση το έργον -τούτο της αμοιβής. Ότε δε επί τοιαύτη ελπίδι προσήλθον οι εκ των -ενόχων άγνωστοι μέχρι νυν διατελούντες, διέταξε να θανατωθώσιν -ούτοι ως άραντες χείρας ανοσίας εν τω ναώ εναντίον του χριστού -του Κυρίου, ήτοι του βασιλέως Λέοντος Ε'. - -142) Οικουμενικός Πατριάρχης τιμητικώς εν αρχή προσηγορεύετο υπ' -άλλων ο αρχιεπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως, ως ο πάπας Ρώμης. Αλλ' -ο επί του αυτοκράτορος Μαυρικίου κοσμών τον αρχιεπισκοπικόν -θρόνον Κωνσταντινουπόλεως Ιωάννης ο Νηστευτής και επισήμως -προσέλαβε την προσωνυμίαν ταύτην. Έκτοτε δε, παρά τας -διαμαρτυρίας του πάπα, πάντες οι αρχιεπίσκοποι της -Κωνσταντινουπόλεως έφερον και φέρουσιν έτι μέχρι νυν την -τιμητικήν ταύτην προσωνυμίαν ή _τίτλον_. - -143) Ο Πάπας ήλπιζε και ηξίου ίνα η τότε νεωστί προσελθούσα εις -τον Χριστιανισμόν Βουλγαρία υπαχθή διοικητικώς εις την Εκκλησίαν -της Δύσεως ήτοι της Ρώμης, όπερ ο Φώτιος δεν επέτρεψε να γείνη. - -144) Η καινοτομία αύτη η γενομένη διά της εις το περί του Αγίου -Πνεύματος άρθρον του Συμβόλου της πίστεως προσθήκης «και εκ του -Υιού», αρξαμένη από της Ισπανίας τω 8 μ. Χ. αιώνι διεδόθη κατά -μικρόν εις την λοιπήν Δύσιν. Η Εκκλησία της Ρώμης κατεδίκασεν εν -αρχή εντόνως την καινοτομίαν, και καθ' όν χρόνον ο Φώτιος -εμέμφετο αυτήν επί τοιαύτη καινοτομία, η Εκκλησία εκείνη δεν -είχεν έτι προσχωρήσει εις αυτήν. Βραδύτερον η καινοτομία αύτη -ανεγνωρίσθη υπό της παπικής Ρώμης ως δόγμα της Εκκλησίας. - -145) Αι Σύνοδοι του 863 και 879 λέγονται μεν Οικουμενικαί, αλλά -δεν κατατάσσονται εις τας μεγάλας Οικουμενικάς Συνόδους, αίτινες -εισιν επτά τον αριθμόν και ών η τελευταία εγένετο κατά το 887 εν -Νικαία. - -146) _Θέματα_ εκαλούντο από των χρόνων του Ηρακλείου αι μεγάλαι -διοικητικαί περιφέρειαι του κράτους. Το σύστημα της κατά θέματα -διαιρέσεως αντικατέστησε κατά τους χρόνους εκείνους το της κατά -επαρχότητας και διοικήσεις διαιρέσεως, το ιδρυθέν υπό του -Κωνσταντίνου του Μεγάλου (σημ. 45). - -147) Βραδύτερον παρεδόθη άνευ ιστορικής βάσεως ο λόγος ο περί -καταγωγής του Βασιλείου εκ των αρχαίων Αρσακιδών βασιλέων της -Αρμενίας (σ. 11-12). - -148] Ενών-ούσα-όν: αυτός που είναι διαθέσιμος σε δεδομένη στιγμή. - -149) Ούτος συνέθηκεν ύμνους εκκλησιαστικούς εκ των καλουμένων -_Εωθινών_• Εποιήσατο δε και νέαν έκδοσιν της _Ανακαθάρσεως των -Νόμων_, κληθείσαν «Βασιλικά» (ίδε κατωτέρω). - -150) Το Τσαρ κατά τινας προήλθεν εκ του Καίσαρ (Κσαρ, Τσαρ), αλλά -κατά την επικρατεστέραν γνώμην είναι λέξις Σλαυική. - -151) Γενικώς θεωρείται το όνομα Ρως ή Ρώσος ως αυτό το όνομα των -καταλαβόντων το Νοβογόροδον και Κίεβον Νορμανδών, όνομα δηλαδή -Νορμανδικόν, ήτοι Σκανδιναυικόν. Κατ' άλλην τινά γνώμην το όνομα -Ρως είναι Σλαυικόν, συγγενές προς το των _Ρωξολανών_ της Σκυθίας, -ή είναι αυτά τα εν τη Παλαιά Διαθήκη αναφερόμενον όνομα Ρως, το -διδόμενον είς τι Σκυθικόν επιδρομικόν έθνος το επιδραμόν την -Ασσυρίαν και Συρίαν και Παλαιστίνην περί τα τέλη του 7 μ. Χ. -αιώνος. - -152) Ο Κωνσταντίνος είχε μνηστεύσει τον τότε πενταετή υιόν αυτού -Ρωμανόν μετά της την αυτήν περίπου ηλικίαν εχούσης θυγατρός του -βασιλέως της Άνω Ιταλίας Ούγωνος Βέρθας. Η Βέρθα είχε πεμφθή εις -Κωνσταντινούπολιν μετά πολλής ακολουθίας ίνα ανατραφή ενταύθα ως -μέλλουσα σύζυγος του βασιλόπαιδος Ρωμανού. Καθ' όν λοιπόν χρόνον -ο Κωνσταντίνος Ζ' ήλθεν εις ρήξιν προς τους κηδεστάς αύτου υιούς -του Ρωμανού, εστηρίχθη προ πάντων επί της συνδρομής των ανδρείων -Φράγκων ακολούθων της Βέρθας. Η Βέρθα ετελεύτησεν εν -Κωνσταντινουπόλει ολίγον χρόνον μετά τους γάμους αυτής πριν ή -ανέλθη ως βασιλίς εις τον θρόνον του Βυζαντίου. - -153) Καλούμεν _ηγεμόνα_ και ηγεμονίδα τους των Ρώσων κατά τους -χρόνους τούτους άρχοντας και ουχί βασιλέας, διότι η Σλαυική -τιμητική προσωνυμία, ήν φέρουσιν ούτοι κατά τους χρόνους τούτους, -είναι το _Κνιάζ_ = ηγεμών, συνηθέστερον δε το βελίκοϊ κνιάζ = -μέγας ηγεμών (μέγας δουξ), αυτή δηλονότι η τιμητική προσωνυμία, -ήν φέρουσι τα μέλη της οικογενείας των Τσάρων, αφ' ού χρόνου -αυτοί οι «μεγάλοι ηγεμόνες» καλούμενοι άρχοντες της Ρωσίας έλαβον -την προσωνυμίαν (από των μέσων του 16 αιώνος) Τσάροι, είτα δε -(από του Πέτρου Α') και αυτοκράτορες (imperatores). Τσάροι, κατά -τους χρόνους τούτους, ών αφηγούμεθα την ιστορίαν, εκαλούντο οι -ηγεμόνες της Βουλγαρίας (του Συμεών πρώτον, ως φαίνεται, λαβόντος -την προσωνυμίαν ταύτην). Σημειωτέον δε ότι άπαντες οι Ρώσοι -ηγεμόνες από του Ροδριχ μέχρι Όλγας φέρουσιν ονόματα Νορμανδικά ή -Σκανδιναυικά (Ρούριχ, Ολέγ, Ιγώρ, Όλγα), αλλ' από του υιού της -Όλγας Σβετοσλαύου πάντες έχουσιν ονόματα ή Σλαυικά ή Χριστιανικά. - -154) Ως γνωστόν, οι Ρώσοι έκτοτε μέχρι νυν καλούσι την -Κωνσταντινούπολιν _Τσαργράδ_ = πόλιν των Τσάρων, ουχί θεωρούντες -αυτήν κληρονομίαν των Τσάρων, ως κακώς παρά τισιν εξηγείται το -πράγμα, αλλά μεταφράζοντες απλούστατα το Ελληνικόν «_βασιλεύουσα -πόλις_» η «βασιλεύουσα των πόλεων». Εκαλείτο δε η -Κωνσταντινούπολις τότε υπό των Ρώσων και Miklagard = μεγάλη -πόλις. - -155) Η επί 138 έτη διαρκέσασα εν Κρήτη μωαμεθανική εξουσία ου -μόνον είχεν εκβαρβαρώσει την νήσον, αλλ' είχεν εξασθενώσει και -την χριστιανικήν πίστιν εν αυτή, πολλών των κατοίκων γενομένων -μωαμεθανών, των δε Χριστιανών μη τηρούντων καθαράν την -χριστιανικήν αυτών πίστιν. Τότε δε μετέβη εις την Κρήτην ως νέος -ιεραπόστολος ο Όσιος Νίκων ο επικαλούμενος _Μετανοείτε_ (ένεκα -του υπ' αυτού γενομένου κηρύγματος) και εργασάμενος τελεσφόρως -προς την παρά τοις μωαμεθανοίς διάδοσιν της Χριστιανικής -θρησκείας και προς την αναζωογόνησιν και ανακάθαρσιν της -χριστιανικής πίστεως των Χριστιανών. Ο Όσιος Νίκων, όστις το αυτό -έργον το ιεραποστολικόν εξετέλεσεν ύστερον επιτυχώς και παρά τοις -Σλαύοις του Ταϋγέτου, τιμάται μέχρι νυν υπό των Κρητών ως -ιδιαίτερος προστάτης Άγιος της νήσου. - -156] Σκύτος: δέρμα, τρώκτης: αυτός που μασά, διφθερίας: αυτός που -ντύνεται με δέρματα• σε θεατρικό έργο, ηθοποιός σε ρόλο βοσκού. - -157) Τούτο δ' όμως δεν ήτο αληθές. Διότι και του Θεοδοσίου του -Μεγάλου ανεψιά και θετή θυγάτηρ εδόθη εις γάμον εις τον -Στελίχωνα• και ο Ιούλιος Νέπως έδωκε την θυγατέρα αυτού εις γάμον -τω Ρικιμίρω. Πλην τούτου ο αυτοκρατορικός οίκος -Κωνσταντινουπόλεως αγχιστείαν συνήψε και προς τον οίκον των -Σασσανιδών της Περσίας και από Χαζάρων έλαβε νύμφην (σ. 128) και -από Φράγκων (σημ. 152). Προ μικρού δε και ο Πέτρος ο ηγεμών των -Βουλγάρων είχε νυμφευθή βασιλόπαιδα Ελληνίδα, την θυγατέρα του -Χριστοφόρου, ενός των τριών υιών του Ρωμανού Α' των -συμβασιλευσάντων τούτω και τω Κωνσταντίνω Ζ' (σ. 200). Η θυγάτηρ -του Χριστοφόρου δεν ήτο πορφυρογέννητος εκ πορφυρογεννήτου -βασιλέως γεννηθείσα. Αλλά και η Θεοφανώ και η Άννα, αίτινες ήσαν -τοιαύται, εδόθησαν μετ' ολίγον εις γάμον η μεν εις αυτόν τον -ομώνυμον υιόν του Όθωνος Α', η δε εις τον Ρώσον ηγεμόνα -Βλαδίμηρον. - -158] Περίπυστος: πασίγνωστος, ξακουστός. - -159) Ουδείς των από Κωνσταντίνου του Μεγάλου βασιλευσάντων εν -Κωνσταντινουπόλει επεσκέψατο μέχρι νυν τας Αθήνας πλην του -Κώνσταντος Β' (σελ. 116). Ο Ιουλιανός διέτριψεν εν τη πόλει πριν -γείνη αυτοκράτωρ. - -160) Κατά τας Ρωσικάς παραδόσεις, ο Βλαδίμηρος γενόμενος κύριος -της Χερσώνος έπεμψε πρεσβείαν εις Κωνσταντινούπολιν ζητών την -Άνναν και απειλών πόλεμον εν περιπτώσει αρνήσεως. Ο Βασίλειος και -ο Κωνσταντίνος εδέξαντο την πρότασιν επί τω όρω να βαπτισθή ο -Ρώσος ηγεμών, όπερ ούτος ασμένως εδέξατο. - -161) Κατά τας Ρωσικάς παραδόσεις ουχί αυτός ο Ιαροσλαύος -διεξήγαγε την στρατείαν ταύτην, αλλ' ο εκ των υιών αυτού -Βλαδίμηρος, εις όν ανέθηκε την αρχιστρατηγίαν. - -162) Είς των υιών του Ιαροσλαύου (Βσεβόλοδος) προ του -ιστορηθέντος πολέμου ή μετά τον πόλεμον τούτον έλαβεν εις γάμον -θυγατέρα τινά του Κωνσταντίνου Θ' (άγνωστον τίνα και εκ τίνος -γάμου), ής ο υιός Βλαδίμηρος (ο γενόμενος μέγας ηγεμών) -επωνομάσθη Μονομάχος ως έγγονος του Κωνσταντίνου Θ'. - -163) Το όνομα του ανδρός είναι Τογρούλ = Ευθύς, βέη δε ή βεγ -(πρόφ. μπεγ) σημαίνει Τουρκιστί το μέγας και ηγεμών. - -164) Την προσωνυμίαν Σουλτάνος έλαβε πρώτος ο Γασναυίδης Μαχμούτ -(ίδε σελ. 224), είτα δε οι Σελτζούκοι (η λέξις _Σουλτάν_ είναι -Αραβική σημαίνουσα _Κύριος_). - -165) Κατά τους χρόνους τούτους ο στρατός του Ελληνικού κράτους -ήρξατο αύθις να συγκροτήται ως προ του 6 μ. Χ. αιώνος από ξένων -μισθοφόρων, Νορμανδών και άλλων Ευρωπαίων, ενίοτε δε και Τούρκων. - -166) Διότι σιτοδείας επ' αυτού γενομένης ο μόδιος του σίτου -επωλείτο υπό του κράτους παρά πινάκιον, ήτοι ηλαττωμένος κατά έν -τέταρτον. - -167) Το _Φράγκος_ κείται ενταύθα ουχί εν τη αρχαιοτέρα σημασία -του ονόματος δηλούντος το Γερμανικόν έθνος των Φράγκων, αλλ' εν -τη σημασία καθόλου του Λατίνος ή Ευρωπαίος, ήν σημασίαν έλαβεν η -λέξις ένεκα της επί Καρόλου του Μεγάλου δυνάμεως και φήμης του -Φραγκικού κράτους και ονόματος. - -168] Οίκιστος: Αξιοθρήνητος, θλιβερότατος. - -169] ο Αδελφιδούς-ού: γιός αδελφού ή αδελφής, ανηψιός. - -170) Ούτως η Νίκαια και μέγα μέρος της Μικράς Ασίας ανεκτήθησαν -υπό του Ελληνικού κράτους. Ο Κιλίτζ-αρσλάν μετέθηκε νυν την έδραν -του κράτους αυτού, εις Ικόνιον. Εκ τούτου δε το Σελτζουκικόν -κράτος της Νικαίας εκλήθη από του νυν _Κράτος Ικονίου_. - -171) Μαμελούκοι (τουτέστι Δούλοι) εκλήθησαν ούτοι, διότι ήσαν -Κιρκάσιοι, αγοραζόμενοι ως δούλοι και γινόμενοι μισθοφόροι των -Εγιουβιδών Σουλτάνων της Αιγύπτου, ών κατέλυσαν την αρχήν διά της -στρατιωτικής αυτών δυνάμεως, και ίδρυσαν κράτος ισχυρόν -στρατιωτικόν υπέρ τα διακόσια έτη άρξαν της Αιγύπτου. - -172) Βενετοί είναι οι κάτοικοι της νησιωτικής Ιταλικής πόλεως, ής -την κατά τον 5 μ. Χ. αιώνα γένεσιν ιστορήσαμεν αλλαχού του -βιβλίου τούτου. Η μικρά εκείνη νησιωτική πόλις, μετά την υπό των -Ελλήνων επί του Ιουστινιανού Α' κατάληψιν της Ιταλίας διατελέσασα -επί αιώνας υπό την κυριαρχίαν του Ελληνικού κράτους, εγένετο -εμπορική και ανέδειξε μέγα εμπορικόν ναυτικόν• γενομένη δε από -του 9 μ. Χ. αιώνος όλως αυτόνομος κατέστη μεγάλη ναυτική δύναμις -έχουσα κατά τους χρόνους τούτους μέγα πολεμικόν ναυτικόν και -αποικίας και κτήσεις κατά τα παράλια της Δαλματίας. - -173) Μέχρι τότε οι ηγεμόνες των Σέρβων ελέγοντο Ζουπάνοι ή -μεγάλοι Ζουπάνοι, ήτοι φυλάρχαι. (Η λέξις ουδεμίαν σχέσιν έχει -προς το παρ' ημίν Περσοτουρκικάν τζοπάνης = ποιμήν). - -174) Το Πατριαρχείον το Οικουμενικόν ευρίσκετο τότε εν Νικαία -(σελ. 250), και ο Οικουμενικός Πατριάρχης εκυβέρνα εντεύθεν την -Εκκλησίαν ως αρχιεπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως, ουχί δ' ως -αρχιεπίσκοπος Νικαίας. Ιδιαίτερος αρχιεπίσκοπος ή μητροπολίτης -Νικαίας εκυβέρνα την μητρόπολιν Νικαίας. - -175) Φαίνεται ότι η πλημμελώς εις τον Μωάμεθ και τους Άραβας -αποδιδομένη σημαία της Ημισελήνου μετά του αστέρος, ήν έχουσι νυν -ως σημαίαν εθνικήν και θρησκευτικήν οι Οθωμανοί Τούρκοι, υπήρξε -το πρώτον σημαία των Χοβαρεσμίων ηγεμόνων. Πρώτος χρησάμενος τη -τοιαύτη σημαία είναι ο Χοβαρέσμιος ηγεμών (σαχ) Αλαεδδίν Τακάς -(1172-1200 μ. Χ.). - -176) Το Βουλγαρικόν κράτος επί τινα χρόνον (1285-1299) εγένετο -υποτελές τοις Μογγόλοις. - -177) Οι διάδοχοι του φονευθέντος Χαλίφου κατέφυγον τότε εις την -Αίγυπτον και εκεί εξηκολούθησαν άρχοντες απλώς την πνευματικήν -αυτών εξουσίαν υπό την πολιτικήν και υλικήν προστασίαν των -Μαμελούκων σουλτάνων, εωσού περί τας αρχάς του 16 αιώνος ο -Οθωμανός σουλτάνος της Κωνσταντινουπόλεως καταλαβών την Αίγυπτον -υπεχρέωσε τον εκεί Χαλίφην να παραιτήσηται τα αξίωμα της -Χαλιφείας υπέρ του σουλτάνου των Οθωμανών και έκτοτε μέχρι νυν -Χαλίφαι του Ισλαμικού κόσμου είναι οι Οθωμανοί σουλτάνοι. - -178) Κοσέ Μιχαήλ (ήτοι Μιχαήλ του Σπανού ή Οξυγενείου) υπό των -Τούρκων καλουμένου φρουράρχου του εν Βιθυνία Ελληνικού φρουρίου -Κερμιγκίας, όπερ παρέδωκε τω Οσμάν. Η οικογένεια αυτού επί αιώνας -είναι γνωστή εν τη Οθωμανική ιστορία. - -179) Το _Οθωμανός_ λοιπόν είναι όνομα ούτε θρησκευτικον ουδέ καν -εθνολογικόν κυρίως ειπείν, ως πολλοί παρ' ημίν νομίζουσι -συγχέοντες τα όνομα οτέ μεν προς το _Μωαμεθανός_ ότε δε προς το -Τούρκος. Το Οθωμανός είναι απλούστατα όνομα δυναστικόν σημαίνον -τον πολίτην του κράτους του ιδρυθέντος υπό του Οσμάν ή Οθωμάν ή -Οθωμανού. Και κατά τούτο γραμματικώς η ονομασία έχει πλημμελώς, -διότι έδει να λέγηται ορθότερον Οθωμανίδης (κατά το Περγαμίδης) ή -Οθωμανικός ή ως λέγουσιν αυτοί οι Οθωμανοί _Οσμανλής_ (παρ' ημίν -Οσμανλίδες, ουχί Οσμανλίδαι!). Οι Οθωμανοί λέγονται και Τούρκοι, -διότι ο πρώτος πυρήν του κράτους συνέστη από Τούρκων, Τούρκος δε -την καταγωγήν ήτο και ο Οσμάν. Αλλ' εντεύθεν δεν δυνάμεθα πάντα -_Τούρκον_, και μωαμεθανόν έτι όντα, να καλέσωμεν Οθωμανόν. -Σημειωτέον εν τούτοις ότι το Οθωμανός από ονόματος ιδρυτού -δυναστείας, από ονόματος δυναστικού εγένετο πολιτικόν και -εντεύθεν εθνικόν, αλλ' ουδέποτε εταυτίσθη παρά τοις Οθωμανοίς -αυτοίς προς το όνομα, _Τούρκος_, όπερ μέχρι του παρελθόντος -αιώνος απεστρέφοντο οι _Οθωμανοί_ διακρίνοντες εαυτούς από των -βαρβάρων Τουρκικών ή Τουρκομανικών λαών. Μόνον δε η εν ταις -Ευρωπαϊκαίς γλώσσαις χρήσις των ονομάτων Turcs και Turquie, -προκειμένου περί των Οθωμανών και του Οθωμανικού κράτους, -καθιέρωσεν επ' εσχάτων παρά τοις πεπολιτισμένοις Οθωμανοίς την -χρήσιν των ονομάτων τούτων ως ονομάτων εθνικών. Τα δε ταυτίζειν -το Οθωμανός ή Οσμανλής προς το _μωαμεθανός_ είναι τοσούτον -τερατωδώς πλημμελές, όσον το ταυτίζειν το _Αψβουργικός_ -(Αψβουργικόν κράτος) και αυτό έτι το _Αυστριακός_ προς το -Χριστιανός ή Καθολικός. - -180) Ούτω παρά Τούρκοις προφέρεται το Αραβικόν Αμίρ. - -181) Η Κύπρος μετά την υπό των Άγγλων κατάληψιν αυτής την -γενομένην τω 1191 (σελ. 239) είχε δοθή υπό τούτων εις το κράτος -της Ιερουσαλήμ. - -182) Και πλην των χωρών, εννοείται, των υπαγομένων εις την -Ελληνικήν αυτοκρατορίαν της Τραπεζούντος. - -183) Σημειωτέον ότι η εν τη σελίδι ταύτη φερομένη χρονολογία της -υπό των Οθωμανών αλώσεως της Καλλιπόλεως (1354) είναι η εκ της -χρονογραφίας αυτού του Καντακουζηνού διδομένη, η δε συνήθης εν -τοις ιστορικοίς βιβλίοις αναγραφομένη χρονολογία 1357 πηγάζει από -του Χάμμερ, λαβόντος αυτήν παρά του Οθωμανού χρονογράφου -Σααδεττίν αναφέροντος το γεγονός εις το έτος 759 της [] -μεταφερμένη από παροράματα. - -184] Νέηλυς-υδος: Νεοφερμένος. - -185] Έναγχος: (επίρ.) προσφάτως. - -186) Οι Οθωμανοί εν ταις Ευρωπαϊκαίς χώραις το σύστημα του -παιδομαζώματος εξέτειναν και επί άλλους χριστιανικούς λαούς• αλλ' -οι Έλληνες πάντοτε απετέλουν την κυρίαν δύναμιν του τάγματος. - -187) Πολύ μετά την άλωσιν της Κωνσταντινουπόλεως, τω 1634, επί -του Οθωμανού σουλτάνου Μουράτ Α' κατηργήθη τα παιδομάζωμα των -χριστιανών, και οι Γιανίτσαροι ελαμβάνοντο από μωαμεθανών, -επετρέπετο δε εις αυτούς, έκτοτε και να έχωσιν οικογενείας. - -188) Ο αυτοκράτωρ Ιωάννης επεχείρησε την από Ιταλίας εις την -λοιπήν Ευρώπην οδοιπορίαν δανεισάμενος εν Βενετία χρήματα παρά -τοκογλύφων Βενετών τραπεζιτών επί υπερόγκω τόκω. Επανελθών δε εις -Βενετίαν αχρήματος, εκρατήθη ενταύθα μέχρι αποτίσεως των -οφειλομένων, όπερ οι εν Κωνσταντινουπόλει κατώρθωσαν επί τέλους -μετά πολλής δυσκολίας, στερήσαντες και τους ναούς των χρυσών και -αργυρών κοσμημάτων αυτών. Κατά την επάνοδον αυτού επεσκέφθη και -την υπό Φράγκων κατεχομένην Κύπρον, ζητών βοήθειαν, αλλά και -εντεύθεν και από της Ρόδου, ήν επεσκέψατο ωσαύτως αιτούμενος -βοήθειαν παρά των Ιωαννιτών (σελ. 263), ανεχώρησεν άπρακτος. Και -οι Γενουαίοι δε, ών εξητήσατο την συνδρομήν, εν Ιταλία -ευρισκόμενος, ουδέν έπραξαν υπέρ αυτού, καίπερ τοσαύτας από -αιώνων καρπούμενοι ωφελείας εν τω κράτει, δείξαντες διαγωγήν -ανάλογον προς την επαίσχυντον διαγωγήν των Βενετών. - -189) Ο Σουλτάνος μετά την νίκην περιερχόμενος το πεδίον της μάχης -το πεπληρωμένον νεκρών εφονεύθη υπό του ήρωος Σέρβου Μίλος -Κοβίλοβιτζ, όστις μεταξύ των νεκρών τραυματίας ων. Ο Σουλτάνος -πριν εκπνεύση κατώρθωσε να αναγγείλη την εις θάνατον καταδίκην -του Σέρβου βασιλέως Λαζάρου, θεωρηθέντος υπ' αυτού ως ηθικού -αυτουργού του φόνου, και να ίδη τούτον φονευόμενον πριν εκπνεύση -αυτός. - -190) Η Σμύρνη κατείχετο από του 1344 υπό των ιπποτών της Ρόδου. - -191) Το Φραγκικόν κράτος των Αθηνών (της Αττικής και Βοιωτίας) -μετά την αυτόθι αρχήν του Όθωνος Δελαρός και του αδελφού αυτού -Γουίδωνος (1240-1263)του λαβόντος την προσωνυμίαν _δουκός_ -Αθηνών, ενώ οι προκάτοχοι αυτού εκαλούντο απλώς _Κύριδες_ -(μεγασκύρ), και του υιού του Γουίδωνος Ιωάννου (1263-1280) και -του αδελφού τούτου Γουλιέλμου (1280-1287) και του υιού τούτου -Γουίδωνος Β' (1287-1308) κατελήφθη (1316) υπό της _Εταιρείας_ των -Καταλανών (μισθοφόρων Ισπανών από Καταλανίας της Ισπανίας) -αρξάντων ενταύθα υπό την ονομαστικήν κυριαρχίαν του εν Σικελία -άρχοντος Αραγωνικού οίκου (σελ. 255). Από του 1387 κατελήφθη το -_δουκάτον_ Αθηνών και Βοιωτίας υπό του εκ Φλωρεντίας καταγομένου -Φράγκου ηγεμόνος της Κορίνθου Ραινερίου Ατζαγιώλη, άρξαντος -ενταύθα μέχρι του 1461. - -192) Λέγεται ότι πρώτος εν τοις άρχουσι του Οθωμανικού κράτους ο -Βαγιαζίτ έλαβε την προσωνυμίαν Σουλτάνος. Ο Βαγιαζίτ όμως συνήθως -καλείται Χαν (ίδε σελ. 261-262). Σουλτάνοι καλούνται οι Οθωμανοί -άρχοντες κυρίως μετά την άλωσιν της Κωνσταντινουπόλεως. - -193) Του εν Πελοποννήσω ιδρυθέντος υπό του Σαμπλίτ και του -Γοδεφρείδου Βιλλεαρδουίνου (σελ. 247) Φραγκικού κράτους -(πριγκιπάτου Αχαΐας ή Μορέως) μετά τον θάνατον του Βιλλεαρδουίνου -ήρξεν ο πρωτότοκος υιός αυτού Γοδεφρείδος Β' (1218-1245), μετά -τούτον δε ο δευτερότοκος Γουλιέλμος Β' (1245-1278)• επί τούτων -αμφοτέρων ήκμασε λίαν το εν Πελοποννήσω Φραγκικόν κράτος. Αλλά -μετά τον θάνατον του Βιλλεαρδουίνου Β' μη καταλιπόντος υιόν, αλλά -θυγατέρας, η κληρονομία του κράτους διά των γάμων των θυγατέρων -περιήλθεν εις διαφόρους Ευωπαϊκούς οίκους (και ιδίως τον -Ανδεγαυικόν και τον Αραγωνικόν), εωσού επεκράτησεν από του 1318 ο -Ανδεγαυικός οίκος ο κατέχων και πολλά μέρη της Δυτικής Ελλάδος -καί τινας των Ιονίων νήσων. Αλλά τω 1261 ο αυτοκράτωρ Μιχαήλ Η' -νικήσας και αιχμαλωτίσας τον Γουλιέλμον Β' ως λύτρον του -αιχμαλωτισθέντος Φράγκου ηγεμόνος έλαβε την Μονεμβασίαν, τον -Μιστράν και την Μαΐνην. Ούτω δε εσχηματίσθη εν Πελοποννήσω πυρήν -Ελληνικού κράτους, κληθέντος «δεσποτάτου του Μιστρά», όπερ επί -των τελευταίων Παλαιολόγων περιελάμβανε το πλείστον της -Πελοποννήσου. - -194) Το όνομα αυτού το Τουρκοταταρικόν είναι Τιμούρ = Σίδηρος. -Επωνομάσθη δε _Λεγκ_ = Χωλός, ως εκ της πληγής, ήν έλαβε κατά τον -πόδα έν τινι μάχη, εξ ής κατέστη χωλός. Το όνομα Τιμουρλέγκ = -Τιμούρ ο Χωλός οι Ευρωπαίοι παρέφθειραν εις _Ταμερλάνος_. - -195) Ο Ταμερλάνος συνείθιζε να ιδρύη ως τρόπαια πυραμίδας -υπερμεγέθεις από των κεφαλών των φονευθέντων εν τη μάχη ή -αιχμαλωτισθέντων και είτα σφαγέντων πολεμίων. Κατά την κατάληψιν -δε του Ισπαχάν (1387) ένεκα παρασπονδίας διαπραχθείσης ως -διετείνετο υπό των πολεμίων ήγειρε περί τον περίβολον της πόλεως -δεύτερον περίβολον από 70 χιλιάδων κεφαλών των σφαγέντων εν τη -πόλει ανθρώπων. - -196) Τοιαύτην προσωνυμίαν (Κιράν σαχίπ) έδιδεν αυτός εαυτώ, μη -θέλων εν τούτοις να ονομάζηται μέγας Χάνος μηδέ κατέχων κατά -τύπον το ανώτατον αξίωμα του κράτους αυτού, αλλά διορίζων εις -αυτό έν των μελών του οίκου Δζαγατάι, ήτοι Δζεγγίς χαν, δεικνύων -ούτω κατά τύπον τον προς την νόμιμον κληρονομίαν σεβασμόν αυτού. - -197) Η χρήσις πυροβολικού εν τοις πολέμοις άρχεται από του 14 -αιώνος. Η πρώτη χρήσις λέγεται ότι εγένετο τω 1348 εν τη μεταξύ -των Άγγλων και Γάλλων κατά το έτος τούτο συγκροτηθείση μάχη του -Κρεσσύ. Των δε πυροβόλων όπλων της χειρός _μολιβδοβόλων_ ή και -_τουφεκίων_ καλουμένων υπό των Βυζαντινών χρονογράφων των χρόνων -τούτων, μνεία γίνεται το πρώτον κατά το έτος 1364. Καθόλου δε η -εφαρμογή της πυρίτιδος εις τον οπλισμόν άρχεται από του 14 -αιώνος. Αυτή δε η της πυρίτιδος εφεύρεσις η αποδιδομένη εις τον -Άγγλον Ρογήρον Βάκωνα (1214-1290) ή εις τον Γερμανοελβετόν -Βερθόλδον Σβαρτζ (Berthold Schwarz) ζήσαντα κατά τον 14 αιώνα ήτο -απλώς η κατά τους χρόνους τούτους γενομένη τελειοποίησις της προ -Χριστού έτι εν Κίνα και τη Ινδική εν χρήσει ούσης ομοίας -ευφλέκτου όλης, ως δε γενικώς φρονείται, και του ελληνικού υγρού -πυρός του 6 μ. Χ. αιώνος. Σημειωτέον δε ότι η του πυροβολικού -χρήσις κατά την πολιορκίαν της Κωνσταντινουπόλεως την γενομένην -τω 1422 ως και κατά την πολιορκίαν του 1453 δεν επέδρασε λίαν -ισχυρώς επί την οριστικήν έκβασιν των πραγμάτων. - -198) Το δουκάτον είναι νόμισμα χρυσούν λαβόν το όνομα από του -Έλληνος αυτοκράτορος Κωνσταντίνου Δούκα (σελ. 227), εφ' ού το -πρώτον εκόπη. - -199) Η Θεσσαλονίκη κενωθείσα νυν διά σφαγής και εξανδραποδισμού -των κατοίκων αυτής ωκίσθη εκ νέου υπό Τούρκων διά Τούρκων και -Ελλήνων μετοίκων. Μετά την άλωσιν της Θεσσαλονίκης οι Έλληνες -μοναχοί του Αγίου Όρους προσήνεγκον εκόντες την υποταγήν αυτών τω -Σουλτάνω και διετήρησαν τα προνόμια των Μονών αυτών. - -200) Ο Ιωάννης Ουνιάδης ήτο φυσικός υιός του βασιλέως -Σιγισμούνδου και της κομήσσης Ουνιάδου. - -201) Ο Γεώργιος Καστριώτης ήτο ο νεώτατος υιός του Αλβανού -ηγεμόνος της Αλβανικής χώρας Ματίου (ουχί Ημαθίας) Ιωάννου -Καστριώτου. Καθ' όν χρόνον το πρώτον ο Μουράτ Β' εστράτευσεν επί -την Αλβανίαν, ο Γεώργιος εδόθη υπό του πατρός μετά τριών άλλων -αδελφών ως όμηρος εις την αυλήν του Σουλτάνου, ένθα περιτμηθείς -(παις ων 9 ετών) και γενόμενος μωαμεθανός ετιμήθη σφόδρα υπό του -Σουλτάνου διά τα στρατιωτικά προτερήματα, άτινα πρωίμως εδείκνυε, -και επεκλήθη τιμητικώς Σκενδέρβεης (Αλέξανδρος βέης• φαίνεται δ' -όμως ότι το όνομα Σκενδέρ ήτο το μωαμεθανικόν αυτού όνομα). Τω -1443 φυγών από της υπηρεσίας του Σουλτάνου εγένετο διά τολμηρού -τεχνάσματος κύριος της Κροΐας, αναγκάσας, καθ' ήν στιγμήν έμελλε -να φύγη, τον γραμματέα του Μουράτ Β' να εκδώση διαταγήν προς τον -διοικητήν του φρουρίου τούτου ίνα παραδώση αυτά εις τον φέροντα -αυτώ την διαταγήν (εις τον Σκενδέρμπεην). Ευθύς δ' ως εξεβίασε -δι' απειλής θανάτου παρά του γραμματέως την διαταγήν, εφόνευσεν -αυτόν εν τω άμα, ίνα μη γνωσθώσι τα γενόμενα. Ούτω δε ελθών μετά -της διαταγής εγένετο αμαχητί κύριος της Κροΐας, οπόθεν εκάλεσε -τους ομοεθνείς αυτού εις τον κατά Τούρκων εθνικόν και -θρησκευτικόν αγώνα. - -202) Ητο 21 ετών, είχε δε δις πρότερον ανέλθει εις τον θρόνον, -αποχωρήσαντος αυτού δις οικειοθελώς του Μουράτ Β' χάριν ησυχίας -και δις πάλιν αναλαβόντος αυτόν εν μέσω των σοβαρών κινδύνων. - -203) Μάρτυρας της πίστεως (σαχίτ) καλούσιν οι Μωαμεθανοί πάντας -τους εν τοις πολέμοις πίπτοντας υπέρ του Ισλάμ (σελ. 102). - -204) Εν Αγία Σοφία είχε τελεσθή τη 12 Δεκεμβρίου 1452 ιερά -λειτουργία παρόντος και του παπικού απεσταλμένου του καρδιναλίουχ -Ισιδώρου (Έλληνος το γένος), πεμφθέντος ίνα πραγματώση την ένωσιν -κατά τα αποφασισθέντα εν Φλωρεντία (σελ. 283). Αλλ' ο ανθενωτικά -φρονών λαός της Κωνσταντινουπόλεως εθεώρει βεβηλωθέντα τον ναόν, -εισήλθε δ' εις αυτόν κατανυκτικώς έκτοτε μόνον τη 28-29 Μαΐου, -ότε ετελέσθη η τελευταία εν αυτή χριστιανική προσευχή και -ιεροπραξία. Ο μνημονευθείς Ισίδωρος ηγωνίσθη επί των τειχών της -Κωνσταντινουπόλεως και συνελήφθη αιχμάλωτος, ελευθερωθείς δε διά -χρημάτων έγραψε τον θρήνον της πεσούσης πόλεως. - -205) Νυν πρώτον το όνομα _Έλλην_ αντικατέστησεν επισήμως διά του -βασιλικού στόματος το όνομα _Ρωμαίος._ - -206) Εκ των μεγάλων Ελληνικών νήσων η μεν Εύβοια και Χίος και -Λέσβος εκυριεύθησαν μετά των άλλων νήσων του Αιγαίου (πλην της -Ρόδου και Κρήτης) υπ' αυτού του Μωάμεθ Β', η Ρόδος υπετάγη τω -Οθωμανικώ κράτει τω 1522 επί του Σουλεϊμάν Β', η Κύπρος τω 1570 -επί του σουλτάνου Σελίμ Β', η δε Κρήτη τω 1669 επί του Μωάμεθ Δ'. -Των 7 Ιονίων λεγομένων νήσων ουδεμία διαρκώς υπετάγη είς το -Οθωμανικόν κράτος. Ο Μωάμεθ Β' υπέταξε προς τούτοις το μόνον εν -Μικρά Ασία εκ των αποκατασταθέντων ενταύθα υπό του Ταμερλάνου -Τουρκικών κρατών υπολειπόμενον έτι επ' αυτού (των λοιπών -υποταχθέντων επί του Μουράτ Β') κράτος της Καραμανίας. - -207) Οι Γουέλφοι (Welfen) ανήκον εις αρχαιοτάτην, σύγχρονον τω -Καρόλω τω Μεγάλω, οικογένειαν, έχουσαν φέουδα εν τη Άνω Ιταλία, -τη Καρινθία της νυν Αυστρίας και τη Βαυαρία. Ο οίκος ούτος έλαβε -βραδύτερον κτήσεις και εν τη βορείω Γερμανία και διετηρήθη εν -Αννοβέρω μέχρι του 1866 και εν Βρονσβίκη μέχρι του 1890, έτι δε -και εν Αγγλία διατηρείται νυν κατά θηλυγονίαν (η βασίλισσα -Βικτωρία μήτηρ του βασιλέως Εδουάρδου Ζ' κατήγετο από Γουέλφων). -Εν Ιταλία το όνομα έλαβε σημασίαν όλως πολιτικήν σημαίνον τον -αντιπολιτευόμενον τη αρχή του αυτοκράτορος, τον δημοκρατικόν• -τούτο δε διότι οι Ιταλοί παρηρμήνευσαν την εν Γερμανία σημασίαν -του ονόματος, ένθα Γουέλφοι ελέγοντο απλώς οι αντιπολιτευόμενοι -τω Ουενσταουφανικώ οίκω, ούτινος οι ηγεμόνες ως εκ της εν Σουηβία -κοιτίδος του οίκου τούτου Waiblingen εκαλούντο Waiblingen. Κατά -τον χρόνον λοιπόν της εν Γερμανία μεταξύ των οπαδών του -Ουενσταουφανικού και του Γουελφικου οίκου πάλης, οι μεν οπαδοί -του πρώτου οίκου είχον ως σύνθημα το Waiblingen (Hie -Waiblingen!), οι δε του δευτέρου το Welfen (Hie Welf!). Αφού δε -εν Γερμανία, υπερίσχυσαν οι Waiblingen, οι εν Ιταλία πολέμιοι του -αυτοκρατορικού αξιώματος, εις το όνομα Γουέλφοι, το σημαίνον εν -Γερμανίω απλώς την δυναστικήν προς τον Ουενσταουφανικόν οίκον -αντιπολιτείαν, έδοσαν γενικωτέραν σημασίαν, κατ' Ιταλικήν -αντίληψιν της προς τα αυτοκρατορικόν καθόλου αξίωμα -αντιπολιτεύσεως. Εντεύθεν εν Ιταλία Γιβελλίνοι (ούτω παρεφθάρη τα -Waiblingen) μεν εκλήθησαν οι αυτοκρατορικοί (και πόλεις -Γιβελλινικαί αι πισταί εις την αυτοκρατορικήν αρχήν Πίσα, Παυία -και άλλαι), Γουέλφοι δε οι αντίθετοι προς την αυτοκρατορικήν -αρχήν, οι δημοκρατικοί, ενίοτε οι σύμμαχοι του Πάπα και καθόλου -οι μη ανεχόμενοι την εν Ιταλία αυτοκρατορικήν αρχήν (εντεύθεν και -Γουελφικαί πόλεις, το Μεδιόλανον, η Φλωρεντία και άλλαι). - -208) Η Ενετία και η Γένουα είχον αιρετούς άρχοντας ισοβίους, -καλουμένους δόγας (doge). - -209) Εν Γαλλία ως προς τα της διαδοχής του θρόνου ίσχυεν ανέκαθεν -ο λεγόμενος Σάλιος περί διαδοχής νόμος, καθ' όν δεν επιτρέπεται -να ανέλθη γυνή εις τον θρόνον. - -210) Από Jacqes = Ιάκωβος, ως εκαλούντο συνήθως οι Γάλλοι -χωρικοί. Ούτως εμπαικτικώς καλείται και ο Άγγλος αγρότης, -εντεύθεν δε Αγγλικός λαός John Bull = Ιωάννης ο ταύρος. - -211) Ο πόλεμος ούτος ο διεξαγόμενος μεταξύ των δουκικών οίκων -Λαγκαστρίας και Υόρκης, όντων αμφοτέρων πλαγίων συγγενών τω -βασιλικώ οίκω, καλείται συνήθως εν τη ιστορίω «Πόλεμος των δύο -ρόδων», εκ του χρώματος των οικοσήμων των πολεμούντων (Ερυθρού -του οίκου Λαγκαστρίας και λευκού του οίκου Υόρκης). - -212) Η Ελβετική ομοσπονδία απηρτίσθη εκ τριών εθνοτήτων, -Γαλλικής, Γερμανικής και Ιταλικής, αίτινες από του τόπου -(Ελβετίας) και της πολιτείας έλαβον το όνομα το εθνικόν -(_Ελβετός_). - -213) Ο πρώτος εκ του οίκου των Πιαστών βασιλεύς, εφ' ού οι -Πολωνοί εγένοντο χριστιανοί, είνε ο Μικίσλαους άρξας τω 963. - -214) Ούτω μεταφράζει το όνομα Ιωάννης ο Λυδός. - -215) Αυτοκράτωρ ελληνιστί εσήμαινεν απλώς ο έχων τελείαν -εξουσίαν• αυτοκράτωρ _πρεσβευτής_ και αυτοκράτωρ _στρατηγός_ -σημαίνει απλώς ο πρεσβευτής ή ο στρατηγός ο έχων απεριόριστον -εξουσίαν εν τη εκπληρώσει της ανατεθείσης αυτώ εντολής. Διά του -ονόματος δε τούτου μετέφρασαν οι Έλληνες και το λατινικόν -imperator, όπερ όνομα κυριολεκτικώς σημαίνον ο _επιτάττων_, και -εντεύθεν ο άρχων, εδίδετο εν αρχή εις στρατηγόν _αυτοκράτορα_ -ουχί ακριβώς εν τη σημασία, ήν είχεν εν τη ελληνική το αυτοκράτωρ -στρατηγός, αλλ' απλώς ως προσωρινή τιμητική προσωνυμία, του -μεγάλην νίκην νικήσαντος και θριαμβεύσαντος στρατηγού. Πρώτον δε -εις τον Ιούλιον Καίσαρα επετράπη υπό της Συγκλήτου να φέρη την -προσωνυμίαν διηνεκώς. Έπειτα δε και ο Οκταβιανός και οι διάδοχοι -αυτού έφερον ωσαύτως διηνεκώς την προσωνυμίαν, ήτις και -επικρατήσασα πάντων των άλλων δημοκρατικών προσωνυμιών (καίπερ -και αυτή έχουσα δημοκρατικήν καταγωγήν) κατέστη η συνήθης -προσωνυμία των μοναρχούντων κατ' ουσίαν Ρωμαίων _Καισάρων_. - -216) Εν τοιαύτη δε σημασία το όνομα μετέπεσεν εν τη Γερμανική εις -_Kaiser_ = ηγεμών, αυτοκράτωρ. (Caesar ετήρησεν εν τη γλώσση -ταύτη την πρώτην και κυρίαν αυτής σημασίαν) και εν τη Αραβική και -Περσική εις _Καϊσάρ_ = αυτοκράτωρ, προκειμένου μόνον περί του -αυτοκράτορος του Ρουμ ήτοι του ελληνορρωμαϊκού κράτους του -Βυζαντίου. Καθά και αλλαχού του βιβλίου τούτου είπομεν (σημ. -150), είναι αμφίβολον αν το Σλαυορρωσικόν _Τσαρ_ έλαβεν αρχήν από -του Καίσαρ (ως ενόμισαν τινες εκ του Πολωνικού τύπου του ονόματος -Czar) ή είναι αρχαία σλαυική λέξις. Το Ρωσικόν Τσεζάρεβιτς = ο -διάδοχος του αυτοκρατορικου θρόνου (κατ' αντίθεσιν προς το -_Τσάρεβιτς_, ήτις προσωνυμία δίδεται εις πάντας τους υιούς του -Τσάρου) είναι τεχνητόν κατασκεύασμα των νεωτάτων χρόνων και -ουδαμώς μαρτυρεί ούτε το συγγενές ούτε το πάντη αλλότριον των -ονομάτων Καίσαρ και Τσάρος. - -217) -______________ -1) Ως γνωστόν, και το αρχαίον Ρωμαϊκόν πολίτευμα και υπό την -αρχαιοτέραν αυτού μορφήν (των χρόνων της ελευθέρας πολιτείας) και -κατά την νεωτέραν εξέλιξιν αυτής (κατά τους αυτοκρατορικούς -λεγομένους χρόνους) ουδέποτε εγένετο γραπτόν πολιτειακόν σύνταγμα -κράτους μετά συστηματικής ενότητος. Μόνον δε εν τη περί τας αρχάς -του 10 μ. Χ. αιώνος εκδοθείση υπό της Μακεδονικής δυναστείας -Επαναγωγή του νόμου (σ. 193) γίνεται εν ολίγοις άρθροις μάλλον -υπόμνησις και ηθική διδασκαλία η συνταγματική διάταξις (ως -λέγομεν σήμερον) περί των ιδιοτήτων και των δικαιωμάτων και -καθηκόντων της βασιλείας. Ούτω λέγεται εν αυτοίς ότι «η Βασιλεία -εστίν έννομος επιστασία, κοινόν αγαθόν πάσι τοις υπηκόοις, μήτε -κατά αντιπάθειαν τιμωρών, μήτε κατά προσπάθειαν (*) αγαθοποιών, -αλλ' ανάλογος τις αγωνοθέτης τα βραβεία παρεχόμενος». Ως καθήκον -της βασιλείας εν αυτοίς θεωρείται «των τε όντων και υπαρχόντων -δι' αγαθότητος η φυλακή και ασφάλεια, και των απολωλότων δι' -αγρύπνου επιμελείας η ανάληψις, και των απάντων διά σοφίας και -δικαίων τροπαίων και επιτηδευμάτων η επίκτησις» (**). Ως καθήκον -ωσαύτως της βασιλείας αναγράφεται και το «εκδικείν και διατηρείν -τον βασιλέα πρώτον μεν πάντα τα εν τη θεία Γραφή γεγραμμένα, -έπειτα τα παρά των αγίων επτά Συνόδων δογματισθέντα, έτι δε και -τους εγκεκριμένους ρωμαϊκούς νόμους». Το όνομα το επίσημον του -κράτους μέχρι του 5 αιώνος είναι το αρχαίον Ρωμαϊκόν respublica, -το σημαίνον απλώς «τα _κοινά, τα δημόσια πράγματα_», πολιτεία -(ουχί ταυτόν κατά την έννοιαν προς τα νεολατινικά république, -republica τα σημαίνοντα δημοκρατίαν). Τοιούτον δε όνομα φέρει το -κράτος και εν τω Θεοδοσιανώ κώδικι. Εν τοις έπειτα χρόνοις -επεκράτησαν τα ονόματα _βασιλεία_ και κράτος. - - (*) _Προσπάθεια_ παρά τοις Βυζαντινοίς είναι _ταυτόσημον_ τω -παρ' ημίν _συμπάθεια_ • _συμπάθεια_ δε συνήθως σημαίνει -_συγγνώμη_, αμνηστία, συμπαθείας έγγραφον = αμνηστίας έγγραφον. - - (**) Ώστε το Βυζαντιακόν σύνταγμα επέβαλλε τω βασιλεί ως καθήκον -ου μόνον την διατήρησιν του κράτους εντός των ορίων, άπερ εύρεν ο -βασιλεύς, ου μόνον την των αφαιρεθεισών επαρχιών ανάκτησιν, αλλά -και την διά σοφίας (πολιτικής) και δικαίων τροπαίων -(στρατιωτικών) επίκτησιν ή πρόσκτησιν νέων όλως χωρών μη πρότερον -εις το κράτος ανηκουσών και από τούτου αφαιρεθεισών. -______________ - -218) Ίδε σελ. 26 και σημ. 2. Πρβλ. το Αντίφωνον το ψαλλόμενον υπό -της Εκκλησίας προς τιμήν του Μ. Κωνσταντίνου κατά την εορτήν -αυτού• «Ύψωσα εκλεκτόν εκ του λαού μου, εύρον Δαυίδ τον δούλον -μου, εν ελαίω αγίω έχρισα αυτόν». - -219] η: είναι - -220) Η νυν λίαν συνήθης βασιλική προσωνυμία Μεγαλειότης είναι -μετάφρασις του ευρωπαϊκού majesté, maestà, όπερ προήλθεν εκ του -αρχαίου Ρωμαϊκού majestas = μεγαλειότης. Σημειωτέον όμως ότι το -majestas εν Ρώμη εσήμαινεν ουχί του βασιλέως, αλλά του Ρωμαϊκού -λαού, της Ρωμαϊκής πολιτείας την μεγαλειότητα. Και επ' αυτής δε -της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας η μεγαλειότης ανήκε πάντοτε εις τον -Ρωμαϊκόν λαόν, και της μεγαλειότητος ταύτης, ήτοι του ηθικού -αξιώματος, οι αυτοκράτορες εθεωρούντο απλώς φύλακες και φρουροί. -Οι Έλληνες συγγραφείς των χρόνων της δημοκρατίας μεταφράζουσι το -majestas populi Romani «αρχή και δυναστεία των Ρωμαίων», αλλά -βραδύτερον αποδίδουσιν αυτό συνήθως διά του ονόματος _καθοσίωσις_ -(και έγκλημα καθοσιώσεως = crimen majestatis). Και ο λαός της -Κωνσταντινουπόλεως ή νέας Ρώμης, ο θεωρούμενος κληρονόμος της -αρχής και δυναστείας του λαού της πρεσβυτέρας Ρώμης, εκαλείτο «ο -_λαός_ ο καθωσιωμένος (= μεγαλειότατος λαός»• λέγεται και -_καθοσίωσις του λαού_ = η μεγαλειότης του λαού). Το παρ' ημίν -_μεγαλειότατος_ ως προσωνυμία βασιλική είναι κατασκεύασμα των -νεωτέρων χρόνων, ληφθέν εκ της ήδη κατά τον 5 αιώνα εν χρήσει -ούσης αυτοκρατορικής προσωνυμίας «μεγαλειότης». Σημειωτέον δε ότι -το Βυζαντινόν _μεγαλειότης_ ουδεμίαν, πλην της γραμματικής -σχέσεως, έχει συνάφειαν ιστορικήν προς το Ρωμαϊκόν majestas -(majestas populi Romani), όπερ, ως ερρήθη, ερμηνεύεται διά «του -_καθοσίωσις_. Αλλ' αι νυν ευρωπαϊκαί προσωνυμίαι majesté, maestà, -majest3at, προήλθον και ιστορικώς από του _majestas_, διότι οι -Φράγκοι και οι Γερμανοί αυτοκράτορες του μεσαίωνος εθεώρουν -εαυτούς κληρονόμους της αρχής και δυναστείας του Ρωμαϊκού λαού -(majestatis populi Romani) και ως αυτοκράτορες του αγίου Ρωμαϊκού -κράτους εκαλούντο majestas ή sacra majestas, αυτοί εκπροσωπούντες -εν τούτω την αρχήν εκείνην. Από δε του 15 αιώνος, ότε ήρξατο να -καταπίπτη η ηθική δύναμις του αξιώματος της αυτοκρατορίας του -αγίου Ρωμαϊκού κράτους, έλαβον την προσωνυμίαν majestas και οι -λοιποί βασιλείς, αλλά μόνοι οι βασιλείς, υπό την ευρωπαϊκήν -έννοιαν του ονόματος (σημ. 110), των λοιπών ηγεμόνων καλουμένων -αναλόγως υψηλοτήτων ή γαληνοτήτων. - -221) Ένεκα της τοιαύτης σημασίας του δεσπότης της αναλόγου προς -το Ευρωπαϊκόν πρίγκηψ (prince) = ηγεμών, εν τη Φραγκοκρατική -περιόδω της Βυζαντινής ιστορίας και καθόλου εν τοις εσχάτοις -Βυζαντινοίς χρόνοις δεσπόται εκαλούντο και οι ηγεμόνες (οι εκ -βασιλικού το πλείστον οίκου καταγόμενοι) των μικρών εντός των -ορίων του κράτους ιδρυθέντων κρατών, και τα κράτη δε ταύτα κατ' -αναλογίαν των ευρωπαϊκών πριγκηπάτων εκαλούντο δεσποτάτα. - -222) Το _αυθέντης_ (γεν. αυθέντου και αυθεντός) ως προσωνυμία -βασιλική ανήκει εις τους υστάτους χρόνους της Βυζαντινής ιστορίας -και είναι σπανία η χρήσις αυτού. Βυζαντινοί τiνες χρονογράφοι του -15 αιώνος καλούσι τον Οθωμανόν σουλτάνον «Μέγαν Αυθέντην» (πρβλ. -και τας παρά τοις Γάλλοις και τοις Γερμανοίς προσωνυμίας του -Οθωμανού σουλτάνου Grand Seigneur, Grossherr). - -223) Αξιοσημείωτον εν τούτοις ότι το όνομα της αυτοκρατείρας -Ιουλίας _Δόμνης_, γυναικός του αυτοκράτορος Σεπτιμίου Σεβήρου -(298-311) αποδίδεται υπό των Ελλήνων διά του Ιουλία _Σεβαστή_, -όπερ μαρτυρεί εμμέσως ότι dominus (=δεσπότης), αύγουστος -(augustus = σεβαστός) εθεωρούντο εν αρχή υπό των Ελλήνων -ταυτόσημα. - -224) Αυλικόν και πολιτικόν αξίωμα των αρχαιοτέρων Βυζαντινών -χρόνων είναι και το τον «γραμματέων των απορρήτων» των καλουμένων -ασηκριτών («ασηκρήτις» εκ του λατ. secretis = εξ απορρήτων. -_Ασ(η)κρητείον_ το υπούργημα και το αρχείον αυτού.) Ο πρώτος των -τοιούτων γραμματέων, ο αρχιγραμματεύς, ούτως ειπείν, της -Επικρατείας (υπό έννοιαν πολλώ στενωτέραν της του νυν -αρχικαγκελλάριος) εκαλείτο _πρωτοασηκρήτις_. Τοιούτον αξίωμα -είχεν, ως γνωστόν, ο αυτοκράτωρ Αναστάσιος Β' πριν γείνη -αυτοκράτωρ (σελ. 121). - -225) Του Μεγάλου Κωνσταντίνου συνύπατος ήτο ο υιός αυτού Κρίσπος. - -226) __________ -1) _Λογοθέτης_ είνε λέξις Βυζαντινή σημαίνουσα τον λογιστήν, -είναι δε μετάφρασις του λατινικού ratonalis ή rationarius. Ούτως -εκαλούντο επί της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας οι εν ταις επαρχίαις -έφοροι των οικονομικών. Ελέγοντο δε οι τοιούτοι επί του Μεγάλου -Κωνσταντίου και _καθολικοί_ (υπονοουμένου του _ρατιωνάλιοι_). - -Το _καθολικός_ αντικατεστάθη βραδύτερον ως φαίνεται διά του -_γενικός_. Είναι δε άξιον σημειώσεως ότι αμφότεραι αύται αι -λέξεις (αναλογούσαι προς το _οικουμενικός_) εσήμαινον εν γένει -τον γενικόν αρχηγόν (πρβλ. και τα νεολατινικά general, generale), -τo δε καθολικός (εν αναλογία προς το οικουμενικός) μετηνέχθη και -εις την Εκκλησίαν, εν ή μέχρι νυν _καθολικοί_ καλούνται εν -Αρμενία και Γεωργία των ενταύθα χριστιανών πατριάρχαι. -____________ - -227) Των ταχυδρομείων ήτοι ως ελέγετο εν Βυζαντίω του _δημοσίου -δρόμου_ (cursus publicus), η υπηρεσία διωργανώθη εν τω Ρωμαϊκώ -κράτει κυρίως επί της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας, εκείθεν δε -μετεβιβάσθη και εις το Βυζάντιον. Διεξήγετο δε διά πολλών ίππων -και άλλων φορτηγών ζώων, και δια πολλών αμαξών, δι' ών εγίνετο ου -μόνον η μεταφορά επιστολών και δημοσίων εγγράφων και άλλων -δημοσίων πραγμάτων, αλλά και η οδοιπορία των δημοσίων υπαλλήλων, -και μάλιστα των ανωτέρων και δη των λειτουργών της Εκκλησίας, -ιδίως επισκόπων. - -228) Λογοθέσιον λέγεται τo αρχείον του Λογοθέτου, συνήθως δε και -αυτή η υπηρεσία αυτού. - -229) Μέγας λογοθέτης ως γνωστόν λέγεται σήμερον εν τω Οικουμ. -Πατριαρχείω ο λογοθέτης ο συνοδεύων τω Πατριάρχη εις τας προς τον -Σουλτάνον παρουσιάσεις και καθόλου μεσάζων εν ταις μεταξύ του -Πατριάρχου και της Υψ. Πύλης σχέσεσι. Το αξίωμα λογοθέτου των -Πατριαρχείων προήλθεν εκ του εν Βυζαντίω αξιώματος του λογοθέτου -του πατριάρχου. Οι πατριάρχαι δηλονότι και μητροπολίται είχον -τους λογοθέτας, ήτοι τους λογιστάς αυτών, ουδεμίαν έχοντας άλλην -υπηρεσίαν εν τω κράτει. - -230) Δομέστικος (εκ του Λατινικού domesticus = οικείος) = -εμπεπιστευμένος, επιτετραμμένος, επιστάτης, αρχηγός. Σχολή δε η -Scola, είναι όρος πολιτικός και στρατιωτικός των αυτοκρατορικών -χρόνων της Ρώμης ειλημμένος εκ του σχολή των _φιλοσοφικών σχολών_ -των τότε χρόνων. Εσήμαινε δε σχολή (το Scola δηλονότι) εν τη τότε -Ρωμαϊκή πολιτεία πάσαν συστηματικώς ωργανωμένην τάξιν πολιτικήν ή -_στρατιωτικήν_ (εντεύθεν δε και το _σχολάριος_ = της σχολής, -συστηματικός, εκλεκτός, εν τω στρατώ δε οι _επίλεκτοι_ οι -αποτελούντες την αυτοκρατορικήν φρουράν). Εντεύθεν σχολαί -εκλήθησαν και τα τάγματα τα _στρατιωτικά_ και οι αρχηγοί αυτών -_δομέστικοι_ σχολών. Βυζαντινοί τίνες χρονογράφοι ερμηνεύουσι το -Δομέστικος Σχολών μάλλον εκ των πραγμάτων ή κατά κυριολεξίαν -«αυτοκράτωρ στρατηγός». Είναι δε γνωστόν ότι το όνομα δομέστικος -ή _δομέστιχος_ διατηρείται μέχρι νυν εν τη Εκκλησία καλουμένου -ούτω του ψάλτου ή του βοηθού του πρωτοψάλτου. - -231) Η παρ' ημίν χρήσις του δουξ, μέγας δουξ δεν είνε Βυζαντινή, -αλλά ευρωπαϊκή κατά την παρά τοις ευρωπαίοις αναπτυχθείσαν -ανάλογον σημασίαν των ονομάτων τούτων (σελ. 165). - -232) Πρωτοσπαθάριος ήν, ως γνωστόν, και ο μέγας Πατριάρχης -Φώτιος, λαβών το τοιούτον διακριτικόν αξίωμα πιθανώς ένεκα της -σοφίας αυτού. - -233) _Σπαθαροκανδιδάτος_ = κανδιδάτος σπαθάριος, ήτοι έγκριτος -σπαθάριος. Κανδιδάτος ήτοι Candidatus σημαίνον κυριολεκτικώς -υποψήφιος και ιδίως υποψήφιος ύπατος (consul candidatus) εν τοις -αυτοκρατορικοίς χρόνοις της Ρώμης εσήμαινε τον _υποψήφιον_, και -καθόλου τον παρασκευαζόμενον εις οιονδήποτε αξίωμα• εντεύθεν τον -δόκιμον και έγκριτον. - -234) Καθόλου δε τα εκ του _τάξις_ (= Λατ. classis) παραγόμενα -ονόματα έχουσι σχέσιν προς τον πόλεμον και τον στρατόν. Ούτω -ταξείδιον σημαίνει στρατείαν (_Καλόν ταξείδιον !_ ήτοι νικηφόρον -στρατείαν ηύχοντο οι εν Κωνσταντινουπόλει εις τους αυτοκράτορας ή -τους στρατηγούς τους απερχομένους εις στρατείαν)• _ταξειδεύειν_ = -στρατεύειν, πόλεμον επιχειρείν• _ταξιώτης_ = ραβδούχος, -πελεκυφόρος ακόλουθος. - -235) Εκ των ονομάτων τούτων εσώθησαν δύο εν τη Εκκλησία, το μεν -_διοίκησις_ (diœcesis, dioc2ese) εν τη δυτική, το δε _επαρχία_ εν -τη ελληνική ανατολική. Ωσαύτως εν τη Εκκλησία τη ημετέρα διεσώθη -και το _Έξαρχος_. Έξαρχοι εκαλούντο συνήθως οι αρχηγοί των -_διοικήσεων_, Vicarii. Αλλ' Έξαρχος ελέγετο και ο εις διοίκησιν -χώρας μεγάλης μακράν κειμένης ως αντιβασιλεύς τρόπον τινά -πεμπόμενος άρχων, οίος ην ο Ναρσής εν Ιταλία (σ. 74). Οι τοιούτοι -άρχοντες βραδύτερον εκαλούντο και _Κατεπάνω_. Έξαρχοι εν τη -Εκκλησία καλούνται, ως γνωστόν, σήμερον οι μετ' εκτάκτου -αποστολής υπό της Μεγάλης Εκκλησίας πεμπόμενοι ανακριταί και -επίτροποι. Αλλ' εν ταις λεγομέναις _φήμαις_ των μητροπολιτών -Έξαρχος διετήρησε την σημασίαν διοικητού περιφερείας ευρυτέρας -της των επαρχιών (Μητροπολίτης Σμύρνης, Έξαρχος Ασίας). - - - - - - - -End of Project Gutenberg's Text-book of Byzantine History, by Pavlos Karolidis - -*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK TEXT-BOOK OF BYZANTINE HISTORY *** - -***** This file should be named 41684-0.txt or 41684-0.zip ***** -This and all associated files of various formats will be found in: - http://www.gutenberg.org/4/1/6/8/41684/ - -Produced by Sophia Canoni - -Updated editions will replace the previous one--the old editions -will be renamed. - -Creating the works from public domain print editions means that no -one owns a United States copyright in these works, so the Foundation -(and you!) can copy and distribute it in the United States without -permission and without paying copyright royalties. Special rules, -set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to -copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to -protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project -Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you -charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you -do not charge anything for copies of this eBook, complying with the -rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose -such as creation of derivative works, reports, performances and -research. They may be modified and printed and given away--you may do -practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is -subject to the trademark license, especially commercial -redistribution. - - - -*** START: FULL LICENSE *** - -THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE -PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK - -To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free -distribution of electronic works, by using or distributing this work -(or any other work associated in any way with the phrase "Project -Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project -Gutenberg-tm License available with this file or online at - www.gutenberg.org/license. - - -Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm -electronic works - -1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm -electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to -and accept all the terms of this license and intellectual property -(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all -the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy -all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. -If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project -Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the -terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or -entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. - -1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be -used on or associated in any way with an electronic work by people who -agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few -things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works -even without complying with the full terms of this agreement. See -paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project -Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement -and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic -works. See paragraph 1.E below. - -1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" -or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project -Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the -collection are in the public domain in the United States. If an -individual work is in the public domain in the United States and you are -located in the United States, we do not claim a right to prevent you from -copying, distributing, performing, displaying or creating derivative -works based on the work as long as all references to Project Gutenberg -are removed. Of course, we hope that you will support the Project -Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by -freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of -this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with -the work. You can easily comply with the terms of this agreement by -keeping this work in the same format with its attached full Project -Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. - -1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern -what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in -a constant state of change. If you are outside the United States, check -the laws of your country in addition to the terms of this agreement -before downloading, copying, displaying, performing, distributing or -creating derivative works based on this work or any other Project -Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning -the copyright status of any work in any country outside the United -States. - -1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: - -1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate -access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently -whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the -phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project -Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, -copied or distributed: - -This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with -almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or -re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included -with this eBook or online at www.gutenberg.org - -1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived -from the public domain (does not contain a notice indicating that it is -posted with permission of the copyright holder), the work can be copied -and distributed to anyone in the United States without paying any fees -or charges. If you are redistributing or providing access to a work -with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the -work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 -through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the -Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or -1.E.9. - -1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted -with the permission of the copyright holder, your use and distribution -must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional -terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked -to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the -permission of the copyright holder found at the beginning of this work. - -1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm -License terms from this work, or any files containing a part of this -work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. - -1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this -electronic work, or any part of this electronic work, without -prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with -active links or immediate access to the full terms of the Project -Gutenberg-tm License. - -1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, -compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any -word processing or hypertext form. However, if you provide access to or -distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than -"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version -posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), -you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a -copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon -request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other -form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm -License as specified in paragraph 1.E.1. - -1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, -performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works -unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. - -1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing -access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided -that - -- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from - the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method - you already use to calculate your applicable taxes. The fee is - owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he - has agreed to donate royalties under this paragraph to the - Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments - must be paid within 60 days following each date on which you - prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax - returns. Royalty payments should be clearly marked as such and - sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the - address specified in Section 4, "Information about donations to - the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." - -- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies - you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he - does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm - License. You must require such a user to return or - destroy all copies of the works possessed in a physical medium - and discontinue all use of and all access to other copies of - Project Gutenberg-tm works. - -- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any - money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the - electronic work is discovered and reported to you within 90 days - of receipt of the work. - -- You comply with all other terms of this agreement for free - distribution of Project Gutenberg-tm works. - -1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm -electronic work or group of works on different terms than are set -forth in this agreement, you must obtain permission in writing from -both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael -Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the -Foundation as set forth in Section 3 below. - -1.F. - -1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable -effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread -public domain works in creating the Project Gutenberg-tm -collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic -works, and the medium on which they may be stored, may contain -"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or -corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual -property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a -computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by -your equipment. - -1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right -of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project -Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project -Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all -liability to you for damages, costs and expenses, including legal -fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT -LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE -PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE -TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE -LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR -INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH -DAMAGE. - -1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a -defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can -receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a -written explanation to the person you received the work from. If you -received the work on a physical medium, you must return the medium with -your written explanation. The person or entity that provided you with -the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a -refund. If you received the work electronically, the person or entity -providing it to you may choose to give you a second opportunity to -receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy -is also defective, you may demand a refund in writing without further -opportunities to fix the problem. - -1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth -in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS', WITH NO OTHER -WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO -WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. - -1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied -warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. -If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the -law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be -interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by -the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any -provision of this agreement shall not void the remaining provisions. - -1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the -trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone -providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance -with this agreement, and any volunteers associated with the production, -promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, -harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, -that arise directly or indirectly from any of the following which you do -or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm -work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any -Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. - - -Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm - -Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of -electronic works in formats readable by the widest variety of computers -including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists -because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from -people in all walks of life. - -Volunteers and financial support to provide volunteers with the -assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's -goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will -remain freely available for generations to come. In 2001, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure -and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. -To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation -and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 -and the Foundation information page at www.gutenberg.org - - -Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive -Foundation - -The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit -501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the -state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal -Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification -number is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg -Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent -permitted by U.S. federal laws and your state's laws. - -The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. -Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered -throughout numerous locations. Its business office is located at 809 -North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887. Email -contact links and up to date contact information can be found at the -Foundation's web site and official page at www.gutenberg.org/contact - -For additional contact information: - Dr. Gregory B. Newby - Chief Executive and Director - gbnewby@pglaf.org - -Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg -Literary Archive Foundation - -Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide -spread public support and donations to carry out its mission of -increasing the number of public domain and licensed works that can be -freely distributed in machine readable form accessible by the widest -array of equipment including outdated equipment. Many small donations -($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt -status with the IRS. - -The Foundation is committed to complying with the laws regulating -charities and charitable donations in all 50 states of the United -States. Compliance requirements are not uniform and it takes a -considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up -with these requirements. We do not solicit donations in locations -where we have not received written confirmation of compliance. To -SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any -particular state visit www.gutenberg.org/donate - -While we cannot and do not solicit contributions from states where we -have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition -against accepting unsolicited donations from donors in such states who -approach us with offers to donate. - -International donations are gratefully accepted, but we cannot make -any statements concerning tax treatment of donations received from -outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. - -Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation -methods and addresses. Donations are accepted in a number of other -ways including checks, online payments and credit card donations. -To donate, please visit: www.gutenberg.org/donate - - -Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic -works. - -Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm -concept of a library of electronic works that could be freely shared -with anyone. For forty years, he produced and distributed Project -Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. - -Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed -editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. -unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily -keep eBooks in compliance with any particular paper edition. - -Most people start at our Web site which has the main PG search facility: - - www.gutenberg.org - -This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, -including how to make donations to the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to -subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. - |