diff options
| -rw-r--r-- | 41439-0.txt | 390 | ||||
| -rw-r--r-- | 41439-0.zip | bin | 203517 -> 0 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 41439-h.zip | bin | 842180 -> 0 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 41439-h/41439-h.htm | 407 | ||||
| -rw-r--r-- | 41439.json | 5 | ||||
| -rw-r--r-- | old/41439-0.txt | 8776 | ||||
| -rw-r--r-- | old/41439-0.zip | bin | 203517 -> 0 bytes | |||
| -rw-r--r-- | old/41439-h.zip | bin | 842180 -> 0 bytes | |||
| -rw-r--r-- | old/41439-h/41439-h.htm | 9115 | ||||
| -rw-r--r-- | old/41439-h/images/klim_001.jpg | bin | 149639 -> 0 bytes | |||
| -rw-r--r-- | old/41439-h/images/klim_001b.jpg | bin | 114891 -> 0 bytes | |||
| -rw-r--r-- | old/41439-h/images/klim_003.jpg | bin | 185604 -> 0 bytes | |||
| -rw-r--r-- | old/41439-h/images/klim_004.jpg | bin | 183342 -> 0 bytes |
13 files changed, 4 insertions, 18689 deletions
diff --git a/41439-0.txt b/41439-0.txt index b85143e..c66a969 100644 --- a/41439-0.txt +++ b/41439-0.txt @@ -1,34 +1,4 @@ -Project Gutenberg's De onderaardsche reis van Klaas Klim, by Ludvik Holberg - -This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with -almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or -re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included -with this eBook or online at www.gutenberg.org - - -Title: De onderaardsche reis van Klaas Klim - Behelzende eene nieuwe beschrijving van den aardkloot - -Author: Ludvik Holberg - -Release Date: November 22, 2012 [EBook #41439] - -Language: Dutch - -Character set encoding: UTF-8 - -*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK ONDERAARDSCHE REIS VAN KLAAS KLIM *** - - - - -Produced by Annemie Arnst en Marc D'Hooghe at -http://www.freeliterature.org (Images generously made -available by the Internet Archive.) - - - - +*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 41439 *** DE ONDERAARDSCHE _REIS_ @@ -8417,360 +8387,4 @@ EINDE. End of the Project Gutenberg EBook of De onderaardsche reis van Klaas Klim, by Ludvik Holberg -*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK ONDERAARDSCHE REIS VAN KLAAS KLIM *** - -***** This file should be named 41439-0.txt or 41439-0.zip ***** -This and all associated files of various formats will be found in: - http://www.gutenberg.org/4/1/4/3/41439/ - -Produced by Annemie Arnst en Marc D'Hooghe at -http://www.freeliterature.org (Images generously made -available by the Internet Archive.) - - -Updated editions will replace the previous one--the old editions -will be renamed. - -Creating the works from public domain print editions means that no -one owns a United States copyright in these works, so the Foundation -(and you!) can copy and distribute it in the United States without -permission and without paying copyright royalties. Special rules, -set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to -copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to -protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project -Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you -charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you -do not charge anything for copies of this eBook, complying with the -rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose -such as creation of derivative works, reports, performances and -research. They may be modified and printed and given away--you may do -practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is -subject to the trademark license, especially commercial -redistribution. - - - -*** START: FULL LICENSE *** - -THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE -PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK - -To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free -distribution of electronic works, by using or distributing this work -(or any other work associated in any way with the phrase "Project -Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project -Gutenberg-tm License available with this file or online at - www.gutenberg.org/license. - - -Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm -electronic works - -1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm -electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to -and accept all the terms of this license and intellectual property -(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all -the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy -all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. -If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project -Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the -terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or -entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. - -1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be -used on or associated in any way with an electronic work by people who -agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few -things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works -even without complying with the full terms of this agreement. See -paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project -Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement -and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic -works. See paragraph 1.E below. - -1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" -or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project -Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the -collection are in the public domain in the United States. If an -individual work is in the public domain in the United States and you are -located in the United States, we do not claim a right to prevent you from -copying, distributing, performing, displaying or creating derivative -works based on the work as long as all references to Project Gutenberg -are removed. Of course, we hope that you will support the Project -Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by -freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of -this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with -the work. You can easily comply with the terms of this agreement by -keeping this work in the same format with its attached full Project -Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. - -1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern -what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in -a constant state of change. If you are outside the United States, check -the laws of your country in addition to the terms of this agreement -before downloading, copying, displaying, performing, distributing or -creating derivative works based on this work or any other Project -Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning -the copyright status of any work in any country outside the United -States. - -1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: - -1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate -access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently -whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the -phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project -Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, -copied or distributed: - -This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with -almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or -re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included -with this eBook or online at www.gutenberg.org - -1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived -from the public domain (does not contain a notice indicating that it is -posted with permission of the copyright holder), the work can be copied -and distributed to anyone in the United States without paying any fees -or charges. If you are redistributing or providing access to a work -with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the -work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 -through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the -Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or -1.E.9. - -1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted -with the permission of the copyright holder, your use and distribution -must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional -terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked -to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the -permission of the copyright holder found at the beginning of this work. - -1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm -License terms from this work, or any files containing a part of this -work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. - -1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this -electronic work, or any part of this electronic work, without -prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with -active links or immediate access to the full terms of the Project -Gutenberg-tm License. - -1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, -compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any -word processing or hypertext form. However, if you provide access to or -distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than -"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version -posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), -you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a -copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon -request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other -form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm -License as specified in paragraph 1.E.1. - -1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, -performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works -unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. - -1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing -access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided -that - -- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from - the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method - you already use to calculate your applicable taxes. The fee is - owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he - has agreed to donate royalties under this paragraph to the - Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments - must be paid within 60 days following each date on which you - prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax - returns. Royalty payments should be clearly marked as such and - sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the - address specified in Section 4, "Information about donations to - the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." - -- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies - you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he - does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm - License. You must require such a user to return or - destroy all copies of the works possessed in a physical medium - and discontinue all use of and all access to other copies of - Project Gutenberg-tm works. - -- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any - money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the - electronic work is discovered and reported to you within 90 days - of receipt of the work. - -- You comply with all other terms of this agreement for free - distribution of Project Gutenberg-tm works. - -1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm -electronic work or group of works on different terms than are set -forth in this agreement, you must obtain permission in writing from -both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael -Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the -Foundation as set forth in Section 3 below. - -1.F. - -1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable -effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread -public domain works in creating the Project Gutenberg-tm -collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic -works, and the medium on which they may be stored, may contain -"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or -corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual -property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a -computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by -your equipment. - -1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right -of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project -Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project -Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all -liability to you for damages, costs and expenses, including legal -fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT -LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE -PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE -TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE -LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR -INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH -DAMAGE. - -1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a -defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can -receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a -written explanation to the person you received the work from. If you -received the work on a physical medium, you must return the medium with -your written explanation. The person or entity that provided you with -the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a -refund. If you received the work electronically, the person or entity -providing it to you may choose to give you a second opportunity to -receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy -is also defective, you may demand a refund in writing without further -opportunities to fix the problem. - -1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth -in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS', WITH NO OTHER -WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO -WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. - -1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied -warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. -If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the -law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be -interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by -the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any -provision of this agreement shall not void the remaining provisions. - -1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the -trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone -providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance -with this agreement, and any volunteers associated with the production, -promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, -harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, -that arise directly or indirectly from any of the following which you do -or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm -work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any -Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. - - -Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm - -Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of -electronic works in formats readable by the widest variety of computers -including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists -because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from -people in all walks of life. - -Volunteers and financial support to provide volunteers with the -assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's -goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will -remain freely available for generations to come. In 2001, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure -and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. -To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation -and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 -and the Foundation information page at www.gutenberg.org - - -Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive -Foundation - -The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit -501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the -state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal -Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification -number is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg -Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent -permitted by U.S. federal laws and your state's laws. - -The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. -Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered -throughout numerous locations. Its business office is located at 809 -North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887. Email -contact links and up to date contact information can be found at the -Foundation's web site and official page at www.gutenberg.org/contact - -For additional contact information: - Dr. Gregory B. Newby - Chief Executive and Director - gbnewby@pglaf.org - -Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg -Literary Archive Foundation - -Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide -spread public support and donations to carry out its mission of -increasing the number of public domain and licensed works that can be -freely distributed in machine readable form accessible by the widest -array of equipment including outdated equipment. Many small donations -($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt -status with the IRS. - -The Foundation is committed to complying with the laws regulating -charities and charitable donations in all 50 states of the United -States. Compliance requirements are not uniform and it takes a -considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up -with these requirements. We do not solicit donations in locations -where we have not received written confirmation of compliance. To -SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any -particular state visit www.gutenberg.org/donate - -While we cannot and do not solicit contributions from states where we -have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition -against accepting unsolicited donations from donors in such states who -approach us with offers to donate. - -International donations are gratefully accepted, but we cannot make -any statements concerning tax treatment of donations received from -outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. - -Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation -methods and addresses. Donations are accepted in a number of other -ways including checks, online payments and credit card donations. -To donate, please visit: www.gutenberg.org/donate - - -Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic -works. - -Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm -concept of a library of electronic works that could be freely shared -with anyone. For forty years, he produced and distributed Project -Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. - -Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed -editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. -unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily -keep eBooks in compliance with any particular paper edition. - -Most people start at our Web site which has the main PG search facility: - - www.gutenberg.org - -This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, -including how to make donations to the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to -subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. +*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 41439 *** diff --git a/41439-0.zip b/41439-0.zip Binary files differdeleted file mode 100644 index 5870e0c..0000000 --- a/41439-0.zip +++ /dev/null diff --git a/41439-h.zip b/41439-h.zip Binary files differdeleted file mode 100644 index 89f9317..0000000 --- a/41439-h.zip +++ /dev/null diff --git a/41439-h/41439-h.htm b/41439-h/41439-h.htm index f1a2405..883daba 100644 --- a/41439-h/41439-h.htm +++ b/41439-h/41439-h.htm @@ -96,44 +96,9 @@ v:link {color: #800000; text-decoration: none; } </style> </head> <body> +<div>*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 41439 ***</div> -<pre> - -Project Gutenberg's De onderaardsche reis van Klaas Klim, by Ludvik Holberg - -This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with -almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or -re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included -with this eBook or online at www.gutenberg.org - - -Title: De onderaardsche reis van Klaas Klim - Behelzende eene nieuwe beschrijving van den aardkloot - -Author: Ludvik Holberg - -Release Date: November 22, 2012 [EBook #41439] - -Language: Dutch - -Character set encoding: UTF-8 - -*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK ONDERAARDSCHE REIS VAN KLAAS KLIM *** - - - - -Produced by Annemie Arnst en Marc D'Hooghe at -http://www.freeliterature.org (Images generously made -available by the Internet Archive.) - - - - - - -</pre> <hr class="chap" /> @@ -8741,375 +8706,7 @@ door veele en gewigtige beleefds verhinderd geworden.</p> -<pre> - - - - - -End of the Project Gutenberg EBook of De onderaardsche reis van Klaas Klim, by -Ludvik Holberg - -*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK ONDERAARDSCHE REIS VAN KLAAS KLIM *** - -***** This file should be named 41439-h.htm or 41439-h.zip ***** -This and all associated files of various formats will be found in: - http://www.gutenberg.org/4/1/4/3/41439/ - -Produced by Annemie Arnst en Marc D'Hooghe at -http://www.freeliterature.org (Images generously made -available by the Internet Archive.) - - -Updated editions will replace the previous one--the old editions -will be renamed. - -Creating the works from public domain print editions means that no -one owns a United States copyright in these works, so the Foundation -(and you!) can copy and distribute it in the United States without -permission and without paying copyright royalties. Special rules, -set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to -copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to -protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project -Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you -charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you -do not charge anything for copies of this eBook, complying with the -rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose -such as creation of derivative works, reports, performances and -research. They may be modified and printed and given away--you may do -practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is -subject to the trademark license, especially commercial -redistribution. - - - -*** START: FULL LICENSE *** - -THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE -PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK - -To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free -distribution of electronic works, by using or distributing this work -(or any other work associated in any way with the phrase "Project -Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project -Gutenberg-tm License available with this file or online at - www.gutenberg.org/license. - - -Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm -electronic works - -1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm -electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to -and accept all the terms of this license and intellectual property -(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all -the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy -all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. -If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project -Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the -terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or -entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. - -1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be -used on or associated in any way with an electronic work by people who -agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few -things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works -even without complying with the full terms of this agreement. See -paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project -Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement -and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic -works. See paragraph 1.E below. - -1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" -or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project -Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the -collection are in the public domain in the United States. If an -individual work is in the public domain in the United States and you are -located in the United States, we do not claim a right to prevent you from -copying, distributing, performing, displaying or creating derivative -works based on the work as long as all references to Project Gutenberg -are removed. Of course, we hope that you will support the Project -Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by -freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of -this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with -the work. You can easily comply with the terms of this agreement by -keeping this work in the same format with its attached full Project -Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. - -1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern -what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in -a constant state of change. If you are outside the United States, check -the laws of your country in addition to the terms of this agreement -before downloading, copying, displaying, performing, distributing or -creating derivative works based on this work or any other Project -Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning -the copyright status of any work in any country outside the United -States. - -1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: - -1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate -access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently -whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the -phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project -Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, -copied or distributed: - -This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with -almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or -re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included -with this eBook or online at www.gutenberg.org - -1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived -from the public domain (does not contain a notice indicating that it is -posted with permission of the copyright holder), the work can be copied -and distributed to anyone in the United States without paying any fees -or charges. If you are redistributing or providing access to a work -with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the -work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 -through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the -Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or -1.E.9. - -1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted -with the permission of the copyright holder, your use and distribution -must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional -terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked -to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the -permission of the copyright holder found at the beginning of this work. - -1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm -License terms from this work, or any files containing a part of this -work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. - -1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this -electronic work, or any part of this electronic work, without -prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with -active links or immediate access to the full terms of the Project -Gutenberg-tm License. - -1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, -compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any -word processing or hypertext form. However, if you provide access to or -distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than -"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version -posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), -you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a -copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon -request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other -form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm -License as specified in paragraph 1.E.1. - -1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, -performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works -unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. - -1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing -access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided -that - -- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from - the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method - you already use to calculate your applicable taxes. The fee is - owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he - has agreed to donate royalties under this paragraph to the - Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments - must be paid within 60 days following each date on which you - prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax - returns. Royalty payments should be clearly marked as such and - sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the - address specified in Section 4, "Information about donations to - the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." - -- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies - you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he - does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm - License. You must require such a user to return or - destroy all copies of the works possessed in a physical medium - and discontinue all use of and all access to other copies of - Project Gutenberg-tm works. - -- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any - money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the - electronic work is discovered and reported to you within 90 days - of receipt of the work. - -- You comply with all other terms of this agreement for free - distribution of Project Gutenberg-tm works. - -1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm -electronic work or group of works on different terms than are set -forth in this agreement, you must obtain permission in writing from -both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael -Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the -Foundation as set forth in Section 3 below. - -1.F. - -1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable -effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread -public domain works in creating the Project Gutenberg-tm -collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic -works, and the medium on which they may be stored, may contain -"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or -corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual -property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a -computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by -your equipment. - -1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right -of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project -Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project -Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all -liability to you for damages, costs and expenses, including legal -fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT -LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE -PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE -TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE -LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR -INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH -DAMAGE. - -1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a -defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can -receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a -written explanation to the person you received the work from. If you -received the work on a physical medium, you must return the medium with -your written explanation. The person or entity that provided you with -the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a -refund. If you received the work electronically, the person or entity -providing it to you may choose to give you a second opportunity to -receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy -is also defective, you may demand a refund in writing without further -opportunities to fix the problem. - -1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth -in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS', WITH NO OTHER -WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO -WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. - -1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied -warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. -If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the -law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be -interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by -the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any -provision of this agreement shall not void the remaining provisions. - -1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the -trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone -providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance -with this agreement, and any volunteers associated with the production, -promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, -harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, -that arise directly or indirectly from any of the following which you do -or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm -work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any -Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. - - -Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm - -Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of -electronic works in formats readable by the widest variety of computers -including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists -because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from -people in all walks of life. - -Volunteers and financial support to provide volunteers with the -assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's -goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will -remain freely available for generations to come. In 2001, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure -and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. -To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation -and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 -and the Foundation information page at www.gutenberg.org - - -Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive -Foundation - -The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit -501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the -state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal -Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification -number is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg -Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent -permitted by U.S. federal laws and your state's laws. - -The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. -Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered -throughout numerous locations. Its business office is located at 809 -North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887. Email -contact links and up to date contact information can be found at the -Foundation's web site and official page at www.gutenberg.org/contact - -For additional contact information: - Dr. Gregory B. Newby - Chief Executive and Director - gbnewby@pglaf.org - -Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg -Literary Archive Foundation - -Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide -spread public support and donations to carry out its mission of -increasing the number of public domain and licensed works that can be -freely distributed in machine readable form accessible by the widest -array of equipment including outdated equipment. Many small donations -($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt -status with the IRS. - -The Foundation is committed to complying with the laws regulating -charities and charitable donations in all 50 states of the United -States. Compliance requirements are not uniform and it takes a -considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up -with these requirements. We do not solicit donations in locations -where we have not received written confirmation of compliance. To -SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any -particular state visit www.gutenberg.org/donate - -While we cannot and do not solicit contributions from states where we -have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition -against accepting unsolicited donations from donors in such states who -approach us with offers to donate. - -International donations are gratefully accepted, but we cannot make -any statements concerning tax treatment of donations received from -outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. - -Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation -methods and addresses. Donations are accepted in a number of other -ways including checks, online payments and credit card donations. -To donate, please visit: www.gutenberg.org/donate - - -Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic -works. - -Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm -concept of a library of electronic works that could be freely shared -with anyone. For forty years, he produced and distributed Project -Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. - -Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed -editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. -unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily -keep eBooks in compliance with any particular paper edition. - -Most people start at our Web site which has the main PG search facility: - - www.gutenberg.org - -This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, -including how to make donations to the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to -subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. - - -</pre> +<div>*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 41439 ***</div> </body> </html> diff --git a/41439.json b/41439.json deleted file mode 100644 index c7ff5ae..0000000 --- a/41439.json +++ /dev/null @@ -1,5 +0,0 @@ -{
- "DATA": {
- "CREDIT": "Produced by Annemie Arnst and Marc D'Hooghe (Images generously made available by the Internet Archive.)"
- }
-}
diff --git a/old/41439-0.txt b/old/41439-0.txt deleted file mode 100644 index b85143e..0000000 --- a/old/41439-0.txt +++ /dev/null @@ -1,8776 +0,0 @@ -Project Gutenberg's De onderaardsche reis van Klaas Klim, by Ludvik Holberg - -This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with -almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or -re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included -with this eBook or online at www.gutenberg.org - - -Title: De onderaardsche reis van Klaas Klim - Behelzende eene nieuwe beschrijving van den aardkloot - -Author: Ludvik Holberg - -Release Date: November 22, 2012 [EBook #41439] - -Language: Dutch - -Character set encoding: UTF-8 - -*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK ONDERAARDSCHE REIS VAN KLAAS KLIM *** - - - - -Produced by Annemie Arnst en Marc D'Hooghe at -http://www.freeliterature.org (Images generously made -available by the Internet Archive.) - - - - - -DE ONDERAARDSCHE _REIS_ - -VAN - -_KLAAS KLIM._ - -_Behelzende_ - -_EENE NIEUWE BESCHRIJVING_ VAN DEN _AARDKLOOT_, - -BENEVENS DE HISTORIE DER VIJFDE, - -TOT NOG TOE ONBEKENDE, _MONARCHY._ - -_Uit het Latijn van den Heere BARON_ - -_LODEWIJK VAN HOLBERG_, - -_Hoogleeraar in de Historiën en Philosophie, Lid -van de Koninglijke Maatschappije der Weetenschappen, -enz, te Koppenhagen._ - -DERDE, VERBETERDE, EN MET GEHEEL NIEUWE PLAATEN VERSIERDE, DRUK. - -_Te AMSTERDAM,_ - -Bij de WED. VAN ESVELDT en HOLTROP. - -MDCCLXXVIII. - - - -[Illustration] - - - -INHOUD DER HOOFDSTUKKEN. - - EERSTE HOOFDSTUK. - -_Inleiding, en begin deezer Reize_. - - TWEEDE HOOFDSTUK. - -_Nederdaling op de Planeet Nazar_. - - DERDE HOOFDSTUK. - -_Beschrijving van de Stadt Keba_. - - VIERDE HOOFDSTUK. - -_Van het Paleis des Vorsts van Potu_. - - VIJFDE HOOFDSTUK. - -_Van den aart des Landschaps Potu, en van -den inborst der Natie_. - - ZESDE HOOFDSTUK. - -_Van den Godsdienst des Volks van Potu_. - - ZEVENDE HOOFDSTUK. - -_Van deszelfs Staatkunde_. - - AGTSE HOOFDSTUK. - -_Van de Hooge schoole aldaar_. - - NEGENDE HOOFDSTUK. - -_Reis van KLIM om de Planeet Nazar_. - - TIENDE HOOFDSTUK. - -_Reis naar 't Firmament_. - - ELFDE HOOFDSTUK. - -_Togt naar vreemde Landen_. - - TWAALFDE HOOFDSTUK. - -_Komst op den Kust van Quama_. - - DERTIENDE HOOFDSTUK. - -_Oorsprong der Vijfde Monarchij_. - - VEERTIENDE HOOFDSTUK. - -KLIM _Onderaardsch Monarch_. - - VIJFTIENDE HOOFDSTUK. - -_Droevige uitgang deezer Geschiedenis_. - - ZESTIENDE HOOFDSTUK. - -_Wederkomst in 't Vaderland, en einde der Vijfde Monarchij._ - -_Bijvoegsel van_ ABELINUS. - - - - - -DE ONDERAARDSCHE REIS VAN KLAAS KLIM. - - - - -EERSTE HOOFDSTUK. - -_Inleiding, en begin deezer Reize._ - - -Na dat ik in het Jaar 1664. op de hooge school te Koppenhagen een dubbel -_Examen_ ondergaan, en aldaar met goedkeuring van de Philosophische -Faculteit had bekomen het zoogenaamde _Loffelijke_ caracter, maakte ik -mij gereed om weder naar mijn Vaderland te keeren, en begaf mij op een -schip dat zeilreê lag naar _Bergen in Noorwegen,_ pronkende met de -heerlijke _Testimonia_ van de welgemelde Faculteit; dog met eenen -ledigen buidel. Mijn noodlot was gemeen met dat der overige Noorweegsche -Studenten, die doorgaans van de Markt der Geleerdheid t'huis komen met -eene schrale beurs. Dewijl wij eenen goeden wind hadden, zeilden wij, na -eene voorspoedige reize van zes dagen, de haven van _Bergen_ in. Dus wel -geleerder, maar niet rijker, t'huis komende, bleef eenigen tijd mijne -goede Vrienden, wier hulp mij ondersteunde, op den hals hangen; leidende -juist voor 't overige geen lui of ledig leven. Want zijnde nu gewijd en -overgegeven aan de Natuurkunde, ondernam ik die wetenschap door -waarnemingen op te helderen, en de natuur en ingewanden des Aardkloots -en der Bergen te onderzoeken; doorkruipende ten dien einde de -allerafgelegenste oorden van ons Gewest. Geene rots was zoo steil, welke -ik niet tragtte te beklimmen, nog geen afgrond zoo diep of zo -afschuwelijk, waarin ik niet zogt neder te daalen, om aldaar te -doorsnuffelen of ik ook iets mogte ontdekken, waardig het onderzoek eens -Natuurkundigen. Want daar zijn in ons Vaderland zeer vele zaken, die wij -nooit gezien, of van welke wij nooit gehoord hebben; en indien ze in -Frankrijk, Italië, Duitschland, of in eenig ander Gewest, vrugtbaar in, -en pochende op zijne zeldzaamheden, gevonden wierden; wij zouden daar -van gehoord, geleezen en die bezigtigt hebben. 't Gene mij onder dezelve -'t aanmerkenswaardigste voorkwam, was eene Spelonk met eene wijde en -steile openinge boven op eenen Berg, welken de inlanders _Flöien_ -heeten. En wijl de opening van die Spelonk een zagt en gantsch geen -onaangenaam windje bij poozen uitgeeft, zoo egter, dat zij als door -geduurige snikken, nu haaren mond schijnt te openen, dan wederom dien te -sluiten; dagten de Geleerde Bergenaars, en vooral de vermaarde -_Abelinus_ en de Conrector der Schoolen aldaar, de Groote _Eduard_, dat -heldere licht beide in de _Sterre-_ en _Natuurkunde_, dat dit eene zaak -was waardig het onderzoek en de naspeuringen der Wijsgeeren; en hadden -zelfs meenigmaal hunne Landsluiden, vermits zij zelve door hunne hooge -jaaren daar in belet wierden, aangespoort, om de natuur en eigenschap -deezer Spelonk wat nader te onderzoeken: voornamentlijk nadien dezelve, -als op gezette tijden, en even als een mensch, die zijn adem haalt, den -ingehaalden wind met geweld wederom uitgaf. - -Ik dan, zoo door hunne redenen, als uit mijnen eigen aart, aangespoord, -ondernam in deezen afgrond neder te daalen, en gaf mijn Voornemen aan -eenige mijner Vrienden te kennen. Dog mijne onderneming mishaagde hen -ten hoogsten, en zij kreeten die uit voor den toeleg van een uitzinnig -en wanhoopig mensch. Dog alle die vermaningen konden mijne driften niet -vertraagen, veel min afwenden, en 't geen de vuurigheid in mijn -ontsteken brein hadt moeten uitblussen, diende niet anders, dan om -dezelve nog des te meer te doen blaken; aangezien de brandende drift die -ik had, om zaken in de Natuur te ontdekken, mij aanzettede, om alle -gevaren te ondergaan: waar bij nog kwam, dat de schrale beurs de sporen -gaf aan een paard dat van zelf op den loop was. 't Hammetje was tot -mijnent gekloven; en langer in mijn Vaderland, alwaar mij alle hoop van -voort te komen was afgesneden, van eens anders brokken te leeven, was -eene zaak, daar ik tegen op zag: ik scheen tot den bedelzak voor altoos -verwezen, en de weg tot eerampten en goederen gesloten, ten ware ik door -'t een of 't ander heldenstuk beroemd wierd. Met een vast voornemen -dan, en voorzien van al wat tot den aanslag noodig was, stapte ik, op -eenen donderdag, met schoon en helder weêr, ter stad uit, in 't krieken -van den dag, op dat ik, mijn werk verrigt hebbende, nog voor den donker, -weder zoude konnen binnen de poort komen: want weinig wetende wat mij -over 't hoofd hing, kon ik niet voorzien dat ik als een andere Phaëton -nederwaards te tuimelen, en, na lang dwalens door de lugtstreeken, als -in eene andere Waereld geschopt, niet dan na een tienjaarig omzwerven -weder mijn Vaderland en Vrienden stont te zien. - -'t Was dan in 't jaar '665. dat ik deezen togt ondernam: geduurende 't -Burgermeesterschap van _Johan Munte_ en _Laurens Severini_: Raden -zijnde: _Christiern Bartholdi_ en _Laurens Scandius_. Op mijne reize -wierd ik verzelt door vier, die daar toe gehuurd waren, en die de touwen -en haaken, welke mij in 't afklimmen noodig waren, mede droegen. Wij -namen den weg regt toe op _Sandwijk_, alwaar men gevoeglijkst den berg -opklimt: boven op den top des bergs geklautert, en ter plaatze gekomen -zijnde alwaar dat noodschikkelijk hol was, zaten wij, vermoeid zijnde -van de ongemakkelijke reis, wat ter neder, en namen het ontbijt. Toen -begon mij 't hart, als door een voorspook van het aanstaande ongeluk -voor de eerste maal beklemt te worden. Keerende mij derhalven naar mijne -Makkers, vraagde ik hen, of 'er iemand lust hadt, om op deezen togt de -eerste te wezen? Dog wijl niemand daar op antwoordde, voelde ik mijne -verflaauwde drift op nieuw, ontbranden: ik gebood hen het touw om mijn -lijf te binden, en dus reisvaerdig staande, beval ik mijne ziel aan God. -Staande nu gereed om neder te daalen in de Spelonk, onderrigtte ik mijne -makkers, wat zij vervolgens hadden te doen: namentlijk dat zij het touw -maar hadden te laaten schieten, tot dat zij mij zouden hooren roepen, op -welk teeken zij het touw moesten, ophouden, en, ingevalle ik bleef -roepen, mij schielijk uit het hol ophaalen. Ik hield in mijne regterhand -eenen haak, welken ik noodig had, om, zoo 'er in 't nederdaalen eenige -beletzelen zig opdeeden, die uit den weg te ruimen, en mijn lichaam -vlak in 't midden des hols te houden. Maar naauwelijks was ik tien of -twaalf ellen nederwaards gedaalt, of het touw brak aan stukken. Dat -ongeluk vernam ik door het daarop volgende geschreeuw en gehuil der -huurlingen; dog 't geen welhaast verdween: want ik viel met eene -ongelooflijke snelheid in die diepte, en even als een andere Pluto: -alleen met dat onderscheid, dat mijn haak mij voor een scepter diende. -Ik tuimelde dan nederwaarts, en de gespleten aarde baande mij den weg -ten afgrond. - -Omtrent den tijd van een kwartier-uurs, voor zoo veel ik in die -gemoedsgesteltheid kon gissen, had ik mij bevonden in een dikke -duisternisse en in eenen gestadigen nagt, wanneer eindelijk een flaauw -licht, niet ongelijk aan 't eerste schemerlicht des dags, begon te -flikkeren, waar op terstont een heldere en klaare lucht doorbrak. Ik -beeldde mij dan dwaaslijk in, dat ik, of door de wederstuiting der -onderaardsche licht-deelen, of door de kragt eens tegenwinds te rug was -gekaatst, en dat die Spelonk mij met verdubbeling haarer ademhaaling -als weder op den Aardbodem hadt uitgespogen. Dog zoo wel de Zon welke ik -toen zag, als de Lugthemel en de overige Gesternten waren in mijne oogen -onbekende Verschijnselen, aangezien de gene welke ik thans beschouwde, -kleinder waren, dan die zig aan ons uitspansel vertoonen. Ik stelde -derhalven vast, of dat het gantsche stelsel van dien nieuwen hemel -bloote harssenschimmen waren, veroorzaakt door de zwijmeling mijns -hoofds, of ik waande bereids dood te zijn, en tot de verblijfplaatzen -der gelukzaligen overgedraagen te worden. Maar korts daar na ziende mij -zelven voorzien met eenen haak, en dat mij de lange slenter van het touw -nasleepte belachte ik dat laatste gevoelen; al te wel bewust zijnde dat -men op de reize naar 't Paradijs geenen haak nog touw noodig heeft, en -dat de hemellingen geen behagen konnen scheppen in eenen opschik, -waarmede ik, naar het voorbeeld der Reuzen, kon schijnen den hemel te -bestormen, en de goden van daar te willen verdrijven. Eindelijk, na -ernstige overweginge, viel ik in dat begrip, dat ik in den -onderaardschen hemel was overgevoerd, en dat niet dan al te waar waren -de gissingen der gener die stellen, dat de Aardkloot hol is, en dat 'er -onder deszelfs korst eene andere Waereld, kleinder dan de onze, en een -andere Hemel, door eene Zonne, Sterren en mindere Planeten -onderscheiden, gevonden worden. En de uitkomst deedt zien, dat ik den -spijker op 't hooft had geslagen. - -De geweldige aandrang, waar mede ik naar beneden wierd gevoert, hadt nu -al eenigen tijd geduurt, wanneer ik eindelijk bespeurde dat die -allengskens verflaauwde, naar mate dat ik eene Planeet, ofte wel eenig -ander hemelsch lichaam 't geen ik in 't nederdaalen ontmoette, nader -kwam. Die zelve Planeet begon allengskens zoo groot te worden, dat ik -eindelijk door eenen dikken dampkring, waarmede zij omringd was, in -dezelve bergen, dalen en zeeën zonder moeite konde onderkennen. - - _Gelijk de Zee-meeuw langs de baaren_ - _De steile rots en 't bogtig strand_ - _Gestadig om en om gaat waaren,_ - _En leeft in zee en op het land;_ - _Zoo zweefd' ik tusschen aard' en hemel,_ - _En zag zelfs 't onderaardsch gewemel._ - -Toen bespeurde ik ook, niet alleen dat ik was hangende en als zwemmende -in de lugt, maar ook dat de beweging van mijn lichaam, die tot nog toe -regt nedergaande was geweest, begon krings-gewijs te worden. Hier over -reezen mij de hairen te berge, vreezende dat ik in eene Planeet ofte -eenen wagter van eene daar aan nabuurige Planeet zoude worden hervormt, -om tot in alle eeuwigheid in eenen geduurigen kring te worden omgevoert. -Maar toen ik bedagt, dat mijne agtbaarheid door zoodanige -gedaantverandering niets stont te verliezen, en dat dat hemelsch -lichaam, of deszelfs wagter ten minsten in gelijke waardigheid zoude -staan met die van eenen bedel-student in de Wijsgeerte, schepte ik weder -moed: vooral, wijl ik mij zelven door de hulp van een gezuiverder en -hemelscher lugt, waar in ik was zweevende, nog door dorst nog door -honger gepraamd vond. Toen ik mij egter te binnen bragt, dat 'er brood -in mijnen zak was (de Bergenaars noemen het _Bolken_, dat doorgaans -langwerpig en van eene ei-ronde figuure is) nam ik voor, dat uit mijnen -zak te nemen, en te onderstaan, of 't mij ook in dien toestand van zaken -nog smaken zoude. Maar straks bij de eerste beete ondervindende dat alle -aardsch voedzel mij eene walging veroorzaakte, wierp ik dat weg, als -eene zake die nu nergens toe nut was. Dog 't weggeworpen brood bleef, ô -wonder! niet alleen in de lugt hangen; maar begon eenen kleinen kring -rondsom mij te maken. Zedert dien tijd begon ik te verstaan de -waaragtige wetten der beweeging, waar door alle zaken in evenwigt -gesteld zijnde overslaan tot eene krings-beweging. Dit bragt te weeg, -dat, daar ik mij zelven nog onlangs had aangemerkt als de speelpop der -Luk-Godin, ik thans begon te zwellen van hoogmoed, ziende mij zelven aan -niet alleen als eene gemeene Dwaalsterre, maar wel als zodanig eene, die -gestadig omringd was van haaren wagter, dermaten, dat ik onder de -grootste Sterren of ten minsten onder de Planeten van den eersten rang -konde worden gerekent. En om mijne zwakheid niet te verzwijgen, ik -wierd bevangen van zoodanig eenen hoogmoed, dat, bijaldien ik alle de -Burgermeesters en Raden van _Bergen_ te gelijk was tegen gekomen, ik ze -over schouder aangezien, voor verzeltjes gerekent, en niet waardig zoude -hebben geoordeelt, dat ik ze gegroet, of mijnen haak voor hen zoude -hebben laaten zakken. - -In dien toestant bleef ik bijna drie volle dagen. Want aangezien ik -omtrent de Planeet die mij de naaste was zonder ophouden zweefde, kon ik -de dagen uit de nagten niet onderkennen, ziende de onderaardsche Zonne -nu eens op dan weder ondergaan, en buiten mijn gezigt verdwijnen, schoon -ik nooit nagt, zo als die bij ons is, gewaar wierd. Want met het -ondergaan der Zonne, vertoonde zig aller wegen het heldere en -purperverwig uitspansel, niet ongelijk aan 't schijnsel der Maan, 't -geen ik oordeelde de binnen-zijde der korst of des halfronds van den -onderaardschen Aardbodem te zijn, welke dat licht van de onderaardsche -Zon, geplaatst in 't middel-punt deezer Waereld, ontleende. Deeze -veronderstelling maakte ik mij, als een man die niet geheel en al -onbedreven was in de kennisse van de Natuur-kunde der hemelsche -lichamen. Dog terwijl ik dagt, dat ik met dat geluk nabij den staat der -goden was, en mij zelven beschouwde als een nieuw Gesternte, dat met -deszelfs wagter, waar mede het omringd wierd, nu eerlang van de -Sterrekijkers der naaste Planeet op de naamrolle der Sterren stondt te -worden gestelt; zie daar! een nieuw gevleugeld wangedrogt, dat nu eens -mijne regter-, dan mijne linkerzijde, dan wederom mijn hoofd dreigde. -Met den eersten opslag dagt ik niets anders, of het was een uit de -twaalf onderaardsche Hemelteekenen, wenschende daarom, zoo anders mijne -gissing waar was, dat het de Maagd mogte weezen, aangezien alleen dit -teeken (te weten de Maagd) uit het gantsch zamenstelsel der twaalf -teekenen in die eenzaamheid, eenige hulp en troost aan mij konde -toebrengen. Dog toen mij dat lichaam wat nader bij kwam, bevondt ik dat -het een vervaarlijk groote Griffioen was. Toen wierd ik met zoodanig -eene vreeze bevangen, dat ik, vergetende mij zelf en mijne gesternde -waardigheid waar toe ik onlangs was overgebragt; mijn Academisch -_Testimonie_ 't welk ik bij geval in mijnen zak had, daar uit haalde, om -het mijnen vijand voorde neus te leggen, en hem te toonen, dat ik mijne -Academische _Examens_ had ondergaan; dat ik een Student, en wel een -_Baccalaureus_ was, die, wat voor eene buitenpartij mij ook mogte -bejegenen en aandoen, het regt had, deszelfs geregts-dwang als -onbehoorlijk te verwerpen. Dog die eerste drift wat verkoeld zijnde, en -na dat ik tot mij zelven was gekomen, belachte ik mijne dwaasheid. Nu -stondt het nog te bezien met wat oogmerk mij die Griffioen verzelde: of -hij vijand was, of vriend; dan of hij enkel en alleen vermaak scheppende -in de ongewoonheid der zake, nader komende alleenlijk zijn oog wilde -verlustigen. Want het gezigt van een menschelijk lichaam in de lugt -rondom draaijende, en in de regterhand eenen haak houdende, en eenen -langen slenter van een touw als eenen staart agternaslepende, was een -verschijnsel, 't geen ieder onvernuftig dier tot deszelfs beschouwinge -konde aanlokken: ja die ongewoone figuur, welke ik toen vertoonde, -heeft, zoo als ik naderhand vernam, gelegenheid gegeven aan de -bewoonders van den Aardbol, rondsom welken ik zweefde, tot verscheide -redeneringen en gissingen. Want de Wijsgeeren en Wis-konstenaars meenden -dat ik eene staartsterre was, en namen het stuk touws voor den staart. -Ook ontbraken 'er geene, die oordeelden dat met een zoo ongewoon -hemelschijnsel eene aanstaande plage, 't zij Pest, Hongersnood, of -eenige andere aanmerkelijke veranderinge gedreigt wierdt. Eenige gingen -nog verder, en teekenden mijn lichaam, zoodanig als zij 't van verre -hadden beschouwd, zeer naauwkeurig uit: invoegen ik al beschreven, -omschreven, uitgeschildert en in 't koper gesneden was, eer ik nog eenen -voet op dien aardbol gezet had. Dat alles heb ik niet zonder lachen en -vermaak konnen aanhooren, zoo haast als ik, in deeze Waereld -overgebragt, de onderaardsche taal geleert had. - -Dog staat te letten, dat 'er ook onverwagt opkomende Sterren zijn, bij -de onderaardlingen _Sciscisi_, dat is gehairde, geheeten, welke van hen -beschreven worden schrikkelijk te zijn door haar bloedig hair, en op de -borstelige kruin als een soort van lang hooft hair te hebben: in voegen -haar de maane op de wijs van eenen langen baard overeind staat. Hiervan -daan worden ze aldaar niet minder dan in onze Waereld onder de hemelsche -wonderteekenen gerekent. - -[Illustration] - -Dog, om 't weder op te vatten daar wij 't gelaten hebben, de Griffioen -was mij nu zoo na gekomen dat hij mij al bereids met het slaan zijner -wieken begon te raken en eindelijk verscheide neepen met zijnen bek in -mijn been begon te geven. Dit was de reden, dat ik dat strijdbaar dier -gewapenderhand begon te bespringen; en nemende mijnen haak met beide -mijne handen, bedwong ik mijns vijands stoutheid, noodzakende hem -ettelijke maalen te wijken; en eindelijk, toen hij voortging met mij te -sarren, na een en andermaal te vergeefs op hem gestooten te hebben, -dreef ik den vogel met zoodanig een geweld den haak tusschen beide de -wieken, dat ik 'er hem niet weder konde uittrekken. De vogel, zig gewond -voelende; maakte een afgrijsselijk gedruis, en stortte van boven neder -op den Aard-bol: en ik, die nu al verdriet begon te krijgen in mijnen -gesternden staat en nieuwe waardigheid, welke ik, gelijk het doorgaans -gaat, had gezien te weezen bloot gestelt aan menigerlei gevallen en -gevaaren - - _Wierd weggesleept: en 't was des Vogels welbehagen_ - _Mij tot aan 't Sterr'-gewelf in zijnen vlugt te dragen:_ - _En na dees verre reis rukt hij mij naar een grond,_ - _Waar van men nooit iets las, en dien nooit iemand vondt,_ - _Niet anders was mijn val, als die, wanneer een Sterre_ - _Schijnt uit het Hemel-dak te tuimelen van verre,_ - _En neêr te storten op ons Aardrijk: daar verschiet_ - _Een' Sterre, zegt het volk; maar 't weet de reden niet._ - -En aldus wierdt de kringswijze beweging, hier boven gemeld, in eene -regtstandige beweginge verandert. - -Aldus dan met eenen grooten aandrang voortgesleept en door de -ontmoetende deeltjes van een verdikter lugt, welkers gehuil mij de ooren -deedt tuiten, als gestadig voortgezweept wordende, viel ik eindelijk -zagtjes, en zonder mij te bezeeren, op dien Aardbol neder te gelijk met -den vogel; dog die eerlang aan zijne wonde kwam te sterven. Het was nagt -toen ik op deese Planeet kwam, 't geen ik alleenlijk konde afnemen uit -de afweezigheid der Zonne; dog geenszins uit de duisternisse, vermits -het aldaar nog zoo licht was, dat ik mijn Academisch _Testimonie_ -duidelijk kon zien te leezen. Dit nagt-licht komt voort uit het -uitspansel of de binnenwaardsche korst der Aarde, welkers halfrond een -schijnsel van zig geeft, even als de Maan bij ons doet: zulks, zo 't -alleenlijk op 't licht aankomt, 'er alhier weinig onderscheid is -tusschen dag en nagt, als alleenlijk dit, dat de Zon afwezig is, en dat -door deszelfs afwezen, de nagten kouder zijn. - - - - -TWEEDE HOOFDSTUK. - -_Nederdaling op de Planeet Nazar._ - - -Wanneer ik nu, deeze hemelsche Schipvaart aldus afgelegd hebbende, -behouden en onbezeert op dien Aardbol was neergedaald (want de vaart -welke de Griffioen in 't begin maakte, begon met het afnemen zijner -kragten allengskens te minderen) lei ik eenen tijd lang als -onbeweeglijk, afwagtende wat mij, als 't dag geworden was, zoude mogen -bejegenen. Toen bevond ik dat de voorige zwakheden mij weder bijkwamen, -en dat ik zoo wel slaap als spijze nodig had; invoegen 't mij begon te -spijten dat ik het brood hadde weggeworpen. Een diepe slaap dan begon -mij, door verscheidene angstvalligheden en kwellingen afgemat zijnde, te -bekruipen. Nu had ik, naar gissinge, twee uurtjes leggen ronken, wanneer -een afschuwelijk geloei, dat lang mijn rust gestoort hadt, eindelijk mij -geheel en al den slaap verdreef. Veele wonderlijke gezigten hadden mij -bereids, terwijl ik nog sliep, in de zinnen leggen maalen. Mij dagt ik -was in Noorwegen wedergekeerd, en verhaalde aldaar aan mijne landslieden -'t geene mij bejegent was. Ik beelde mij in, dat ik in de kerk te Fanoe -niet wijd van de Stad af was, en dat ik aldaar den Diaken _Niclaas -Andriesz_ hoorende zingen, het gehuil zijner stemme, gantsch onaangenaam -en als naar gewoonte, in mijne ooren klonk: waarom ik wakker wordende -geloofde, dat het gebalk van dien kaerel mij in mijnen slaap gestoort -hadt. Maar toen ik niet wijd van mij af eenen Bul zag staan, bevroedde -ik wel, dat deszelfs gebulk mijne rust had afgebroken. Slaande daarom al -bevende mijne oogen rondom, zag ik met het opgaan der Zonne allerwegen -grazige velden en vrugtbaare akkers. Daar deeden zig ook boomen op; -maar, wonderlijk gezigt! zij waren beweegbaar, hoe zeer het ook zulk een -stil weêr was, dat zelfs het allerligtste veêrtje zig niet verroerde. -Wanneer nu de loeijende Bul regt toe op mij aankwam, zogt ik, al -bevende, naar een goed heenkomen; en ziende in die bevreestheid eenen -boom, niet verre van mij afstaande, trachtte ik daar op te klauteren. -Maar toen ik daar mede bezig was, begon hij een fijn stemmetje van zig -te geven, dog scherp, en even zodanig als dat van een gramstoorig wijf, -en terstond daar op kreeg ik al met eenen uit der lengte zulk eene -oorvijg, dat ik in zwijm rakende op mijn neus viel. Door deezen klap als -door eenen donderslag getroffen, en door vrees eenen tijd lang beteutert -leggende, hoorde ik allerwegen gebons en geraas, even gelijk men -doorgaans hoort in de Vleeschhal, of op de Beursen der kooplieden, -wanneer 't aldaar op zijn drukste is. Na dat ik mijne oogen geopent had, -zag ik dat het gansche bosch rondom mij leevendig, en het veld met -groote en kleine boomen beslagen was, daar men 'er even te vooren slegts -zes of zeven hadt konnen tellen. Het is bijna onmogelijk uit te drukken, -hoedanig alle deeze dingen mij de harssenen ontstelden, en hoe zeer ik -door alle deeze guichelarijen als in de ziel beroerd wierd. Nu dagt ik, -wakker zijnde, te droomen: dan, dat ik van de spooken geplaagd, en door -Heintje Pik bezeten wierd: dan wederom beeldde ik mij nog iets -wanschikkelijkers in. Dog ik had den tijd niet om alle deeze konst -werktuigen en derzelver oorzaken te onderzoeken: want een andere boom -terstont toevliegende, stak eenen tak uit, welkers uiterste met zes -botten, als met zo veele vingers was voorzien. Hier mede greep hij mij, -ligtte mij op van de aarde, en voerde mij, die niets deed dan -schreeuwen, van daar weg, onder 't gezelschap van een onnoemelijk getal -boomen van allerlei soort en grootte, die een geluit en gegons uitgaven, -dat wel naar eene taal geleek, dog die egter vreemd was voor mijne -ooren; zoo dat ik daar van niets anders dan de woorden _Pikel Emi_, -vermits dezelve dikwils herhaald wierden, hebbe konnen onthouden. -Eerlang hoorde ik dat die woorden zeggen wilden: een Aap van eene -ongewoone figuur: want uit de gedaante en opschik van mijn lichaam -gisten zij dat ik een Aap was, schoon in 't soort een weinig -verschillende van de Meerkatten welke in dit Land vallen. Andere hielden -mij voor eenen inwoonder van het Firmament, welken zij dagten dat de -Vogel door de lugt aldaar gebragt hadt; 't geen eertijds door de -Jaarboeken van dien Aardbol bevestigt wierdt meer geschied te zijn. Dog -alle die dingen vernam ik niet, dan eenige maanden daarna; en na dat ik -de onderaardsche taal was magtig geworden: want in dezen tegenwoordigen -toestand van zaaken had ik door vrees en gemoeds-onsteltenis mij zelf -vergeten, geen bezef konnende maaken, wat ik van die levende en -sprekende boomen had te denken, nog waar toe deeze omgang, die traag met -eenen langzaamen tred voortging, dienen mogte: want die boom, op welken -ik voor den Stier vlugtende had willen klimmen, was de huisvrouw van den -Richter der Stad, die mede in de naaste Stad Richter was, en de -waardigheid der beledigde persoon verzwaarde de misdaad: want het scheen -dat ik, niet een slegt vrouwspersoon of van 't geringste slag, maar eene -Matroone van den eersten rang opentlijk had willen zoeken tot mijne -_Devotie_ te krijgen. Dit was een ongemeen en afgrijselijk schouwspel -voor zulk eene zedige en eerbare Natie. Eindelijk kwamen wij in de Stad -werwaards ik gevangen gebragt wierd. Dezelve pronkte niet minder door -pragtige gebouwen dan door de sierlijke orde en evenredigheid der -wijken, buurten en straaten. De huizen waren zoo hoog en aanzienlijk -dat ze naar toorens geleeken. De straaten waren vol wandelende boomen, -welke door 't laten zakken haarer takken zig in 't ontmoeten onderling -begroeteden, en hoe lager zij hunne takken lieten vallen, hoe grooter -bewijs zulks was van eerbied en onderwerpinge: invoegen dat een -eike-boom ter zelver tijd komende uit een aanzienlijk huis, op deszelfs -gezigt, alle overige boomen hunne meeste takken hangen latende, agter -uit gingen: waar uit men konde opmaken, dat die eik wat meer dan gemeen -was. En 't leet niet lang of ik vernam dat hij de Richter der Stad was, -en wel die zelve, wiens huisvrouw voorgaf door mij beledigt te zijn. -Terstont wierd ik naar boven in dezes Richters huis gebragt, alwaar van -stonden aan de deur wierd agter mij gesloten en gegrendelt, waarom ik -mij zelven begon aan te merken, als verwezen tot het rasphuis. 't Geen -deeze vreeze kragtig in mij vermeerderde was, dat 'er drie wagters als -op schildwagt voor de deure wierden geplaatst, elk gewapent met zes -bijlen, naar 't getal haarer takken: want zo veele takken al zij hadden, -waren zoo veele armen, en zoo veele botten, zoo veele vingers. Ik -bemerkte dat boven op de stammen hoofden stonden, niet ongelijk aan die -der menschen, en in plaats van wortels zag ik twee voeten die zeer kort -waren, waar door het komt, dat de Inwoonders deezer Planeet kroopen als -slakken; zulks dat indien ik niet geboeid was geweest, het mij ligt -zoude hebben gevallen hen te ontsnappen, mits ik, vlugger ter been -zijnde, hen scheen te vliegen. - -[Illustration: Een Portuaansch Inwoner] - -Om mijn verhaal kort te maaken: ik kon nu klaar bespeuren dat de boomen -de Inwoonders deezes Aardbols waren, en dat dezelve waren begaaft met -redelijk verstant: en ik verwonderde mij over de verscheidenheid, waar -mede zig de Natuur in 't formeeren der bezielde wezens schijnt te -verlustigen. Deeze boomen komen in grootte geenszins bij de onze, -aangezien de meeste de gemeene lengte van een mensch niet overtreffen, -en eenige nog zelfs daar onder waren; men zou die genomen hebben voor -bloemen of planten, en ik zag dezelve aan voor kinderen. Wonderlijk is -'t, in hoedanigen doolhof van gedagten mij die verschijnzelen -vervoerden, hoe veele zugtingen zij mij gekost, en hoedanig verlangen -naar mijn lieve Vaderland zij in mij hebben doen opkomen. Want alhoewel -mij die boomen gezellig scheenen, 't geluk hadden, om zig van eene taal -te bedienen, en met een soort van reden begaafd te zijn, zoo dat ze -eenigermaten onder de redelijke Schepzelen konden worden gerekent; egter -twijfelde ik, of zij met menschen konden worden gelijk gestelt, en ik -kon niet zien dat de geregtigheid, de goedertierenheid, en andere -zedelijke deugden onder hen gevonden wierden. Door deeze onrustige -gedagten geslingert wordende, voelde ik dat mijne ingewanden beefden; en -uit de bronnen mijner oogen vloten als rivieren van traanen over mijn -aangezigt. Dog terwijl ik aldus mij overgaf aan de droefheid, en toen ik -als een wijf stont te huilebalken, traden mijne wagters in mijne kamer, -welke ik, uit hoofde der bijlen die zij droegen, niet anders dan voor -beulen konde aanzien. Deeze vooruitgaande wierd ik de Stad door naar een -voornaam huisgebragt, staande in 't midden der Stad. Ik beeldde mij -zelf toenter tijd in, dat ik Dictator geworden was, en hoger gezag had -dan een Burgermeester van Rome: aangezien 'er slegts twaalf bondelbijlen -voor de Burgermeesters wierden gedragen, daar ik 'er met agttien omringd -was. Aan de poort van het gebouw, werwaards ik gebragt wierd, stond het -stantbeeld der Justitie uitgehouwen in de gedaante eenes booms, houdende -met een haarer takken eene Weegschaal. Het beeld zelf geleek eene Maagd, -stuurs van aanzien, scherp van gezigt, aanzienlijk, niet door eene -lafhartige of wreede, maar door eene zekere ontzachelijke somberheid. -Dit deedt mij klaar zien, dat hier de Raadsvergadering gehouden wierdt. -Gebragt zijnde op het Raad huis zelf, welkers vloeren met ingeleide -marmersteen pronkten, zag ik aldaar eenen verhevenen boom in een verguld -gestoelte als op den Richterstoel, met twaalf bejaarde bijgevoegde -Raadsheeren, die in eene welgeschikte orde en in even zoo veele -gestoeltens aan de regter- en slinker-hand des Presidents geplaatst -waren. De President zelf was een Palmboom boom van een middelmatige -hoogte, welken de verscheidenheid zijner bladeren, die met allerlei -kleuren geverft waren, boven de andere Richters aanzienlijk maakte. Aan -beide zijne zijden stonden Deurwaarders, wel tot vierentwintig in getal, -welke ieder gewaapent waren met zes bijlen. Een schouwspel, dat -schrikkelijk in mijne oogen was, mits ik uit deezen gewapenden toestel -deeze Natie voor bloeddorstig hield. De Raadsheeren op mijne inkomste -opstaande, verheften hunne takken hemelwaards, welke Godsdienstige daad -verrigt hebbende, gingen zij wederom zitten. Na dat zij alle -nedergezeten waren, wierd ik in 't midden tusschen twee boomen voor de -balie gebragt, welkers stammen met schapenvagten rondom bekleed waren. -Ik zag ze aan voor Advocaten; en zij waren 't ook inderdaad. Alvorens -zij hunne pleidooien begonnen, wierdt des Presidents hooft met -verscheide zwarte deekens bewonden. Daarop begon de aanlegger eene -beknopte redenvoering te doen, welke hij tot drie maalen toe herhaalde, -en wierd met gelijke kortheid door den verweerder beantwoordt. Op hunne -pleidooijen volgde een stilzwijgen van een halfuur. Toen stont de -President, na dat hem het deksel van 't hoofd was afgenomen, op, en -andermaal zijne takken hemel waards heffende, sprak hij eerbiediglijk -eenige woorden, welke ik oordeelde mijn vonnis te behelzen: want niet -zoo haast hieldt hij op van spreeken, of ik wierd weder te rug gebragt -naar mijn oude rasphuis, zulks ik mij niet anders voorspelde, dan -eerlang uit deeze bewaarplaats aan de geesselpaal te zullen worden -gezet. Aldaar alleen gelaten, na dat ik mij al het voorgevallene had te -binnen gebragt, belachte ik de dwaasheid dezer Natie: want het scheen -mij toe, dat zij veel eer een tooneelspel hadden gespeelt, dan Justitie -geoeffent, en alles 't geen ik had gezien, aangaande hunne gebaarden, -opschik, wijze van procedeeren enz, geleek eerder naar openbaare spelen -of klugten van Tooneelspeelders, dan naar staatige Gerichtsplaatzen. -Toen was het ook dat ik het geluk onzer Waereld, en de -voortreffelijkheid der Europische Natie boven dat van alle andere -Volkeren roemde. Maar schoon ik de domheid en dwaasheid deezer -onderaardsche Natie veroordeelde, moest ik egter al met een bekennen, -dat zij te onderscheiden waren van het onvernuftige Vee: want de -schoonheid hunner Stad, de evenredigheid der gebouwen, en veele andere -zaken gaven klaar te kennen, dat deeze boomen niet ontbloot waren van -redelijk verstand, en niet geheel en al onbedreven in konsten en -wetenschappen, vooral der konstwerktuigen. Dog ik was van gedagten, dat -in dit land alle deugd en voortreffelijkheid ophielden. - -Terwijl ik aldus bij mij zelf sprak, kwam 'er een boom met een Lancet in -de hand, welke mij mijne borst ontblootende, en mijnen eenen arm -opgestroopt hebbende, volmaaktelijk naar de konst aderliet. Na dat hij -daar uit zo veel bloed getrokken hadt, als 'er scheen vereischt te -worden, leide hij, met geen minder handigheid, het verband. Dus zijn -werk gedaan, en 't bloed naauwkeurig bekeeken hebbende, vertrok hij, -zonder een woord te spreeken, als opgetogen in verwondering. Alle deeze -dingen versterkten mij in 't gevoelen 't geen ik wegens de dwaasheid -deezes Volks had opgevat. Dog zoo haast was ik de onderaardsche taal -niet magtig, en alles mij nader beduid geworden, of de veragting -veranderde in verwondering. De manier van procedeeren welke ik -onbedagtelijk veragt had, wierdt mij aldus uitgelegt: uit de gedaante -van mijn lichaam hadden zij mij aangezien voor een inwoonder des -Firmaments. Ik was hen voorgekomen als zulk een die eene eerlijke -Matroone van den eersten rang had willen geweld aandoen. Over deeze -misdaad was ik als schuldig naar de Vierschaar gesleept. De eene -Advocaat had mijne misdaad zeer verzwaard, en daar over straffe -gevordert ingevolge de wet: dog de ander had juist wel de straf niet -verbeden; maar aangeraden dezelve uit te stellen, tot dat het bekend was -geworden, wie, hoedanig, en waar van daan ik was; en of ik een beest of -redelijk schepzel was. Verders vernam ik dat het opsteeken der takken -een gewoonlijk Godsdienstig bedrijf was, eer men tot beslissing eener -zaak, overging. De Advocaten waren met schapen-vagten bekleed, op dat -zij gedagtig zouden zijn der onnozelheid en der opregtigheid in 't -bedienen van hun beroep. En inderdaad zijn ze alle vroome en opregte -luiden: waar uit het blijkt, dat 'er in eenen welgestelden Staat vroome -en eerlijke Advocaten konnen zijn. Tegen de gene die haaren pligt niet -betragten, zijn zoodanige strenge wetten afgekondigt, dat 'er voor -vitteren en bedrog geen dekmantel te vinden is, dat 'er geen afbidden -van trouwloosheid, geen berging voor de lastertaal, geen huisvesting -voor oneerbiedig spreeken, nog geen uitvlugt voor loopjes meer is -overgebleven. De woorden driewerf te herhaalen plagt te geschieden om de -traagheid in 't bevatten, waar in de Inwoonders deezes Aardskloots van -alle andere Volkeren worden onderscheiden: want maar weinige was het -gegeven te verstaan 't geen zij ter loops geleezen hadden, of te -begrijpen 't geen zij maar eens gehoord hadden. De gene die aanstonts -een ding begreepen, wierden gehouden ontbloot te wezen van gezond -oordeel, en daarom wierden dezelve zeer zelden toegelaten tot hooge en -gewigtige bedieningen: aangezien men aldaar op de proef hadt -ondervonden, dat de Staat in gevaar was geweest onder 't bestier der -gene, die van een zeer vaardig begrip waren, en die gemeenlijk -schrandere geesten genoemt worden: maar dat de langzaame van begrip, en -die, bij veragtinge, domkoppen worden geheeten, weder te regt gebragt -hadden, 't geen de eerstgemelde hadden in de war gesmeten. Alle deeze -dingen waren mij zo veele wonderspreuken, dog na ernstig onderzoek, -scheenen ze mij zoo vreemd niet. Maar allermeest was ik verwondert over -de voorvallen van die de Presidents plaats bekleedde: (want men moet -weten dat die eene Maagd was, gebooren in die Stad, en van den Souverain -aangesteld tot _Kaki_ of Oppersten Richter in de Stad:) want bij dit -volk word geen onderscheid altoos van kunne gemaakt in 't uitdeelen der -eerampten, maar eene verkiezing gedaan zijnde, worden de zaken, rakende -het Gemeenebest, den waardigsten toebetrouwd. Om nu naar behooren van -eens ieders bekwaamheden en gaven te oordeelen, zijn 'er kweek-schoolen -aangelegt, welker Opzienders of Bestierders genoemd worden _Karatti_: -('t woord wil eigentlijk te kennen geven Onderzoekers of Naspeurders). -Deezer werk is, de bekwaamheid en kragten van een iegelijk te -onderzoeken, den aart en inborst der jeugd in den grond in te zien, en -na gedaan onderzoek aan den Souverain jaarlijks op te leveren eene -naam-lijst der gene, die tot Staats-ampten konnen worden toegelaten; en -daar bij te kennen te geven in welke zaken een iegelijk het Vaderland -meest ten nutte kan verstrekken. Deeze naamrolle der Candidaten -ontvangen hebbende, beveelt de Souverain dezelve te boek te stellen; op -dat hij in zijn geheugen en als voor zijne oogen mag houden de gene -welke hij met de openstaande bedieningen staat te bekleeden. De -bovengemelde Maagd hadt vier jaren van te vooren van de _Karatti_ een -schoone _Attestatie_ gekregen, en daar op was zij van den Souverain -aangesteld tot Presidente van den Raad deezer Stad, waar in zij gebooren -was, Deeze gewoonte wordt heilig en onschendbaar bij de _Potuaners_ -onderhouden: vermits zij vaststellen, dat niemant de toestand der -plaatze beter bekend is, dan de gene die aldaar gebooren en opgevoed -zijn. _Palmka_ (dus wierdt de Maagd geheeten) hadt met den allerhoogsten -lof, geduurende den tijd van drie jaaren, deezen post bekleet, en wierde -gehouden voor den schrandersten boom der gantsche Stad: want de -langzaamheid van haar begrip was zoo groot, dat zij eene zaak, zoo die -niet drie- of vier-malen herhaalt wierdt, kwalijk konde begrijpen. Dog -'t geen zij eens begreep, verstont zij in den grond, en loste alle -geschilstukken met zoo veel oordeel op, dat haare uitspraken als zoo -veele Godspraken wierden gehouden. - - _Zij wist waarin de grond der zaken was gelegen,_ - _En in de weegschaal van de billijkheid te wegen_ - _Het weiflend regts-geding: zij wist het heilig regt_ - _Te schiften van 't bedrog aan schijndeugd vastgehegt._ - _Geen zeldzaam toeval kon haar doorzigt ooit verduisteren,_ - _Mits Themis zelv' altoos kwam haar verstant opluisteren._ - -Hierbij kwam het toe, dat zij in den tijd van vier jaaren geen vonnis -heeft uitgesproken dat niet door het hoogde _Potuaansche_ Gerichtshof -bevestigd, en met loftuigingen is vereerd geworden. Derhalven kwam die -inzetting ten voordeele van de vrouwelijke sexe, welke ik in 't begin -veroordeelt hadt, mij niet ongerijmt voor, na dat ik de zaak -naauwkeuriger had ingezien. Ik dagt bij mij zelf, wat zoude 't al zijn -zoo de Vrouw van onsen _Bergschen_ Richter in plaats van haaren Man eens -in de regtbank zat? En wat zou men al zeggen, zoo de dogter van onzen -Advocaat _Severini_, eene Maagd versiert met welspreekendheid en andere -voortreffelijke gemoedsgaven, in plaats van haaren dommen Vader de -Gerichtszaken in de Vierschaar bepleitte? Onze regtsgeleerdheid zou daar -door weinig nadeel lijden, en mogelijk zou 't regt zoo dikwils niet -gebogen worden. Voorts dagt ik, dat, vermits in de Europische -Gerichtshovende zaken zoo schielijk beslist worden, zoo de schielijk en -onbedagtzame vonnissen tot een rijper onderzoek wierden gebragt, dezelve -niet weinig berispinge zouden onderhevig wezen. Maar om voort te gaan -met mijn verder verhaal: de reden van de aderlatinge zeide men mij deeze -te wezen. Wanneer iemand van misdaad overtuigd is, wordt hij, in plaats -van eene geesselinge, verminking der leden, of den dood te ondergaan, -verwezen tot eene aderlatinge, op dat het kome te blijken of de misdaad -aan kwaadaartigheid, of aan bedorven bloed en sappen moet worden -toegeschreven; en of hij door zodanig eene kuur kan worden verbeterd: -invoegen deeze regtbanken meer verbetering dan straffe beöogen. Egter -behelsde deeze verbetering eenigzins eene straffe, nademaal het -eenigermaate eene schandvlekke veroorzaakte door vonnis van den Richter -deeze operatie te moeten ondergaan. Zoo iemant zig ten tweedenmaale -misging, wierdt hij de Stad onwaardig geoordeelt, en naar het Firmament, -waar naar toe zij alle zonder onderscheid verwezen wierden, in -ballingschap verzonden. Dog van die verbanning, en van de natuur -derzelve zullen wij straks breeder spreeken. En aangaande dat die -Chirurgijn, die mij eene ader geopent hadt, op 't gezigt van mijn bloed -als verstomt was geworden; daar van was dit de oorzaak: dat namentlijk -de inwoonders deezes Aardbols in plaats van bloed, een helder en wit -vogt hebben, dat door hunne aders vloeit, en 't welk hoe witter het is, -hoe het ook des te grooter teeken van deugtzaamheid te kennen geeft. - -Dit alles vernam ik ten vollen, na dat ik de onderaardsche taale was -magtig geworden, waar door ik een gunstiger gevoelen voor deze Natie -begon op te vatten, welke ik al te roekeloos had veroordeelt. Dog hoe -zeer ik deeze boomen voor dom en zot in den eersten opslag had gehouden; -had ik egter terstont daar na bespeurt, dat zij niet van alle -menschelijkheid waren ontbloot, en dat vervolgens mijn leven geen gevaar -liep: in welke hoop ik ook bevestigd wierd, toen ik zag dat mij -tweemaalen daags spijs gebragt wierdt, die gemeenlijk bestont in -vrugten, groente en peulvruchten:--aangaande de drank die bestont in -een klaar vogt, 't aangenaamste en smaakelijkste dat men bedenken kon. - -De Richter in wiens bewaringe ik was, liet den Vorst of Landheer, zig in -eene nabijgelegen Stad onthoudende, van stonden aan weten, dat hem bij -geval in handen was gekomen zeeker redelijk Dier, maar van eene -ongewoone gedaante. De Vorst bewogen door die nieuwigheid, beval mij in -de taal te onderwijzen, en dat ik daar na zoude worden gezonden naar -zijn Hof. Hierom wierdt mij een taalmeester verzorgt, onder wiens -onderwijs ik in een halfjaar tijds zo verre vorderde, dat ik met de -inwoonders gemakkelijk genoeg konde praten. Na dat ik in de -onderaardsche taal mijnen eersten leertijd hadt doorgebragt, kwam 'er -een nieuw bevel van 't Hof nopende mijn verder onderwijs, en ik wierd -belast in de eerste beginzelen van 't kweekschool mij te laten -onderwijzen, ten einde dat de _Karatti_ of Onderzoekers mijn verstand -zouden beproeven, en naspeuren in wat soort van wetenschap ik de meeste -hoop van mij gaf. Dit alles volbragten zij zeer zorgvuldiglijk: maar -terwijl ik in deeze loopbaan liep, wierdt 'er geen mindere zorg voor -mijn lichaam dan voor mijn verstand gedragen; en zij waren wel -voornamentlijk daar op uit, dat ik, zoo veel immer mogelijk was, mogte -worden gevormt tot het fatsoen van eenen boom, ten welken einde eenige -geleende takken aan mijn lijf geschikt wierden. - -Terwijl dit voorviel, onderhieldt mij mijn huiswaard 's avonds zoo dra -als ik, schoon laat, uit het kweekschool kwam, met verscheide praatjes -en vraagen. Hij hoorde mij met een overgroot genoegen van al 't geene -mij in deeze onderaardsche Reize ontmoet was, redenkavelen; dog niet -weinig verwondert was hij over mijne beschrijving van onzen Aardkloot, -en over den onmetelijken Lugt-hemel onderscheiden door oneindige -Sterren, waar meede dezelve omringd was. Dit alles hoorde hij gretig en -met oplettendheid aan; dog hij wierdt eenigzins beschaamd op 't hooren -van dat gene 't welk ik hem verhaalde van de boomen onzes Aardkloots, -welke onbezield en onbeweeglijk met hunne wortels vast in den grond -staan; en eindelijk zag hij mij niet zonder verontwaardiging aan, -wanneer ik hem betuigde, dat onze boomen uitgehouwen zijnde, dienden om -de kachel te slooken en de pot te kooken. Dog na eene ernstige -overweginge, bedaarde eindelijk zijne gramschap, en stekende vijf takken -op naar den hemel (want zoo veele hadt hij 'er) verwonderde hij zig over -de wijsheid van den Schepper, welkers redenen menigvuldig en verborgen -zijn; luisterende voor het overige naarstig toe naar mijne verdere -vertellingen. Zijne huisvrouw die tot nog toe van mijne tegenwoordigheid -eenen afkeer hadt gehad, vermits zij gehoord hadt, dat de oorzaak, -waarom ik voor de regtbank was gebragt geweest, waaragtig was, en dat ik -door de gedaante van eenen boom, welke wij in onze waereld plegen te -beklimmen, bedrogen was geweest; maakte, haare agterdogt afgelegt -hebbende, met mij peis. Maar ik, om niet in 't begin van eene getroffen -verzoeninge het versche litteeken wederom op te krabben, wilde niet, dan -in 't bijwezen van haaren man en op zijn bevel, met haar aan het praaten -komen. - - - - -DERDE HOOFDSTUK. - -_Beschrijving van de Stad Keba._ - - -Terwijl ik nog in mijne leerjaaren was, leidde mijn huiswaard mij nu en -dan eens door de Stad, om mij te doen zien al 't geen daar in fraai en -'t meest aanmerkelijk was. Wij wandelden zonder eenig beletzel, en 't -geen mij 't wonderlijkste van allen voorkwam, zonder eenigen toeloop der -inwoonders; geheel anders als bij ons geschiedt, alwaar de menschen als -met geheele troepen komen toevliegen, om te bezien al 't geen ongewoon -is, en hunne nieuwsgierige oogen te verlustigen; daar integendeel de -bewoonders deezer Planeet zig weinig laten gelegen leggen aan nieuwe -snufjes, en alleenlijk ernstige zaaken betrachten. Deeze Stad wordt -_Keba_ geheeten en is de tweede in rang van het _Potuaansche_ Prinsdom. -Deszelfs inwoonders zijn zoo deftig en schrander, dat men alle de -burgers zoude groeten voor Raadsheeren. De ouderdom wordt aldaar boven -maate in aanzien gehouden: want nergens bewijst men den bejaarden -lieden zoo veel eers, en nergens wordt de grijsheid met meer agtinge -bejegent: want men heeft 'er niet alleen ontzach voor hunne woorden, -maar zelfs voor hunne wenken. Ik verwonderde mij dat een volk zoo zedig -en deftig, zig met spiegelgevegten, comedien en schouwspelen konde -ophouden, aangezien die dingen daar zoo weinig overeenkomst mede hebben; -'t welk mijn huiswaard bemerkende, zeide: door dit geheele Vorstendom is -juk en ernst beurtelings onze bezigheid. - - _Saturnus zelf hoe stuursch en wreed hij is van aart,_ - _Word door den zagten luim weer van Jupijn bedaart._ - -Onder andere loffelijke inzettingen deezes Vorstendoms was, dat de -eerlijke vermaken, dienende om den geest te verlevendigen, en dien -bekwaam te maken tot ernstige en moeijelijke bezigheden, wierden -toegelaten; aangezien zij vastelijk gelooven, dat de kwade luim en de -zwaarmoedige gesteltheden, de bronnen van zo veele beroerten, -opschuddingen en verkeerde raadgevingen, daar door uit den weg geruimt -worden. Hier door is 't, dat zij hunne gewigtigste bezigheden met spel -en boert mengen; parende egter zodanig de staatigheid met de -vriendelijkheid, dat deeze niet overslaat tot dartelheid, nog gene tot -droefheid. Maar niet zonder verontwaardiging bemerkte ik, dat onder de -schouw- en tooneelspelen ook wierden gerekent disputeerkonstoefeningen: -aangezien 'er op zekere vastgestelde tijden in 't jaar weddenschappen -geschiedden, en onder eene vastgestelde belooning voor den overwinnaar, -twistredenaars, even als koppels van kampvegters, tegens elkaêr gesteld -wierden, bijna op dezelve voorwaarden, als bij ons de kampgevegten der -haanen of andere feller dieren geschieden. Dit is de oorzaak, dat -gegoede lieden twistredenaars onderhouden, even als bij ons de -jagthonden worden onderhouden, en dezelve onderrigten in de _Dialectica_ -of konst van Zintwisten; ten einde zij bekwamer en grooter snappers -mogen worden, tegen dat de tijd van 't jaar, tot kakelen bestemd, -aannadert. Hier door hadt zeeker rijk burger, _Henochi_ geheeten, in den -tijd van drie Jaaren groote rijkdommen, en wel tot 4000. _Ricatu_ toe, -gewonnen uit den veroverden buit van een eenigen twistredenaar, welken -hij ten dien einde onderhield; en het was al meer dan eens geschied, dat -hem voor den zelven zeer groote sommen gelds waren aangeboden geworden -van de gene die met diergelijke oefeningen gewoon waren winst te doen; -dog hij wilde voor als nog dien schat, waar uit hij jaarlijks zoo veele -inkomsten trok, niet verkoopen. Met eene verwonderlijke vaardigheid van -tonge wist die kakelaar de redenen te ontzenuwen, te bekragtigen en te -verdraaijen, zijnde een meester in verstrikkende kwinkslagen, en in de -loopjes der _Dialectica_ of Redeneerkonst: daarenboven was hij zo -afgeregt op de konsttreken van door _distingueeren, subsumeeren_, en -_limiteeren_, alle zijne tegenpartijders uit te strijken, dat hij ze op -zijn gemak den mond konde stoppen. Meer dan eenmaal ben ik bij -schouwspelen van die natuur, niet zonder de uiterste smerte, -tegenwoordig geweest: want ik hield het voor onbetamelijk en -verfoeijelijk zoodanige heerlijke oefeningen, welke onze schoolen zulken -luister bijzetten, tot tooneelspelen te maken: en wanneer ik mij te -binnen bragt, dat ik driemaalen, met de grootste toejuichinge in 't -openbaar gedisputeert, en daar door mijne _Promotie_ bekomen had; kon ik -naauwelijks mij van traanen onthouden. Voor de rest mishaagde mij de -manier van disputeeren niet minder, dan de daad zelve: want daar wierden -zeekere aanhitzers gehuurd, welke zij daar _Cabalcos_ heeten, die, -wanneer zij zien dat de drift der Redentwisters begint te verkoelen, -dezelve met een soort van prikkelen in de zijden steeken, om ze weder -vuurig te maken, en ze de afnemende kragten te doen hervatten. Andere -dingen, en welke ik grootelijks in zulk een geslepen volk veroordeelde, -laat ik daar, want ik schaame het mij dezelve te melden. Behalven deeze -Redentwisters, welke de Onderaardlingen spottender wijze _Mashakos_, dat -is gezegt Krakkeelers, noemen, waren 'er ook andere gevegten van -viervoetige zoo wilde als tamme beesten, en van roofvogels, welke men -voor een stuk gelds, dat daar toe slont, zien kon. Ik vraagde mijnen -huiswaard, hoe 't mogelijk was, dat een volk van zoo veel oordeel zulke -voortreffelijke oefeningen, waar door men een talent van welsprekendheid -krijgt, de waarheid, ontdekt, en het verstand gescherpt wordt, naar de -schouwspelen verwees. Hij gaf mij ten antwoord, dat zoodanige -kampgevegten eertijds in de Barbaarsche Eeuwen zeer in agtinge waren -geweest; dog dat, vermits zij eindelijk door de ondervindinge hadden -geleert, dat de waarheid door redetwisten meer uitgedooft, de jeugd -dartel gemaakt wierdt beroerten ontstonden en de allernuttigste studien -als 't ware boeijen wierden aangeklonken, zij die oefeningen van de -Academien tot de schouwspelen hadden overgebragt; en dat ook de uitkomst -geleert hadt, dat de leerlingen door stilzwijgen, leezen, en overdenken, -veel eerder tot het Meesterschap geraakten. Met welk antwoord, hoe zeer -ook het zelve schijn van waarheid hadt, ik geen genoegen nam. In deeze -Stad was eene Academie of Hoogeschool, alwaar de vrije konsten naar -behooren en met zeer veel deftigheid geleerd wierden. Ik wierd van -mijnen huiswaard in de gehoorzaal deezer school ingeleid op eenen -plegtigen dag, en op welken een _Madic_ of Leeraar in de Philosophie -verkooren wierdt. Dat geschiedde zonder eenige plegtigheid, behalven -alleen dat de aanstaande Leeraar eene zeer geleerde en sierlijke -redenvoeringe deedt over een geschilstuk in de Natuurkunde; waar na hij -van de Bestierders der schoole op de naamrolle der gene, welken het -vergunt wordt opentlijk te leeraren, wierdt aangetekent. Toen mijn -huiswaard mij vraagde, hoe mij die plegtigheid hadt aangedaan, gaf ik -hem ten antwoord, dat mij dezelve al te droog en te mager bij onze -_Promotien_ was voorgekomen. Vervolgens deed ik hem verslag op wat wijze -bij ons Meesters en Leeraars worden gemaakt, te weten: na voorgaande -proefstukken te hebben gegeven van Disputatien. Hij hierop zijn hoofd -met rimpels trekkende, vraagde mij naar den aart en nature van die -Disputatien, en waar in dezelve van die der Onderaardlingen verschilden. -Ik zeide hem, dat ze doorgaans waren over zeer geleerde en -wetenswaardige zaaken: vooral aangaande de gewoonten, taalen, en -kleedingen van twee oude Volkeren, die eertijds in Europa 't meest -gebloeit hebben; betuigende hem, dat ik met drie geleerde Disputatien -gehandelt had over derzelver wijze van schoeijen. Naauwlijks hadt hij -dit gehoord, of hij barstte zodanig uit in lachen, dat 'er het gantsche -huis van klonk. Zijn wijf, door dat geluid gaande gemaakt, kwam, -schielijk toegeloopen, vraagende naar de oorzaak van dat gelach. Dog ik -was hier door zoodanig gestoord, dat ik mij niet verwaardigde te -antwoorden: want het scheen mij onbehoorlijk, dat zulke deftige en -ernstige zaken, oorzaak tot lachen en spotten gaven. Dog zij eindelijk -van haaren man vernomen hebbende wat van de zaak was, begon niet minder -in lachen uit te barsten. Dit geval eerlang door de gantsche Stad -verspreit zijnde, gaf aanleidinge tot geduurige spotternijen: zoodanig -dat de vrouw van zekeren Raadsheer, die uit haar zelven goed lachs was, -door dit verhaal zoo zeer wierd aangezet, dat zij door gestadig lachen -bijna haaren reuzel scheurde. En vermits zij niet heel lang daar na, de -koorts gekregen hebbende, kwam te overlijden, geloofde men, dat zij door -dat onmatig lachen, waar in het al veel op de long was aangekomen, eene -ziekte, die haar ook doodelijk was geweest, gekregen hadt. Het bleek -egter niet klaar, waar aan zij gestorven was; en men verspreidde maar -iets diergelijks onder den duim. Voor het overige was zij eene -goedaartige vrouw, en de beste huismoeder van de waereld: want zij hadt -zeven takken, dat voor die Sexe al iets zeldzaams is; waaromme ook allen -boomen van fatzoen haar dood zeer ter harte ging. Zij wierdt bij nagt -begraven buiten de muuren der Stad, in dezelve kleederen, welke zij aan -hadt ten tijde haares overlijdens: want binnen de Stad te begraven is -bij eene wet verboden, vermits zij vaststellen dat de lugt door de -uitwaasseming der doode lichamen wordt aangesteken. Voorts legt 'er een -verbod tegen het begraven der lijken met groot gevolg, of pragtige -lijkstaatie; aangezien dezelve welhaast staan te worden tot voedsel voor -de wormen. Alle welke dingen mij als zeer voorzigtige inzettingen -voorkwamen. Egter worden 'er doorgaans Lijk en Lof redenen gedaan: dog -welke enkel en alleen bestaan in vermaningen om wel te leeven; en door -welke den toehoorderen de sterflijkheid wordt afgeschetst. Die het -opzigt over de zeden hebben, zijn genoodzaakt zig daar bij te laten -vinden, om agt te slaan of de Lijk-redenaars de geheugenisse der -overledenen meer of min dan naar behooren prijzen. Daar van daan is het, -dat de Redenaars der Onderaardlingen zoo spaarzaam zijn in 't geven van -loftuigingen, vermits 'er eene straf gestelt is op het geven van grooter -lof, dan iemant toekomt. Niet lang daarna wanneer ik bij eene -diergelijke Lijkreden tegenwoordig geweest was, vraagde ik mijnen -huiswaard naar den staat en waardigheid des overledenen, wiens uitvaart -geviert was. Hij antwoordde, dat hij was geweest een boer, dien de dood -overvallen hadt, zoo als hij onder weg was naar de Stad. Toen begon ik, -die nog zoo onlangs door de Onderaardlingen was uitgelachen, op mijne -beurt mede te schateren van lachen, kaatsende hen de pijlen, die zij op -die van Europa hadden geschoten, thans rijkelijk weder toe. _Waarom dog -worden,_ zeide ik, _de Ossen en Bullen, der boeren makkers en -spitsbroeders, niet mede met eene Lijk-reden vereert: vermits zij met de -Landlieden in gelijke bediening? zijnde, ook dezelve stoffe tot -Lijkredenen redenen komen uit te leveren_? Dog mijn huiswaard geboodt -mij mijn lachen in te houden, zeggende, dat de Akkerlieden daar te Lande -uittermate geagt wierden, om de voortreffelijkheid huns beroeps, en dat -generlei soort van levenswijze aldaar boven den Landbouw geschat wierdt; -waar door het toekomt, dat een eerlijke boer, en die op zijne zaken wel -agt sloeg, voor een verzorger en handhaver der Stad wierdt gehouden. Ten -dien opzigte is 't ook aldaar eene gewoonte, dat de Landlieden, wanneer -zij in de _Palmboom maand_, met een groot getal van wagens, geladen met -koren, naar de Stad trokken, buiten de poort door de Magistraat wierden -te gemoet gegaan, en met trompetten-geschal en 't geklank van -musiekinstrumenten, zegepralender wijze, binnen de Stad ingehaald. Ik -stond versteld op het gehoor daar van, mij te binnen brengende den staat -onzer Landlieden, zugtende onder eene harde slavernij, en welker beroep -wij meenen veragtelijk te zijn en verre beneden andere konsten, welke -niet dan voor de wellust dienstig zijn, gelijk als die der koks, -pasteibakkers, parfumeerders, dansmeesters, enz. Mijnen huiswaard gaf -ik dat eenigen tijd daar na wel te kennen, dog onder belofte van -stilzwijgen, vreezende dat de Onderaardlingen een al te slegt gevoelen -mogten opvatten van de menschen. Hij, stilzwijgen belooft hebbende, -bragt mij naar de gehoorzaal, alwaar de Lijk-reden stont te geschieden. -Ik moet bekennen niets zakelijker, waaragtiger, en 't geen meer van -allerlei vleijerij ontdaan was, ooit gehoord te hebben: en deeze -uitvaartsviering scheen mij een model te wezen, naar 't welk alle -diergelijke redenvoeringen behoorden geschikt te wezen. Eerst gaf de -Redenaar op een ontwerp der deugden van den overledenen: daar na telde -hij op deszelfs zwakheden en gebreken, met vermaninge aan de -Toehoorders, dat zij zig daar van hadden te wagten. Zoo als wij uit de -gehoorzaal traden, kwam ons een misdadige te gemoet, verzelt van drie -wagters. Dees hadt onlangs de straf aan den arm (dus noemen ze de -aderlating) bij vonnis van den Richter ondergaan, en wierdt thans naar -het publyke dolhuis gebragt. Toen ik vraagde wat de reden was van zijn -vonnis, wierdt mij geantwoort, dat hij in 't openbaar gedisputeert hadt -over de eigenschappen en het wezen Gods; 't geen daar te lande verboden -is, alwaar alle zulke neus-wijze zintwistingen voor zoo roekeloos en -dwaas worden gehouden, dat zij in schepzelen van eenen bedaarden geest -niet wel vallen konnen. Daarom is aldaar de gewoonte, deeze -scherpzinnige Redeneerders, na dat men ze heeft adergelaten, als narren -in 't publyke dolhuis te brengen, tot dat ze ophouden te kolderen. Toen -zeide ik in mij zelv': "_Ach hoe zoude 't onze Godgeleerden hier -vergaan!_ welke men alle dag hoort twisten over de hoedanigheden en -eigenschappen der Godheid, over de natuur der Geesten, en over meer -andere diergelijke verborgenheden. Wat lot was onze Overnatuurkundigen -hier beschooren, die, trots zijnde op hunne hoogdravende geleertheid, -meenen dat zij wijzer zijn dan 't gemeen, ja gelooven dat zij 't naast -aan de Goden komen. Zekerlijk in plaats van Lauwer kransen of Doctorale -Mutsen, waar mede zij in ons Land worden opgepronkt, zouden zij zig den -weg baanen naar 't dolhuis, of zij zouden schrap staan, om in 't -gasthuis te geraken." - -Dit en andere zaken, die mij scheenen tegen de gezonde reden aan te -loopen, merkte ik naauwkeurig op, geduurende den tijd van mijn -leerlingschap. Eindelijk kwam de tijd, door 's Vorsten bevel bepaald, -waarop ik, uit het school naar 't Hof, met een _Testimonie_, moest -vertrekken. Ik lei mij niet anders toe dan op heerlijke loftuigingen en -goedkeuringe, steunende eensdeels op mijne eigene bekwaamheden, vermits -ik de Onderaardsche taale binnen zulken korten tijd, buiten verwagtinge, -geleert had, anderdeels op de gunst mijnes huiswaards, en der Opzigteren -alom beroemde regtvaardigheid. Eindelijk kreeg ik mijn _Testimonie_, 't -welk ik van blijdschap al beevende opende, begeerig zijnde mijnen lof -daar in te leezen, en daar uit af te neemen hoedanig mijn nootlot stont -te wezen. Dog 't leezen daar van, maakte mij gram en wanhopig. De -Brieven van voorschrijving waren van den volgenden inhoud. - -"Niet willende in gebreke blijven om uwer. Doorlugtigheids bevel op te -volgen, zenden wij uwe Doorlugtigheid hier nevens toe het schepsel dat -onlangs tot ons uit een andere waereld is overgebragt, en zig zelven een -mensch noemt; na dat wij het zelve, met alle zorgen naarstigheid, in ons -School hebben doen onderwijzen. Deszelfs aart en inborst naauwkeurig -nagespeurt, en deszelfs zeden onderzogt hebbende, hebben wij hetzelve -van een redelijk goed begrip en van een zeer vaardige bevattinge -gevonden; dog van zulk een verkeerd oordeel, dat, vermits deszelfs -verstand al te vlug is, het naauwlijks onder de redelijke schepzelen -gerekent, laat staan tot eenige bediening van gewigt, behoort toegelaten -te worden. Vermits het egter door de gezwindheid zijner voeten ons alle -te boven gaat, zal het zeer bekwaam wezen om de bedieninge van -Postlooper van 't Hof met lof te komen bekleeden.--Gegeven in 't -Kweekschool te _Keba_, in de _Doorn-maand_." - -Uwer Doorlugtigheids gehoorzaamste dienaars _Nehek, Jochtan, Rapafi, -Chilac._ - -Hier over liep ik al huilende naar mijnen huiswaard, hem op 't -nederigste biddende, dat het hem behagen mogte, zijn gezag aan te wenden -om een gunstiger _Testimonie_ van de _Karatti_ te verkrijgen, en dat hij -aan dezelve wilde vertoonen mijn Academisch _Testimonie,_ waarin ik voor -een verstandig man, en daar niets op te zeggen viel, vermeld stond. Dog -hij voerde mij te gemoet, dat dat _Testimonie_ in onze waereld zijn -waardij kon hebben, alwaar men mogelijk meer zag op de schaduwe dan op -het lichaam, meer op de bast dan op het pit; dog dat het hier, alwaar -men de zaken in haar binnenste beschouwde, van geen waardij altoos was: -voorts vermaande hij mij mijn noodlot met gedult te draagen, vooral, -wijl het _Testimonie_ nog vernietigd nog verandert konde worden: -aangezien 'er hier geen zwaarder misdaad was, dan de loftuigingen van -onverdiende bekwaamheden. Willende egter eene pleister op de wonde -leggen, - - _Zeid' hij, om mijne smert een luttel te verzagten,_ - _En 't meerendeel mijns druks mij, weinig te doen agten;_ - _O Zoon! hoe dus beleest? een' edelaarte ziel_ - _Staat pal in tegenspoet, ofschoon de hemel viel._ - _Ei! 'k bid u, stoor u, niet aan 't geen u doet verbaazen,_ - _En daar uw' dwaaze drift u slaaflijk op doet aazen:_ - _Wat magt wat immermeer geborgen voor de Nijt?_ - _Zeg wat haar felle klaauw niet wreed aan flarden rijt?_ - _Men zoud' een' gantsche lijst, was 't nood, u konnen geven_ - _Van Amptenaars van Staat, die jammerlijk om 't leven_ - _Gebragt zijn: en 't gaat vast, me naar te hoogen staat_ - _Staag reikhalst, en door 't goud zijn hart vermeest'ren laat,_ - _Die wordt als hemelwaards en uit 't gezigt verheven,_ - _Om door te laager val rampzaliglijk te sneeven._ - -Hier voegde hij bij, dat niets diergelijks, in eenen' laagen of -middelmatigen staat te vreezen stont. Wat nu aanbelangde het -_Testimonie_ der _Karatti_ dat deet zien, dat zij zeer doorzigtige en -tegelijk zeer regtvaardige Richters zijn, die nog door geschenken -omgekogt, nog door dreigementen afgeschrikt konnen worden, om een hair -breet van de billijkheid af te gaan, waarom 'er ook in die zaak geen -plaats tot kwaad vermoeden overig wierdt gelaten. Eindelijk beleedt hij -gantsch openhartig, dat hem al van over lang gebleeken was, dat ik niet -veel verstands had, en dat hij terstont uit mijne sterke memorie en -snedigheid van begrip hadt konnen afnemen, dat ik wel hout, maar geen -goed timmerhout was, en derhalven, om het weinig oordeels dat ik bezat, -niet bekwaam was tot een gewigtig ampt: zeggende, dat hij uit de -verhaalen en beschrijving van de Europische Natie geleerd hadt, dat ik, - - _Gebooren in het Land der Narren,_ - _Den invloed had der kwaade Starren._ - -Betuigende voorts met overvloed van woorden zijne genegenheid 't -mijwaarts; mij radende, dat ik zonder uitstel mij vaardig zoude maken -tot de reize. Ik volgde den raad der zes schranderen mans, vooral wijl -de nood zulks vereischte, en het mij als eene roekelooze zaake -voorkwam, om mij tegens 't bevel van den Vorst te verzetten. - -Ik begaf mij dan op weg in 't gezelschap van eenige boomjes, die te -gelijk met mij uit het Kweekschool gezonden, ten zelven einde naar de -Koninglijke Stad wierden gevoert. Onze Leidsman was een bejaard man uit -het getal der _Karatti_ of Bestierders, welke, door ouderdom verzwakt -geworden, en niet wel ter been zijnde, op eenen Stier reedt: want op -eenen wagen te rijden is daar de manier niet, en dat voorregt hebben -alleen de stokoude Grijsaarts, of de gene die ziek zijn, hoe zeer ook -bij ons de bewoonders dezer Planeet, om hunnen traagen en moeijelijken -gang, daar in meer te verontschuldigen zouden zijn. Het staat mij nog -zeer wel voor, dat, wanneer ik hen eens eene beschrijving onzer -rijtuigen had opgegeven, namentlijk onzer paarden, onzer viergespannen -en koetsen, waarin wij, als gepakt zijnde, door de Stad worden gevoert, -de Onderaardlingen op 't hooren van mijn verhaal grimlachten, en vooral -toen zij hoorden dat zelfs gebuuren de een den anderen mee plegen te -bezoeken, dan in eene koets of karosse zittende, en voortgetrokken -wordende door twee sterke viervoetige Dieren. Vermits deeze met reden -begaafde boomen zeer traag van gang zijn, waren wij genoodzaakt drie -dagen op deeze reize onder weg te zijn, schoon _Keba_ van de hoofdstad -naauwlijks vier uuren aflegt: want zoo ik alleen geweest was, had ik op -eenen dag die reize afgelegt. Het gaf mij een zonderling vermaak dat ik -vrij wat beter ter been was dan de Onderaardlingen; dog 't smertte mij -al met een, dat ik om die uitnemendheid mijns lichaams tot een slegte en -veragte bedieninge verbannen zoude zijn. _Ik wenschte wel_, zeide ik, -_dat ik dat zelve gebrek aan mijne voeten had, 't geen de -Onderaardlingen hebben: nadien ik alleen daar door zoude bevrijd zijn -van de slaafagtige en geringe bedieninge, daar men mij nu toe geschikt -heeft_; 't welk onze Leidsman hoorende, mij toebeet: _ten ware de Natuur -met deeze uitnemendheid des lichaams eenigermate hadt willen goedmaken -'t gebrek in uwe ziele, wij alle zouden u daar voor houden, dat gij -onnuttelijk de aarde vervulde: want om de vlugheid uwes verstands ziet -gij alleen de schil der noot en niet het pit en kern: en vermits gij -slegts twee takken hebt, zijt gij in allerlei slag van handwerk verre -beneden de Onderaardlingen_. Wanneer ik dit alles hoorde, dankte ik God -over de gezwindheid mijner voeten, ziende dat ik, zonder die -bekwaamheid, naauwlijks onder de redelijke Schepzelen zoude mogen -gestelt worden. - -Op reis zijnde zag ik, niet zonder verwonderinge, dat de inwoonders -zoodanig oplettend omtrent hun werk zijn, dat niemant ophoudt met -arbeiden op het zien der voorbijgangers, of zig verwaardigt zijn gezigt -daar naar te slaan, alschoon daar omtrent iets ongewoons te zien mogt -wezen. Dog de dag ten einde, en 't werk gedaan zijnde, geven zij zig -over aan spelen en allerhande uitspanningen, met oogluikinge van de -hooge Regeering, welke die uitspanningen aanmerkende als zoo veele -steunzels voor lichaam en geest, oordeelt, dat de Schepzelen daar door -niet minder dan door spijs en drank gevoed worden. Om deeze en andere -redenen heb ik deeze reis met groot genoegen afgelegt. De gedaante der -Landstreek is, geheel en al aangenaam, verbeeld in een ronden -schouwburg, en wel in zoodanig eenen als de Natuur alleen kan te -voorschijn brengen. Overal daar de Natuur wat schaars was geweest, was -de konst der inwoonders toegeschoten, om 't gebrek te vervullen, en -dezelve waren, door de belooningen van de Magistraat daarop gestelt, -geslepen op het boeren-werk, en op de Landbouwerij; dog al wie aan zijn -Land de hand niet hieldt, wierd van zijn burgerregt verstooten, en in -eene boete verwezen. Wij trokken verscheide aanzienelijke Gehugten door, -welke, vermits ze zoo kort op malkanderen komen, het gezigt van eene -doorgaans bebouwde en aaneengevoegde Stad opgeven, en wijd en zijds een -onafgebroken gezigt uitleveren. Maar wij wierden egter eenigermate -gekweld van een soort van Bosch-aapen, die hier en daar op de wegen -warende, mij, welken zij om de gelijkheid van gedaante geloofden van hun -gedagt te zijn, niet weinig met gestadige aanvallen plaagden. Dit maakte -dat ik mijnen toorn en verontwaardiging niet konde bedwingen, vooral -toen ik bespeurde, dat deeze vertooning aan de boomen stoffe verschafte -tot lachen: want men moet weten dat ik ten Hove gevoerd wierd, op bevel -van den Vorst, met het zelve gewaad, waar mede ik op die Planeet was -overgebragt, te weten: houdende mijnen haak in de regterhand, op dat hij -daar uit zoude zien, hoedanig de opschik onzer waereld was, en in -hoedanige toerustinge ik aldaar eerst was aangeland. En die haak kwam -mij toen zeer wel te stade, als waar mede ik de Aapen, die met geheele -troepen op mij afkwamen, van mij trachtte af te weeren, schoon te -vergeefsch: want in de plaats der gevlugtte, kwamen steeds meer andere -toeschieten, zoo dat ik ieder oogenblik eenen tred moest houden, als of -ik op den vijand los ging. - - - - -VIERDE HOOFDSTUK. - -_Van het Paleis des Vorsts van Potu._ - - -Nu kwamen wij aan de koninglijke Stad _Potu_ Deeze is eene pragtige en -aanzienlijke Stad. De gebouwen zijn aldaar breeder en grooter dan te -_Keba_, en de straaten ruimer en gemakkelijker. De allereerste markt -daar wij bij kwamen, was opgepropt met een groot getal van kooplieden, -en rondom bezet met winkels van konstenaars en handwerkslieden. Op 't -midden der markt zag ik met verwondering eenen misdadiger staan met een -strop om den hals, omringt van een grooten kring der deftigste boomen, -dat een soort van raadsvergadering uitleverde. Toen ik vraagde, wat 'er -te doen was, en om welke misdaad hij verdient hadt opgehangen te worden, -daar 'er in dat land geen misdaad met den dood gestraft werdt; kreeg ik -ten antwoord, dat de misdadige was een uitvinder (project-maker) die -aangeraden hadt, eene oude gewoonte af te schaffen; en dat de omstanders -Regtsgeleerden en Raadsheeren waren, die de nieuwe uitvinding naar -gewoonte zouden onderzoeken, invoegen dat, zoo dezelve wel in orde -gebragt, en voor het Gemeenebest heilzaam bevonden wierdt, de misdadige -niet alleen ontslagen, maar zelfs beloond stont te worden; dog bij -aldien ze schadelijk voor den Staat, of de uitvinder, in 't afschaffen -van die wet zijn eigen voordeel te hebben bedoelt, bevonden wierdt, hij -alsdan den hals, als een verstoorder der gemeene rust, door den strop -stont te worden gebroken. Zijnde dit de reden, waarom 'er weinige -gevonden worden, die dat gevaar willen ondergaan, of 't afschaffen eener -wet durven aanraaden, ten ware de zaak zoo billijk en baarblijkelijk -was, dat men aan eenen goeden uitslag niet konde twijfelen. Zoo zeer -zijn de Onderaardlingen van bevattinge, dat de oude wetten blijven, en -de instellingen der voorouderen moeten onderhouden worden; want zij -gelooven, dat de Staat geschud wordt, wanneer de wetten op iemants -goeddunken verandert, of afgeschaft worden. Ten zeide ik in mij zelv': -O! wat zoude 't hier slegt staan met de uitvinders bij ons, die, onder -schijn van algemeen nut, dagelijks nieuwe wetten smeden, dienstig, niet -voor het Gemeenebest, maar wel voor bijzondere eigenbaat! - -Wij wierden eindelijk gebragt in een zeer groot huis, de gewoonlijke -intrek der gene die uit alle de kweek-schoolen des gantschen Vorstendoms -worden verzonden. Uit dat zelve huis worden ze gebragt om voor den Vorst -gesteld te worden. Onze Leidsman of de _Katatti_ beval ons, dat wij ons -gereed zouden houden, terwijl hij heen ging om den Vorst van onze -aankomst te verwittigen. Zoo dra was hij niet uitgegaan, wanneer wij een -zeer groot geroep als dat van eene zegepraal hoorden; en 't leedt niet -lang, of het geschal der trompetten en 't geraas der trommels klonk -allerwegen. Door dit gerugt genoopt, en voor de deur gegaan zijnde, -zagen wij eenen boom aankomen, verzeld van eenen heerlijken stoet, en -met een bloemkransje om het hoofd, en straks wierden wij gewaar, dat het -die zelve burger was, dien wij op de markt hadden zien staan met den -drop om den hals. De reden der zegepraal was 't goedkeuren der wet, -welke hij, met gevaar zijns levens, hadt aangeraden. Dog wat redenen -hij tot afschaffing der oude wet mag hebben bijgebragt, kon ik niet -vernemen, en heb 'er nooit konnen agter komen, door de diepe -stilzwijgendheid der inwoonderen, waar door het geschiedt dat de -allergeringste zaak, het Gemeenebest belangende, of in den Raad -verhandelt wordende, nooit het gemeen ter ooren komt; geheel anders dan -bij ons pleeg te geschieden, alwaar de Raads besluiten en Resolutien van -Staat daags daarna, op de gemeene wegen en in de gaarkeukens, verhandelt -en bedilt worden. Na een uur vertoevens kwam de _Karatti_ wederom, en -beval ons alle hem te volgen. Wij volgden onzen Leidsman op zijn bevel. -Onder weg ontmoetten wij overal hoorntjes, die van allerlei raare en -gedenkwaardige zaaken, gedrukte boekjes te koop veilden. In die -rommelzoô van boekjes ontdekte ik een werkje welks tytel was: _Van het -nieuw en ongewoon hemelsteeken, of vliegenden Draak, die in 't voorleden -jaar zig vertoont heeft_. Ik zag mij zelv', zoodanig ik was, toen ik met -mijnen haak en den slenter van het touw rondom de Planeet wierdt -gewentelt, in koper gesneden. Op dat gezigt kon ik mij naauwlijks -bedwingen van lachen, en zei stilletjes in mij zelv': - - _O! welk een vreemd gezigt! een tronie zoo verwildert,_ - _Is waardig door Apell' te worden uitgeschildert!_ - -Hebbende niet te min het boekje gekogt voor drie _Kilac_, makende -omtrent twee schellingen van ons geld uit, bedwong ik mijn lachen: -vervolgende stillekens mijnen weg naar 't Paleis, een gebouw dat -aanzienlijker is om deszelfs konst en nettigheid, dan door deszelfs -kostelijkheid. - - _Geen voorhof pronkte alhier van koninglijke pragt,_ - _Nog glinsterend' marmer, daar de schilderkunst in wragt_ - _Verscheidenheid van kleur en verw'...?_ - -Ik zag 'er maar weinige hovelingen of deurwaarders, want de -spaarzaamheid der Vorsten hadt allen overvloed afgesneden. Ook heeft men -hier niet noodig zoo veele dienaars, als 'er wel aan de Hoven bij ons -vereischt worden, want zoo veele takken als deeze boomen hadden, waren -zoo veele handen: zoo dat de handwerken en huislijke bezigheden drie- of -vier-maalen rasser alhier verrigt worden. - -Het was juist op de maaltijd, toen wij 's Vorsten Paleis intraden; en -vermits zijne Doorlugtigheid, alvorens dezelve aan tafel ging, met mij -afzonderlijk wilde spreken, wierd ik alleen in de eetzaal binnen -gelaten. Dees Vorst bezat eene wonderlijke goedertierenheid en te gelijk -deftigheid. Zoo groot was zijne standvastigheid, dat de deftigheid van -zijn gelaat en wezen door geene de minste gestoordheid kon verdonkert -worden. Op 't gezigt van den Vorst viel ik terstond op mijne knieën. Dog -bij die aanbidding stonden de omstanders als verdomt; en wanneer ik de -reden van mijn vallen op de knieën den Vorst te kennen gegeven had, -beval hij mij op te staan: zeggende dat zoodanig eene eerbewijzing -niemand dan de Godheid toekwam: voegende vervolgens daarbij, dat men -aldaar alleenlijk door gehoorzaamheid, arbeid en vlijt, 's Vorsten gunst -konde gewinnen. Na dat ik opgestaan was, wierden mij verscheidene -vragen gedaan. En wel voor eerst - - _Door welken weg ik daar te lande was gekomen?_ - _Om welke reden ik die reis had ondernomen?_ - _In welken oord ik 't licht eerst zag: hoe 'k wierd geheeten?_ - _Waarop ik antwoord gaf: zoo gij mijn' naam wilt weten._ - _Die heeft niet veel om 't lijf, KLAAS KLIM word' ik genoemd,_ - _En Berg' in Noorwege is (onnoodig hier geroemt)_ - _Mijn Vaderland: 'k ben in een grooter Waerelddeel_ - _Geboren, dan Gij Vorst, O! dat scheelt al te veel!_ - _Mijn' reis aangaande, daar valt vrij wat van te zeggen:_ - _Ik liet daar toe geen schip, dat bruist door zee, aanleggen:_ - _Ook reisde ik niet te land, maar door het starrendak_ - _Nam 'k herwaards mijnen koers, en kwam 'er met gemak._ - -Vervolgens ondervraagde hij mij over de dingen die mij op mijne reize -bejegent waren, en te gelijk over de wetten en de zeeden onzer waereld. - -Toen ging ik op eene zielroerende wijze ontvouwen de deugden der -menschen, derzelver aart en inborst, de wijze van leven in de Steden, en -andere zaken, waarop het menschdom meerendeels zijnen roem pleeg te -dragen. Dog hij nam mijn verhaal geheel koeltjes op, en op verscheide -zaken, welke mijns oordeels grootelijks in hem verwondering hadden -moeten verwekken, begon hij te geeuwen. Toen zeide ik in mij zelv': _wat -zijn ook de smaaken en verkiezingen der menschen verscheiden! daar wij -de meeste aandoeninge van hebben, daar trekken deeze de neus van op_. -Dog 't geen ik in den Vorst 't ergst van allen in de ooren hoorde -klinken, was, 't geen ik hem verhaalde van de manier van procedeeren, -van de welsprekendheid onzer Advocaten, en van de vaardigheid onzer -Regters in 't vonnis uit te spreeken. Ik trachtte hem dat wat nader te -ontvouwen; dog hij mij in de reden vallende, wendde het over een' -anderen boeg, en begon eindelijk te vernemen naar onzen Godsdienst en de -plegtigheden daar omtrent. Daar op leide ik hem kortelijk uit alle de -Artikelen van 't Geloof, op welker meldinge hij eenigermate rimpels uit -zijn voorhoofd trok: betuigende, dat hij gaerne elk van die zoude -onderteekenen: zig alleenlijk verwonderende dat een Volk van zoo weinig -oordeel, zulke gezonde gevoelers hadt van God en Godsdienst. Maar -straks, toen hij hoorde, dat de Christenen in ontelbaare Secten verdeeld -waren, en om die oneenigheid onderling het harnas aanschooten, zeide -hij: "Bij ons zijn 'er ook verscheide gevoelens over de zaken die den -Godsdienst betreffen; dog de een vervolgt daarom den anderen niet: -aangezien alle vervolgingen over zaken, rakende alleen de leere of -dwaalingen, en spruitende alleenlijk voort uit de verscheide -bevattingen, niet dan uit hoogmoed voortkomen, vermits de een dwaaslijk -meent dat hij meer doorzigt bezit dan de ander; welke hoogmoed aan God, -die ons de verdraagzaamheid en nederigheid beveelt, niet welbehaaglijk -kan wezen. Een iegelijk", zeide hij, "die ter goeder trouw en in -opregtigheid des harten van een aangenomen gevoelen in 't stuk der leere -is afwijkende, laten wij zijn oordeel vrij, zoo hij maar in de practijk, -die eigenlijk den dienst Gods betreft, toestemt: en hierin volgen wij de -voetstappen onzer voorzaten na, die 't voor eene onmenschlijkheid -hielden, het verstand der stervelingen de boeijen aan te doen, en over -de conscientien te heerschen. Deezen regel bevelen wij ook in 't -burgerlijke zeer zorgvuldig te volgen: invoegen dat zoo de gevoelens der -onderdaanen, rakende de form onzer lichaamen, de manier van leven, de -huishouding, en wat diergelijken meer is, verscheiden zijn, en egter -dezelve mij voor wettigen Vorst, welken zij gehoorzaamheid schuldig -zijn, erkennen; ik ze alle mee malkanderen voor goede onderdaanen -houde." - -Hier op antwoordde ik: _Allerdoorlugtigste Vorst, dat wordt bij ons voor -Syncretismus[1] uitgekreten en ten uitersten van onze Godgeleerden -veroordeelt_. Meer liet hij mij niet toe te spreeken, maar ging -gramstoorig weg: bevelende mij te blijven tot dat hij zijn middagmaal -gehouden hadt. - -Aan de tafel zat de Vorst met zijne doorlugtige Gemalin, als mede de -Prins zijn Zoon met den Groot-cancelier of _Kadoki_. Die zelve _Kadoki_ -was om zijne beleeftheid en bekende voorzigtigheid zeer onder de -_Potuanen_ gezien. Geduurende twintig jaaren agter een, hadt hij nooit -zijn gevoelen in den Raad gezegt, of 't was van alle anderen toegestemd -geworden: ook hadt hij niets in den Staat vastgestelt, 't geen niet -onwrikbaar was staande gebleven; en zijne woorden waren als zoo veele -zetregels. Dog hij was te gelijk van zulk eene langzaame bevattinge, dat -hij, om het allergeringste Placcaat op te stellen, den tijd van veertien -dagen pleeg noodig te hebben: invoegen dat zoo hij op onzen Aardbol was -overgebragt geweest, alwaar alle vertoef met den naam van luiheid en -traagheid gedoopt wordt, hij daar zoude doorgaan voor een man van weinig -bekwaamheid om zaken van gewigt waar te nemen. Maar om dat hij al 't -gene hij bevattede in den grond verstont, en niets besloot, dan na een -voorgaand en ernstig onderzoek, kon hij gezegt worden meer te hebben -uitgevoert, dan tien zulke die de zaken ras en schielijk ten uitvoer -brengen, en door de bank schrandere verstanden genoemt worden; wier -verrigtingen menigmaal verbetert en verandert worden, ja niet zelden -eene netter beschaavinge moeten ondergaan: zoo, dat bij 't uitgaan -hunner bedieninge bevonden wordt, dat zij niets onbezogt gelaten, maar -ook teffens niets voltooit hebben; dierhalven onder de zinspreuken aan -dat Hof deeze zeer aanmerklijk is, te weten: dat de gene die met al te -groote vlugheid hun ampt bedienen, vergeleken kunnen worden bij de -ledige straatslijpers, welke nu eens voortgaande, dan weder te rug -tredende, op denzelven weg blijven hangen, en schoon gestadig in -beweging zijnde, egter niets vorderen. - -Na dat het geheele Doorlugtige Huis was gaan aanzitten, tradt 'er eene -dienstmaagd binnen die agt takken hadt, en met dezelve even zoo veele -schotelen en assietten droeg; invoegen dat in eenen oogenblik de -geheele tafel van geregten voorzien was. Aanstonts wierdt zij gevolgt -van eenen anderen boom, dragende agt flessen, gevult met most van -allerlei soorten van wijn, of andere vogten. Dees boom hadt negen -takken, om welke redenen hij zeer bekwaam geoordeelt wierdt tot allerlei -huiswerk. Dus wierdt alleen van twee bedienden zeer gevoeglijk verrigt -al 't gunt aan de Aardsche Hoven kwalijk van eenen geheelen troep van -dienaars wordt te wege gebragt. Met dezelve vaardigheid daar zij mede -opgebragt waren, wierden de geregten ook wederom afgenomen. Het -middagmaal was sober, doch teffens zinnelijk. Onder alle de opgedischte -geregten hadt de Vorst slegts van een, 't geen 't meest naar zijnen mond -was, gegeten; geheel anders dan onze Grooten, die 't daar voor houden, -dat 'er niet wel opgeschaft is, tenzij de afgedragen geregten door -grootere en betere worden vervangen. Over de maaltijd hadden ze -verscheide discourssen over de deugden en ondeugden, als mede over zaken -van Staat; zoo, dat het vermaak als met de letter oeffeningen gesaust -wierdt. Ook maakten ze geduurig gewag van mij, welken zij geloofden om -de vlugheid mijns begrips nooit goed timmerhout te zullen wezen. - - _Na dat de honger door het eeten was verdreven,_ - _Wierdt tot het wegdoen van de tafel last gegeven._ - -En toen was het, dat men mij belastte mijn _Testimonie_ voor den dag te -haalen. De Vorst dat gelezen hebbende, sloeg zijne oogen op mijne -voeten: zeggende, dat de _Karatti_ regt hadden geoordeelt, en dat het -ook zoo moest geschieden. Door dat antwoord als door eenen donderslag -opgewekt, eischte ik niet zonder overvloedige traanen te storten, -herzieninge van 't gewijsde, vermits ik, mijne bekwaamheden en gaven des -geests een weinig nader onderzogt zijnde, eenige verzagtinge in mijn -vonnis verhoopte. De Vorst, gelijk hij een goedertieren en regtvaardig -Heer was, over dit moeilijk en ongewoon verzoek niet gram wordende, lei -den tegenwoordig zijnde _Karatti_ op, mijne zaake op nieuw en -naauwkeuriger te onderzoeken. Geduurende die beproevinge hieldt hij zig -wat aan eenen kant, om ook de overige _Testimonia_ te leezen. De Vorst -weggegaan zijnde, stelden de _Karatti_ nieuwe vragen vóór om die te -beantwoorden. Ik antwoordde daarop met mijne gewoonlijke schielijkheid: -waar over hij, zig verwonderende, zeide: _Gij begrijpt de zaake wel zeer -gaauw; maar gij treedt geenszins tot in het binnenste derzelve; want Uwe -antwoorden geven klaarlijk te kennen, dat het geschilstuk veel eer -vaardig bevat, dan wel en grondig begreepen is_. Na dat hij de proef -genomen hadt, tradt hij in de eetzaal van den Vorst, en keerde straks -wederom met een vonnis van deezen inhoud: Dat ik zeer kwalijk en -onvoorzigtiglijk had gedaan, met het oordeel der _Karatti_ in twijfel te -trekken, en dat ik deswegen waardig was te draagen de straffe, bij 't -derde kleine Artikel van 't vierde grooter Artikel der wet, tegen de -roekelooze Betigters vastgestelt; (door grootere en kleindere Artikels, -anders gezegt _Skibal_ en _Kibal_ verstaan zij Boeken en Hoofdstukken) -en dat ik vervolgens verdient had, dat mij op beide mijne takken of -armen een ader geopent wierdt, volgens het oude gebruik; en in het -openbaare rasphuis vastgezet te worden. De woorden der wet in het 3. -Hoofdstuk van het IV. Boek van de valsche Betigting zijn deeze: _Spik. -Anri. Flak. Skak. Mak. Tabu. Mihalatti. Silak_. Dog dat, schoon de zin -klaar en duidelijk was, en dat de straffe, bij de wet vastgesteld, geen -uitzondering konde lijden; egter zijne Doorlugtigheid besloten hadt, dat -deeze zwaare overtreding, zoo uit hoofde dat de misslag was begaan uit -eene al te groote vlugheid van geest, als uit onkunde der wet, mij te -vergeven was, aangezien de misdaad, begaan door eenen vreemdeling en -uitlande, zonder de wet geweld aan te doen, eenigzins konde worden -kwijtgescholden. Einde dat hij, om daar mede te meer gunst en -genegenheid 't mijwaarts te betoonen, mij hadt beschonken met eene -plaatse onder de gewoonlijke Hof-postloopers, met welke gunst ik -genoegen behoorde te nemen. - -Dat vonnis uitgesproken zijnde, wierdt de _Kina_ of Secretaris ontboden, -die mij met de overige onlangs aangekomen Candidaten zoude stellen op de -lijst der gene die gevordert stonden te worden. Die Secretaris was een -man schoon van gedaante, hebbende elf armen, waarom hij ook elf brieven -te gelijk met hetzelve gemak, waarmede wij 'er eenen schrijven, konde -ontwerpen; dog hij was van een middelmatig verstand, om welke reden hij -ook niet hooger gevordert, maar in die bediening, welke hij bijna dertig -jaren bekleed hadt, oud en grijs stont te worden. Dees was de man, met -welken ik naderhand zeer gemeenzaam omging, en welken ik het meest had -te ontzien, vermits hij de eerste ontwerpen der Placcaaten of Brieven -opstelde, welke ik als Postlooper door de Provinciën stond om te -brengen. Menigmaalen stond ik versteld, over de handigheid waarmede hij -zijne bedieninge waarnam, vermits hij niet zelden elf voorschriften op -eenen en denzelven tijd schreef, en op dezelve te gelijk ook zoo veele -zegels drukte. Hier van daan is het, dat onder de voordeeligste zaaken -in de familien gerekent worden, de kinderen die gebooren worden mee -veele takken; en dat de kraamvrouwen, na dat zij gelukkig verlost zijn, -aan haare buuren plegen bekend te maken, met hoe veele takken de -kinderen ter waereld zijn gekomen. Men zeide aldaar dat de Vader van -onzen Secretaris twaalf takken gehad hadt; en zijn geheele geslagt is -boven alle andere vermaard door de meerderheid van takken. Na dat ik, -onder de gewoonlijke Postloopers des Vorsts aangenomen was, ging ik naar -bed. Dog hoe vermoeid ik ook wezen mogt, moest ik egter, niet konnende -rusten, het meerendeel van den nagt, alle moeite doen tot slaapen: want -geduuriglijk kwam mij in de gedagten die verachte bediening, waar toe ik -verwezen was, en 't scheen mij gantsch onbetamelijk en schandelijk te -zijn, dat een Proponent en Baccalaureus in de grooter Waereld, voor een -slegt en veracht Postlooper zoude speelen in de onderaardsche. Met deeze -droevige gedagten bragt ik een goed deel van den nagt zonder slaapen -door; en in deezen drift las en herlas ik mijn Academisch _Testimonie_ -geen ik had mede genomen, (want ik heb reeds boven gezegt, dat nagt en -dag hier weinig verschillen.) Eindelijk afgemat zijnde door deeze -muizennesten en kommer, bekroop mij een diepe slaap. Terwijl ik lag te -rusten, waarden mij verscheide droomen in den geest. Mij dagt, dat ik -in mijn Vaderland wedergekeert zijnde, aan mijne Landslieden al wat mij -op de Onderaardsche reize ontmoet was, tot het allergeringste toe, -verhaalde: straks daarop mij de lugt-schipvaart verbeeldende, dagt mij, -dat ik met den wreeden Griffioen te doen had, die mij zoo veel spel -maakte, dat, terwijl ik mij tegen hem verweerde, alle slaap van mijne -oogen week. Maar wakker wordende, zag ik, niet zonder schrik, eenen Aap -van eene ongemeene grootte, die door de deur mijner slaapkamer, welke -door onagtzaamheid niet wel gesloten was, ingekomen, en in mijn -slaapvertrek gesloopen was, voor mij staan. Dat onverwagt verschijnzel -joeg mij zodanigen schrik op 't lijf, dat ik met een groot geroep, waar -van de kamer weergalmde, om hulp schreeuwde. Eenige boomen, die op de -kamers naast aan mijn vertrek sliepen, op dit geroep wakker geworden -zijnde, traden binnen, schooten mij, die reeds met den Aap aan 't -worstelen was, te hulp, en stootten dat leelijk gedierte buiten de deur. -Het leedt niet lang, of het kwam mij ter ooren, dat deeze klugt aan den -Vorst veel stoffe tot lachen hadt verschaft. Dog op dat dat zelve geval -niet weer mogt voorkomen, beval hij terstont mij op de Onderaardsche -wijze te kleeden en met takken toe te takelen.--De Europische kleederen, -welke ik tot nog toe gedraagen had, en die mij waren ontnomen, waren in -'t Kabinet of de Rariteit kamer van den Vorst, om de ongewoonheid der -zaake, opgehangen, met dit opschrift: OPSCHIK VAN EEN BOVENAARDSCH -SCHEPSEL. Toen dagt ik bij mij zelv': bijaldien de Bergsche snijder _Jan -Andriesz_, die deeze kleederen 't fatsoen heeft gegeven, eens te weten -kwam dat zijn handwerk onder de Onderaardsche rariteiten bewaart wierdt, -zonder twijfel zoude hij van hoogmoed opzwellen, en na deezen naauwlijks -voor de Burgermeesters of Kapiteins van de Stad willen zwigten. - -Na dit voorval bragt ik het overige van den nagt door, zonder een oog te -konnen toedoen, tot dat de Zon opging. Toen ik opstond wierdt mij mijne -acte gebragt, waar bij mij gegeven wierdt de bedieninge van Post looper. -Van stonden aan kreeg ik oneindig werk, en was als een geduurig -beweegrad, brengende Placcaaten en Brieven over, zoo naar de groote als -kleine Steden. Op deeze mijne togten den aart deezes volks wat -naauwkeuriger onderzogt hebbende, ontdekte ik in de meeste eene -verwonderlijke heuschheid en eene zeldzaame wijsheid. Alleen de -inwoonders van _Maholki_, die alle Doornboomen zijn, kwamen mij voor -niet zeer geslepen of beschaafd te wezen: want iedere Provincie heeft -haare bijzondere boomen of inwoonders, 't geen zeer klaar blijkt in de -Boeren of Landlieden, die alle inboorlingen zijn: want in de groote -Steden, vooral in de Stad daar zig de Vorst ophoudt, was een mengelmoes -van allerhande boomen. Het gevoelen dat ik van 't verstand der -inwoonders deezes Vorstendoms opgevat had, nam toe, naar mate dat ik -gelegenheid kreeg om hunne bekwaamheden wat dieper in te zien. De wetten -en inzettingen, welke ik het meeste veroordeelt had, begon ik hooglijk -te prijzen om derzelver billijkheid en regtvaardigheid: zoo was de -verachting in verwonderinge verkeert! 't Zoude mij niet moeilijk -vallen, een geheele lijst op te geven van zaaken en gewoonten, die mij, -wanneer ik ze terloops beschouwde, dwaas, maar als ik ze nader inzag, -verstandig en voorzigtig voorkwamen. Uit een oneindig getal van -voorbeelden zal ik alleenlijk dit bijbrengen, 't welk den aart deezes -volks zeer duidelijk uitdrukt. Toen eens een Student in de Litterature -stont naar het Rectorschap van zekere School, wierdt zijn verzoek -ondersteunt met deeze aanprijzing, te weten: de Burgerij der Stad -_Nahami_ getuigde, dat hij, geduurende den tijd van vier jaaren, met een -dertele en ontrouwe vrouw gerust en stil hadt geleeft, en een gewillige -hoorndrager was. Deeze Attestatie was bijna met deeze of diergelijke -woorden opgesteld: - -"Nademaal de zeer geleerde en eerwaardige Heer _Jocthan Hu_ van zijne -Gebuuren verzogt heeft eene Attestatie, nopende zijn leven en gedrag, -zoo verklaaren wij burgers, wonende in de wijk of in den oort der Stad -_Posko_, dat dezelve geheele vier jaaren agter een mee zijne huisvrouwe, -die eene ligtekooi is, zonder eenig huiskrakeel, in den egt geleeft -heeft: dat hij zijne hoornen geduldig heeft gedragen en met zodanige -gematigdheid die ziels-smerte geleden heeft, dat wij hem oordeelen te -zullen wezen een waardig Rector der openstaande School, zoo anderszins -zijne studien met zijn gedrag overeenkomstig zijn." - -"Gegeven op den tienden dag der Palmboommaand, in het jaar drie duizend, -na den grooten Zundvloed." - -Bij deeze aanprijzing was gevoegd eene verklaaring; van de _Karatti_ van -het Kweekschool, aangaande deszelfs studien en geleerdheid, 't geen meer -scheen ter zake te zullen doen: want wat aanbelangde de verdiensten van -dien gehoornden Schoolvos boven die andere leeraars, daarvan kon ik niet -wel begrip vormen. Maar van die klugtige Attestatie was dit de regte -zin: Onder de deugden welke eenen leeraar 't meest aangenaam maken, is -de gematigdheid: want, tenzij zulk een Jobs lijdzaamheid bezitte, zal -hij met den gantschen opschik zijner geleerdheid weinig bekwaamheid -hebben om 't Schoolmeesters ampt waar te nemen, 't geen zonder -strengheid en oploopenheid moet worden bedient, op dat, door zijne -ontijdige tugtigingen, de gemoederen der jeugd niet verbitterd worden. -Nu gelijk 'er kwalijk een voorbeeld van grooter gematigdheid kan worden -gegeven dan van die, waar mede de aanstaande Rector zoo een aanmerklijk -huis-kruis verdragen hadt, zoo trokken ook des Verzoekers gebuuren niet -lang in twijfel, dat zij op deeze drangreden moesten aandringen, om daar -mede aan te toonen, wat men van eenen Schoolmeester, die boven andere -met deeze deugd pronkte, te wagten hadt. Men zegt dat de Vorst over die -ongewoone aanprijzing boven mate in lachen uitbarstte; dog wijl hij -dezelve niet geheel en al ongerijmd bevondt, begiftigde hij den -Verzoeker met het openstaande Rectorschap: en het is zeker dat dezelve -dat ampt met zoo veel snedigheid heeft bedient, en de leerlingen door -verdraagzaamheid en goedertierenheid zoo zeer aan zig heeft verbonden, -dat zij hem eerder voor eenen Vader, dan voor eenen Schoolmeester -hielden, en zoodanige liefde voor de letter-oeffeningen, onder zulk -eenen zagtzinnigen en gematigden bestierder, kreegen, dat 'er -tegenwoordig weinige Schoolen in 't geheele Vorstendom zijn, waar uit -zulke vermaarde, geleerde, en wel opgevoedde boomen jaarlijks te -voorschijn komen. - -Vermits ik nu, geduurende den tijd van vier jaaren dat ik het ampt van -Post looper bediende, gelegenheid had, zoo om den aart deezes lands, als -om den inborst, zeden, staatkunde, Godsdienst, wetten en -letteroeffeningen deezes volks na te speuren; hoop ik de Leezers niet -onaangenaam te zullen wezen, als ik al het geen wijd en zijd in dit werk -gevonden wordt, hier als in eenen bondel betrekke. - - -[1] Mengelmoes van gevoelens. - - - - -VIJFDE HOOFDSTUK. - -_Van den aart des Landschaps Potu; en van den inborst der Natie._ - - -De Landpaalen des Vorstendoms _Potu_ strekken zig niet wijd uit, en -beslaan slegts een tamelijken landstreek van dien Aardbol. De gantsche -Bol Nazar behelst in zijnen omtrek naauwlijks twee honderd Duitsche -mijlen. Elk reiziger kan dien gemakkelijk zonder Leidsman omreizen: want -overal wordt eenerlei taal gesproken, hoe zeer ook die van _Potu_ door -wetten en gewoonten van de overige Vorstendommen en Staaten grootlijks -verschillen. En even gelijk in onze Waereld de Europeers boven andere -Natiën uitsteeken, zoo zijn ook die van _Potu_ in bekwaamheid en -schranderheid verre boven de andere bewoonders deezes Aardbols te -achten. De wegen worden doorgaans met steenen, die de mijlen te kennen -geven, afgeteekent; en hebben of uitstekende handen of andere teekenen -die naar elke Stad of wijk het pad aanwijzen. Het geheele Vorstendom -door, vindt men veele schoone Steden en Gehugten. Voorzeker is dit -verwonderlijk en merkwaardig, dat alle bewoonders dezes Aardbols -eenerlei spraak hebben, schoon elke Natie in staat, zeden, wetten en -gaven des geests zoodanig verschilt, dat dees Aardbol eene zeer klaare -afbeeldinge verschaft van de verscheidenheden waarin zig de Natuur, -verlustigt: en ten dien opzigte kan zij gezegt worden de reizigers niet -zoo zeer aandoeninge te geven, als wel te verbaazen, en ze als bijna te -brengen in eene verrukkinge van zinnen. - -De landerijen worden afgescheiden door wateren, zoo door groote als door -kleine, waar door schepen varen, die met riemen als door tooverkonst -worden voortgedreven: want dezelve worden niet als bij ons met handen -voortgeroeit; maar door konst werktuigen, even als door zulke werktuigen -die door zig zelv' bewegen, aangezet. Den aart en het maakzel deezer -kunstwerktuigen kan ik niet bepaalen, omdat ik mij niet grondig verstaan -op de Wiskonst: voeg hier bij, dat deeze boomen zoo vernuftelijk alles -uitvinden, dat niemant, ten ware hij nog meer oogen hadt dan Argus zelf, -en met een bijna Godlijk doorzigt begaafd was, ontdekken kan hoedanig -het gemaakt en in een gezet is. Die Aardbol wordt even als de onze op -driederlei wijzen bewogen, invoegen dat de tijden hier niet anders dan -bij ons worden, onderscheiden in. Dag en Nagt, Zomer en Herfst, Winter -en Lente, en dat de oorden, gelegen aan de Poolen of Aspunten, kouder -zijn dan de andere. Maar aangaande het licht is 'er weinig onderscheid -tusschen dag en nagt, om redenen boven gemeld. Ook kan in eenige -opzigten de nagt aldaar gezegt worden aangenamer te zijn dan de dag; -want men kan niets heerlijker bedenken dan het licht dat van de Zon -komende op deeze Planeet afstuit, en op het halfrond of 't verdikte -Firmament te rug gekaatst wordende, als tot een soort van eene -overgroote nabij staande Maan, wijd en zijd te samen vergaderd wordt. De -inwoonders bestaan uit boomen van verscheiden soort; te weten: uit -Eiken, Linden, Populieren, Palm-boomen, Doornboomen, enz. waar uit -zestien maanden haare naamen ontleenen, in welke het Onderaardsche Jaar -omschreven wordt; want op elke zestiende maand, komt de Planeet _Nazar_ -weer op haar eerste loopspunt; dog egter niet op eenen vasten dag, om -derzelver ongelijke beweginge, vermits zij, even als onze Maan, door -veelerlei afwijkingen de Verstanden der lugtbewoonders genoeg te doen -geeft. De Jaarrekeningen zijn 'er zeer verscheiden, en nemen haar begin -van de meest gedenkwaardigste zaaken: voornamentlijk van eene groote -Staartsterre, die men gelooft over drie duizend jaaren eenen algemeenen -Zundvloed te hebben veroorzaakt, waarin het gantsche geslagt der boomen, -met al wat leven hadt en bezield was, versmoort is geworden, uitgezonden -alleen eenige weinigen, die op de heuvelen en toppen der bergen den -algemeenen Zundvloed zijn ontvloden; en waar uit de tegenwoordige -inwoonders afkomstig zijn. De grond, die zeer vrugtbaar is in vrugten, -kruiden en peulgewassen, brengt bijna dezelve vrugten voort, welke in -Europa vallen; egter wast daar geen haver, ook is die daar niet noodig, -wijl die Aardbol geen Paarden uitlevert. De Zeeën en staande waters -verschaffen smakelijke Vis, en de gebouwen der Dorpen, die dan eens aan -een grenzen, dan wederom door eenigen afstand van een gescheiden zijn, -versieren de stranden en oevers door eene zeer aangename -verscheidenheid. De drank die daar gedronken wordt, wordt geperst uit -zekere kruiden, die, alle tijden van 't jaar door, groen zijn. Die -deezen drank verkoopen worden gemeenlijk genaamt _Minhalpi,_ dat is -kruiden-kookers, waar van 'er in elke Stad een bepaald getal is, en -welken alleen het vergund is kruiden te moogen kooken. Die met dit -voorregt begiftigt zijn, zijn genoodzaakt van alle andere bedieningen, -neeringen en handteeringen af te zien. Maar wel inzonderheid legt 'er -een gebod, dat niemant der gene die ampten of bedieningen hebben en -wedden van den Staat trekken, deeze neeringe zal mogen doen, en zulks om -dat ze uit hoofde van het gezag waarmede zij in den Staat bekleed zijn, -alle koopers tot zig trekken, en, om andere voordeelen welke zij -genieten, de waaren beter koop konnen geven: gelijk wij meenigmaalen in -onze Waereld zien gebeuren, daar de gene die bedieningen hebben en -jaarwedden trekken, door zoodanige middelen, binnen weinige jaren rijk -worden van het zweet en bloed der andere handwerkslieden. - -De veelheid der inwoonders wordt door de heilzaame wet, die op de -voortteelinge der kinderen gemaakt is, wonderlijk bevordert. Want naar -het getal der kinderen worden de bedieningen of vrijheden vermeerdert of -vermindert, en die vader is van zes kinderen, wordt zoo wel van de -gewoonlijke als van de ongewoonlijke schattingen ontheven. Hier van daan -is 't, dat de voortteeling en het getal der kinderen daar niet minder -heilzaam wordt gerekent, dan dezelve in onze Waereld, alwaar op de -hoofden der kinderen eene belastinge gesteld pleeg te worden, moeilijk -valt en schadelijk is. In dat land bedient niemant ooit twee ampten te -gelijk, vermits men aldaar vaststelt, dat de minste bezigheid een geheel -man vereischt. Om deeze reden (het zij met oorlof van de bewoonders -onzes Aardbols gezegt) worden de ampten daar getrouwer en beter bedient -dan bij ons; en zoo heiliglijk wordt 'er die wet onderhouden, dat een -Geneesheer aldaar zig niet inlaat in het onderzoek der geheele -Geneeskunde; maar zig alleenlijk met alle naarstigheid uitlegt in het -doorgronden van den aart van een eenige ziekte. Een Musicant oeffent zig -niet dan maar op een eenig instrument; geheel anders dan in onze -Waereld, alwaar door de verscheidenheid der bedieningen dieningen de -inschikkelijkheid gekrenkt, de koppigheid vermeerdert, en het waarnemen -der bedieningen versloft wordt; en waar door wij gemeenlijk nergens -zijn, om dat wij overal zijn. En gelijk een Geneesheer, die terwijl hij -de ziekten van het menschelijk lichaam tracht te geneezen, ook te gelijk -het Gemeenebest wil helpen, beide mist; even zoo is 'er van eenen -Musicant, zoo hij te gelijk voor Musicant en Raadsheer wil speelen, geen -harmonie te verwagten. Wij verwonderen ons over de gene, die niet -schroomen om verscheide ampten te gelijk te bedienen, die zig zelf in -zaken van 't uiterste gewigt indringen, en meenen dat zij tot allerlei -bedieningen bekwaam zijn; maar het is enkel roekeloosheid en zijne -eigene kragten niet te kennen, daar wij ons dwaaslijk over verwonderen, -aangezien dat, zoo zij de zwaarwigtigheid der zaaken wisten, en daarbij -hunne eigene zwakheden kenden, zij het aangeboden bewind uit eige -beweginge afstaan zouden, en zidderen op het zelve te hooren noemen. -Niemant dan neemt hier iets aan, daar hij geen bekwaamheid toe heeft. -Het heugt mij nog, dat ik over deeze lesse den vermaarden Wijsgeer -_Rakhazi_ hebbe hooren redeneeren, en wel in deezer voegen: "Elk moet -zijne eigene bekwaamheid kennen, en een streng regter over zig zelven, -over zijne misslagen en goederen zijn, op dat niet misschien een -tooneelspeeler meer verstands en voorzigtigheids schijne te hebben dan -wij; die kiezen nooit de beste, maar wel de voor hen best passende -klugtspelen uit. Zal een klugtspeeler op een tooneel dat gene zien, wat -een wijs man in zijnen leevensloop niet zal zien?" - -De inwoonders deezes Vorstendoms zijn niet onderscheiden in Edelen en -Gemeene. Voortijds hadt dat onderscheid van rang plaats; dog toen de -Vorsten bespeurden dat daar door het zaad van tweedracht verspreid -wierdt, namen zij voorzigtiglijk weg alle voorregt uit geboorte -spruitende; zoo, dat de boomen thans geschat worden enkel en alleen naar -mate dat zij deugd bezitten, en naar hunne bedieningen en bezigheden, -waar van ik elders uitvoeriger zal spreeken. 't Eenige, dat de geboorte -voorheeft, bestaat in de veelheid van takken; want naar mate dat de -vrugt die geboren wordt, die min of meer heeft, wordt dezelve ook min of -meer adelijk gerekent, aangezien de overvloed van takken den boomen -bekwaamheid verschaft tot alle handwerken. Van den inborst en zeeden des -volks heb ik boven, zoo hier en daar, al vrij wat gemeld, waarom ik, den -Lezer wijzende naar 't geen boven gezegt is, dit Hoofdstuk zal -besluiten, en overgaan tot de verhandeling van andere zaaken. - - - - -ZESDE HOOFDSTUK. - - -_Van den Godsdienst des volks van Potu._ - -Het samenstelzel des Godsdiensts van die van _Potu_, kan onder menige -Hoofddeelen worden begrepen, en behelst eene korte Geloofs-belijdenisse, -die een weinig breeder uitgestrekt is, dan onze Apostolische -Geloofs-belijdenisse. 't Is hier verboden, op straffe van bannissement -naar het Firmament, over de Heilige Boeken eenige aanmerkingen te -maaken. En overzulks zoo iemant zig verstout te disputeeren over het -Wezen en de Eigenschappen van God, over de hoedanigheden der Geesten en -Zielen, wordt hij verwezen tot de aderlatinge, en in het publyke -Stads-dolhuis gezet. Want zij houden het voor dwaasheid dingen te willen -schrijven en bepaalen, waarop ons verstand niet minder schemert, dan de -oogen van eenen nagtuil op het licht der Zonne. Alle stemmen zij over -een in het dienen en eeren van een Opperwezen, door wiens Almagt alle -dingen geschapen zijn, en door wiens Voorzienigheid dezelve worden -onderhouden. Uitgenomen deeze dienst wordt niemant, om verschillende -gevoelens, belangende de maniere en wijze des diensts, eenige -moeilijkheid aangedaan: alleenlijk worden de gene die in 't openbaar den -Godsdienst, bij de wetten vastgesteld, tegenspreeken, als verstoorders -der gemeene rust gestraft. Uit deezen hoofde wierd ik in de oeffeninge -mijnes Godsdiensts niet gedwongen, nog van iemant gestoord. Die van -_Potu_ bidden weinig, maar zeer ijverig: invoegen dat zij, zoo lang -hunne gebeden duuren, schijnen als in verrukkinge van zinnen te zijn. -Waarom dezelve, toen ik hen verhaalde dat wij onder ons huiswerk -gebeden deden; en zelfs onder ons handwerk heilige liederen zongen, ons -dat tot eene misdaad rekenden, zeggende, dat een aardsch Prins het -kwalijk zoude opneemen, zoo hem iemant iets willende verzoeken, naderde, -en te gelijk in zijne tegenwoordigheid zijne kleederen af borstelde, of -zijn hair kamde. Ook vonden zij geen meer smaak in onze heilige -liederen: want zij hielden het daar voor, dat het belachenswaardig was -met Musiektoonen smert en leedwezen uit te boezemen, vermits de toorn -Gods door tranen en zugtingen, en niet door zangwijzen, fluiten of -trompetten, gestilt wordt. Deeze en andere dingen hoorde ik niet zonder -verontwaardiginge: inzonderheid vermits mijn Vader zaliger, eertijds -Voorzanger van de kerk, verscheiden lofzangen, die nog heden ten dage -gezongen worden, op noten hadt gestelt, en ik zelf besloten had te staan -naar eene openstaande Voorzangers-plaats; maar ik trachtte mijne -gramschap te bedwingen: want onze Onderaardlingen beweeren hunne -gevoelens met zoo groote scherpzinnigheid, en leggen alles zoo -waarschijnlijk uit, dat het gantsch niet gemakkelijk valt zelfs hunne -allertastelijkste dwalingen te wederleggen. Daar zijn nog andere -dwalingen in den Godsdienst, welke zij, met dezelve snedigheid en schijn -van waarheid, staande houden: zoo, dat zij, wanneer ik aan eenige onder -hen, waar mede ik gemeenzaam omging, menigmaalen gezegt had, dat 'er -voor hen, als welke in de duisternisse wandelden, na den dood, geen -zaligheid te wagten was; mij ten antwoord gaven; dat al wie strengelijk -anderen verdoemt, zelf het meeste gevaar liep van verdoemt te worden: -want dat een ander te veroordeelen doorgaans spruit uit hoogmoed, welke -God, die niets meer dan de nederigheid gebiedt, haat, en in 't schepzel -niet verdraagen kan: dat ook eens anders gevoelen te verdoemen, en die -van ons in gevoelen verschillen, met geweld tot het onze te willen doen -overgaan, even eens is, als of men zig zelven alle wijsheid alleen wilde -toeëigenen: 't geen 't werk van dwaazen is, die zig inbeelden, alleen -wijs te zijn. Voorts wanneer ik eens een gevoelen zullende verdedigen, -mijnen tegenstreever tegemoet voerde, dat ik in mijn hart daarvan ten -vollen overtuigd was; prees hij mijne drangreden en beval mij voort te -gaan in 't licht mijner conscientie te volgen; belovende, dat hij altoos -het zelve zoude doen; aangezien dat, bijaldien een iegelijk in de -verschillen kwam op te volgen het voorschrift der conscientie, alle -twist ter nedergelegt, en alle stoffe tot disputeeren zouden worden -afgesneden. Onder andere dwalingen, die de inwoonders deezes Vorstendoms -voorstonden, waren ook deeze volgende. Zij ontkenden wel niet dat de -goede werken van God beloond en de kwaade gestraft zullen worden; dog -zij oordeelden dat de gerichtsoeffening, bestaande in het toewijzen van -belooning of straffe, eerst plaats zal hebben na dit leven. Ik bragt -hierop verscheiden voorbeelden bij der gene die om hunne misdaaden en -Godloosheden bereids in dit leven gestraft waren; dog zij bragten daar -tegen in even zoo veele tegengestelde, namentlijk: van zeer ondeugende -boomen, die te gelijk Godloos en zeer gelukkig waren geweest tot hunnen -dood toe: zoo menigmaalen zeiden zij, als wij tegen de gene die van ons -verschillen eene zaake verdedigen, vestigen wij onze redenen op het geen -wij dagelijks zien gebeuren, en letten alleenlijk op zulke voorbeelden -die ons van nuttigheid zijn, en onze stellingen gewigt bijzetten, -overslaande of voorbij gaande alle die daar tegen strijden. Ik bragt een -voorbeeld bij van mij zelv', doende zien, dat veele die mij geweld en -ongelijk hadden aangedaan, een rampzalig einde hadden gehad; dog zij -voerden mij daar op te gemoet, dat dat alles voortkwam uit eigeliefde, -terwijl ik geloofde, dat ik in de oogen Gods meer en beter was dan -andere, welke, schoonze ten onregte groot ongelijk hadden geleden, hunne -vervolgers egter hadden zien oud en grijs worden in eenen geduurigen -voorspoed tot hunnen dood toe. Wanneer ik wijders eens aanprees, dat men -God dagelijks moest bidden, antwoordden zij; dat zij wel de -noodzakelijkheid des gebeds niet ontkenden, maar dat zij wel verzekerd -waren, dat de Godsvrugt en waare Godsdienst meest bestonden in de -onderhoudinge der Wet Gods. Om dit te bewijzen, ontleenden zij dusdanig -argument van eenen Vorst of Wetgever: Een Vorst, zeiden zij, gebiedt -over tweederlei slag van onderdanen. Eenige zondigen dagelijks, en -overtreden, 't zij uit zwakheid, 't zij uit kwaadaartigheid of -halstarrigheid, zijne geboden: dog zij staan ook dagelijks in den -voorhof van zijn Paleis met Verzoek- en Smeek-schriften; biddende om -vergevinge van misdaaden, welke zij straks wederom staan te vernieuwen. -De andere daarentegen komen zelden, en nooit dan verzogt zijnde, aan 't -Hof; maar altijd t'huis blijvende, volgen zij de bevelen van den Vorst -getrouwelijk en met allen ijver op, betoonende aan hem hunne -gehoorzaamheid door eene gestadige onderhouding zijner wet. Wie kan 'er -aan twijfelen, of hij zal de laatst gemelde al zijne liefde waardig -agten, daar hij de eerste voor booze, afkeerige, en teffens lastige -onderdanen zal aanzien, zoo ten opzigte hunner overtredingen als hunner -geduurige verzoeken. - -Deeze en andere zintwistingen verschaften mij dagelijksch werk; dog -zonder vrugt: aangezien ik niemant konde overhaalen tot mijn gevoelen. -Waarom ik alle andere verschillen van Godsdienst daar latende, zal -voortgaan met hunne andere algemeene en merkwaardigste leerstukken te -verklaaren; aan 't oordeel des Lezers overlatende, of dezelve goed of -kwaad gekeurd moeten worden. - -De _Potuanen_ gelooven in eenen God, die almagtig is, die alle dingen -geschaapen heeft, en onderhoudt; en zij bewijzen deszelfs Almagt en -Eeuwigheid uit de grootheid der geschaapen dingen, en uit derzelver -overeenstemminge. En gelijk zij in de Sterre- en Natuur-kunde zeer -ervaren zijn, hebben ze zulke treffelijke gevoelens van het Wezen en de -Eigenschappen Gods, dat zij het voor dwaasheid rekenen, dingen te willen -bepaalen, die ons begrip te boven gaan.--Het jaar wordt 'er -onderscheiden door vijf Feest-dagen, waar van de eerste zeer -Godsdienstiglijk geviert wordt in donkere plaatsen, alwaar het daglicht -niet kan doorbreken; en zulks om daar mede te kennen te geven, dat de -Godheid, welke zij aanbidden, onbegrijpelijk is. In die plaatsen blijven -zij, als in den Geest opgetogen, onbeweeglijk van dat de Zon opkomt tot -dat dezelve ondergaat. Dit Feest wordt genoemt de _dag des -Onbegrijpelijken Gods_, en valt in op den eersten dag der _Eikemaand_. -De overige vier Feesten worden geviert op de vier getijden des jaars, en -zijn ingestelt ten einde God te danken voor zijne bewezene weldaden. -Weinige zijn 'er in 't gantsche Vorstendom, die op deeze plegtige -Feest-dagen niet verschijnen. Die 'er egter niet komen, en geene wettige -redenen hunner afwezigheid geven, worden voor kwaade onderdanen -gehouden, en leeven in gestadige veragtinge. De Formulieren der -openbaare gebeden zijn zoodanig ingerigt, dat ze niet op de bidders -zelve, maar alleenlijk op den Vorst en op de gemeene welvaart -betrekkelijk zijn. Hier van daan is het, dat niemant in 't openbaar voor -zig zelven bidt. Het oogmerk deezer instellinge is, om de _Potuaners_ in -te prenten, dat de welvaart der bijzondere lieden, zoo naauw verknogt is -met die van 't Gemeenebest, dat zij daar van niet kan worden -afgescheiden. Niemand wordt tot den dienst van God nog door geweld nog -door geldboete genoodzaakt: want overmits zij oordeelen, dat de -Godsvrugt voornamentlijk bestaat in liefde, en dat de ervarenheid -leert, dat de liefde eer door geweld verkoelt, dan ontsteken wordt; -gelooven zij 't niet alleen onnut, maar ook schadelijk te zijn, de -traage door dwang tot Godsvrugt aan te zetten. Deeze stellinge bewijzen -zij met dit voorbeeld: Bij aldien een man, zeggen ze, eene wederzijdsche -liefde van zijne egtgenoote begeerende, derzelver laauwheid of -verkoelinge met stokken- en vuistslagen daar tracht uit te drijven; is -het 'er zoo verre van daan, dat de liefde door die middelen zoude worden -ontsteken, dat de verkoeling veel eer toeneemt, en eindelijk op haat en -afkeer uitkomt. - -Dit zijn de voornaamste Hoofstukken der Godgeleerdheid in _Potu_ welke -aan eenigen niet anders zal voorkomen, dan als een bloote natuurlijke -Godsdienst, zoo als die ook mij zelv' in den beginne voorkwam. Maar de -_Potuaners_ beweeren, dat hen alles door Goddelijke ingevingen -geopenbaart, en daar benevens een boek, behelzende hun Geloof en -Pligten, is ter handgestelt. Hunne Voorouderen, zeggen zij, hebben -eertijds alleen den natuurlijken Godsdienst beleden; dog de -ondervinding had hen geleerd, dat het licht der Natuur niet genoeg was, -vermits door de onagtzaamheid en zorgeloosheid van sommigen de Wet der -Natuur, geheel en al verwaarloost wierdt, en door de al te spitsvinnige -wijsgeerte van anderen, vermits vrijheid van denken geen bepalinge kent, -alles verergerde: en dat hen daarom de geschreven Wet van God gegeven -was. Daar uit blijkt het ook, hoe grootelijks zij dwaalen, die -halstarrig ontkennen, dat 'er eene Openbaringe van nooden is. Ik wil wel -bekennen, dat verscheiden Leerstukken der _Potuaansche_ Godgeleerdheid, -zoo dezelve al niet te prijzen zijn, egter niet geheel en al te -verachten schijnen; dog egter kan ik aan die alle mijne toestemminge -niet geven. Dit egter scheen mij niet alleen loffelijk, maar zelfs -verwonderenswaardig voor te komen, te weten: dat de gene, die bij -oorlogs-tijden als verwinnaars hunner vijanden t'huis komen, in plaats -van vreugde en blijdschap, waar mede wij over onze overwinningen vieren, -en _Te Deum_ zingen; ettelijke dagen in een bedrukt stilzwijgen -doorbrengen, even als of zij zig schaamden van wegens het -bloedvergieten in de overwinninge. Om deeze reden wordt 'er zelden in de -Onderaardsche Geschiedenissen gewag gemaakt van Oorlogs-Zaaken; maar -haare Jaarboeken behelzen alleen Burgerlijke Zaaken, Instellingen, -Wetten en Geschriften. - - - - -ZEVENDE HOOFDSTUK. - -_Van de Staatkunde._ - - -In het Vorstendom _Potu_ heeft de erflijke opvolging geheele duizend -jaaren lang plaats gehad; en wordt 'er thans nog onderhouden. De -Jaarboeken wijzen egter aan, dat de _Potuaners_ eens van dien regel van -opvolging zijn afgeweken: want vermits de gezonde reden schijnt te -leeren, dat zij die regeeren, boven andere begaaft moeten zijn met -bekwaamheden, vonden eenige geraden, meer naar deugd dan naar geboorte -te zien, en dat men den genen verkiezen moest, die de uitmuntendste der -ingezetenen was. Hierom wierdt de oude opvolging afgeschaft, en het -Vorstendom aan zekeren Wijsgeer, genaamd _Rabaku_, opgedragen. Dees -bestierde in 't begin den Staat met zoo veel voorzigtigheid en rust, dat -zijne regeering een voorbeeld scheen te wezen, om van anderen te worden -nagevolgt. Dog dit was van korten duur: en die van _Potu_ bemerkten al -te laat, dat de spreuk, die zegt, dat een Staat gelukkig is daar -Wijsgeeren aan 't roer zitten, onwaaragtig was. Want nademaal de nieuwe -Vorst, tot het toppunt van eer gesteegen, uit eenen laagen stand was, -waren zijne deugden en bekwaamheden tot de regeering alleen niet genoeg, -om het ontzag en de majesteit, die in den Staat de kragt en den klem aan -de zaaken geven, te verwekken en staande te houden. De gene die onlangs -met hem in gelijke waardigheid hadden gedaan, of boven hem uitgesteeken -hadden, konden bezwaarlijk daar toe worden gebragt, dat zij huns -gelijken of die beneden hen geweest was, konden verdragen, en die -gehoorzaamheid aan den nieuwen Vorst bewijzen, welke onderdanen hunnen -Souverain schuldig zijn: en daar kwam het bij toe, dat, zoo dikwils hen -iets moeilijks of lastigs wierdt opgelegt, zij doorgaans murmureerden; -niet denkende, wie de Vorst nu was, maar wie hij voor zijne verheffinge -was geweest. Hier van daan was hij genoodzaakt, om, bij wege van -verzoek, hen alles met zagtheid af te vorderen. Maar weinig vorderde hij -met streelingen: want zij, zig weinig kreunende aan zijne wetten en -bevelen, toonden op 't afkondigen van elk Placcaat hun ongenoegen. -Waarom _Rabaku_, ziende dat 'er, om zijne onderdanen bij hunnen pligt te -houden, andere middelen vereischt wierden, van goedertierenheid en -rekkelijkheid tot strengheid oversloeg. Dog door dit andere uiterste -barstten de vonken die onder den asch verborgen waren, tot eene lichte -vlam uit; en de onderdanen stonden in 't openbaar tegen den Vorst op: ja -zoo dra was de eene kwalijk gestilde beroerte niet over of de andere nam -haaren aanvang: zoo, dat hij, eindelijk bespeurende dat de Staat niet -konde behouden blijven, ten zij onder eenen Bedierder uit doorlugtigen -bloede, en wiens geboorte het volk eenen indruk van eerbied pleeg te -geven, zelf 't gebied neerleide; dragende de Vorstelijke waardigheid -over aan den Prins, welke dezelve door zijne geboorte toekwam. En op -deeze wijze kwam de rust weder, en te gelijk het oude heerschende Huis -op den throon; en de stormen die op den Staat, zoo lang gewoed hadden, -geraakten tot bedaren. Zedert dien tijd wierdt op halsstraffe verboden -in het toekomende eenige veranderinge te maken in de maniere van -opvolginge. - -Dit Vorstendom is dan erflijk, en het is waarschijnlijk dat de oude -wijze van opvolginge altoos onwrikbaar zal blijven staan; zodanig dat -men nooit dan bij de alleruiterste noodzakelijkheid den eerstgeboorenen -Vorst daar in zal voorbijgaan. Dit niet tegenstaande wordt 'er in de -Jaarboeken van _Potu_ gewag gemaakt van eenen Wijsgeer, die, trachtende -eene inbreuk te maken in die wet, eenen middelweg daar op uitdagt; -aanradende het Koninglijke Stamhuis nooit voorbij te gaan; maar na -gedane verkiezing, uit de Zoonen van den overledenen Vorst, het gebied -op te dragen aan den genen, die in verdiensten voorlag, en door de -onderdanen bekwaam geoordeelt wierdt om den last der regeeringe te -konnen torsschen. Die Wijsgeer deeze Wet in bedenken hebbende gegeven, -onderwierp zig naar gewoonte aan derzelver onderzoek, staande, terwijl -de stemmen wierden opgenomen of zijn raad goed was, met den strop om den -hals. De Raadsvergadering gescheiden, en de stemmen opgenomen zijnde, -wierdt de voorstelling deezer Wet als roekeloos en verderflijk voor den -Staat verworpen: aangezien men oordeelde, dat dezelve een bron ader -zoude zijn van veele opschuddingen, en eenen vrugtbaaren grond stondt te -verstrekken voor het zaad van tweedragt onder het Koninglijke kroost: en -dat het derhalven beter zoude wezen, dat de oude gewoonte plaats hielde; -en veiliger, dat het regt tot het Vorstendom op den oudsten Prins -overging, schoon de jongere Vorsten hem, in gaven des Verstands, kwamen -te overtreffen. De Wet dan verworpen zijnde, wierdt de uitvinder met de -koorde gestraft. Want aan niemant wordt in dit Vorstendom de halsstraf -geoeffent, dan alleen aan de uitvinders van nieuwe Wetten: aangezien de -_Potuaners_ vastelijk van gevoelen zijn, dat alle verandering en -hervorming, hoe wel ook dezelve mengen wezen geschikt, gelegenheid -verschaffen tot opschuddingen en beroerten, en den gantschen Staat in -gevaar stellen; dog kwalijk geschikt en ontijdig zijnde, dien naar -zijnen ondergang doen hellen, en eindelijk geheel en al ter neder -storten. - -'t Gebied der _Potuaansche_ Vorsten hoe zeer ook het zelve door geene -Wetten bepaald wordt, is veel eer eene Vaderlijke bestiering, dan -Koninglijke regeering: want vermits zij naar verstand, niet naar wetten, -Justitie oefenen; ziet men aldaar eene gestadige mengeling van -heersching en vrijheid: twee zaaken die elders niet konnen te samen -gevoegd worden. - -Onder andere Wetten deezes Vorstendoms is deeze niet minder heilzaam, -waardoor de Vorsten de gelijkheid, zoo veel 't Gemeenebest toelaat, -onder hunne onderdanen trachten te houden. Daar van daan heeft men 'er -geen hooger of laager rang in de bedieningen, wordende alleenlijk de -mindere genoodzaakt de meerdere te gehoorzamen, en de jongere de gene -die ouder zijn, allen eerbied te bewijzen. De Onderaardsche -gedenkschriften melden wel dat dat onderscheid eenige eeuwen geleden, -plaats hadt, en zelfs bij de Wetten was vastgesteld; dog het blijkt ook -teffens, dat het zelve oorzaak gegeven heeft tot groote beroerten: -nademaal het aan eenen ouderen broeder hard en bitter scheen, voor -zijnen jongeren broeder te moeten opstaan, en den Ouderen onverdraaglijk -voorkwam, beneden hunne kinderen geacht te worden: zoo, dat de eene boom -des anderens bijzijn schuwde, en eindelijk alle bijeenkomsten en -gezelschappen geheel en al ophielden. Dit was het kwaad niet alleen; -maar dat onderscheid bragt ook in vervolg van tijd te weeg, dat aan de -uitneemendste en uitstekendste boomen, die door de natuur met de -allergrootste bekwaamheden en met de meeste takken waren begiftigd, in -de gastmaalen en gezelschappen, de laagste plaatsen wierden aangewezen. -Want ieder boom, die iets üitsteekends bezat, en door deugd en verstand -aanzienlijk was, kon van zig zelven niet verkrijgen, dat hij den tytel -en de hooger hand ging bejagen: daar in tegendeel de ongeagte boomen, -die niets waardig waren, om, ware 't mogelijk, hunne natuurlijke -gebreken en onbekwaamheid met eenige grootsche eertytelen eenigzins te -bedekken, den Vorst met hunne Verzoeken zoo lang het hoofd braken, tot -dat zij hem deezen of genen tytel hadden afgeperst. Dit bragt te weeg, -dat de tytels eindelijk doorgingen voor ken- en merkteekenen der -waardigste boomen. Derhalven verschaften de staatelijke gezelschappen en -gastmaalen wonderlijke en belachelijke vertooningen aan de -Vreemdelingen, wanneer zij zagen dat doornen en braambossen de hoogere -gestoelten toegewezen, en in tegendeel de Palm-boomen, de Ceder en en -aanzienlijke Eiken van tien of twaalf takken, agteraf geplaatst wierden: -want geduurende deezen stand van zaaken, waren 'er weinig doornen zonder -deeze of gene waardigheid. Aan de Vrouwen wierdt de tytel gegeven van -Raadsvrouwen der huishouding, des bewinds, of des Hofs, en dit verwekte -in die Sexe grooter opschuddingen, dan onder de Mannen. De ijdele -Staatszugt van verscheiden boomen klom tot die hoogte, dat, schoon zij -van de natuur slegts begunstigd waren met twee of drie takken, zij egter -de tytels van tien of twaalf takken bejaagden, en die maar doornen of -braambossen waren, Palm boomen wilden geheeten worden: 't geen al zoo -belachelijk stondt, als of een leelijk wanschapen man, zig den tytel van -welgemaakt (_welgebooren_) of een janhagel zig dien van doorlugtig -(_edelgeboren_) toeschreef. Waarom ook, toen dat kwaad op zijn hoogst -was geklommen, en het geheele Landschap als tot deszelfs eersten Bajert -gebragt was, wijl iedereen naar ijdele schimmen en namen zonder eer -stondt; een inwoonder der Stad _Keba_ de stoutheid hadt van eene Wet -voor te stellen om die gewoonte af te schaffen. Dees wierdt met den -strop om den hals, volgens 't aloud gebruik, naar de Vierschaar -gesleept; dog de Raad vergadert en de stemmen opgenomen zijnde, wierdt -hetzelve met eenparigheid van stemmen, en zonder tegenspreken van -iemant, heilzaam voor den Staat geoordeeld: waarop zijn hoofd met -bloemen bekranst, en hij zelf van al het volk met toejuichingen verzeld, -als in zegepraal, door de Stad geleid wierdt. En toen men in vervolg -van tijd bemerkte hoe groote nuttigheid de afschaffing deezer gewoonte -hadt te weeg'gebragt, wierdt hij _Kadoki_ of Groot-Zegelbewaarder -gemaakt. - -Zedert dien tijd is de Wet van degelijkheid onder de Burgerij voor -altoos te bewaren, heiliglijk onderhouden geweest. Egter heeft door 't -afschaffen dier gewoonte niet alle naijver opgehouden, maar heeft elk -een getragt enkel en alleen door deugd en verdiensten den anderen te -overtreffen; en het is klaar uit de Onderaardsche geschiedenissen, dat -'er zedert dien tijd maar één uitvinder van nieuwigheden is geweest, die -de Wet van de Orde der Waardigheden tweemaal bedektelijk heeft trachten -te doen intrekken; dog welke ook over zijne eerste poging met de ader -latinge gestraft, en, toen hij beschuldigd wierdt in zijn voorneemen te -volharden, eindelijk naar het Firmament in ballingschap wierdt -verzonden. Dit is de reden dat 'er tegenwoordig in dat Vorstendom geen -Orde van Waardigheden of Tytels altoos meer is; alleenlijk verklaart de -hooge Regeering, door een soort van onderscheid te maken, eenige -beroepen voortreffelijker te zijn dan andere; door welke verklaring -egter aan niemant wordt toegestaan het regt om zig de eerste plaats toe -te eigenen in de bijeenkomsten. Dit onderscheid wordt gevonden in de -Placcaaten of Bevel-brieven des Vorsts, welke gemeenlijk besloten worden -met deeze woorden: WY GEBIEDEN ENDE BEVELEN ONZEN LANDLIEDEN, UITVINDERS -VAN HANDWERKEN, KOOPLIEDEN, AMBAGTSLIEDEN, WYSGEEREN, KONSTENAARS, -HOFBEDIENDEN ENZ. Ik ben 'er agter gekomen, dat 'er, onder de -Staatsschriften van den Vorst, zekere naamrolle van Waardigheden bewaard -wordt van den volgenden inhoud. - -ORDE DER WAARDIGHEDEN. - -1. Die door hunne middelen den Staat in benaauwde tijden zijn te hulp -gekomen. - -2. Staatsdienaars, die om niet en zonder jaarwedde dienen. - -3. Boeren en Land-lieden met agt takken en daar boven. - -4. Land lieden met zeven takken en daarbeneden. - -5. Stichters van Handwerken en Ambagten. - -6. Werkmeesters, die noodige werken maken. - -7. Wijsgeeren, en die met de Doctorale muts begiftigd zijn, zoo Mannen -als Vrouwen. - -8. Konstenaars. - -9. Kooplieden. - -10. Bedienden van 't Hof, die eene jaarwedde trekken van 500. Rupati. - -11. Dezelve, welken jaarlijks eene wedde van 1000. Rupati wordt betaald. - -Deeze naamlijst van Eer, als waarop in onze Waereld niemant zijne -toestemming zoude geven, kwam mij zeer belachelijk voor. Ik maakte wel -eenige gissingen over de redenen van die omgekeerde orde, waarop dezelve -mogt gegrond zijn, en met welke bewijzen de Onderaardlingen die mogten -staande houden; dog ik moet bekennen dat ze mij tot nog toe voorkomt als -eene wonderspreuke, welke ik niet kan begrijpen. - -Onder andere aanmerkelijke zaaken nam ik ook de volgende in agt, te -weten: dat, hoe iemant meer bedieningen heeft, hoe hij zig zediger en -onderdaniger aanstelt. Zoo zag ik meermalen dat _Bospolak_, een -schatrijk man onder de _Potuaners_, met zoo groote nederigheid, de hem -ontmoetende Burgerij bejegende, dat hij alle zijne takken ter aarde -boog, en met het neigen zijns hoofds den allergemeensten boom zijn -dankbaar hart betuigde. Toen ik daarvan de redenen vraagde, wierdt mij -geantwoord; dat zulks zoo behoorde, aangezien niemant met zoo veele -bedieningen was begiftigd, en hij uit dien hoofde de grootste -schuldenaar van 't Gemeenebest was geworden. Tot die plegtigheid wordt -egter niemant 'door de Wet' gedwongen; maar vermits die van _Potu_ alles -met een gezond oordeel overwegen, oeffenen zij die deugd uit zig zelv', -meenende dat zij tot eene beleeftheid, die voorkomt uit een dankbaar -hart, verpligt zijn: voorwaar geheel anders dan bij ons, alwaar de gene -die met de hoogste eerampten en met de meeste inkomsten als opgehoopt -zijn, de mindere over schouder aanzien en met de uiterste trotsheid -veragten. Maar de meest aanzienlijkste Burgers, en welke elk een in eere -en agtinge moet houden, zijn de Vaders van een talrijk kroost. Deeze -zijn de Onderaardsche Helden, en haare gedagtenis blijft bij de -nakomelingen in zegening. Ook zijn zij de eenige aan welke de naam van -de Grooten wordt opgedragen: geheel anders dan bij ons, alwaar met den -naam van Grooten begroet worden de Verhoorders en uitroeijers van het -menschelijk geslacht. Hier uit valt ligtelijk op te maken wat de -Onderaardlingen zouden oordeelen van Alexander den Grooten, of van -Julius Cæsar, welke beide ettelijke, duizenden van menschen om hals -hebben gebragt, en zonder lijfs-erven gestorven zijn. Het staat mij -voor, binnen _Keba_ gezien te hebben het Grafschrift van eenen Landman, -hebbende dit opschrift: HIER LEGT JOCHTAN DE GROOTE, VADER VAN DERTIG -KINDEREN, DE HELD ZIJNER EEUWE. Dit dient egter geweten, namentlijk: dat -om dien roem te verkrijgen, het niet genoeg is slegts de kinderen -geteelt te hebben; maar dat 'er ook vereischt wordt, dat zij behoorlijk -worden opgevoed. - -In het afkondigen der Wetten en Placcaaten gaat alles langzaam toe, wijl -de Wetten gemeenlijk hier gemaakt worden bijna op dezelve wijze als bij -de oude Romeinen. De voorstelling om eene nieuwe Wet te maken, wordt in -alle karspels der Stad aangeplakt. Als dan staat het der Burgerije vrij -die te toetsen, en haare aanmerkingen aan de vergadering der -Rechtsgeleerden, tot dien einde in de Stad van _Potu_ aangesteld, over -te geven. Daar wordt alles, wat nopende de afkondiginge, tegenstellinge -eener andere, afschaffinge, goedkeuringe, verbeteringe, bepalinge, of -uitbreidinge der Wet bijgebragt is, naauwkeurig overwogen. En wanneer nu -alles naar behooren door de Rechtsgeleerden overlegt is, wordt de Wet -die afgekondigt staat te worden, ter goedkeuringe en onderteekening van -den Vorst gebragt. Deeze langzaamheid kan aan sommigen wel belachelijk -voorkomen; dog daar uit ontstaat der Wetten eeuwige geduurzaamheid; en -ik heb mij laten zeggen, dat geen van de Wetten deezes Vorstendoms, -geduurende den tijd van vijfhonderd jaren, eenige de minste verandering -is onderhevig geweest. - -De naamlijst der boomen, die voor de voortreffelijkste worden gehouden, -is onder 's Vorsten bewaringe, te gelijk met het getuigenisse, zoo -hunner geleerdheid, 't welk hen door de Onderzoekers of _Karatti_ wordt -gegeven, als hunnes gedrags, bij hen van de gebuuren hunner wijk -verworven. Hier door heeft de Staat geen gebrek aan bekwame Mannen, om -de openstaande bedieningen te vervullen. Boven al is dit aanmerkelijk, -dat niemant vergunt wordt het regt om in eenigen oord of wijk der Stad -te mogen woonen, ten zij hij voorzien zij van eene verklaringe van den -oord of wijk daar hij te voren gewoont heeft, en dat hij borg stelle -voor zijn goed gedrag in 't toekomende. - -Op eene Wet, eenmaal afgekondigt en met het publyk gezag bekragtigt, is -het op halsstraffe verboden eenige aanmerkingen te maken: invoegen de -vrijheid aldaar meer bepaald is in Staats dan in Kerkelijke zaaken. Van -die inzettinge geven zij deeze reden, namentlijk: dat, zoo iemant komt -te dwalen in zaaken aangaande Godsdienst of Geloof, hij enkel en alleen -afdwaalt voor zig zelv'; dog dat, zoo iemant in twijfel trekt de -Wetten, gestaaft door 't publyk gezag, of die door zijne uitleggingen in -eenen anderen zin tracht te verdraaijen, hij den Burgerstaat komt te -beroeren. - -Van den staat des Hofs en deszelfs huishoudinge, heb ik boven al eenig -gewag gemaakt, en aangetoont dat de _Kadoki_ of Groot-Cancelier de -eerste plaats bekleedt onder de Hofbedienden. Op hem volgt de _Smirian_ -of Groot-Thesaurier. Dat ampt wierdt toen ter tijd bekleed door eene -Weduwe met zeven takken _Rabagna_ geheeten; om haare opregtheid en -ongemeene geeststalenten, tot een ampt van zoo veel gewigts bevordert. -Zij had langen tijd die bedieninge bekleed, en zelfs al eenige jaaren -voor haars mans dood, die, schoon zelf in de zaaken, rakende het bestier -der geldmiddelen, zeer ervaren; egter gehouden was zig te schikken naar -den raad en goeddunken zijner egtgenoote, zoo, dat hij niets op zijn -eigen gezag kon beschikken, en eer haar Stedehouder dan haar Man genoemt -moge worden. Hij schreef wel brieven op zijnen eigenen naam, en deede -wel, eigener gezag, Placcaaten aanplakken, zoo dikwils zij in de kraam -lag, of, door ziekte belet, geen zaaken kon waarnemen; dog niets wierdt -voor vast en van waarde geoordeelt, voor dat het met zijns huisvrouws -zegel of onderteekeninge bekragtigt was. _Rabagna_ hadt twee broeders; -waar van de een Hof-keldermeester, en de andere Hof-slagter was, dog die -uit hoofde, van hun gering verstand, hoe zeer ook hunne zuster in zulk -eenen verhevenen post gestelt was, naar geen hooger ampt durfden staan. -Met zoo veel regtmatigheid worden hier de ampten uitgedeeld! - -Die zelve _Rabagna_, schoon zij zulke netelagtige zaaken bij de hand -hadt, zoogde egter zelve haaren zoon, die naar zijns Vaders dood -gebooren was. Toen ik oordeelde dat zelve haar kind te zoogen, een al te -lastig, en voor zulk eene aanzienlijke Vrouw onwaardig, werk was, gaven -mij de Onderaardlingen ten antwoord: "Gelooft gij dan dat de Natuur aan -de Vrouwen de tepels der borsten, als geestige vlekjes tot versieringe -haarer boesems, en niet om daar mede haare kinderen te voeden, gegeven -heeft? In het inenten der zeden komt het meerendeels aan op den inborst -der Voedster en op de natuur van de melk: zij, die haare vrugt te -zoogen, anderen toevertrouwen, snijden den band en vereeniging beide van -liefde en inborst af. Daarom voeden alle Vrouwen van aanzien in dit -Vorstendom, haare kinderen op met haar eige melk." - -De Erfprins van _Potu_ was een jongeling van zes jaaren, waar in men -bereids eenen braven inborst, en beginselen van groote bekwaamheden -bespeurde, hebbende al zestien takken, 't geen zeldzaam is in zulk een -teedere jeugd: wijl niemant met meer dan vijf of zes takken gebooren -wordt, de overige wassen uit met de jaaren. Zijn Leermeester, de wijsste -boom in 't gantsche Vorstendom, onderwees zijnen leerling in den -Godsdienst, in de Geschiedenissen, in de Wiskunst, en in de zedelijke -Wijsgeerte. Ik heb dat zoo vermaarde samenstelzel of kort begrip der -Staatkunde gezien, 't geen hij tot gebruik des Vorsts hadt opgestelt: -het voert den naam van _Mabalda Libab Helil,_ 't welk in de -Onderaardsche taal zeggen wil: _Sleutel des Gemeenebests_. Hetzelve -behelst alleszins gewigtige en heilzaame Leerstukken, waar van ik 'er -eenige nog heb onthouden, die de volgende zijn. - -1. Niet ligtelijk geloof te staan aan beschuldigingen of loftuitingen; -maar zijn oordeel op te schorten, tot dat men rijper kennisse van zaaken -verkregen heeft. - -2. Zoo iemant over eene misdaad aangeklaagd en daar van overtuigt is; -moet onderzogt worden, of de schuldige voormaals iets goeds gedaan -heeft; op dat aldus een overslag zijner goede en kwaade verrigtingen -gemaakt, en, dezelve tegen elkanderen opgewogen zijnde, het vonnis -eindelijk gevelt worde. - -3. Op de Raaden die geen Ja-broêrs, maar gestadig Tegenspreekers zijn, -kan zig de Souverain, als op de omzigtigde onderdanen, 't allerbest -verlaaten: aangezien niemant zig in de waagschaal zal willen dellen om -de waarheid te spreeken, ten zij hem de weiland van 't Vaderland meer -dan zijn eigen welvaren ter harte gaa. - -4. Dat 'er in den Raad geen andere worden gebragt, dan welgehuisde en -gehoofde Lieden: aangezien derzelver welwezen met dat des Gemeenebests -verknogt is: daar in tegendeel de gene die geen vaste goederen bezitten -het Land niet voor hun Vaderland; maar, even als de reizigers, voor -hunne herberg en optrek houden. - -5. Men kan wel den dienst van eenen Man, die niet eerlijk is, voor eenen -tijd gebruiken, zoo hij anderzins tot zekere zaaken bekwaamheid heeft; -dog dien rijk te maaken of te begunstigen, is gantsch ongeraaden; -nademaal een oneerlijk of gehaat man onder 's Vorsten gunstelingen -aangenoomen zijnde, onder deszelfs bescherminge zig komen op te doen -kwade ingezetenen, die zig indringen in Staatsbedieningen. - -6. Die dikwils ten Hove komen, en zig gestadig in 's Vorsten Paleis -laten zien, zijn grootelijks verdagt te houden; want de gene die al te -dikwils, en zonder aldaar geroepen te zijn, den drempel van 't Hof -betreden, zijn zulke, die of bereids een schelmstuk begaan hebben, of -die 't zoeken te doen. - -7. Die met de allerbrandendste begeerte naar eer-ampten staan, moeten -niet dan met het geringste ampt begiftigd worden: want gelijk niemand -eenen duit eischt, dan die arm is en gebrek lijdt; zoo staat ook niemand -vieriglijk naar eerampten, ten zij de geen die zig door deugd en -verdiensten geen agtinge heeft weeten te verkrijgen. - -8. Het agtste leerstuk is van zeer groot nut; dog waar aan ik egter mijn -zegel niet kon hangen, om het hatelijk voorbeeld, waar mede het zelve -bekragtigt wordt. Geen Burger moet geheel en al onnut geoordeeld worden: -want niemand is zoo bot of plomp, die niet, zoo 'er anderzins eene goede -verkiezinge gedaan wordt, ergens toe nuttig is: ja zelfs in deeze of -geene zaak zal uitmunten. Bij voorbeeld: de een heeft een schrander -oordeel, de andere heeft veel vernuft: een derde munt uit in verstand, -een vierde in ligchaams-kragten: dees is bekwaam om Rechter, gene om -Beamptschrijver te zijn; die is scherpzinnig in iets uit te vinden, of -iets te ontdekken, een ander wederom kloekmoedig om zaaken ter uitvoer -te brengen: hierom zijn 'er weinige, die gezegt konnen worden nergens -toe te deugen: want dat 'er zoo veele schepzelen zoo schijnen te zijn, -is niet den Schepper te wijten, maar aan de gene, die niet genoeg naar -behooren eens ieders kragten weten te onderkennen, en 'er daarom niet -naar derzelver bekwaamheden van weten te oordeelen. Deeze stellinge -bewijst hij met mijn voorbeeld, in deeze woorden: in onze dagen hebben -wij gezien een Bovenaardsch schepzel, dat naar iedereens gevoelen, om -deszelfs voorbarig vernuft, gehouden is geweest als onnuttelijk de aarde -beslaande, daar 't egter, vermids het snel in 't gaan en rap ter been -was, ons van groot nut is geweest. Niet zoo haast had ik dit Artikel -gelezen, of ik zeide bij mij zelv': _de voorreden is van een eerlijk -man; dog het besluit en 't einde is van een schobbejak._ - -9. In de konst van regeering make men zijn voormaamste werk, dat de -Vorst den Erfprins van een bekwaam Leermeester voorzie, en daar toe -verkieze den geleerdsten en deugdzaamsten, vermids van 't onderwijs van -den aanstaanden Opvolger het heil van den Staat afhangt: want 't geen -wij in onze tedere jeugd leeren, gaat als tot de natuur over. Hier van -daan is het noodzakelijk dat de Leermeester van den Vorstelijken -Jongeling, een liefhebber van zijn Vaderland zij, en den Prins liefde -tot zijne onderdanen inboezeme: want daar op moeten alle lessen, die hij -zijnen leerling geeft, doelen en uitloopen. - -10. Zeer noodig is 't, dat de Vorst den aart en inborst zijner -onderdanen wel en te regt doorgronde, zig daar naar schikke, en zoo hij -hunne misdagen tracht te verbeteren, dat hij zulks liever doe door -voorbeelden dan door wetten. - -_Gebreken zullen ras tot ondeugd ons verwekken;_ _Doorlugte daaden haast -een spoor ter deugd versrekken, Als we in ons Vaderland die steeds in -zwang zien gaan:_ _'t Gedrag der grooten kleeft altijd de mind'ren aan._ - -11. Ledig-gangers en straat-slijpers zijn in den Staat niet te dulden: -nademaal de gene die niets te doen hebben, 't Gemeenebest slegts tot een -last zijn: want door naarstigheid en gestadige bezigheid neemt de Staat -toe in magt, en de kwaade raadslagen en listige onderneemingen worden -verstrooit, en verdwijnen. Hierom is het voor eenen Staat raadzamer, dat -de onderdanen met onnutte zaaken, beuzelingen en spelen zig ophouden, -dan dat zij zig aan de ledigheid, bronader van kwaade aanslagen, -overgeven. - -12. De pligt van den Vorst is, dat hij de eendragt bewaare onder zijne -onderdanen; schoon hij niet kwalijk doet, wanneer hij eenigen naijver -onder zijne Raaden voedt: aangezien op die wijze de waarheid menigmaalen -ontdekt wordt: even gelijk een Rechter de waare gelegenheid des gedings -ontwaar wordt uit het krakkeel der Advocaten. - -13. Voorzigtiglijk handelt een Vorst, zoo hij in zaaken van belang het -oordeel van alle zijne Raaden aanhoort: veiliger is het egter elk een -zijner Raaden afzonderlijk te ondertasten, dan op een en den zelven tijd -de gevoelens van den vollen Raad te overwegen: want in den vollen Raad, -en daar een iegelijk zijn gevoelen opentlijk te kennen geeft, gebeurt -het meestentijds, dat een welspreekend Raadsheer als door den droom -zijner welspreekendheid de anderen medesleept, en aldus de Vorst, in -plaats van veele, niet dan een eenig gevoelen komt te hooren. - -14. Niet minder noodzakelijk zijn de straffen dan de belooningen: want -door gene wordt het kwaad geduit, door deeze het goede aangekweekt. -Hierom moet men een slegt kaerel, zoo hij iets heilzaams verrigt heeft, -met belooningen aanwakkeren, op dat andere behoorlijk aangezet worden om -hunne bedieningen wel waar te nemen. - -15. In 't bevorderen tot eer ampten en staatsbedieningen wil hij dat men -voornamentlijk lette, op de snedigheid: want schoon vroomheid en -opregtigheid deugden zijn die zig zelven aanprijzen, zijn 't egter -dezelve door welker schijn wij dikwils bedrogen worden: want elk een -waant vroom te zijn, om dat hij weet dat door zulk voorgeven van deugd -hem de weg gebaant wordt tot eer-ampten. Met dat zelve oogmerk waant elk -een ook eerlijk en opregt te zijn. Voeg hier bij, dat men van eenes mans -vroomheid en opregtigheid niet ligt een vonnis kan strijken, alvorens -hij gevorderd is tot eene bedieninge, waarin hij, als op een openbaar -tooneel, proeven zijner deugd staat te geven. Maar snedigheid kan men -door een voorafgaand onderzoek, gemakkelijk ontdekken: want eenen domkop -en weet niet, valt het zwaarder zijne domheid en onkunde te bedekken, -dan eenen veinzer zijne ondeugendheid, of eenen guit zijne schelmerij. -Wijders zijn bekwaamheid en eerlijkheid niet altijd tegenstrijdige -deugden: ja zij worden beide ligtelijk in een en 't zelve mensch -gevonden, even gelijk de domheid met de vroomheid niet altoos gepaard -gaat. Maar indien een bekwaam man te gelijk vroom is, is hij in alle -opzigten volmaakt. Een man die dom is, is of goed of kwaad: indien -kwaad, zoo is het bekend, hoe veele wanschepzels de onkunde aankweekt, -wanneer dezelve met boosaartigheid gepaart gaat; maar is hij goed, zoo -kan hij om zijn domheid zijne deugden niet te pas brengen. En al is 't, -dat hij zelf nog kan nog durft een schelmstuk ondernemen, zoo zal egter -zijn slaaf of knegt, waar van hij zig bedient, dat ligtelijk bestaan: -want eer heer van een landgoed, die een kwast is, heeft gemeenlijk een -pagter die een looze vos is, en een domme Rechter heeft doorgaans eenen -snedigen Beamptschrijver, die zonder vrees zijne schalkheid oeffent, -nadien al zijn misbedrijf op zijns meesters rekening wordt gestelt. -Daarom moet 'er voornamentlijk in 't uitdeelen der bedieningen op de -snedigheid worden agt geslagen. - -16. Niemant moet als eerzugtig ligtvaerdiglijk veroordeelt, nog om die -reden alleen uit eer-ampten gehouden worden, om dat hij naar eene -bedieninge staat, waar toe hij oordeelt bekwaamheid te hebben. Want zoo -de Vorst zig in 't uitdeelen der ampten te zeer bindt aan dien regel, -zal de eerzugtigste zelf het mom-aangezigt van nederigheid aandoen; -verzekert zijnde, dat hij door dien weg te ligter zijn oogmerk zal -bereiken; en de Vorst zal, tegen zijn voornemen, de allerijverigste -bejagers van eer-ampten daar mede voorzien, om dat hij niet dan -allerwege schijn-nederige beschouwt; dat is zulke, die, wanneer 'er een -ampt openvalt, dat schijnen te vlieden, en zig te verstecken: ja die -door hunne vrienden overal uitstrooijen, dat zij van alle waardigheden -en staats-bedieningen eenen afkeer hebben. Hier brengt hij bij het -voorbeeld van een zeker man, die bij 't open vallen van een aanzienlijk -ampt, en 't geen hem de tanden niet weinig waterig hadt gemaakt, den -Vorst met eenen brief deedt weten; Dat hem ter ooren gekoomen was, hoe -zijne Doorlugtigheid besloten, hadt, met de waardigheid, waar naar -andere zoo zeer haakten, hem te bekleeden; waarom hij die aanzienlijke -bediening, waar toe hij bekende geen bekwaamheid te hebben, van de hand -wees: ootmoedig verzoekende, dat een ander, die meer bekwaamheid hadt, -daar mede werde begiftigt, vooral, wijl hij met zijnen staat vergenoegt -zijnde, naar geen hooger zaaken stondt. Door welke betuiginge van -nederigheid de Vorst zodanig bewogen wierdt, dat hij, tegen zijn -voornemen, met die waardigheid begiftigde den genen die ze afsloeg. Dog -'t leet niet lang, of hij ondervondt, dat hij door schijn van -nederigheid om den tuin geleid was: naardien die nieuwe Amptenaar door -hoogmoed en trotsheid alle andere verre te boven ging. - -17. Eenen armen Raadsheer of Ontvanger, die meer schuldig is, dan hij -betaalen kan, het bewind over de Schatkist te vertrouwen, is even zoo -veel, als aan eenen uitgehongerden hond de spijskamer te bevelen. Het -zelve heeft plaats in eenen rijken vrek: want gene heeft niets; en deeze -nooit genoeg. - -18. Geen Legaten of Stichtingen te bekragtigen, welke alleen dienen om -luijen boomen den kost te verschaffen, of derzelver onkunde te -koesteren. Hier van daan worden in alle Kloosters deezes Vorstendom en -teffens in alle Collegien, niet anders aangenomen dan naarstige en -spaarzame boomen; te weten zulke die door eenig handwerk het Gemeenebest -ondersteunen, of door Studiën en Letter-oeffeningen de Maatschappij, -waarvan zij leden zijn versieren konnen. Uitgezonden alleen eenige -weinige Kloosters, die onderhoud geven aan boomen die uitgedragen, of -door ouderdom verdort zijn: want die zijn, om hunnes ouderdoms wille, -van allen arbeid ontslagen. - -19. Wanneer 't met de ondeugden zoo verre gekomen is, dat zij eene -verbeteringe van den Staat vereisschen, moet men als kruipende daar toe -overgaan. Want alle verouderde gebreken eensklaps te willen uitroeijen, -is even zoo veel, als of men eenen zieken een braakmiddel, eene -buikzuivering en eene aderlatinge, op een en den zelven tijd, -voorschreef. - -20. Die alles stoutelijk belooven, en veele zaaken te gelijk op zig -nemen, zijn of gekken, die hunne eigene kragten niet kennen, en het -gewigt der zaaken niet beseffen, of kwade en verbasterde burgers die zig -zelven en niet het Gemeenebest ten dienst staan. Een voorzigtig man meet -zijne kragten af eer hij den jast op zig neemt, en een regtaartig -onderdaan, welken de welvaart des Vaderlands ter harte gaat, weet al te -wel, dat geen paard al loopende beslagen moet worden. - - - - -AGTSTE HOOFDSTUK. - -_Van de Hooge School._ - - -In dit Vorstendom zijn drie Hooge Schoolen of Academiën, waar van de -eerste is _Potu_, de tweede _Keba_, en de derde _Nahami._ De -Wetenschappen die aldaar aangekweekt worden, zijn de Geschiedkunde, de -Landbouw, de Wiskunde en de Rechtsgeleerdheid. Aangaande de -Godgeleerdheid: dewijl dezelve zoo besnoeit en beknopt is, dat zij bijna -in twee bladzijden vervat en opgestelt kan worden, en nademaal dezelve -alleen deeze Leerstukken bevat, dat wij liefde en eerbied voor God -hebben, die de Schepper en Bestierder van al het geschapene is, die in -het toekomende leven de deugd beloonen en de ondeugd zal straffen; zoo -is 'er geen Academische Studie, nog zij kan 'er ook niet wezen, vermits -bij de wetten stiptelijk bevolen is, dat niemant over het Wezen of de -Eigenschappen Gods zal hebben te disputeeren. Ook wordt de Geneeskunde -hier onder de Academische Letter-oeffeningen niet gerekent: want -overmits deeze boomen soberlijk leeven, zijn 'er de inwendige ziekten -voor het meerder gedeelte onbekend. Van de Overnatuurkunde en van de -hoogdravende Studiën zal ik niet spreeken, nademaal ik boven hebbe -aangetoont, dat alle de gene die over de natuur des Goddelijken Wezens, -over de hoedanigheid der Engelen, en over 't bestaan der Ziele -disputeeren, na voorafgaande aderlatinge, in het publyke dol- of -tugt-huis worden gezet. - -De Academische Oeffeningen bestaan hier in: De jonge Studenten zijn -gehouden in 't begin haarer Letter oeffeningen over te geeven eene -ontleeding van die moeijelijke en fraaije geschilstukken. De zwarigheden -die zij daar in staan op te lossen, worden hen op gezette tijden -voorgestelt, zekere belooning gestelt zijnde voor den genen, die 't -allergeleerdst en 't allerfraaist het raadzel weet op te lossen. Door -deeze middelen wordt een iegelijk inderdaad aangespoort tot vordering, -en speuren de Opzigters der Letter-oeffeningen na, hoe verre eens -iegelijks bekwaamheid gaat, en in welke Wetenschap hij wat groots -belooft. Niemant legt zig meer dan op eene Wetenschap uit: want zig in -die alle te willen oeffenen, wordt bij hen voor 't werk van een zwak en -onbestendig vernuft gehouden: en om deeze redenen is het, dat de Studiën -aldaar, vermits dezelve zoo eng bepaalt zijn, binnen korten tijd tot -rijpheid worden gebragt. De Leermeesters zelfs zijn gehouden jaarlijks -proeven hunner geleerdheid te geven. Aan eenen Leeraar in de -Zedekundige-Wijsgeerte wordt bevolen, het een of 't ander moeijelijk -geschilstuk te verklaren: die in de Geschiedkunde, eene Historie of een -gedeelte daar van op te stellen: den Huisman en Wiskundigen wordt -opgelegt duistere zaaken na te speuren, en hunne wetenschappen door -nieuwe uitvindingen licht bij te zetten. De proefstukken der -Rechtsgeleerden bestaan in welgepaste en verstandig opgestelde -redenvoeringen: want deeze alleen zijn genoodzaakt in de _Rhetorica_ of -Redeneerkunde zig te oeffenen; aangezien zij het alleen zijn, welken -deeze oeffeningen in 't vervolg te passe komen, en tot het ampt van -Advocaat, 't geen in kragten klem van welspreekendheid beslaat, bekwaam -maken. Hierom was het, dat toen ik hen zeide, dat alle Academische -Proefstukken bij ons in 't doen van eene redenvoeringe geschiedden, zij -dat gebruik geheel en al verwierpen, zeggende; dat zoo alle -handwerkslieden eene proef moesten geven met schoenen te maken, de -meeste proefstukken onvoltooit en onbeschaaft voor den dag komen, en de -schoenmakers alleen den prijs zouden wegdragen. Ik maakte maar alleen -gewag van de redenvoeringen, niet durvende reppen van zintwistingen, -vermits dezelve aldaar onder de Schouwspelen worden gerekent. De -openbaare Leeraars onderwijzen aldaar op geen strenge of heerschagtige -wijze, in zaaken die noodig zijn vermaant of geweten te worden, even -gelijk het de manier is onder onze Wijsgeeren; maar geestige en -aangename gelijkenissen uitgedagt hebbende, geeven zij als door een -soort van betovering eenen indruk van de zaaken, die zij nuttiglijk -hebben opgemerkt. - -Het is verwonderlijk met welk eene deftigheid en luister de Academische -Handelingen verrigt worden, en de Promotien hier geschieden: want men -draagt 'er de aller uiterste zorg, dat 'er niets in de Academische -Handelingen gevonden worde, 't geen oorzaak tot lachen geeven, of tot -een soort van Schouwspel verstrekken kan: immers zij houden het daar -voor, dat alle Academische Plegtigheden, van de Tooneelspelen te -onderscheiden zijn in deftigheid en aanzienlijkheid, ten einde de -Wetenschappen, door op eene onbetamelijke wijze behandeld te worden, -niet in veragtinge komen. Hierom durfde ik geen gewag maken van de -Plegtigheden, waar mede in onze Waereld de Promotien geschiedden, -nademaal 'er uit 't geen mij te _Keba_ was overkomen, toen ik onze -Doctoraale Promotien beschreef, reden genoeg was, om 'er voor altoos van -te zwijgen. - -Behalven deeze Academiën hebben alle andere Steden haare hooge -Kweek-schoolen, en mindere Schoolen, alwaar op de neigingen der -vernuften naauwkeurig gelet wordt, om al vroeg te konnen zien, waar naar -een iegelijk het hoofd staat te hangen, of in wat soort van -Letter-oeffeningen hij de grootste hoop zal geven. Terwijl ik mijne -leerjaaren in het Kweek-school te _Keba_ doorbragt, had ik tot mijne -makkers vier jongelingen, zoonen van den Opperpriester, welke alle in de -Krijgskunde; vier andere van een Raadsheers geslagt, die in handwerken -en ambagten; en twee jonge Dogters die in den Scheepvaart onderwezen -wierden: want hier wordt enkel en alleen op der leerlingen geneigdheid, -zonder onderscheid van staat of kunne, agt geslagen. De Bestierders der -Kweek-schoolen, de vernuften grondig ondertast hebbende, geven een -iegelijk een getuigenisse naar waarheid, gelijk wij boven vermeld -hebben. Die getuigenissen worden gehouden voor zeer opregtelijk, en -zonder aanzien van persoon verleent te zijn, schoon 't mij anders -voorkwam: aangezien ik het getuigenisse dat mij van het Kweek-school te -_Keba_ afgegeven was, voor gek, onbetamelijk en onbillijk hield. - -Niemant staat het hier vrij Boeken te schrijven, voor dat hij dertig -jaaren oud, en van de Bestierders der Letter oeffeningen bekwaam daar -toe geoordeelt is. Hierom komen 'er weinige, maar geleerde en zeer wel -doorwrogte, schriften in 't licht: waarom ik ook, hebbende beneden mijne -jaaren van onderscheid vijf of zes verhandelingen geschreven, dat aan -niemant durfde zeggen, uit vreeze van uitgelachen te zullen worden. - -Dit zij genoeg gezegt van den Inborst, Godsdienst, Staatkunde en -Letter-oeffeningen deezes Volks. Daar is nog overig van eenige -merkwaardige zaaken, en die deeze Natie eigen zijn, iets te melden. - -Wanneer de eene boom den anderen tot een tweegevegt uitdaagt, wordt aan -den uitdager voor altoos het gebruik der wapenen ontzegt, daarenboven -wordt hem bevolen om als een kind onder voogdij te staan, vermids hij -zijne driften geen meester is: geheel anders dan bij ons, alwaar -zoodanige uitdagingen bekent, en voor teekenen van eenen heldenmoed -gehouden worden, voornamentlijk in onze Noorsche Landen, in welke deeze -kwaade gewoonten geboren zijn; nademaal de uitdagingen onder de Grieken, -Romeinen, en andere oude Volkeren ten eenemaal onbekent zijn geweest. - -In de _Potuaansche_ Rechtsgeleerdheid heb ik dit zeldzaame stuk -aangeteekent. De namen der gene die in een onderling rechtsgeding zijn, -blijven voorde Rechters verborgen, en het geding zelf wordt niet beslist -in de plaats alwaar het zijnen oorsprong heeft gekregen; maar wordt naar -de afgelegenste Provinciën ter beslissinge verzonden. De reden deezer -vreemde gewoonte is deeze: de ondervinding leert, dat veele Rechters zig -door vereeringen laten omkoopen, of dat zij door eenzijdigheid vervoert -worden. Derhalven meenen zij dat tegen zoodanige bekoringen 't allerbest -voorzien wordt, wanneer de namen dergene die in geding zijn, verzwegen -worden, en als de Aanlegger en Verweerder te gelijk met de zaaken, haave -of erve waar over geschil is, onbekent blijven. Alleen worden de -bewijsstukken voor en tegen aan scheidsmannen, naar 's Vorsten -goeddunken, met eenige verkortingen en letters verzonden: bij voorbeeld: -_of A. die in 't bezit is, de zaak, door hem in bezit genomen, behoort -weder te geven aan B. die dezelve eischt, en hem daar over in rechten -vervolgt_. Het ware te wenschen dat die manier bij ons was ingevoert, -nademaal wij menigmalen ondervonden hebben wat partijschap of andere -aanlokzelen op het gemoed der Rechters konnen te weeg brengen. - -Het recht wordt onbedwongen en zonder aanzien van Persoon geoeffent. De -Vorst alleen is ongehouden voor de Rechtbank te verschijnen. Maar zoo -haast is hij niet dood, of de publyke aanklagers, anders gezegt 's -Lands-Advocaten, zenden den Overledenen eene dagvaarding t'huis. Als dan -worden in den vollen Raad de verrigtingen des afgestorven Vorsts -onderzogt, en eindelijk een vonnis gevelt, 't welk naar gelang van des -Overledens, verdiensten uit zekere bekortingen onderscheiden wordt. Die -bekortingen zijn ten naasten bij de volgende. _Loffelijk, niet -onloffelijk; wel; niet kwalijk; duldelijk; tamelijk._ Welke afgebroken -woorden op de markt aan het volk door den openbaaren uitroeper worden -voorgeleezen; en dat gedaan zijnde op des Overledens graf-tombe -uitgehouwen. Van deze gewoonte geven de _Potuaners_ deeze reden: dat -namentlijk de Vorst, zoo lang hij in leven is, niet voor 't recht kan -gedaagd worden, zonder opschuddingen en beroerten, aangezien men hem, -zoo lang hij leeft, schuldig is eene blinde gehoorzaamheid, en eene -geduurige eerbied, waar door een Staat staande gehouden wordt; dog dat -dat verband, waar mede de Onderdanen aan hunne Souverainen verbonden -zijn, ophoudt, zoo dra de Vorst komt aflijvig te worden, en dat ze om -die reden als eenigermaten hun eigen meester geworden zijnde, ook zig -zelven konnen bestieren. Door deeze heilzaame, schoon zeer zeldzaame, -Wet, wordt 's Vorsten veiligheid gehandhaaft, de hoogheid des -oppergezags niet benadeelt, en egter teffens betracht het welvaren van -den Staat: want die characters, hoe zeer ook op den Overledenen -toegepast, zijn egter prikkels tot de deugd voor de levenden, en het -blijkt uit de Geschiedenissen van _Potu_ dat 'er in den tijd van -geheele vierhonderd jaaren agter een, slegts twee Vorsten zijn geweest, -welke alleenlijk het laatste character, te weten dat van _tamelijk_, -hebben weggedragen. Bijna alle de andere hebben dat van _loffelijk_, of -_niet onloffelijk_ verdient, gelijk de opschriften hunner tomben -aantoonen, die nog gaaf en ongeschonden, en van den alverslindenden tijd -bewaard zijn. Het character van _tamelijk_, dat in de _Potuaansche_ taal -door _Rip-sac-si_ wordt uitgedrukt, verwekt zoodanige droefheid in de -Vorstelijke Familie, dat de Opvolger van den overledenen Prins, en te -gelijk zijn gantsche Huis, zes volle maanden daar over in den rouw -gekleed gaan. En het is 'er zoo verre van daan, dat de opvolgende -Vorsten op de Rechters, over derzelver onaangename vonnissen, eenigzins -vertoornt zouden zijn, dat dezelve hen veel eer tot prikkels zijn, om -loffelijk te regeeren; en om door deugd, voorzigtigheid, gerechtigheid -en bescheidenheid, de vlekke, waar mede de Vorstelijke Familie besmet -is, uit te wisschen. - -De reden, waarom een van die twee Princen een met dat character -getekent geweest is, was deeze: dat, hoe zeer ook die van _Potu_ ervaren -zijn in 't stuk der krijgskunde, zij egter niemand den oorlog aandoen; -maar zig dapper verweeren, wanneer zij aangetast worden: waar door het -ook geschied is, dat zij tusschen andere die in den oorlog zaten, -scheidsmannen geworden zijn, en dat verscheide volkeren deezes Aardbols -zig aan het regtmatig en vreedzaame gebied dezer Natie onderworpen -hebben. Dog de Vorst _Mekleta,_ de palen zijns gebieds willende -uitbreiden, deedt zijne nabuuren den oorlog aan, en bragt ze eerlang te -onder. Maar zoo veel die van _Potu_ door den aanwasch van die overwonnen -volkeren in magt toenamen, even zoo veel verlooren zij ook, wijl de -genegenheid hunner nabuuren tot schrik en afgunst oversloeg: en die -overgroote agtinge van regtmatigheid en billijkheid, waar door de Staat -van _Potu_ was magtig geworden en staande gebleven, zedert aan 't -waggelen was geraakt: om welke redenen ook de _Potuaners_, om wederom de -toegenegenheid van andere volkeren tot zig te trekken, de geheugenisse -van den overleden Vorst met deeze vlekke gebrandmerkt hebben. Waar in -nu de misslag van den anderen Vorst, mede met zodanig character -beteekent, bestondt, is mij niet gebleken. - -De openbaare Leeraars zijn de gene die bereids den derden ouderdom -hebben bereikt. Om dit wat nader te verklaaren, moet men weeten, dat het -leeven der boomen verdeeld wordt in drie soorten van ouderdom. De eerste -is der gene die in landszaaken onderwezen worden. In den tweeden -ouderdom stellen zij die zaaken te werk welke zij geleerd hebben; en in -den derden, op eene eerlijke wijze van 's Lands dienst ontslagen zijnde, -onderwijzen zij wederom andere. Hierom heeft niemant het recht om in 't -openbaar te leeren, ten zij hij in landszaaken bejaard geworden is: wijl -niemant geoordeeld worde leerstukken te konnen opgeven die op hunne -beenen staan, ten zij alleen de gene die, door ondervinding, eene -bondige kennisse daar van gekregen heeft. - -Wanneer iemant, wegens een ergerlijk levensgedrag geschandvlekt zijnde, -eenen treffelijken en voor den Staat heilzamen raad heeft opgegeven, -wordt deszelfs naam verzwegen, op dat een goede raad niet bevlekt worde -door den schandelijken raadgever; en men beveelt dien te stellen op den -naam van eenen man van eere: aldus blijft de goede raad in stand, alleen -met veranderinge van den schandelijken raadgever. - -In het stuk des Godsdiensts heb ik ondervonden, dat het verboden is over -de grondstukken des Geloofs, en vooral over 't Wezen en de Eigenschappen -Gods te zintwisten; dog nopende andere zaaken zijn oordeel op te geven, -en bijzondere gevoelens in overweginge voor te stellen, staat elk een -vrij. De _Potuanen_ zeggen, dat het nadeel dat uit zodanige twistredenen -ontstaat, vergeleken kan worden bij de onweders die huizen en boomen om -verre werpen; dog te gelijk de lugt zuiveren, bedervinge daar in -voorkomen, en verhoeden, dat zij door al te lange stilte niet verrotte. -De reden waarom zij zoo weinige Feestdagen hebben, is op dat het geslagt -der boomen door ledigheid niet vadzig worde: want de _Potuanen_ stellen -vast, dat de Godsdienst meer bestaat in noodzaakelijke werken te -verrigten, dan in bidden en geloften te doen. Van de Poëzy wordt 'er -niet veel werk gemaakt, schoon het Vorstendom niet geheel en al van -Dichters ontbloot is. Dog de Onderaardsche Poëzy verschilt, van Onrijm -alleen in hoogdravendheid der taal; waarom zij ook als iets kinderlijks -belachten, 't geen ik hen verhaalde van de voeten en het rijm onzer -Vaarsen. - -Onder de Leeraars van _Potu_ zijn 'er, die Hoogleeraars van goeden smaak -genoemt worden. Deezen is opgelegt te bezorgen dat de jeugd zig niet -ophoude met wisjewasjes, of zaaken van weinig belang, op dat 'er geen -ongezoute of straatgeschriften, die den goeden smaak bederven, voor den -dag komen; en dat uit de Boeken, die gedrukt staan te worden, al 't geen -tegen de gezonde reden aanloopt, uitgeligt worde. Om welke redenen -alleen aldaar een gebod legt, dat de Boeken moeten onderzogt en nagezien -worden; geheel anders dan in onze Waereld; alwaar zelfs van de -allerbeste Onderzoekers de Boeken enkel en alleen opgehouden plegen te -worden, om dat ze in de kraam der Regeering niet dienen, of om dat ze -eenigzins afwijken van den aangenomen spraakstijl, of om dat 'er de -menschelijke gebreken, al schertsende en naar waarheid, in worden -doorgehaald: waar door het geschiedt, dat de Letter-oeffeningen gestuit, -en de welopgestelde geschriften geen licht konnen geven. Maar vermits -die van _Potu_ eenen vrijen koophandel met hunne nabuuren hebben, -sluipen 'er dikwils prulschriften, of die naar den smaak van 't slegt -volkje opgestelt zijn, binnen. Hierom zijn 'er Onderzoekers aangesteld, -die zig dagelijks in de Boekwinkels laten vinden. Zij worden -_Syla-Macatie_, dat is Boekerijveegers, genaamt: want gelijk 'er in onze -Waereld een soort van volk is, die de schoorsteenen en vuurovens -jaarlijks vegen, zoo zoeken ook deeze Onderzoekers, na dat zij de -Boeken, die te koop geveilt worden, doorsnuffelt hebben, 'er -naauwkeuriglijk de prullen uit, en werpen al 't geen zij vinden lorren -en vodden te zijn, alleen dienende om den goeden smaak te bederven, in -de riolen. Hierom zeide ik in mij zelv': ô! wat zou dat eene slagtinge -maaken onder de Boeken, zoo die instellinge in onze Waereld plaats hadt! - -Maar boven al is te prijzen het toevoorzigt der gene, die uit den -inborst der jeugd afneemen, welken levensloop dezelve te verkiezen staa: -want gelijk het gehoor der Musikanten de allerminste ongelijkluidendheid -der snaaren gewaar wordt; zoo weten ook deeze Kenners en Opzienders der -deugden en gebreken, dikwils uit het star-oogen, uit het strak-houden of -zamentrekken der wenkbrauwen, uit de somberheid, uit het vrolijk gelaat, -uit den lach, uit de spraak, uit de agterhoudinge, en uit diergelijke -zaaken, ligtelijk te oordeelen, wat een iegelijk dienstig, of tegen -deszelfs natuur strijdig is. - -Maar om weer van mij zelv' te spreken. Ik sleet mijnen tijd gantsch niet -genoeglijk met deeze wonderbaarlijke boomen, welke ik ten spot en -veragtinge verstrekte, om dat men mij nagaf dat ik van een vlug verstand -was: ook nam ik zeer kwalijk op de schampscheuten die mij deswegens -wierden toegeworpen: want door de bank heetten zij mij _Skabba_, dat is -te zeggen, den gaauwert of den schielijkaart. Maar 't meest van allen -stak mij in den krop, dat zelfs mijne waschvrouw zoodanig vonnis over -mij streek, die, schoon zij van het uittrekzel van 't janhagel, en een -rampzalige Lindeboom, geen penning waardig, was, egter geen zwaarigheid -maakte om mij, met dien haatelijken naam te noemen. - - - - -NEGENDE HOOFDSTUK. - -_Reize van_ KLIM _om de Planeet Nazar._ - - -Na dat ik twee jaaren lang de moeijelijke bedieninge van Postlooper had -waargenomen, en, belast met bevel-brieven, het geheele Landschap had -doorgeloopen, kreeg ik eindelijk verdriet in mijn moeijelijk en te -gelijk onwaardig ampt: waarom ik met smeekingen op smeekingen den -doorlugtigen Vorst om mijn ontslag lastig viel, verzoekende teffens -eene aanzienlijker bedieninge. Dog ik liep gestadig een blaauwen scheen, -wijl de Vorst van gedagten was, dat mijne schouderen te zwak waren om -een ampt van gewigt te torsschen. Ook haalde hij eenige wetten en -gewoonten aan, regelregt strijdig met mijn verzoek, en welke tot hooge -en gewigtige bedieningen alleen bekwame mannen vereischten: waarom hij -zeide noodig te zijn, dat ik mijn eenmaal aanvaardde ampt bleef -bedienen, tot dat ik door verdiensten mij den weg baande tot iets -grooters; besluitende zijne redenen met deeze vermaning: - - _Die naar wat groots wil staan, die dient vooral te weten._ - _Dat hij zig zelf steeds heeft met eigen maat te meten._ - _Men wil dat van de Goon het groote KEN U ZELF_ - _Zij eertijds neergedaalt: ook pronkte Apoll's gewelf,_ - _Weleer met deeze spreuk Gij dan wilt dit gedenken,_ - _Betrachtend' uwen pligt......_ - -Dit dubbel blaauwtje deedt mij een stout en wanhoopig besluit nemen. -Zedert dien tijd trachtte ik wat nieuws uit te vinden, waar door ik de -voortreffelijkheid van mijn verstand mogt toonen, en teffens den smaad, -mij opgelegt, wegnemen. Ik had mij bijna een geheel jaar lang uitgelegt -in 't doorsnuffelen der wetten en gewoonten deezes Vorstendoms, zullende -onderstaan, of ik niet bij geval eenige gebreken, die verbetering noodig -hadden, zoude konnen ontdekken. Ik had mijn voornemen aan zekeren -Braambosch, waar mede ik zeer gemeenzaam omging, en met welken ik van -jok en ernst pleeg te praten, geopenbaart. Dees vondt mijne uitvindinge -juist zoo vreemd niet; dog maakte veel zwarigheid of dezelve wel -heilzaam voor den Staat zoude zijn. Het was, zeide hij, de pligt van een -Verbeteraar, den aart en gesteldheid van het Land, dat hij trachtte te -verbeteren, zig zelv' voor oogen te stellen: want een en dezelve zaak is -van eenen gantsch verscheiden uitslag, volkeren, even gelijk een en het -zelve geneesmiddel, waar door het eene lichaam herstelt wordt, gantsch -schadelijk is aan 't andere. Voorts deedt hij mij zien, aan hoe groot -een gevaar ik mij bloot gaf met deeze kans te wagen; dat de Raad stondt -te vergaderen over mijn leven of dood, en dat het met mij gedaan was, -zoo mijn aanraden van de Onderzoekers verworpen wierdt. Derhalven badt -hij mij zeer, dat ik alles rijper wilde overwegen schoon hij mij van -mijn voornemen niet geheel en al wilde afschrikken, nademaal het -mogelijk was, dat ik, na rijp overleg, iets heilzaams, zoo voor mij -zelv', als voorden Staat, kwam te ontdekken: volgende dan den raad van -mijnen Vriend, rekte ik den tijd; en zedert mijn Postloopers-ampt met -geduld waarnemende, doorliep ik, naar gewoonte, Landen en Steden. En op -dat mij niet uit de geheugenis ginge, 't geen ik op reis had opgemerkt, -gaf ik, alles in zoo goeden stijl, als 't in mijne magt was, aangetekent -hebbende, den Vorst een Boek over dat niet klein was. Hoe zeer dit werk -naar 's Vorsten smaak was, bleek terstont daar uit, dat hij mijnen -arbeid in den Raad mee eene openbaare loftuitinge verhefte, en 't Boek -naarstig hebbende doorgelezen, besloot, zig van mij te bedienen in 't -ontdekken van de geheele Planeet _Nazar_. Ik had eene andere belooninge -voor mijnen arbeid gewagt; waarom ik stillekens met den Digter zeide - - _De deugd wordt wel geprezen;_ - _Maar zelden loon bewezen._ - -Dog vermids ik gaarne van staat verandert had, en na mijne wederkomste, -van 's Vorsten milddadigheid belooninge wagtte, was ik niet geheel en al -onwillig om mijnen dienst toe te zeggen. - -De Planeet _Nazar_, schoon ze in haaren omtrek naauwlijks twee honderd -Duitsche mijlen beslaat, schijnt egter van eene groote uitgestrektheid -te zijn, wegens der inwoonderen langzaamheid van gang. Hier van daan is -het, dat de meeste Gewesten, vooral die wat afgelegener zijn, deeze -Onderaardlingen nog onbekent zijn: want geen een _Potuaan_ is in staat -om in den tijd van twee jaaren dien Bol te Voet om te reizen: daar ik -het, wijl ik zeer wel ter been was, binnen den tijd van eene maand -konde doen. Maar daar ik het meest benaauwt voor was, was, zoo als ik -mij inbeeldde, de verscheidenheid van taal. Dog eenige gaven mij moed, -betuigende dat alle de bewoonders der Planeet, hoe zeer ze kragtig -verschilden in zeden, egter alle een en dezelve uitspraak hadden; en dat -ook het geheele boomgeslagt opregt, vriendelijk, en goedertieren was, -zulks ik, zonder eenig gevaar, de gantsche Planet zoude konnen -omwandelen. Dit was een gewillig paard de sporen geven, en ik begaf mij -op reis met het begin van de _Populier-Maand._ - -De dingen die staan te volgen, zijn zoo verbazende, dat ze veel eer naar -de versiersels der Digters, of zuivere harsschenschimmen schijnen te -gelijken: vooral wijl die verscheidenheid zoo in lichaam ais in geest, -welke ik op mijne reize ondervonden hebbe, zelfs, niet onder de -onderling allerafgelegenste Volkeren, en die onder eene andere -lugtstreek leeven, te wagten is. Dog men moet weten, dat de meeste -Volkeren deezes Aardbols door zeeën en zee-engtens van malkanderen zijn -gescheiden; en dat deeze Planeet een soort van Archipel vertoont. -Zelden vaart men deeze zee-engtens over, en de veerluiden, die aan de -oevers op de wagt staan, worden alleenlijk op die posten geplaatst om -der reizigers wille: want de inwoonders zetten bijna nooit hunne voeten -buiten de grenzen hunner geboorteplaats, en zoo zij door den nood -gedwongen zijn die zee engtens over te vaaren, keeren zij welhaast weder -terugge, als hebbende van stonden aan eene tegenheid in een vreemd -gewest. Hier van daan is het, dat zoo veele Natien als men 'er heeft, -men ook zoo veele nieuwe Waerelden vindt. Dog de voornaamste reden -deezer ongelijkheid spruit uit den verscheiden aart des gronds, 't welk -te zien is uit de verscheide kleuren der landerijen en der akkers, en -uit de doorslaande ongelijkheid der planten, vrugten, en peulvrugten; -zoo dat het geen wonder is dat in die verscheidenheid van landerijen en -vrugten, ook zoo veel verscheidenheid in den inborst der inwoonders, en -zoo veele verscheidene natuuren in dezelve te vinden zijn. In onze -waereld is 'er weinig onderscheid van zeden, studien, kleuren, -lichaamsform, zelfs in de Volkeren die onderling 't verst-afgelegen -zijn. Want mitsdien de aart des gronds bijna overal dezelve is, behalven -alleen dat de eene aarde vrugtbaarder is dan de andere, en dat ook de -natuur der vrugten, der kruiden en des waters dezelve is, konnen 'er -niet zoo veele Schepzelen van zoo verscheiden geslagt voortgebragt -worden, als 'er op dien Onderaardschen Bol geboren worden, alwaar ieder -stuk lands zijne bijzondere hoedanigheid heeft. Den vreemdelingen wordt -'er wel vergunt te reizen en koopmanschap te bedrijven; dog geenzins -daar te woonen: ook kan het hen om den verscheiden en tegenstrijdigen -aart der landstreeken niet toegestaan worden. Daar door komt het, dat -alle vreemdelingen die men op den weg ontmoet, of reizigers zijn of -kooplieden. De landstreeken egter, die aan 't Vorstendom _Potu_ grenzen, -zijn bijna alle van denzelven aart. Derzelver inwoonders hebben eertijds -zeer zwaare oorlogen gevoert met die van _Potu;_ dog thans staan zij, of -met dezelve in onderling verbond, of t' ondergebragt zijnde, houden zij -zig stil onder derzelver zagte regeeringe. Dog wanneer men eene groote -zee engte, die den geheelen Bol klieft, oversteekt; ziet men nieuwe -Waerelden; nieuwe en den _Potuanen_ onbekende schepzelen. Dit alleen -hebben zij gemeen met dat Vorstendom, dat alle de creaturen van dien -geheelen Aardkloot, boomen zijn met verstand en reden begaafd, en ten -naasten bij eene en dezelve uitspraak hebben, Daarom valt de reize niet -moeijelijk, voornamentlijk, nademaal zij, om de veelheid der kooplieden -of reizigers, die gewesten doortrekkende, gewoon zijn, allerlei -creaturen van verscheiden geslagt, en die in 't geheel niet naar hen -gelijken, te ontmoeten. Ik heb gemeent dit vooral niet te moeten -vergeten: op dat niemand het volgende verhaal kome te verveelen, nog de -verhaaler om zijne opgepronkte leugenen in regten worde betrokken. - -Het zou te lang vallen, en 't is niet der moeite waart, alles, wat mij -op deeze reize gebeurt is, in 't bijzonder, en volgens den draad der -geschiedenisse, op te halen: mijn voornemen is alleenlijk te beschrijven -de meest verwonderlijke Volkeren, in welker zeden en gewoonten ik niet -weinige zaaken gevonden heb, die zoo ongewoon en verbaazende zijn, dat -de Planeet _Nazar_ uit dien hoofde onder de wonderwerken der waereld -gerekent mag worden. Ik heb opgemerkt dat het geheele boomgeslagt in -beschaafdheid, in verstand, en in deftigheid, weinig verschilt van de -_Potuanen;_ dog in gewoonten, geneigdheden en form van ligchaam zoo zeer -verschillend is, dat elk gewest mij voorkwam als eene nieuwe waereld op -zig zelven. - -In de Provincie _Quamfo_, welke 't eerste Landschap is over de -zee-engte, zijn de inwoonders aan geen ziekten of lichaamskwaal len -onderhevig, maar leeven in eene genadige gezondheid tot dat ze oud en -grijs zijn. Om die reden hield ik hen voor de gelukkigste aller -schepzelen: dog uit den korten omgang dien ik met hen had, bespeurde ik, -dat ik zeer in mijne meeninge bedrogen was geweest: aangezien gelijk ik -onder de ingezetenen deezer Provincie niemant ooit droevig gezien heb, -ik 'er ook niemant vergenoegt, laat staan blijde, vond: want gelijk wij -geen aandoening hebben van eene heldere en getemperde lugt, ten zij wij -bevorens storm en onweder hebben uitgestaan; zoo hebben ook deeze boomen -geen bezef van hun geluk, om dat het altoosduurende en onafgebrooken is, -niet wetende dat zij gezond zijn, om dat hen de ziekten onbekent zijn: -invoegen zij hun leven doorbrengen in eene gestadige gezondheid, en te -gelijk in eene geduurige laauwheid: want voorspoed zonder tegenspoed -geraakt aan 't kwijnen door zatheid, en 't allergenoeglijkste leven is, -daar het zoet met zuur getempert wordt. Ik kan betuigen in geene Natie -onaangenaamer manieren, of kouder en onbeschaafder omgang ooit te hebben -gevonden. Het is waar, de lieden zijn 'er opregt; dog egter zoo, dat ze -nog, uwe toegenegenheid, nog uwen afkeer waardig zijn: gij hebt 'er voor -niemants belediging te vreezen, nog iemants haat te wagten: kort om, gij -zult hier niets vinden dat u mishaagt, nog iets dat u aanstaat. En -nademaal die gestadige gezondheid des lichaams nooit het afbeeldzel van -den dood onder 't oog brengt, of eenig medelijden met de ellendigen en -bedrukten verwekt; zoo brengen zij ook gantsch laauw en zorgeloos, en -zonder eenige hartelijkheid of ontferminge, hun geheele leven door: -waarom 'er ook onder dat volk geen voetstap van Godvrugt, van -teerhartigheid of meêdoogen te vinden is. Want gelijk de ziekten ons de -sterflijkbeid herinneren, zoo spooren zij ons ook aan tot wel te leeven, -en bevoelen ons op onze hoede te zijn, en reisvaardig te staan; en -gelijk zij ons smerten aandoen, zoo leeren zij ons te gelijk ons te -ontfermen over de gene die bezogt zijn. Hier door bespeurde ik -ligtelijk, hoe zeer ons de ziekten en doodsgevaaren tot alle betragtinge -van Godvrugt en onderlinge hulpe aanzetten: ja hoe onwaardiglijk wij ons -vergrammen tegen den Schepper, wijl wij schijnen als geboren te zijn tot -bezoekingen, die ons egter heilzaam en noodig zijn. Het staat egter te -letten dat deeze Eiken, op andere plaatzen overgebragt zijnde, zoo wel -als andere boomen, aan ziekten en zwakheden onderhevig zijn: waarom ik -oordeele, dat dat groote gezondheids-voorregt, zoo 't anders daar voor -gerekent mag worden, enkel en alleen aan de lugtstreek en 't voedzel -moet worden toegeschreeven. De Provincie van _Lalac_, die ook den naam -van _Mascatta_, dat is de gelukkige, genoemt wordt, schijnt met regt -haaren naam te dragen; want alles komt daar van zelf voort. - - _De bloemen die van zelf uit d'aarde geurig sproten._ - _De klei teelde ongebonwt, gewillig, onverdroten,_ - _Het weelig veld-gewas: het veld schonk, onvermoeit,_ - _De zwang're kooren-aar: de melk en nektar vloeit_ - _Als water: d'Eik in 't wild' scheen honingdauw te geven._ - - -Maar dit uitsteekend voorregt maakt de inwoonders niet boven andere -gelukkig. Want gelijk zij voor de kost niet behoeven te werken, worden -ook de meeste van hen, vadzig zijnde door ledigheid en luiheid, geduurig -met ziekten gekweld. Hier van daan sterven de meesten voor hunnen tijd, -wijl zij door wormen en verrottinge bedorven zijn. De natuur deezer -Landstreek verschafte mij geen geringe stoffe tot Wijsgeerige -overdenkingen, en het bleek klaar uit den stand en gelegentheid deezes -volks, dat handwerkslieden en de gene die dienstbaar zijn, in veele -opzigten gelukkiger leeven, dan de gene die, nooit bekommert om hunnen -leeftogt, hunne dagen in ledigheid en wellusten slijten. - - _De honger pleeg altijd de beste saus te wezen;_ - _En zelfs geringe spijs van d'eet-lust wordt geprezen:_ - _Een hongerige maag is haast de kost bereid,_ - _Die slegts aan d'overdaad verstrekt tot bitterheid:_ - _Het Koninglijk geregt naauw brasser kon behagen,_ - _Wiens zwakke voet ontzegt 't bedorven lijf te dragen._ - -Hier van daan zoo veele booze raadslagen, wanhoopige pogingen, en -geweldigen dood. Want de overvloed waar in zij leeven, hen alle -aandoeningen van smaak en geneugte benemende, verstrekt hen tot walging, -en doet hen verdriet in hun leven krijgen; zulks dat Land, 't geen ik -mij verbeeldde te zijn de woonstede der Gelukzaligen, mij niet anders -voorkwam dan eene sombere verblijfplaats der dooden, waardiger beklaagt -dan benijdt te worden. - - _Dit kwam in mij den lust verwekken_ - _Om haastig uit dit land te trekken._ - -Naast aan dit Landschap grenst het Gewest _Mardak_ geheeten, bewoond -wordende van Cypressenboomen, hebbende alle dezelve lichaams gedaante, -en alleenlijk onderling onderscheiden door den ongelijken form hunner -oogen: want sommige hebben dezelve langwerpig, andere vierkant: deeze -hebben die zeer klein, gene wederom zeer groot; zodanig, dat ze bijna -hun geheele voorhooft beslaan. Eenige worden met twee, andere met drie, -en andere wederom met vier oogen geboren. Daar zijn 'er ook die maar één -oog hebben; en welke men voor afzetzels van Polyphemus zoude groeten, -ten ware zij hun oog in 't agterhooft niet hadden. Hiervandaan is het, -dat zij naar gelang der verscheidenheid hunner oogen in even zoo veele -Stammen worden verdeelt. - -_De Namen der Stammen zijn deeze navolgende._ - -1. _Nagiri_: dat is der gene die de oogen -langwerpig hebben, en aan welke om -die reden, alle voorwerpen langwerpig -voorkomen. - -2. _Naquiri_, welker oogen vierkantig zijn. - -3. _Talampi_. Deeze hebben kleine oogen. - -4. _Iaraku_, met twee oogen, van welke het een wat schuins staat. - -5. _Mehanki_. Deeze hebben drie oogen. - -6. _Tarrafuki_. Deeze hebben 'er vier. - -7. _Harramba_. Welker oogen hun geheele voorhooft beslaan. - -8. _Skadolki_. Deeze zijn 't die één oog in 't -agterhooft hebben. - -Van, alle deeze is de Stam der _Nagiri_, of der gene die langwerpige -oogen hebben, en welken daarom alle voorwerpen ook langwerpig voorkomen, -de talrijkste, en bij gevolg de magtigste. Uit deezen Stam alleen worden -de Staats-regeerders, de Raadsheeren en de Priesters verkooren. Deeze -alleen hebben alle bewind in handen, en laten niemant uit eenen anderen -Stam toe Staats-ampten toe, ten zij hij betuige, dat zekere ronde -schijf, de Zon toegewijd, en, op eene verheven plaats des Tempels -gestelt, hem ook langwerpig voorkomt, en dat hij die belijdenisse met -eede bevestige. Deze gewijdde schijf is het voornaamste voorwerp van den -_Mardakaanschen_ Godsdienst. Hier van daan is 't, dat de eerlijkste -onderdanen, die zig niet willen hesmetten met de misdaad van -meineedigheid, van alle Staatsbedieningen geweert, en voor geduurige -spotternijen en vervolgingen blootgestelt worden; en hoe zeer zij -betuigen dat zij gelooven moeten 't geen zij met hunne oogen zien, -worden zij egter aangeklaagt, en 't geen een gebrek in de natuur is, -wordt hen als kwaadaartigheid of koppigheid aangetegen. - -Het Formulier van eedzweering, 't welk een iegelijk die tot bedieningen -of eerampten staat toegelaten te worden, onderteekenen moet, is bijna -van den volgenden inhoud: - -_Kaki Manasca Quihompu Miriac Jacku Mesinbrii Caphani Crukkia Manaskar -Quebriac Krusundora._ - -Dat is: ik zweere dat de gewijdde Zonschijf mij langwerpig voorkomt, -belovende in dat gevoelen tot mijnen laatsten levenssnik te zullen -volharden. - -Deezen eed afgelegt hebbende, worden zij verkieslijk verklaard tot -bedieningen, en onder den Stam der _Nagiri_ aangenomen. - -Daags na mijne aankomste, terwijl ik, niets te verzuimen hebbende, over -de markt ging wandelen, zag ik eenen ouden man wegbrengen om gegeesselt -te worden, verzelt zijnde van eenen grooten troep Cypressenboomen die -hem de huid vol scholden. Vragende wat 'er te doen was wierdt mij -geantwoort; dat hij een ketter was, en in 't openbaar geleert hadt, dat -de Zon-schijf hem vierkant voorkwam; welk verderflijk gevoelen hij, -niettegenstaande veelvuldige aanmaningen, halstarrig was blijven -aankleven. - -Om deeze reden, eene kans willende wagen, of ik ook regtzinnige oogen -had, en binnen den Tempel der Zonne getreden zijnde, alwaar mij de -gewijdde schijf ook vierkant scheen te zijn; gaf ik mijnen Huiswaard, -die onlangs tot het fabryk-meesterschap der Stad verheven was, zulks -openhartiglijk te kennen. Hij, mijn zeggen met een diep gezugt -aanhoorende, betuigde mij dat dezelve hem ook vierkant voorkwam; dog dat -hij zulks aan niemant hadt durven ontdekken, ten einde hem de regeerende -Stam geen spel mogte maken, en hem zijne bedieninge afnemen. - -Al beevende dan, en ter sluip, ging ik de Stad uit, vreezende dat ik -misschien de misdaad mijner oogen met den rug zoude moeten boeten, of, -met den haatelijken tytel van Ketter gebrandmerkt, op een schadelijke -wijze daar uit gezet worden. Waarlijk, nooit kwamen mij eenige wetten -zoo schrikkelijk voor, of eenige inzettingen meer barbaarsch en -onredelijk; wijl ik zag, dat men enkel en alleen door veinzerij en -meineedigheid zig eenen weg tot eerampten baande. Waarom ik ook, in 't -Vorstendom _Potu_ wedergekeert zijnde, zoo menigmaal ik gelegenheid had, -mijne gal uitbraakte op die barbaarsche Republyk. Dog toen ik op zekeren -tijd mijnen moed daar aan koelende, aan eenen Jeneverboom, waar mede ik -zeer gemeenzaam omging, mijne gramschap des wegen openbaarde, begon -dezelve aldus, te spreken: "Voorzeker zullen aan ons de inzettingen der -_Nagiri_ dwaas en onbillijk voorkomen; dog laat het u niet vreemd -schijnen, dat 'er om die verscheidenheid van oogen zulk eene groote -strengheid geoefent wordt; nadien 't mij te binnen schiet u te hebben -hooren zeggen, dat 'er in de meeste Staaten van Europa heerschende -Familien gevonden worden, die uit hoofde van het gebrek des gezigts of -des verstands, de andere te vuur en te zwaard vervolgen; en dat gij -zoodanig bedwang, als Godvrugtig, en heilzaam voor den Staat, hooglijk -kwam te roemen." Aanstonds begreep ik waar die doortrapte man met dat -zeggen heen wilde; waarom ik beschaamt zijnde, van daar ging en zedert -dien tijd altoos de verdraagzaamheid voorstaande, strijke ik een veel -zagter vonnis over de gene die niet regtzinnig zijn. - -Het Prinsdom _Kimal_ wordt, om de rijkdommen die het bezit, voor 't -magtigste van alle gehouden. Want behalven de Zilvermijnen, waar van 'er -daar veele gevonden worden, wordt 'er eene groote menigte Gouds uit het -zand der rivieren gehaalt: ook levert de nabuurige zee zeer veele -Peerlen uit; dog dat in schatten alleen geen geluk gelegen is, heb ik, -met dit volk wat naauwer te ondertasten, op de proef bevonden. Want zoo -veele inwoonders als 'er zijn, zoo veele mijn gravers en duikelaars zijn -'er bijna, die op winst uit zijnde, tot eene geduurige slavernij, en tot -den allerhardsten arbeid schijnen verwezen te zijn. De gene die van -deezen arbeid bevrijd zijn, staan altoos op schildwagt om hunne schatten -te bewaren; en het geheele landschap is zoodanig onveilig door roovers, -dat niemant zig op reis durft begeven zonder eene lijfwagt. - - _Geen dag zoo heilig meer, dat 't steelen wordt verschooven._ - _Verraad, bedrog, geweld en gierigheid staan boven._ - _Men leeft alleen op roof: de huiswaart is in last,_ - _En aan zijn eigen haart niet veilig voor den gast._ - _Geen schoonvaêr voor den zoon: getrouwe broederliefde_ - _Is zeldzaam: want de haat den eigen broeder griefde._ - _De man verhaast zijn vrouws, de vrouw haar egaês dood._ - _De booze stiefmoêr mengt vergift in ekelbrood._ - _De zoon t' ontijde staat den Vader naar het leven._ - _Godvrugtigheid heeft uit. Astrea wordt verdreven._ - _De leste van de Goon, die angstig en bedugt,_ - _De waereld, rood van moord, ter naauwer nood ontvlugt._ - -Hier door is dat volk, dat van zijne nabuuren met nijdige oogen wordt -aangezien, meer te beklagen, dan te benijden. Want vrees, agterdogt, -wantrouwen en afgunst houden de gemoederen voor altoos gevangen, en de -een ziet den anderen niet dan als eenen vijand en belager zijner -goederen aan, zoo dat vrees, kommer, nagtbraken en een bleek wezen de -vrugten en de oogst van dien geluk-staat zijn, waarop het Prinsdom -_Kimal_ zijnen roem draagt. Dit was de reden, dat ik dat gewest niet -zonder vrees en moeilijkheid doorreisde; want op alle wegen en -grensscheidingen wierd ik genoodzaakt aan de weg-wagters te zeggen, de -oorzaak van mijne reize, mijnen naam, vaderland en diergelijke; en ik -zag mij bloot gestelt aan alle die kwellingen, welke de reizigers -pleegen te ondervinden in zulke plaatsen, daar men uit agterdogt naauw -onderzoek doet. In dat Land is een brandende berg, waar uit als met -gestadige golven onderaardsche vuuren worden uitgeworpen. - -Na dat ik dit Prinsdom, 't ergste dat ik in mijnen gantschen togt -ontmoet heb, doorgetrokken was, zettede ik gestadig Oostwaards aan mijne -reize voort. Ik ontmoette allerwegen wellevende en beschaafde Volkeren, -dog ook teffens zeer zeldzaame. Maar daar ik 't meest van allen over -verwondert was, waren de inwoonders van het kleine Koningrijk -_Quamboia,_ welke de natuur met averegtsche zeden gevormt heeft, en wel -zodanig, dat hoe iemant ouder wordt, hoe hij ook te gelijk darteler en -wellustiger wordt, zulks de baldadigheid, geilheid en andere ondeugden, -die elders in de bloeijendste jeugd doorgaans gevonden worden, aldaar -met de jaaren toenemen. Derhalven wordt aldaar niemant eene -staatsbediening toebetrouwt, dan die nog tot zijn veertigste jaar niet -gekomen is: want niet zoo haast heeft hij dat bereikt, of men houdt hem -voor eenen baldadigen jongen - - _Die onder 's moeders hard bedwang_ - _Geweest is, al zijn leven lang._ - -Ik zag 'er die grijs van ouderdom waren, overal langs de straat loopen -rinkelrooijen, en hunnen tijd met kinderspel doorbrengen. - - _Ik zag 'er eenige die maakten poppenhuisjes:_ - _Bespanden 't wagentje met tweepaar kleine muisjes:_ - _En 't paar of onpaar 's spel was anderer tijdverdrijf,_ - _Die niet te paard reên op een rietje onder 't lijf._ - -Ik zag ook dat dezelve menigmaalen van kinderen daar over berispt, ja -zelfs met zweepen naar huis gedreven wierden. Ik zag eenen afgeleefden -grijsaard openlijk op de markt eenen drijftol voortzweepen, of met eenen -hoepel speelen; en die zelve persoon was voortijds een zeer deftig man, -en President van den Grooten Raad geweest. Deeze verkeertheid hebbe ik -zoo wel in de vrouwelijke als manlijke Sexe gevonden: en daar van daan -komt het, dat een jongeling een oud besje trouwende, zelfs het lot van -Acteon van allen man voorspelt wordt, 't geen regelregt strijdig is met -het geen bij ons voorvalt, alwaar een grijsaart een piep jonge vrijster -trouwende, bang is, dat hem hoorns opgezet zullen worden. Ik ontmoette -eens twee stok-oude mannen die al kaal waren, t' zamen vegtende op de -markt; mij verwonderende over hunne hevigheid, zoo ongewoon in dien -ouderdom, en vragende naar de oorzaak van dat tweegevegt, wierdt mij -geantwoord, dat 'er krakeel tusschen hen gerezen was over eene hoer, -welke zij beide in een hoerhuis tot hunne devotie gehad hadden. Die mij -dat verhaalden voegden 'er bij, dat men hen strengelijk met roeden de -billen zoude geesselen, zoo haast hunne voogden en bestierders die -baldadigheid zoude ter ooren zijn gekomen. Nog dien zelven avond kwam -mij ter ooren dat eene oude Matroone zig verhangen hadt, om dat zij aan -eenen jongen Beukeboom, waarop zij smoorlijk verlieft was, een blaauwtje -geloopen hadt. - -Deeze averegtsche levenswijze vereischt ook averegtsche Wetten: daarom -wordt 'er in dat Kapittel der Wet, die van de voogdijen handelt, aan -niemant de beheering zijner goederen toegedaan, ten zij hij beneden de -veertig jaaren oud zij. Wijders worden geene handelingen, aangegaan bij -de gene die boven de veertig jaaren zijn, voor wettig gehouden, ten zij -dezelve door hunne kinderen of voogden bekragtigt zijn. In het Kapittel -van de afhankelijkheid worden deeze woorden gevonden: _Dat Grijsaarts en -oude Besjes gehoorzaam zijn aan het bevel hunner kinderen_. Hier door is -het, dat de gene die in bedieningen zijn even voor hun veertigste jaar -pleegen afgedankt te worden. - - _Hen wordt van hoogerhand en magt en regt benomen._ - _'t Bestier der Ouden moet aan jongelingen komen_ - _Die hen de naaste zijn in maagschap...._ - -Ik dagt, dat het niet raadzaam voor mij was, langer in dat Land te -verblijven, alwaar ik, zoo ik anders nog tien jaaren levens had, door 't -bevel der Wet, zoude gedwongen zijn, weder kinds te worden. - -In 't Landschap _Cocklecu_ wierdt eene gewoonte, die niet minder -verkeert is, en bij de Europische Volkeren grootelijks afgekeurt wordt, -onderhouden. Die averegtsche levenswijze spruit niet uit de Natuur, maar -alleen uit de Wetten voort. Alle inwoonders deezes Lands, zoo mannen als -vrouwen, zijn Jeneverboomen; dog de mannen alleen zijn verwezen tot -huiswerk, en alle andere geringe bezigheden. In oorlogs-tijden worden -zij wel tot den krijgsdienst opgeschreven; dog bereiken daar in zelden -hooger trap, dan dien van slegt Soldaat; vermits 'er weinige zijn, die -tot een Vaandel geraken: ook is het Vaandrigsampt de hoogste -waardigheid in den krijgsdienst, daar een manboom naar staan kan. -Daarentegen worden de vrouwen de zwaarwigtigste zaaken, zoo in het -burgerlijke als in het geestelijke, mitsgaders in het geen den krijg -betreft, aanbevolen. Ik lachte onlangs met die van _Potu_, dat zij in 't -uitdeelen der bedieningen geen onderscheid van Kunne maken; dog dit Volk -scheen mij met den kop gekwelt te zijn, en tegen de Natuur te handelen. -Om de waarheid te zeggen, ik kon de toegevendheid der mannen in mijn -hoofd niet krijgen, welke, daar zij in ligchaams-kragten verre voor -leggen, zig egter zulk een onwaardig jok lieten opleggen, en zoo veele -eeuwen lang dien smaat hebben moeten opkroppen; daar het zeer ligt zoude -vallen dat jok af te schudden, zoo zij die vrouwelijke Tyranny slegts -wilden of durfden ontzenuwen. Dog die verouderde gewoonte hadt zoo zeer -hunne gemoederen verblindt, dat het niemant in de gedagten kwam, eene -kans te wagen om dien smaat weg te nemen: ja dat zij zelfs van meeninge -waren, dat het de Natuur zoo beschikt hadt, dat de wijven baas moesten -wezen, en dat de mannen maar moesten weven, bijslapen, spinnen, het huis -schrobben, en wat rug-op krijgen. De bewijsredenen, waar mede het -vrouwvolk dit gebruik tracht goed te maken, zijn deeze: overmits de -Natuur het manvolk met ligchaams-kragten begaaft, en hunne ledematen tot -zwaaren arbeid bekwaam gemaakt heeft, is 't zeer waarschijnlijk, dat zij -alleen het geslagt der mannen tot geringen en zwaaren arbeid geschikt -heeft, 't Verbaasde de Vreemdelingen, wanneer zij in een huis komende, -aldaar de vrouw van 't huis zagen, zittende in haar boek-vertrek met -eenen schrijfpriem en een handboekje; dog den man door de keuken -warende, en potten en pannen schuurende. En zeker, in wat huis ik ook -kwam, om met den man te spreeken, ik wierd naar de keuken gewezen: -alwaar - - _De een het zilver wascht, en d'andere schuurt den pot:_ - _Een derde reinigt zelfs het honde- en varkenskot;_ - _Terwijl 't heerschzugtig wijf al bulderende den vroomen_ - _Hals met een' bullepees, vast dreigt op 't lijf te komen._ - -Van deeze averegtsche levenswijze zag ik zeer gevaarlijke gewrogten. -Want gelijk men in andere Landen baldadige en geile snollen vindt, die -voor een stuivertje haar lichaam ten besten geven, en haare kuischheid -te koop dragen, zoo verhuuren zig ook hier de jongelingen, en 't manvolk -voor een nagtje, en huuren ten dien einde bordeelen, welke, door -opschriften en hoeragtige uithangborden boven de deuren, bekent zijn. -Die zelve, wanneer zij al te openbaar en onbeschaamdelijk hunnen -hoerenhandel drijven worden vastgezet, en, even als oude hoeren in 't -openbaar met roeden gegeesselt. Daarentegen vrouwen van aanzien en jonge -dogters zien het manvolk op straat onder de oogen, knikken die toe, -wenken hen, schuiffelen die na, schelden hen, roepen ze, vallen ze -lastig, schrijven lofgedigtjes boven hunne deuren; en belijdende -openlijk haare Venusjankerijen, zijn 'er als op zoo veele overwinningen -moedig op, even gelijk bij ons de dertele jongelingen al pochende -pleegen op te tellen hoe veele vrijsters en vrouwen zij al onder de knie -gehad hebben. Wijders wordt het nog vrouwen nog dogters voor oneer -gerekent, dat zij den jongelingen eenige verliefde gedigtjes of kleine -presentjes aanbieden; dog deeze veinzen koel en zedig te zijn, daar het -integendeel den jongelingen fraai staat, wanneer dezelve, op de driftige -aanzoekingen der jonge dogters, terstont gereed zijn. Niet weinig -beweging was 'er ter zelver tijd over eens Raadsheers zoon, die door een -jonge dogter onteert was. Men sprak van dat meisje om dat stuk overal -zeer kwalijk; en ik hoorde dat de vrienden des jongelings onder zig -mompelden, dat men de jonge dogter zonder uitstel in rechten stondt te -vervolgen, en dat zij in de naaste zittinge zoude gevonnist worden hem -te moeten trouwen en zijne eere op te leggen: vooral, wijl geene wettige -getuigen ontbraken, dat de jongeling, welken de vrijster tot -ongeoorloofden minnehandel vervoert hadt, bevorens was geweest van een -onbesproken levensgedrag. Terwijl ik met deeze Jenever-boomen omging, -dorst ik deeze averegtsche levenswijze niet openlijk tegenspreken. Maar -toen ik uit de voornaamste Stad vertrok, zeide ik tegen eenige, dat men -aldaar tegen de Natuur te werk ging, vermids het volgens het algemeen -regt, en naar het gevoelen van alle Volkeren, vastging, dat de -mannelijke Sexe geschapen was tot hooge en gewigtige bezigheden. Waar op -zij mij te gemoet voerden, dat ik de gewoonte en de inzettingen met de -Natuur vermengde, nademaal de zwakheden, die men in de vrouwelijke Sexe -gewaar wordt, alleen voortvloeijen uit de opvoedinge, 't geen wel 't -meest bleek uit de gesteltheid en wijze van dat Gemeenebest, alwaar men -in 't vrouwvolk zoodanige deugden en gemoedsgaven zag uitblinken, welke -de mannen elders zig zelven alleen toeëigenen. Want de _Cocklekuaansche_ -vrouwen zijn zedig, deftig, verstandig, standvastig, en stilzwijgende; -daar het manvolk in tegendeel ligt vaardig, schielijk en snapagtig is; -waarom ook, wanneer 'er iets vreemds verhaalt wordt, men aldaar het -spreekwoord gebruikt, _dat het mans grollen zijn_; en wanneer 'er iets -schielijk en onbedagtelijk uitgevoert is, zeggen de inwoonders, _dat -men der mannelijke zwakheid iet moet toegeven_. Dog met deeze -bewijsredenen nam ik geen genoegen; maar oordeelde dat deeze averegtsche -wijze van leven, wanhebbelijk, en geheel en al strijdig was tegen de -Natuur. De verontwaardiging, welke mij de trotschheid van 't vrouwvolk -in 't hart als ingedrukt hadt, was oorzaak van het ongelukkig -voornoemen, 't welk ik nam een weinig tijds na mijne wederkomste: een -voornemen, 't geen mij zoo veele moeilijkheden veroorzaakt heeft, zoo -als ik te zijner plaatse zal melden. - -Onder de pragtigste gebouwen deezer Stad was het Koninglijke Vrouwen -getimmer, voorzien met driehonderd zoo mannen als jongelingen, van de -allerschoonste gedaante en geest, welke alle gehouden wierden op kosten -der Koningin, en tot haaren wellust dienden. Hoorende dat de gestalte -mijns lichaams van eenige zeer geprezen wierdt, en vreezende door de -Oploopers in dat Vrouwen-getimmer te zullen gebragt worden, verhaastte -ik mijn vertrek, en - - _.... De vrees scheen, onder 't rekken,_ - _Aan mijne voeten nog voor vleugels te verstrekken._ - -Aan dit Vorstendom grenst het Landschap der _Philosophen_, aldus genoemt -van deszelfs inwoonders die in de wijsgeerte en andere spitsvinnige -wetenschappen als geheel en al verzopen liggen. Ik brandde van ongeduld -om dat land te zien, wijl ik mij het zelve verbeeldde als het middelpunt -aller wetenschappen en de waare verblijfplaats der Zang-godinnen. Hier -dagt ik niet te vinden akkers en weilanden, maar wel aaneengeschakelde -tuinen, - - _Versiert en flonkerende met allerleie bloemen,_ - _Zoo schoon dat Flora zelv' daar op zou mogen roemen._ - -En geheel met dit denkbeeld ingenomen, stapte ik wakker aan, tellende op -mijne vingers de uuren en oogenblikken. De paden waar langs ik ging, -waren steenagtig en moeilijk door gragten en kuilen, zoo dat ik nu eens -langs steilten, dan wederom door moerassen, en overzulks tot mijn -middel toe nat, vermits 'er geen bruggen waren, gekwetst en bemoddert -voortsukkelde. Dog tegen deeze moeilijkheden was ik wel gehard, wetende -dat men langs ruuwe en ongebaande wegen naar het gestarnte klimt. Na dat -ik dan een gantsch uur lang met deeze moeilijkheden geworstelt had, kwam -mij een boer tegemoet, welken ik beleeft aansprekende vraagde, hoe verre -ik nog van _Mascattia_, of 't Landschap der Philosophen was. Zijn -antwoord was: _dat ik liever vraagen zoude, hoe veel wegs ik nog hadde -af te leggen, aangezien ik bereids midden in dat gewest was_. Verbaast -zijnde door dit antwoord: _hoe komt het_, hernam ik, _dat een Land, -alleen door Philosophen bewoont, eer de gedaante van afschuuwelijke -kreupelbosschen, dan van een welbebouwd gewest heeft_? Daar op -antwoordde hij, dat de gedaante van dat land binnen korten tijd beter -zoude wezen, zoo haast de inwoonders den tijd zouden hebben, om zig met -diergelijke kleinigheden op te houden; maar dat zij thans alle -alleenlijk bezig waren met boven-maansche zaaken, en wel inzonderheid om -eenen weg naar de Zonne uit te vinden: en dat men derhalven behoorde -door de vingeren te zien dat zij het land voor eenigen tijd onbebouwd -lieten: want dat het niet gemakkelijk viel te gelijk te blaazen en te -slorpen. Aanstonds begreep ik waar de redenen van dien doorslepen boer -op doelden; en, mijnen weg vervolgende kwam ik eindelijk aan de Hoofstad -_Cuskam._ In de poorten der Stad zag ik dat 'er, in plaats van eene -wagt, gansen, hoenderen, vogelnesten en spinnewebben waren. Door de -straaten der Stad waarden allerwegen Philosophen en Varkens, waar van de -eerstgemelde alleen door hunne ligchaams-gedaante onderscheiden waren -van de Varkens, zijnde anderszins door morsigheid en ontijigheid aan -dezelve gantsch gelijk. Alle de Philosophen droegen het zelve soort van -mantels; dog van wat kleur die waren, viel mij onmogelijk te -onderkennen, wijl dezelve met stof en slijk bedekt waren. Eenen -derzelven, welken ik, gantsch opgetogen in zijne gedagten, regt toe op -mij zag aankomen, sprak ik aldus aan: _Ik bid u, Meester, zeg mij tog -hoe deeze Stad genoemd wordt._ Maar hij bleef onbeweeglijk staan als een -paal; en niet eens zijn gezigt verdraaijende, als of hem de ziel uit -het lichaam verhuist was, stondt hij lang zonder zig te verroeren, dog -eindelijk zijne oogen naar den hemel slaande, antwoordde hij mij: _wij -zijn niet verre van den middag._ Zulk een gekkelijk antwoord, te kennen -gevende eene wonderlijke verstrooijing van gedagten, deedt mij zien, dat -het beter is matelijk te studeeren, dan door al te groote geleerdheid te -kolderen. Daarop stapte ik naar binnen de Stad, willende zien of 'er -behalven de Pnilosophen, ook menschen of redelijke schepzelen te vinden -waren. De markt der Stad, die zeer groot was, pronkte met standbeelden -en pilaaren onderscheiden door tytels en opschriften. Ik wendde mij -derwaards, om te zien of ik eenige puntdigten daar onder leezen konde. -Dog terwijl ik al mijn verstand daar aan te kosten lag, voelde ik dat -mijn rug warm en vogtig wierdt. Waarom ik, agterwaards ziende, om den -oorsprong van dien warmen vloed te ontdekken, gewaar wierd dat een -Philosooph mij 't geheele agterlijf bepiste; want hij, in gedagten -opgetogen zijnde, nam mij voor een standbeeld, waartegen hij gewoon was -zijne blaas te ontlasten. Ik, dien smaad niet konnende verdragen, -vooral wijl die Philosooph daar over luidkeels begon te lachen, gaf hem -eene lustige muilpeer; waarop hij, zwellende van gramschap, mij in de -lokken vloog, en mij al schreeuwende de geheele markt over sleepte. Dog -toen ik zag dat hij niet tot bedaren te brengen was, stelde ik mij in -postuur, en betaalde hem met gelijke munt, invoegen wij malkanderen -niets schuldig bleeven. Eindelijk, en na een scherp gevegt, geraakten -beide de kampvegters onder den voet. Op dat gezigt schoten onnoemlijk -veel Philosophen toe, en als verwoed aanvallende, sleepten zij mij, met -vuisten en stokken deerlijk van lid tot lid afgerost en bijna -zieltogend' zijnde, bij 't hair over de geheele markt. Eindelijk moede, -maar niet verzadigt, van slaan zijnde, bragten zij mij naar een groot -huis, en toen ik mij met de voeten tegen de deur tegenhield, halstarrig -weigerende daar binnen te treden, trokken zij mij hals over kop als een -schreeuwend varken daar binnen, leggende mij midden op den vloer op -mijnen rugge. Alles lag in dat huis overhoop en 't onderste boven, en 't -was 'er niet anders gesteld, dan wanneer het bij ons naar St. Michiel -of Paasschen gaat, wanneer alle meubelen en huisraad, staande om naar -een ander huis overgevoert te worden, hol over bol onder een geworpen -worden. Toen was 't, dat ik onze wijsaarts ootmoedig begon te bidden, -dat zij tog hunnen toorn wilden matigen, en zig laaten bewegen tot -barmhartigheid, hen vertoonende, hoe onbetaamelijk het was voor -wijsgeeren en menschen die verstand wilden hebben, als wilde dieren te -worden, en de hartstogten, waarop zij 't zoo pleegen geladen te hebben, -den al te ruimen teugel te vieren. Dog ik klopte vooreen doov'mans deur: -want de Philosooph die mij den rug zoo bepist hadt, begon wederom het -gevegt, en sloeg en beukte mij zoo ellendig, als of hij een aambeeld -hadt voorgehad, zodanig dat hij niet scheen te kunnen bevredigt worden -dan door mijnen dood. Toen ondervond ik dat 'er geen verwoeder dier is, -dan een vergramde Philosooph, en dat de gene die 't allermeest van deugd -schreeuwen, dezelve 't minst betrachten. - - _Want dit uitzinnig dier, ô, schrik! van geen bedaaren_ - _Meer wist; maar woedde al voort: 't bloed kookt' hem in zijn' aêren._ - -Ten lange laatsten kwamen 'er vier Philosophen binnen treden, welker -mantels te kennen gaven dat zij van eene bijzondere gezinte waren. Deeze -de dreigementen der woedende menigte met hand en mond ter nederzettende, -scheenen met mijnen staat medelijden te hebben; en na dat zij met de -andere ter zijde afgesproken hadden, bragten zij mij over in een ander -huis. Ik was blijde dat ik verlost was uit de klaauwen van die -struikroovers, en eerlijke lieden ontmoet had; en lag hen op hun verzoek -de oorzaak deezer opschuddingen in 't breede uit. Zij, grimlachende op -'t hooren van zulk een klugtig voorval, zeiden, dat de Philosophen -gewoon waren, als zij op de markt wandelden, tegen die standbeelden te -pissen, en dat het waarschijnlijk was, dat mijn bespringer, staroogende -op zijne Philosophische bespiegelingen, mij voor zulk een standbeeld -genomen hadt. Voorts zeiden zij dat hij een zeer vermaard Sterrekijker -was, en dat de overige, die mijne schouders zoo toegedekt hadden, -Leeraars in de zedelijke Wijsgeerte waren. Nu dagt ik in eene behouden -haven en alle gevaar ontkomen te zijn, luisterende met groot vermaak -naar die en andere hunner, vertellingen. Dog het al te naauwkeurig -beschouwen mijner gestalte, gaf mij eenigzins kwaad vermoeden. Wijders -waren de dikwils herhaalde ondervragingen, die zij mij deden, naar -mijnen staat, naar de oorzaak mijner reize, en naar mijn vaderland, -mitsgaders de stille rugspraak, mij zoo veele voortekenen van een -aanstaande ongeluk. Dog ik stierf bijna van schrik, wanneer ik in een -soort van eene Snijkamer wierd geflooten, alwaar ik eenen overgrooten -hoop doodsbeenderen en lijken opgestapelt zag, die dat gantsche vertrek -vervulden met eenen afschuwelijken stank. Ik dagt in 't eerst niet -anders dan dat het eene spelonke van moordenaars was; maar de -Anatomische instrumenten, die tegen de muuren hingen, verminderden -allengskens dien schrik, vermits het daar uit bleek, dat mijn huiswaard -een Geneesheer of Chirurgijn was. Na dat ik in dit rasphuis een half -uur lang alleen gezeten had, en zonder mij te durven verroeren, tradt -'er eene aanzienelijke vrouw binnen met het middagmaal, 't geen zij voor -mij bereid hadt. Zij scheen zeer vriendelijk te wezen; dog met -bedaardheid mij aanziende, zugtte zij zomtijds zeer zwaar; en toen ik -naar de oorzaak haarer droefheid vraagde, antwoordde zij, dat mijn -aanstaande lot haar dit zugten afperste. _Gij zijt_, sprak zij, _in een -fatsoenlijk huis gekomen; want mijn man, die Heer van dit Eiland is, is -alhier tot openbaar Stads Natuurkundige[1] en Leeraar in de Geneeskunde -aangestelt, en de andere die gij gezien hebt, zijn zijne amptgenoten. -Dog deeze, verwondert over de ongewoone gestalte uwes lichaams, hebben -besloten, het onderstel van het zelve, en daar benevens uwe ingewanden, -naauwkeurig te onderzoeken en, uw lichaam ontledigende, te zien, of zij -daar in iets nieuws, tot opheldering der Ontleedkunde, konnen -ontdekken_. Deeze woorden deeden mijn hart en ziel trillen, waarom ik -eenen vervaarlijken schreeuw gevende, uitriep: wel! Mevrouw, hoe kan men -hen braave lieden noemen, die een onnozel en eerlijk man niet schromen -den buik op te snijden? Waarop zij wederom zeide: - - _Hadt g'uwen vinger eerst hier in den grond gesteken,_ - _Wel honderd mijlen verr' waart gij van hier geweken._ - -_Dit niet tegenstaande zijt gij onder de handen van fatsoenlijke lieden, -die niets ter kwaader trouw, zullen ondernemen maar enkel en alleen, uit -liefde om de Ontleedkunde op te helderen, besloten hebben dat stuk werks -aan u te onderstaan_. Hierop antwoordde ik, dat ik liever had van -moordenaars vrijgelaten, dan van fatsoenlijke lieden aan stukken te -worden gesneden, en ter stond voor haar op mijne knieën vallende, niet -zonder overvloedige traanen te storten, bad ik haar vóór mij ten besten -te willen spreeken. Haar antwoord was: _weinig zal u mijn ten besten -spreeken helpen tegen 't besluit der Faculteit, 't geen onwederroepelijk -pleeg te zijn; dog ik zal door een ander middel trachten u den dood te -ontrukken_. Dit zeggende nam zij mij bij de hand, en leidende mij, die -beefde als een juffers hondtje, door eene agter-deur, vergezelschapte -zij mij tot aan de poort der Stad. Daar trachtte ik van mijne -behoudster afscheid zullende nemen, met de welspreekendste taal die ik -ooit geleerd had, mijn dankbaar hart, zoo als 't behoorde, te betuigen; -dog zij viel mij al in den beginne in mijne woorden, betuigende dat zij -niet zoude weggaan, alvorens zij mij in alle veiligheid zag, en voer -voort mij op zijde te blijven, hoe zeer ik mij daar tegen stelde. -Terwijl wij t'zamen voortgingen hadden wij verscheide discoursen over -den staat van dat gewest, en ik luisterde met opene ooren toe. Dog -eindelijk viel zij op te verhaal, dat mij weinig aangenaam was, vermits -ik daar uit afnam, dat zij voor haaren bewezen dienst iets verzogt, 't -geen mij zedelijker wijze onmogelijk was haar toe te staan. Want zij -vertoonde mij op eene zielroerende wijze, hoe ongelukkig het lot der -aanzienlijke vrouwen in dat gewest was, nademaal deeze Philosophische -Schoolmeesters, verzopen leggende in de studien, geheel en al de -huwelijks pligten verzuimden. "Ik kan, _zeide_ zij, onder eede betuigen, -dat wij 'er om koud waren, zoo niet dees en gene eerlijke en mededogende -vreemdeling onze ellenden verzagtte, en aan de kwalen, waar aan wij -jammerlijk gaan kwijnen, somtijds de hand tot genezinge sloeg". Ik hield -mij als gek, en al niet te konnen verstaan waar zij met die stigtelijke -praatjes heen wilde: ja ik begon braaf aan te stappen; dog mijne -koelheid deedt haaren brand des te meer ontvlammen. Waarom? - - _Na zij mij langen tijd haar lijden had vertelt:_ - _Is 't smeeken te vergeefs? zoo dient 'er dan geweld._ - _Dus boezemdz' uit, en komt, met ongebonden vlegten_ - _En opgestroopten arm, mijn' tronie straks bevegten._ - -Daar benevens verweet zij mij mijne ondankbaarheid. Dog vermits ik egter -niet naliet mijnen weg te vervorderen, vatte zij de slip van mijnen rok, -en trachtte mij, die 'er tegen worstelde, staande te houden. Ik toen 't -geweld te baat nemende, maakte Mevrouw uit de handen te komen, en wijl -ik gaauwer ter been was, was ik in 't kort uit haar gezigt. Hoedanig zij -toen in razernij op mij ontsteken wierd, kon ik uit de woorden _kaki -spolaki,_ dat is, _gij ondankbaare hond_, welke zij mij gestadig -naschreeuwde, gemakkelijk afnemen. Maar haare scheldwoorden met eene -Spartaansche edelmoedigheid opkroppende, was ik blijde, dat ik uit dit -land der Wijzen, waar aan ik niet zonder schrik kan denken, genoegzaam -heels huids ontkomen was. - -Het naast-aangrenzende gewest is de Provincie _Nakir_, hebbende eene -Stad of overgroot Dorp dat eveneens genoemt wordt, en waar van ik niet -veel zeggen kan, vermits ik met zoo grooten haast als mij mogelijk was, -alle Landschappen, grenzende aan dat der Philosophen, voorbij liep, -haastende mij naar zulke volkeren die weinig werks maakten van de -Philosophie en vooral van de ontleedkunde. Want zoodanig zat 'er mij de -schrik van in de leden, dat ik al wie mij maar op den weg ommoette, -vraagde, of hij een Philosooph was; ook waarden mij die lijken en -Anatomische instrumenten nog langen tijd in de gedagten. De inwoonders -van het Dorp _Nakir_ scheenen mij zeer gespraakzaam: want alle die mij -tegen kwamen, boden mij hunnen dienst, hoezeer ongevraagd, aan, met eene -breede betuiginge van haare eerlijkheid. Om de waarheid te zeggen, ik -vond die betuigingen gantsch belachelijk, wijl ik hen geen teeken altoos -van kwaad vermoeden had laten blijken, of iemants opregtheid ooit of -ooit in twijfel had getrokken. Dog toen ik aan eenige had te kennen -gegeven dat ik niet konde begrijpen, waar toe zij alle die zelve -betuigingen, met bijgevoegden eede, zoo dikwils herhaalden; ontmoette -ik, zoo als ik het Dorp uitgetreden was; eenen reiziger, langzaam -voortgaande en zugtende onder den last van zijn pak. Zoo haast als hij -mij zag, stondt hij stil, vragende, waar ik van daan kwam; maar toen ik -hem zeide, dat ik onlangs het dorp _Nakir_ was doorgegaan, wenschte hij -mij geluk dat ik 'er zonder kleerscheuren uitgekomen was, vermits de -inwoonders, bekent door hunne dieve-streken, de reizigers niet dan naakt -en bloot pleegen te laten vertrekken. Ik gaf daar op ten antwoord, dat, -zoo hunne daden met hunne woorden overeenkwamen, zij zeer opregte lieden -moesten zijn, vermits ieder een, hoe zeer ongevraagd, op zijne -eerlijkheid, met duure eeden, pochte. Waar op hij lachende, mij zeide; -_wagt u, dat gij u niet te veel vertrouwt op de gene die zoo breed -afgeven van hunne eige eerlijkheid; maar vooral op zulke, die den Duivel -tot getuigen daar van nemen_. Deeze vermaning heb ik lang in mijn hart -bewaart, en op de proef ondervonden dat die Onderaardling mij wel te -regt gewaarschuwt hadt: waarom ik ook, wanneer een schuldenaar mij op -zijne eer zweert, de onder handelinge afbreeke en 't geleende -wedereische. - -Aan de landpalen van dit gewest gekomen, zag ik een water, ros van -kleur, aan welks oever eene roeischuit die te huur was, gereed lag om af -te konnen varen, en waar mede men voor een prijsje naar het _Land der -Reden_ kon oversteken. Over de vragt afgesproken hebbende, stapte ik in -de schuit, en nam met het meeste genoegen der waereld de reis aan: want -de Onderaardsche schepen worden door verborgen werktuigen zonder eenig -toedoen des bootsvolks voortgedreven, en klieven het water met eene -ongelooflijke snelheid. Aan land gezet zijnde, zag ik naar eenen -kruijer, en ging onder deszelfs geleide naar de Stad _der Reden_. Onder -weg zijnde, wierd ik door mijnen reisbroeder van de gelegenheid -derzelve, en van den aart der inwoonders genoegzaam onderrigt: ik vernam -dat alle de burgers, niemant uitgezonderd, Reden-konstenaars[2] waren, -en dat deeze Stad de waare zitplaats der _Reden_ was, en daar van den -naam ontleent hadt. Binnen de Stad getreden, ondervond ik waaragtig te -wezen, 't geen hij mij daar van gezegt hadt: aangezien ieder burger, om -de spitsvinnigheid van zijn verstand, om zijne deftigheid en gemaakte -staatigheid, mij een Raadsheer scheen te zijn: waarom ik, mijne handen -hemelwaards heffende, uitriep: ô drie-ja vierwerf gelukkig land, daar -niet dan Catoos geboren worden. Maar toen ik de gelegenheid der Stad wat -naauwkeuriger bezigtigde, wierd ik gewaar, dat veele dingen aldaar -slordig behandelt wierden, en dat het Gemeenebest, door gebrek aan -gekken, als ging kwijnen. Want nademaal de ingezetenen alles in de -schaal der Reden opwegen, en door geene schoone beloften, glimpende -redenen, of aanlokzelen zig omzetten laten; zijn de beweegredenen, waar -door de gemoederen der onderdanen tot die doorlugtige, en, voor het -Gemeenebest heilzame, poogingen, met gemak, en zonder kosten van 't -Gemeen aangespoort worden, aldaar verre te zoeken. - -De onheilen in den Staat; voortvloeiende uit dat naauwkeurig onderzoek, -wierden mij, op eene hartbrekende wijze, door eenen bedienden der -Finantien, aangetoont met deeze woorden: _hier verschilt de eene boom -niets van den anderen, dan alleen in naam en in gestalte des lichaams. -Men vindt hier geen naijver onder de Burgerij, vermits 'er geen kans is, -om eenig kenteeken van onderscheid te krijgen, en niemant schijnt wijs -te zijn, vermits zij 't alle zijn. 't Is waar, de gekheid is eene -ondeugd; maar egter niet te wenschen, dat ze 'er in 't geheel niet -gevonden worde. Dat is genoeg voor eenen Staat, dat 'er zoo veele -verstandige als Staats-ampten in zijn. Dat 'er dan Regenten zijn; maar -laaten 'er ook teffens zijn die geregeert worden. 't Geen de Regeerders -van andere Staaten door enkele beuzelingen en speelpoppen weten te -krijgen, konnen de onze niet meester worden dan door waaragtige -belooningen, die doorgaans de schatkist ledig maaken. Want voor den -dienst aan 't Vaderland bewezen, eisschen de Verstandige het pit; daar -de gekken zig met den dop laten paaien. Zoo brengt, bij voorbeeld, het -uitdeelen der eerampten en tytels, waar aan de gekken als aan zoo veel -verlokkend aas hangen blijven, en tot het ondernemen der zwaarste zaken -aangezet worden; weinig te weeg bij eene Burgerij die zig laat -voorstaan, dat de waare agting en de regte eer niet dan alleen door -deugd en innerlijke waardij verkregen kan worden; en die zig derhalven -door glimpende beloften nooit bij den neus laten leiden. Wijders wordt -bij u het Krijgsvolk aangezet om alle gevaren voor 't Vaderland te -ondergaan, op hoop dat, na hunnen dood, hunne namen in de Jaarboeken -zullen leeven; maar bij ons rekenen zij dat voor gehoorstreelingen, wijl -hen de spreekwijze_, te weten: inderdaad te sterven, dog in de -geschiedenissen te leeven, _'t eenemaal onbekend is; 't enkel ijdelheid -agtende voor de gene die 't niet meer hooren kunnen, dat hun lof -opgehaalt wordt. Ik ga voorbij zeer veele andere onheilen, welke uit een -al te naauw onderzoek van zaken voortkomen, en welke genoegzaam -aantoonen, dal het in eenen welgestelden Staat noodig is, dat ten -minsten de helft der ingezetenen met den kop gekwelt zij: want daar door -wordt in den Burgerstaat het zelve te weeg gebragt, 't geen het zuur in -de maag doet, waar van wij, ziek zijnde, te weinig of te veel hebben._ - -Terwijl hij dit zeide hoorde ik hem niet zonder de uiterste verwondering -aan; maar toen hij mij uit naam van den Raad het Burgerschap aanboodt, -en mij aldaar neer te zetten een- en andermaal verzogt, wierd ik -beschaamt, vermoedende dat dat verzoek voortkwam uit eene opgevatte -meeninge van mijne gekheid, en dat hij mij voor 't zuur nam, 't geen een -Staat, kwijnende door al te veel wijshoofden, zoo noodig heeft: en ik -wierd in dat vermoeden versterkt, toen ik verstond dat de Raad besloten -hadt een groot getal Burgers naar de Volkplantingen te zenden, en, om -het zelve wederom vol te maken, even zoo veele gekken van de nabuurige -Volkeren te ontleenen. Hierom vertrok ik gestoort uit die redeneerende -Stad. Dog lang maalde mij in het hoofd die Onderaardsche zetregel, onzen -Staatkundigen voor als nog onbekent, te weten: dat het in eenen -welgestelden Staat noodig is, dat ten minsten de helft der ingezetenen -met den kop gekwelt zij. Ik verwonderde mij, dat zulk eene heilzaame -lesse aan de Philosophen van onzen Aardbol zoo lang onbekent was -gebleven. Maar mogelijk is ze aan eenige bekent geweest; dog die dezelve -onder de Staatkundige lessen niet hebben willen brengen, nadien de -gekken bij ons het meeste brood eeten, en 'er ('t zij zonder iemant te -beledigen gezegt) geen Dorp of Stad is, die aan dat heilzaame zuur -gebrek heeft. - -Na dat ik een weinig uitgerust had, begaf ik mij wederom op reis, -doorloopende verscheide Gewesten, welke ik met stilzwijgen voorbijgaa, -nademaal mij aldaar niets vreemds, of 't geen men ook elders niet vindt, -ontmoette. Toen dagt ik dat 'er voortaan op de Planeet _Nazar_ niets -wonderlijks meer zoude te vinden zijn; dog toen ik in 't land, _Cabak_ -geheeten, mijne voeten zettede, ontdekte ik nieuwe wanschepzels, en wel -zoodanige die alle geloof schijnen te boven te gaan. Onder de -inwoonders deezes Landschaps zijn 'er eenige die hoofdeloos, en ook -zonder hoofd geboren zijn. Zij spreeken door eenen mond; die midden op -hunne borst staat: om welke reden, en uit hoofde van welk natuurlijk -gebrek, zij zig ook onthouden van alle moeielijke bedieningen en daar -harssenen toe vereischt worden; want zwaare zaaken konnen niet wel -betrouwt worden als aan zulke daar een hoofd op staat. De bedieningen -waartoe zij gebruikt worden, zijn meerendeels Ampten aan 't Hof. Hierom -worden de Kamerlingen, Hofmeesters, Bewaarders der Vrouwentimmers, en de -Deurwaarders meestentijds genomen uit de bende der hoofdeloozen. Daar -uit worden ook gekooren de Pedellen, Kosters, en met een woord alle -zulke, welker bedieningen eenigermate zonder harssenen verrigt konnen -worden. Ook worden 'er wel eenige van hen, door eene bijzondere gunst -der Magistraat, en om de verdiensten hunner Voorouders, in de Regeeringe -genomen, 't geen zonder gevaar van het Gemenebest al kan geschieden, -nademaal de ondervinding leert, dat de gantsche klem en het gezag van -den Raad alleenlijk berust in weinige Raadsheeren, en dat de rest maar -bijloopers zijn, en alleen nuttig om 't geen door de andere besloten is, -te ondertekenen. Zoo waren in de Vroedschap der Stad, ter deezer tijd, -twee hoofdelooze Leden; dog welke daarom niet te min hunne bezoldinge -trokken. Want schoon ze om hun natuurlijk gebrek harssenloos zijn, zoo -kunnen ze egter _ja_ zeggen, en te gelijk met de andere hunne stemmen -geven; hier in gelukkiger zijnde dan hunne Amptgenoten, dat niemant die -zijn proces verliest, zulks de hoofdeloozen wijt, maar alle zijne gal op -de anderen komt uit te braaken. Hier uit bleek het ook, dat het -menigmaal 't veiligst is zonder hoofd geboren te worden. Deeze Stad -behoeft in pragt en nuttigheid voor weinige andere van dien Aardbol te -wijken. Zij heeft een Hof, eene Universiteit, en pragtige Tempels. - -In beide de andere Provinciën, waarin ik naderhand kwam, te weten in -_Cambara_ en in _Spelek_, zijn alle de inwoonders Lindeboomen. Dog zij -verschillen daar in, dat de eerstgenoemde niet boven de vier jaaren -levens hebben, daar de laatste zeer oud worden: want zij bereiken -gemeenlijk boven de vierhonderd jaaren. Hier van daan komt het, dat gij -aldaar veele Groot-vaêrs, Oud-groot-vaêrs, Over--oud--groot-vaêrs en -Bet-over-oud-groot-vaêrs ziet; dat gij 'er oude vertellingjes en -verhaalen van den ouden tijd hoort; en dat gij daar komende, meenen -zoudt, dat gij al voor eenige eeuwen gebooren waart. Zoo zeer ik nu 't -lot der eersten beklaagde, zoo zeer agtte ik deeze gelukkig. Dog na dat -ik de gelegenheid dier beide volkeren wat nader beschouwt had, zag ik, -dat ik in mijn oordeel bedrogen was. Dusdanig was de Haat van de -Provincie _Cambara_. Ieder inwoonder komt binnen weinige maanden na -zijne geboorte tot den volkomen wasdom, zoo zijns lichaams als zijns -verstands; invoegen het eerste jaar tot deszelfs vorming genoeg zoude -zijn, en hem de andere niet, dan om zig ter dood te bereiden, schijnen -vergunt te wezen. En vermits het aldus met de zaaken gelegen was, -vertoonde dat Landschap als 't ware een soort van een waaragtig -Platonisch Gemeenebest, waarin alle deugden tot volkomen rijpheid -gebragt zijn. Want gelijk zij, uit hoofde van de kortheid des levens, -als geduurig reisvaardig staande, dit leven niet anders aanmerken, dan -als de deur, waar door zij schielijk tot het andere leven overgaan; zoo -zweeft hen ook de beeldtenis van den staat des toekomenden levens meer -voor oogen, dan die van het tegenwoordige; waarom 'er ook een ieder voor -een waaragtig Wijsgeer kon gehouden worden, die, zig niet bekommerende -met aardsche zaaken, alleenlijk trachtte naar den schat die duurzaam en -onverganklijk is, bestaande in deugd, Godvrugt, en eenen goeden naam. -Kortom, dit scheen het Land der Engelen, of de verblijfplaats der -Heiligen, en de waare school, waar in deugd en Godvrugt 't allerbest -geleerd wierden. Hier uit blijkt, hoe onbillijk de klagten der gene -zijn, die klagen over de kortheid des levens; en uit dien hoofde met God -als in geding komen. Want ons leven kan kort genoemt worden, om dat wij -'t meerder gedeelte daar van in ledigheid en wellust doorbrengen: en het -zelve zoude langduurig genoeg wezen, zoo anders de tijd beter besteed -wierdt. - -Maar in dat andere Gewest, alwaar de leeftijd boven vier eeuwen haalen -kon, zag ik alle gebreken, die onder 't menschelijk geslagt bekent zijn, -op den throon zitten. Alleenlijk hielden zij het tegenwoordige, als ware -het zelve eeuwig en onvergankelijk, voor oogen. Waarom ook - - _De Schaamte, Waarheid, Trouw en Eerbaarheid verstooven._ - _Verraad, Geweld, Bedrog en Gierigheid staan boven._ - -Voorts brengt die langduurigheid des levens nog een ander doodlijk -gewrogt voort. Want de gene die door 't verlies hunner goederen schade -geleden hadden, of in hunne leden verminkt, of ook wel die in -ongeneeslijke ziekten vervallen waren, pleegen, met eene bevende stemme, -den levensloop voor lang en van te traagen voortgang te beschuldigen, en -eindelijk de handen aan zig zelf te leggen, vermits zij, om de -langduurigheid des levens, geen uitkomst van smerte zagen: want de -kortheid des levens is voor de ellendige en moedelooze de -allerkragtigste troost. Beide die Gewesten gaven mij stoffe tot -verwonderinge; en ik vertrok daar niet uit, dan overstelpt met -Philosophische bespiegelingen. - -Ik vervolgde mijne reize langs steilten en woeste plaatsen waar langs -men naar het Gewest der onnozelheid gaat, dat gemeenlijk _Spalank_ -geheten wordt. Dit Landschap wierdt aldus genaamt van de eenvoudigheid -en vreedzamen inborst der Ingezetenen. Alle waren zij breedbladige -Eiken, en wierden voor de gelukkigste aller Stervelingen gehouden: want -zij waren aan geen driften, of hartstogten onderhevig, en vervolgens -bevrijd van alle gebreken. - - _............Elk gezint_ - _Ter deugd, uit zijnen aart regtvaardigheid bemint:_ - _Ook zonder dwang van wet. Men wist van vrees, nog straffen:_ - _Men hadt met halsgeregt of boeijen niet te schaffen._ - _Het volk ontzag versaagt des Regters opzigt niet;_ - _Maar leefde veilig, vrij van vierschaaren verdriet._ - _Men hoorde geen trompet nog krommen hoorn steeken:_ - _Men voerde helm nog zwaard: het volk, in alle streeken_ - _Zat vreedzaam, zonder krijg......_ - -In dit Land gekomen, bevond ik dat alles waar was, wat mij bij gerugte -daar van ter ooren gekomen was, te weten: dat de deugden door de -geneigtheden der menschen, en niet door de wetten aangekweekt worden. -Hier zag ik Nijd, Begeerlijkheid, Gramschap, Haat, Hoogmoed, Eerzugt, -Tweedragt, en verder alle ondeugden, onder de menschen bekend, -verbannen. Dog te gelijk met de ondeugden ontbraken 'er veele andere -dingen, welke geagt worden Stervelingen grootelijks te versieren en de -redelijke schepzelen van het onvernuftig vee te onderscheiden. Behalven -de Godgeleerdheid, Natuurkunde en Sterrekunde, waren ook alle Konsten en -Weetenschappen onbekent. De Regtsgeleerdheid, Staatkunde, -Geschiedenissen. Zedekunde, Wiskunde, en veele andere Wetenschappen -waren hen zelfs niet met den naam bekent. En nademaal de Nijd en -Eerzugt onder hen niet gevonden werden, was 'er ook geen naijver die tot -alle groote en voortreffelijke zaaken een spoor pleeg te zijn. Hier -waren geen Paleizen nog pragtige Gebouwen, geen Raadkamers, geen Markten -nog Rijkdommen: en vermits 'er geen Magistraten waren, waren 'er ook -geen Processen: ja zelfs was 'er de heb-lust niet. Om niet veele woorden -te gebruiken, daar waren geen ondeugden, en te gelijk waren 'er geen -sieraaden, geen konsten, geen luister, en oneindige andere zaaken, die, -onder den naam van deugden voorkomende, de Burgerlijke samenlevinge -aangenaam, en de menschen beschaaft en geslepen maken: invoegen ik veel -meer in eene warande van breedbladige Eikenboomen, dan in een -Burgerstaat scheen te zijn. Hierom stond ik lang in twijfel, wat ik van -dat volk maken zoude, en of deeze Natuurstaat den mensen wel wenschelijk -was. Eindelijk nogtans overwegende dat het beter was een onbeschaafd dan -ondeugend leven te leiden, en dat, met de onbedreevenheid in sommige -wetenschappen, ook te gelijk niet gevonden wierden stroperijen, -diefstallen, doodslagen, en andere euveldaden, die dikwijls ziel en -lichaam beide verderven; agtte ik dezen staat gelukkig. Terwijl ik op -mijn gemak en zonder zorg dit Gewest doorwandelde, stootte ik met den -enkel van mijn linkerbeen, tegen eenen steen, waar door ik 'er eene -zwaare wonde en groote zwelling aan kreeg. Zeker huisman dit ziende, -kwam terstont toegelopen, en lag 'er een zeker kruid, dat hij met de -hand geplukt hadt, op, waar door de pijn schielijk verzagtte, en de -zwelling begon te slinken. Daar uit kon ik afnemen dat dit volk ervaren -was in de Geneeskunde; ook bedroog mij mijne gissing niet; want overmits -de Letter-oeffeningen der _Spalankers_ zoo naauw bepaalt zijn, zijn zij -niet te vreden met den bast, zoo als wel onze geleerden in allerlei -soort van wetenschappen[3] zijn; maar zij doorzoeken alles ten -naauwsten. Toen ik mijnen Geneesheer, over zijne hulp aan mij bewezen, -bedankte, zeggende, dat God het aan hem zoude vergelden; antwoordde hij -mij zoo zakelijk, zoo geleerd, en zoo Godvrugtig, schoon met eenvoudige -en boersche bewoording, dat ik mij verbeeldde eenen Goddelijken man of -eenen Engel in de gedaante van eenen boom te zien. Hier uit bleek, hoe -zeer wij ten onregte gestoort worden op de gene die belijdenis van -onverschilligheid doen, welke wij, terwijl zij niets verlangen, nergens -smerte over hebben, nergens over gestoort of verblijd zijn; maar alle -pligten, voortkomende uit de hartstogten, besnoeit en afgelegt -hebben,--gelooven oud en grijs te worden met een vadzig, uitgeleeft, en -als ontzenuwt lichaam. Dog nog veel meer bleek het hoe zeer zij dwalen, -die den stervelingen als eene noodzakelijkheid van ondeugden aantijgen, -die de gramschap de wetsteen der dapperheid, den naijver het spoor der -naarstigheid, en het wantrouwen de voedster der voorzigtigheid stellen -te zijn; aangezien uit kwade eijeren niet dan kwade kuikens voortkomen, -en de meeste deugden, waarop de menschen trots zijn, en die wij met -lofgezangen verbreiden, eer schandvlekken dan sieraaden zijn, wanneer -wij dezelve met wijsgeerige oogen beschouwen. - -Uit dit Land vertrekkende, nam ik mijne reize door de Provincie -_Kiliac_, alwaar de inwoonders geboren worden met zekere teekenen op het -voorhoofd gedrukt, te kennen gevende 't getal der jaaren welke zij te -leeven hebben. Deeze agtte ik almede gelukkig: aangezien 'er niemant in -'t bedrijf der zonde onverhoeds door den dood overvallen wordt. Maar -aangezien ieder een de vastgestelde sterfdag bekent was, stelden zij de -bekeering uit tot op den laatsten tijd huns levens. Alwaarom ook, -wanneer men onder hen een vroom en eerlijk man zag, dezelve zodanig een -was, welken de tekenen te kennen gaven, dat het tijd was om den aftogt -te blaazen. Ik zag 'er eenige allerwege met hangende hoofden door de -Stad gaan; welke alle nabij den dood waren, tellende de dagen en -oogenblikken op hunne vingers, en 't aannaderend' laatste uurtje met -verschrikkinge te gemoet ziende. Dit deedt mij zien, dat de Schepper ook -wijslijk daar in voorzien hadt: en ik oordeelde 't voor de schepzelen -best te wezen, dat hen de uure des doods onbekent was. - -Dit Gewest al mede doorreisd hebbende, stak ik eene zee--engte, welkers -kleur zwart was, met eene boot over, en kwam in het Land van _Askarak_. -Hier deeden zig nieuwe wanschepzels aan mijn gezigt op: want gelijk het -land _Cabak_ schepzelen zonder hoofd uitlevert, zoo komen ook eenige -inwoonders deezes Gewests met zeven hoofden voor den dag. Deeze zijn bij -uitnemenheid in allerlei wetenschappen ervaren, en wierden eertijds door -de andere burgers, om zulke groote natuurgaven bijna met Goddelijke eere -geëert, dermate dat uit hunne bende alleen de Veld-Oversten, de -Burgemeesters, de Raadsheeren en de Regters gekoren wierden. Dog vermits -dezelve, zoo veele hoofden zij hadden, ook van zoo veele verscheide -inborsten waren, namen zij wel wakker en kloekmoedig verscheide -bedieningen te gelijk waar, en lieten, zoo lang zij de teugels der -regeering in handen hadden, niets onbezogt; maar om dat zij zoo veele -zaaken te, gelijk bij de hand hadden, en om die zoo verschillende, en in -een eenigen ingezeten zoo strijdige, denkbeelden, begonnen zijn alles -overhoop te werpen; en daar kwam, bij vervolg van tijd, zoo groote -verwarringe van zaaken, dat 'er eene geheele eeuwe noodig was, om de -beroerten, welke die, alles kundig zijnde, Magistraat verwekt hadt, ten -eenemaal te stillen. Daarom wierdt 'er bij eene wet vastgestelt, dat de -zevenkoppige ten eeuwige dage van alle gewigtige en van alle Staatszaken -zig hadden te onthouden; en dat het Gemeenebest in 't vervolg van -eenvoudiger lieden, dat is van zulke die niet meer dan een eenig hoofd -hadden, zoude geregeert worden. Hierom is 't, dat de gene die eertijds -voor zulke bekwame mannen, en zelfs den Goden bijna gelijk, gerekent -wierden, tegenwoordig bijna in denzelven staat zijn, als de hoofdelooze -in 't Landschap _Cabak_. Want gelijk deeze, in 't geheel geen hoofd -hebbende, niets konnen uitregten; zoo doen ook gene, om hunne -veelhoofdigheid, alles verkeert; en om deeze redenen worden onze -zevenhoofdige, uit alle Staats-ampten gezet zijnde, oud en grijs, zonder -ergens toe in bedenken te komen. Zij dienen egter eenigermate tot een -sieraad van 't Gemeenebest, aangezien zij, even als tooneelspelers, -allerwege omgevoert worden om haare konsten te toonen, en te doen zien -hoe mild de Natuur geweest is in hen toe te stellen; dog zoo dezelve zoo -kwistig niet was geweest, en hen alleen een eenig hoofd gegeven hadt, -zoude men die veel goedertierener konnen noemen. Uit het geheele geslagt -der zevenhoofdige waren 'er toen ter tijd niet meer dan drie in -bedieningen; dog zij waren ook daar toe niet toegelaaten dan na 't -afhouwen van zes hoofden, waar door het gebeurt, dat 'er maar een hoofd -overblijvende, de verwarde denkbeelden, waar aan zij onderhevig waren, -verdwijnen, en zij wederom tot redelijk verstand gebragt worden, even -gelijk de boomsnoeijers dikwils eenige takken afkappen, waardoor de nog -overblijvende sterker en gezonder worden. Egter staan zeer weinige onder -de zevenhoofdige deeze proef uit, zoo om de geweldige pijn, als om 't -doodsgevaar. Dit deedt mij zien, dat al wat te veel is niet dan schade -aanbrengt; en dat het regte verstand in de eenvoudigheid der harssenen -en de welgeschiktheid van den geest gelegen is. - -Uit dit Landschap gaat men door woeste plaatsen naar 't Vorstendom -_Bostanki_, welks ingezetenen, zoo veel betreft de uiterlijke -ligchaams-gestalte, weinig verschillen van de _Potuaners_; dog inwendig -hebben zij dat bijzondere, dat hen 't hart geplaatst is in de -regterdije, zulks zij wel te regt kunnen gezegt worden hun hart in hunne -dijen te dragen. Hier van daan worden zij onder de ingezetenen dezes -Aardbols voor de vreesagtige en tot den oorlog minst bekwaamde gehouden. -Toen ik, gemelijk zijnde om de moeielijke reis, in eene herberg, nabij -de poort der Stadt, trad, voer ik niet weinig uit tegen den langzaamen -en het futzelboek zoekenden waard. Dog hij op zijne knien vallende, -verzogt mij met tranen, erbarming met hem te willen hebben, biedende mij -aan, zijne regterdije te betasten, waar uit ik het kloppen van zijn hart -gewaar zoude konnen worden. Hierom, mijne gramschap in lachen verandert -zijnde, wischte ik de traanen des smeekenden waards af; gebiedende hem -goedsmoeds, te zijn. Hij, opstaande, kuschte mij de hand, en ging 't -avondmaal gereedmaken. Dog niet lang daar na weergalmde de keuken van -zugtingen en van een verschrikkelijk gehuil. Ik daarop toelopende zag -onzen vreesagtigen waard woedende met vuist- en geesselslagen tegen zijn -Wijf en Dienstmaagden. Zoo haast zag hij mij niet, of hij begaf zig -terstond op den loop en koos het hazenpad. Hierom mij keerende naar de -schreiende Vrouw en Dienstmaagden vraagde ik, door welke schade of -misdaad zij eenen man, die zoo zagtzinnig was, zoodanig tot toorn -verwekt hadden? Dog zij de oogen naar de aarde slaande, stonden langen -tijd zonder spreeken, niet durvende hunne smert te kennen geven; maar -toen ik voortging met haar te vragen, en bij mijn verzoek ook -bedreigingen voegde, begon de Vrouw aldus te spreeken: "U schijnt niet -genoeg bekend te zijn, Vreemdeling, de aart en inborst der stervelingen. -De inwoonders deezes Vorstendoms, die geenen gewapenden vijand onder de -oogen durven zien, en die op het minste gerugt buiten 's huis van angst -plegen te beeven, speelen den dwingeland in de keukens, en woeden als -wreedaards tegen hunne weerlooze huisgezinnen: vermits zij met de -gewapende geenen oorlog voeren, moeten 't weerlooze zijn daar zij 't -tegen hebben. Daarom is deeze Staat bloot gestelt voor de plunderingen -en bespottingen van de nabuurige volkeren. Maar in een Landschap aan 't -onze grenzende, en waar aan wij cijnsbaar zijn, is 't manvolk van eenen -gantsch anderen aart: die worden nooit handgemeen dan met, den -gewapenden vijand: buiten zijn zij baazen; maar t'huis hebben zij niets -te zeggen". Ik stond verwondert over 't verstand van die Vrouw, welke ik -oordeelde een beter lot waardig te zijn. En na dat ik de reden en -inborst der menschen een weinig nader beschouwd had, vond ik, dat die -vrouw de waarheid gesproken hadt, nademaal 't uit zeer veele voorbeelden -blijkt, dat het Hercules niet alleen is, die voor de tabbert zijner -huisvrouw heeft moeten zwigten; maar dat het gemeenlijk het lot der -braafste mannen is dat zij hunne halsen gewilliglijk moeten onderwerpen -aan 't jok hunner wijven, daar integendeel de allervreesagtigste, en die -met de ingezetenen van _Bostanki_ het hart in de dije geplaatst hebben, -helden in de keukens zijn. Dit volk leeft in gestadige afhankelijkheid -en onder de bescherming van een nabuurig volk, waar aan zij cijnsbaar -zijn. - -Uit dit Land vertrekkende, stapte ik in eene andere boot, die mij -overbragt in 't Land _Mikolac_; en terwijl ik in de boot zat, wierdt mij -mijn mantel ontfutzelt. Na lang twistens met den Veerman, die den -diefstal hardnekkig loogchende, nam ik mijnen toevlugt tot den Regter -van de plaats, te kennen gevende, dat de Veerman ten minsten gehouden -was tot de enkele wedergeving des gestolen goeds, uit hoofde van misdaad -door wetduiding, zoo 't mij al mogt geweigert worden hem over -bewaargeving of diefstal te dagvaarden. Dog hij bleef 't niet alleen -hardnekkig ontkennen, maar deedt mij nog daar en boven een Proces van -_injurie_ aan. In eene zoo twijffelagtige zaak eischte de Raad getuigen; -dog, wijl ik die niet konde voortbrengen, stelde ik mijnen tegendinger -voor, zig onder eede daar van te zuiveren. Op dat woord van eed begon de -Regter te grimlachen, zeggende: "Gij moet weeten, Vreemdeling, dat wij -hier door geenen Godsdienst altoos verbonden zijn: wij hebben geen -andere Goden dan de Vaderlandsche Wetten. Derhalven moeten zodanige -bewijzen volgens de Wetten gedaan worden; 't zij door eene rekeninge der -uitgeschoten kosten, wissels-aanneeming, overlegging van een -handschrift, onderteekend extract uit een schuldboek, of tusschenkomst -van getuigen. Al wie van zoodanige bewijzen niet voorzien is, moet niet -alleen zijn proces verliezen, maar daar en boven verwezen worden in de -boete over valsche betigting. Bewijst de zaak door getuigen, en men zal -u het goed, in bewaring gegeven, ter hand doen stellen". Aldus door -gebrek van getuigen mijn proces verliezende, beklaagde ik niet zoo zeer -mijn eigen dan wel deezes Gemeenenbests ongeluk: aangezien hier uit -bleek, hoe zwak en onvermogende zoodanig een Burgerstaat is, wanneer -dezelve alleenlijk gegrondvest is op menschelijke Wetten; en van hoe -korten duur zodanige Staatsgebouwen zijn, ten zij dezelve met den -Godsdienst betrast zijn. Hier hield ik mij drie dagen op, leevende, -geduurende al dien tijd, in gestadige vrees: want hoe heilzame Wetten -ook een Staat moge hebben, en hoe zwaar ook de misdaden aldaar gestraft -mogen worden; kan men egter geen zekerheid altoos wagten onder een volk -dat zonder God leeft, en ontslagen is van alle banden van Godsdienst: -vermits 'er geen schelmstuk zoo groot is, 't geen zij niet zullen -uitvoeren, kan 't anders bedekt blijven. - -Vertrekkende dan uit dit Land der Ongodisten kwam ik, een steil gebergte -overgetrokken zijnde, in de Stad _Bracmat_, gelegen in eene vlakte aan -den voet van eenen berg. De inwoonders aldaar zijn Jeneverboomen. De -eerste dien ik ontmoette, viel met zijn geheele ligchaam boven op mij, -en smeet mij tegen den grond; en toen ik naar de redenen van die -welkomst vraagde, verontschuldigde hij zig geheel fijntjes. Dog straks -daar aan kwam een ander en lag mij eenen paal, dien hij in zijne -regterhand hadt, zoodanig over de lendenen, dat hij mij bijna ontheupt -hadt. Dees verzogt mede dat ik zijne onvoorzigtigheid tog niet kwalijk -wilde duiden, en badt om vergiffenis met eenen langen sleep van woorden. -Ik beeldde mij in, dat het volk aldaar scheel zag, en vermijdde -zorgvuldiglijk de voorbijgangers te ontmoeten. Dog dat gebrek spruit uit -het al te scherpe gezigt van sommige, waardoor het geschiedt, dat zij de -afgelegen voorwerpen, die andere niet eens zien, zeer klaar onderkennen, -en dat zij integendeel zaken die digt bij, en hen als voor den neus -staan, door hun al te scherp gezigt geheel niet zien kunnen. Deeze -worden door de bank _Makatti_ geheeten, zig meerendeels toeleggende op -de hoogdravende Studiën, en op de Sterrekunde: want in aardsche zaken -hebben zij, om hunne al te scherpziende oogen, bijna geen gezigt altoos; -aangezien zij alle kleinigheden met de uiterste naauwkeurigheid -waarneemende, in 't zakelijke blind zijn. Egter zijn zij den Staat van -nut in het onderzoeken der Bergwerken; want de oppervlakte der aarde -niet zien kunnende, dringen zij met hun gezigt door tot het geene onder -derzelver korst verborgen is. Dit leerde mij dat 'er lieden gevonden -worden, die door hun al te scherp gezigt blind zijnde, meer zouden zien, -zoo zij min scherp zagen. - -Na eenen steilen berg, en die zeer moeilijk te beklimmen was, -overgetrokken te hebben, kwam ik in het Landschap _Mutak_, welkers -hoofdstad zig als een Wilgen-bosch vertoont, vermits 'er de inwoonders -Wilgen-boomen zijn. Op de markt komende, zag ik aldaar een sterk -jongeling, zittende op eenen Patrocliaanschen-stoel, en smeekende den -Raad om ontferminge. Vragende wat 'er te doen was wierdt mij gezegt, dat -hij een booswigt was welken men heden voor de vijfde maal geneesmiddelen -stondt in te geven. Verwondert zijnde over dit antwoord, stapte ik wat -te rug, om mijnen huiswaard uitlegging van dit raadzel te vragen; welke -aldus begon: "Geesselen, brandmerken, hangen en diergelijke straffen, -zeide hij, waar door onze nabuuren de misdaden beteugelen, zijn bij ons -te eenemaal onbekend; mits wij meer toeleggen op 't verbeteren der -booswigten, dan op 't straffen der misdaden. De misdadige welken gij -daar zoo even hebt zien zitten op den Stads stoel, is een Schrijver van -gekke boeken, die om zijnen schrijflust, welken de Raad nog door -wetten, nog door vermaningen in hem heeft kunnen beteugelen; thans de -openbaare straffe of het inneemen van genees middelen daar tegen heeft -moeten ondergaan; en de Stadsonderzoekers, die alle Geneesheeren zijn, -gaan voort met hem door gestadige purgatiën af te matten, tot dat, de -wortel der schrijflust in hem verdorven zijnde, hij, ophoudt met boeken -uit te geven". Naauwlijks had hij dit gezegt, of ik wierd in den -Stads-apotheek gebragt, alwaar ik met de uiterste verbaasdheid de doozen -netjes geschikt en met deeze opschriften beplakt zag: POEDER TEGEN DE -GIERIGHEID. PILLEN TEGEN DE WELLUST. TINCTUUR of INFUSIE, dienende om de -EERZUGT te temperen. SCHILLETJES tegen de GEILHEID, enz. Ik kan 't niet -uitdrukken wat draaijingen in mijn hoofd verwekt wierden door deeze -kneepen. Dog ik viel bijna in verrukking van zinnen, wanneer, ik geheele -bondels van geschriften zag met deeze tytels: GESPREK VAN MEESTER PISAG, -'T WELK 'S MORGENS GELEZEN WORDENDE, ZES AFGANGEN OF BUIKZUIVERINGEN -VERWEKT. BEDENKINGEN VAN DEN GENEESHEER JUKES, WELKE BY DE GEENE DIE -NIET SLAPEN KUNNEN, OVERDAGT MOETEN WORDEN. Hier uit bespeurde ik, dat -dit een zeer vreemd slag van volk was, en, om de kragt deezer -geneesmiddelen wat naauwer te onderzoeken, sloeg ik het eerste boek -open. Dog 't was zoo gekkelijk geschreven, dat ik onder 't leezen van 't -eerste hoofdstuk al begon te geeuwen, en toen ik voortvoer met leezen, -mijne ingewanden begonnen te rommelen, en ik terstond buikpijn gevoelde. -Waarop ik, frisch en gezond zijnde, en geen purgatie noodig hebbende, -het boek neerlei en mij weg pakte. Dog dit deedt mij zien, dat niets in -de waereld te eenemaal onnut is, en dat men zelfs van de allergekste -boeken eenig gebruik kan maaken. Wijders bespeurde ik, dat, hoe vreemd -dit volk ook wezen mogt, het egter niet te eenemmal zot was. Mijn -huiswaard betuigde, dat hij, eenen langen tijd niet hebbende kunnen -slapen, alleenlijk door 't lezen van Doctor _Jukes_ boek gezond was -geworden; en dat 'er zoo veel in dat boek stak, dat het de waakzaamheid -zelve deedt ronken. Deeze en diergelijke dingen hoorende, wierd ik -wonderlijk van mijne gedagten geslingert. Dog om niet te eenemaal van -mijne oude Wijsgeerte af te geraken, verliet ik schielijk dit Land; 't -geen mij zeker zeer wel te pas kwam: want nieuwe zeldzaamheden onder -andere Volkeren, en de verschijnzelen die mij allerwegen ontmoetten, -lieten mij niet toe langer bij deeze gedagten te blijven. Maar toen ik -mijne reize door deeze Planeet voltrokken had, en de _Mutaciaanschere_ -Philosophie wat naauwkeuriger onderzogt; oordeelde ik, dat de -Geneeskunst deezes volks niet geheel en al te verwerpen was: want ik -dikwils in ons Europa ondervonden heb, dat 'er boeken zijn, die de -Leezers doen braken, of slapen. Dog wat aangaat de zielsgebreken, kan ik -aan de grondbeginzelen van die van _Mutak_ geenszins mijn zegel hangen, -hoe zeer ik bekennen moet, dat 'er eenige ligchaams-zwakheden zijn, -welke wij met de zielsgebreken verwarren, gelijk zeker Digter van onze -waereld, met dit volgende vers voorzigtiglijk waarschuuwt. - - _Gij hebt, ô Sextus! lang nu met mij, ziek gelegen_ - _In 't zelve Gasthuis. 't Heugt mij dat wij beide kregen_ - _De scherpe vogten, die ons pijn'gen lijf en ziel;_ - _En waar van, voor als nog, aan ons geen helpen viel._ - _Dog wijl mijn' kwaal bestaat, (ik moet het u eens klagen,)_ - _In eene ziekte die mij is om 't hart geslagen,_ - _En daar halstarrig blijft; word ik van elk gelaakt_ - _Voor knorpot, grommer en kwaadaarden uitgemaakt;_ - _Daar gij beklaagd, beschreid wordt van uw goede vrinden,_ - _Om dat kwanswijs de kwaal zig in uw voet laat vinden_. - _Als gij niet danssen wilt, hoe zeer daar toe verzogt,_ - _Ontschuldigt m'u van zelfs: ach! vergt hem dat niet, 't mogt_ - _Hem schaad'lijk zijn, en pijn verwekken, is het zeggen._ - _De man wil graag; maar kan bijna geen voet verleggen,_ - _Laat staan verzetten. Is 't nog onlangs niet geschied,_ - _Dat hij een' Passepied zou danssen? maar hij liet_ - _Dat werk haast steeken: zoo zit 't Pootje hem in de beenen!_ - _Maar mij rampzalige, (wat of zij daar mee meenen?)_ - _Schoon dat ik kerm van pijn, beklaagt bijna geen mensch:_ - _Mijn ziekte is niet geagt; en, ging het naar hunn' wensch,_ - _'k Zou op een gastmaal nog een deuntje moeten neuren,_ - _Al moest mijn krank gestel dat met den dood betreuren._ - _'t Is: zing eens; wil ik niet, straks gaat het schelden aan._ - _Ik ben een buffel, die met niemant om kan gaan._ - _En zulks, ô Sextus! daar een halven dag te springen_ - _U nooit zoo moeilijk viel, als mij een uur te zingen._ - -Dat Land verlatende, en een stilstaand water, welks kleur ros was, -overgevaren zijnde, kwam ik in 't Landschap _Mikrok_. Dog toen ik stond -om de stad, die denzelven naam voert, binnen te treden, vond ik de poort -voor mijnen neus gesloten. Dierhalve moest ik eene wijle wagten, tot dat -ze, wel gegrendelt en gesloten zijnde, van den slaperigen Poortier -geopend wierdt. 't Was alles binnen de stad in eene diepe rust, behalven -alleen dat 't geronk der slapenden mij de ooren doof maakte; invoegen ik -als in de waare verblijfplaats des slaaps, zodanig als dezelve door de -Poëten versierd wordt, scheen overgebragt te zijn. Dit deedt mij -stillekens zeggen: Ach! mogt het eenige Burgermeesters, Raadsheeren en -andere eerlijke burgers in mijn Vaderland gebeurd zijn, dat ze hier -geboren waren, die, vermits zij zeer vredelievende menschen zijn, in -deeze gelukkige stad, in rust en vrede hun leven zouden doorbrengen. Uit -de uithangborden en opschriften aan de huizen, bleek het egter, dat -aldaar konsten en handwerken, mitsgaders Regtsplegingen in zwang gingen. -Door deeze opschriften ontdekte ik eene herberge, alwaar' ik egter -geenen ingang kon vinden, nademaal de deuren gesloten en gegrendelt -waren: want schoon het al over den middag was, zoo was 't egter nagt bij -de inwoonders. Eindelijk, na dat ik door gestadig kloppen niet weinig op -de deur gebonst had, wierd ik binnen gelaten. De dag wordt hier in -drie-en-twintig uuren verdeeld, waarvan 'er eerst negentien voor den -slaap geschikt zijn, en de overige met waken doorgebragt worden. Hierom -denkende, dat hier zoo wel de Lands- als bijzondere zaken wonderlijk -verzuimt wierden, deed ik mij van 't geen voor de hand was, ras wat te -eeten geven, vermits ik dugtte dat de nagt onzen kok in 't gereed maken -der spijs mogte overvallen. Dog wijl alles hier bij verkorting -geschiedt, en al wat overtollig is nagelaten wordt, is een -_Mikrokiaansch_ dagje lang genoeg, om te doen dat gedaan dient te -worden. Na 't middagmaal, 't geen mij rasser dan ik verwagt had, wierdt -opgedischt, wierd ik van mijnen huiswaard door de stad gebragt. Wij -kwamen in eenen Tempel, alwaar eene leerrede wierdt gedaan, die wel kort -was te rekenen naar den tijd; dog lang genoeg als men op 't zakelijke -zag. Want de Leeraar kwam terstond tot de zaak, zonder omwegen te -gebruiken, zonder ééne zaak tweemaal te zeggen, of zonder daar iets bij -te hangen, dat 'er niet te passe kwam, zoo dat, wanneer ik deeze -Onderaardsche leerrede zoude willen vergelijken met de langdradige -sermoenen van Meester _Petri_, die mij zoo dikwijls hebben doen walgen, -dezelve mij wel tweemaal zoo zakelijk voorkwam. Met dezelve beknoptheid -worden de Regts-zaken behandelt. De Advocaten zeggen veele zaken met -weinig woorden, en brengen terstond hunne getuigen voor, om gehoord te -worden. Mij heugt aldaar gezien te hebben een Verbondstractaat, korts te -voren met een nabuurig volk gesloten, bestaande in deeze woorden, _Daar -zal eens eeuwige vriendschap zijn tusschen het volk van Mikrok en die -van Spenlik. De Vloed Klimak met het gebergte Zaber zullen de -grensscheidingen der beide Rijken zijn. Was geteekent,_, enz. enz. Dus -was aldaar in drie regels vervat, 't geen bij ons geheele boeken -vereischt. Hier uit blijkt, dat men met minder omslag, en in veel -korter tijd, eene zaak kan afdoen, als men 't overtollige van de hand -wijst, even gelijk den reizigers de wegen veel korter zouden vallen, zoo -zij regt uit regt aan gaan konden. De inwoonders deezer Stad zijn alle -Cypressenboomen, door verheven voorhoofden van de andere boomen -onderscheiden. Dog die verhevenheid der voorhoofden zwelt en slinkt naar -mate van haaren bepaalden aanwas of afgang. En wanneer de voorhoofden -beginnen te zwelen, geeft de toevloeijende zinking, vermits de vogten -van 't gezwel des voorhoofds tot op de oogen vallen, te kennen, dat de -nagt aanstaande is. - -Omtrent eenen dag reizens van dit Land, is gelegen het Gewest _Makrok_ -anders gezegt der wakers: want mitsdien 'er de inwoonders nooit slapen, -brengen zij hunnen leeftijd dóór in een gestadig waken. Zoo als ik de -Stad inkwam, sprak ik eenen jongeling, die grooten haast maakte, aan; -verzoekende hem zeer vriendelijk, dat hij van de goedheid wilde wezen, -van mij eene goede herberg aan te wijzen; dog hij, zeggende veele -bezigheden te hebben, vervolgde met dezelfde drift zijnen weg: En zoo -groot was de haast, dien ieder een daar maakte, dat zij door de wijken -en straaten der Stad niet scheenen te wandelen, maar te loopen, of, om -beter te zeggen, te vliegen; even als of zij vreesden te laat te zullen -komen. Hierom dagt ik dat 'er brand in de Stad of dat de Burgerij door -'t een of 't ander onverwagt toeval verschrikt was, en dwaalde lang -alleen, tot dat ik aan eene herberg kwam, welke ik gewaar wierd aan het -uithangbord dat boven de deur hing. Hier zag ik deeze uitgaan, gene naar -boven klimmen, andere, door al te grooten haast te maken, struikelen; -invoegen ik bijna een kwartier-uurs in 't voorhuis moest blijven staan, -eer ik binnen gelaten wierd. Terstond wierden mij oneindige en onnutte -vragen voorgestelt. Dees vraagde mij waar ik van daan was, waar mijne -reize naar toe lag, en hoe lang ik in die Stad stond te verblijven; gene -of ik alleen, of aan de gemeene tafel wilde eeten; of ik in de roode, -groene, witte of zwarte kamer mijn verblijf houden, en of ik een vertrek -op de bovenste of onderste verdieping hebben wilde, en honderden van -diergelijke grollen. Mijn huiswaard, die te gelijk Clerq van eene zekere -laage Regtbank was, eerst zijnde gaan eeten, kwam straks daar na weerom, -en verhaalde mij met eenen langen sleep van woorden, een Proces, dat -tien jaren geduurt, en thans al voor de veertiende Regtbank hing: -zeggende, dat hij hoopte, dat het zelve binnen twee jaren tijds zoude -worden uitgesproken, vermits 'er nog maar twee hooger Regtbanken waren, -waar na 'er geen hooger beroep meer plaats hadt. Niet weinig maakte mij -zijn zeggen verwondert, en daar uit bleek het, dat dit volk zeer -naarstig bezig is, in niets met allen uit teregten. Terwijl mijn -huiswaard afwezig was, ontdekte ik, 't huis overal eens doorsnuffelende, -een soort van eene Bibliotheek, die redelijk groot en wel voorzien was, -ten aanzien van 't getal der boeken; dog geheel schraal, zoo men naar -derzelver waarde te werk ging. Onder die zelve boeken, die alle net -gebonden waren, vond ik deeze volgende. - - 1. Beschrijving der Hoofdkerk, in 24 deden. - 2. Belegering des Kasteels Pehunc, in 36 deelen. - 3. Van het gebruik des Kruids Slac, in 13 deelen. - 4. Lijkredenen over 't afsterven des Raadsheers Jackfi, in 12 deelen. - -Mijn huiswaard wederom gekomen zijnde, deedt mij een verhaal van de -gelegenheid der Stad, waar uit ik kon afnemen, dat 'er meer zaken -verrigt worden, door de slapende _Mikrokianen_, dan door de altijd -wakende _Makrokianen_; aangezien de eerstgemelde tot in het pit en kern -der zaken indringen, daar de laatste zig alleenlijk de schors en bast in -de hand laten stoppen. De inwoonders deezes Landschaps zijn mede -Cypressen-boomen, en in 't uiterlijk gelaat, uitgenomen de verhevenheid -der voorhoofden, weinig van de _Mikrokianen_ verschillende. Zij hebben -egter geen bloed nog sappen, gelijk als de andere bezielde boomen deezes -Aardbols. Dog in plaats van bloed vloeit door hunne aderen een soort van -verdikter vogt, dat den aart van kwikzilver heeft. Zelfs meenen eenige, -dat het regt en onvervalscht kwikzilver is, nademaal het in de -Weêrglazen het zelve gewrogt veroorzaakt. - -Twee dagen reizens van dit Landschap, legt de Republijk _Siklok_, welke -in twee verbonden ligchamen van Staat, dog onder verschillende en zelfs -tegenstrijdende wetten levende, verdeelt wordt. Het eerste wordt genaamt -_Miho_, zijnde gestigt door zekeren _Mihac_ eertijds een vermaard -Wetgever, dog die onder de Onderaardlingen voor eenen anderen Lycurgus -gehouden wordt. Dees, zullende den Staat met goede wetten, vooral met -die tegen 't maken van onnoodige kosten, onderschragen, heeft allen -pragt en overdaad strengelijk beteugelt. Hierom zoude men dien Staat, om -de ingetogenheid en spaarzaamheid aldaar, met regt het nieuwe _Sparte_ -mogen noemen. Dog ik verwonderde mij zeer, dat in eenen -zeer-welgestelden Staat, en die trots was op zijne voortreffelijke -wetten, zoo veele bedelaars wierden gevonden; want alwaar men zijne -oogen sloeg, zag men eenen boom, vragende om eene aalmoesse, zoo dat men -geen moeilijker weg voor eenen reiziger bedenken kan Den Staat deezer -Republijk wat nader overwogen hebbende, ondervond ik, dat deeze -ongelegenheden voortkwamen zelfs uit de spaarzaamheid der ingezetenen: -want alle overdaad verboden zijnde, en de rijken zelve hunne natuur te -kort doende, leidt het slegt volkje een lui, ledig en arm leven, wijl -zij niets bij de hand hebben, om iets mede te winnen. Dit leerde mij dat -de vasthoudendheid en spaarzaamheid in het burgerlijke leven het zelve -uitwerken, 't geen de stilstand des bloeds in 't menschelijke ligchaam -te weeg brengt. - -In 't ander ligchaam van Staat, _Liho_ geheeten, wordt ruim en rijkelijk -geleeft, en geen kosten ontzien. Hier van daan komt het, dat de Konsten -en Wetenschappen daar allerwege bloeijende, zij tot den arbeid, waar -door zij niet alleen de armoede verdrijven, maar zelfs de Burgerij rijk -wordt, worden aangespoort. En zoo 'er al iemant gevonden mogt worden, -die door armoede gedrukt wordt, mag hij zijn gebrek aan zijne eigen -luiheid toeschrijven; aangezien 'er gelegenheid genoeg is om winst te -doen. Dus bezielt de verkwisting der Grooten als den geheelen Staat, -niet anders, dan gelijk de omloop des bloeds alle de leden des ligchaams -versterkt, en frisch en gezond maakt. Aan die Landschap is het Gewest -_Lama_ gelegen, de zoo zeer vermaarde zetel der Geneesheeren. Daar wordt -de Geneeskunde met zoo veel vlijt geoeffent, dat niemant een regtschapen -Geneesheer geagt wordt, ten zij hij op de vermaarde Hoogeschoole te -_Lama_ gelegen heeft. Daarom is de Stad zodanig vervult met -Geneesheeren, dat men veel gemakkelijker eenen Geneesheer, dan een -mensch kan vinden. De Apothekers-winkels, en de gene die Anatomische -instrumenten verkoopen, beslaan 'er ook geheele straaten. Terwijl ik -eens, niet veel te verrigten hebbende, eens wandelinge door de Stad ging -doen, kwam mij een vrouw-boomtje tegen, dat mij de lijsten der -overledenen van dat jaar te koop aanboodt. Ik zag niet zonder -verbaasdheid, dat in het voorleden jaar honderd-en-vijftig boomen -geboren waren; dog dat 'er wel zeshonderd waren gestorven. Om de -waarheid te zeggen, ik kon 'er niet wel begrip van maken, dat 'er in de -verblijfplaats van Apollo, jaarlijks, zulk eene slagtinge onder de -Burgers voorviel: vervolgens vraagde ik eenen Boekverkooper, of 'er ook -de eene of de andere ongewoone plaag of pest, het voorleden jaar de -Stad aangegrepen en ontvolkt mogt hebben? Dog hij gaf mij ten antwoord, -dat 'er twee jaren te voren nog vrij wat meer waren gestorven, en dat -dit eene gewoonlijke proportie was tusschen de gene die sterven en -geboren wierden: ja dat het getal der eersten doorgaans driemaal grooter -was; nademaal de inwoonders van die Stad onderhevig waren aan geduurige -ziekten, en die hun den dood verhaastten, zodanig, dat, ten ware 'er -niet jaarlijks toevloed uit de aangrenzende gewesten kwam, de Stad -eerlang ontvolkt zoude wezen. Dit deedt mij mijne reize verhaasten; het -niet geraden agtende hier lang mij zelven op te houden: vooral, wijl de -naam van Geneesheer, en het zien der Anatomische instrumenten, na 't -gene mij in 't land der Philosophen was overgekomen, mij nog niet uit -het geheugen was. Derhalven, uit dit Land vertrekkende, liet ik geen -gras onder mijne voeten wassen, tot dat ik aan een gehugt, vier duizend -treden daar van daan leggende, gekomen was, alwaar de inwoonders zonder -Geneesheeren, en te gelijk zonder ziekten leeven. - -Na eene reize van twee dagen, kwam ik in 't vrije Land. Daar is een -iegelijk zijn eigen meester, en de inwoonders bestaan uit afzonderlijke -huisgezinnen, die nog onder wetten, nog onder eenig gebied staan, -behoudende egter een soort van Burgerstaat. Over zaken, 't Gemeenebest -aangaande, hebben de oudsten toeverzigt, die altoos voor de vreede en -eendragt zijn, gestadig aanradende dat voornaamste gebod der Natuur, te -weten: dat gij niet wilt, dat u geschiede, doe dat aan een ander niet. -Aan den ingang van alle Steden en Dorpen, stondt het uitgehouwen Beeld -der Vrijheid; banden en boeijen met voeten tredende, met dit opschrift: -GULDEN VRIJHEID. In de eerste Stad, daar ik binnen tradt, zag ik alles -genoegzaam in stilte en rust; dog de burgers waren onderscheiden aan -zekere gordels, welke kenteekenen en leuzen waren van de partijschappen, -waar in de Stad toen ter tijd verdeelt was. De toegangen der voornaamste -huizen waren bezet met gewapende Wagten, vermits de stilstand van -wapenen geeindigt zijnde, 's anderendaags de oorlog wederom stondt te -beginnen. Hierom koos ik, bevreest zijnde, het haazenpad, niet -geloovende dat ik vrij was, alvorens ik mij zelven buiten 't gezigt van -het vrije Land geborgen had. - -Naast aan dit Land is 't Landschap _Jochtana_ gelegen, op welks -beschrijving ik met schrik bevangen wierd, nademaal ik aldaar alles meer -overhoop, onveilig en verwart oordeelde te zijn, dan in 't vrije Land; -aangezien dit Gewest zoo veel als de vergadering en stinkkolk aller -Godsdiensten was, en alle de leerstukken, die over deeze geheele Planeet -verspreid waren, hier, als in hun middelpunt zijnde, openlijk geleert -wierden. Mij derhalven te binnen brengende, hoe veele opschuddingen de -verscheidenheid van Godsdiensten, in de meeste Staaten van Europa plegen -te veroorzaken, durfde ik naauwlijks binnen de Hoofdstad van _Jochtana_ -treeden, alwaar even zoo veele Tempelen van verscheide en tegenstrijdige -gezindheden wierden gevonden, als oorden, wijken en straaten. Dog mijne -vrees verdween wel haast, zoo dra ik zag, dat aldaar de grootste -eendragt, en die door geen twist gestoort wierdt, op den throon zat. -Men kon aldaar niet het minste onderscheid in den Burgerstaat bespeuren: -alle waren zij eensgezint, alle vreedzaam en gerust, en iedereen aan -zijn werk. Want vermits het onder halsstraffe verboden was, iemants -Godsdienst te stooren, of dat de een den anderen, om de verscheidenheid -der leerstukken, eenige moeilijkheid zoude aandoen; waren alle -verschillen, zonder vijandelijkheden, alle zintwistingen, zonder -krakkeel, en daar kon geen haat stand grijpen, daar geen vervolginge -plaats hadt. Alleenlijk was 'er eene gestadige, schoon zedige, ijverzugt -onder de verschillende; nademaal elke gezindheid haaren Godsdienst, door -een heilig leven en gedrag, eenen luister poogde bij te zetten. -Derhalven hadt de zorg der Overigheid te weeg gebragt, dat het verschil -in de leere hier geen meerder beroerte verwekte, dan de verscheide -kramen der kooplieden, of de winkels der handwerkslieden op de markten -plegen te doen, alwaar alleen de deugdzaamheid der waaren, of de -gemaakte dingen, de koopers tot zig trekken, zonder dat 'er bedrog, -geweld, of afgunst bij komt, waar door het geschiedt, dat alle zaad van -tweedragt, dat anders zoude kunnen opschieten, gesmoort wordt, en alleen -eene eerlijke en voor 't Gemeenebest heilzame ijverzugt wordt -aangekweekt. Hier uit blijkt het, dat de opschuddingen, die elders -plegen in zwang te gaan, niet door verscheidenheid van Godsdienst, maar -alleenlijk uit vervolgingen voortkomen. Zeker geleerd _Jochtaner_ heeft -mij breeder de levenswijze deezes volks, den aart van deszelfs -regeeringe, en de redenen van hunnen gerusten staat, in 't breede -uitgelegt, en ik, zeer naarstig toeluisterende naar zijn verhaal, -bewaarde dat in mijn geheugen. Ik sprak hem met mijne tegenwerpingen wel -eenen geruimen tijd tegen, dog eindelijk wierd ik genoodzaakt het hem -gewonnen te geven, wijl hij zijne stellingen met klaare proeven bewees; -waarom ik ook, gelooven moetende, 't geen ik met mijne oogen zag, en -niet kunnende halstarrig ontkennen, 't geen met 'er daad bewezen wierdt; -erkende, dat vrijheid in 't stuk des geloofs, de eenige en waaragtige -bronader van die rust en eendragt was. Maar mijnen tegenstreever aan -eene andere zijde aanklampende, zeide ik, dat het der Wetgeveren pligt -was, om in 't stigten van Gemeenebesten, meer agt te slaan op het -toekomende, dan op het tegenwoordige, heil der menschen, en zoo zeer -niet te zien naar het gene hen in die leven gelukkig maakt, als op het -welbehagen des Scheppers; waar op hij mij in deezer voegen antwoordde: -"Gij bedriegt u, Vreemdeling! zeide hij, zoo gij gelooft dat God, die de -Fontein der waarheid is, met eenen geblanketten Godsdienst, of met -huichelaarij gedient is. Wanneer onder andere Volkeren iedereen door -hoog gezag genoodzaakt wordt, volgens een zeker bepaald rigtsnoer te -gelooven, zien wij dat 'er eene deur geopent wordt voor de onwetenheid, -of voor de geveinsdheid; nademaal niemant de waare gevoelens van zijn -hart wil of durft te kennen geeven; maar de meeste anders met den mond -belijden, en anders in hun hart gelooven. Daar komt het vandaan, dat 'er -zig zoo weinige in de Godgeleerdheid oeffenen, en zoo weinig werks -gemaakt wordt van de waarheid te ontdekken: ja daar door komt het, dat -'er aan andere Weetenschappen meer tijd besteed wordt, vermits zelfs de -Geestelijken, vreezende met den schandelijken naam van Ketter -gebrandmerkt te worden, zig onthouden van stichtlijke overwegingen, en -tot andere letter-oeffeningen, in welke zij met minder gevaar zig -oeffenen kunnen, en welke de vrijheid niet zoo zeer in boeijen klinken, -overgaan. De gene die van eenige leere, welke de teugels der Regeering -in handen heeft, afwijken, worden doorgaans veroordeelt. Dog God is -verre van huichelaars en veinzers; en eene dwalende opregtigheid is hem -aangenamer, dan de geveinsde belijdenisse des waren geloofs." Naauwlijks -had ik dit geleert, of ik hield den mond toe, niet bestaan durvende te -zintwisten met een volk dat daar in zoo zeer bedreven was. - -Ik had bijna eenen tijd van twee maanden met deeze reize doorgebragt, -wanneer ik eindelijk te _Tumbac_ kwam, zijnde een Gewest grenzende aan -het Prinsdom _Potu_, en 't welk ik als mijn Vaderland aanzag, toen ik -zag dat ik die moeilijke reize nu bijna afgelegt had. De inwoonders -deezes Landschaps zijn voor 't meerdergedeelte wilde Olijf-boomen, en -eene Natie, zoo Godsdienstig als streng. In de eerste herberg daar ik -binnen trad, was ik genoodzaakt bijna twee uuren te blijven staan, -zonder mij te kunnen ontnugteren, wagtende op het ontbijt, waarom ik -dikmaals te vergeefsch verzogt had. De ontijdige Godsdienstigheid van -mijnen huiswaard, was de oorzaak van dat vertoef, vermits hij geen hand -aan 't werk begeerde te slaan, eer hij zijn morgengebed voleindigt hadt. -Na dat hij zig dan van zijnen gewoonlijken Godvrugts-pligt hadt -gekweten, - - _Zoo komt hij eindlijk, bleek van boosheid binnen treden,_ - _En biedt mij brood aan, daar ik lang om had gebeden,_ - _Niet zonder knorren: daar benevens discht hij op,_ - _Aan mij ellendigen, een stinkend koolen-sop._ - -Dog dit ontbijt stondt mij duur, en ik kan betuigen, dat ik nooit -schijnheiliger en teffens onbermhartiger waard ontmoet heb; waarom ik -bij mij zelven zeide, dat het beter was, wat minder te bidden, en wat -meer Godvrugtige werken te betrachten. Ik ontveinsde egter mijn -hartzeer, wetende dat het gevaarlijk is den fijnen te tergen. Zoo veele -burgers als 'er in deeze Stad waren, zoo veele strenge Catoos, -tugtmeesters der zeden, waren 'er ook. Zij gaan alle door de Stad, met -hangenden hoofde, en neergebogen takken, hebbende het geduurig geladen -op de ijdelheid der waereld, en veroordeelende zelfs geoorloofde -vermaken; want zij berispen alles ten strengsten, zelfs tot gebaarden en -lachen toe, en trachten door geduurige berispingen, en de lieden -blaauwbloemtjes op den mouw te spellen, den naam van heiligen te -verkrijgen. En wanneer ik, vermoeit en afgemat zijnde, door zoo veele -ongemakken, door 't een of 't ander spel, daar niets in stak, mijne -geesten wat zogt op te scherpen; wierd ik daar om over den hekel -gehaalt, zodanig, dat elk huis mij een strengen Biegt-stoel scheen te -zijn, waar voor men genoodzaakt wierdt belijdenis zijner zonden te doen. -Maar ik scheide 'er af met mij verder uit te laten over 't karakter -dezes volks; en zal alleen één voorbeeld bijbrengen, 't geen den inborst -der _Tumbackers_ naar 't leven uitdrukt, en waar uit men 't overige -gemakkelijk zal kunnen afnemen. Zeker wilde Olijf-boom, die eertijds, -toen wij beide in _Potu_ waren, mij een zeer goed vriend was, zag mij -bij geval voorbij eene herberge gaan, en verzogt mij daar binnen te -treden. En nademaal hij gehoort hadt, dat ik somtijds wel eens uit de -borst konde vrolijk zijn, begon hij mijn leven en bedrijf zoo dapper -over den hekel te haalen, dat mij de hairen te berge reezen, en alle de -leden begonnen te schudden. Dog terwijl onze Cato in diervoegen afgaf, -dronken wij 'er al een steevig glaasje onder, tot dat wij eindelijk -beide vol en zoet op den grond vielen, en, door de gene die daar op aan -kwamen, half dood naar huis gebragt wierden. Na dat de dronk -uitgeslapen, en ik wakker geworden zijnde, weder tot mij zelf gekomen -was, liet ik mijne gedagten ernstiglijk gaan over deezen Godsdienst, -wanneer het mij klaar bleek, dat de ijver deezer Natie eer uit zwarte -gal en bedorven sappen, dan uit beweeging van Godvrugtigheid -voortvloeide. Egter zeide ik aan niemant mijne gedagten, maar pakte mij -kort naderhand stillekens weg. - -Na eene tusschenpoozing van twee maanden, kwam ik eindelijk t'huis, zeer -vermoeit; want mijne beenen, door 't gestadig te voet reizen verzwakt, -konden naauwlijks mijn ligchaam ophouden. Tredende binnen de Stad -_Potu,_ den tienden der Eikemaand, bood ik mijn dagregister terstond den -Vorst op het nederigst aan; en zijne Doorlugtigheid beval hetzelve -terstond te doen drukken, (want men moet weten, dat de Druk-konst, -waarvan die van Europa en de Indianen zeggen de uitvinders te zijn, hier -veel eer bekend geweest is). Mijne reis-beschrijving was zodanig in den -smaak der _Potuaners_, dat zij zig niet verzadigen konden in dezelve te -leezen. Daar liepen door alle oorden en wijken der Stad, hoorntjes, met -deeze dagregisters, roepende: REISBESCHRIJVINC VAN DEN HOFPOSTLOOPER -SCABBA, RONDOM DE GEHEELE WAERELD. Ik, moedig op dien uitslag, begon -naar grooter zaken te staan, belovende mij zelf 't een of 't ander ampt -van aangelegenheid. Maar toen ik zag, dat ik in mijne hoop bedrogen was, -deed ik een nieuw verzoek aan den Vorst, waar in ik, mijne verrigtingen -zeer hoog verheffende, de schuldige vergelding voor mijne verdiensten -afsmeekte. De Vorst, gelijk hij opregt en goeddoende was, wierdt bewogen -door mijne smeekingen, en zeide mij op eene gunstige wijze, dat hij zorg -voor mij zoude dragen: hij hieldt ook zijn woord wel; dog die geheele -gunstbewijzing kwam uit op eene vermeerdering mijner jaarwedde. Ik had, -om de waarheid te zeggen, eene gantsch andere belooninge voor mijne -verrigtingen verwagt. Waarom ik met die gunst geen genoegen konde -neemen. Dog vermits ik den Vorst met geduurige verzoeken het hoofd niet -kon breken, gaf ik aan den Groot-cancelier het verdriet, dat mij op 't -harte lag, te kennen. Die verstandige man nam mijne klagten op met zijne -gewoonlijke beleeftheid, belovende mij te zullen behulpzaam zijn, -vermanende mij egter te gelijk, dat ik zoude afstaan van zulken -ongerijmden eisch, en mij bevelende mijne eigene kragten te kennen, en -op de geringheid van mijn oordeel agt te slaan. "De Natuur, zeide hij, -is u eene stiefmoeder geweest, en gij hebt geen begaaftheden, waar door -u de weg tot Staatsbedieningen van belang geopent moge worden. Gij moet -niet naloopen 't geen gij nooit bekomen kunt, of, den aart van andere -willende navolgen, uwen eigenen vergeten. Wijders zeide hij, indien gij, -'t geen gij dwaaslijk eischt, al eens mogt bekomen, zoo zoude 'er de -Vorst om gelastert, en de Wetten door verkragt worden. Zijt dan te -vreden met uw Lot, en werpt de hoop van u, daar uwe Natuur tegen -strijdt." Hij erkende wel mijne verdiensten en prees mijne verrigtingen, -die ik in de laatste reize gedaan had; dog hij zeide, dat ze niet -zodanig waren, dat ze mij den weg konden baanen tot bedieningen van -Staat; want zoo om iedere verrigtinge, om elke verdienste, men zoude -moeten worden bevordert tot de hoogde eerampten, zoo zoude een ieder -werkman, een Schilder of Beeldhouwer om zijne snedigheid in een stuk -Schilderij te maken, of Beeld uit te houwen, eens Raadsheers -bedieninge, als eenen prijs en belooninge hem toekomende, vorderen -kunnen; dat de verdiensten wel konden beloont worden, dog dat welgepaste -belooningen moesten gegeven worden aan de gene die ze verdient hadden, -op dat het Gemeenebest geen schade leede, of aan bespottinge wierde -bloot gestelt. Door deeze vermaningen overtuigt zijnde, hield ik mij -wederom eenigen tijd stil. Dog vermits het mij al te hard en bitter -voorkwam, in zulk gering beroep oud en grijs te worden, hernam ik dat -wanhopig voornemen, waarvan ik al had afgezien: namentlijk ik lei mij -toe om eenige verbetering in den burgerstaat te maken, op dat ik, door -eene nieuwe uitvindinge, dienst aan 't Gemeen, en mij zelf voordeel -zoude toebrengen. - -Even voor mijne laatste reize, had ik mijne gedagten naauwkeurig laten -gaan over den Staat deezes Vorstendoms, om te zien of ik eenige -gebreken, die daar wel 't meest in zwang gingen, konde ontdekken, en -teffens de hulpmiddelen daar tegen uitvinden. Uit den Staat der -Provincie _Cocleku_, was ik ontwaar geworden, dat een Staat naar zijnen -ondergang helde, wanneer aldaar vrouwen tot Staatsbedieningen wierden -toegelaten: aangezien dezelve, uit den aart heerschzugtig zijnde, haare -magt en gezag onbepaalt trachten te maken, en nooit rusten, alvorens zij -een volstrekte en onbepaalde magt verkregen hebben. Hierom besloot ik -voor te stellen, dat 'er eene Wet gemaakt mogte worden, om de wijven uit -te sluiten van alle bedieningen van Staat, hopende dat ik 'er niet -weinige zoude krijgen, die mij zouden toevallen, vermits ik de zaak -klaar aantoonen, en in hoe grooten gevaar het man-volk konde worden -ingewikkelt, ten ware de magt van het vrouw-volk bij tijds ontzenuwt -wierde, mij niet zwaar zoude vallen iedereen voor oogen te stellen. En -bijaldien eene geheele afschaffing deezer gewoonte aan eenige, wat te -hachelijk mogte voorkomen, stond ik te beweeren, dat de magt der wijven -ten minsten beteugelt, en meer bepaalt moest worden. Het aanraden deezer -Wet hadt driederlei oogmerken, 1. Ik zoude 'er door schijnen te willen -genezen een gebrek, waar aan 't Gemeenebest onderhevig was. 2. Door -eene edelmoedige en verstandige uitvindinge een proefstuk van mijn -oordeel en vernuft gevende, stond ik mijnen staat wat te verbeteren. 3. -Ik zoude mij wreken over 't ongelijk, dat mij van de vrouwen was -aangedaan, en den smaad, mij menigmaalen door dezelve aangewreven, -uitwisschen; want ik wil gaarne bekennen, dat eige voordeel of wraaklust -de voornaamste beweegredenen van deeze raadgevinge waren. Ik wist egter -mijn voornemen fijntjes te ontveinzen, op dat ik, onder den dekmantel -van 't algemeen nut, niet moge schijnen alleen mijn eigen voordeel te -bevorderen, en andere uitvinders op het spoor te volgen, wier -raadgevingen dikwils breed opgeven van het algemeen nut, schoon het, -wanneer dezelve met een naauwkeurig oog beschouwd worden, terstond -blijkt, dat eige voordeel de voornaamste beweegreden is, die hen daar -toe aanzet. - -Die raadgevingen dan, zoo fraai als ik kon opgestelt, en met de -doordringende redenen bekragtigt hebbende, bood ik op het nederigste -den Vorst aan. Hij, mij altijd eene bijzondere gunste hebbende -toegedragen, stondt verbaast over zulk een stout en roekeloos voornemen, -voorspellende daar uit mijnen ondergang en verderf; waarom hij mij door -bidden en smeeken van die poogingen trachtte te doen afzien, voegende, -op eene Vorstelijke wijze, dreigementen bij zijne gebeden. Dog ik, -steunende niet minder op de nuttigheid mijner uitvindinge, dan op de -gunst van het geheele man-geslagt, welk ik vertrouwde de hand te zullen -houden aan eene zaak die hen alle aanging; bleef onwankelbaar bij mijn -voornemen: invoegen mijne hardnekkigheid door geen vermaningen kon -bewogen worden. Om deeze reden dan wierd ik, volgens gebruik, met den -strop om den hals naar de markt gebragt, om aldaar het besluit van den -Raad af te wagten. De Raad vergadert en de stemmen opgenomen zijnde, -wierdt het vonnis aan den Vorst gezonden, om dat te bekragtigen, en, van -denzelven te rug gezonden zijnde, door den uitroeper, met de volgende -woorden afgekondigt. - -"Na rijpe overweginge oordeelen wij dat de wet door D. Scabba, -voormaamsten Postlooper van 't Hof, voorgestelt, ten einde om de Vrouwen -van alle Staatsbedieningen uit te sluiten, niet door den beugel kan, ten -zij met het uiterste nadeel des Gemeenenbests, nademaal de helft der -Natie, uit de vrouwelijke Sexe bestaande, deeze inbreuk zeer hoog zoude -opnemen, en ten dien opzigte den Staat lastig vallen en vijandig zoude -worden. Wijders meenen wij, dat het de onbillijkheid zelve is, de braave -Vrouwenboomen van de eerampten, welke zij zig waardig maken, geheel en -al uit te sluiten: vooral, vermits het zeker is, dat dezelve door de -Natuur, die niets roekeloos doet, niet tevergeefsch met zoo veele -uitnemende gemoeds-gaven versiert zijn. Ook gelooven wij dat de welvaart -van den Staat vereischt, dat men in 't bevorderen tot eerampten meer agt -slaâ op de verstanden zelve, dan op den naam. En aangezien het Land -meenigmaalen gebrek heeft aan kloekmoedige boomen, vinden wij dat het -dwaasheid zoude zijn, door een eenig Placcaat of Raadsbesluit, de -gantsche helft des Gemeenenbests, enkel en alleen om 't lot der -geboorte, tot de bedieningen onbekwaam en onwaardig te verklaren. Al -waaromme wij, de zaak ernstig en rijpelijk overwogen hebbende, den -voornoemden Scabba, om zijne dwaaze en roekelooze raadgevingen, -oordeelen strafbaar te zijn, naar ouder gewoonte." - -Boven mate trof dit geval den Vorst; dog mits hij nooit gewoon was een -Raadsbesluit te niet te doen, onderteekende hij het vonnis met eigen -hand; bekragtigde het met zijn gewoon zegel, en gaf bevel dat af te -kondigen; alleenlijk daarbij voegende deeze bepaling: dat aangezien ik -een vreemdeling was, gebooren in eene nieuwe en onbekende Waereld, -alwaar een vlug verstand onder de zielsbegaaftheden gerekent wordt, ik -uit dien hoofde de halsstraffe konde ontgaan. Dog op dat door -kwijtscheldinge van straffe, de wetten niet kragteloos mogten worden -gemaakt, zoude men mij in 't gevangenhuis bewaren, tot het ingaan der -Berkenboommaand, en als dan, te gelijk met alle andere overtreders der -wetten, naar 't Firmament verzenden. - -Het vonnis afgekondigt zijnde, wierd ik in hegtenisse gebragt. Eenige -mijner goede vrienden raadden mij toen aan, dat ik tegen dit vonnis -zoude protesteeren, nademaal 'er onder mijne Regters zoo veele getrouwde -Vrouwen en jonge Dogters waren geweest, die in haare eigene zaak Regters -geweest waren. Dog anderen kwam het veiliger vóór, dat ik schuld -bekende, en dat ik de daad, als begaan uit eene dwaasheid die aangeboren -en met mijn Geslagt gemeen was, verontschuldigde. Dog dien raad wees ik -standvastig van de hand: en zulks ten aanzien van de Opper-aardlingen, -welker agtinge door zodanige bekentenisse geen geringe vlek zoude worden -aangewreven. - -Kort daar na verstond ik dat de Vorst besloten hadt mij van alle straffe -te ontheffen, had ik slegts eenvoudiglijk zijne gunst, en kwijtschelding -der misdaad verzogt, hoe zeer ook _Rabagna_, die het ampt van Thesaurier -bekleedde, hemel en aarde bewoog, dat ik niet op vrije voeten mogte -worden gestelt. Maar, om de waarheid te zeggen, ik nam dat vonnis niet -kwalijk. Want de bediening die ik bekleedde, was mij bitterer dan de -dood, en het smertte mij langer met deeze boomen, die gezwollen waren -van al te grooten hoogmoed, om te gaan. Ook hoopte ik op beter lot in 't -Firmament, alwaar ik verdaan had, dat alle vreemdelingen, zonder -onderscheid, gunstiglijk wierden ontvangen. - - -[1] Publicus Civitatis Physicus. - -[2] Logicos. - -[3] Polybistoros. - - - - -TIENDE HOOFDSTUK. - -_Reize naar 't Firmament_ - - -Tot hier toe heb ik geen woord gesproken van die verbazende verbanning -naar 't Firmament; waarom ik hier, als zijnde de bekwaamste plaatze, een -afbeeldzel van die reize zal geven. Zeker slag van vogels, van eene -ongewoone grootte, zijn gewoon alle jaar zig hier te vertoonen: zij -worden _Cupac_ of Postvogels genoemt, die op gezette tijden komen en -wederom vertrekken. Met het naspeuren der oorzaaken van deeze gezette -komst en vertrek, hebben do Onderaardsche Natuurkundigen lang hun hoofd -gebroken. Eenige zijn van gedagten, dat die vogels, derwaards gelokt -door eenige bloedelooze diertjes, of door zekere groote vliegen, waar -van 'er op deezen tijd des jaars eene groote menigte te zien is, en waar -naar dezelve zeer begeerig zijn, op deeze Planeet nederdalen; en ik heb -niets tegen dat gevoelen. Zij meenen dat de zaak hierom te klaarder is; -nademaal die vliegen verdwijnende, ook die vogels weder terstond te rug -vliegen naar 't Firmament. Dat dit door zeker ingeven der Natuur kan -geschieden, blijkt uit het voorbeeld van andere vogels, welke op gezette -tijden in zekere Landen, buiten twijfel om dezelve redenen, zig -vertoonen. Andere willen, dat deeze vogels van de inwoonders des -Firmaments zodanig onderwezen en geoeffent zijn, dat zij van dezelve -konnen worden uitgelaten even als Valken, of Jagt-vogels, om een roof -van elders over te brengen. Deeze stelling is gegrond op die groote zorg -en snedigheid, welke zij vertoonen, na dat zij die reis afgelegt hebben, -wanneer zij hunnen buit, of de gene welke zij overgebragt hebben, ter -nederzetten. Ook doen deeze vogels uit andere omstandigheden blijken, -of dat zij voorbedagtelijk daar op geleert, of met reden begaafd zijn; -want wanneer de tijd dat zij vertrekken, aanstaande is, worden zij zoo -mak en tam, dat zij zig netten of strikken laten aandoen, waar onder zij -eenige dagen lang stil en gerust blijven leggen; en in dien -tusschen-tijd van de inwoonders als met de hand gevoed worden met -bloedelooze diertjes, waar van men 'er ten dien einde eene groote -menigte verzamelt heeft: En met dat aas moet men ze daar houden, tot dat -al het noodwendige voor de op reis gaande ballingen vervaardigt is. De -toestel van dat vertrek pleeg aldus gemaakt te worden: Een klein hutje -of kistje wordt aan de strikken, waar aan de vogels leggen, met touwen -vastgemaakt. In ieder hutje kan niet meer dan een boom of mensch te -gelijk zijn. Wanneer nu de tijd van hun vertrek aanstaande, en het aas -der bloedelooze diertjes, waar mede de vogels gespijst worden, op is, -vliegen de vogels op, en neemen de terugreis aan, door de lugt. Zodanig -was deeze wonderlijke overvoering, welke ik met de andere gevangenen -naar de nieuwe Waereld moest ondergaan. Toen ter tijd stonden met mij -reisvaardig twee Burgers van welke om andere misdaden in ballingschap -waren verwezen. Een van die was een Overnatuurkundige, die de Wet hadt -overtreden, door te disputeeren over het Wezen Gods, en over de Natuur -der Geesten. Die stoutheid hadt hij met de aderlating moeten boeten, en -wanneer hij kort daarna bevonden werd in zijn voornemen voort te varen, -werd hij tot ballingschap naar 't Firmament verwezen. De ander was een -Geestdrijver, die twijfelingen omtrent den Godsdienst en 't regt van -heerschappij in den Burgerstaat maakende, de gronden van beide scheen te -ondermijnen. Dees wilde aan de Wetten van den Staat niet gehoorzamen, -voorwendende dat alle Burgerlijke onderwerping tegen zijn gemoed -streedt. Zijne Vrienden ondernamen om hem met de bondigste bewijzen -deeze kregelheid uit den kop te krijgen, doende hem zien, aan hoe veele -bespottingen die gemoeds-voorschriften en ingebeelde inblazingen -onderhevig waren; zeggende menigmalen, dat de ijver, conscientie, of -inblazinge met zwaarmoedigheid of bedorven ligchaams-vogten vermengd -wierden; en toonden wijders aan, hoe dwaas het is zig te beroepen op het -aanporren der conscientie, en hoe onbillijk het is te beweeren, dat de -bewegingen zijns gemoeds het rigtsnoer zouden zijn van eens anders -geloof, die zig van dezelve bewijsrede bedienen, en de eene conscientie -tegen de andere kan zetten. Eindelijk vertoonden zij hem, dat niemant -die deeze beginselen halstarriglijk vasthieldt, bezwagtelende zijne -koppigheid mee den dekmantel der conscientie, in den Burgerstaat geduld -konde worden; aangezien de pligt van een goed ingezeten vereischt, dat -hij de Wetten van den Staat blindelings gehoorzame; en dat een -Geestdrijver zodanige onderdanigheid nog wil nog kan bewijzen, nademaal -in 't burgerlijke het voorschrift zijner conscientie zijn eenige -rigtsnoer is. Dog, aangezien beweegredenen of bewijzen op de -Geestdrijvers weinig vat hebben, wierdt hij als hardnekkig en -onverbeterlijk gebannen, en naar het Firmament verwezen. Wij waren dan -ter dezer tijd met ons drieën, die deeze reize stonden te doen, -namenlijk een Uitvinder van Nieuwigheden, een Over-natuurkundige, en een -Geestdrijver. - -Omtrent het einde der Berkenboommaand, wierden wij elk uit het -Gevangenhuis naar eene bijzondere plaats gebragt. Wat mijne makkers -naderhand overgekomen is, is mij onbekend: want voor mij zelf alleen -zorgende, moeide ik mij nergens anders mede. Ter bestemder plaats -gebragt zijnde, wierd ik terstond in 't kistje of hutje gesteken, en met -spijze, zoo veel voor eenige dagen genoeg was, voorzien. Niet lang daar -na, wanneer de vogels gewaar wierden dat men hen geen aas meer aanbragt, -even als of zij voelden dat het tijd van vertrekken was, verlieten zij -dien Aardbol, klievende de lugt met eene ongelooflijke snelheid. Men -gelooft gemeenlijk onder de Onderaardlingen, dat de afstand van de -Planeet _Nazar_ omtrent honderd mijlen van 't Firmament is. Dog in hoe -veel tijds ik die reize afgelegt hebbe, kan ik niet wel zeggen; maar wel -dat mij dunkt met deeze hemelsche schipvaart vier-en-twintig uuren onder -weg geweest te zijn. Na een langwijlig stilzwijgen kwam mij eindelijk -een verward geroep ter ooren, waar uit ik gissinge maakte niet ver van -land af te zijn. Toen bleek het mij, dat deeze vogels wel degelijk met -voordagt hier op geleert en geoeffent waren, want zij zetteden zoo -konstiglijk en zoo zorgvuldiglijk het hutje op den grond neer, dat 'er -niets aan beschadigt wierdt; Terstond wierd ik omringt door een groot -getal van Aapen, op welker gezigt ik met geen geringe vrees bevangen -wierd, nademaal ik dp de Planeet _Nazar_ van die dieren magtig gekwelt -was geweest. Mijn opgevatte schrik vermeerderde, wanneer ik deeze Aapen -met malkanderen hoorde praten, en wanneer ik zag dat zij kleederen van -verscheide kleuren aan hadden, en met geregelde stappen voortgingen. -Toen giste ik dat zij de bewoonders deezes Lands waren. Dog vermits mij -in dat mengelmoes van zeldzaamheden, waar aan ik al zedert eenen -geruimen tijd was gewoon geworden, niets nieuw of ongewoon meer kon -schijnen, schepte ik weder moed, vooral toen ik zag, dat die Aapen mee -eene wonderlijke gemaniertheid nader kwamen, en mij, hunnen nieuwen -gast, op eene beleefde wijze, uit het hutje haalden: want naauwlijks -wordt in onze geheele Waereld een Ambassadeur met meer statie ingehaalt. -Elk op, zijnen rang naar mij toe komende, sprak mij aldus aan: _Pul -Asfer_. Na dat zij deeze welkomst dikwils herhaalt hadden, en ik -eindelijk die woorden hen had nagezegt, begonnen zij uittermate te -lachen, en gaven met koddige gebaarden te kennen, dat zij veel vermaak -schepten in die woorden te hooren nazeggen. Aanstonds bemerkte ik dat -deeze inwoonders ligtveerdig, liefhebbers van nieuwigheden, en groote -snappers waren. Als zij, spraken zou men gezworen hebben dat de trommel -geroert wierdt, met zulk eene labberheid en vlugheid bragten zij de -woorden als in eenen adem uit. Om kort te zijn, zij waren in opschik, -manieren, spraak, en ligchaams-gedaante geheel en al verscheiden van de -_Potuanen_. Op 't eerste gezigt van, mijne gestalte, scheenen zij -gantsch verbaasd, en de voornaamste reden daar van was, dat ik geen -staart had: want gelijk 'er onder alle schepzelen geen beesten zijn, die -meer de figuur van een mensch verbeelden dan de Aapen, zoo zouden zij -mij, had ik anders eenen staart gehad, voor een dier van hun geslagt -gegroet hebben: vooral, vermits zij alle de gene die tot nog toe uit de -Planeet _Nazar_ herwaards overgevoert waren, zig zeer ongelijk hadden -bevonden. Ter zelver tijd toen ik in dat Land kwam, was de Zee overal -onstuimig, om de nabijheid der Planeet _Nazar_: want even gelijk bij ons -de vloed der Zee overeenkomt met den loop der Maan, zoo vloeit en ebt -ook de Zee van dit Firmament te gelijk met dezelve, als zijnde in -denzelven zwaai-kring met de Planeet _Nazar._ - -Terstond wierd ik haar een groot huis gebragt, dat met pylaren, -vensters, marmer, kostelijken huisraad en tapitzeryen zeer fraai -opgepronkt was. Aan de deur stonden wagters, waar uit ik besloot dat dit -geen huis was van eenen gemeenen Aap. Hij zelf, verlangende om met mij -te spreken, huurde eenige meesters, die mij in de taal zouden -onderwijzen. Omtrent drie maanden wierden met dit onderwijs doorgebragt, -welke verstreken zijnde, ik, vermits ik redelijk prompt spreken kon, -geloofde, dat ik om de vlugheid mijns geests, en snedige memorie, de -verwondering van alle verdient had. Dog mijne meesters hielden mij voor -eenen domkop en plomp-aard, zoo, dat zij telkens van hunnen discipel -dreigden af te zien. Hierom, gelijk ik op de Planeet _Nazar_ om de -vlugheid mijns verstands, al spottende _Scabba_ of den gaauwert was -genoemt geweest, zoo gaven mij deeze Aapen, om mijne domheid, den naam -van _Kakidoran_, dat is gezegt plomp-aard of traag-aard. Want deeze -alleen worden daar geagt, die eene zaak vaardig begrijpen, bezwagtzelen -in den zin, verdraaijingen in de woorden, en streeken in 't spreeken -gebruiken. Terwijl ik in de Aapen-taal onderwezen wierd, bragt mijn -huiswaard mij dikwils door de Stad, welke ik zag dat in allerlei soort -van weelde en pragt verdronken lag: want door het groot getal van -wagens, koetzen, lakeijen en de menigte des volks, dat van alle kanten -toevloeide, en ginds en herwaards liep, gedrongen en gefloten wordende; -wierden wij genoodzaakt met geweld opening te maken, en ons den weg te -baanen. Dog dat kwam in geen vergelijking bij de pragt in de hoofdstad, -alwaar men als in zijn middelpunt bijeen gebragt zag al wat de -menschelijke verwaandheid bedenken kan. Toen ik de taal verstond, -geleidde mij mijn huiswaard naar de hoofdstad, als hoopende door deeze -nieuwe en ongewoone gifte, ligtelijk de gunst van een zeker Raadsheer te -zullen verkrijgen: want men heeft hier eene Volks-regeering, invoegen -dat het hoogste gezag in de Republyk bij den Grooten Raad berust, en dat -alle de Raadsheeren van 't geslagt der Patricen zijn: want die uit het -volk zijn, kunnen niet hoopen verder dan tot een hopman, of tot een -bevelhebber in de Provinciën of mindere steden aangestelt te worden. -Somtijds worden zij nog wel tot Burgemeesters aangestelt; dog deeze -bevordering pleeg niet te geschieden, dan na voorgaande verdiensten. En -uit dien hoofde was mijn huiswaard Burgemeester geweest; want die had -zulken snedigen vernuft, dat hij binnen den tijd van eene maand, -agt-en-twintig nieuwe Wetten of Placcaaten (_Projecten_) hadt -uitgevonden. En schoon deeze nieuwigheden, welke hij uitgevonden hadt, -zodanig waren, dat zij met het algemeene welzijn niet hadden konnen -bestaan; waren 't egter proefstukken van een vrugtbaar verstand, waar -door hij zig agtinge hadt verkregen; want in de geheele Onderaardsche -waereld zijn de uitvinders van nieuwigheden nergens zoo gezien, als in -deeze Republyk. De hoofdstad deezer Republyk wordt genaamt _Martinia_, -waarvan ook het gantsche Landschap den naam gekregen heeft. De Stad is -zeer wel gelegen en zeer vermaart door treffelijke gebouwen, kennisse in -de Zeevaart, en 't uitrusten van Oorlogschepen. Ik geloof niet dat -dezelve in grootte en in 't getal haarer inwoonderen voor _Parijs_ -behoeft te wijken zijnde de straaten aldaar zodanig opgepropt met volk, -dat wij met vuisten en stokken ons eenen weg moesten maken, om ter -plaatse te geraken, daar de Vice-President van den Grooten Raad woonde: -want dit was de man aan welken mijn huiswaard mij tot eene vereering -dagt te geven. - -Wanneer wij digt bij des Vice-Presidents huis waren gekomen, tradt mijn -huiswaard in eene herberg, om aldaar zijne kleederen wat in orde te -schikken, vermits hij wel en zindelijk gekleed bij den Vice-President -voor den dag wil de komen. Terstond kwamen met geheele troepen eenige -huurlingen toeschieten, gemeenlijk _Maskatti_ of opschikkers geheeten, -welke iedereen gewoon is te gebruiken, alvorens hij het Paleis van een -Raadsheer ingaat. Deeze borstelen de kleederen, doen 'er de vlakken uit, -en herstellen met een wonderbaarlijke zorg en handigheid al wat 'er aan -ontbreekt, zelfs tot de allerminste vouwtjes toe. Een deezer _Maskatti_ -des Burgemeesters degen genomen hebbende, maakte dien schoon en -polijstte hem. Een ander bondt hem eenen bos linten van allerlei kleuren -op den staart: want niets is 'er daar deeze Aapen zoo zeer mede vermaakt -zijn dan met den opschik haarer staarten. Daar waren Raadsheeren en -vooral Raadsheers vrouwen, welker staarten op Heilige dagen naauwlijks -met de onkosten van duizend daalders, onzer munte, naar behooren konden -opgeschikt worden. De derde deezer _Maskatti_ of opschikkers kwam met -een instrument van de Landmeetkunde, waar mede hij de kleederen mat, om -te zien of alles naar behooren en evenredig geschikt was. Een vierde -kwam gelopen met een flesje blanketzel, waar mede hij hem 't aangezicht; -opsierde. Een vijfde sloeg naauwkeurig agt op de voeten, nemende met -eene uitstekende gaauwigheid het vuilnis van tusschen de teenen en -nagelen weg. Een zesde bragt riekend water, aan, waar mede hij de handen -en voeten des Burgemeesters besproeide. Kortom, dees, boodt eenen -scheerdoek aan om te scheeren, die eene kam om te krullen, een ander -eenen spiegel voor 't gezigt, en dit alles wierdt met geen minder zorg -en vlijt verrigt, dan de Landmeeters bij ons de Landkaarten gewoon zijn, -na te zien en te verbeteren. Dit deedt mij in mij zelven zeggen: "Wat -tijd en kosten zal de opschik der vrouwen niet vereischen, daar 'er met -het versieren, oppoetzen, blanketten, en kammen van 't man-volk, zoo -veel werks gemaakt wordt!" En zeker de _Martiniaansche_ Vrouwen gaan -alle paalen te buiten, en weeten zodanig de gebreken aan haare ligchamen -door bedrog te bedekken, dat zij door al te groote nettigheid vuil zijn. -Want wanneer zig het zweet met de welriekende zalven komt te vermengen, -rieken zij terstond daar naar, even als wanneer een kok allerhande sop -onder een giet. Waar zij naar rieken weet men niet: die alleen weet men, -dat men ondervindt dat ze zeer kwalijk rieken. - -Mijn huiswaard dan aldus geschooren, geschildert, gehult, en glad -gemaakt, stapte naar het Paleis van den Vice-President, alleen verzelt -van drie knegts. Zoo dra hij in 't voorhuis kwam, trok hij zijne -schoenen uit, om den marmeren vloer niet beslijkt of bestoven te maken. -Hier moest hij bijna een geheel uur lang blijven staan, eer men den -Vice-President van zijne komste konde verwittigen: ook wierdt hij niet -binnen gelaten, dan na dat 'er eenige kleinigheden, waarmede men in dit -Land gewoon is de gunst der deurwagters te koopen, waren voorafgegaan. -De Vice-President, zittende op een verheven verguld gestoelte, hadt mij -met mijnen huiswaard niet zoo dra zien binnen komen, of hij barstte uit -in overmatig lachen, en deedt mij terstond veele gekke en ijdele -vragen, - - _Zoodanig dat mij 't zweet afguste langs de beenen_ - _Waar van een gantsche plas lei op de marmer-steenen._ - -En op ieder antwoord - - _Berst hij, al bevende, gestaag in lachen uit,_ - _Dat de omgekrulde neus hem tegen 't voorhoofd stuit._ - -Ik dagt dat zig aan te stellen als een tooneelspeeler, hier order de -deugden gerekent wierdt, vermits de Republyk eenen man, die zulk een -potzenmaker was, tot Vice-President, dat is eenen die de tweede plaats -in den Raad bekleedt, hadt aangestelt; en ik zei mijne gedagten daar -over terstond aan mijner huiswaard. Dog die betuigde mij, dat het een -man was ten uitersten aanzienlijk door de gaven zijns Geests. Want hoe -groot zijne schranderheid was, bleek uit het groot getal van allerlei -zaken, welke hij, zelfs in zijne aankomende jeugd, hadt uitgevoert; -aangezien hij van zulken snedigen begrip was, dat hij, al was 't onder -een glaasje, zaken van 't uiterste gewigt konde verrigten: ja zelfs -onder 't avond- of middagmaal, tusschen elk geregt, eene Ordonnantie of -een Placcaat konde schrijven. Hier op vraagde ik van hoe langen duur die -Placcaaten plegen te zijn, die zoo ter loops beslagen waren? Waarop mij -geantwoord wierdt, dat ze gemeenlijk zoo lang duurden, totdat het den -Raad behaagde dezelve te niete te doen, of af te schaffen. - -Na dat de Vice-President een half uur lang met mij gepraat, en met -dezelve snapagtigheid, als onze Europische baardscheerders, veele -woorden den hals gebroken hadt; keerde hij zig naar mijnen huiswaard, -tegen hem zeggende, dat hij mij onder zijne dienaars aannam, schoon hij -bespeurde uit de traagheid van mijnen geest, dat ik - - _In een verdikte lugt, of in het Varkens-land_ - _Geboren, nooit zou zijn een man van goed verstand,_ - -en dat ik vervolgens tot eene bedieninge van aangelegenheid naauwlijks -bekwaam was. _Ik heb ook_, zei mijn huiswaard, _bespeurt, dat 'er eene -aangebooren vadzigheid in hem is; dog wanneer men hem tijd geeft, om de -zaak wat langer te overwegen, oordeelt hij 'er niet kwalijk over_. Hier -op antwoordde de Vice-President. "Hier heeft men prompte en vaardige -dienaars van noden, vermits de veelheid der zaken geen draalen kan -lijden." Dit gezegt hebbende, begon hij ernstig op de sterkte mijns -lichaams te letten, en geboodt mij een zwaar gewigt van den grond op te -heffen; dit zonder moeite gedaan hebbende, zeide hij: "De Natuur, welke -hij in zielsbegaaftheden tot eene Stiefmoeder gehad heeft, heeft dat -gebrek eenigzins door de sterkte zijns ligchaams vergoedt." Toen wierdt -mij bevolen een weinig aan eenen kant en naar eene andere plaats te -gaan, alwaar ik van de dienaars en slaven met eene wonderlijke -beleeftheid ontvangen, maar ook te gelijk door haare overgroote -snapagtigheid en potzen ellendiglijk geplaagt wierd. Zij vraagden mij -zoo menigvuldige vraagen aangaande onzen Aardkloot, dat ik niet meer -wist wat ik zoude de zeggen, zodanig dat ik eindelijk genoodzaakt -zijnde leugenen onder waarheid te mengen, egter nog hunne -nieuwsgierigheid niet konde voldoen. Mijn huiswaard eindelijk bij mij -komende, gaf mij te kennen, dat ik onder de hovelingen van zijne -Excellentie eene plaats had gekregen. Uit het voorgaande praatje van den -Vice-President had ik eenigzints konnen afnemen, dat de bediening die -mij toegeschikt wierdt, niet veel bijzonders stondt te wezen. Ik giste -dat het die van Poortier of Hofmeester zoude wezen, waar mede men mij -stondt te begiftigen; dog vragende aan mijnen huiswaard wat het voor -eene bedieninge was, gaf hij ten antwoord: _Zijne Excellentie heeft u -allergenadigst aangestelt tot eersten drager (Porteur) om zijnen -draagstoel, met eene jaarlijksche wedde van vijf-en-twintig -Stercolaten_. (Iedere _Martiniaansche_ Stercolaat wordt gerekent op twee -daalders onzer munte.) Daarenboven heeft hij belooft dat gij dien dienst -aan niemant zult moeten doen, dan aan hem zelv' en aan zijne edele -Gemalinne. Door dit antwoord als door een bliksem getroffen, gaf ik, -zonder doekjes daar om te winden, te kennen, hoe onwaardig zulks was -voor een vrijgebooren man, en die van goeden huize was. Dog terwijl ik -sprak, vielen mij de hovelingen in de reden, komende bij troepen -toeloopen, en met haare snapperijen mij, die bereids half dood was, -voorts vermoorden: want de _Martinianen_ zijn altemaal ligt volkje, -ijdele snappers en lastige babbelaars, die op geen zaken van gewigt -altoos gevat zijn, en alleen veele woorden den hals breeken. Eindelijk -wierd ik naar mijne slaapplaats gebragt, alwaar het avondmaal gereed -stondt, en na dat ik matelijk gegeten had, wierdt mij mijne slaapsteê -aangewezen om te rusten. - -Ik ging terstond naar bed; dog in die gemoedsgisting kon ik niet in -slaap geraken. De hoogmoed, waar mede ik van deeze Aapen ontvangen was, -hadt mij bijna razend gemaakt; en waarlijk ik had Jobs lijdzaamheid van -noden om zulk eenen doorslaanden smaad op te kroppen. Ik beschreide mijn -noodlot, 't welk ik bespeurde wreeder in dit Land te zijn, dan 't in de -Planeet _Nazar_ was geweest, en begon aldus in mij zelf te spreken: Wat -zou 't zijn zoo de groote _Kadokus_ van het Vorstendom _Potu_, die -volmaakte man, en wiens waardij tegen geen goud is op te wegen, eens in -deze Gewesten was overgevoert? Waarlijk men zou 'er weinig werks maken -van eenen man, die eene geheele maand noodig heeft om een Placcaat op te -stellen! Wat zoude _Palmka_ in dit Land beschooren staan, alwaar de -Raadsheeren over 't avondmaal zittende, Placcaaten opstellen en die te -gelijk schrijven? Na ernstige overweginge bespeurde ik dat ik uit het -Land der wijzen was overgebragt in de verblijfplaats der -tooneelspeelers. Eindelijk afgemat zijnde door deeze zorgen, bekroop mij -de slaap. Ik zou, met geen zekerheid, zeggen kunnen hoe lang ik sliep; -nademaal 'er in dat Land geen onderscheid is tusschen dag en nagt: want -men heeft 'er geen duisternis dan die op eenen gezetten tijd voorvalt, -wanneer het, door tusschenkomste van de Planeet _Nazar_, Eclipsis is in -de Onderaardsche Zon. Dog die Eclipsis is zeer aanmerkelijk, nademaal de -Planeet _Nazar_, die niet ver van 't Firmament dobbert, met haare -schaduwe de Zon geheel verduistert. Men heeft 'er ook om de gestadige -nabijheid van dat gesternte, 't geheele jaar door, eenerlei weer. Hier -om verdrijven de inwoonders, door verscheide uitvindingen, als door de -lommer der bosschen, koele wandelwegen en onderaardsche kelders, de -ongemakken der hitte. - -Naauwlijks was ik wakker geworden, wanneer een zekere Meerkat in mijne -kamer tradt, zeggende mijn amptgenoot te zijn, en bij zig hebbende -eenige touwen niet eenen loozen staart, welken hij vast maakte aan mijne -billen, ten einde ik zoude schijnen te zijn van dezelve figure als de -overige Aapen. Dit gedaan zijnde, beval hij dat ik mij zoude gereed -houden, nadien de Vice-President binnen een uur tijds naar een school, -alwaar hij door schriftelijk bevel uit den Raad met de andere -Raadsheeren verzogt was, moest overgebragt worden. Daar was eene -Doctorale Promotie te doen, tegen veertien uuren voor den middag. Hier -staat te letten, dat, schoon, om het gestadige licht, de dag van den -nagt niet kan worden onderscheiden, de dagen egter omschreven zijn in -zekere uuren, half uuren, en quartier-uuren; en zulks door 't gebruik -der Horologien, en Zandloopers, invoegen dat de dag met den nagt in -twee-en-twintig _Martiniaansche_ uuren worden begrepen. Waarom het ook, -bijaldien alle de Stads-horologien te gelijk stil stonden, den -Stedelingen onmogelijk zoude zijn de uuren wederom te regt te brengen, -alvorens zij door de Horologien der nabuurige plaatsen het stil staan -der hunne hadden verholpen: want daar zijn geen Zonnewijzers, nog zij -kunnen 'er wezen, om dat 'er nooit schaduwen zijn, vermits de Zon aldaar -juist boven het hoofd staat, en haare straalen lijnregt nederwaards -schiet. Hier vandaan, is het, dat als men eenen put graaft, dezelve -geheel en al beschenen wordt. En aangaande het jaar, dat wordt aldaar -geregelt en geschikt naar den loop der Planeet _Nazar_, die eens zoo ras -als het Onderaardsche Firmament haaren loop om de Zon aflegt. - -Ten veertien uuren eenen vergulden draagstoel op de schouderen nemende, -droegen wij zijne Excellentie naar het school. Komende in de -gehoorplaats, zagen wij aldaar naar rang zitten de Leeraars en Meesters, -welke alle voor eenen voorbijgaanden Raadsheer opreezen en hem den -staart toekeerden. Dit is een teeken van eerbiedigheid; en daarom -versieren zij zoo zorgvuldiglijk hunne staarten. Dog mij kwamen die -averegtsche groetingen gekkelijk en belachelijk voor. Want iemant den -rug toe te keeren, is bij ons een teeken, of van verkoeling of van -veragting; dog ieder Land heeft zijnen eigenen smaak. De gemelde -Leeraars en Meesters zaten aan weêrszijden der gehoorplaats; en aan 't -einde, van de gehoorplaats was een gestoelte gestelt, 't welk bekleed -wierdt door den genen die Doctor stondt te worden. Eer de Promotie -aanging wierdt 'er over een twistschrift gehandeld, waar van dit de -tytel was. _Inwijings-Natuurkundig vertoog, waar in onderzogt wordt en -beslist, het zwaarwigtig vraagstuk: of het geluid, 't welk de vliegen en -andere bloedelopze diertjes maken, hen door den mond, of door 't -agterste uitgaat_. De Præses hadt op zig genomen het eerste gevoelen te -verdedigen, welk met zoodanige ijver van de tegenpartijders bestreeden -wierdt, dat men vreesde dat dat krakkeel op een bloedig krabbelvuistje -zoude uitkomen. En waarlijk men zoude handgemeen zijn geworden, ten ware -de Raad, oprijzende, de hevigheid niet hadt doen bedaaren. Zoo lang het -dispuut duurde, wierdt 'er op de fluit gespeelt. Want daar was een -fluitspeeler aan welken 't bestier des strijds was opgedragen, die dan -eens met streelende, dan met hevige toonen, de verflaauwende zintwist -opbeuren, of wanneer dezelve tot oploopenheid en woede oversloeg, zoude -bedwingen. Dog door deeze en andere middelen wierdt 'er dikwils niet -veel uitgerecht: want het is moeilijk maat te houden wanneer 'er over -zwaarwigtige zaken gehandelt wordt; 't geen wij in onze waereld dikwils -hebben ondervonden, alwaar met geen mindere gemoeds-bewegingen, het -zintwisten over een geschil dat veelerlei is en veele omwegen heeft, -dikwils onstuimig wordt. Dog dit krakkeel, dat bloedvergieten en -doodslag scheen te dreigen, wierdt schielijk geëindigt door onderlinge -loftuitingen en dankzeggingen; niet anders dan op onze Academiën, -alwaar, volgens eene doorgaans aangenomene gewoonte, de Præses -overwinnaar uit het gestoelte komt. - -Het disputeeren geëindigt zijnde, ging de Promotie zelve op deze wijze -voort: hij die gepromoveert stondt te worden, wierdt te midden in de -gehoorplaats gestelt, alwaar drie Pedellen of dienaars der Academie met -eenen statigen tred naar hem toegaan, en hem een geheel mud koud water -over 't hoofd gieten: straks daar op berooken zij hem met wierook, en -bieden hem eenen spuwdrank aan te drinken. Dit met de uiterste eerbied -en buiging haarer hoofden verrigt hebbende, kondigen zij af, dat hij tot -Leeraar verkoren is. Ik stond verbaasd over zulke wonderbaarlijke en -nooit gehoorde plegtigheden, en vraagde aan zekeren geleerden Aap, die -bij mij stondt, wat dat alles te beduiden hadt. Dees, medelijden -hebbende met mijne onwetendheid, zeide, dat door 't water, den wierook, -en den braak-drank te kennen gegeven wierdt, dat de vlekken der oude -gebreken moesten uitgewischt, en nieuwe zeden, onderscheiden van die van -'t gemeen, aangenomen worden. Dit verstaan hebbende, beschuldigde ik -mijne domheid, en vol van verwondering zijnde, vraagde ik niet verder, -om niet door te gaan voor eenen die nooit onder fatsoenlijke Lieden -verkeert hadt. - -Eindelijk wierdt alles vervult door het geraas van trommels, fluiten en -trompetten, en die nieuwe Leeraar, uit de gehoorplaats gaande, -gelauwriert, en met eenen riem omgord, wierdt door de gantsche -vergadering der Geleerden tot in zijn huis toe verzeld. Dog vermits hij -maar van een burgerlijk geslagt was, wierdt hij in geen stoel gedragen; -maar slegts op een wagentje met de hand voortgetrokken, eenige -getabberde loopers, vooruitloopende. De plegtigheid, zoo als doorgaans -pleeg te geschieden, wierdt besloten met een pragtig gastmaal, en een -brave roes der gasten: want daar wierdt zoo rijkelijk wijn geschonken, -dat de meeste vol en zoet naar huis wierden gebragt, en, niet zonder -behulp van geneesmiddelen, eerst na eenige dagen weder tot hun zelven -kwamen, invoegen dat in die geheele verrigtinge, van 't begin af tot het -einde toe, niets te vinden was, dat niet met de uiterste plegtigheid -toeging; en ik moet bekennen dat ik in onze waereld nooit eene Promotie -gezien heb; die meer was naar den trant van de Academie, nog geen -Candidaat, die met meer regt Doctor gemaakt is. - -In de Geregtshoven worden de zaken met eene wonderlijke vaardigheid -afgedaan, zoo, dat ik mij niet genoeg kan verwonderen over de vlugheid -en de gemaklijke bevattinge die dat volk zoo bijzonder eigen is: want -éér de Advocaten hunne pleidoyen geeindigt hebben, staan de Regters -menigmaal op om hunne stemmen, die niet minder vaardig als fraai zijn te -geven. Ik heb mij menigmalen in deeze Geregts-hoven laten vinden, om de -wijze van Procedeeren bij de _Martinianen_ te hooren. De Vonnissen -kwamen mij in 't begin zeer zakelijk voor, en scheenen gegrond op het -natuurlijk regt; maar toen ik die wat grondiger onderzogt vond ik die -onregtvaardig, gekkelijk en vol van tegenstrijdigheden, zoo dat ik het -beter oordeelde te wezen, de zaken aan 't lotgeval te betrouwen, dan een -geding te onderwerpen aan het Vonnis der _Martiniaansche_ Regters. Van -de wetten deezer Natie kan ik niets zeggen om de groote wisselvalligheid -welke dezelve onderworpen zijn: want wetten en regten worden hier alle -jaren even als kleederen verandert. Om deeze redenen worden 'er veele om -misdaden gestraft, die geen misdaden waren toen ze bedreven wierden: -Veele verliezen ook daarom alleenlijk hun Proces, om dat hunne Actie, -welke volgens de wetten geoorlooft was, naderhand door eene nieuwe wet -ongeoorloofd wordt. Ten dien opzigte beroepen zij zig ook alle van lager -Regtbanken tot de hooge, hopende--dat, hangende het geding, de eerste -wet zal worden afgeschaft. Dit gebrek wordt geboren uit het al te -vaardig ontwerp der wetten. Voeg hier bij dat deeze Natie, al te zeer -hakende naar nieuwigheden, afkeerig is van de allerbeste wetten en -gewoonten, alleen omdat ze oud zijn. Geen mindere ligtvaardigheid -bespeurde ik ook in den opschik des ligchaams en in de kleederen. De -Advocaten zijn hier in groote agtinge om hunne spitsvinnigheid in 't -zintwisten, en daar zijn 'er onder dezelve, die, gelijk men zegt, -doornaait als eens bedelaars huik, geen zaak aannemen te verdedigen, ten -zij dezelve twijfelagtig en onregtvaardig zij: en zulks om aan te toonen -hoe zeer zij geslepen zijn in 't hairklooven, en hoe konstig zij van -zwart wit konnen maken. Om deezer geslepenheids wille begunstigen de -Regters meenigmaal eenen voorstander van eene onregtvaardige zaak, -nadien 't hen genoeg is dat de zaak bepleit, en volgens de Practijk -behandelt zij. Hierom zijn zij gewoon te zeggen: "Wij zien zeer wel de -onbillijkheid der zake; dog aangezien, dezelve met zoo veel -behendigheid, en volgens de Practijk beweert is, kunnen wij niet -nalaten, om de snedigheid des Advocaats, een weinig van 't regt af te -zien." De regten worden hier van de Leeraars, voor verscheide prijzen, -naar de natuur der zaken, geleert: bij voorbeeld die hunne leerlingen -onderrigten om eene kwade en onbillijke zaak voor te staan, of, gelijk -de Grieken zeggen, τὸν ἤτζω λόγον κρείτω ποιεῖν,[1] eisschen twintig -stercolaten; dog die eene billijke zaak leeren beweeren, vorderen -slegts tien stercolaten. 't Geen tot het Regt vereischt wordt, is zoo -veel en zoo groot, dat in dien onmetelijken hoop van wetten, de eene op -de andere gestapelt, geen einde te zien is: want gelijk de _Martinianen_ -van een zeer spitsvinnig en fijn vernuft zijn, en daar bij eene zeer -gaauwe bevattinge hebben, walgen zij van alles wat klaar en eenvoudig -is, niets aanzien willende dan 't geen doortrapt, kwastig en verdraait -is. - -Eveneens is 't met den Godsdienst gelegen, welke geenszins in -betrachtinge, maar slegts alleen in ijdele bespiegelingen bestaat. Zoo -zijn 'er tweehonderd en dertig verscheide gevoelens over de gedaante -welke God moet worden toegeschreven, en driehonderd zes en negentig over -de natuur en hoedanigheid der Ziele. De Tempelen of heilige -gehoorplaatsen alwaar de Godskennis geleert wordt, worden door de -_Martinianen_ niet bezogt, om aldaar te leeren wat hun te betrachten -staat, of waar naar zij zig in leven en sterven te rigten hebben; maar -slegts om te hooren, hoe geleerd en met welk eene fijnheid van verstand -de heilige Redenaars zig uitdrukken, welke ook hoe zij duisterder -spreeken, hoe zij te meer toejuichinge krijgen, invoegen de -_Martinianen_ ongaarne iets hooren, dan 't geen zij niet verstaan. Men -let 'er meer op de woorden dan op de zaken, vermits de Redenaaren zig -meer toeleggen op de uitgezogte spreekwijzen en welgeschikten zin, dan -op het gewigt der bewijzen of beschaaftheid des oordeels, en de -toehoorders niet dan op vleijende redenen en welluidende woorden agt -geven. Hierom durfde ik van den Christelijken Godsdienst, die eenvoudig -en niet opgetooid, maar op de waarheid gegrond is, geen woord reppen. - -Nergens worden de Uitvinders van nieuwigheden meer dan in deeze -Republijk geagt: hoe moeilijker en ongerijmder de uitvinding is, hoe -meer dezelve aangenaam is. Toen ik aan zekeren Meerkat eens uitgelegt -had de natuur van onzen Aardbol, en hem aangetoond had, dat deszelfs -oppervlakte bewoond was, stelde hij terstond voor om de korst der aarde -te doorgraven en eenen weg te banen naar de Bovenaardlingen. Die -uitvinding wierdt terstond van allen toegejuicht en daar wierdt eene -_maatschappij, of genootschap van den bovenaardschen handel_ aangestelt, -waar naar de inwoonders terstond met geheele troepen liepen, en de -biljetten nagezien hebbende, _Actiën_, gelijk de Kooplieden zeggen, -gingen koopen. Dog toen door deeze bewegingen het gantsche Landschap te -onderste boven geraakte, en Verscheide Familien door deeze _Actiën_ tot -den bedelzak vervielen, begrepen zij eindelijk de dwaasheid deezer -uitvindinge, en lieten 't werk steeken. Egter is den Uitvinder om deeze -dwaasheid, die den Staat, zoo duur hadt gestaan, niets kwaads overkomen: -ja hij wierdt zelfs, om de voortreffelijkheid van 't werk van iedereen -geprezen, zoo dat de _Martinianen_ plegen te zeggen: dat schoon zijne -pogingen hem niet gelukt waren, hij egter als een andere Phaëton - - _............... den Zonnewagen mende,_ - _En, schoon hij stortte, stout voorbij den stoutsten rende,_ - -Den aart deezes volks naauwkeurig onderzogt hebbende, trachtte ik door -dezelve middelen mij eenige agtinge bij de _Martinianen_ te verkrijgen, -en door eenige uitvindinge mijnen staat wat te verbeteren. Derhalven na -dat ik den staat deezer Republijk ondertast hadt, vond ik 'er zeer veele -gebreken in. Ik zag dat alles vervult was met konstenaars, en dat dit -Land gebrek hadt aan handwerkslieden. Hierom stelde ik eene wet voor van -verscheiden handwerkslieden ten nutte des Gemeenenbests aan te stellen. -Dog alle uitvindingen van dit slag verwekten niet dan gelach en -veragtinge bij dat verwaand volk, dat alleen met poppegoed in zijnen -schik is. Derhalven, begon ik met deeze woorden tegen mijne eige domheid -uit te varen: _Gij zijt een domkop en een weetniet, waardig dat gij in -'t veragte genootschap der stoeldragers, oud en grijs word_. Ik verloor -egter den moed niet geheel en al; en toen ik zag dat ik met heilzamen -raad te geven niets vorderde, besloot ik te onderstaan of ik met eene -dwaze en ijdele uitvinding die moeilijkheid niet konde te boven komen. -Ik openbaarde mijn voornemen aan een doorslepen Aap, die mijn paard dat -van zelf liep, nog met deeze spooren aanwakkerde: - - _Wilt gij dat u 't geluk zal dragen,_ - _Zoo moet g'er galg en rad op wagen._ - -En wanneer hij mij aantoonde, dat 'er hier veele geweest waren, die -alleenlijk door wisjewasjes en kinderspel, zig roemwaardig gemaakt -hadden; en vooral door eenige nieuwe fatsoenen van kleederen; dat ik wel -zoude doen met de gekken uitzinnig te zijn. Derhalve alle zeilen -bijzettende, liet ik alle gekke uitvindingen in Europa door mijne -gedagten gaan, en eene keuze daar uit gedaan hebbende, besloot ik de -optooizelen des hoofds, welke wij _Parruiken_ noemen, hier aan te -prijzen. Ik zag dat 'er in dit Gewest eene groote menigte Geiten was, -van welker hair eenigermaten _Paruiken_ konden toegestelt worden. En -nademaal mijn Voogd zaliger, dit handwerk lang hadt bij de hand gehad, -was ik in die konst niet geheel en al onbedreven. Hebbende dan eenig -geiten-hair gekregen, stelde ik daar van eene _Paruik_ toe, die mij zeer -wel paste; en dus opgeschikt zijnde, vertoonde ik mij aan den -Vice-President. Hij verbaast staande over dit nieuw en ongewoon -verschijnzel, vraagde wat het was, en dezelve van mijn hoofd afligtende, -zettede die op het zijne, loopende metter haast naar den spiegel, om zig -zelven in dat optooizel te zien; en hij kreeg met dat nieuwe hoofddekzel -zulk een welbehagen in zig zelven, dat hij van vreugde luidkeels -uitriep: _Ik ben bijna den Goden gelijk_! Terstond deedt hij zijne -huisvrouwe haalen, om dezelve zijne vreugde deelagtig te maken. Zij, -niet minder dan hij van vreugde opspringende, vloog haaren man om den -hals, betuigende niets geestigers, en dat haar meer beviel, ooit gezien -te hebben, waar aan ook het gantsche Huisgezin zijn zegel hing. De -Vice-President zig daar op naar mij keerende zeide: O _Kakidoran! zoo -deeze uwe uitvinding den Raad zoo wel als ons aanstaat, kunt gij u -zelven de hoogste bedieningen in onze Republijk belooven._ Ik, zijne -Excellentie zeer ootmoedig bedankende, droeg hem een verzoek-schrift op, -om het zelve den Raad aan te bieden. In dit verzoekschrift mat ik de -voortreffelijkheid mijner uitvindinge zeer breed uit, met deeze' -woorden: - -_Zeer Voortreffelijke, Edelmoedigste, Doorlugtigste, Roemrugtigste en -Allerschranderste Raaden._ - -"De natuurlijke zugt, waar door ik genoopt word om het algemeen welzijn -te bevorderen, heeft mij aangezet om uit te vinden en toe te stellen dit -nieuwe en nooit voorheen bekende hoofddeksel, 't geen ik hier op 't -nederigste aanbiede, en ten onderzoek aan de allerschranderste Regtbank -onderwerpe; niet twijfelende, of het zelve zal gunstiglijk worden -aangenomen, vooral nademaal die uitvinding tot roem en sieraad der Natie -strekt en te weeg brengt, dat het, de geheele waereld door, bekend zal -worden, dat gelijk de _Martinianen_ in dapperheid en gemoedsgaven onder -alle volkeren uitblinken; dezelve ook alzoo in opschik en zwier van -kleederen, die het ligchaam een soort van eerbied en majesteit -bijzetten, onderscheiden zijn. Ik betuige heiliglijk dat ik hierin mijn -eigen belang geenszins beooge, en derhalven niet den allerminsten loon -voor mijnen arbeid eischte: zullende mij genoeg zijn, dat ik naar mijne -geringe kragten 't algemeen nut en de glorie der Natie hebbe mogen -bevorderen. Bijaldien egter de Doorlugtigste Raad, deeze mijne moeite -eenige vereering oordeelt waardig te zijn, zal ik die gunst met een -dankbaar hart aannemen, op dat daar door aan de geheele waereld deszelfs -mildheid openbaar zij, en andere om diergelijke of grooter zaken uit te -voeren, aangezet mogen worden. En het is ten dien opzigte alleen, dat ik -de milddadigheid van den Raad en 't Volk van _Martinia_ niet zal -afstaan; mij voor 't overige bevelende aan de goedgunstigheid uwer -Voortreffelijkheden." - - _Des zeer Doorlugtigen Raads_ - - Ootmoedigste Dienaar - - _Kakidoran,_ - -In _Martinia_ den 7den - der maand Astral. - -De Vice-President stak mijn Smeekschrift te gelijk met het hoofddekzel -in zijnen zak, om dat aan den Raad te behandigen. 't Is mij ter ooren -gekomen dat op dien zelven dag alle Geregts-zaken stil stonden, zoo zeer -was een iegelijk ingenomen om deeze uitvindinge te onderzoeken. Toen nu -de stemmen opgenomen wierden, wierdt het proefstuk geprezen, de -werkmeester geroemt, de gift aangenomen, en besloten hem te beloonen. In -den geheelen Raad waren alleenlijk drie Raadsheeren, die dit gevoelen -tegenspraken; dog zij wierden ten dien opzigte niet weinig over den -hekel gehaalt, en voor onwetende, en lieden die niet wisten te leven, ja -die onwaardig waren een Raadsheers-ampt te bekleden, te boek gestelt. - -[Illustration: _Een inwoner van_ Martinia, _met eene Paruik._] - -Na dat de Raad een besluit genomen hadt, wierd ik op 't Raadhuis -ontboden, alwaar een oude Aap, oprijzende, na dat hij uit den naam van -den gantschen Staat mij bedankt en teffens bekent gemaakt had, dat mijne -moeite naar verdiensten beloont zoude worden; vraagde, hoe langen tijd -ik wel noodig had om een diergelijk hoofddeksel toe te stellen. Ik gaf -ten antwoord, dat het mij loons genoeg was, dat mijn werkstuk de -goedkeuring van zulke treffelijke Heeren, en de toejuichinge des -geheelen Raads hadt mogen verdienen: ik beloofde eene andere _Paruik_ -binnen twee dagen te zullen opmaken, met toezegginge, dat, bijaldien de -andere Aapen, die geoeffende handwerkslieden waren, en welke ik de konst -zoude leeren, mij wierden toegevoegt, ik binnen den tijd van eene maand -zoo veele _Paruiken_ zoude afmaaken, dat 'er genoeg zouden zijn om de -geheele Stad te voorzien. Dog de Vice-President, door dit antwoord -ontzet, barstte in deeze woorden uit: Dat zij verre _Kakidoran_, dat dit -optooizel voor iedereen in de gantsche Stad zoude zijn, en, bij allen -man gebruikt wordende, in veragtinge komen; daar het noodig is dat de -Adel daar door van den gemeenen man worde onderscheiden. Het gevoelen -deezes voortreffelijken mans wierdt van allen toegestemt, en de -Schatmeesters van Staat aangezegt, dat zij hadden toe te zien, dat het -Besluit des Raads niet overtreden wierde, nog, door eenen algemeenen -dragt der _Paruiken_, de Adel eenigen nadeel mogte lijden; of dat zulk -een uitstekend sieraad, door 't gebruik van 't Jan Hagel, in waardye -verminderde. Dog dat Placcaat bragt niet anders te weeg, dan 't gene -alle de voorige wetten op den pragt, met het maken van onderscheid -tusschen de Burgerij, hadden uitgewerkt; want daar door verwekte het in -'t Gemeen des te meer lust om de wet te overtreden. En overmits dees -opschik elkeen wonderlijk wel aanstondt, kogten de gegoedste uit de -Burgerij, met geld of door aanprijzing hunner goede Vrienden, den tytel -en brieven van Adeldom van den Raad, invoegen de helft der Stad binnen -korten tijd veradelt wierdt. Eindelijk, nademaal 'er ook uit de -Provinciën smeekschriften wierden ingebragt, vondt de Raad goed het -Placcaat te vernietigen, en 't gebruik der _Paruiken_ aan iedereen toe -te staan, zoo dat ik met het meeste genoegen der waereld de geheele -Natie (met verlof gezegt) _geparuikt_ zag, eer ik uit _Martinia_ ging: -En om de waarheid te zeggen, het was een koddig schouwspel deeze -_geparuikte_ Aapen te zien: Ja zoo zeer behaagde de uitvinding de -geheele Natie, dat zij eene nieuwe Tijdrekeninge in de waereld bragt, en -de _geparuikte_ Eeuw daar door in de Jaarboeken der _Martinianen_ is -bekend geworden. Dog om weder tot mij zelven te komen. Opgehoopt met -loftuitingen en met eenen purperen mantel omhangen, wierd ik met den -draagstoel des Vice-Presidents naar huis gebragt, zoo, dat die drager -die nog onlangs mijn amptgenoot was geweest, mij thans den dienst van -een paard bewees: ook spijsde ik zedert dien tijd aan des -Vice-Presidents eigen tafel. Na die blijde dageraat van mijn geluk, -begon ik mijn ondernomen werk voort te zetten, en maakte door hulp van -mijn bijgevoegde werkvolk, in 't kort zoo veele _Paruiken_, als 'er voor -den gantschen Raad noodig waren: en na dat ik eene geheele maand met dat -werk had doorgebragt, wierden mij de Brieven van Adeldom ter hand -gestelt, welker inhoud was als volgt: - -"Om de Voortreffelijke, en voor den Staat heilzame, uitvinding, waar -door _Kakidoran,_ van geboorte uit Europa, de gantsche _Martiniaansche_ -Natie aan zig verpligt heeft, hebben wij besloten, denzelven met den -Adeldom te begiftigen; invoegen dat hij en zijne Nakomelingen, van nu af -aan voor goede Edellieden zullen worden gehouden, en alle voorregten, -regten en vrijheden, den _Martiniaanschen_ Adel toekomende, genieten: -willende wijders, dat de Uitvinder met eenen anderen naam vereert, en, -in plaats van _Kakidoran, Kikidorian_ worde genoemt. Voorts, nademaal -zijn gemelde staat hem noodzaakt met eenigen luister te leeven, leggen -wij hem toe eene jaarwedde van 200. Pataren, tot steunsel zijner nieuwe -waardigheid. Gegeven in de Raadkamer te _Martinia_, op den 4den der -maand _Merian_, onder 't groot Zegel van den Raad." - -Dus van eenen gemeenen lastdrager in eenen Edelman gevormt, leefde ik -eenigen tijd in groot aanzien en geluk. En toen de _Martinianen_ zagen -dat ik bij den Vice-President in een goed blaadje stond, zogten zij -allen mijne vriendschap en gunste. De vleijerij mijner opwagters ging -zoo verre, dat zij mij als om strijd lofdigten aanboden, en mij -hoedanigheden toeschreven die mij onbekent waren. Eenige, hoe zeer zij -wel wisten dat ik uit een onbekent Land geboortig was, maakten geen -zwarigheid eenen langen reeks mijner Voorouderen op te tellen, en mijn -Geslagt-register bijna van de scheppinge der waereld af te leiden. Dog -zoodanige optellingen waren mij, niet zeer aangenaam, vermits ik er -weinig eer in stelde uit het Aapen-geslagt afkomstig te zijn. Wijders -nadien de _Martinianen_ gewoon zijn ter eere van de staarten der -Grooten, lofredenen te doen, bijna op dezelve wijze als onze Poëeten de -schoonheid der jonge dogters gewoon zijn te prijzen; maakten ook eenige -Digters de fraaiheid van mijn staart, hoezeer ik 'er geenen had, met -lof-digten vermaart. Kortom, hunne vleijerij ging zoo verre, dat zeker -man, die nog al van 't geringste soort niet was, dog welken ik egter om -zijns Geslagts wille niet zal noemen, zig niet schaamde mij aan te -bieden dat ik zijne huisvrouwe konde bezigen en genieten, of zij de -mijne was, bedingende voor die mildheid, voor hem een goed woord bij den -Vice-President te doen. Die slaafsche toegevenheid, waar mede die -geheele Natie vervuld is, is de oorzaak dat de _Martiniaansche_ -Geschiedenissen naauwlijks waardig zijn gelezen te worden, ten aanzien -van de stoffe, die niet anders behelst dan een laf en ongezouten -mengelmoes van loftuitingen, hoe zeer ook de stijl doorgaans fraai en -zuiver is. Om deeze reden vindt men daar te lande beter Poëeten dan -Historie-schrijvers: en het is zeker dat men nergens hoogdravender -Poëeten vindt, 't geen aan de levendige verbeeldinge _der Martinianen_ -moet toegeschreven worden. - -Ik was in dat Land eenen langen tijd genoegzaam welvarende, alhoewel de -hitte, welke men daar, vermits 'er de Zon nooit ondergaat, gestadig -heeft, mij zeer moeilijk viel. Ik was wel eens door eenen buikloop, -waarbij eene schielijke koorts kwam, bedlegerig; dog dat was van korten -duur; en ik kan betuigen, dat de Medicijn-meester dien ik toen gebruikte -om zijne snapagtigheid, welke aan deze Natie zoo eigen is, mij lastiger -viel dan de koorts zelve. Vermits ik in dien staat eenen -Medicijn-meester noodig had, boodt zeker Leeraar in de Geneeskunde mij -zijnen dienst aan. Ik kon mij op 't gezigt van denzelven bijna niet van -lachen onthouden, vermits hij dezelve man was, die mij nog onlangs den -baard geschooren hadt. Toen ik hem vraagde, hoe hij zoo schielijk in een -Medicinæ Doctor hadt kunnen hervormd worden, antwoordde hij mij, dat hij -met beide die wetenschappen zijn voordeel deedt. Ik dat gehoort -hebbende, en in twijfel staande, of ik mijne gezondheid wel wilde -toevertrouwen aan zulk eenen Weet-al, en zeggende, dat ik liever eenen -Medicijn-meester had, die alleen zijn werk van de Geneeskunde maakte; -zwoer hij heiliglijk dat 'er zodanig een Geneesheer in de geheele Stad -niet wierdt gevonden. Hierom wierd ik genoodzaakt hem mijne genezinge -toe te vertrouwen. De haast dien de Medicijn-meester maakte, -vermeerderde zeer mijne verwonderinge: want mij een drankje om in te -nemen voorgeschreven hebbende, vertrok hij te gelijk zeer schielijk, -zeggende niet langer bij mij te kunnen blijven, vermits hij door andere -zaken, waarmede hij ter zelver tijd bezig was, wierdt afgeroepen. Toen -ik hem vraagde, wat het oog voor zaken waren die zulken schielijken -haast vereischten, gaf hij ten antwoord, dat het uur aanstaande was, -waar op hij zijne gewoone bedieninge in een lager Regtbank in de Stad -moest waarnemen, terwijl hij teffens Beamt-schrijver of Klerk was. Ik -zag dat die gaauwheid van geest doorgaans in dit Land in zwang ging, -alwaar niemant zwarigheid maakte, om veele tegenstrijdige bedieningen te -gelijk op zig te neemen. Die groote laat-dunkenheid wordt in hen geboren -door die wonderlijke vlugheid van geest, waar mede zij de zaken zoo -schielijk afdoen. Dog door verscheide misslagen en wanordes die hier -gepleegt worden, heb ik geleerd, dat deeze vlugge vernuften den Staat -meer tot sieraad dan tot nut verstrekken. - -Na dat ik twee volle jaaren, zoo als lastdrager, als in den staat van -Edelman, in dit Gewest had doorgebragt, kwam mij een gantsch onverwagt -geval te voor, 't welk mij bijna het leven hadt gekost. In 't Paleis van -zijne Excellentie had ik tot nog toe zeer veel gunst genooten, en de -Gemalin van den Vice-President hadt mij wonderlijk wel mogen zetten, -zodanig dat ik onder haare Vrienden de eerste scheen te wezen. Dikwils -zelfs hadt zij met mij onder vier oogen gesproken, en schoon zij met -mijne tegenwoordigheid wonderlijk veel scheen op te hebben, hadt ze mij -egter altijd toegesproken met eerbaarheid, zoo dat ik haare goede -diensten niet dan in de beste vouw konde schikken, en geenszins -bevroeden dat de wortel deezer toegenegenheid eene geile drift was; -vooral in eene Vrouw van aanzien, welke onder de Aapen niet min om haar -voornaam geslagt aanzienlijk was. Dog in vervolg van tijd begon ik uit -haare dubbelzinnige taal eenig vermoeden op te vatten. En dit werdt -vermeerdert door - - _Haar verw', haar magerheid, gelaat, betraande oogen_ - _En zugten, zonder reên uit haare borst getoogen._ - -Eindelijk wierden mijne oogen verlicht, toen toen eene jonge dogter mij -eenen brief van den volgenden inhoud bragt. - -_Allerliefste Kikidorian!_ - -"Mijne hooge geboorte, en de schaamte onze Kunne aangeboren, hebben de -vonken der liefde, die langen tijd in mijn hart verborgen geweest zijn, -tot nog toe belet in eene ligte vlam uit te barsten. Dog thans daar door -overwonnen zijnde, kan ik het geweld der liefde niet langer wederstaan." - - _.....Hebt tog meêdoogen met mij, arme krolsche kat!_ - _Die 't u niet vragen zou, ten waar' ze 'er spel mee hadt._ - - _Ptarnufa._ - -Ik kan 't niet zeggen welk eene onstuimigheid die onverwagte -liefde-betuiging in mij verwekte. Dog vermits ik beter oordeelde aan de -wraak deezer razende Vrouw bloot gestelt te zijn, dan, door mij te -vermengen mengen met een schepsel van een ongelijk geslagt, de natuur -te verkragten, antwoordde ik bijna in deezer voegen: - -"_Allergenadigstee Vrouwe!_ - -"De gestadige gunst met welke mij de zeer voortreffelijke Vice-President -heeft bejegent, de groote weldaden waar mede hij mij onverdient heeft -opgehoopt, de zedelijke onmogelijkheid van uw verzoek, en zeer veele -andere zaken, welke ik daar zal laten, vereischen, dat ik mij liever zal -onderwerpen aan de gramschap en verontwaardiging van Mevrouw, dan dat ik -mijne toestemminge zoude geven aan eene zaak die mij den onwaardigsten -en schelmagtigsten aller tweevoetige dieren zoude maken. Men vergt mij -'t geen mij harder dan de dood zoude vallen; en men eischt van mij eenen -dienst, dien ik, zonder de doorlugtigste Familie te brandmerken, nooit -bewijzen kan: want het is een dienst die zelfs nadeelig is voorde gene -die ze gebiedt. Des betuig ik heiliglijk, u, Mevrouw, in dit verzoek -niet te kunnen te wille zijn, hoe zeer ik in alle andere zaken eene -blinde gehoorzaamheid beloove." - - _Kikidorian_ - -Aan het einde des Briefs voegde ik deeze Vermaninge: - - _.......... Beschouwt, Mevrouw! beschouwt_ - _De leelijkheid des stuks dat ge ondernemen zoudt._ - _Dog wijl die misdaad nog door u niet is bedreven,_ - _Zoo laat de billijkheid u staag voor oogen zweven._ - _Al wie ooit eerbaarheid en trouw hadt in den zin._ - _Stondt pal, en kwestbaar, voor den pijl der wufte Min._ - -Dit antwoord, bezegeld met mijnen ring gaf ik diezelve jonge dogter over -om aan haare Mevrouw te behandigen. De zaak viel juist uit gelijk ik ze -begrepen had, te weten, dat de liefde oversloeg tot den allerbittersten -haat: - - _........ de smert sluit haar den mond,_ - _En niet een eenig woord welt op uit 's harten grond,_ - _Dat haar schijnt scherp genoeg, om naar den eisch te melden_ - _Den bitt'ren haat, dien zij mij toedroeg. Traanen stelden_ - _Nooit 't woedend wijf ter neêr. De felle wraak alleen_ - _Die zij te nemen denkt, stelt haar een poos te vreên:_ - _Zij troost zig met de straf die zij mij zal doen lijden,_ - _'t Zij regt of onregt: dit alleen kan haar verblijden._ - -Zij stelde egter eenigen tijd haare wraak uit, tot dat zij den -minnebrief, welken zij mij geschreven hadt, weder in handen hadt -gekregen. Dog zoo dra hadt zij dien in haare magt niet, of zij bestelde -valsche Getuigen, die onder eede zouden verklaren, dat ik, terwijl de -Vice-President van huis was, zijn bed had willen bevlekken. Dees leugen -was met zoo veel snedigheid en waarschijnlijkheid belegt, dat de -Vice-President, niet twijfelende aan de waarheid der zake, beval, mij in -hegtenisse te zetten. In dat gewrigt van zaken bestondt mijn eenig -behoud in de misdaad te bekennen, en mijnen Heer om genade te smeeken, -waar mede ik hoopte, of zijnen toorn te stillen, of de straffe te zullen -matigen: want in 't regt te treden met een Huis, dat zoo veel magts -hadt, vooral in zulk een Land, alwaar nooit op de regtvaardigheid der -Zaak, maar alleen op de hoedanigheid der Persoonen wordt agt geslagen, -scheen mij loutere dwaasheid te zijn. Hierom, alle verdediging varen -latende, nam ik mijnen toevlugt tot traanen en ootmoedige gebeden; niet -af biddende de straffe, maar alleen smeekende om verzagtinge. - -Dus door 't belijden ener misdaad, welke ik nooit begaan had, van de -halsftraffe verlost zijnde, wierd ik verwezen tot eene eeuwige -gevangenisse. De Brieven van Adeldom wierden mij terstond ontnomen en -door den Scherpregter aan stukken gescheurt, en ik zelf naar een -Zee-rasphuis, de Galei namenlijk gesleept, om aldaar tot het slaven-werk -ingewijd te worden. Het was een Landsschip 't geen zeilreê lag naar de -_Mezendores_, of vreemde Landen, 't geen op eenen gezetten tijd, -namenlijk in de maand _Radir_, gewoon was de reize aan te nemen. Uit die -Landen worden goederen overgebragt, die in _Martinia_ niet vallen, -invoegen de _Mezendorische_ Landen aan die van _Martinia_ voor _Indiën_ -verstrekken. De Maatschappij des _Mezendorischen_ handels bestaat uit -Kooplieden, zoo Adelijke als Burgerlijke, onder welke de goederen van -het t'huiskomende Schip, naar gelang of naar 't getal hunner _Actiën_ of -aandeel, worden verdeelt. De Schepen gebruiken riemen en zeilen, en een -tweegespan misdadigen wordt aan elke riem gezet. Tot zodanig werk was ik -op deeze reize verwezen. Hoe ik te moede was in dat jok te ondergaan, is -gemakkelijk te gissen, vooral wijl ik door geen misdaad altoos verdient -had, onder schelmen en met geesselslagen, aan eenen slaafschen arbeid -gezet te worden. - - -Onder de _Martinianen_ waren over dit geval, naar mate dat de gemoederen -verscheiden waren, ook verscheide gevoelens. Eenige geloofden wel dat ik -straf verdient had; dog die om 't gewigt der misdaad te beschuldigen -was, vondt ook verdediging uit ontferming over 't gevelde vonnis. Andere -meenden, men hadt eenigen aanschouw op mijne verdiensten moeten nemen, -en oordeelden dat de straffe uit dien hoofde had behooren verzagt te -worden. Dog de allereerlijkste Aapen geloofden onder elkanderen dat ik -valschelijk beschuldigt was; maar niemant durfde openbaar mijne zaak -voorspreken, uit vreeze voor de magtige beschuldigers. Ik besloot -derhalven het ongeval geduldig te dragen, en in mijne verslagenheid gaf -mij de aanstaande reis de grootste troost, wijl ik, een groot liefhebber -van nieuwigheden zijnde, hoopte op deeze reize wonderlijke en -verbaazende dingen te zullen zien, schoon ik egter aan alle, welke mij -van het Bootsvölk verhaalt werden; geen geloof sloeg, nog in mijne -gedagten kon krijgen dat 'er zoo veele en zoo groote zeldzaamheden in de -Natuur gevonden wierden. Op ons Schip waren verscheiden tolken, welken -van de _Mezendorische_ Maatschappij op deeze togten wierden gebruikt: -want door middel van hunnen dienst wierden de handelingen van koop en -verkoop verrigt. - - -[1] van krom regt te maken. - - - - -ELFDE HOOFDSTUK. - -_Togt naar vreemde Landen._ - - -Alvoorens tot het beschrijven van deezen togt toe te treden, wil ik de -grijnige en straffe Vitters gewaarschuwt hebben, dat zij niet al te zeer -den neus optrekken van een verhaal van zaken, welke schijnen tegen de -natuur te strijden, en bijgevolg alle geloof te boven te gaan. - - _Ik heb niet vóór mijn boek met grollen op te schikken;_ - _Veel min dit treflijk werk met leugens te verdikken._ -_Neen: dat 's mijn toeleg niet; maar wel de zaak in 't licht_ -_Te stellen, en 't verhaal te geven zijn gewigt._ - - -'t Zijn ongelooflijke dingen die ik verhaal; dog egter waaragtige, en -waar van ik zelf ooggetuige ben geweest. Plompers en Ongeleerden, die -nooit buiten hun moeders keuken geweest zijn, achten alles voor fabelen, -'t geen hun in hunne pap niet te eten gegeven is; dog de Geleerden, en -vooral de Natuurkundigen die door ondervindinge geleerd hebben, hoe -vrugtbaar de Natuur is in 't voortbrengen van allerlei schepselen, -vellen een veel billijker oordeel van de verhaalde zaken, hoe vreemd die -ook mogen schijnen. - - _Wie is verwondert in de staag besneeuwde Alpen,_ - _Daar nimmer stroom, ten zij met ijs vermengd komt zwalpen,_ - _Den Berg-bewooner met zijn dik-gezwollen krop_ - _Te zien? En wie gaf ooit voor 't agtste wonder op_ - _Dat 't Vrouwvolk aan den Nijl de borsten dikker zwellen_ - _Dan 't kind is, dat ze zuigt? Of zal men gaan vertellen,_ - _Als iets dat zeldzaam is; dat men nooit Duitscher vondt_ - _Wiens oog niet hemelsblaauw in zijnen hoofde stondt:_ - _Wiens hair niet blond is, en wiens langgekrulde lokken,_ - _Van geur'gen balzem-reuk geheel als zijn doortrokken?_ - _Daar steekt niets zeldzaams in: de bezige Natuur_ - _Heeft hen aldus gevormt, bezielt met hemels-vuur._ - _Men ziet in Thracie bijna geheele wolken_ - _Van Kraanen snorren, en straks storten op de Volken_ - _Van dat Gewest, Pygmeen geheeten; die verbaast - Hunn' ouden vijand nooit ontvlugten; maar wel haast_ - _In 't harnas loopen, en, gewapent tot de tanden,_ - _Met t' zaamgevoegde magt den dapperen Kraan aanranden_ - _Met ongelijken kans: want de getergde Kraan_ - _Grijpt met zijn kromme klaauw de zwakke Dwergen aan,_ - _En voert ze door de lugt. Zoo dit bij ons gebeurde,_ - _Wie lachte niet dat hem bijna de reuzel scheurde!_ - _Maar daar, vermits die slag al meer dan eens geschiedt,_ - _En dikwils dat gevegt gebeurt, zoo lacht men niet_ - _Om een gewone zaak; schoon niemand, in die bende,_ - _Een krijgsman immer, meer dan twaalf duim lang, kende._ - -Men heeft eertijds in Scytië menschen gevonden die een oog midden in 't -voorhoofd hadden, en _Arimaspi_ geheeten wierden. Andere in dat zelve -gewest, gingen altoos agterwaards uit. In Albanië zijn menschen geweest -die in hunne kindsheid grijs waren. De _Sauromaten_ waren gewoon altoos -op den derden dag te eeten, en in dien tusschentijd zig van alle spijs -te onthouden. Men zegt dat 'er in Africa zekere Geslagten van menschen -zijn, die iemant met hunne stem en woorden betooveren. In Illyrië zijn -'er geweest, die de gene welke zij in hunne gramschap lang aankeeken, -met hun gezigt doodden, en die zelve hadden twéé oog-appels in elk oog. -In de Indiaansche gebergten heeft men menschen gevonden met -hondenkoppen, en blaffende; en teffens andere die de oogen in de -schouders hadden. Op de uiterste grenzen van Indiën heeft men 'er -ontdekt, welker ligchaamen geheel met hair waren bewassen, en die even -als de vogelen veêren kregen, geen spijs altoos nuttigende, maar alleen -van den reuk der bloemen, door den neus opgehaald, levende. Wie zou -deeze en diergelijke dingen ooit geloofd hebben, ten ware _Plinius_, een -zeer deftig Schrijver, niet heilig betuigde, dat hij van alle die dingen -niet alleen gehoord of gelezen, maar ook dat hij ze gezien hadt? -Eindelijk wie zou ooit gelooft hebben, dat de Aardkloot hol, en in -deszelfs binnenste een Zon en Planeeten waren, ten zij die verborgenheid -door mijne ondervindinge niet ontdekt was? Wie zou gelooft hebben, dat -'er een Land gevonden wierdt, door wandelende en met reden begaafde -boomen bewoont, zoo niet die zelve ondervinding elkeen belette daar aan -te twijfelen? Ik zal evenwel niemant om zijne ongeloovigheid eene -dagvaarding t'huis zenden; want ik moet bekennen dat ik zelf, eer ik -deeze reis ondernomen had, daar aan twijfelde; meenende dat het -verdigtte fabelen en enkele grollen waren, 't geen ons van het varende -volkje verhaald wordt. - -Met het ingaan der maand _Radir_ - - _Na 't anker was geligt, de zeilen van de ree_ - _Gevallen, zagen w' ons eerlange, in volle zee._ - -Eenige dagen lang, was de wind ons gunstig, zoo, dat wij roeijers niets -te doen hadden, wijl, alle zeilen rond staande, wij geen riemen te boord -behoefden te leggen. Dog op den vierden dag was het aldus gesteld: - - _De wind gaat leggen, 't zeil hangt labberend' voor den mast;_ - _De wakkere Bootsgezel, die op zijn pligt staag past,_ - _Legt fluks den riem te boord, rukt 't vaartuig door de baaren,_ - _Die hol en schuimende niet wisten van bedaaren._ - -Wanneer hu de Schipper zag dat mij die arbeid zeer zwaar viel vliet hij -mij toe somtijds wat te rusten, en ontsloeg mij eindelijk geheel en al -van dien last. Waarom hij zig zoo rekkelijk tegen mij aanstelde, 't zij -dat hij mij geloofde onschuldig te wezen, of wel dat hij, om de -uitrekende uitvinding der _Paruiken_, mij oordeelde beter lot waardig te -zijn, kan ik niet wel zeggen. Hij zelf hadt drie _Paruiken_ mede -genomen, welke hij mij liet kammen en in de krul zetten, invoegen ik -van een Galeiboef schielijk in eenen Paruik-opmaker hervormd was. Door -die beleeftheid des Schippers tegen mij, kwam 't ook toe, dat, zoo -menigmaal wij eene haven aandeeden, ik meestentijds onder de gene was -die naar land gingen, waar door ik gelegenheid kreeg, om mijne -nieuwsgierigheid volkomenlijk te voldoen. - -Terwijl wij hier en daar kruisten, kwam 'er eene wijle tijds ons niets -vreemds te voren. Dog toen wij zoo diep in zee gesteken waren, dat wij -nog land nog zand meer zagen, - - _Kwam in een oogenblik, uit deezen grijzen kolk,_ - _Opbarsten, rontom 't Schip, een woest en onguur volk._ - -Het waren Sirenen, die, zoo dra de wind ging leggen, en de zee bedaart -was, tot aan ons Schip kwamen zwemmen, eisschende eene aalmoes. - - _Van boven leek 't gestel een' maagd van frissche leden_ - _Tot aan den navel toe; maar verder naar beneden_ -_Een Zeevisch, onbeschoft van lengte en dikte..._ - -Haare taal kwam zeer na hij die van _Martinia_; zoo, dat eenige -matroozen, zonder tolk te gebruiken, met dezelve konden spreken. Wanneer -ik aan eene derzelven op haar verzoek een stuk vleesch gegeven hadt, -keek zij mij met aandagt aan, uitroepende: - - _Hou moed! gij zult in 't kort, door heldendaên vermaard,_ - _Regeeren wijd en zijd......_ - -Dog op die voorspelling begon ik als over eene ijdele vleijerij te -grimlachen, schoon 't scheeps-volk heiliglijk betuigde dat de Sirenen in -haare voorzeggingen zelden misten. Na eene reize van agt dagen, zagen -wij eindelijk 't Land, dat bij de varende luiden _Picardania_ geheeten -wordt. Terwijl wij de haven inliepen, vloog 'er een Exter, welken zij -den _Commis-Generaal_ van den Tol, en een deftig man zeiden te wezen, -rondom, ons Schip. Naauwlijks kon ik mij van lachen onthouden, wanneer -ik hoorde dat een Exter een ampt van dat gewigt bekleedde, en wanneer ik -zag dat een bedienaar der Geldmiddelen - - _Met snelle schagten zig durft over Zee begeven,_ - _En, moedig op zijn' vlugt, komt door de lugt aanstreven._ - -Uit de gestalte van den _Commis-Generaal,_ oordeelde ik, dat de vliegen -zijne lijfstaffieren en dienaars van den Tol zouden zijn. Nadat hij -driemaalen rondom ons Schip gevlogen, en zig daar na weder naar land -begeven hadt, keerde hij terstond met drie kleinere Exters wederom, en -ging zitten op de voorsteven van 't Schip. Ik meende bijna mijne reuzel -te scheuren, wanneer ik zag dat een onzer Tolken eerbiediglijk deeze -Exters naderde, en een lang praatje met hen hieldt. De oorzaak hunner -komste was om de koopmans-waaren te doorsnuffelen; want volgens 't -gebruik waren zij gehouden te onderzoeken of 'er ook eenige verboden -waaren, vooral zeker kruid, _Slak_ geheeten, onder de pakgoederen -verborgen waren. Om naar dit kruid te zoeken, zijn zij gewoon alle -hoeken en gaten van 't Schip te doorsnuffelen, en pakken en zakken te -doen uitschudden, vermits de invoer daarvan zeer streng door de -Magistraat verboden is; want voor dit kruid zijn de Inwoonders gewoon -zeer fraaije en noodzakelijke waaren te verruilen, waar door het komt -dat de _Picardaansche_ kruiden, die egter van 't zelfde gebruik zijn, -zeer in prijs afslaan; zoo, dat de _Picardanen_ in dit stuk onze -Europeanen niet ongelijk zijn, die alleenlijk daarom de dingen, willen -hebben, om dat ze uit verre landen komen, en onder eene andere -lugtstreek gegroeit zijn. Na dat de _Commis-Generaal_ langen tijd met -onze tolken gepraat hadt, ging hij met zijne bijhebbende Exters naar om -laag, en weder boven komende, zag hij ons zeer barsch aan, te kennen -gevende dat ons de handel met de _Picardanen_ stondt verboden te -worden, vermits wij tegen de Tractaaten handelden; brengende verboden -waaren aan. Dog de Schipper, zulke zaken meermaals bij de hand gehad -hebbende, en wetende waar mede de Tol-bedienden ter neêrgezet worden, -vereerde den grommer eenige ponden van het kruid _Slak_, waar door zijne -gramschap gestilt, en ons vrijheid vergund wierdt om 't Schip te -ontladen. - -Dit aldus verrigt zijnde, kwam 'er eene zeer groote menigte Exters -aangevlogen. Deeze alle waren Kooplieden. Dog de Schipper aan land -willende gaan, beval mij met eenige anderen hem te volgen, zoo, dat wij -vier in getal waren die van boord afgingen, te weten de Schipper, ik, en -twee Aapen, van welke de een de Opperkoopman was, en de ander een tolk. -Wij wierden van den _Commis-Generaal_ van den Tol te gast genoodigt; dog -daar wierdt geen tafel gedekt, vermits de _Picardanen_ geen stoelen -kunnen gebruiken; alwaarom ook het tafel-laken op den vloer wierdt -uitgespreit. Daar wierdt rijkelijk en kostelijk opgedischt, dog in zeer -kleine schotelen: en wijl de keuken op de allerbovenste verdiepinge van -het huis was, kwam 'er met elk geregt een vierspan van Exters, als door -eene gemeene hang-goot, nederdalen. De maaltijd geëindigt zijnde, bragt -ons de Opper-tollenaar naar zijne Bibliotheek. Daar was eene groote -menigte van boeken, dog altemaal kleine, zoo dat de allergrootste -exemplaaren, en zelfs de _Folianten_ 't naauwlijks in grootte tegen onze -Almanachen konden ophaalen. Ik kon mij bijna niet van lachen onthouden, -toen ik zag dat de Opzigter deezer Boekerij naar de bovenste der kasten -vloog, om de boeken in _Octavo_ en _Duodecimo_ van daar te haalen. Voor -het overige waren de huizen der _Picardanen,_ belangende het gebouw en -den opschik, weinig van de onze verschillende, dog de slaapsteden onder -'t dak hangende, waren als vogelnesten. Men zal mogelijk vragen, hoe 't -mogelijk zij, dat Exters, die onder 't geringe slag der vogels zijn, -zulke groote gebouwen kunnen maken? Dog 't bleek uit een huis, waar van -toen juist de fondamenten wierden gelegt, dat de zaak mogelijk was; want -ettelijke duizenden van werklieden te gelijk, zetteden dat werk voort, -invoegen dat de menigte en de ligtheid in 't vliegen, 't gebrek van -kragten eenigzins te hulp kwamen. En om deze redenen worden de huizen -der _Picardanen_ bijna zoo vaardig opgebouwt als de onze. De Vrouw des -Oppertollenaars kwam niet voor den dag, vermits zij in de kraam lag; -want de kraamvrouwen gaan aldaar niet uit zoo lang de jongen niet -vliegen kunnen; dog haar man zeide dat ze eerlang zoude uitgaan, -overmits de kuikens alle dag stonden veêren te krijgen. - -Wij bleeven niet lang in dit gewest, waarom ik ook den staat van dat -land, nog den aart en zeden der inwoonders niet kan beschrijven. Daar -was toen ter tijd eene geweldige beweging onder de gemoederen, om dat -'er onlangs een oorlog was ontstaan tusschen db _Picardanen_ en de -Kramsvogels hunne nabuuren: vooral vermits 'er daags na onze aankomst, -een gerugt liep, dat de _Picardanen_, in eenen grooten lugtstrijd, door -de Kramsvogels waren geslagen; waarom ook de Veld-overste des legers, da -rijp overleg van raade, gevonnist wierdt, dat hij eene vleugel-klieving -zoude ondergaan, welke straf aldaar voor zeer zwaar wordt gehouden, en -weinig van de halsstraffe verschilt. Na dat wij onze waaren verruilt -hadden, staken wij in zee. Niet ver van strand, zagen wij het water als -met veêren overdekt, en uit de pennen, welke wij in zee zagen dobberen, -gisten wij dat dat de plaats was, alwaar de slag tusschen de Exters en -Kramsvogels was voorgevallen. - -Na eene voorspoedige reize van drie dagen, kwamen wij aan 't -Musiek-land. Ons anker uitgeworpen hebbende, stapten wij aan den wal; -gaande onze tolk vooruit met een Musiekinstrument, 't geen wij doorgaans -een _Bas_ noemen. Dit scheen mij zeer belachelijk, vermits ik niet raden -konde tot wat einde hij zig met dit pak beladen hadde. Nadien wij 't -overal woest vonden, en nergens een voetstap van menschen te vinden was, -gaf de Schipper bevel, onze aankomst door Musiek-geluid aan de -inwoonders bekent te maken; en dadelijk kwamen, op 't geschal des -trompets, omtrent dertig Musiek-instrumenten of bassen met éénen voet, -toeloopen. Dit scheen mij waarlijk tooverij te zijn, vermits ik niets -verbaazender op mijne reis gezien had. Deeze _Basfioolen_, welke ik -vernam de inwoonders deezes gewests te zijn, waren van dusdanig een -maaksel: Van boven was de hals langwerpig, met een klein hoofd, het -ligchaam zelf naauw en gedrongen, met een glad-gemaakt deksel bedekt; -invoegen dat 'er tusschen het deksel en 't ligchaam eene tusschenwijdte -was overgelaten. Boven den navel des buiks hadt de Natuur eene kam of -gestoelte met vier snaaren gestelt. 't Geheele gestel stondt slegts op -éénen voet, zoo dat zij alle op één been loopende, even als of zij -dansten, met eene zeer levendige snelheid het veld overliepen. Kort om, -men zou gedagt hebben dat het waaragtige Musiek-instrumenten waren, om -de gelijkheid der gedaante, zoo zij niet twee handen en twee armen -hadden gehad. Met de eene hand hielden zij eenen strijkstok, en met de -andere streeken zij over de snaaren, onze tolk, de inwoonders -verzoekende met hen een mondgesprek te mogen houden, - - _Vat met zijn linkerhand terstond de holle bas,_ - _Terwijl zijn regterhand den strijkstok al zoo ras._ - _Aangreep; en in dien stand maakt hij 't Musiektuig vaardig_ - _Om 't oor te streelen, naar de komt, zoo juist als aardig._ - -Hij kreeg terstond antwoord door het geluid der snaaren, zoo, dat zij, -beurt om beurt eenen geruimen tijd speelende, hunne meeningen -uitdrukten. In 't begin speelden zij niet dan eene _Adagio_ en dat met -eene genoegzame welluidenheid; dog straks daar op speelden zij met -verscheiden toonen dat men baloorig wierdt. Eindelijk wierdt het Musiek -besloten met eene zoet luidende en aangenaame _Presto;_ en wanneer de -onze dezelve hoorden, sprongen zij op van vreugde, zeggende dat men het -thans al eens was over den prijs der waaren. Straks bleek het dat de -eerste _Grave_ niet anders beteekende dan het begin des gespreks, en -enkel bestondt in onderlinge groetingen; dog dat, zoo lang als de -ongelijkluidende Musiek duurde, 'er geschil was over den prijs; en dat -eindelijk de zoetluidende _Presto_ de gelukkige overeenkomst in den -handel te kennen gaf: want weinig tijds daar na wierdt het schip -ontladen. Onder de waaren die derwaards worden overgevoert, was de harst -van zeer veel aangelegenheid, waar mede de inwoonders van 't Musiek-land -de strijkstokken of bogen, werktuigen tot het geluid, bestrijken; -alwaarom ook, wanneer zij van eene misdaad overtuigt worden, hun tot -straffe bij vonnis des Regters de strijkstok wordt afgenomen; en eene -geduurige berooving van den strijkstok wordt bij hen voor halsstraffe -opgenomen. Wanneer ik eens hoorde, dat 'er in zekere regtbank, die niet -ver van ons vandaan was, eene regtszaake stondt uitgesproken te worden, -liep ik derwaards om de wijze van een regts-geding in 't Musiek-land te -hooren. De Advocaten, in plaats van te spreeken, begonnen de -strijkstokken te roeren, trekkende geluid uit de snaaren die over haaren -buik waren gespannen. Zoo lang 't geding duurde, wierden 'er niet anders -dan ongelijkluidende klanken gehoort, invoegen dat in hunne afgeregte en -gebaarmakende handen alle welsprekenheid gelegen was. Dog dat pleidooi -geëindigt zijnde, stondt de Regter op, vatte eenen strijkstok, en -speelde eene _Adagio_ geen het zelve is met een vonnis uit te spreken: -want terstond kwamen zij toeloopen, die de sententie ter uitvoer moesten -brengen, om den verwezenen den strijkstok af te nemen. De kinderen -vertoonen hier een soort van instrumenten, bij ons _stok-fioolen_ -genoemt. Hun worden geen strijk-stokken gegeven, bevorens zij drie jaren -oud geworden zijn. Wanneer zij in hun vierdejaar treden, worden zij naar -de schoolen gezonden, om van hunne meesters te leeren door 't op- en -neerstrijken de klanken uit de snaaren te haalen, 't geen even het zelve -is dat wij noemen in de letteren onderwezen te worden; en zij blijven -onder 't onderwijs hunner meesters, tot dat zij naar den eisch speelen, -en, zonder kratzen, den strijkstok naar boven stooten en naar beneden -kunnen haalen. Wij wierden dikwils niet weinig van deeze jongens, die -ons overal speelende vervolgden, geplaagt. Onze tolk, zig op de Musiek -verstaande, zeide dat die speelende jongens bij ons kwamen bedelen om -harst. Zoo lang zij bedelden, maakten zij een deftig geluid, of eene -_Adagio;_ dog wanneer zij wat gekregen hadden, gaven zij een vlug en -scherp geluid, of dat van eene _Presto_: want daar door wordt eene -dankzegging uitgeduid. Dog wanneer zij niets komen op te doen, verdwijnt -ook welhaast die geheele Zangberg. - -Onze zaken wel en naar wensch verrigt zijnde, verlieten wij, omtrent het -einde der maand _Cufan_, het Musiek-land, en na eenige dagen zeilens, -zagen wij een ander strand, uit welks stank wij gissinge maakten dat het -_Bijglossia_ was. De inwoonders deezes lands zijn den menschen niet -ongelijk; hier in egter verschillende, dat zij, geenen mond hebbende, -door hun agterste spreeken. De eerste die op ons Schip kwam, was een -rijk koopman. Hij groette ons naar de wijze des lands door zijn -agterkwartier, en begon terstond met ons te handelen over den prijs der -goederen. Dog tot mijn groot ongeluk lag onze barbier toen krank; waarom -ik genoodzaakt wierd mij van eenen _Bijglossischen_ baardscheerder te -laten scheeren: want vermits deeze snotveegers doorgaans nog grooter -babbelaars zijn dan die van Europa, vervulde hij, terwijl hij mij den -baard scheerde, de herberg met eenen ijsselijken stank, zodanig dat wij -na zijn vertrek genoodzaakt waren wierook te branden. Ik was nu aan de -wonderbaarlijke zaken, en die tegen de natuur aanliepen, al zoo gewoon -geworden, dat mij niets meer vreemd voorkwam. Vermits ons nu het verkeer -met die van _Bijglossia_ zeer onaangenaam en moeilijk viel, ligtten wij, -onze reize verhaastende, een weinig voor den gezetten tijd onze ankers, -voornamenlijk vermits wij van eenen rijken _Bijglossiaan_ te gast waren -verzogt: want op zijn verzoek haalden wij alle de schouders op, en -niemant wilde zijn woord geven, ten ware onder besprek van een gestadig -stilzwijgen zoo lang de maaltijd duurde. Toen wij uit de haven voeren, -wenschten ons alle de _Bijglossiaanen_ op het strand staande, eene -gelukkige reize; en vermits wij met den landwind die van 't strand af -kwam waaijen, vertrokken, verzogten wij hun door wenken en teekenen, dat -zij tog hunne heilwenschen wilden spaaren: want al te veel beleefdheid -is ongemakkelijk. De waaren, welke de _Martinianen_ derwaarts brengen, -bestaan in roozen-water, balzem, en verscheide andere soorten van -welriekende specerijen. - -Hier van daan zetteden wij onzen koers naar 't Ysland, zoo gruuwzaam en -afschuuwelijk voor 't gezigt, dat ik, mijns bedunkens, nooit land gezien -heb, dat ongelukkiger en meer beklagenswaardig is, aangezien aldaar niet -dan bergen, altoos met sneeuw bedekt, zig aan 't gezigt opdoen. Tusschen -de toppen der gebergten, alwaar de Zon nooit haare straalen schiet, -vindt men hier en daar inwoonders alle van ijs gevormt. Want al 't geen -tusschen de kruinen der rotsen gevonden wordt, wordt door de -verslindende koude en een altoos duurenden vorst te ondergehouden. -Hierom is ook aldaar eene eeuwige duisternisse, en, zoo 'er al eenig -licht is, zoo wordt het veroorzaakt door de grijze rijp. Dog de beneden -liggende dalen worden als door vlammen verbrand, en door heete dampen -geroostert. Hier van daan is 't, dat de inwoonders niet in de valleijen -durven afgaan, ten zij met betrokken lugt of in donker weer, en dat, -zoo dra zij slegts het allerminste zonne-straaltje gewaar worden, zij, -of naar 't gebergte te rug keeren, of in aller haast zig in de spelonken -begeven. Dikwils gebeurt het, dat zij van 't gebergte komende, of -onderweg versmelten, of eenig ander ongeluk ontmoeten; waarom ook de -overtreders der wetten bij duister weer in een dal afgebragt zijnde, -aldaar aan eenen paal worden vastgemaakt en blootgestelt voor de hitte -der Zonne. Dit land brengt allerhande slag van bergstoffen voort, -uitgezondert alleen goud. Deeze bergstoffen worden, nog nieuw zijnde, -van de vreemde kooplieden uit dat land gevoert; want de inwoonders tegen -de hitte niet bestand zijnde, zijn niet in staat om die te smeden. Men -wil dat de handel op 't Ysland de voordeeligste is van allen die op de -_Mezendorische_ landen gedreven wordt. - -Alle deeze Landen, waar van ik eene schetse heb opgegeven, staan onder -de gehoorzaamheid van den Keizer van het gewest _Mezendoria_, eigenlijk -zoo genoemt; waarom ook de overige, door de Meevarende lieden, -gemeenlijk worden genoemt de _Mezendorische_ eilanden, schoon zij door -bijzondere namen onderling onderscheiden worden, gelijk in deeze -reisbeschrijvinge is aangetoont. Dat niet minder groot dan wonderlijk -Gebied, is ook het einde en het middenpunt deezer reize. Na eene vaart -van agt dagen, kwamen wij aan de Keizerlijke hoofdstad, alwaar wij alles -dat de Digters ooit gezongen hebben, van de samenlevinge der dieren, -boomen en planten, bevonden waaragtig te wezen. Want _Mezendoria_ is als -het algemeene Vaderland aller dieren, boomen en planten die met reden -begaaft zijn. Elk dier en ieder boom kan aldaar het burgerregt -verkrijgen, zoo zij zig maar aan de regeering en wetten onderwerpen. Men -zou zeggen, dat een mengzel van schepselen van zoo onderscheiden -gedaanten en van zulk eene verschillende en tegenstrijdige natuur, -verwarringen en opschuddingen zoude veroorzaken. Dog die -tegenstrijdigheid zelve brengt aldaar een zeer gewenscht gewrogt teweeg: -en zulks wel door de zeer verstandige wetten en inzettingen, welken -deezen ondereen gemengde onderdanen, naar hunnen aart en geneigtheid, -zulke bezigheden en bedieningen, als waartoe een iegelijk bekwaam is, -opleggen. Zoo worden bij voorbeeld uit het geslagt der Leeuwen, om -hunner aangebooren grootmoedigheids wille, de Regeerders verkoozen. De -Olifanten zijn aldaar, om hun schrander oordeel, Leden van den Grooten -Raad. Tot alle bedieningen op 't Hof betrekkelijk, neemt men Cameleons, -vermits die veranderlijk zijn en onbehendig. De Krijgsmagt te Lande -bestaat in Beeren, Tijgers, en diergelijke strijdbare dieren; dog tot de -Zeemagt worden gebruikt Ossen en Stieren; want aangezien het zeevolk -slegt en regt is; dog weinig gemaniert; maar koppig en onbuigzaam, -leidende een leven dat met de ruuwe hoofdstoffe waar op zij leeven, -overeenkomt; wordt hun de zeedienst opgedragen. Daar is ook een -kweekschool van Hokkelingen, of aankomende Zeesoldaten (_Zee-Cadets,_) -waar uit de Kapiteinen en Bevelhebbers ter Zee verkooren worden. De -Boomen worden, om hunne aangeboren gematigheid, tot Regters verkooren. -De Ganzen zijn Advocaten der Hooge Geregtshoven, en de Exters bepleiten -de zaken in de lagere Regtbanken. De Vossen zijn 'er Gevolmagtigden, -Gezanten, Consuls, Bewindsmannen, en Geheimschrijvers der bezendingen. -De Raven zijn 'er doorgaans Executeurs in de boedels, en Bestierders der -nalatenschappen, die nog niet aanvaard zijn. De Bokken zijn 'er -Wijsgeeren, maar inzonderheid Taalgeleerden, en zulks zoo ten aanzien -der hoorens, waar mede zij hunne tegenpartijders, zelfs om de -allergeringste zaken, gewoon zijn aan te doen en op 't lijf te loopen; -als ten opzigte der eerwaardige baarden, waar mede zij onder alle -schepselen uitsteken. De Paarden zijn 'er Burgermeesters en Raadsheeren -in de Steeden. De Eigenaars of Grondheeren en Bouwers der Landerijen, -zijn Slangen, Mollen, Ratten en Muizen. Vogels zijn 't, die aldaar het -ampt van Postlopers en Boden bedienen. De Ezels om hun balkend geluid -zijn 'er Diaconen. De Nagtegalen nemen het ampt van Voorzangers en -Organisten waar. De Hanen zijn 't, die de Stadswagt waarnemen en op -schildwagt staan. De Honden zijn Poortiers. De Wolven zijn Ontvangers -der Gemeene Middelen, en Commisen van den Tol; en de Haviken hunne -Bedienden. - -Door deeze voortreffelijke inzettingen is 't, dat 'er zeer veel zorgs -gedragen is voor de bedieningen van 't Land, en alles zeer stipt en in -eene welgeschikte orde wordt uitgevoert. Vervolgens moet dit Gebied tot -een voorbeeld verstrekken, waar naar zig alle Wetgevers in 't -grondvesten hunner Burgerstaaten, wel mogen rigten. Want wat aangaat dat -'er op andere plaatsen zulke slegte en tot de bedieningen onbekwame -personen gevonden worden, dat koomt niet zoo zeer uit de plompheid, als -wel uit de kwaade en verkeerde verkiezinge der vernuften voort: wanneer -die naar behooren en zorgvuldiglijk gedaan wordt, en wanneer 'er -verstandige en wakkere mannen, niet om deeze of gene verdiensten, maar -om hunne bekwaamheid, tot een zeker bepaald ampt, met het zelve worden -begiftigt; zullen ook de Staatsbedieningen doorgaans bij uitnemenheid -wel waargenomen worden, en de bloei des Gemeenenbests eeuwigduurend -zijn. Hoe heilzaam deeze instellinge zij, blijkt uit het voorbeeld -deezes Rijks. Men vindt in de Jaarboeken van _Mezendoria_ dat, voor -drie-honderd jaaren, door den Keizer _Lalak_ deeze wet wierdt -afgeschaft, en dat de staats-bedieningen zonder onderscheid aan allen en -een iegelijk wierden gegeven, zoo hij anders maar iets voortreffelijks -gedaan, of in deeze of gene zaken eenig talent van bekwaamheid hadt. Dog -door zoodanig eene bedeelinge van eer-ampten, ontstonden 'er zoo veele -en zoo zwaare beroerten, dat het scheen met den Staat naar 't einde te -loopen. Bij voorbeeld: een Wolf, zig in 't bestieren der Geldmiddelen -wel gekweten hebbende, beweerde, dat hem daar door grooter eer-ampt -moest worden gegeven, en wierdt Raadsheer; en een boom die vermaard was -een uitnemend goed oordeel te bezitten, wierdt om die reden 't bewind -over 's Lands penningen toegestaan. Dog door die geheel verkeerde en -averegtsche bevordering, wierden 'er te gelijk twee wakkere mannen voor -den Staat onnut gemaakt. Ook stondt een Bok of Philosooph, die van de -Taalgeleerden, om zijne onverzettelijkheid in het koppig staande houden -zijner stellingen, tot in den hemel geprezen wierdt, opgeblazen zijnde -door die loftuitingen, naar een treffelijk ampt; eisschende en -verkrijgende de eerste bediening die 'er aan 't Hof open viel. Dog een -Cameleon, die zeer wel wist te leeven en zig naar den tijd te schikken, -wierdt om die zelve reden tot Hoogleeraar op de Academie, naar welk ampt -hij gewins halven stondt, aangestelt. Hier door gebeurde 't, dat gene -niet minder kwaad Hoveling wierdt, dan hij een wakker Philosooph was -geweest, dog dees van een goed Philosooph in een zeer slegt en -belachelijk Hoveling hervormt wierdt; want die onverzettelijkheid in 't -voorstaan zijner gevoelens, die hem als Philosooph niet kwalijk hadt -gedaan, maakte hem tot eenen gantsch wanschapen Hoveling; vermits -ligtvaardigheid en wispelturigheid hoofddeugden aan 't Hof zijn, en een -Hoveling, zig niet voegende aan de zijde van de waarheid, maar van de -veiligheid, naar dat de inzigten van 't Hof zijn, veelerlei gedaanten -aanneemt. Dog 't geen eene ondeugd in de Hoven is, wordt in de Schoolen -voor eene deugd gerekent, alwaar de drift om zijn stuk hardnekkig te -beweeren, een kenteeken is van een gaauw en wakker man. Kort om, alle -onderdanen met malkanderen, en zelfs de gene die door zekere -gemoedsgaven boven andere hadden uitgeblonken, wierden door die -verandering der wet, onnut en van geenen dienst altoos; en de Staat -begon naar zijnen ondergang te hellen; waarom, vermits alles in 't riet -liep, zeker verstandig Olifant of Raadsheer, _Baccari_ geheeten, den -Keizer zonder eenige bewimpeling een gezigt van dat verval gaf. De -Keizer, overtuigt van de waarheid, nam vóór dat kwaad te sluiten, en de -hervorming geschiedde op deeze wijze: alle wierden zij niet te gelijk -van hunne bedieningen afgezet; want dus doende zou 't geneesmiddel erger -zijn geweest dan 't kwaad zelf; maar bij 't openvallen der ampten, -wierdt een iegelijk, van het ampt, waar toe hij niet bekwaam was, -afstand doende, een ander, dat hem beter geleek, opgedragen. Om dezen -dienst aan 't Vaderland bewezen, en waarvan men terstond zulke heerlijke -vrugten plukte, wierdt, ter eere van _Baccari_, een Standbeeld opgerigt, -'t geen nog heden ten dage op de markt te _Mezendoria_ gezien wordt; en -zedert dien tijd werden de oude wetten heiliglijk onderhouden. - -Onze tolk betuigde dat hem deeze geschiedenis verhaalt was door eenen -Gans, waar mede hij zeer gemeenzaam verkeerde, en die gehouden wierdt -voor een van de verstandigste Advocaten van de gantsche Stad. In dit -gewest ziet men veele ongehoorde, ja zelfs verbaazende, verschijnselen, -die de oogen der vreemdelingen en reizigers tot zig trekken. Het enkele -gezigt van dieren van allerlei geslagt, als van Beeren, Wolven, Ganzen, -Exters, enz. door alle wijken en oorden der Stad warende en praatende, -verwekt bij de gene die diergelijke vertooningen niet gewoon zijn, te -gelijk verwonderinge en vermaak. De eerste die binnen boord van ons -Schip kwam, was een magere Wolf, of Commis van den Tol, omstuwt met vier -Valken of Bedienden welke die van Europa _Opnemers_ noemen. Deeze namen -uit de koopmans goederen 't geen ben aanstondt, en gaven daar door -genoegzaam te kennen, dat zij in de bediening, waar voor zij scheep -kwamen, wel ervaren waren, en 't werk op hunnen duim hadden. De Schipper -nam mij, volgens zijne gewoonlijke goedheid, zoo dikwils hij aan land -ging, met zig. De eerste die ons ontmoette, na dat wij aan land gekomen -waren, was een Haan, die, na dat hij volgens gewoonte, de oorzaak onzer -reize en waar wij van daan kwamen, hadt afgevraagt, onze komst aan den -Opper-tollenaar te kennen gaf. Van dezen wierden wij zeer beleefd -ontvangen en tot het avondmaal genoodigt. Dog zijne huisvrouw, welke wij -vernamen dat onder de Wolfinnen voor eene schoone vrouw wierdt gehouden, -was 'er niet tegenwoordig; en de reden daar van, zoo als wij uit andere -verstonden, was de jaloersheid van haaren man, die niet raadzaam -oordeelde eene vrouwe van zoo schoone gedaante aan vreemdelingen te -vertoonen, vooral aan Zeevarend volkje, die, door lange onthoudinge -gretig en verhongert aan land komende, op vrouwen en jonge dogters -plegen te loeren. Daar waren egter verscheide andere vrouwen te gast -genodigt, die aldaar verschenen; en onder dezelve was de gemalin van -zeker Bevelhebber ter Zee _(Commandeur_), die eene witte Koe was, -gestippelt met zwarte vlekken. Naast aan deeze zat eene zwarte Kat, te -wetende vrouw van den Koninglijken Jagerneester, welke onlangs uit eene -Provincie in de Stad gekomen was. Die onder de gasten 't naast aan mij -zat, was eene gevlakte Zog, de huisvrouw van den Opzigter der Rioolen -(_Renovations-Inspecteur_); want tot diergelijke bedieningen worden -gemeenlijk persoonen uit het geslagt der Varkens verkooren. Deeze was -wel morssig, en at met ongewasschen handen, 't geen onder dat geslagt -wel meer gebeurt; dog zij scheen mij ook te gelijk zeer gedienstig te -zijn, want zij diende mij geduurig voor, uit den gemeenen schotel. -Iedereen was verwondert over die ongewoone beleefdheid, voornamenlijk -wijl de Zeugen juist de gemanierdste niet vallen. Dog ik had wel gewilt -dat zij zoo hoflijk niet was geweest, vermits het mij zeer tegen de -borst was, spijs uit de handen eener Zog te ontvangen. Hier staat te -letten, dat de bewoonders van het _Mezendorische Rijk,_ schoon zij, voor -zoo veel aangaat de ligchaams-gestalte, den beesten gelijk zijn, egter -handen den hebben, en teenen, die aan de voorste voeten voor uit -steken, waarin zij alleen van onze viervoetige dieren verschillen; en -vermits derzelver ligchaamen met hair of veêren bedekt zijn, hebben zij -geen kleederen noodig. De Rijken worden alleenlijk van de Armen -onderscheiden door zekere versierselen, als, bij voorbeeld, door -halsbanden die van goud gemaakt, of met kostelijke gesteenten ingelegt -zijn, of ook wel door hoofdsiersels rondom de hoornen geslingert. Het -hoofd van de vrouw des Bevelhebbers ter Zee, was met zoo veele -versiersels opgepronkt dat men 'er bijna geen hoornen aan konde zien. -Zij verontschuldigde haars mans afwezigheid, zeggende dat bij om een -Proces, waar in hij onlangs was ingewikkelt, t'huis moest blijven, en -met twee Exters of Advocaten, die 's anderen daags zijne zaak stonden te -bepleiten, moest besoigneeren. - -Na de maaltijd sprak de gevlakte Zog, huisvrouw van den Opzigter der -Rioolen, in 't geheim met onzen tolk, betuigende zeer op mij verlieft te -zijn. Hij, haar vertroostende in haar lijden, en 't hulpmiddel tegen -haare kwaale belovende, begon mij daar over aan boord te komen, en toen -hij zag, dat 'er met woorden niets te doen viel, raadde hij mij te -vlugten, als wel bewust zijnde, dat Mevrouw hemel en aarde zoude -bewegen, om tot haar oogmerk te komen. Zedert dien tijd hield ik mij -scheep: vooral, vermits ik verstond, dat een oude liefde van Mevrouw, te -weten een Student in de Philosophie, door minijver gedreven, op mijn -leven loerde. Dog de verschanssing van 't Schip zelve kon mij naauwlijks -beveiligen tegen de verliefde aanvallen van Mevrouw; want nu trachtte -zij eens door boden, dan door minnebrieven, dan wederom door verliefde -gedigtjes, mijn ongevoelig hart te vermurwen; en, zoo niet door onze -opgevolgde schipbreuk die brieven verlooren geraakt waren, ik zoude hier -een staaltje der Varkens-poëzy kunnen opleveren. Dog ik ben alles -vergeten, en in mijn geheugen heb ik 'er niets meer van behouden, dan -alleen deeze versjes, waar in zij haar af beeldsel aldus opgeeft; - - .............._Ei! reeken 't mij geen schande,_ - _Mijn glad-gemesten pens rondom te zien bezet_ - _Met harde borstels, die mij puilen uit het vet._ - _Of zou het loof een boom: dan langer niet versieren?_ - _De trotsche maan', die 't paard hangt om den hals te zwieren,_ - _Het leelijk staan? O neen! 't Lam past de bonten vagt;_ - _De veêren 't Pluimgediert': en, zeg mij, wie veragt_ - _Den man niet, aan wiens kin de baard niet is gewasschen?_ - _Waarom zou dan mijn lijf geen ruige borstels passen?_ - -De verruiling der koopmansgoederen geschiedde met zoo grooten haast, dat -wij binnen weinige dagen weer konden onder zeil gaan; dog onze reize -wierdt eenigzins opgehouden door een opgekomen geschil tusschen ons -bootsvolk, en eenige burgers van _Mezendoria_, zoo als wij stonden om 't -anker te ligten. De oorzaak des geschils was deeze; zeker Koekoek hadt -een _Martiniaansch_ matroos, zoo als die bij geval door de Stad ging -wandelen, eenige scheldwoorden toegeworpen, en hem uitgemaakt voor een -_Peripom_, zoo veel bij ons te zeggen als tooneelspeeler: want aangezien -de Aapen in dit gewest gemeenlijk de Jan Pottages en Comedianten zijn, -hadt de Koekoek den matroos voor eenen tooneelspeeler aangezien. Dog -dees dien smaad niet kunnende opkroppen, onthaalde den schimper op eene -dragt stokslagen, en hem wakker toedekkende, ontheupte hij hem bijna. De -Koekoek terstond roepende: Burgers staat bij, riep de omstanders tot -getuigen, en bragt ze 's anderendaags voort om verhoort te worden. De -getuigen verhoort zijnde, bragt hij de zaak voor 't geregt der Stad. -Hierom wierdt de matroos zig nog op de taal, nog op 't regt van -_Mezendoria_ verstaande, genoodzaakt eenen Exter of Advocaat te huuren, -om zijne zaak te verdedigen. Dus wierdt die zaak in den Raad bepleit, en -binnen den tijd van een uur kwam 'er een vonnis op van deezen inhoud: -_Dat de Koekoek, als aanrander, de straffe zoude dragen waar van hij de -oorzaak was, en de kosten betalen van het Proces_, welke egter, gelijk -doorgaans geschiedt, door het salaris van den Advocaat geheel en al -wierden ingezwolgen. De Raadsheeren, die over dit geding zaten, waren -Paarden, van welke 'er twee Burgermeesters, en de vier andere Raaden -wierden genoemt. Wijders waren 'er even zoo veele veulens tegenwoordig; -dog die hadden slegts overwegende, en geen besluitende stemmen, en -wierden bij diergelijke verrigtingen toegelaten, als Aankomelingen en -Candidaten in de Regten. Ik verstond dat 'er ook zulke kweekscholen in -andere Vergaderingen waren, waar uit zij gewoon zijn de bekwaamde -Aankomelingen te nemen, om de opengevallen plaatsen weder te vervullen. - -Onzen koophandel naar wensch gedreven en ons Schip met kostelijke waaren -geladen hebbende, begonnen wij op ons vertrek te denken. Na dat wij diep -in zee gesteken waren, begon het zoo stil te worden, dat wij geenen -voortgang meer maakten, waarom de een met een elger, en de ander met -hoeken begon te visschen. Eerlang begon 't wat op te koelen; - - _............. Des draalden wij niet lang_ - _Maar rukten 't zeiltje bij, en raakten aan den gang:_ - -Na dat wij langen tijd, voor den wind en met genoegzame koelte, de -zeebaaren geklieft hadden, zagen wij nieuwe Sirenen, - - _...... Die, in de zoute plassen,_ - _Zig staag begietende met water,'t ligchaam wasschen:_ - _En 't scheen de Zee-meermin, nu duik'lend naar den grond_ - _Dan bovenkomende, geen klein genoegen vondt;_ - -Bij poozen gaven ze een vervaarlijk geluid van zig, waar door het -bootsvolk niet weinig verschrikt wierdt, als door ondervindinge geleert -hebbende, dat die treurige musiek een voorspook is van onweer en -schipbreuk. Hierom wierden terstond de groote zeilen ingenoomen, en een -iegelijk op zijnen post gestelt. Naauwlijks was dit verrigt, wanneer de -lugt met zwarte wolken wierdt overtrokken, en de zeegolven door de -vervaarlijke rukwinden aangezet, zig tot aan den hemel verheften, zoo -dat de Stuurman, die bijna veertig jaaren de Onderaardsche zeeën -beploegt hadt, heiliglijk betuigde, zig nooit in grooter onweer bevonden -te hebben. Al wat tusschen deks gelegen hadt, dreef nu bereids in 't -water, dat wij, zoo door de instortende golven, als door de vervaarlijke -slagregens met donder en blixem vermengt, in 't Schip gekregen hadden, -invoegen het scheen dat alle de hoofdstoffen te gelijk onzen ondergang -hadden zworen, - - _'t Schip gierde vast door holle zee._ - _De nagt kwam schielijk aangetogen_ - _En rukte ons den dag uit d'oogen,_ - _Het wierdt een weer dat ieder schrikken dêe._ - _De blixem schoot door zwarte wolken heenen_ - _En flikkerde in de lugt: het kraaken_ - _Des donders scheen elks hart te raaken:_ - _Eerlang was alle hoop tot ons behoud verdweenen:_ - _Wij wierden in den koers verbijstert,_ - _En vreeslijk door de zee geteisterd._ - -Eerlang brak onze groote mast aan stukken, en de overige gingen den -zelfden gang. Toen stondt iedereen de dood voor oogen. Dees riep om -zijne vrouw en kinderen, een ander om zijne vrienden en bloedverwanten, -en het gantsche Schip weergalmde van een naar gehuil. De Stuurman -trachtte wel, schoon hij zelf wanhoopte, hen met woorden ter neêr te -zetten, hen vermanende te bedaaren, en op te houden van klagten, die -niets deden dan den moed benemen. Dog terwijl hij daar mede bezig was, -sloeg hem de wind in zee, en toen men hem trachtte te redden, wierdt hij -door eenen rukwind onder eene golf gesmeten, en hij verdronk. Drie -andere ondergingen dat zelfde lot, waar van 'er de Opperkoopman een was, -en de twee andere waren bootsgezellen. Ik alleen verdroeg dat algemeen -ongeval met lijdzaamheid, vermits ik, verdriet in mijn leven hebbende, -geenen lust hadt om weder te _Martinia_ te komen, alwaar ik beide mijne -vrijheid en agtinge verloren had, en vervolgens onder 't getal der genen -was, welke voor - - _Gebrek, nog opgeheven zwaart,_ - _Nog kerker, zijn in 't minst vervaart._ - -Alleenlijk was ik bewogen over onzen Schipper, om de gunst die hij mij, -geduurende onze geheele reis, bewezen hadt; en ik trachtte, met de beste -woorden die ik bedenken kon, zijne verslagehheid op te beuren; dog ik -stelde mijne welsprekenheid te vergeefsch in 't werk, vermits hij niet -ophieldt van zugten, en van even als een wijf te balken, tot dat hij -door eene opkomende zwaare golf in zee gesmeten wierdt. 't Onweder -gestadig toenemende, wierdt het Schip voor verloren gehouden. Mast en -roer, riemen en touwen waren bereids weg, en het vaartuig wierdt als een -holle romp door de golven herwaards en derwaards geslingerd. Drie dagen -agter een, stonden wij deezen storm uit, in doodsvreeze en flaauw van -honger. De lugt wierdt nu en dan wel eens wat helderder; dog de storm -bleef gestadig aanhouden. Eindelijk schepten de nog overgebleven -matroozen eenigen moed, toen zig van Verre eenig land, dat berg- en -klipagtig was, opdeedt; en vermits de wind naar 't lager was, kreegen -wij hoop eerlang aan land te zullen komen. Zonder schiphreuk kon dat -niet wel geschieden, om dat het strand niet vlak was; dog daar was kans, -dat zoo niet alle, egter de meeste, door behulp der drijvende luiken -eenigen tijd hun leven zouden bergen. Dog terwijl wij ons met deze hoop -vleiden, stiet het Schip op eene blinde klip met zulken geweld te -barsten, dat het bijna in honderd stukken van een viel. In deeze -verbaasdheid greep ik een luik, niet eens denkende op mijne makkers, -vermits ik alleen bedugt was voor mijn eigen behoud: ook weet ik tot nog -toe niet wat hun mag overkomen zijn. 't Is waarschijnlijk dat zij alle -ellendiglijk zijn om hals geraakt, vermits ik niet vernomen hebbe, dat -iemant daar aan land is gekomen. De vloed, en baaren, voerden mij, met -eene groote snelheid naar het strand, 't geen mijn geluk was, want zoo -ik wat langer in dien staat gebleven had, zoude ik, afgemat van honger -en gebrek, zonder twijfel het leven daar bij hebben ingeschoten. Na dat -ik in eenen inham was geworpen, begon de zee te bedaren en haar geruisen -te verzagten, zoo dat men ze slegts flaauwlijk konde hooren. Die -gantsche gewest is bergagtig; hierom maken de kromten der bergen, de -menigvuldige heuvelen, de gespleten kruinen der rotzen, en de bolle -bogten der valleijen, de lugt zeer ongelijk, waar door 't gebeurt dat op -veele plaatsen de woorden worden wedergekaatst. Wanneer ik nu zag dat ik -bijna het strand bereikt had, gaf ik eenen grooten schreeuw, hopende dat -de gene die nabij 't strand woonden, op dat geroep zouden komen -toeschieten en mij helpen. Op mijn eerste geroep hoorde ik geen -tegengeroep; maar toen ik daarmede voortging, hoorde ik een geluid van -'t strand komen, en zag dat det inwoonders des Lands uit het digtste van -het bosch te voorschijn kwamen, en in eene soort van boot vielen, om na -mij toe te komen. De boot was gemaakt van teenen van Haag-appelboomen en -Eike-wisschen, waar uit genoeg was af te neemen, dat dit geenszins het -allerbeschaafdste volk was. Dog op het zien der roeijers wierdt mijn -hart met blijdschap vervult, vermits dezelve ten opzigte hunner -ligchaams-gedaante niets van de menschen verschilden; en zij waren ook -de eenigste menschen, welke 't mij hadt mogen gebeuren in mijne gantsche -Onderaardsche reize te zien. Zij gelijken zeer wel naar de bewoonders -onzes Aardkloots die onder de linie zijn; want zij hebben zwarte baarden -en gekroest hair, en de gene die blond en lang ongekrult hair hebben, -worden onder de wanschepsels gerekent. Eindelijk kwamen zij aan het stuk -van 't schip waar op ik dreef, en namen mij, die hun ootmoedig de handen -toestak, in de boot. En toen, - - _Verkleumt van koud' en zonder kragt,_ - _Wierd ik van hen op 't strant gebragt,_ - -Alwaar ik een weinigje met spijs en drank, schoon raauw en gering, -verkwikt zijnde, (want ik had geduurende den tijd van drie dagen honger -en dorst geleden,) eerlang tot mij zelven kwam. - - - - -TWAALFDE HOOFDSTUK - -_Komst op den Kust van Quama._ - - -Midlerwijl liep 'er zeer veel volks bijeen, dat met mij wilde spreeken; -dog hunne taal niet verstaande, wist ik hun niets te antwoorden. Nadien -ik dagt dat de woorden _Dank Dank_, welke zij dikwils herhaalden, -Hoogduitsche waren, antwoordde ik hen in die spraak: een weinig daar na -sprak ik Deensch, en terstond daar op Latijn; dog zij toonden genoegzaam -door 't schudden hunner hoofden, dat zij 't een zoo min als 't ander -verstonden. Ik trachtte eindelijk mijne gedagten in de Onderaardsche -taalen, te weeten in de _Nazarische_ en in de _Martiniaansche_, uit te -drukken; dog alles was te vergeefsch. Hier uit giste ik dat dit een wild -en woest volk was, en dat geen gemeenschap altoos hieldt, of eenigen -handel dreef met de overige Onderaardlingen, en vervolgens dat ik in dit -gewest weder kinds zoude moeten worden, en leeren spreeken. - -Na dat wij lang gepraat hadden, dog egter zoo, dat de een den anderen -niet verstondt, wierd ik naar een hutje gebragt, dat van teenen -gevlogten was: daar vondt men nog stoel, nog bank, nog tafel; want zij -aten op den grond zittende, en vermits zij geen bedden hadden, bragten -zij slegts ondereen op wat stroo leggende den nagt door, 't geen mij des -te meer verwonderde, aangezien in dat gewest zeer veele bosschen worden -gevonden, die wel met hout voorzien zijn. Hun eenige voedsel was melk, -kaas, haver-brood en vleesch, 't geen zij lieten bevriezen, vermits zij -zig niets met allen op de kokerij verstonden. Kortom, zij waren bijna -even als de eerste stervelingen, - - _Die, ruw en onbeschaaft, niet wisten van te ploegen,_ - _Of van den dommen Os in het gareel te voegen_ - _Om d'aard' te klieven, en in den gebroken grond_ - _Te kweeken 't vette graan tot spijze voor den mond:_ - _Die plomp en ongewoon om schatten te vergaêren_ - _Nog onbedrevener in die te houden waren;_ - _Maar die te vreeden met de vrugten van 't geboomt',_ - _Of 't geen de jagt hen gaf, steeds leefden onbeschroomt._ - -Om deeze redenen leefde ik hier eenen geruimen tijd een honden-leven, -totdat ik zoo verre in de taal vorderde dat ik met de inwoonders -spreeken, en hen in hunne onweetenheid konde te hulp komen. En waarlijk -mijne allergeringste lessen wierden voor Godspraken gehouden. Hierom -kwamen zij alle uit de omgelegen Dorpen, door 't gerugt mijns naams -gaande gemaakt, met geheele troupen naar mij, als tot een uitstekend -Leeraar, die hen van den hemel was toegezonden, toevloeijen; en ik -hoorde dat 'er eene nieuwe tijdrekening, beginnende van mijne aankomst -af, bij eenige van hen stand zoude grijpen. Die alles was mij des te -aangenaamer, vermits ik in _Nazar_ en _Murtinia_, bij gene om mijn al te -vlug vernuft en schielijkheid, bij deeze om mijne domheid, iedereen ten -spot had verstrekt. Toen ondervond ik ook dat het spreekwoord waaragtig -was, te weten: dat onder de blinden één-oog koning is; want ik was hier -in een land gekomen, daar ik met een weinigje verstands, en met het gene -bijna niet genoemt mogt worden, mij vermaart maken, en op den hoogsten -trap des geluks konde klimmen. Ook had ik een ruim veld om te toonen wat -ik doen konde, vermits dit gewest alles wat de mensch tot gebruik noodig -heeft, rijkelijk opbragt: want de aarde brengt 'er zeer veele dingen van -zelfs voort, en vergelt den zaaijer met veelvuldigen woeker; -verstrekkende zooveel lekkernijen als noodig onderhoud. De inwoonders -deezes lands waren wel niet onleerzaam, of in 't geheel van vernuft -berooft; dog vermits zij nergens in onderwezen waren, zaten zij in eene -diepe onkunde. Toen ik hen verhaalde mijn Geslagt, Vaderland, Schipbreuk -en andere zaken, welke, mij op de reis bejegent waren, wilde niemant -daar geloof aan slaan. Zij geloofden liever dat ik een inwoonder der Zon -was, en dat ik uit dat gesternte was nedergedaalt; waarom zij mij ook -gemeenlijk _Pikil-Su_, dat is afgezant der Zonne, noemden. Hen was niet -onbekent dat 'er een God was; dog met de betooging van zulk een -aangelegen leerstuk hielden zij zig niet zeer op, meenende genoeg te -zijn, dat hunne voor-ouders dat zoo gelooft hadden. In dit leerstuk -alleen bestaat hunne gantsche Godgeleerdheid. Wat aangaat het zedelijke, -daar in kenden zij niet meer dan dat eene gebod: - - _Wat gij niet wilt dat u geschied'_ - _Doe dat ook aan een ander niet._ - -Zij hadden geene wetten: de wil des Keizers alleen was hunne wet, en om -deeze reden wierden 'er geen misdaden, dan die tegen den Staat begaan -waren, gestraft. Zoo iemant eenige andere euveldaden bedreven hadt, -wierdt zijn bijwezen van allen geschuwt, en die versmading viel den -overtreders zoo smertelijk en ondraaglijk, dat 'er niet weinige, of van -hartzeer stierven, of uit verdriet in hun leven, de handen aan zig -zelven sloegen. In alle tijdrekening waren zij gantsch onbedreven; -rekenende alleen hunne jaren van de Zon-eclips welke voorvalt door de -tusschenkomst van de Planeet _Nazar_, invoegen dat wanneer men 'er -vraagde hoe oud iemant was, men ten antwoord kreeg, dat hij zoo veele -eclipsen beleeft hadt. Hunne Natuurkunde was geheel mager en ongerijmt; -want zij geloofden dat de Zon eene gouden plaat, en de Planeet _Nazar_ -eene kaars was. Toen ik hen naar de oorzaak vraagde, waarom de Planeet -_Nazar_ op gezette tijden af- en toenam, gaven zij mij ten antwoord, dat -zulks hen onbekent was. Hun grootste rijkdom en vermogen bestondt in -varkens, welke zij in de bosschen jagende, uit merken en kenteekenen -onderkenden en eens ieders vermogen wierdt geschat naar het getal van -zwijnen dat hij bezat. De onvrugtbare boomen, en die geen eikels -droegen, waren zij gewoon te geesselen, vermits zij dwaaslijk oordeelden -dat die onvrugtbaarheid voortkwam uit derzelver nijdigheid en -kwaadaartigheid. - -Dusdanig stondt het met dat erbarmenswaardige volk, 't welk ik in 't -begin wanhoopte door een goed bestier en heilzaame leeren tot -beschaafde menschen te zullen brengen; dog mij te binnen brengende: - - _Wie is zoo woest die niet gebragt wordt tot bedaren?_ - _Heerscht niet de Reden zelfs ook onder de Barbaren?_ - _'t Verstandig onderwijs drijft alle woestheid uit:_ - _Ten zij men voor de tugt baldadig d' ooren sluit;_ - -Stelde ik al mijn verstand in 't werk, om dat barbaarsche volk 'te -beschaven, en daar door wierd ik onder hen als voor een Godlijk man -gehouden: ja zij hadden zulk een groot gevoelen van mijne wijsheid, dat -zij geloofden dat mij niets onmogelijk was. - - _Hierom was nooit bij nagt een lam de kudde ontstolen;_ - _Geen schaap was afgedwaalt en slegts een dag verholen;_ - _Geen geit door ziekte hadt ooit het leven afgelegt;_ - _De langverwagtte oogst den landman hoop ontzegt;_ - _Geen os was voor den ploeg ontijdig dood gevallen,_ - _Of ik kreeg straks de weet: zij kwamen met hun allen,_ - _Zelfs in den hollen nagt, geloopen naar mijn hut,_ - _en klaagden 't ongeval. Een' algemeenen stut_ - _En steun verstrekte ik hen in hunnen nood...._ - -Ik zag eens eenen zekeren boer voor mijne deur op zijn aangezigt leggen, -smeltende in tranen, en zijne handen wringende dat de leden kraakten, -mijne hulp verzoeken. Toen ik hem naar de oorzaak daar van vraagde, -barstte hij uit in klagten over de halstarrige onvrugtbaarheid zijner -boomen; op het nederigste verzoekende, dat ik door mijn gezag wilde te -wege brengen, dat zij als naar ouder gewoonte eikelen mogten dragen. Ik -hoorde dat dit gantsche landschap onder 't gebied eenes Konings stondt, -wiens verblijf ter dier tijd agt dagen reizens af was van het Dorp, -aldaar ik mij toen ophield: ik zeg ter dier tijd, vermits de Hoofdstad -verplaatsbaar was, en, in plaats van in vaste, huizen, in tenten -bestaat, welke te gelijk met het Koninglijke huisgezin en deszelfs -onderhoorigen, uit het eene gewest in 't andere pleegen overgevoert te -worden. De Koning, die toen op den throon zat, was een bedaagt Vorst en -wierdt _Casba_ genaamt, 't geen zeggen wil, de Groote Keizer. Dit gewest -verdiende wel te regt, ten aanzien der wijduitgestrekte landstreken waar -uit het bestaat, een Koningrijk genoemt te worden; dog om de onkunde der -ingezetenen, welke hunne eigene kragten niet kenden, wierdt het van: -weinig belang geschat; waarom het ook, bloot gestelt voor de aanvallen -en beschimpingen zijner nabuuren, dikwils, genoodzaakt was schattinge te -betalen aan onmagtige Natiën. - -Het gerugt van mijnen naam en bekwaamheden wierdt weldra door alle -gewesten verspreit; en de ingezetenen deeden van dien tijd af aan -niets, ten zij men mij eerst als eene Godsprake hadt raadgevraagt: ja -zoo menigmaalen als eene ondernomene zaak kwalijk uitviel, dagten zij -dat zulks bij mijne kwaadwilligheid of onverschilligheid toekwam. Hierom -waren 'er, die mijnen toorn met offerhanden trachtten te verzoenen. Alle -de dwaasheden van dit domme volk zal ik niet verhalen; en het zal genoeg -zijn daar van 't een of 't ander staaltje te melden, waar uit men van de -overige ligtelijk zal kunnen oordeelen. Eene zwangere vrouw beeldde zig -in, dat ik te wege konde brengen dat de vrugt die zij in haar ligchaam -droeg, een knegtje gebooren wierdt: andere baden, dat ik hunne Ouders, -die door ouderdom tot de voortteelinge onbekwaam waren geworden, jeugd -en jaren wilde bijzetten: een derde verzogt mij, dat ik hem door de lugt -naar de Zon wilde voeren, om uit deszelfs schoot zoo veel goud op haalen -als hij noodig hadt, en 't zelve verkregen hebbende, daar mede wederom -te rug te keeren. Door deeze en veele diergelijke verzoeken menigmaal -baloorig gemaakt, haalde ik hunne gekheid dikwils met strenge woorden -door; nadien ik dagt, dan dit al te groot vertrouwen van mijne magt en -bekwaamheden, eindelijk op eene Godsdienstige eerbewijzing mogt -uitkomen. - - _De maar' komt eindelijk den ouden Vorst ter ooren,_ - _Dat zeker vreemd'ling, nooit aldaar gezien te voren,_ - _Was in zijn' heerschappij gekomen: uit wiens dragt_ - _Genoegzaam bleek, dat hij uit een uitheemsch geslagt_ - _En aan een ander oord geboren was;..._ - -Dat hij gezegt hadt een afgezant der Zonne te wezen; en dat hij door -zeer wijze en bijna Godlijke lessen aan eenige _Quamiten_ (dus wierden -de bewoonders van dit gewest naar deszelfs naam _Quama_ geheeten,) te -geven, zig betoont hadt, meer dan een mensch te wezen. Om deeze reden -zondt de Vorst terstond afgezanten, met bevel om mij te verzoeken naar -het Hof te willen komen. Dat gezantschap bestondt uit dertig persoonen, -alle gekleed met tijgerhuiden, welke dragt in deeze gewesten voor de -aanzienlijkste werdt gehouden, nademaal niemant zig in dat gewaad, mag -kleeden, ten zij hij zig manhaftig hebbe gekweten in den oorlog tegen de -_Tanachiten,_ (een soort van Tijgers, die menschelijk verstand hebben, -en de grootste vijanden der _Quamiten_ zijn). Midlerwijl had ik in 't -gehugt, alwaar ik toen mijn verblijf hield, een huis van steen, twee -verdiepingen hoog, naar de wijze der gebouwen in Europa, doen -optimmeren. Dat huis wierdt als een verbaazend gevaarte, en 't geen -menschen-kragten te boven ging, door de afgezanten bezigtigt, en daarom -traden zij met eenen Godsdienstigen eerbied daarbinnen; als in een -heiligdom, om mij 's Keizers last bekent te maken. 't Ontwerp van hunnen -last was bijna in deeze bewoordinge vervat: "Nademaal de Groote, Keizer -_Casba_, hun zeer genadige Heer, van geslagt en voorouders afkomstig was -van _Spinko_, zoon der Zonne, die de eerste was die te _Quama_ geregeert -hadt; was hem niets aangenaamer geweest, dan deeze bezendinge te mogen -doen: vooral, nadien dezelve diende tot zeer groot nut van 't Rijk, en -dat 'er hoope was, dat onder zulk een uitnemend Leeraar, de gantsche -heerschappij eerlang eene andere gedaante zoude krijgen; weshalven hij -hoopte, dat de afgezant des te liever ten Hove zoude willen komen, -vermits hij aldaar meer en grooter gelegenheid zoude vinden, om zijne -bekwaamheden in 't werk te stellen". Deeze aanspraak geëindigt zijnde, -bedankte ik de afgezanten ten hoogsten, en vertrok met hen naar 't Hof, -Zij hadden, veertien dagen op deeze reize onder weg geweest dog op ons -vertrek leiden wij die in vier dagen af, 't geen door mijn toedoen -wierdt te weeg gebragt; want nademaal ik bespeurt had, dat dit Land zeer -veele Paarden voortbragt, en dat dezelve den inwoonderen eer tot last -dan ten nutte verstrekten, vermits dezelve als wild door de bosschen -liepen; wees ik hen de nuttigheid aan, welke zij uit het gebruik van die -moedige dieren konden trekken, en leerde hen de konst van die te temmen. -Eerlang waren 'er ettelijke Paarden mak gemaakt; en op de aankomst der -afgezanten, had ik 'er bereids zoo veele in gereedheid die afgeregt -waren, als wij op de terug-reize noodig hadden. De afgezanten de -Paarden ziende, stonden 'er over verbaast, en durfden geduurende eenen -geruimen tijd, dezelve niet beklimmen; dog toen zij zagen, dat ik en -andere die zonder vrees of gevaar, met toomen, bestierden, en die met -teugels bereden, schepten zij, na eene geringe proef genomen, te hebben, -moed, en schikten zig naar 't geen ten rijtuig stondt te vertrekken. En -dit was de oorzaak, waarom de derwaards-reis driemaal korter viel dan de -herwaards-reis geweest was. Toen wij niet verre van de plaats waren, -alwaar wij geloofden dat het Hof zijn verblijf hielde, vernamen wij dat -de Hoofstad naar een ander gewest was overgebragt. Hierom moesten wij -terug rijden en onze reize naar elders nemen. - -'t Is bijna niet uit te drukken, met welk eene opgetogenheid de -_Quamiten,_ ons, in dien toestel reizende, stonden aan te kijken. -Sommige van hen wierden zodanig door schrik bevangen, dat zij de -Hoofdstad dagten te ruimen. De Keizer zelf hieldt zig bevreest binnen -zijne tente, en durfde 'er niet uitkomen, eer een der afgezanten van 't -Paard stijgende, hem dat geheim geopenbaart hadt. Een weinig daarna -wierd ik op eene plegtige wijze, en met een groot gevolg, in de tente -des Keizers geleid. Daar zag ik _Casba_ onder een behangsel van -tapijten, midden onder zijne hovelingen zitten. Toen ik, binnen de tent -tredende, met zeer eerbiedige woorden des Keizers weldadigheid verhefte, -stondt die Vorst op, en vraagde mij hoe 't de Monarch der Zonne, -Stichter en eerste Stamvader des _Quamitischen_ Huis, al maakte. Vermits -ik genoodzaakt was de verouderde dwalinge der _Quamiten_ te koesteren, -gaf ik ten antwoord: dat ik van den Alleenheerscher der Zonne naar de -Aarde was afgezonden, om de ruwe en onbeschaafde zeden der _Quamiten_ -door heilzame lessen te polijsten, en hen zodanig in de wetenschappen te -onderrigten, dat zij niet alleen de wreedheid der nabuurige Volkeren -zouden kunnen wederstaan; maar zelfs de palen hunnes gebieds uitbreiden; -en dat mijn last behelsde dat ik daar altoos moest blijven. Deeze -aanspraak beviel den Keizer boven maten; terstond gaf hij bevel mij eene -tente op te slaan, en dezelve digt bij de zijne te stellen: ook wierden -mij vijftien dienaars tot mijnen dienst toegeschikt, en de Vorst zelf -stelde zig nergens in aan als mijn Heer; maar zogt mijnen dienst als een -vriend. - - - - -DERTIENDE HOOFDSTUK, - -_Oorsprong der Vijfde Monarchy._ - - -Zedert dien tijd leidde ik mij geheel en al toe, om dit gewest eene -andere gedaante te geven, en de jeugd in den krijgshandel te oeffenen. - - _Een plein, wijd-uitgestrekt en voor de poort der stad_ - _Gelegen, was de plaats die ik verkooren had_ - _Ten school der jonglingschap: hier leert men hen de Paarden_ - _Berijden naar de komt: te handelen de zwaarden:_ - _Hier ziet men hoe een held den oorlogswagen ment:_ - _Dáár, hoe een jonge knaap in 't renperk wordt gewent_ - _Te dingen naar den prijs; den stalen boog te spannen_ - _En, in zijn' frissche jeugd, zelfs d'afgeregtste mannen_ - _Voorbij te streven in behendigheid en kragt._ - _Men ziet 'er menig een die, naar vermogen tracht_ - _De taaije werpspeer, met zijn' sterkgespierde armen,_ - _Te drillen......_ - -Ik maakte een begin met hen de Paarden te leeren temmen, en tot het -gebruik des oorlogs bekwaam maken; hoopende alleen door ruiterij de -nabuuren in toom te zullen houden. Door mijne onvermoeide zorg en vlijt, -wierden 'er eerlang zes duizend mannen te paard, den Keizer voorgestelt. -En vermits de _Tanachiten_ ter zelver tijd eenen nieuwen inval dreigden -te doen, om redenen dat de betaling der schattingen wat lang agter -bleef, waar, van zij de voldoeningen te vergeefsch vorderden; trok ik -op 's Keizers verzoek', met die nieuwe ruiterij, ondersteunt door een -leger voetknechten, den vijand tegen. 't Voetvolk had ik met pieken en -werpschigten gewapent, waar mede zij van verre met de _Tanachiten_ -konden schermutselen: want tot nog toe hadden de _Quamiten_ niet -anders gebruikt dan korte zwaarden of dolken: waarom zij bijna altijd -met de vijanden, die sterker waren in ligchaams-kragten, handgemeen -wordende, met ongelijken kans gestreden hadden. - - -Ziende mij nu tot Opperhoofd des Legers aangesteld, en merkende dat de -_Tanachiten_ ver van de grensen onzes Rijks te velde waren getrokken, -voerde ik mijn volk op hen aan. De _Tanachiten_ zoo onverwagt een leger -op hen ziende aankomen, hielden zig in 't eerst zeer stil; dog de onze -toetredende, hadt men niet zo haast den strijd aangebonden, of zij -gebruikten hunne pieken en werpschigten, en maakten, op die wijze -vegtende, eene zeer groote slagtinge onder de Vijanden. Deeze verloren -egter den moed niet; maar stortten met een groot geweld op ons -Voetvolk. Dog toen ze door onze nieuwe Ruiterij van ter zijde, wierden -aangetast, wierden hunne gelederen gescheurd, en zij zodanig op den -vlugt geslagen, dat door dien aanval de geheele slag wierdt gewonnen. -Toen wierdt een zeer groot getal der vijanden op de slagtbank gebragt, -en de Veldheer van het _Tanachitisch_ Leger wierdt te gelijk met -twintigduizend adelijke Tijgers levendig door de onze gevangen genomen, -om naar _Quama_ in zeegepraal te worden gevoert. 't Is bijna niet uit te -drukken, hoedanig eene vreugde deeze zeer heerlijke overwinning door het -gantsche Rijk verwekte, want in de voorgaande oorlogen hadden de -_Quamiten_ doorgaans het onderspit gedolven, en geenen vrede dan op zeer -nadeelige voorwaarden kunnen verkrijgen. Aanstonds gaf de Keizer bevel -de gevangenen, als naar gewoonte, tot het ondergaan der halsstraffe weg -te leiden; dog ik die gewoonte verfoeijende, ried aan dat men ze in de -gevangenisse zoude bewaren, oordeelende dat de _Tanachiten_ waar mede -men thans nog vrede nog oorlog hadt, zig wel zouden stil houden, tot -dat zij zagen wat 'er van de gevangenen zoude worden: voorts oordeelde -ik, dat een bestand mij noodig was, om andere zaken, welke ik bedagt -had, ter uitvoer te brengen. Ik had gemerkt dat 'er hier te lande -overvloed van salpeter was, en ik had 'er al, bereids eene groote -meenigte van vergadert, waar uit ik dagt buskruit te maken; dog ik had -mijn voornemen aan niemant dan alleen aan den Keizer te kennen gegeven, -vermits ik zijn gezag nodig had om smitzen, waar in de bussen en -diergelijke werktuigen zouden gesmeet worden, te doen opregten; hoopende -dat door die werktuigen eerlang, alle de vijanden onzes Rijks zouden te -onder gebragt worden. Na dat ik eenige honderden bussen met de noodige -koogels daar toe had doen vervaardigen, deed ik eene openbaare proef van -mijne uitvindinge, waarover zij zig alle grootelijks verwonderden. Een -bepaalt getal van Krijgsvolk tot dit soort van krijgsdienst van stonden -aan uitgekoren zijnde, wierdt dagelijks in den wapenhandel met de bussen -onderwezen. Deeze proef gedaan en de Busschieters wel geoeffent zijnde, -wierd ik van den Keizer tot _Jachal_, dat is Opper-veld-heer, des -Legers aangestelt, aan wien alle de Opperhoofden van 't Voet- en -Paarden-volk moesten gehoorzamen. Terwijl dit alles voorviel, had ik met -den Veld-oversten der _Tanachiten, Tomopoloko_, wiens opregte inborst -mij met hem als met eenen vriend deedt omgaan, verscheide samenspraken: -willende de gelegenheid, inborst en zeden van die natie behoorlijk -ondertasten. Ik bevond hem, niet zonder verwonderinge, eenen -verstandigen, geschikten, en in de studien wel bedreven man: ik vernam -ook dat in 't land der _Tanachiten_ de konsten en wetenschappen niet -maar ter loops wierden geleert: voorts gaf hij mij te kennen, dat 'er -oostwaards aan, een zeker strijdbaar volk gevonden wierdt, om welks -wille de _Tanachiten_ genoodzaakt waren gestadig op hunne hoede te zijn: -de inwoonders van dat Land waren wel van eene lage statuur en in -ligchaams-kragten verre beneden de _Tanachiten_; dog zij waren snediger -van oordeel, en gaauwer ter hand in 't werpen van schigten; en om die -redenen hadden zij menigmalen de _Tanachiten_ gedwongen, vrede te -verzoeken. Eerlang vernam ik dat die natie uit Katten bestond, en dat -dezelve onder alle de inwoonders des Firmaments, in staatkunde en -oordeel vermaard was. Zeker ik hoorde niet zonder hartzeer, dat het -verstand, de studiën en wellevendheid in alle de schepzelen dezer -Onderaardsche waereld wierden gevonden, en dat alleen de menschen, te -weten de _Quamiten_, barbaarsch en woest waren. Dog ik hoopte dat die -schandvlek weldra zoude worden uitgewist, en dat de _Quamiten_ dat -gebied, 't geen de Natuur de menschen over alle schepzelen gegeven -heeft, weder zouden krijgen. - -Na de laatste nederlaag hadden de _Tamachiten_ zig lang stil gehouden; -doch toen zij door Verspieders hadden vernomen, den aart en hoedanigheid -der nieuwe ruiterij, namenlijk dat die Centauren, die onlangs zo groote -vreeze verwekt hadden, niet anders waren dan getemde en geoeffende -Paarden; schepten zij weder moed, en bragten nieuwe troepen op de been, -welke de Koning der _Tanachiten_ in in persoon tegen de _Quamiten_ te -velde bragt. De geheele heirkragt bestondt in twintigduizend Tijgers, -alle oud en geoeffent volk, behalven twee Regimenten die onlangs gehuurt -waren. Dog dat schielijk opgeraapte, volk waren meer naam- dan -hulp-troepen. Deeze dan, opgeblazen door de hoop van te zullen -overwinnen, wendden hunne wapenen tegen 't Rijk van _quama_. -Twaalfduizend onzer Voetknegten, waar onder zeshonderd Busschieters, -benevens vierduizend Ruiters, trokken hen te gemoet. En vermits ik niet -twijfelde aan eenen goeden uitslag des gevegts, bad ik den ouden Vorst -dat hij 't oppergebied over zijn volk wilde voeren, op dat hij van de -glorie der overwinninge niet zoude berooft worden. Door dien schijn van -zedigheid wierdt mijne achting in geenen deele gekrenkt; nademaal het -geheele Leger mij aanzag voor hunnen waaren Veldheer. Daarop vond ik -goed de Busschieters niet terstond te laten aanvallen, willende eerst -eens onderstaan of de zege enkel en alleen door de Ruiterij zonder hen -niet te bevegten ware. Dog die raad stondt mij duur; want _de -Tanachiten_ vielen met zulk eene woede op ons Voetvolk, dat zij het -dwongen den vlugt te neemen: En, terwijl de Ruiterij dien aanval -dapperlijk uitstondt, bleef de zege lang twijfelagtig, invoegen nooit -verwoeder gevogten wierdt. - - _Nu stondt de uitkomst van den slag_ - _Een wijl tijds ongewis: men zag_ - _Niet wie zou winnen of verliezen;_ - _En de Overwinning van om hoog,_ - _Met weifelende pennen vloog,_ - _Niet wetende wat zijd' te kiezen._ - -Toen ik mijne Busschieters uitrukte en aan den vijand bragt, hielden zig -de _Tanachiten,_ op 't eerste vuurgeven verbaast zijnde, zeer stil; want -zij konden niet begrijpen, waar dat gedonder en gebliksem van daan kwam; -dog toen ze 'er de doodelijke' gewrogten van bespeurden, stierven zij -bijna van schrik. Door deeze eerste begroeting lagen 'er tweehonderd -Tijgers met den neus in 't zand, waar onder twee Leger-papen, welke, -terwijl zij de Soldaten eenen moed in 't lijf spraken, door de koogels -der bussen getroffen zijnde, sneuvelden. Hun dood wierdt door 't -gantsche Leger zeer euvel opgenomen, vermits dezelve onder de beste en -welspreekendste Predikers gerekent wierden. Zoo dra ik den schrik der -vijanden bemerkt had, beval ik nog eens vuur te geven. Op de tweede -begroeting volgde nog grooter slagtinge: eene groote menigte verloor, te -gelijk met den Koning, 't leven; derhalven al hun heil in de vlugt -stellende, keerden ons de vijanden den rug toe. De onze zaten hen op de -hielen, en deeden 'er zoo veele over den kling springen, dat men, -gemerkt de groote meenigte der verslagenen, die op het veld uitgestrekt -lagen, bijna niet voort konde komen. Wanneer de onze, de strijd -geëindigt zijnde, het getal der dooden opnamen, wierden 'er -dertienduizend dooden bevonden, die in den strijd, of onder 't vlugten -gesneuveld waren. Dus de vijand verslagen en verstrooid, en het -overwinnend Leger op den _Tanachitischen_ bodem getrokken zijnde, wierdt -na eenige dagen het beleg geslagen voor de Hoofdstad. Dog zoodanig waren -toen alle harten met schrik bevangen, dat, schoon de Stad door derzelver -gelegenheid, vesten en versterkingen wel voorzien en sterk was, en 'er -geen mondbehoeften ontbraken, egter de Magistraat, op eene deemoedige -wijze, den Overwinnaars der Stads-sleutels kwam aanbieden. De Stad was -niet minder door haare grootte, dan door de nette welgeschiktheid der -straaten, en den luister der gebouwen aanzienlijk. En zeker, het was -verwonderlijk, dat de _Quamiten,_ aan alie zijden omringt van zulke -beschaafde Volkeren, zoo lang in die onwetenheid hadden kunnen blijven -leggen. Dog ik geloof dat het met hen geweest is, even gelijk met eenige -andere Volkeren, die, met uitheemsche zaken zig niet bekommerende, -alleen prijzen 't geen ze bij hun zelven zien, en daarom afgesneden van -allen handel met andere natiën, altoos op denzelven droessem blijven -berusten, 't geen uit de voorbeelden van eenige Volkeren in Europa -gemakkelijk zoude kunnen worden aangetoont. Van deeze zwaare nederlaag -hebben de _Tanachiten_ een nieuw tijdsbestek begonnen, en vermits dees -beslissende slag, volgens hunne tijdrekening, voorviel op den derden dag -der maand _Torul_, wierdt dees dag bij hen met eene zwarte koole -geteekent. Op dien zelven tijd van 't jaar, te weten in de maand -_Torul_, is de Planeet _Nazar_ welker loop om de Onderaardsche Zon de -tijden regelt, en de jaargetijden onderscheidt, op haaren grootsten -afstand van dit gewest des Firmaments. Ook draait het geheele Firmament -om de Zonne; dog vermits de beweging der Planeet snelder is, schijnt -_Nazar_ toe- of af- te nemen, naar dat zij nader aan 't een of 't ander -halfrond komt. En uit de afneming of aanwas deezer Planeet, en teffens -uit de Zon-eclipsen, worden de waarnemingen der Sterrenkijkers geboren. -Eens heb ik tijdverdrijfshalven, de Almanachen der _Tanachiten_ -doorloopen, welke mij niet onaangenaam geschikt, en zeer wel tezamen -gestelt oorkwamen. - - -Op het overgaan van de Koninklijke Stad, volgde de overgifte van het -geheele Rijk, zoo dat de versmading, welke de _Quamiten_ tot nog toe -hadden moeten uitstaan, tot glorie oversloeg, en het _Quamitische_ -Keizerrijk door den aanwas van dit overwonnen Volk, ten naastenbij -tweemaal zoo magtig wierdt. Derhalven, vermits zij alle dat geluk aan -mijne voorzigtigheid en wakkerheid toeschreven, ging de agting, welke -zij mij dus lang hadden tocgedraagen, bijna tot Goddelijke eerbewijzing -over. De _Tanachitische_ natie t' ondergebragt, en de bezettingen, waar -door dat manhaftig volk bij zijnen pligt mogte worden gehouden, hier en -daar in de Steden gelegt zijnde, vattede ik mijn begonnen werk weder bij -de hand; trachtende de woestheid, waarin de _Quamiten_ tot nog toe -versmoort hadden gelegen, bij den wortel af te snijden. Egter was het -gevaarlijk dezelve terstond te zetten aan de vrije konsten; want 't geen -ik zelf in Europa geleert had, te weten de Latijnsche taal, en eenig -zamenraapzel van de Grieksche, bespeurde ik hier van geen nut altoos te -zullen zijn. Hierom wierd ik genoodzaakt, uit 's vijands land, te weten -uit dat der _Tanachiten_, twaalf geleerden te laten komen. Deeze, tot -eerste Hoogleeraars zijnde aangestelt, kregen bevel, eene Universiteit, -naar het voorbeeld der Hooge Schoolen in hun land, op te rigten. Voorts -beval ik, de Koninglijke _Tanachitische_ Boekerij naar _Quama_ over te -brengen. Ik had egter als bij mij zelven voorgenomen, om, zoo, dra als -de _Quamiten_ in de Letter-oeffeningen zoo verre zouden zijn gevordert, -dat zij op hunne eigene wieken konden drijven, deeze vreemdelingen weder -te rug te zenden. - -Ik was zeer begeerig om de Koninglijke _Tanachitische_ Bibliotheek te -zien, vermits ik van den gevangen Veldheer _Tomopoloko_ verstaan had, -dat 'er onder de Boeken, die mee de hand geschreven waren, een werk was, -dat gemaakt was door eenen Schrijver, die in onze Waereld was geweest, -en daar van verscheide gewesten, voornamenlijk die van Europa, -beschreven hadt, en dat de _Tanachiten_ dat boek waren magtig geworden, -terwijl zij in een afgelegen gewest den oorlog voerden, dat egter de -naam van den Schrijver verboden was, en dat men tot nog toe niet wist, -uit wat land hij was, of op welke wijze hij in de Bovenaardsche gewesten -was overgeweest. Het Boek doorsnuffelt hebbende, bevond ik waaragtig te -zijn, 't geen mij _Tomopoloko_ van dat werk gezegt hadt; hierom ontdekte -ik hem openhartig mijn geslagt en vaderland, betuigende het zelve ook in -den beginne mijner aankomste aan _Quamiten_ te hebben gedaan; dog dat -die domme menschen aan mijn verhaal geen geloof hadden willen slaant, en -dat ze mij liever gelooft hadden, een Afgezant der Zonne te wezen; en in -die dwalinge nog hardnekkig bleven volharden. Hier voegde ik bij, -vermits ik 't niet reedelijk achtte dien ijdelen tytel langer houden, -dat ik eindelijk besloten had, den waren staat mijner geboorte hen te -ontdekken, door welke ronde bekentenis ik geloofde, dat mijne agting -geenszins stondt te verminderen: vooral wijl ik geloofde, dat het door -het leezen van dat Boek alleen, stondt openbaar te worden, hoe verre die -van Europa in verstand en bekwaamheid alle andere menschen overtreffen. -Dog dat voornemen mishaagde dien voorzichtigen man, en hij openbaarde -mij zijn gevoelen daaromtrent, met deze woorden: "Het is ten hoogsten -nodig, doorlugtig Held, zeide hij, dat gij eerst dat Boek inziet, 't -welk gelezen hebbende, zult gij misschien van dat voornemen worden -afgetrekken; want, of de Schrijver is een leugenaar, of de -Bovenaardlingen zijn menschen, die zotte en ijdele gewoonten hebben; -volgende wetten en inzettingen op, die veel eer belachens--, dan -achtenswaardig zijn; dog 't werk gelezen hebbende, doe dan dat u -behaagt: alleen vermane ik u, dat gij niet roekeloos den tytel verwerpt, -die den _Quamiten_ zoo groote agting voor u heeft ingedrukt: want om de -menschen bij hunnen pligt te houden, is er niets bekwamer, dan dat -opgevat gevoelen, 't geen 't gemeen volk heeft van iemants aart en hooge -geboorte." - - _Aan Tytel, Schijn en Wapen,_ - _Wil zig 't gemeen vergapen._ - -Dien raad opvolgende, besloot ik, dat Boek te doorlezen en _Tomopolow_ -daarin voor tolk te gebruiken. De Tytel van 't werk is: REISBESCHRVING -VAN TANIAN, (dien men gelooft een versierde naam te zijn.) OVER DEN -AARDKLOOT, of REISBESCHRIJVING VAN GEWESTEN EN LANDEN, MAAR -VOORNAMENLIJK EUROPA. Dog vermits dat Boek, lang stil gelegen hebbende, -'er haveloos uitzag, en door langheid van tijd zeer verminkt was, wierdt -'er dat, te weten langs welken weg hij tot ons opgeklommen en wederom -tot de Onderaardlingen nedergedaalt zij, niet in gevonden. - -De inhoud van dat werk bestaat hier in: - -STUKKEN DER REISBESCHRYVING VAN TANIAN, OVER DE AARDE, VOLGENS DE -OVERZETTINGE VAN DEN TANACHITISCHEN VELD-OVERSTEN, DEN DOORLUGTIGSTEN, -DAPPERSTEN, EN EDELMOEDIGSTEN HEERE TOMOPOLOKO. - - -* Dit landschap, (te weten Duitschland) wordt genoemt het Roomsch -Keizerrijk; dog dit is alleen een bloote Tytel, vermits de Roomsche -Monarchy al zedert eenige eeuwen vernietigt is. De taal der Duitschers -kan men niet ligtelijk verstaan; door de verkeerde orde van stijl; want -het geen in andere talen pleeg vooraf te gaan, komt hier agter aan: zoo, -dat men niets verstaan kan, bevorens men gekomen zij aan 't eind eener -bladzijde. Het Regerings-wezen is 'er zeer vreemd. De Duitschers -gelooven dat zij eenen Koning hebben, en egter hebben zij 'er geenen: -men zegt dat Duitschland een eenig Rijk is, en egter is het in -verscheidene Vorstendommen gescheurt, welke alle hun eigen meester zijn: -zoo, dat 't een het andere menigmalen met goed regt den oorlog aandoet. -Het Rijk wordt altoos toenemend genoemt, schoon het dikwils zeer -vermindert wordt: heilig wordt het genoemt, zonder iets dat heilig is te -bezitten, onoverwinlijk, schoon het dikwils open legt voor de invallen -zijner nabuuren. Niet minder verbazende zijn de regten en vrijdommen -deezer natie, nademaal hen veele zaken van regtswegen toekomen; dog die -hen verboden worden in 't werk te stellen. Over den staat van het -Duitsche Rijk zijn oneindig veele geschriften uitgegeven, maar in zulk -eene verwarde zaak zijn de Schrijvers tot nog toe niet veel: gevordert; -want ****. - -** De Hoofdstad deezes Rijks, (te weten van Frankrijk,) welke zeer groot -is, en Parijs genoemt wordt, kan eenigermaten gezegt worden, de -Hoofd-stad van Europa te zijn; want zij oeffent een soort van -geregtsdwang over de overige Volkeren van Europa, bij voorbeeld, zij -heeft het regt om dezelve regelen voor te schrijven, waar na zij hebben -te leeven: zulks 'er geen soort van dragt zoo belachelijk of -ongemakkelijk is, of alle andere Volkeren, zoo zulks slegts den -Parijsianen aanstaat, zijn gehouden zig daar naar te schikken. Op wat -wijze egter, of wanneer, die van Parijs dat regt verkregen hebben, is -mij onbekent: zoo veel weet ik egter, namenlijk dat zig dat regt niet -uitstrekt tot andere zaken; want andere natiën van Europa voeren dikwils -oorlog met de Franschen, en perssen hen dikwils harde vredes-voorwaarden -af; dog die slavernij omtrent de wijze van kleederen en leeven, is -altoosduurend, zoodanig dat al wat Parijs in die dingen versiert, het -overige van Europa gehouden is heiliglijk na te komen. In vlugheid van -begrip, in het trachten naar nieuwigheden, en in vrugtbaarheid van -vernuft, verschillen die van Parijs niets van de _Martinianen._ - -*** Hebbende Bononie laten leggen, vertrokken trokken wij naar Rome. -Deeze Stad staat onder de gehoorzaamheid eenes Priesters, die, schoon -zijn gebied zeer nauw bepaalt is, egter gerekent wordt de magtigste te -zijn van alle Koningen en Vorsten van Europa; want daar andere Vorsten -slegts heerschen over de ligchamen en goederen hunner onderdanen, kan -dees zelfs de zielen verderven. De Europeaanen geloven doorgaans dat hij -de sleutelen des Hemels in bewaring heeft. Ik was wel begeerig om zo -groot een heiligdom te mogen zien; dog ik deed vergeefsche moeite; want -wat gedaante dezelve hebben, of in wat kist zij bewaart worden, weet ik -voor als nog niet: het regt dat hij zich aanmatigt en tevens oeffent, -niet alleen over zijne eigene Onderdanen, maar zelfsch over 't gansche -menschdom, bestaat voornamenlijk hierin; dat hij de gene die God -veroordeelt, vrijspreekt, en die God vrijspreekt, kan veroordelen: -waarlijk een vreemd gezag, en 't geen onze Onderaardlingen zouden -zweeren in geen Stervelinge te kunnen plaats hebben. Dog het valt ligt -de Europeaanen, zoo als men wil, bij de neus om te leiden, en hen de -allerongerijmdste verzinzelen op te dringen, schoon zij meenen dat zij -alleen wijs zijn en, door die gedagten opgeblazen, alle andere menschen, -wier zeden bij hen barbaarsch zijn, met den nek aanzien. Zeker, ik wil -de gewoonten en inzettingen onzer Onderaardlingen niet voorspreken; en -ik zal alleen eenige manieren en zeden der Europeaanen aanhalen, waar -uit het zal blijken, hoe veel ongelijks zij hebben in de inzettingen van -andere Volkeren te berispen. - -Doorgaans is het in Europa de manier, Paruiken te dragen, en de -kleederen met de vrugten der aarde, tot blom gestooten, die door de -Natuur tot voedzel voor den mensen was geschikt, te bestrooijen. Deeze -blom, wordt gemeenlijk stof (_Poeijer_) genoemt, welke zij met grooten -arbeid, en moeite alle avonden door de buil jagen om weder van voren af -aan een versch gedeelte daar van te kunnen strooijen. Eene andere -gewoonte; die mij niet minder belachelijk toescheen, is, de volgende: -zij bedienen zig van een dekzel of hoed, waar mede zij hunne hoofden -bedekken tegen de koude; dog die, hoofddekzels dragen zij gemeenlijk, -zelfs in den winter, onder, den arm, 't geen mij al zoo bespottelijk -voorkomt, als of ik iemant zijn rok of broek door de Stad zag dragen, -terwijl zijn ligchaam, daar hij ze voor gemaakt hadt, bleef blootgestelt -voor de ongemakken der lugt. - -De Leerstukken van die van Europa zijn waarlijk heilig, en -overeenstemmende met de gezonde reden. De Boeken waar in 't geen men -gelooven en betrachten moet, vervat is, bevelen, dat men dezelve nooit -uit de hand moet leggen, en den waaren zin derzelven door naspeuren -ontdekken: voorts vermanen zij toegevenheid te gebruiken tegen de -afdwalenden en zwakken; dog zoo iemant de zaak anders opvat, wordt het -meerdergedeelte der burgers met gevangenhuis, geesselslagen, en zomtijds -met de straffe des vuurs, om die zwakheid des oordeels, gestraft. Dit -scheen mij toe net eveneens te zijn, als of men eenen scheelen of -leep-oog met stokken ging afrossen, alleenlijk om dat de voorwerpen, -welke mij rond voorkomen, hem vierkantig scheenen te zijn. Ik heb mij -laten zeggen, dat om deeze reden, ettelijke duizenden menschen door -bevel der Magistraat onthoofd of verbrand zijn geworden. In de meeste -Steden en Wijken zult gij menschen vinden, die op verheven plaatsen -staan, en de zonden die zij zelve dagelijks begaan, in anderen ten -strengsten doorhalen, 't geen even het zelve is, als of ik eenen -dronkaard hevig hoorde uitvaren tegen de dronkenschap. - -Die daar met een' bult, krom of mank geboren wordt, staat naar den tytel -van welgeschapen (_Welgeboren_): die van 't janhagel uitgebroeit is, -neemt den tytel aan van eene adelijke geboorte (_Edelgeboren_), 't geen -al zoo vreemd is, als of een Dwerg een Reus, en een Grijsaart een -Jongeling wilde geheeten worden. - -In de groote Steden is doorgaans de gewoonte doorgedrongen, dat de -vrienden genoodigt worden op eenen drank van een zeker zwart sap, dat -gemaakt wordt van gebrandde boonen. Dat sap wordt doorgaans Caffée -(Koffy) genaamt. Naar de plaats daar men het zal gaan drinken, worden -zij getrokken door twee sterke dieren, zittende in eene doos die op -vier wielen gestelt is: want de Europeaanen rekenen dat het weinig -fatzoen is, te voet te gaan. - -Op den eersten dag van 't jaar krijgen zij eene ziekte, die aan ons -Onderaardlingen onbekend is. De kenteekenen deezer ziekte zijn -wonderlijke onstuimigheden en opschuddingen in de gemoederen: want -niemant kan zig dien gantschen dag lang op eene en dezelve plaats -houden. Als dan loopen zij als uitzinnige van 't eene huis in 't andere, -zelve niet wetende waarom, of tot wat einde. Veele zijn veertien dagen -agtereen met deeze ziekte bezeten. Eindelijk egter, door 't geduurig -loopen afgemat zijnde, keeren zij weder naar huis, en worden zoo wederom -gebragt tot voorige gezondheid. - -Nademaal de ziekten des geests, waar mede de Europeaanen geplaagt -worden, ontelbaar zijn, zoo zijn 'er ook oneindig veele geneesmiddelen -tegen uitgevonden. Veelen bekruipt eene brandende begeerte om op -zodanige wijze door de Stad te wandelen, dat hunne flinker zijde altijd -gekeert staat naar de regterzijde van anderen. Hoe gij nader aan 't -Noorden komt, hoe gij ook die ziekte zoo veel te geweldiger zult -bespeuren, waar door het blijkt dat die kwaal haarem oorsprong heeft uit -de kwalijk getemperde lugt. Die ziekte wordt verdreven door geteekende -papieren, waar op eenige karakters worden gedrukt. Terwijl de zieken -deeze papieren als toover-karakters dragen, worden zij allengskens -gezond. Eene andere razernij is men gewoon uit te drijven door 't geluid -van bellen of klokken. Op het geluid van deezen worden de onstuimige -gemoederen bedaart, en hunne gistende driften ternedergezet. Dog dit -geneesmiddel is van korten duur: want twee uuren naderhand komt het -kwaad wederom en wordt erger. - -In Italië, Frankrijk en Spanje is in den winter eene zekere ontembare -razernij eenige weeken lang aan 't woeden. Deeze razernij wordt gestilt -door het bestrooijen met assche op de voorhoofden der kranken. In 't -Noordelijke gedeelte egter van Europa, heeft die assche geen kragt, -invoegen die van 't Noorden Noorden alleen uit de natuur geneezen -worden. - -De meeste Europeaanen maken alle jaren drie- of viermalen een plegtig -verbond met God, 't welk straks wederom staat te worden verbrooken, en -'t geene zij de Communie noemen; dus zij dat alleen tot dat einde -schijnen te maken, om te betoonen dat zij besloten hebben, drie- of -viermalen 's jaars hun verbond te verbreeken. - -Wanneer zij hunne misdaden belijden, en God om ontferming smeeken, pleeg -dat doorgaans te geschieden door eene zekere besnoeijinge van woorden, -en met musiektoonen: somtijds worden 'er fluiten, trompetten en -trommelen bijgevoegd, naar mate dat de misdaden, waar van zij de straffe -door maatgezang afbidden, groot zijn. - -Bijna aan alle Natiën van Europa is het opgelegt, de leer, welke zeker -heilig Boek behelst, te belijden dog het leezen van dat Boek, is in de -Zuidergedeelten geheel en al verboden, zoo, dat de menschen gehouden -worden zaken te gelooven, welke zij niet mogen; leeren nog inzien, -zonder misdaad. - -In die zelve gewesten is het verboden, God te eeren of te aanbidden, -tenzij in eene onbekende taal, invoegen die gebeden alleen voor -regtmatig en Gode aangenaam worden gehouden, die van de gene gedaan -worden, die niet weten wat zij doen. - -In de groote Steden worden bijna alle de gene die tot eerampten en -waardigheden verheven worden, beroert, zulks zij, even als geraakte -lieden, op rosbaren, op de wijze als bussen gemaakt, langs de straaten -worden gedragen. - -De meeste Europeaanen scheeren hun hoofdhair met een scheermes af, en -dekken hunne kaalheid met vreemd hair, 't geen op hunne hoofden nooit -gegroeit is. - -Dc Geschilstukken, welke gemeenlijk in de Europische Schoolen verhandelt -worden, zijn over zaken, welker natuur te onderzoeken, den menschen -geen voordeel aanbrengt, nog welke het menschelijk verstand bevatten -kan. Dog de geleerdste stoffen, waar over de Europeaanen schrijven, zijn -over de schoeizels, schoenen, halssieraden, laarzen of tabbaarden van -zekere oude en lang uitgestorven Natiën. Verder over de gewijde en -ongewijde Wetenschappen laten de meeste zelfs niet eenmaal hun oordeel -gaan, maar hangen hun zegel aan dat van andere. Want op hoedanig eene -Wetenschap zij ook als door eenen storm mogen zijn gevallen, blijven zij -daar aan als aan eene klip hangen; want aangaande dat zij zeggen, dat -zij alles toevertrouwen aan den genen, welken zij oordeel en wijs te -zijn geweest, zoude ik dat kunnen voor goed keuren, zoo de dommen en -ongeleerden dat hadden kunnen doen; maar daar wordt een wijs man toe -vereischt, om van een wijs man te kunnen oordeelen. - -In de Zuidelijke gedeelten worden ronde koekjes of taartjes door de -Steden en Dorpen omgedragen, welke de Priesters zeggen God te zijn; en, -daar gij 't allermeest over verwondert moet staan, zelfs de Bakkers, die -'t meel vertoonen waar van dezelve gemaakt zijn, zullen zweeren dat die -koekjes de waereld geschapen hebben. - -De Engelschen zijn bijzondere liefhebbers der vrijheid, en aan niemant -dienstbaar, dan alleen aan hunne Vrouwen. Zij zelve verwerpen heden dien -Godsdienst, welken zij gisteren beleden, en dien, welken de geheele -Natie gisteren verwierp, omhelzen zij heden alle te zamen. Deeze -veranderlijkheid schreef ik toe aan de gelegenheid des gewests, te -weten, om dat de Engelsche Eilanders aan Zee zijn gelegen, en zeer veel -van den aart van die veranderlijke en onstandvastige hoofdstoffe -overgeërft hebben. - -De Engelschen vragen den genen die hen ontmoet, zoo zorgvuldig naar -zijnen welvaart en gezondheid, dat men zoude zeggen dat zij alle -geneesheeren waren. Maar de Vraag: _How do you do?_ of, hoe vaart gij? -is alleenlijk een bloot spreek woord, en een klank zonder eenigen zin. - -In dat zelve Eiland wordt de geest en de kragt des vernufts, met zoo -veel zorg geslepen en gepolijst, dat ze dien eindelijk in 't geheel -kwijt raken. - -Naar het Noorden toe hebt gij eene Republyk, te zamen gestelt uit zeven -Provinciën. Die Provinciën worden de Vereenigde genoemt, schoon 'er niet -'t allerminste teeken van Vereeniging of Eendragt in te vinden is. 't -Gemeene volk geeft aldaar breed op van hun vermogen, en dat bij hen de -hoogste magt in de Republijk berust; daar in tegendeel nergens het -gemeene volk zoo zeer van 't behandelen van Staatszaken wordt geweert, -en de klem der Regeering enkel en alleen onder eenige Familien -berustende is. - -De inwoonders deezer Provinciën vergaderen, met den uitersten vlijten -ijver, rijkdommen, waar van zij egter geen gebruik, maken invoegen zij -met volle beursen en ledige buiken loopen; want het schijnt als of zij -alleenlijk van den rook leeven, welken zij door pijpen of buizen van -pijp-aarde inzuigen. - -Men moet van deeze Natie zeggen, dat zij de netste is van alle volkeren: -want zij wasschen alles zorgvuldiglijk, uitgenomen alleen hunne handen. - -In de Steden en Dorpen van Europa zijn Nagtwakers, welke, terwijl zij -met hunnen zang, of liever met hun gebalk, de slapenden rust -toewenschen, dezelve ter aller uure wakker maken. - -Elk gewest heeft zijne eigene wetten: het heeft ook zijne gewoonten, -meerendeels regelregt strijdende met de wetten. Dus moet, bij voorbeeld, -de vrouw den man, volgens de wetten, onderdanig zijn; dog, volgend de -gewoonte, heerscht zij over den man. - -Zeer veel worden ze onder de Europeaanen geagt, die rijkelijk leeven en -eene goede keuken houden: alleen die het aardrijk bebouwen, en die -gulzigaards de spijze verzorgen, worden niet veel geagt. - -Hoe veele en hoe groote kwaade neigingen die van Europa onderhevig zijn, -blijkt uit de galgen, raden, en galge-velden die overal gezien worden. -Elke Stad heeft haaren Scherpregter; behalven egter in Engeland, alwaar -ik geloof dat men geen Scherpregters heeft, vermits de inwoonders zig -zelven ophangen. - -Ik zou bijna denken dat die van Europa Menschen-eeters zijn; aangezien -zij eene groote menigte kloeke en sterke menschen in besloten plaatsen, -Kloosters geheeten, zetten, om geen andere redenen als om die daar vet -en glad te mesten: want zoo lang als zij in die groene Hooven bewaard -worden, zijn zij ontslagen van allen arbeid, en zorgen niet anders dan -voor hun keelgat. - -De Europeaanen zijn gewoon 's morgens water te drinken, om de hitte -hunner maag te verkoelen; dog naauwlijks is hun lijf door dien -koeldrank verfrischt, of zij drinken sterken drank om wederom verhitste -worden. - -De Godsdienst van Europa wordt in twee Secten verdeelt: eene der -Protestanten, en de andere der Roomschgezinden: de eerste bidden maar -eenen, de laatste zoo veele Goden en Godinnen aan, als 'er Steden en -Dorpen zijn. Alle deeze Goden en Godinnen zijn schepzels van den -Roomschen Opper-priester; en hij zelf wordt geschapen door Priesters die -Kardinalen genoemt worden. Hier uit kan men afnemen hoe groot een regt -de Kardinalen hebben, aangezien zij de Scheppers zijn van den Schepper -der Goden. - -De oude Italiaanen hebben de gantsche Waereld te ondergebragt, en waren -zelve onderdanen van hunne wijven; dog de hedendaagsche Italiaanen zijn -de Tyrannen van hunne wijven, en veragte slaaven van bijna alle Natien. - -De Dieren in Europa worden onderscheiden in Zee- en Land-dieren. Men -vindt 'er ook die 't beide zijn, als de Kikvorschen, de Dolfijns en de -Hollanders; want die bewoonen ook de moerassen. - - _Land of Water 't is om 't even:_ - _Holland kan op beide leeven._ - -Die van Europa gebruiken het zelfde voedzel dat wij hebben. Dog de -Spanjaards leeven van den wind. - -De Koophandel bloeit doorgaans door geheel Europa, en daar zijn zeer -veele dingen te koop, die hier niet verkogt worden. Dus verkoopen de -Romeinen den hemel; de Zwitzers zigzelven. - -In ***, worden Kroon, Scepter en Koninglijke waardigheid, in 't openbaar -aan den meest-biedenden verkogt. - -In Spanje kent men een fatzoenlijk man aan zijne luiheid, en daar is -niets dat den Adel zoo zeer verheft als 't slapen. - -Vroome en waare Geloovigen worden genoemt de gene die niet weten wat zij -gelooven, en die 't geen zij hooren niet der moeite waardig agten te -onderzoeken. Daar zijn 'er ook die door enkele ledigheid, slofheid en -onagtzaamheid, in 't getal der Heiligen worden gestelt; dog eeuwig -verdoemden worden gerekent de gene, die, bekommert over hunne zaligheid -zijnde, om dieswille dat zij alles naauwkeurig onderzoeken, van zeker -heerschend gevoelen verschillen. - -Wijders gelooven de Europeaanen doorgaans, dat de toekomende geluk-staat -of eeuwige verdoemenis niet voortvloeit uit de werken of oeffeninge van -deugd en Godsvrucht, maar alleen uit de geboorte-plaats: want alle -bekenden zij, dat bijaldien zij op eene andere plaats en van andere -Ouders geboren waren, zij ook van eenen anderen Godsdienst zouden zij. -Hierom schijnt her mij toe, dat zij iemant verdoemen, niet zoo zeer om -den Godsdienst zelf, als wel om de plaats en 't lot van iemants -geboorte. Dog hoe dat gevoelen overeen te brengen brengen is met de -Goddelijke goedheid en regtvaardigheid kan ik niet zien. - -Onder de letter-oeffenaars worden meest geagt de gene, die de -natuurlijke orde der woorden zoo verdraaijen, dat zij al 't geen uit zig -zelven klaar en onderscheiden is, verdonkeren en bezwagtelen. Deeze -worden Poëeten geheeten, en die verplaatzinge der woorden, Poëzy. Dog de -bekwaamheid eenes Poëets bestaat niet alleen in die omkeeringe des -stijls; maar daar wordt wel inzonderheid vereischt, dat hij een -doortrokken leugenaar zij. Hierom wordt den ouden Poëet Homerus bijna -Goddelijke eere bewezen, nademaal hij 't kunstje in beide zoo wel -verstondt. Dees wordt in 't omkeeren der spreekwijzen, en in de waarheid -geweld aan te doen, van veelen nagevolgt; maar niemane heeft hem kunnen -bereiken. - -De Europeaansche letter-oeffenaars koopen zeer gretig Boeken; dog niet -zoo zeer om de stoffe, als wel om 't formaat en de netheid; waarom ook -de Boekverkoopers, bespeurende dat de geletterde koopers vermaak -scheppen in poppegoed, en in 't geen meer het oog dan den geest -voldoet, de Boeken in andere formaten, andere drukken, letters en -figuuren versmeden, en honderdvoud duurder verkoopen; want de vrije -konsten worden verkogt, en onder de fijnste Kooplieden worden gerekent -de Philosophen en de makers van Boeken. De Gekken schrijven de meeste -Boeken, als of zij bedugt waren, dat het gerugt hunner gekheid anders -niet tot de nakomelingen komen mogte. - -De Academien in Europa zijn de winkels of kraamen van geleerdheid en -eer-ampten, alwaar de Eere-trappen, Promotien, Waardigheden, Tytels van -geleerdheid in allerlei Wetenschappen, en alle andere geleerde Waaren, -die niet zonder zweet, en door lange jaaren zig dag en nagt met allen -vlijt te oeffenen, in onze Onderaardsche waereld, verkregen worden; voor -cen redelijk of matig prijsje te koop staan. Leeraars worden ze genoemt -die tot den hoogsten top van geleerdheid gestegen zijn, of die, gelijk -de Europeaanen zeggen, op den top van eenen zekeren Parnassus berg, bij -negen Maagden bewoont, geboren zijn. Na deeze volgen de Meesters, die -door een weinigje minder kosten de tytels van geleerdheid verkrijgen, en -daarom wat minder geleerd zijn. Hier uit ziet men hoe groot eene -genegenheid de Bovenaardsche Schoolen het menschdom toedragen, wanneer -zij het zelve den weg tot geleerdheid zoo effen en zoo gemakkelijk -maken. Wijders vallen de Noordelijke Schoolen in dit stuk wat -moeilijker; aangezien dezelve die hooge waardigheden niet toestaan, dan -na voorgaand onderzoek. - -De Geleerden worden van de Ongeleerden in zeden en dragt, dog vooral -door den Godsdienst, onderscheiden; nademaal deeze alleen een eenigen -God, dog gene verscheiden Goden en Godinnen eeren. De voornaamste -Godheden der Geleerden zijn, Apollo, Minerva, de Negen Zanggodinnen, en -andere mindere Godheden, welke de Schrijvers, en inzonderheid de -Poëeten, wanneer zij beginnen razend te worden, gewoon zijn aan te -roepen. De geleerden zelve worden in verscheidene Classen, naar de -verscheidenheid hunner studien, verdeelt; want of zij zijn Philosophen, -of Poëeten, of Taalgeleerden, of Natuurkundigen, of Overnatuurkundigen, -en wat dies meer is. - -Een Philosooph is een gelettert Koopman, die voor eenen zeekeren prijs -de lessen van zelfs-verloochening, van matigheid en van armoede te koop -veilt, en zoo langen tijd met mond en penne uitvaart tegen de -rijkdommen, tot dat hijzelf rijk is. De vader der Philosophen is een -zekere Seneca, die op zulk eene wijze, koninglijke schatten heeft weten -te verkrijgen. - -Een Poëet is iemant die geprezen wordt om zijne grollen en leugens. -Hierom is razernij de lof, welken men den Poëeten van 't hoogste bordje -gewoon is toe te schrijven. Want alle de gene die zig slegts eenvoudig -en klaar uitdrukken, worden geoordeelt niet waardig te zijn, dat hun 't -hoofd gelauriert worde. - -De Taalgeleerden maken op zigzelven eene soort van krijgsvolk uit, dat -de gemeene rust verstoort. Zij verschillen van alle andere -oorlogslieden hier in, dat ze in plaats van eenen krijgsrok, eenen -tabbaart dragen, en in plaats van zwaarden, de penne gebruiken. Deeze -strijden al zoo hardnekkig voor letters en lettergrepen, als andere voor -hunne vrijheid, goed en bloed. Ik geloof dat zij van de Mogenheden tot -geen ander einde en oogmerk onderhouden worden, dan om in tijd van vrede -het menschdom door al te groote gerustheid niet te doen vadzig worden. -Zomtijds egter, wanneer die oorlog op zijn allerboogste is, stelt de -Raad zijn gezag tusschen beiden, zoo als ik gehoort heb dat nog onlangs -te Parijs geschied is, alwaar het verschil onder de Leeraaren over de -letters Q en K zeer hoog gerezen zijnde, het zeer voortreffelijke -Parlement het gebruik van beide die letters heeft toegestaan. - -Een Natuurkundige is, die de ingewanden der aarde, de natuur der -tweevoetige, der viervoetige, mitsgaders die der kruipende en -bloedelooze dieren onderzoekt, en die alles kent behalven zig zelven. - -Een Overnatuurkundige is, aan wien alleen bekent is 't geen voor anderen -verborgen is, en die het bestaan der geesten, der zielen, en wezens, en -geen wezens, kent, beschrijft en bepaalt; dog die door een al te scherp -gezigt niet verder ziet dan zijn neus lang is. - -Dus is 't gestelt met den staat der geleerdheid in Europa. Ik zou hier -meer van kunnen zeggen; dog het zal genoeg zijn 't voornaamste te hebben -aangeroert, waar uit de leezer gemakkelijk zal kunnen oordeelen of de -Europeaanen gelijk of ongelijk hebben in te gelooven dat zij alleen wijs -zijn. - -Dit moet men egter den Leeraaren en Meesters in Europa nageven, dat zij -in 't onderwijzen der Jeugd veel snediger zijn dan onze Onderaardsche, -want men vindt 'er Meesters in konsten en taalen, die niet alleen -anderen onderwijzen in 't geene zij zelve geleert hebben; maar die zelfs -anderen onderwijzen in 't geen, waar van zij niet de minste kennisse -hebben. 't Is al eene zwaare zaak om andere naar den eisch lessen te -geven in 't geene waar in wij zelve onderwezen zijn; maar nog zwaarder -is het, anderen te leeren 't geen wij zelve niet weten. - -Daar is 'er onder de geleerde Europeaanen die zig in de Godgeleerdheid -en in de Philosophie met even groote drift oeffenen. Deeze, voor zoo -veel zij Philosophen zijn, twijfelen aan alles; dog, voor zoo verre zij -Godgeleerden zijn, durven zij niets ontkenen. - -De Europeaanen hebben dezelve zugt tot de letter-oeffeningen als onze -Onderaardlingen; dog zij worden vrij wat eerder geleerd, en zulks om een -zonderling en bijna tooveragtig verzinsel, waar door 't geschiedt, dat -zij honderden Boeken op éénen dag kunnen doorlezen. - -De Bovenaardlingen zijn zeer Godsdienstig, en volharden in geloften en -gebeden. Dog den tijd hunner gebeden regelen zij niet naar hun -zielsverlangen; maar naar 't geluid der klokken, en naar de uur- en -zonnewijzers, zoo, dat hunne Godvrugtigheid geheel en al werktuiglijk -is, als die veel meer door uiterlijke teekenen, op zekere uuren, door -gewoonte, en op gezette tijden, dan op de innerlijke bewegingen des -harten, gebooren wordt. - -Hoe zij volhardende zijn in den gebede, blijkt hier uit, dat veele van -hen, terwijl zij hout hakken, de vaten wasschen, en andere handwerken -doen, geestelijke liederen zingen. - -Toen ik in Italië was gekomen, zag ik mij zelven aan voor Heer van dat -gantsche Gewest, want al wie mij tegenkwam, noemde zig mijn slaaf -(_Schiavo_); maar toen ik van die slaafsche gehoorzaamheid, welke zij -voorgaven, eene proeve wilde nemen, beval ik des waards Huisvrouwe op -zekeren nagt bij mij te brengen; dog hij, daar over in toorn ontsteeken, -beval mij mijne spillen te pakken, en toen ik daar mede sammelde, -stootte hij mij buiten de deur. - -In de Noordsche Gewesten zijn de inwoonders zeer begeerig naar tytels -van zaken die zij niet in haare magt hebben. Voorts.... - -Tot hier toe had ik naarstig toegeluistert, maar thans moeilijk -wordende, viel ik den Leezer in, zeggende, dat het fabelen waren, en -herssenschimmen van eenen Schrijver die met de zwarte gal gekwelt was -geweest. Dog toen de eerste furie wat over was, begon ik een veel -zagtzinniger oordeel over die reisbeschrijvinge te vellen, nademaal ik -zag dat de Schrijver, schoon hij in veele zaken wat leugenagtig en -partijdig viel, egter niet geheel en al mis was, maar in veele zaken den -spijker op 't hoofd hadt geslagen. Voor 't overige volgde ik den raad -van _Tomopoloko_, en hield de _Quamiten_ zorgvuldig in den waan van -mijne doorlugtige geboorte; vermits ik oordeelde dat het meer in mijn -kraam diende, door te gaan voor een buitengewoon Afgezant, der Zonne, -dan voor een inboorling van Europa. - -Na dat onze Nabuuren zig langen tijd hadden stil gehouden, en ik in 't -genot van eenen gewenschten vreede de zaken van Staat naar mijnen zin -geschikt had; kregen wij eindelijk de tijdinge dat drie magtige Volkeren -hunne wapenen vereenigt hadden tegen de _Quamiten._ Die Volkeren waren -de _Arctoniers_, de _Kispucianen_, en de _Alectorianen_. De -_Arctonische_ Natie zijn beeren, begaaft met reden en spraak, en worden -voor eene wreede en strijdbaare Natie gehouden. De _Kispucianen_ zijn -Katten van eene ongewoone grootte, die, om hunne doortraptheid en -schrander oordeel, onder de Onderaardlingen zeer geagt zijn. Hierom -hielden zij, niet zoo zeer door hunne ligchaams-kragten, als wel door -hunne afgeregtheid in 't stuk des oorlogs, magtige vijanden in den -teugel: En de _Alectorianen_, vermits zij niet alleen te land, maar -zelfs in de lugt, den oorlog voerden, gaven hunnen vijanden genoeg te -doen. Deze waren Haanen, gewapent met bogen en werpschigten, in vergift -gedoopt, welke zij met eene wonderlijke handigheid uitschietende, daar -door doodelijke wonden toebragten. - -Deeze drie Volkeren, gaande gemaakt door den ongewoonen uitslag en -gevaarlijken nasleep van den _Tanachitischen_ oorlog, hadden een verbond -aangegaan, trachtende om de aanwassende magt der _Quamiten_, eer die -nog meer toenam, met vereenigde kragten te beteugelen. Dog eer zij egter -den oorlog verklaarden, zonden zij Gezanten naar _Quama_, om te eisschen -dat de _Tanachiten_ in vrijheid zouden worden gestelt, of, zoo de Keizer -zulks kwam te weigeren, hem op eene plegtige wijze den oorlog aan te -kondigen. De Gezanten verrigtten hunnen last, en kregen op mijn aanraden -dit antwoord: Dat de _Tanachiten_, verbrekers des verbonds en des -vreedes, het hunne eigene dwaasheid en hovaardij te wijten hadden, dat -zij in die rampen waren geraakt; dat de Keizer besloten hadt, den -eigendom van 't geen hij door 't regt van oorlog verkregen hadt, met al -zijne magt, tegen wie hem ook daar in mogt tegenstaan, standvastiglijk -te verdedigen; en eindelijk dat hij de dreigementen der verbondene -Volkeren weinig vreesde. Met dit antwoord kregen de Gezanten hun -afscheid, en wij maakten ons gereed tot den aanstaanden oorlog. Eerlang -had ik een leger van veertigduizend mannen, waar onder agttienduizend -Ruiters en tweeduizend Busschieters waren, op de been. De Keizer zelf, -schoon hij een afgeleeft Vorst was, wilde dezen togt bijwonen, en -wierdt zodanig tot eer en glorie aangeprikkelt, dat hij nog door mij, -nog door zijne gemaalinne en kinderen, daar wij egter de handen -inéénsloegen om hem van dat halstarrig opzet af te brengen, van zijn -voornemen konde worden omgezet. 't Geen mij in dien stand van zaken de -meeste bekommering baarde, was, dat mij de trouw der _Tamachiten_ -onzeker en verdagt voorkwam, en dat ik vreesde, dat zij, deeze nieuwe -slavernij ongewoon, bij de eerste gelegenheid dat jok afschudden, en zig -aan de zijde der vijanden mogten voegen. En ik was in mijne meeninge -niet bedrogen; want niet zoo dra was die plegtige oorlogs-verklaring -gedaan, of wij kregen, tijding dat twaalfduizend _Tanachiten_ de wapenen -opgevat hebbende, in 't vijandlijke leger waren aangekomen. Hier uit -bespeurde ik, dat wij vier magtige vijanden te gelijk op den hals -stonden te krijgen. - -Ons leger van al het nodige voorzien zijnde, kreeg in het begin van de -maand _Kilian_ bevel, om den vijand te gemoet te trekken, en de -vijandlijkheden te beginnen. Onderweg zijnde, wierdt ons door de Spions -berigt, dat het leger der Bondgenooten bereids in het land der -_Tanachiten_ was gerukt, en voor de sterkte _Sibol_, gelegen op de -grensen der _Kispucianen,_ het beleg hadt geslagen. Die sterkte wierdt -met zodanig een geweld aangegrepen, dat de Bevelhebber al bereids begon -te denken om dezelve over te geven. Dog toen de vijanden van onze -aannadering verwittigt wierden, braken zij het beleg op, en wendden 't -naar ons toe. De slag viel voor in een vlak veld, niet wijd van de -belegerde sterkte, waarom men dien ook den naam gaf van den _Sibolschen_ -slag. De _Arctoniers_, die op den slinker vleugel stonden, op onze -Ruiterij aanvallende, bragten daar eene groote slagting onder; en -vermits de wederhoorige _Tanachiten_ dien aanval ondersteunden, hadden -wij bijna de nederlaag gekregen. Dog wijl de Busschieters de onzen, die -'t te kwaad kregen, in den rug stonden, en mee tweemaalen los te branden -de vijandlijk gelederen over hoop wierpen, veranderde het gevegt -terstond van gedaante, zoo dat de gene die even te voren als -Overwinnaars, onze Ruiterij op de lendenen zaten, 't nu zelve te kwaad -krijgende, weeken, en eindelijk genoodzaakt wierden het hazenpad te -kiezen. - -Midlerwijl hadt ons Voetvolk veel te lijden van de _Kispucianen_; want -die streden met zoo veel geluk en afgeregtheid met haare werpspiessen, -dat binnen korten tijd zeshonderd _Quamiten_ of doodelijk gewond -wierden, of aan hunne ontvangen wonden sneuvelden. Dog de Ruiterij te -gelijk met eenige Busschieters toeschietende, dwong hen de hielen te -ligten; maar egter zoo, dat zij met gesloten gelederen eer scheenen te -wijken dan den vlugt te nemen, 't geen zij te danken hadden aan de -ervarenheid en voorzigtigheid van hunnen Veld-oversten _Mansonius_, een -man, die te dier tijd voor niemant der Onderaardsche Veldheeren, in 't -stuk van krijgskunde, te wijken hadt. Nu tonden de _Alectorianen_ nog -pal, en het viel bezwaariijk hen de zege te betwisten; want zoo -meenigmalen als de onze met hunne Bussen op hen aanleiden, vlogen zij -met hunne wieken in de lugt, en schoten van daar met zulk eene -afgeregtheid hunne pijlen op de onze, dat 'er weinige, zonder te -treffen, op den grond vielen. Deeze deeden altijd gewisse schooten, -nademaal dezelve ligter en gemakkelijker van boven naar beneden, dan van -beneden naar boven werden gedaan; daar de onze om 't opvliegen, en de -gestadige beweginge der vijanden, dikwils te vergeefs vuur gaven. Midden -in de hitte van 't gevegt, en terwijl zig de Keizer als een dapper -Krijgsman kweet; in de spitze zijner benden stondt, en zig overal -bevondt daar 't heet was, wierdt hij met eenen vergiftigden pijl aan den -hals gekwetst, waarop hij van 't paard vallende, uit het gevegt -gedragen, en in zijne tente wierdt gebragt, alwaar hij eerlang kwam te -overlijden. In dien onzekeren toestand dagt mij geraden, allen die -deezen beklaaglijken val gezien hadden, stilzwijgen op te leggen, op dat -de moed der genen, die den vijand het hoofd boden, door den dood hunnes -Keizers niet kwame te bezwijken. Ik beval hen dan goeds moeds te zijn, -zeggende dat de Keizer wel door de schielijke wonde ais verdooft was -geworden; dog dat de wonde niet diep was; dat men van dezelve het -geronnen bloed afgewasscben en die bezigtigt hadt; dat alles wel stondt, -en zij naar alle gedagten hem eerstdaags weder zien zouden. Dus terwijl -de meeste niet wisten wat den Keizer was overgekomen, wierdt het gevegt -vervolgt tot dat het duister werdt; dog toen de _Alectorianen_, afgemat -zijnde door wonden en vermoeidheid, weder binnen hunne legerplaats waren -getrokken, tref ik met den vijand eenen stilstand van wapenen; voor zoo -veele dagen als wij noodig hadden om de dooden te begraven. Midlerwijl, -nadien ik bemerkt had, dat ik iets nieuws moest uitdenken om de -_Alectorianen_ te onder te brengen, deed ik de kogels der bussen tot -hagel vergieten. Deeze uitvinding was van zulken gewenschten uitslag, -dat de _Alectorianen_ in het volgende gevegt even als vliegen uit de -lugt nederwaards stortten, en wel de helft van hun leger in de pan -gehakt wierdt. Hier door leiden de overige de wapenen neder, en smeekten -ootmoedig om vrede. De _Arectoniers_ en _Kispucianen_, dat voorbeeld -volgende, gaven zig, met hunne wapenen, steden en sterkten, aan ons -over. De zaken aldus gelukkig verrigt zijnde, - - _Na dat de Groote Raad nu was bijeen gekomen,_ - _En men, op mijn bevel, den Adel hadt vernomen_ - _Te zijn vergadert, riep ik hen in het Paleis:_ - _Zij komen op het Hof, voldoende aan mijnen eisch,_ - _Met gantsche scharen; en naauw hieldt men op van spreeken,_ - _Of ik begon aldus:_ - -"Ik twijfele geenszins, zeer doorlugtige, edele en dappere Mannen, of -eenigen van u lieden zal ter oore zijn gekomen met hoe veel zorg en -vlijt ik onzen altoos onverwinnelijken Keizer deezen togt hebbe -afgeraden; Dog zijne aangeboren dapperheid en onverschrokken moed, -wilden niet toelaten dat hij t'huis bleef, terwijl wij den vijand onder -de oogen gingen zien. Ik kan betuigen, dat dit het eenigste verzoek is -geweest 't geen mij van zijne Keizerlijke Majesteit is geweigert -geworden. Ach! hadt die onverwinnelijke Vorst, in mij veele andere -zaken toe te staan, wat moeilijker en alleenlijk hierin wat -gemakkelijker gevallen; zoo zouden wij in dit ongeval, veroorzaakt door -zijnen onverwagten dood, niet zijn geraakt; maar onze wederkomst in de -Keizerlijke Stad zoude waarlijk zegepralend, en onze blijdschap over zoo -veele treffelijk uitgevoerde zaken, volkomen, en door geene smert -gestoort zijn geweest. Ik kan nog, mag dat smertelijk geval niet langer -verbergen, waar door ons een zoo zwaare slag is toegebragt. Weet dan, -dat de Keizer dapperlijk vegtende, door eenen pijl in den strijd gewond, -en kort daar aan overleden is. Hoe veel droefheid en hoe veele angstige -zorgen zal dat verlies niet naar zig sleepen! Uit mijne eigen droefheid -kan ik genoegzaam afnemen, hoedanig gij lieden te moede zijt. Dog laat -egter den moed niet zakken; wijl het geen sterven kan genoemt worden -waar door de sterflijkheid van zoo groot eenen held meer dan zijn leven -geëindigt is. Gij kunt niet zeggen dat uw Keizer geheel en al voor u -lieden gestorven is, die u twee volwassen Prinsen heeft nagelaten, -hunnen overleden Vader in allen deele gelijkvormig, en niet minder -erfgenamen van 's Vaders deugden dan van zijne Rijken. Gij zult dan niet -zoo zeer van Keizer, als van des Keizers naam veranderen. En nademaal de -oudste Prins _Timufo_, door 't regt van geboorte, zijns Vaders throon -moet beklimmen, behoude ik het gebied des Legers onder zijn gezag. Hij -is 't aan wien wij den eed zullen doen, en wien wij alle trouwe en -gehoorzaamheid zullen bewijzen." - - - - -VEERTIENDE HOOFDSTUK. - -_Onderaardsch Monarch._ - - -Na dat ik mijne redenvoering geëindigt had, riepen zij alle overluid: -_Wij willen Pikilfu tot Keizer, hebben_! Ik, dit met verbaasdheid -hoorende, barstte uit in traanen, biddende hen alle ernstlijk, dat zij -gedagtig wilder zijn de trouwe, die zij 't Keizerlijke Huis schuldig -waren, en niet vergeten de weldaden waar mede de overleden Vorst hen -alle in 't gemeen, en ieder van hen in 't bijzonder, aan zig verbonden -hadt, waar van het vergeten, hun in hunnen goeden naam eene vlek stondt -aan te wrijven, die nooit uitgewischt zoude worden. Hier voegde ik bij, -dat zoo hen door mij eenige dienst konde geschieden, zij dat van mij, -als van een particulier persoon, te wagten hadden. Dog dat zeggen hielp -weinig: - - _Mijn weigeren is vergeefs, en dient slegts om te stijven_ - _'t Besluit der Oversten: zij meenden mijn' bedrijven_ - _Verdienden ruim de Kroon. 't Gemeene krijgsvolk hoort_ - _Zoo dra niet hunnen wil, of 't geeft al meê zijn woort._ - -Doordien nu de gemeene Soldaten het zelfde riepen groeide 't geschreeuw -der Hoofden aan, zoo, dat de geheele Legerplaats door deeze dikwils -herhaalde woorden weergalmde. Ik begaf mij dan hier van daan, mijn hoofd -bedekt hebbende, naar des Veldheers tent, beveelende mijne bedienden, -dat zij 'er niemant zouden laten binnen treeden, aangezien ik hoopte dat -het krijgsvolk tot bedaaren zoude komen, wanneer de eerde hitte een -weinig zoude verkoeld zijn. Dog de Legerhoofden, te gelijk met de -gemeene Soldaten, met geweld in mijne tente dringende, hingen mij, hoe -zeer ik ook daartegen worstelde, de Keizerlijke Sieraadiën om, en riepen -mij, onder 't geschal van trompetten, en 't geluid van trommels, uit, -voor Keizer van _Quama_, Koning van _Tanachi, Arctonië, Alectorië_, en -Grootvorst der _Kispucianen_. Waarop ik, ziende dat het tog niet anders -wezen mogt, mij niet langer tegen 't geluk stelde, maar den droom -volgde. En ik moet bekennen, dat het niet geheel en al tegen mijnen zin -was, dat ik tot dat toppunt van eer verheven wierd; want een Keizerrijk, -met drie Koningrijken, en een Grootvorstendom, zijn zaken die elkeen -zouden doen watertanden. Ik zond dan wel van stonden aan Afgezanten naar -den Prins, om hem van al het voorgevallene kennis te geven, en hem aan -te zetten, dat hij 't geen hem bij geboorte toekwam, manmoedig wilde -verdedigen, en deeze nieuwe gedane verkiezing, als tegen de wetten -zijnde, nietig verklaaren; dog: ik had egter bij mij zelven een vast -besluit gemaakt, om het Gebied, dat mij van zelf in de hand gevallen -was, niet ligtelijk over te geven, invoegen die bezending veel eer -geschied was ten einde den Prins de pols te voelen. Deeze, gelijk hij -een jongeling van eenen zeer voortreffelijken aart was, en die een zeer -schrander oordeel bezat, wist genoeg hoe veele schuilhoeken en -agterdeuren de gemoederen der menschen hebben; en deeze gemaakte -zedigheid wel bevroedende, maakte hij zeer voorzigtiglijk van den nood -eene deugd, en, volgende het voorbeeld van het Leger, deedt mij ook in -de Keizerlijke hoofdstad voor Keizer uitroepen. Eerlang wierd ik, -omstuwt van de Hoofdes des Legers, onder toejuichingen des Volks, in -zegepraal geleid, en de kroon naar plegtige gewoonte op mijn hoofd -gezet. Dus, van eenen ellendigen schipbreukeling in eenen Monarch -hervormt, nam ik, om de _Quamiten_, welke ik zag dat het oude -Vorstelijke Huis alle liefde en agtinge toedroegen, aan mij te -verbinden, en mijn gezag, zoo wel door raadgevingen van Staat, als -bijzondere overwegingen, vast te stellen, ten huwelijk, de Dogter des -overleden Keizers. Zij wierdt _Ralac_ geheeten, en was - - _Een' frissche jonge Maagd, in 't prilste van haar jaaren,_ - _En daar me een' zieke Bruid wel meê hadt kunnen spaaren._ - -Zoo veele en zulke gewigtige zaken verrigt hebbende, bedagt ik nieuwe -uitvindingen, waar door ik dit Rijk tot den oppersten, en voor de -geheele Onderaardsche Waereld gedugten, top van grootheid konde brengen. -Ik stelde terstond al mijn verstand in 't werk, hoe ik de onlangs -overwonnen Volkeren bij hunne trouwe en pligt zoude houden; ten welken -einde ik doorgaans in alle vaste plaatsen, sterke bezettingen lei; -stellende mij goedertieren aan tegen de overwonnenen, en eenigen van hen -tot groote eerampten, zelfs in de hoofdstad, bevorderende. Maar vooral -begunstigde ik de gevangen Veldheeren _Tomopoloko_ en _Monsonius_ -zoodanig, dat deze gunst onder eenige der _Quamiten_ afgunst baarde, -schoon zij hunne verontwaardiging voor eenen tijd bedekt hielden; want -de vonken bleeven lang onder de assche verborgen, tot dat zij eindelijk, -zoo als straks gezegt zal worden, in eene volle vlam uitbarstten. Wat -aangaat de binnenlandsche zaken; ik trachtte de letter-oeffeningen, en -de zaken, rakende 't krijgswezen, tot de hoogste volmaaktheid te -brengen. En nadien dit gewest zeer veele groote besschen heeft, houts -genoeg verschaffende om eene vloot aan te leggen, en oorlogschepen naar -de wijze van Europa te bouwen; stelde ik daar zoodanig mijn verstand aan -te werk, dat, schoon ik door de veelheid der bezigheden zeer verstrooid -was, ik egter mij nergens anders mede scheen op te houden. In dien -toestel bediende ik mij voornamenlijk van de _Kispucianen_, nademaal -dezelve in Zeezaken zeer bedreven waren, en ik stelde den Veldheer -_Mansonius_ aan tot Opper-admiraal. - -Terstond viel men aan 't boomen vellen aan 't smeden van allerlei -timmermans gereedschap, en ik bevorderde het werk met zoodanige vlijt, -dat 'er binnen den zestigsten dag, na dat men het werkhout in gereedheid -hadt gebragt, eene Vloot van twintig Schepen zeilreê lag. Dit alles naar -wensen verrigt zijnde, zag ik mij zelven niet anders aan, dan voor eenen -tweeden, Onderaardschen, Alexander, die alhier dezelve bewegingen -maakte, welke deze eertijds op onze waereld gemaakt hadt. De dwaaze -heerschlust kruipt tot in 't oneindige voort, en vindt geen plaats daar -ze gestuit wordt. Eenige jaren te vooren, was een Diakens-, Schrijvers-, -of Clerks-plaats, een klein bedieningtje zeeker, het hoogste van in mijn -verlangen, en ik stond naar niets grooters; maar nu scheenen vier of -vijf Koningrijken mij te naauw te zijn: zoo, dat ik, ten aanzien der -heb-lust, die met rijkdom en vermogen, steets vermeerdert wierdt, nooit -armer of behoeftiger geweest ben. - -Wanneer ik door de _Kispuciaansche_ Zeelieden van de gelegenheid en -aart, zoo der Zeeën als der omleggende Landen, onderrigt was, en van -hen vernomen had, dat men met eene voorspoedige reis, in den tijd van -agt dagen konde komen op de kusten van het Rijk _Mezendoria_, van waar -men door bekende, en onlangs door mij doorgeroeide, Zeeën, gemakkelijk -konde oversteken naar _Martinia_, beval ik de reize te verhaasten. En -_Martinia_ was het voornaamste oogwit waarop ik doelde: zoo wel de -onmetelijke schatten en rijkdommen van die Natie, als het aankweeken en -voortzetten der Zeevaard, waarin de _Martinianen_ zeer bedreven zijn, -waren zoo veele prikkelen in mijn gemoed, vermits ik zoo groote zaken -voornemende, lieden nodig had die zig des verstonden. Daar was nog een -andere prikkel, namenlijk de wraaklust, welke mij aanporde om die Natie -te onder te brengen. Van de twee Keizerlijke Prinsen nam ik den oudsten -mede op deeze reize, voorgevende, dat Zijne Hoogheid, geduurende -dezelve, een ruim veld zoude vinden om zijne dapperheid en bekwaamheden -te oefenen. Dog mijn waar oogmerk was, om aan hem eenen Gijzelaar en -Waarborg van de trouw der _Quamiten_ te hebben. De jongste Prins bleef -wel t'huis; dog de regeering des Rijks was, bij mijn afwezen, -overgelaten aan de Keizerin, die al bereids bezwangert was. De geheele -Oorlogsvloot bestondt uit twintig, zoo groote als kleine, schepen, alle -gebouwt naar de _Martiniaansche_ wijze, en naar den raad, en onder 't -opzigt van den _Kispuciaanschen_ Veldheer _Mansonius_, welken ik het -gantsche bewind over de Zeezaken had toevertrouwt, en die ook alle de -teekeningen met eigen hand gemaakt hadt; want de _Martinianen_ waren -onder de Onderaardlingen, 't geen eertijds die van _Tyrus_ en _Sidon_ -waren, of 't geen de Engelschen en Hollanders bij onze tijden zijn; zig -'t gebied der Zee toeschrijvende. Dog toen wij in _Martinia_ kwamen, -bespeurde ik welhaast, hoe zeer wij in 't oorsprongelijke hadden -misgetast. - -Wij gingen onder zeil in dat jaargetij, wanneer de Planeet _Nazar_ half -vol was, of 't eerste quartier uitmaakte. Na dat wij drie dagen op Zee -gekruist hadden, ontdekten wij een groot eiland, welks inwoonders, -vermits zij oneenig en in partijschappen verdeeld waren, ligt het jok -was op te leggen: en wijl zij geene wapenen hadden, nog het gebruik -daarvan kenden, alleen streeden met schelden, en lasteren. Daar in -bestondt bij hen alle draf en alle oorlogsgeweld. De overtreders der -wetten worden 'er in hegtenisse gezet, waar uit zij, na dat de misdaad -onderzogt is, naar de Geregtsplaats worden gebragt, en aldaar voor -scheldwoorden en beschimpingen ten toon gestelt. Om die bedieningen waar -te nemen, zijn eenige personen aangestelt, die _Sabuti_ of Beschimpers -en Lasteraars, geheeten worden, en dezelve zijn even als onze -Scherpregters en Dief-leiders. Wat aangaat hunne ligchaams-gedaante; zij -verschillen alleenlijk hier in van de menschen, dat de Vrouwen baarden -hebben, en 't manvolk zonder baard is. Daarenboven gaan zij agterwaards -uit, en niet als alle andere menschen, voor uit. Na dat wij hier eene -landing hadden gedaan, kwamen ons omtrent driehonderd _Canalisken_ (dus -worden de inwoonders genoemt,) te gemoet. Deeze ons vijandelijk -besprongen hebbende, gebruikten hun gewoon geweer, bestaande in 't -uitbraken van scheldwoorden en smadelijke bejegeningen. Met zodanige -scherpe uitdrukkingen, (zoo als wij van zekeren _Alectoniër_, die de -_Canaliskische_ taal magtig was, verstonden,) waren de scheldredenen, -welke zij ons naar 't hoofd wierpen, opgestelt, dat zij genoeg te kennen -gaven, dat zij in dit soort van vegten, dappere helden waren, en voor de -Taalgeleerden in onze waereld niet te wijken hadden. Dog ik al te wel -wetende dat - - _Gramschap zonder bloedvergieten,_ - _Niet dan Wijven kan verdrieten,_ - -beval op die ongewapende Natie geenen aanval te doen, maar alleenlijk, -om 'er schrik onder te maken, een stuk geschut los te branden; 't geen -niet zoo haast geschied was, of zij vielen op hunne knieën, en baden om -vergiffenisse. Terstond kwamen 'er eenige van de voornaamsten des -eilands in alle ootmoedigheid zig zelven met hunne onderdanen aan ons -overgeven, zeggende, dat het hen tot geene schande konde strekken, -overwonnen te worden van den, genen, welken, het niet behoorlijk was te -overwinnen, nog dat het betamelijk was, dat hij, welken de fortuin boven -alle andere verheven hadt, aan iemant wierde onderdanig gemaakt. Aldus -dit eiland door welks verovering mijne magt wel toegenomen, dog egter -mijne glorie, om de lafhartigheid der inwoonders, niet vermeerdert was, -onder tribuit gezet hebbende, ligtten wij de ankers, en kwamen, na eene -gelukkige reize van ettelijke dagen, op de kusten van _Mezendoria_. Toen -deed ik krijgsraad van de Scheepshoofden beleggen, om te onderstaan wat -best gedaan ware; en of het raadzamer zoude zijn, terstond de -vijandelijkheden te beginnen, dan door eene bezendinge den Keizer de -pols te voelen, of hij genegen was, om, mits zig overgevende, vreede te -houden, dan of hij den oorlog verkoos. De meeste waren van gevoelen dat -het betamelijker en veiliger was, dat eenige Gezanten werden derwaards -gezonden; waarom ik die bezending aan vijf persoonen oplei, te weten: -aan eenen _Quamiter_, eenen _Arctoniër_, eenen _Alectoniër_, eenen -_Tanachiter_, en eenen _Kispuciaan_. Deezen, binnen de Hoofdstad -gekomen, wierdt uit den naam des Keizers door den Stadvoogd afgevraagt: - - _Wat zoekt gij? Wat mag 't zijn, dat uwe vlugge kielen_ - _Door 't schuimend pekelnat in onze havens vielen?_ - -Hier op gaven zij ten antwoord: - - _.......Geene baren,_ - _Nog stormen dwongen ons aan uwe kust te varen,_ - _Nog 't heeft aan kennis van gestarnte of strand gefeilt:_ - _Wij komen herwaar'd, niet uit onze streek verzeilt;_ - _Maar wel met vrijen wil, en voorbedagten raade._ - -En terstond gaven zij aan den Keizer eenen Brief over, van den volgenden -inhoud: - -"KLAAS KLIM, Afgezant der Zonne, Keizer van _Quama_, Koning van -_Tanachi_, van _Aretonië_, van _Alectorië_, Groot-Hertog der -_Kispuciaanen_, en Heer van _Canaliska_, groet _Miklopolatu_, Keizer van -_Mezendoria_. Het zij u bekend, dat door een onwederroepelijk besluit -der Goden, vastgestelt is, dat alle Rijken en Heerschappijen aan het -_Quamitische_ Gebied onderworpen zullen worden; en nademaal het besluit -der Goden onveranderlijk is, zoo moet volgen, dat ook uw Keizerrijk het -zelve noodlot ondergaa.--Wij verzoeken u dan, dat, gij u zelven -goedwillig overgeeft, en wij vermanen u, dat gij Uwe Rijken niet bloot -stelt aan de gevallen des oorlogs, door u roekelooslijk aan te kanten -tegen onze overwinnende wapenen: u zelven bij tijds overgevende, zult -gij veel onschuldig bloed bespaaren, en uwe eigen zaken in beteren staat -stellen. Gegeven op onze Vloot, den derden der maand _Rimat_." - -Na dat eenige dagen verloopen, waren, kwamen de Gezanten te rug met een -trotsch en hoogmoedig antwoord. Hierom, alle hoop van vreede aan eenen -kant zettende, deeden wij de landing. Onze troepen aan land gebragt, en -in slagorde gestelt zijnde, zonden wij verspieders uit, om te zien wat -toestel de vijand maakte. Eerlang kwamen zij te rug, tijding brengende, -dat het vijandelijk Leger, bestaande uit zestigduizend Leeuwen, Tijgers, -Olifanten, Beeren en Grijpvogels, kwam aanrukken. Hierom sloegen wij ons -op eene voordeelige plaats ter neer, besluitende den vijand af te -wagten. Alles nu gereed, en het teeken van aan te vallen gegeven zijnde, -wierden van de vijandelijke zijde, vier Vossen als Afgezanten gezonden -om met ons over vrede te handelen. Dog na dat dezelve eenige uuren met -onze Bevelhebbers gesproken hadden, scheidden zij onverrigter zake. -Eerlang bleek het, dat zij veel eer verspieders dan Gezanten waren -geweest, en nergens anders toe afgezonden waren, dan om den staat van -ons Leger op te nemen. Zij gaven wel vóór, eerlang met breeder last te -zullen wederkomen; dog toen wij kort daarna het geheele vijandelijke -Leger in aller haast op ons zagen aannaderen, bespeurden wij dat 'er van -den vrede niets te wagten was, waarom wij ons tot den aantogt gereed -maakten, en als op een drafje naar den vijand liepen. Daar wierdt lang -en fel gevogten, met even groote hardnekkigheid van beide zijden. Want -schoon onze Busschieters al met den eerden aanval eene groote slagting -maakten bleven egter de Olifanten standvastig met gesloten gelederen; om -de hardheid hunner huid geen kogels ontziende. Dog toen men 'er grof -geschut begon onder te branden, en de Olifanten daar van het doodlijk -gewrogt bespeurden, droopen zij, met grooten schrik bevangen zijnde, -doorgaans af, en schroomden niet om, - - _Door schandlijk 't hasenpad te kiezen,_ - _En eer en zege te verliezen._ - -In dit gevegt sneuvelden drie-en-dertigduizend _Mezendoriërs_, en -tweeduizend vielen levendig in onze handen. Die uit den strijd -ontkwamen, begaven zig naar de Hoofdstad, eene zeer sterke plaats, en -vervulden daar alles met schrik en vreeze. Dog wij onze overwinninge -vervolgende, kwamen in drie optogten voor de Koninglijke stad, waar voor -wij zoo met onze zee- als landtroepen het beleg sloegen. Terwijl wij in -'t aannaderen waren, ontmoette ons eene nieuwe bezending, met -voordeeliger voorwaarden van vrede. De Keizer verzogt, dat ik zijne -Dogter, de schoonste aller Leeuwinnen, ten huwelijk zoude nemen, en -boodt mij tot bruidschat aan, het halve Rijk. Die voorwaarde stondt mij -niet aan, vooral voor zoo veel die dat huwelijk raakte: want het scheen -mij nog veilig nog eerlijk te zijn, mij aan eene Leeuwin te verbinden, -en de Keizerin, die bereids bezwangerd was, te verstooten. Hierom kregen -de Gezanten hun afscheid zonder eenig antwoord. Terstond lieten wij 't -grof geschut op de wallen der Stad speelen, die, schoon ze van steen -opgemetzeld waren, egter op veele plaatsen aan stukken en ter neder -wierden geschoten. En vermits de Stad met allerlei dieren vervult was, -ging 'er een wonderbaarlijk gekrijt van brullen, huilen, loeijen, -balken, blaeten en schuiffelen op. De Slangen, pakten zig weg in de -spleeten der aarde: - - _Zij kroopen in de diepste holen,_ - _En bleven lang door vrees verscholen._ - -'t Gevogelte, op zijne wieken in de lugt zwevende, begaf zig, de Stad -eindelijk belegert zijnde, naar de rotsen en verheven plaatsen. De -Boomen beefden van angst, en de straaten der Stad wierden bedekt met -derzelver afvallende bladeren. Ons kwam ter ooren dat bijna twintig -Staat-jufFers van 't Hof, die roozen en leliën waren, op den eerden -kogel-vlugt van verbaasdheid schielijk verwelkten. Een groote toevloed -van allerlei slag van Gedierte benaauwde boven mate, door zorge en -kommer, zoo Burgers als Landlieden, in die naauwe huizen in een gepakt; -en zoo wel arbeid als besmetting maakte de ziekten algemeen. De -Olifanten hielden zig wel moediger; - - _Dog eindelijk meê verbaast door 't bald'ren van 't geschut,_ - _Verlaten zij de Stad, daar elk in zijne hutt'_ - _Van angst bijna versmagt._ - -Waarom de Keizer van _Mezendoria_ wanhopende aan ontzet, den Raad -vergadert hebbende, aldus begon: - - _O Burgers! Sprak de Vorst, wij krijgen met de Goden:_ - _Een onverwinlijk volk, zijn' vijand nooit ontvloden,_ - _Dingt naar ons leven: 't is een volk dat, onvermoeit,_ - _Alleen vermaak schept daar het oorlogs-onweer loeit:_ - _Ja dat, men neem' 't eens zoo, al wierdt het overwonnen,_ - _Ons staag bevegten zal, en nimmer rusten konnen._ - _Des overweegt het stuk, en geeft mij goeden raad,_ - _Zoo anders 's Lands behoud u regt ter harte gaat._ - -Hierop riepen zij alle uit eenen mond: - - _In 't oorlog is geen heil gelegen:_ - _Wij zijn al t'zaam tot vreê genegen._ - -Hierom gaf zig de Keizer met alle zijne onderhoorige gewesten over, zoo, -dat ik mij op eenen dag een wijd uitgestrekt Keizerrijk met bijna tien -Koningrijken en Vorstendommen onderworpen maakte. Want het voorbeeld des -Keizers volgden alle onderhoorige Rijken, met de Oversten der -Landschappen na, voegende zig als om strijd ouder onze bescherming. - -Na zulk eenen verbazenden uitslag, gaf ik bevel den gevangen Keizer, -eene bezettinge van zeshonderd Busschieters in de Hoofdstad gelegt -hebbende, over te brengen op onze Vloot. Hij wierdt op deze reis met -alle vriendelijkheid bejegent, en, na dat wij in _Quama_ wedergekeert -waren, begiftigt met eene geheele Provincie, waaruit hij zoo veele -inkomsten trok, als genoegzaam toereiken konden tot onderhoud eenes -gevangen Vorsts. Onze ankers geligt hebbende, voeren wij langs de kusten -van _Mezendoria_, en eischten onderweg van de meeste volkeren, die onder -het gebied des Keizers _Miklopolatu_ gedaan hadden, gijzelaars; invoegen -dat ik, voorwendende alle steden te willen aantasten, in 't kort den -_Mezendorischen_ naam te onderbragt. Die volkeren waren bijna alle -dezelve waar van ik een schets hebbe opgegeven in mijne _Martiniaansche_ -reize. Eindelijk de kusten van _Mezendoria_ verlaatende, namen wij -onzen koers naar _Martinia,_ welks kusten wij ten laatsten, na eene -gelukkige, dog langduurige reize, in 't gezigt kregen. Nooit kwam eenig -Land mijn gezigt aangenamer voor; en wanneer ik mij te binnen bragt, dat -ik thans als Keizer en Verwinnaar veeler volkeren, naar een Land ging, -alwaar ik onder de slaven tot de galei was gedoemd geweest, sprong mijn -hart als van vreugde op. In 't eerst had ik besloten mij zelven bekend -te maken, om daar door de _Martinianen_ te grooter schrik aan te jagen; -dog ik liet dat voornemen varen, vermits ik raadzamer oordeelde, de oude -dwaling, aangaande mijne geboorte, die eens onder de overwonnen volkeren -verspreid was, te koesteren, en mij aan te stellen als Afgezant der -Zonne. - -Ik hoopte wel, dat ik in 't kort, en met weinig moeite, de -_Martinianen_, wier lafhartigheid mij bekend was, zoude t' onderbrengen. -Want dat volk, altoos geneigt tot wellust, was niet alleen vol van -gantsch bedorven zeden, maar zwemmende als in eenen overvloed van alle -dingen, door de aanlokselen van allerlei vermaken, door eenen -langduurigen voorspoed, zoo te water als te lande; en door eene milde -toegevenheid van de Fortuin, dartel geworden. Dog de ondervinding deedt -mij zien, dat die zaak vrij wat voeten in de aarde hadt, aangezien zij -door den Koophandel, welken zij wijd en zijd in de Onderaardsche Waereld -dreven, onmetelijke schatten hadden vergadert, waar door zij de hulpe -van zeer strijdbaare Natiën altoos op hun wenken tot hunnen dienst -gereed hadden. Voeg hierbij, dat in 't stuk der Zeevaart, de -_Martinianen_ toentertijd voor geene der Onderaardsche Volkeren te -wijken hadden, en dat onze scheepen, bij die der vijanden, log en lomp -waren: want het is gemakkelijk te bevroeden van wat deugd de vaartuigen -konden zijn, die van een _Baccalaureus_ in de Philosophie ter loops -waren opgetimmert, en wat 'er de Hollanders, Engelschen en Deenen van -zouden gezegt hebben, bijaldien zij daar over 't oordeel hadden moeten -vellen. Dog dit gebrek wierdt overvloediglijk vergoed door 't geschut -dat de onze voerden, en 't geen tot nog toe den _Martinianen_ onbekend -was. - -Eer ik egter iets vijandlijks ondernam, zond ik Afgezanten aan den Raad, -bijna met dezelve vredes-voorwaarden, welke ik onlangs den Keizer van -_Mezendoria_ had aangeboden. Maar toen wij antwoord waren verwagtende, -zagen wij eene wél toegeruste Vloot, en hoedanig eene wij niet verwagt -hadden, met volle zeilen op ons aankomen. Hierom onze Vloot, zoo veel de -haast toeliet, in slagorde geschikt hebbende, gaven wij het teeken van -den Zeeslag te beginnen. Daar wierdt wederzijds lang en met gelijken -moed en dapperheid gevogten. De _Martinianen_ hadden, in plaats van -geschut, werktuigen waar mede zij zeer zwaare steenen wierpen, en waar -door zij onze scheepen niet weinig schade tocbragten. Wijders hadden zij -branders met pik, lijm, zwavel en andere brandstoffe gevult, waar door -ons grootste schip wierdt aangedoken, en tot aan 't water afbrandde. Des -stondt de kans lang twijfelagtig, staande de onze lang in beraad of zij -vegten of vlugten wilden. Dog door 't vreeslijk bliksemen van ons -geschut, lieten de _Martinianen_ eindelijk den moed zakken, zoo, dat zij -uit het gevegt scheidden, en de haven inliepen. Wij kregen egter niet -een vijandlijk schip in onze magt, vermits dezelve, veel gezwinder -zijnde dan de onze, binnen korten tijd uit ons gezigt geraakten. De slag -geëindigt zijnde, ontscheepten wij onze landtroepen, en trokken met de -uiterste snelheid naar de Hoofdstad _Martinia_. Op deezen togt kwamen -onze Afgezanten weder bij ons, welke zeer trots van den Raad ontvangen, -en met dit antwoord te rug waren gezonden: - - _Vertrekt op taande voet; zegt uwen Koning aan:_ - _Ik voer de Watervork: de Zeevoogdijen staan_ - _Bij lotinge aan mij: hem zijn ze niet bevolen._ - _Hij mag, vindt hij het goed, gebiên in uwe holen,_ - _En bijst're storm-spelonk: die kent hem voor haar heer._ - -Want de _Martinianen_, zig de heerschappij der Zee toeschrijvende, -hadden den eisch van eenen Berg-vorst met verontwaardiginge opgenomen. -Zij bragten egter met zeer veel zorg en vlijt een Leger op de been: -want behalven hunne gehuurde troepen, wierdt al wat _Martiniaan_ heette, -en bekwaam was om de wapenen te dragen, opontboden. - -Naauwlijks waren wij eenige stadiën voortgetrokken, wanneer wij een -talrijk Leger, bestaande uit allerlei volkeren, regt op ons zagen -aankomen. Die welgemoedheid der vijanden, zelfs na hun verlies ter Zee, -baarde ons geene geringe bekommering. Dog die troepen waren niet anders -dan hovelingen der lugt, die zoo haast verdwijnen als zij verschijnen, -en die - - _.....Bijna van vrees verzinken_ - _Zoo dra men 't hol geschal der krijgstrompet hoort klinken._ - -Eerlang namen de _Martinianen_, na dat men hen de eerste maal met grof -geschut begroet hadt, de vlugt. Wij, hen op de lendenen hangen -blijvende, maakten eene groote slagtinge daar onder. Hoe veele 'er toen -van de vijanden sneuvelden, blijkt uit het getal der _Paruiken,_ welke -wij na den slag bij een bragten; want naar het getal, dat wij daar van -opgemaakt hebben, maakten wij staat, dat 'er omtrent vijfduizend -_Martinianen_ verslagen waren. Zij hadden derzelver fatzoenen na mijn -vertrek verandert, want ik bevond meer dan twintigerlei verscheide -fatzoenen van Paruiken, vermits zulk eene gantsch vernuftige Natie nooit -uitgeput is in nieuwe verzinzelen uit te denken. - -Na dien gelukkigen slag, of liever nederlaag, sloegen wij het beleg -zonder eenigen tegenstand voor de Hoofdstad _Martinia_. Dog toen alles -om dezelve aan te tasten vervaardigt, en het geschut gesteld was, kwamen -die van den Raad zelve met alle ootmoedigheid in ons Leger, en gaven -hunne Stad te gelijk met den gantschen Staat aan ons over. Waarop -eerlang de vrede volgende, traden wij als in zegepraal binnen die -heerlijke Stad. Toen wij onze intrede deeden, was 'er nog die -opschudding, nog die bedeesdheid, die doorgaans in overwonnen steden -gezien wordt; maar een droevig stilzwijgen en eene neêrslagtige -droefheid hadt alle gemoederen zoodanig verslagen gemaakt, dat zij door -vrees niet wetende wat zij laten, of wat zij zouden met zig nemen; en -t'einde raad zijnde, de een den anderen om raad vraagde, nu eens op den -dorpel staande om te vertrekken, dan eens het gantsche huis -doorloopende, als of zij dat voor de laatste maal zien zouden. Dog door -de overgifte wierdt de Stad voor plundering verschoond, waar door de -droefheid in vreugde verkeerde. Toen ik de Gemeene Landskasse bezag, -stondt ik verbaasd over den grooten schat, en deelde 'er een gedeelte -van uit onder het krijgsvolk, bevelende 't overige in mijne Schatkist te -brengen. Na dat 'er eene bezettinge in _Martinia_ gelegt was, wierden -eenige Raadsheeren tot Gijzelaars op de Vloot gebragt. Onder dezelve was -de Vice-president met zijne Huisvrouw, die mij met de misdaad, waar over -ik verwezen was, betigt had. Ik nam egter geen wraak over dien smaad, -agtende het onbetaamelijk te zijn voor een groot Monarch, wraak te nemen -van het ongelijk, eenen lastdrager aangedaan. - - - - -VIJFTIENDE HOOFDSTUK, - -_Droevige Uitgang deezer Geschiedenis._ - - -Zulke groote zaken verrigt, en onze Vloot met de Schepen der -_Martinianen_ merklijk versterkt zijnde, zeilden wij naar 't Vaderland: -alwaar aangekomen zijnde, zegepraalden wij met de uiterste pragt, -zoodanig, dat nooit de Romeinen daar bij hebben kunnen reiken. En -waarlijk, wij hadden zulke groote dingen uitgevoerd, dat, hoe groot de -vreugdebedrijven en de pragt ook wezen mogten, dezelve egter niet -overtollig konden schijnen. Want wat kon 'er doorlugtiger, wat meer naar -heldendaden gelijkende genoemd worden, dan een volk, dat nog onlangs in -zulke veragtinge was, en bloot stondt voor de aanvallen van elk een, tot -Koning en Gebieder van de geheele Onderaardsche Waereld in zoo korten -tijd, hervormd te hebben? Wat mensch kon mij, onder zoo veele schepselen -van een ander geslagt levende, meer tot glorie strekken, dan aan het -menschdom herstelt te hebben het gebied, dat de Natuur aan het zelve -over alle andere schepselen gegeven heeft. De heerlijkheid deezer -zegepraal, waarin ik door een iegelijk van allerlei staat en ouderdom, -zoo door mij te komen tegenloopen, als door mij hunne genegenheid te -bewijzen, ontvangen wierdt; kan in geen geheel boek, laat staan in dit -klein bestek, worden uitgedrukt. Zedert dien tijd bragt ik eene andere -tijdrekeninge in de Geschiedenissen, zulks 'er thans vijf Monarchyen -kunnen worden opgetelt, te weten: de _Assyrische_, de _Persische_, de -_Grieksche_, de _Romeinsche_ en de _Quamitische_ of Onderaardsche; en -deze laatste schijnt alle voorgaande in grootheid te overtreffen. -Hierom weigerde ik niet den tytel van _Koblu_> dat is de Groote, welke, -zoo door de _Quamiten,_ door de overwonnen Volkeren, mij als om strijd -wierdt opgedragen, aan te nemen. Ik beken dat _de Groote_ een verheven -en trotsche naam is, maar als die oude Helden, Cyrus, Alexander, -Pompejus, en Cæsar, die den lof, van KLIM geenszins kunnen evenaren, zig -met mij zullen willen vergelijken, kan deeze tytel niet anders dan -gering en laag voorkoomen. 't Is waar, Alexander heeft het Oosten te -ondergebragt; dog met welke krijgsbenden? Met oude Soldaaten en die als -in het vuur gehard waren, gelijk zekerlijk de Macedoniërs waren ten -tijde van zijnen vader Philippus. Dog ik heb meer en vrij wat -ontembaarer volkeren dan de Persen waren, in minder tijd, met een -onbeschaafd en barbaarsch Volk, 't geen ik zelf beschaafd hadt, mijn -gebied onderworpen gemaakt. De tytel, welken ik naderhand voerde, was -dees: KLAAS DE GROOTE, AFGEZANT DER ZONNE, KEIZER VAN QUAMA EN -MEZENDORIA, KONING VAN TANACHI, VAN ALECTORIE, VAN ARCTONIE, VAN DE -MEZENDORISCHE EN MARTINIAANSCHE KONINGRIJKEN, GROOT-HERTOG VAN KISPUCIE, -HEER VAN MARTINIA EN CANALISCA, ENZ. ENZ. - - _Nu stondt mijn magtig Rijk gegrondvest, en het scheen_ - _Mijn droeve ballingschap in enkel vreugd verdween_ - _Maar ach! 't Geluk dat staat op losse en zwakke voeten:_ - _Men kan nooit sterveling voor regt gelukkig groeten,_ - _Ten zij wanneer men ziet zijn Uur-glas loopen uit,_ - _En dat de bleeke dood zijn stervende oogen sluit._ - -Want na dat ik tot dat toppunt van geluk en grootheid, 't geen -naauwlijks een mensch met wenschen kan bereiken, gestegen was; kwam mij -al het zelve over, 't geen hun, die van een laage en veragtte geboorte -zijn, te beurt valt. Want vergetende mijnen vorigen staat, begon ik -trotsch te worden; en, in plaats van 's volks gunst en agtinge te -bejagen, stelde ik mij wreed en woest aan, en wierd een verdrukker van -groot en klein: mijne onderdanen, welke ik tot hier toe met beleefdheid -en gedienstigheid aan mij verbonden had, begon ik nu als mijne slaaven -te veragten, zulks niemant mij meer konde te spreken komen, ten zij 'er -eene soort van aanbiddinge ware voorafgegaan; en die dan nog al gehoor -kregen, wierden op eene stuursche wijze, en als met den nek aangezien. -Dit deedt eerlang alle gemoederen van mij vervreemden, en de -genegenheid, tot verkoelinge en afkeer overslaan. Hoedanig hart mijne -onderdanen mij toen ter tijd toedroegen, vernam ik kort daar na uit het -verzoek, of liever uit het bevel, dat ik den _Quamiten_ door een -Koninglijk placcaat had laten aankondigen. De Keizerin, die ik -bezwangert had gelaten, hadt, geduurende mijn afwezen, eenen Prins ter -waereld gebragt. Zeer verlangende om dezen Prins verklaart te zien tot -mijn Opvolger, deed ik de Staaten, zoo der _Quamiten_ als der overwonnen -volkeren, vergaderen; nodigende dezelve om den jongen Vorst plegtiglijk -te huldigen. Niemant durfde dit bevel wederstreeven, zulks de huldiging -met de uiterste pragt voortging. Dog ik kon gemakkelijk bespeuren, dat -hun gelaat met geveinsdheid gevernist, en al de vreugde, welke zij -voorgaven te hebben, niet anders dan gemaakt was. Mijn argwaan wierdt -versterkt door de Schimpschriften, die ter zelver tijd, zonder dat men -de maker daar van wist, wierden verspreit, waarin het ongelijk, 't geen -den Vorst _Temufo_ door deeze verkiezinge werdt aangedaan, op eene -geestige wijze werdt aangetoont. Dit baarde zodanig, eene beweging en -bekommering in mijn gemoed, dat ik niet konde rusten alvorens ik dien -braaven Vorst om hals had geholpen, 't Scheen mij egter niet geraaden -den Zoon eenes Keizers, waar aan ik zoo groote verpligtinge had, in 't -openbaar van kant te helpen; waarom ik heimelijk eenigen bestelde, welke -hem van verraad moesten beschuldigen. En nademaal Vorstelijke -schelmstukken nooit aan helpers of handhavers gebrek hebben, ontbraken -'er geen die onder eede verklaarden, dat de Prins een kwaad voornemen -hebbende, opschuddingen zogt te verwekken, en op mijn leven toelei. -Hier op wierdt hij gevangen genomen en van de Regters, waar van ik de -meeste had omgekogt, veroordeelt zijn hoofd te verliezen. Dat vonnis -wierdt egter heimelijk in den kerker, om geene opschudding te verwekken, -ten uitvoer gebragt. - -Wat aangaat de jongste Prins, nademaal dezelve nog in zijne kindsche -jaaren was, stelde ik den tijd, die bepaalt was om hem om te brengen, -uit. Dus was hij die zig niet kon verlaten op het regt, eenigen tijd in -veiligheid om zijne jonge jaaren. Dog toen ik nu mijne handen met dien -moord bezoedelt had, begon ik zoo streng en toomeloos te regeeren, en -ging mijne wreedheid eindelijk zoo verre, dat ik 'er verscheide, zoo -_Quamiten_ als andere welker trouw mij verdagt was, om hals deed -brengen. Daar ging geen dag voorbij dat 'er geen bloed gestort wierdt, -'t geen den opstand, welken de Grooten lang in den zin hadden gehad, -verhaastte, zoo als straks zal gezegt worden. - -Ik beken dat die rampen, welke ik naderhand heb moeten ondergaan, mij -niet onverdiend zijn overgekomen. Zeker het zou eerlijker en voor een -Christen-Vorst betamelijker zijn geweest, die onbeschaafde en -barbaarsche Natie tot de kennisse des waaren Gods te hebben gebragt, -dan, den eenen oorlog uit den anderen smedende, mijne handen te -bezoedelen met het bloed van die onnoozele volkeren. En het zoude mij -gemakkelijk gevallen hebben de geheele Natie te bekeeren: want alles wat -ik voorstelde, wierdt greetig aangenomen, en mijne lessen waren als zoo -veele Godspraken. Dog God en mij zelven vergeten hebbende, dagt ik -nergens anders op, dan op eene ijdele en nietige glorie, en op de -vermeerdering mijner grootheid. - - _Niets zweefde mij voor 't oog, dan wapens, moord en bloed;_ - _'t geen den fellen krijg of oorlogsvlammen voedt._ - -Daarenboven, mij van de allerergste raadgevingen bedienende, schepte ik -meer genoegen in alle reden van aanstoot te vermeerderen, dan die uit -den weg te ruimen, even als of de misdag, die door onregtvaardigbeid -begaan was, door strengheid konde worden verbetert. Op de vermaningen -mijner vrienden was ik gewoon tot antwoord te geven: - - _Mijn nieuw gegrondvest Rijk, en d'akeligheid der zaken_ - _Mij, tegen wil en dank, een' strengen Keizer maken._ - -Bij 't eene ongeluk kwamen nog oneindig veele andere, en ik geraakte in -zodanig een verval van zaken, dat de Stervelingen uit mijn voorbeeld -kunnen leeren, hoe groot de verandering in de waereldsche zaken; en van -hoe korten duur eene wreede en geweldige regeering is. - -Met de strengheid mijns gebieds vermeerderde ook de koelheid mijner -onderdanen, zoo wel die der _Quamiten_ als die der overwonnen volkeren; -en toen zij bespeurden dat de ondeugden, waaraan ik was overgegeven, -niet overeenkwamen met eenen Goddelijken oorsprong, oneigen aan een -hemelsch mens, en niet passende waren aan eenen Afgezant der Zonne; -begonnen zij alles, en wel voornamenlijk de oorzaak mijner aankomste -aldaar, en den staat waarin ik mij bevond, toen ik eerst op die kusten -gekomen was, naauwkeuriger te onderzoeken. Zij zagen dat die verbazende -dingen, welke ik had uitgevoert, veel meer aan de domheid der -_Quamiten_, dan aan mijne bekwaamheid moesten worden toegeschreven: -vooral wanneer zij bespeurden, dat ik, de dikste wolken van onwetendheid -nu overgedreven zijnde, in veele en verscheide zaken had misgetast. De -_Kispucianen_, een volk dat doorzigtig en van een schrander oordeel was, -waren de snedigste bedillers mijner verrigtingen. Deeze hadden opgemerkt -dat onder de placcaaten, die ik had laten afkondigen, 'er verscheide zoo -kwaalijk voegende en onbeschaaft waren, dat zij klaarlijk te kennen -gaven eene diepe onkunde in Staatstaken: ook was die aanmerking niet -ongegrond; want vermits de bestierders van mijne zeden en leven, nooit -hadden kunnen droomen, dat ik eene Kroon dragen en den Scepter zoude -zwaaijen, had ik een onderwijs gekregen, meer passende aan eenen -Proponent of toekomenden Diaken, dan aan eenen Vorst die stondt te -heerschen; en mijne Letter-oeffeningen, die niet verder dan tot een -samenstel van Godgeleerdheid, en alleenlijk tot eene zekere bepaalde -hoogte in de Overnatuurkunde konden reiken, pasten zeer weinig bij -mijnen tegenwoordigen Haat, waarin het op het wel regeeren van twee -Keizer- en bijna twintig Koningrijken aankwam. - -Wijders hadden de _Martinianen_ opgemerkt, dat de oorlogsschepen welke -ik gebouwt had, zoo ruw en lomp waren, dat zij in eenen slag tegen -welgeschikte vlooten, van geen gebruik altoos waren; en men dierhalven -die overwinningen ter Zee alleen aan de uitvinding van 't geschut hadt -toe te schrijven. Deeze en andere scherpe aanmerkingen waereldkundig -makende, bragten zij zig ook te binnen de maniere op welke ik aan die -kusten gekomen was; namentlijk dat ik op een luik van pen vergaan schip, -met gescheurde kleederen, bijna dood van honger en dorst, van de gene -die aan 't strand woonden, gevonden was, welke toestand gantsch niet -overeenkwam met eenen, Afgezant der Zonne. Voeg hier bij, dat diezelve -_Martinianen,_ zeer bedreven zijnde in de Sterrekunde, en eenige -beginselen van die wetenschap onder de _Quamiten_ verspreid hebbende, -daarin aangetoont hadden, dat de Zon een onbezield ligchaam was, van den -Almachtigen Schepper in 's Hemels middelpunt geplaatst, om licht op de -Waereld te geven, en door haare warmte de Schepselen te koesteren; en -dat vermits haar aart in vuur bestondt, zij geen verblijfplaats konde -zijn voor eenige aardsche Wezens. - -Door deeze en andere nadeelige gerugten reed ik, dagelijks over de tong. -Dog 't bleef slegts bij gemompel, vermits niemant, uit vreeze, mijner -magt, uit de borst spreeken, of zijne gedagten in 't openbaar durfde -uiten. Hier door wist ik in langen tijd niet, dat de kwaadwilligheid -mijner onderdanen zoo hoog gestegen was, dat zij mijne geboorte -betwistten, tot dat eindelijk zeker Boekje, in de _Canalistische taal_ -opgestelt, onder den tytel van DE GELUKKIGE SCHIPBREUK, mij de schillen -van de oogen afligtte. Ik heb bereids boven gemeld dat de _Canalisken_ -zeer afgeregt waren in iemant schimpredenen naar 't hoofd te werpen, -aangezien hunne felste oorlogen enkel en alleen met scheldwoorden -gevoert werden. Dit Boekje behelsde alle die beschuldigingen, waar van -ik boven eene schets hebbe gegeven, en was opgestelt met scherpe en -stekende bewoordingen naar den aart der _Canalisken,_ welke in dat soort -van schrijven groote meesters zijn. - -Dog zoo weinig konde ik toen mij zelven bedwingen, en zoo groot was mijn -vertrouwen op mijne magt, dat ik door geene vermaningen bewogen, of tot -bedaarder gedrag konde worden gebragt; want de allerheilzaamste -raadgevingen dienden veel eer om mijne gestrengheid aan te wakkeren, dan -om die te sluiten; waarom ik eenige, welke meest bij mij verdagt waren, -bij den kop hebbende laten vatten, dezelve door uitgedagte folteringen -dagt te noodzaken, den maker van dat Boekje te melden. Dog zij stonden -alle die tormenten met eene verwonderlijke standvastigheid uit, zulks -'er door die wreedheid niets anders wierdt uitgeregt, dan dat mijn haat -tot razernij oversloeg. Zoo veel sterker was 't noodlot dan de -raadgevingen, en ik liep gewillig in mijn verderf. - -In deezen toestand van zaken besloot ik de handen te leggen aan den nog -overig zijnde Vorst _Hikoba_. Dit voornemen openbaarde ik den -Groot-Cancelier _Kalac_, op welken ik mij 't meest vertrouwde. Hij, mij -alle hulp en gehoorzaamheid belooft hebbende, ging van stonden aan uit, -om mijn besluit te volvoeren. Dog heimelijk dat voornemen verfoeijende, -ontdekte hij den Prins de lagen; en zij begaven zig beide op het zeer -sterk kasteel der Stad, alwaar zij de bezetting bijeen geroepen -hebbende, den tegenwoordigen toestand van zaken ronduit aan dezelve -vertoonden, en, vermits de traanen en zugten van den gevaarloopenden -Vorst niet weinig gewigts aan zijne redenvoeringe toebragten, namen zij -alle de wapenen op, beloovende voor 't behoud hunnes Vorsts hun leven te -zullen wagen. De doorslepen Cancelier, gebruik willende maken van die -gistende gemoederen, deedt hen alle in 's Vorsten eed overgaan, en liet -terstond boden afgaan naar andere, welke hij wist op mij gebeten te -zijn; hen aanzettende om de wapenen op te nemen tegen den Dwingelant, -die den ouden Koninglijken Stam bij den wortel trachtte af te snijden. -Vervolgens, - - _Al wie op den Tyran te lijdig was gebeten;_ - _Of voor zijn dwingelandij van bijstere vrees bezeten;_ - _Loopt straks in 't harnas,_ - -en voegt zig bij de bezettelingen. - -Terwijl ik des Canceliers wederkomst verwagtte, - - _Komt daar in aller haast een Bode van de reis,_ - _De Stad in, en vervult zelfs 't Keizerlijk Paleis_ - _Met schrik en vrees. Men vraagt hem: Wat 's uw melden?_ - _"Leef lang, ô groote Vorst! men ziet veel duizend helden_ - _'t Nabuurig veld beslaan: zij eischen 's Keizers hoofd_ - _Tot straf." Zoo sprak hij...._ - -Toen was het dat _Tomopoloko_ mij de raad gaf van mij bij tijds naar -_Tanachi_ te begeven: _Kom aan_, zeide hij, _laat ons een Leger in mijn -Vaderland op de been brengen, en deeze razernij, waar door nu alles in -den brand staat, zal welhaast ophouden_. Dit hoorende, wierdt mijn -onstandvastig gemoed verscheidenlijk geslingert, en beurtelings door -vreeze en hoope, nu herwaards dan derwaards, gedreven. Eindelijk -luisterde ik naar zijnen raad, en verliet _Quama_ zonder veel moeite -terwijl de oorzaak der voortkruipende opschuddinge nog aan de meesten -onbekend was. Gekomen zijnde op de grenzen van _Tanachi_, ontbood ik -allen die de wapenen dragen konden. Hier door een Leger van -veertigduizend koppen, meest _Tanachiten_, op de been gebragt hebbende, -keerde ik te rug, hoopende met den toevloed der _Quamiten_ die getrouw -gebleven waren, mijne troepen zeer te zullen versterken. Dog ik maakte -verkeerde rekening: want in plaats van hulptroepen te krijgen, gelijk -ik mij dwaaslijk inbeeldde, ontmoette ik eenen Afgezant met eenen brief -uit 's Prinsen naam. Hierin verklaarde hij mij, als een bedrieger en -Usurpateur, den oorlog, doende mij teffens weten, dat mijne Gemaalin met -mijnen Zoon, dien ik bij haar had, in hegtenis waren gebragt. Naauwlijks -was de Gezant vertrokken, of wij zagen 't Leger der _Quamiten_ met den -wederhorigen Prins aan deszelfs hoofd. En vermits dat heir rijkelijk -voorzien, was van geschut, durfde ik den slag niet wagen, eer ik nog -meerder troepen had gekregen, waarom ik daar stil hield, en mijne -legerplaats met wallen en verschanssingen versterkte. Dog toen ik vernam -dat mijn volk heimelijk tot den vijand overging, en dat het vijandelijk -Leger nog meer troupen tot versterkinge afwagtte; besloot ik, op het -aanraden mijner Legerhoofden, zonder dat _Tomopoloko_ zig daar tegen -stelde, den slag te wagen. 't Gevegt viel voor op die zelve vlakte, daar -de _Tanachiten_ eenige jaaren te voren in dien beslissenden slag de -nederlaag hadden gekregen. 't Vijandelijk geschut wierp terstond onze -dagorde overhoop, en het smertte mij niet weinig door mijne eige -uitvinding aangetast, en door de wapenen die ik zelf gesmeed had, -overwonnen te worden. Mijn volk stondt egter eenen geruimen tijd het -geweld der wederhoorigen uit, tot dat _Tomopoloko_, dapperlijk vegtende, -van eenen kogel getroffen, dood nederviel. Toen namen wij den vlugt, en -verstaken ons in de holen der bergen en bosschen. Ik zelf op eene rotze -geklommen, daalde van daar nederwaards in de onderleggende valleije. Mij -aldaar eenigen tijd stil houdende, beschreidde en bezugtte ik al te laat -mijn ongeval, of liever mijne dwaasheid; en ik was in zoodanig eene -verwarde gemoedsgestalte, dat ik mijne kroon of hoofddekzel, pronkende -met zonnestraalen, en die mij hadt kunnen verraden, verzuimde af te -nemen. Na dat ik nu bijna een half uur lang al bevende en bevreest in -die valleije gebleven was, hoorde ik eenige stemmen van de gene die de -rotze beklommen, en, met gemurmer, straffe over den gevlugtten wenschten -te oeffenen, waarom ik hier van daan zoekende te vlugten, naar eenen -schuilhoek omzag. - - _Daar was een somber bos, met schaduwagtige eiken_ - _En doornen digt bezet: geen licht kon daar bereiken_ - _Den onbebouwden grond: de uitgang werdt omringt_ - _Van struik en haag._ - -Terwijl ik daar naar toe liep, - - _Bragt mij een enge weg op: zeer verholen paden_ - _En deedt mij dwalen_ - -tot aan eene spelonke, voor welker ingang ik een weinig staan bleef, -kunnende bijna door 't loopen mijnen adem niet haalen; dog straks daar -na kroop ik, even als eene Slang, die met haar ligchaam opening in den -grond maakt, daar binnen; en toen ik bespeurde dat de spelonk zeer diep -en afloopende, dog egter niet steil was, nam ik vóór tot aan derzelver -einde toe te gaan. Dog naauwlijks was, ik honderd schreeden wijd -gevordert, of ik kwam aan eenen afgrond waarin ik, als van den bliksem -geslagen, nedertuimelde, en door eene dikke duisternisse en -altoosduurenden nagt heengerukt wierd, tot dat eindelijk - - _Een soort van schemerlicht deez' ongebaande baan_ - _Gantsch flaauw verlichten kwam, als een betrokken Maan._ - -Naar maate dat dit licht vermeerderde, verminderde ook de geweldige -aandrang des vals, invoegen ik gantsch zagtkens, en als uit het water -opkomende, onbezeert nederkwam tusschen eenige rotzen, welke ik met de -uiterste verbaasdheid zag dezelve te zijn, van waar ik eenige jaaren -geleden in de Onderaardsche gewesten was nedergestort. Aangaande nu dien -allengskens vertragenden aandrang; ik bemerkte, mijne gedagten daar over -eene wijle tijds hebbende laten gaan, dat dezelve veroorzaakt wierdt -door den dampkring onzes Aardkloots, die door zijne zwaarte wat meer -perssende is, dan die der Onderaardsche waereld: want in geval dat de -onze zwaarder ware, zoude ik, ook in het opklimmen dat gene ontmoet -hebben, wat mij in 't nederdalen bejegende, en ligtelijk door de lugt -naar boven, tot aan 't gewest der Maan zijn gevoert geweest. Dog deeze -stelling zal ik overlaten aan een rijper onderzoek der Natuurkundigen. - - - - -ZESTIENDE HOOFDSTUK. - -_Wederkomst in 't Vaderland, en einde der Vijfde Monarchy._ - - -Langen tijd lag ik buiten verstand tusschen de rotzen, aangezien zoo wel -de val zelf, als die wonderlijke herschepping, waar door ik mij binnen -zoo korten tijd uit eenen stichter der Vijfde Monarchy in eenen armen en -bedelenden _Baccalaureus_ zag hervormt, eene groote bedwelmdheid in -mijne harssenen veroorzaakte. En, om de waarheid te zeggen, dat geval -was zoo verbazend en zoo poeëtisch, dat het de allerbestgeschikte -harssenen ligtelijk konde beroeren. Ik begon dan mij zelven te -ondervragen, of het wel waaragtig was 't geen ik zag; dan of mijn gezigt -bedroogen wierdt door droomen. Na dat de eerste ontsteltenis een weinig -over, en ik wat tot mij zelven was gekomen, volgde, op de verbaasdheid, -smart en verontwaardiging: - - _Ik hief mijn handen t'zaamgsvoegt op naar de Wolken_ - _En sprak: Almagtig God, Gij Schepper aller Volken!_ - _Wanneer heb ik zoo zwaar tog tegen u misdaan,_ - _Dat gij besluiten moest, mij te doen ondergaan_ - _Zoo' wreede straffen? Ach! van waar ben ik gekomen,_ - _En waar ga ik naar toe?_ - -En in de daad, laat de Jaarboeken en de Geschiedenissen, zoo oude als -hedendaagsche, opgeslagen worden, men zal 'er naauwlijks een voorbeeld -van zulk een geval in vinden, ten zij mogelijk in _Nabuchadonozor_, die, -van den grootsten Monarch der aarde, in een wild dier zig in de -bosschen ophoudende, is hervormt geweest. Even alzoo heb ik voor een -schouwspel des geluks verstrekt. Binnen weinige uuren wierden mij -ontnomen twee groote Keizerrijken met bijna twintig Koningrijken, waar -van mij niets anders dan alleen de schaduw en verbeelding waren -overgebleven. Onlangs was ik een Monarch, nu konde ik naauwlijks op een -Schoolmeesters-amptje in mijn Vaderland hoopen: ik wierd Afgezant der -Zonne genaamt; dog thans dugtte ik uit armoede de Dienstknegt van deezen -of genen Bisschop of Proost te zullen worden; onlangs wierd ik omringt -van de glorie, de hoop, 't welvaren en de overwinningen; dog thans van -de zorg, de ellende, 't hartzeer, de traanen en 't huilen. Eindelijk ik -was 'er, even als het kruid dat binnen eenen dag sterft, voor eene korte -wijle geweest: schielijk was ik opgekomen, haastig was ik te -ondergegaan. Met een woord, de smert, de verontwaardiging, de kommer, de -toorn, en de wanhoop veroorzaakten mij zoo veele gemoedsbewegingen, dat -ik - - _Nu eens besloot een zwaart mij zelv' in 't hart te drukken;_ - -dan wederom geen zwarigheid maakte om mij in de spelonke, waaruit, ik -gevallen was, wederom van, boven neder te storten, om te onderstaan, of -een tweede togt naar de Onderaardsche gewesten, beter voor mij zoude -uitvallen. - - _Driewerf maakte ik 't besluit om beide t' ondernemen_ - _Dog driewerf stapte ik af van beide...._ - -Allermeest wierd ik van dat opzet afgebragt door de zorg voor mijne -ziel, en door get beginzel des Christelijken Godsdiensts, welk iemant, -die niet ter dood verwezen is, verbiedt zijn leven af te leggen eer de -tijd daar is. - -Ik trachtte dan, langs 't hobbelige en enge pad naar _Sandwijk_ -loopenden van den bergaf te komen; dog vermits ik gantsch opgetogen was -in diepe overdenkingen, struikelde ik telkens onderweg; want mijne -gedagten speelden geduuriglijk op die Vijfde Monarchy. Deeze waarde mij -met ijdele, en egter gestadig nieuwe, inbeeldingen, zoo onophoudelijk in -zinnen, dat ze mij geheel en al buiten mij zelven bragt. En om de -waarheid te zeggen, 't verlies in mijn gezag en vermogen was zoo groot, -dat ik oordeelde het zelve in mijn Vaderland door geene winsten te -kunnen vergoed worden. Ik stelde mij al eens voor, dat men mij gaf de -Landvoogdij over de Provincie van Bergen, ja, dat meer is, over gantsch -Noorwegen: maar welke eene vergoeding was dat? en welk een troost voor -eenen die nog zoo onlangs Stigter en Monarch van zoo veele Rijken was -geweest? Ik besloot egter, om, zoo mij eene Landvoogdij in 't Vaderland -mogte worden opgedragen, dezelve niet geheel en al van de hand te -wijzen. Na dat ik nu den weg half afgelegt had, kreeg ik eenige jongens -in 't gezigt, welke ik, met wenken naar mij toelokkende, verzogt mij -behulpzaam te willen zijn, met deeze woorden: _Jeru Pikel Zalim_, 't -geen in _de Quamitische_ taal zeggen _wijst mij het voetpad_. Dog de -jongens op het gezigt eenes mans, die met zulke vreemde kleederen -gekleed was, en eenen hoed op had, met Zonne-straalen blinkende, -bevreest zijnde geworden, liepen met 'er haast van de rotzen af, zoo, -dat zij mij, die langzaam voortging, en wien langs de afgebroken rotzen -de afgematte beenen nasleepten, vooruitliepen, en een geheel uur, eer te -_Sandwijk_ kwamen, alwaar zij het geheele Dorp met schrik vervulden, -zweerende dat zij, tusschen de rotzen, den dwalenden Jerusalemschen -Schoenmaker hadden gezien, schitterende van de straalen der Zonne, en -door gestadig zugten zijn hartzeer te kennen gevende. Toen de -Dorpelingen vraagden, waar uit zij wisten, dat het de Jerusalemsche -Schoenmaker was, antwoordden zij, dat ik zelf mijnen naam en vaderland -genoemt had. Ik giste dat die dwaling ontstaan was uit het kwalijk -verstaan der woorden _Jeru Pikei Zalim._ Hier door geraakte het geheele -Dorp op de been, wijl niemant meer aan de zaak twijfelde; voornamenlijk -nadien onlangs dat spreukje van dien wandelenden Schoenmaker weder op de -been was gekomen, en hij gezegt wierdt nog onlangs te Hamburg gezien -geweest te zijn. - -Toen ik met het vallen van den avond te _Sandwijk_ kwam, zag ik alle de -inwoonders van die geheele Landstreek bijeen vergadert; van alle kanten -te zaamgeloopen zijnde, uit de aangeboren drift om wat nieuws te zien. -Deeze den nieuwen gast zullende inhaalen, hadden lang staan wagten aan -den voet des bergs; dog zoo dra zij mij hoorden spreken liepen zij alle -als door eenen schielijken schrik getroffen, weg, behalven alleen een -oud man, die, stouter zijnde dan de andere, staan bleef. Terstond; sprak -ik hem aan, vragende of hij aan eenen verdwaalden wel herberging wilde -geven. Hier op vraagde hij mij: - - _Wie zijt gij? Van het volk? Van waar? Ei 'k bid u zeg_ - _Waar henen legt de reis?..._ - -Toen - - ..... _Zugtte ik op dit vragen,_ - _Uit 't binnenste van mijn hart, en zei:_ - _Van 't eerste tot het laatste, mijn deerlijk ongelijk_ - _En ramp; en hadt gij tijd te hoore de kronyk_ - _Van mijne zwaarigheên, ô Man! om dit te weten,_ - _Ik zag de Zon gedaalt en eer den dag gesleten,_ - -Eer ik aan 't einde was; dog wanneer gij mij huisvesting zult geven, zal -ik u eene reeks van ongevallen verhaalen, die allen geloof schijnen te -boven te gaan, en waar van in geene Geschiedenissen een voorbeeld te -vinden is De Grijsaard, nieuwsgierig, nam mij bij de hand, en bragt mij -in zijn huis, niet wel te vreden over de ontijdige vrees zijner -Landlieden, die op ieder ongewoon gezigt, als op het verschijnen eener -Staartsterre, beefden van schrik. Zoo haast ik binnen 's huis was -gekomen, eischte ik een dronkje waters om mijnen dorst te lesschen. -Terstond bragt hij mij eenen beker met bier, terwijl nog zijne Huisvrouw -nog zijne Dienstmaagden van vrees durfden binnen komen. Zoo dra ik den -beker geleegt en mijnen dorst wat gelescht had, begon ik aldus te -spreeken: "Gij ziet hier eenen man die jammerlijk door het nood-lot -gesolt is, en, die zoodanig de speelpop der Fortuin is geweest, dat -nooit iemant iet diergelijks gesmaakt heeft. Het is wel eene waarheid -dat dikwils het gelaat der grootste zaken in een punt, des tijds wordt -omgekeert; dog wat mij bejegent is, gaat alle geloof te boven." - - _Mijn ongeval, helaas! is weinig bekend:_ - _Ook is 't wat ongemeens: de reis van mijn ellend'_ - _Is geenszins van dat soort, waar meê 't Fortuin verbolgen,_ - _Vermaak schept onverdiend den sterv'ling te vervolgen._ - -Hier op gaf mijn Huiswaard ten antwoord, dat zulks het noodlot was der -genen die lang zwerven. En aan hoe veete wisselvalligheden en toevallen -staat eene reize van zestienhonderd jaaren niet bloot! Ik begreep niet -waar hij heen wilde, waarom ik hem vraagde wat hij door die -zestienhonderd jaaren verstondt. _Mag men_, zeide hij, _aan de -Geschiedenissen geloof slaan, is het thans zestienhonderd jaaren -geleden, dat Jeruzalem verwoest is: en ik twijfel niet, zeer eerwaarde -man, of gij waart te dier tijd al bereids op uwe dagen: want, bij aldien -'t geen van u gezegt wordt, waaragtig is moet gij omtrent geboren zijn -onder de regeringe van den Keizer Tiberius._ Door deeze woorden wierd ik -als verdomt, meenende dat het den ouden bloed in den bol schortte, -zeggende daar op, dat het een _Oedipus_ moest wezen, die dien knoop -konde losmaken. Nog bragt hij een schilderij te voorschijn, waarop het -afbeeldsel des Tempels van Jeruzalem uitgedrukt stondt, vragende mij al -met eene, of het afbeeldsel veel verscheelde van het oorsprongelijke? -Hier op kon ik, hoe bedroeft ik ook was, mij niet langer van lachen -onthouden, vraagende teffens naar de oorzaak van zulke verwarde -redenen. Zijn antwoord was: "Of ik het wel of mis hebbe, weet ik niet, -'t volk dezer plaats zegt, dat gij de, zoo zeer in de Geschiedenissen -berugte, jeruzalemsche Schoenmaker zijt, die zedert de tijd van Christus -door de geheele waereld dwaalt; dog hoe ik u nader bezie, hoe ik meer in -mijne gedagten brenge, zekeren, ouden vriend, die, nu twaalf jaren -geleden, op den top deezes bergs is om hals geraakt." Op deeze woorden -vielen de schillen van mijne oogen af, en ik kende mijnen ouden vriend, -_Abelinus_ in wiens huis ik te _Bergen_ zo gemeenzaarm had omgegaan. -Terstond viel ik hem om den hals, en, hem drukkende in beide mijne -armen, "heb ik u vóór, mijn waarde _Abelinus_! zeide ik: ik durf -nauwelijks mijne oogen of handen berouwen. Hier ziet gij uwen _Klim_ van -den dood verrezen: ik ben dezelve man, die voor twaalf jaaren in dat hol -nedertuimelde." Hij, verzet zijnde door dit onverwagt verschijnsel, - - _Stondt even eens als die van 't hemelsch vuur getroffen_ - _Verbijsterd en bedwelmd, schijnt daadlijk neer te ploffen_ - _Al suizebollende; en die, schoon dat hij leeft,_ - _Nogtans in twijfel trekt of hij wel leven heeft._ - -Ik zie, zeide hij, het wezen van mijnen _Klim_, en ik hoor zijne -welbekende stem: want - - _Dus was zijn handgreep, dus de opslag zijner oogen,_ - _Niet anders zijn gelaat; of schijn heeft mij bedrogen._ - -Dog schoon ik nooit iemant zag die meer naar _Klim_ geleek, kan nog moet -ik egter mijne oogen niet gelooven; want thans staan de dooden niet op. -Ik moet derhalven kragtiger getuigen en bewijsredenen hebben om aan uwe -woorden geloof te kunnen geven. - -Om dan zijne ongeloovigbeid weg te nemen, herhaalde ik hem in 't lange -en breede al 't geen ooit of ooit tusschen ons beiden was voorgevallen. -Die gehoort hebbende, verdwenen eindelijk alle de nevelen die zijn -verstand verduisterden, en hij viel mij al schreiende om den hals, -luidkeels uitroepende: "Nu zie ik den man zelv', wiens schim ik meende -te zien; dog verhaal mij, bid ik u, waar gij u zoo lang hebt opgehouden, -en waar gij dien wonderbaarlijken en barbaarschen opschik hebt vandaan -gehaalt." Toen ging ik hem alles, 't geen mij op mijnen val gevolgd was, -verhaalen, en hij luisterde zeer aandagtig naar mijne redenen, tot dat -ik begon op te haalen van de Planeet _Nazar_, en van de boomen die -spreken konden en met reden begaaft waren; wanneer hij het niet langer -dulden kunnende, uitriep: "wat voor zotternijen de droomen ook kunnen -verzinnen, de gekheid te zamenknoopen, of de dronkenschap raaskallen, -dat alles ziet men in u bij malkanderen: ik zou eer met ons slegt volkje -kunnen gelooven dat gij in de handen der bijtebauwen zijt gevallen -geweest, want zulke janhagelsche vertellingtjes zijn nog -waarschijnlijker dan uwe Onderaardsche Reis." Ik verzogt hem, -allervriendlijkst, dat hij mij tog met lijdzaamheid wilde hooren, totdat -ik mijne redenen, die ik begonnen had zoude hebben geëindigt; en hij mij -belooft hebbende te zullen zwijgen, ging ik voort met het verhaal der -dingen die mij in het onderaardsche bejegent waren, der verscheiden -wisselvalligheden die ik had ondergaan, en eindelijk dat ik de Stigter -was geweest van de allergrootste Monarchy die ooit op aarde geweest was. -Dit alles diende nergens anders toe dan om zijn gevoelen, dat hij -opgevat had van mijne verkeering met de Satyrs, en Bosch-goden, te -versterken, en hij geloofde, dat ik, beguichelingen bij den neus -omgeleid, geloofd had dat de Katten Gansen-eijeren leggen. En om te -zekeren te weten hoe verre mijne betoovering of vergiftiging gaan zoude, -of tot wat hoogte mijne gekheid gestegen was; begon hij mij van den -staat der gelukzaligen en der verdoemden; van de Elyzeesche velden en -van meer diergelijke zaken te ondervragen. Ik, ziende waar die praatjes -op uitkwamen, gaf hem ten antwoord: "ik neem u uwe ongeloovigheid niet -kwalijk af, aangezien mijn verhaal aan elkeen verdigt, en als geschoeit -op den leest der Poëeten kan voorkomen: want het gene mij bejegent is, -is zoo wonderbaarlijk, dat het het menschelijk geloof te boven gaat. Dog -ik verklaar u heiliglijk; dat ik 'er niets toe doe, of bijhange; maar -dat ik u alles zuiver en eenvoudig, zoo als 't gebeurt is, verhaalt -hebbe." Dog hij, in zijne ongeloovigheid voortgaande, verzogt mij, dat -ik eenige dagen zoude uitrusten, hopende dat midlerwijl die dampen uit -mijne harssenen zouden uitwasemen. - -Na dat ik geheele agt dagen ten zijnen huize verbleven had, viel mijn -Huiswaard, meenende dat ik nu tijds genoeg gehad had om van mijne -gekheid weder te komen, wederom op de Onderaardsche Reize. Toen hoopte -hij, dat de Vijfde Monarchy met de twintig onderhoorige Koningrijken en -Vorstendommen zoo geheel en al in rook zouden zijn verdwenen, dat 'er -niet het allerminste afbeeldzel van eenige Stad of Dorpje meer zoude -zijn overgebleven. Dog toen hij vernam, dat ik al 't zelfde van 't -begin, tot het einde, en in die zelve orde, herhaalde, en dat ik hem bij -'t slot mijns verhaals, zijn hardnekkig ongeloof verweet, en hem -daarenboven nog eenige stukken te voorschijn bragt, welke hij mij moest -toestaan; te weten: dat ik over twaalf jaren in dien afgrond was -neêrgetuimelt, en dat ik in een vreemd en onbekend gewaad weder in mijn -Vaderland was gekomen; begon hij te twijfelen, niet wetende wat hij daar -op zoude antwoorden. Terwijl hij in die opgetogenheid was en reeds begon -te aarselen, drong ik aam, hem vertoonende, dat zijne stelling van -wanschepsels en bijtebauwen, die de spelonken der bergen bewoonden, vrij -wat ongerijmder was dan deeze Onderaardsche Reis, aangezien die enkele -droomen waren, en onder de spreukjes der oude besjes te rekenen; dog dat -verscheiden Wijsgeeren van naam, vastgestelt hadden, dat de waereld hol, -en 'er nog een andere Aardbol in den onzen besloten was; en dat ik de -waarheid, deezes gevoelens met 'er daad ondervonden hebbende, aan mijne -eigene oogen geloof moest geven. - -Door deeze bewijzen eindelijk overwonnen zijnde, zeide hij: "uwe -standvastigheid in 't bevestigen der zaken, uit welke te verdigten gij -geen nut altoos kunt trekken, heeft eindelijk mijn ongeloof -vermeestert." Aldus dan van de waarheid overtuigt, deedt hij mij dat -alles wat breeder uitleggen. Wonderlijk behaagde hem 't geen ik van de -Planeet _Nazar_ verhaalde, en vooral van 't Vorstendom _Potu_, welks -wetten en inzettingen hij zeide 't rigtsnoer te wezen, waar naar alle -Staaten dienden geschikt te worden. Zeer wel hadt hij opgemerkt dat de -beschrijving van een wel-geregelt Prinsdom niet kon voortkomen uit de -harssenen van eenen Quidam; want dat die lessen meer godlijk dan -menschlijk schenen waarom hij, ten einde 't geen hij van mij gehoort -hadt, hem niet weder uit de gedagten ginge, alles, zoo als ik 't hem -voorzei, in geschrifte bragt. - -Na dat ik bespeurt had, dat hij nu geheel en al van de waarheid -overtuigt was, vraagde ik hem, bekommert met mij zelven, wat mij in dien -toestand van zaken voorts te doen stondt, of welk noodlot hij mij in -mijn Vaderland, na zoo veele zaken in de Onderaardsche waereld te hebben -uitgevoert, toelei? Daar op zeide hij: "ik rade u dat gij aan niemant, -wie hij ook zij, uwe gevallen openbaart; want - - _"Gij werd een spreukje op de straat,_ - _En kwam bij elk een op de praat"._ - -"Kent gij de driftigheid onzer Geestelijken niet? Deeze, gewoon alle de -gene te verdoemen die stellen dat de Aardkloot om de Zon draait; en dat -in tegendeel de Zon stil staat, zullen u, die voorgeeft dat 'er eene -Onderaardsche Zon, en Onderaardsche Planeten zijn, voor eenen -Godverzaker, en die in eene Christen-stad niet behoorde geduld te -worden, uitmaken. Hoe veel waters zal onze Meester _Rupertus_ alleen -niet vuil maken, en hoe veele bliksemen, zal hij tegen u niet -uitschieten? Hij die nog verleden jaar eenen Burger openlijk tot -schuldbekentenis heeft doen verwijzen, om geene andere redenen, dan om -dat hij gezegt zegt hadt dat 'er Tegenvoeters waren; hij zal zeggen dat -die nieuwe leer waardig is met den brandpaal gestraft te worden. Ik -vermaane en raade u derhalven, dat gij deeze zaken voor eeuwig in uw -hart begraaft, en dat gij u hier bij mij, eenigen tijd geduurende, stil -houdt". Van stonden aan deedt hij mij mijne Onderaardsche kleederen -uitschudden, en met anderen, verwisselen: weerende wijders alle de gene, -die kwamen toeloopen om den Jeruzalemschen Schoenmaker te zien, -zorgvuldiglijk van zijn huis af, met te zeggen, dat die Schoenmaker zig -schielijk hadt te zoek gemaakt. Des niet tegenstaande verspreidde zig -dat gerugt eerlang door het geheele gewest, en alle de Predikstoelen en -Kansels daverden van voorzeggingen en voorspellingen van ongelukken, die -op deeze verschijningen stonden te volgen. Want men zeide, dat de -Jeruzalemsche Schoenmaker, de verkondiger van 's Hemels gramschap, te -_Sandwijk_ was aangekomen, om 't volk tot boetvaardigheid te vermanen. -En, vermits het gerugt gewoon is al voortkruipende aan te groeijen, -wierdt bij dat vertellingtje niet weinig bijgehangen. Dus verhaalden -eenige dat de Schoenmaker voorzegt hadt dat de waereld op St. Jansdag -zoude vergaan, en dat op dien tijd, ten zij de menschen zig bekeerden, -alles in den brand zoude staan, en wat diergelijke meer is. In eene -zekere Parochie maakten die voorzeggingen zodanig eene opschuddinge, dat -de Boeren het land niet meer wilden bebouwen, aangezien zij, om 't -vergaan der waereld, geenen oogst meer te wagten hadden. Waarom de -Pastoor van die Parochie, Meester _Klaas_, vreezende dat hij van zijne -tienden en andere inkomsten zoude ontzet zijn, aan de Dorpelingen zeide, -dat de dag des laatsten oordeels tot het volgende jaar was uitgestelt -waar door zij geene zwarigheid maakten om hun gewoon werk wederom bij de -hand te nemen. En vermits de oorzaak deezer beuzelingen alleenlijk aan -mij en mijnen Huiswaard bekend was, hadden wij daar door geduuriglijk -stoffe van lachen. - -Eindelijk, vermits ik niet voor altoos in eens anders huis wilde -verblijven, en ik ten laatsten op de straat moest komen; verzon mijn -Huiswaard dat ik een Student van _Throntheim_, zijn nabestaande, en -onlangs in die Provincie gekomen was; en beval mij eerlang, zoo met -woorden als met brieven, zoo hartelijk aan den Bisschop van _Bergen,_ -dat die zeer eerwaardige man mij eindelijk toezei het eerste -openvallende Rectorschap in de Schoolen aldaar. Dat amptje stondt mij -zeer wel aan, vermits het eenige overeenkomst scheen te hebben met den -staat waar uit ik was uitgebonst; want een Rectorschap is als eene -afbeelding en tafereel van eene Koninglijke Heerschappij. De plakken der -Schoolmeesters worden dikwils met de scepters vermengt, en hunne stoelen -niet zelden Throonen of Rijks-zetels genoemt. Net van passe stierf -eerlang de Koster van de Kruiskerk, wiens opvolger ik door den Bisschop -verklaart wierd. Het scheen wel eene belachlijke bevordering voor eenen -die nog zoo onlangs Monarch van zoo veele Rijken was geweest; dog -vermits niets de menschen meer belachelijk maakt dan armoede, en het -loutere dwaasheid is van dorst te versmagten, als men, al ware 't maar -enkel water, wordt aangeboden, wees ik dat bedieningtje, mij zoo -gulhartig opgedragen, geenszins van de hand, en ik worde 'er ook voor -als nog, stil en gerust, oud en grijs in. Niet lang na die -gedaanteverwisseling wierdt mij een eerlijk huwelijk opgedaan met de -Dogter van eenen zekeren Bergschen Koopman, welke _Magdalena_ wierdt -geheeten. 't Meisje stondt mij niet kwalijk aan; dog vermits het -waarschijnlijk was dat de Keizerin van _Quama_ nog in levenden lijve -was, dugtte ik, dat ik, _Magdalena_ trouwende, mij met de misdaad van -Veelwijverij mogte bezoedelen. Dog mijn Heer _Abelinus_ wiens schoot ik -al wat op mijn hart lag, pleeg uit te boezemen, nam mij die -bekommerdheid weg; wederleggende de ongegrondheid mijner twijfeling met -zoo veele bewijsredenen, dat ik niet langer zwarigheid vond, om van dat -Meisje mijne Bedgenote te maken, - -Met deeze _Magdalena,_ - - _Begaf ik, wel te vreên, mij in den egten staat._ - _Zij was mijn ander ik, mijn troost, mijn toeverlaat._ - _Wij waren zes jaar lang de allerbest gepaarde,_ - _En hadden, vergenoegt, een' hemel hier op aarde._ - -Ik wagtte mij egter wel van haar mijne Onderaardsche ongevallen te -kennen te geven; dog vermits ik dat toppunt van eere, waar uit ik was -uitgebonst, niet geheel en al uit mijn geheugen kon uitwisschen, zijn -'er zoo nu en dan nog wel eenige teekentjes en daaden voor den dag -gekomen, die op mijnen tegenwoordigen staat niet al te zeer passen. Uit -deezen egt zijn gesproten drie Zoonen, _Christiern, Jan en Caspar_, zoo -dat ik in 't geheel vier Zoontjes hebbe, zoo anderszins de Prins van -_Quama nog_ in leven is. - -_Tot dus verre loopt het Handschrift van,_ - - KLAAS KLIM. - - - -_Nu volgt het Bijvoegsel van_ ABELINUS. - - -_Klaas Klim_ heeft geleeft tot het jaar 1695 toe; en geduurende dien -tijd alle en een iegelijk door opregtheid en zuivere zeden aan zig -verpligt. De Pastoor van de Kruis-kerk is nu en dan wel eens op hem -verstoort geweest om zijne al te groote deftigheid, welke hij meende -voort te spruiten uit hoogmoed en veragtinge. Dog ik, die den man en wat -hem bejegent was in den grond kende, verwonderde mij eerder over zijne -zedigheid, nederigheid en lijdzaamheid, waar mede hij, zijnde geweest -een Monarch van zoo veele Rijken, zulk een slegt bedieningtje waarnam. -Egter wierdt hij bij andere, welken 's mans verbaazende -staatsverwisseling onbekent was, geheel en al van verwaandheid verdagt -gehouden. Hij was gewoon, op gezette tijden des jaars, zoo lang zijne -kragten het toelieten, op den berg te klimmen, en aldaar die spelonke, -waar uit hij weder te voorschijn was gekomen, met lust te aanschouwen. -Zijne vrienden hebben opgemerkt, dat hij, met een betraant aangezigt, en -met gezwollen oogen, gewoon was van daar te komen, en zig eenen geheel -en dag in zijne studeerkamer alleen op te sluiten; brengende aldaar dien -dag over zonder eenig mensch te zien. Ook betuigde zijne Gemaalin dat -hij, 's nagts droomende van Legers en Vlooten sprak: ja zijne -verrukkingen van gedagten gingen zoo verre, dat hij zelfs eenmaal den -Landvoogd over de Provincie van _Bergen_ beval tot hem te komen. Zijne -Huisvrouw dan denkende dat deeze gemoedsontsteltenissen hem overkwamen -uit eene al te groote oeffeninge in de Studiën, was zeer bekommert over -zijne gezondheid, welke zij oordeelde zeer zwak te wezen. Zijne Boekerij -bestondt meerendeels uit Staatkundige Schrijvers; en vermits men -geloofde dat een opschik van zulke Boeken weinig met eens Kosters staat -overeenkwam, liep hij ook ter dezer zake in 't oog. Van deeze Reize, die -met des Auteurs eigen hand geschreven is, is niet meer dan één eenig -afschrift te vinden, het welk ik in mijne bewaring hebbe.--ln mijn -voornemen, om dit werk door verscheide drukken gemeen te maken, ben ik -door veele en gewigtige beleefds verhinderd geworden. - -EINDE. - - - - - - - -End of the Project Gutenberg EBook of De onderaardsche reis van Klaas Klim, by -Ludvik Holberg - -*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK ONDERAARDSCHE REIS VAN KLAAS KLIM *** - -***** This file should be named 41439-0.txt or 41439-0.zip ***** -This and all associated files of various formats will be found in: - http://www.gutenberg.org/4/1/4/3/41439/ - -Produced by Annemie Arnst en Marc D'Hooghe at -http://www.freeliterature.org (Images generously made -available by the Internet Archive.) - - -Updated editions will replace the previous one--the old editions -will be renamed. - -Creating the works from public domain print editions means that no -one owns a United States copyright in these works, so the Foundation -(and you!) can copy and distribute it in the United States without -permission and without paying copyright royalties. Special rules, -set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to -copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to -protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project -Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you -charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you -do not charge anything for copies of this eBook, complying with the -rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose -such as creation of derivative works, reports, performances and -research. They may be modified and printed and given away--you may do -practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is -subject to the trademark license, especially commercial -redistribution. - - - -*** START: FULL LICENSE *** - -THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE -PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK - -To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free -distribution of electronic works, by using or distributing this work -(or any other work associated in any way with the phrase "Project -Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project -Gutenberg-tm License available with this file or online at - www.gutenberg.org/license. - - -Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm -electronic works - -1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm -electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to -and accept all the terms of this license and intellectual property -(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all -the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy -all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. -If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project -Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the -terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or -entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. - -1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be -used on or associated in any way with an electronic work by people who -agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few -things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works -even without complying with the full terms of this agreement. See -paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project -Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement -and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic -works. See paragraph 1.E below. - -1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" -or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project -Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the -collection are in the public domain in the United States. If an -individual work is in the public domain in the United States and you are -located in the United States, we do not claim a right to prevent you from -copying, distributing, performing, displaying or creating derivative -works based on the work as long as all references to Project Gutenberg -are removed. Of course, we hope that you will support the Project -Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by -freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of -this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with -the work. You can easily comply with the terms of this agreement by -keeping this work in the same format with its attached full Project -Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. - -1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern -what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in -a constant state of change. If you are outside the United States, check -the laws of your country in addition to the terms of this agreement -before downloading, copying, displaying, performing, distributing or -creating derivative works based on this work or any other Project -Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning -the copyright status of any work in any country outside the United -States. - -1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: - -1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate -access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently -whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the -phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project -Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, -copied or distributed: - -This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with -almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or -re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included -with this eBook or online at www.gutenberg.org - -1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived -from the public domain (does not contain a notice indicating that it is -posted with permission of the copyright holder), the work can be copied -and distributed to anyone in the United States without paying any fees -or charges. If you are redistributing or providing access to a work -with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the -work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 -through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the -Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or -1.E.9. - -1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted -with the permission of the copyright holder, your use and distribution -must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional -terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked -to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the -permission of the copyright holder found at the beginning of this work. - -1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm -License terms from this work, or any files containing a part of this -work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. - -1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this -electronic work, or any part of this electronic work, without -prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with -active links or immediate access to the full terms of the Project -Gutenberg-tm License. - -1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, -compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any -word processing or hypertext form. However, if you provide access to or -distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than -"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version -posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), -you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a -copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon -request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other -form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm -License as specified in paragraph 1.E.1. - -1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, -performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works -unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. - -1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing -access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided -that - -- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from - the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method - you already use to calculate your applicable taxes. The fee is - owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he - has agreed to donate royalties under this paragraph to the - Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments - must be paid within 60 days following each date on which you - prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax - returns. Royalty payments should be clearly marked as such and - sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the - address specified in Section 4, "Information about donations to - the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." - -- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies - you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he - does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm - License. You must require such a user to return or - destroy all copies of the works possessed in a physical medium - and discontinue all use of and all access to other copies of - Project Gutenberg-tm works. - -- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any - money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the - electronic work is discovered and reported to you within 90 days - of receipt of the work. - -- You comply with all other terms of this agreement for free - distribution of Project Gutenberg-tm works. - -1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm -electronic work or group of works on different terms than are set -forth in this agreement, you must obtain permission in writing from -both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael -Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the -Foundation as set forth in Section 3 below. - -1.F. - -1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable -effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread -public domain works in creating the Project Gutenberg-tm -collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic -works, and the medium on which they may be stored, may contain -"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or -corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual -property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a -computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by -your equipment. - -1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right -of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project -Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project -Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all -liability to you for damages, costs and expenses, including legal -fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT -LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE -PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE -TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE -LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR -INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH -DAMAGE. - -1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a -defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can -receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a -written explanation to the person you received the work from. If you -received the work on a physical medium, you must return the medium with -your written explanation. The person or entity that provided you with -the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a -refund. If you received the work electronically, the person or entity -providing it to you may choose to give you a second opportunity to -receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy -is also defective, you may demand a refund in writing without further -opportunities to fix the problem. - -1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth -in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS', WITH NO OTHER -WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO -WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. - -1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied -warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. -If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the -law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be -interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by -the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any -provision of this agreement shall not void the remaining provisions. - -1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the -trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone -providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance -with this agreement, and any volunteers associated with the production, -promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, -harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, -that arise directly or indirectly from any of the following which you do -or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm -work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any -Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. - - -Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm - -Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of -electronic works in formats readable by the widest variety of computers -including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists -because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from -people in all walks of life. - -Volunteers and financial support to provide volunteers with the -assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's -goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will -remain freely available for generations to come. In 2001, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure -and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. -To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation -and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 -and the Foundation information page at www.gutenberg.org - - -Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive -Foundation - -The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit -501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the -state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal -Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification -number is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg -Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent -permitted by U.S. federal laws and your state's laws. - -The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. -Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered -throughout numerous locations. Its business office is located at 809 -North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887. Email -contact links and up to date contact information can be found at the -Foundation's web site and official page at www.gutenberg.org/contact - -For additional contact information: - Dr. Gregory B. Newby - Chief Executive and Director - gbnewby@pglaf.org - -Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg -Literary Archive Foundation - -Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide -spread public support and donations to carry out its mission of -increasing the number of public domain and licensed works that can be -freely distributed in machine readable form accessible by the widest -array of equipment including outdated equipment. Many small donations -($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt -status with the IRS. - -The Foundation is committed to complying with the laws regulating -charities and charitable donations in all 50 states of the United -States. Compliance requirements are not uniform and it takes a -considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up -with these requirements. We do not solicit donations in locations -where we have not received written confirmation of compliance. To -SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any -particular state visit www.gutenberg.org/donate - -While we cannot and do not solicit contributions from states where we -have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition -against accepting unsolicited donations from donors in such states who -approach us with offers to donate. - -International donations are gratefully accepted, but we cannot make -any statements concerning tax treatment of donations received from -outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. - -Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation -methods and addresses. Donations are accepted in a number of other -ways including checks, online payments and credit card donations. -To donate, please visit: www.gutenberg.org/donate - - -Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic -works. - -Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm -concept of a library of electronic works that could be freely shared -with anyone. For forty years, he produced and distributed Project -Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. - -Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed -editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. -unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily -keep eBooks in compliance with any particular paper edition. - -Most people start at our Web site which has the main PG search facility: - - www.gutenberg.org - -This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, -including how to make donations to the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to -subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. diff --git a/old/41439-0.zip b/old/41439-0.zip Binary files differdeleted file mode 100644 index 5870e0c..0000000 --- a/old/41439-0.zip +++ /dev/null diff --git a/old/41439-h.zip b/old/41439-h.zip Binary files differdeleted file mode 100644 index 89f9317..0000000 --- a/old/41439-h.zip +++ /dev/null diff --git a/old/41439-h/41439-h.htm b/old/41439-h/41439-h.htm deleted file mode 100644 index f1a2405..0000000 --- a/old/41439-h/41439-h.htm +++ /dev/null @@ -1,9115 +0,0 @@ -<!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Strict//EN" - "http://www.w3.org/TR/xhtml1/DTD/xhtml1-strict.dtd"> -<html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="en" lang="en"> - <head> - <meta http-equiv="Content-Type" content="text/html;charset=utf-8" /> - <meta http-equiv="Content-Style-Type" content="text/css" /> - <title> - The Project Gutenberg eBook of De Onderaardsche reis, by Ludvik von Holberg. - </title> - <style type="text/css"> - -body { - margin-left: 10%; - margin-right: 10%; -} - - h1,h2,h3,h4,h5,h6 { - text-align: center; /* all headings centered */ - clear: both; -} - -p { - margin-top: .51em; - text-align: justify; - margin-bottom: .49em; -} - -hr { - width: 33%; - margin-top: 2em; - margin-bottom: 2em; - margin-left: auto; - margin-right: auto; - clear: both; -} - -hr.tb {width: 45%;} -hr.chap {width: 65%} -hr.full {width: 95%;} - -hr.r5 {width: 5%; margin-top: 1em; margin-bottom: 1em;} -hr.r65 {width: 65%; margin-top: 3em; margin-bottom: 3em;} - -a:link {color: #800000; text-decoration: none; } -v:link {color: #800000; text-decoration: none; } - -.blockquot { - margin-left: 5%; - margin-right: 10%; -} - - -/* Images */ -.figcenter { - margin: auto; - text-align: center; -} - -.figleft { - float: left; - clear: left; - margin-left: 0; - margin-bottom: 1em; - margin-top: 1em; - margin-right: 1em; - padding: 0; - text-align: center; -} - -.figright { - float: right; - clear: right; - margin-left: 1em; - margin-bottom: - 1em; - margin-top: 1em; - margin-right: 0; - padding: 0; - text-align: center; -} - -/* Footnotes */ -.footnotes {border: dashed 1px;} - -.footnote {margin-left: 10%; margin-right: 10%; font-size: 0.9em;} - -.footnote .label {position: absolute; right: 84%; text-align: right;} - -.fnanchor { - vertical-align: super; - font-size: .8em; - text-decoration: - none; -} - - </style> - </head> -<body> - - -<pre> - -Project Gutenberg's De onderaardsche reis van Klaas Klim, by Ludvik Holberg - -This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with -almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or -re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included -with this eBook or online at www.gutenberg.org - - -Title: De onderaardsche reis van Klaas Klim - Behelzende eene nieuwe beschrijving van den aardkloot - -Author: Ludvik Holberg - -Release Date: November 22, 2012 [EBook #41439] - -Language: Dutch - -Character set encoding: UTF-8 - -*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK ONDERAARDSCHE REIS VAN KLAAS KLIM *** - - - - -Produced by Annemie Arnst en Marc D'Hooghe at -http://www.freeliterature.org (Images generously made -available by the Internet Archive.) - - - - - - -</pre> - -<hr class="chap" /> - - -<h1>DE ONDERAARDSCHE<br /> <i>REIS</i></h1> - -<h3>VAN</h3> - -<h1><i>KLAAS KLIM.</i></h1> - -<h3><i>Behelzende</i></h3> - -<h3><i>EENE NIEUWE BESCHRIJVING</i><br /> VAN DEN<br /> <i>AARDKLOOT</i>,</h3> - -<h3>BENEVENS DE HISTORIE DER VIJFDE,</h3> - -<h3>TOT NOG TOE ONBEKENDE,<br /> <i>MONARCHY.</i></h3> - -<h4><i>Uit het Latijn van den Heere BARON</i></h4> - -<h2><i>LODEWIJK VAN HOLBERG</i>,</h2> - -<p><i>Hoogleeraar in de Historiën en Philosophie, Lid -van de Koninglijke Maatschappije der Weetenschappen, -enz, te Koppenhagen.</i></p> - -<h4>DERDE, VERBETERDE, EN MET GEHEEL NIEUWE PLAATEN VERSIERDE, DRUK.</h4> - -<h5><i>Te AMSTERDAM,</i></h5> - -<h5>Bij de WED. VAN ESVELDT en HOLTROP.</h5> - -<h5>MDCCLXXVIII.</h5> - -<hr class="full" /> - -<div class="figcenter" style="width: 400px;"> -<img src="images/klim_001.jpg" width="400" height="675" alt="" /> -</div> - -<hr class="tb" /> - -<p style="text-align: center;"> -INHOUD DER HOOFDSTUKKEN.<br /> -<br /> -<span class="center"><a href="#EERSTE_HOOFDSTUK">EERSTE HOOFDSTUK.</a><br /> -<br /> -<i>Inleiding, en begin deezer Reize</i>.<br /> -<br /> -<a href="#TWEEDE_HOOFDSTUK">TWEEDE HOOFDSTUK.</a><br /> -<br /> -<i>Nederdaling op de Planeet Nazar</i>.<br /> -<br /> -<a href="#DERDE_HOOFDSTUK">DERDE HOOFDSTUK.</a><br /> -<br /> -<i>Beschrijving van de Stadt Keba</i>.<br /> -<br /> -<a href="#VIERDE_HOOFDSTUK">VIERDE HOOFDSTUK.</a><br /> -<br /> -<i>Van het Paleis des Vorsts van Potu</i>.<br /> -<br /> -<a href="#VIJFDE_HOOFDSTUK">VIJFDE HOOFDSTUK.</a><br /> -<br /> -<i>Van den aart des Landschaps Potu, en van</i><br /> -<i>den inborst der Natie</i>.<br /> -<br /> -<a href="#ZESDE_HOOFDSTUK">ZESDE HOOFDSTUK.</a><br /> -<br /> -<i>Van den Godsdienst des Volks van Potu</i>.<br /> -<br /> -<a href="#ZEVENDE_HOOFDSTUK">ZEVENDE HOOFDSTUK.</a><br /> -<br /> -<i>Van deszelfs Staatkunde</i>.<br /> -<br /> -<a href="#AGTSTE_HOOFDSTUK">AGTSTE HOOFDSTUK.</a><br /> -<br /> -<i>Van de Hooge schoole aldaar</i>.<br /> -<br /> -<a href="#NEGENDE_HOOFDSTUK">NEGENDE HOOFDSTUK.</a><br /> -<br /> -<i>Reis van KLIM om de Planeet Nazar</i>.<br /> -<br /> -<a href="#TIENDE_HOOFDSTUK">TIENDE HOOFDSTUK.</a></span><br /> -<br /> -<i>Reis naar 't Firmament</i>.<br /> -<br /> -<a href="#ELFDE_HOOFDSTUK">ELFDE HOOFDSTUK.</a><br /> -<br /> -<i>Togt naar vreemde Landen</i>.<br /> -<br /> -<a href="#TWAALFDE_HOOFDSTUK">TWAALFDE HOOFDSTUK.</a><br /> -<br /> -<i>Komst op den Kust van Quama</i>.<br /> -<br /> -<a href="#DERTIENDE_HOOFDSTUK">DERTIENDE HOOFDSTUK.</a><br /> -<br /> -<i>Oorsprong der Vijfde Monarchij</i>.<br /> -<br /> -<a href="#VEERTIENDE_HOOFDSTUK">VEERTIENDE HOOFDSTUK.</a><br /> -<br /> -KLIM <i>Onderaardsch Monarch</i>.<br /> -<br /> -<a href="#VIJFTIENDE_HOOFDSTUK">VIJFTIENDE HOOFDSTUK.</a><br /> -<br /> -<i>Droevige uitgang deezer Geschiedenis</i>.<br /> -<br /> -<a href="#ZESTIENDE_HOOFDSTUK">ZESTIENDE HOOFDSTUK.</a><br /> -<br /> -<i>Wederkomst in 't Vaderland, en einde der Vijfde Monarchij.</i><br /> -<br /> -<a href="#ABELINUS"><i>Bijvoegsel van</i> ABELINUS.</a><br /> -</p> - - - - -<hr class="chap" /> -<h3>DE ONDERAARDSCHE REIS VAN KLAAS KLIM.</h3> - - -<hr class="tb" /> - -<h3><a name="EERSTE_HOOFDSTUK" id="EERSTE_HOOFDSTUK">EERSTE HOOFDSTUK.</a></h3> - -<h3><i>Inleiding, en begin deezer Reize.</i></h3> - - -<p>Na dat ik in het Jaar 1664. op de hooge school te Koppenhagen een dubbel -<i>Examen</i> ondergaan, en aldaar met goedkeuring van de Philosophische -Faculteit had bekomen het zoogenaamde <i>Loffelijke</i> caracter, maakte ik -mij gereed om weder naar mijn Vaderland te keeren, en begaf mij op een -schip dat zeilreê lag naar <i>Bergen in Noorwegen,</i> pronkende met de -heerlijke <i>Testimonia</i> van de welgemelde Faculteit; dog met eenen -ledigen buidel. Mijn noodlot was gemeen met dat der overige Noorweegsche -Studenten, die doorgaans van de Markt der Geleerdheid t'huis komen met -eene schrale beurs. Dewijl wij eenen goeden wind hadden, zeilden wij, na -eene voorspoedige reize van zes dagen, de haven van <i>Bergen</i> in. Dus wel -geleerder, maar niet rijker, t'huis komende, bleef eenigen tijd mijne -goede Vrienden, wier hulp mij ondersteunde, op den hals hangen; leidende -juist voor 't overige geen lui of ledig leven. Want zijnde nu gewijd en -overgegeven aan de Natuurkunde, ondernam ik die wetenschap door -waarnemingen op te helderen, en de natuur en ingewanden des Aardkloots -en der Bergen te onderzoeken; doorkruipende ten dien einde de -allerafgelegenste oorden van ons Gewest. Geene rots was zoo steil, welke -ik niet tragtte te beklimmen, nog geen afgrond zoo diep of zo -afschuwelijk, waarin ik niet zogt neder te daalen, om aldaar te -doorsnuffelen of ik ook iets mogte ontdekken, waardig het onderzoek eens -Natuurkundigen. Want daar zijn in ons Vaderland zeer vele zaken, die wij -nooit gezien, of van welke wij nooit gehoord hebben; en indien ze in -Frankrijk, Italië, Duitschland, of in eenig ander Gewest, vrugtbaar in, -en pochende op zijne zeldzaamheden, gevonden wierden; wij zouden daar -van gehoord, geleezen en die bezigtigt hebben. 't Gene mij onder dezelve -'t aanmerkenswaardigste voorkwam, was eene Spelonk met eene wijde en -steile openinge boven op eenen Berg, welken de inlanders <i>Flöien</i> -heeten. En wijl de opening van die Spelonk een zagt en gantsch geen -onaangenaam windje bij poozen uitgeeft, zoo egter, dat zij als door -geduurige snikken, nu haaren mond schijnt te openen, dan wederom dien te -sluiten; dagten de Geleerde Bergenaars, en vooral de vermaarde -<i>Abelinus</i> en de Conrector der Schoolen aldaar, de Groote <i>Eduard</i>, dat -heldere licht beide in de <i>Sterre-</i> en <i>Natuurkunde</i>, dat dit eene zaak -was waardig het onderzoek en de naspeuringen der Wijsgeeren; en hadden -zelfs meenigmaal hunne Landsluiden, vermits zij zelve door hunne hooge -jaaren daar in belet wierden, aangespoort, om de natuur en eigenschap -deezer Spelonk wat nader te onderzoeken: voornamentlijk nadien dezelve, -als op gezette tijden, en even als een mensch, die zijn adem haalt, den -ingehaalden wind met geweld wederom uitgaf.</p> - -<p>Ik dan, zoo door hunne redenen, als uit mijnen eigen aart, aangespoord, -ondernam in deezen afgrond neder te daalen, en gaf mijn Voornemen aan -eenige mijner Vrienden te kennen. Dog mijne onderneming mishaagde hen -ten hoogsten, en zij kreeten die uit voor den toeleg van een uitzinnig -en wanhoopig mensch. Dog alle die vermaningen konden mijne driften niet -vertraagen, veel min afwenden, en 't geen de vuurigheid in mijn -ontsteken brein hadt moeten uitblussen, diende niet anders, dan om -dezelve nog des te meer te doen blaken; aangezien de brandende drift die -ik had, om zaken in de Natuur te ontdekken, mij aanzettede, om alle -gevaren te ondergaan: waar bij nog kwam, dat de schrale beurs de sporen -gaf aan een paard dat van zelf op den loop was. 't Hammetje was tot -mijnent gekloven; en langer in mijn Vaderland, alwaar mij alle hoop van -voort te komen was afgesneden, van eens anders brokken te leeven, was -eene zaak, daar ik tegen op zag: ik scheen tot den bedelzak voor altoos -verwezen, en de weg tot eerampten en goederen gesloten, ten ware ik door -'t een of 't ander heldenstuk beroemd wierd. Met een vast voornemen -dan, en voorzien van al wat tot den aanslag noodig was, stapte ik, op -eenen donderdag, met schoon en helder weêr, ter stad uit, in 't krieken -van den dag, op dat ik, mijn werk verrigt hebbende, nog voor den donker, -weder zoude konnen binnen de poort komen: want weinig wetende wat mij -over 't hoofd hing, kon ik niet voorzien dat ik als een andere Phaëton -nederwaards te tuimelen, en, na lang dwalens door de lugtstreeken, als -in eene andere Waereld geschopt, niet dan na een tienjaarig omzwerven -weder mijn Vaderland en Vrienden stont te zien.</p> - -<p>'t Was dan in 't jaar '665. dat ik deezen togt ondernam: geduurende 't -Burgermeesterschap van <i>Johan Munte</i> en <i>Laurens Severini</i>: Raden -zijnde: <i>Christiern Bartholdi</i> en <i>Laurens Scandius</i>. Op mijne reize -wierd ik verzelt door vier, die daar toe gehuurd waren, en die de touwen -en haaken, welke mij in 't afklimmen noodig waren, mede droegen. Wij -namen den weg regt toe op <i>Sandwijk</i>, alwaar men gevoeglijkst den berg -opklimt: boven op den top des bergs geklautert, en ter plaatze gekomen -zijnde alwaar dat noodschikkelijk hol was, zaten wij, vermoeid zijnde -van de ongemakkelijke reis, wat ter neder, en namen het ontbijt. Toen -begon mij 't hart, als door een voorspook van het aanstaande ongeluk -voor de eerste maal beklemt te worden. Keerende mij derhalven naar mijne -Makkers, vraagde ik hen, of 'er iemand lust hadt, om op deezen togt de -eerste te wezen? Dog wijl niemand daar op antwoordde, voelde ik mijne -verflaauwde drift op nieuw, ontbranden: ik gebood hen het touw om mijn -lijf te binden, en dus reisvaerdig staande, beval ik mijne ziel aan God. -Staande nu gereed om neder te daalen in de Spelonk, onderrigtte ik mijne -makkers, wat zij vervolgens hadden te doen: namentlijk dat zij het touw -maar hadden te laaten schieten, tot dat zij mij zouden hooren roepen, op -welk teeken zij het touw moesten, ophouden, en, ingevalle ik bleef -roepen, mij schielijk uit het hol ophaalen. Ik hield in mijne regterhand -eenen haak, welken ik noodig had, om, zoo 'er in 't nederdaalen eenige -beletzelen zig opdeeden, die uit den weg te ruimen, en mijn lichaam -vlak in 't midden des hols te houden. Maar naauwelijks was ik tien of -twaalf ellen nederwaards gedaalt, of het touw brak aan stukken. Dat -ongeluk vernam ik door het daarop volgende geschreeuw en gehuil der -huurlingen; dog 't geen welhaast verdween: want ik viel met eene -ongelooflijke snelheid in die diepte, en even als een andere Pluto: -alleen met dat onderscheid, dat mijn haak mij voor een scepter diende. -Ik tuimelde dan nederwaarts, en de gespleten aarde baande mij den weg -ten afgrond.</p> - -<p>Omtrent den tijd van een kwartier-uurs, voor zoo veel ik in die -gemoedsgesteltheid kon gissen, had ik mij bevonden in een dikke -duisternisse en in eenen gestadigen nagt, wanneer eindelijk een flaauw -licht, niet ongelijk aan 't eerste schemerlicht des dags, begon te -flikkeren, waar op terstont een heldere en klaare lucht doorbrak. Ik -beeldde mij dan dwaaslijk in, dat ik, of door de wederstuiting der -onderaardsche licht-deelen, of door de kragt eens tegenwinds te rug was -gekaatst, en dat die Spelonk mij met verdubbeling haarer ademhaaling -als weder op den Aardbodem hadt uitgespogen. Dog zoo wel de Zon welke ik -toen zag, als de Lugthemel en de overige Gesternten waren in mijne oogen -onbekende Verschijnselen, aangezien de gene welke ik thans beschouwde, -kleinder waren, dan die zig aan ons uitspansel vertoonen. Ik stelde -derhalven vast, of dat het gantsche stelsel van dien nieuwen hemel -bloote harssenschimmen waren, veroorzaakt door de zwijmeling mijns -hoofds, of ik waande bereids dood te zijn, en tot de verblijfplaatzen -der gelukzaligen overgedraagen te worden. Maar korts daar na ziende mij -zelven voorzien met eenen haak, en dat mij de lange slenter van het touw -nasleepte belachte ik dat laatste gevoelen; al te wel bewust zijnde dat -men op de reize naar 't Paradijs geenen haak nog touw noodig heeft, en -dat de hemellingen geen behagen konnen scheppen in eenen opschik, -waarmede ik, naar het voorbeeld der Reuzen, kon schijnen den hemel te -bestormen, en de goden van daar te willen verdrijven. Eindelijk, na -ernstige overweginge, viel ik in dat begrip, dat ik in den -onderaardschen hemel was overgevoerd, en dat niet dan al te waar waren -de gissingen der gener die stellen, dat de Aardkloot hol is, en dat 'er -onder deszelfs korst eene andere Waereld, kleinder dan de onze, en een -andere Hemel, door eene Zonne, Sterren en mindere Planeten -onderscheiden, gevonden worden. En de uitkomst deedt zien, dat ik den -spijker op 't hooft had geslagen.</p> - -<p>De geweldige aandrang, waar mede ik naar beneden wierd gevoert, hadt nu -al eenigen tijd geduurt, wanneer ik eindelijk bespeurde dat die -allengskens verflaauwde, naar mate dat ik eene Planeet, ofte wel eenig -ander hemelsch lichaam 't geen ik in 't nederdaalen ontmoette, nader -kwam. Die zelve Planeet begon allengskens zoo groot te worden, dat ik -eindelijk door eenen dikken dampkring, waarmede zij omringd was, in -dezelve bergen, dalen en zeeën zonder moeite konde onderkennen.</p> - -<p style="margin-left: 25%;"> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Gelijk de Zee-meeuw langs de baaren</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>De steile rots en 't bogtig strand</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Gestadig om en om gaat waaren,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>En leeft in zee en op het land;</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Zoo zweefd' ik tusschen aard' en hemel,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>En zag zelfs 't onderaardsch gewemel.</i></span><br /> -</p> - -<p>Toen bespeurde ik ook, niet alleen dat ik was hangende en als zwemmende -in de lugt, maar ook dat de beweging van mijn lichaam, die tot nog toe -regt nedergaande was geweest, begon krings-gewijs te worden. Hier over -reezen mij de hairen te berge, vreezende dat ik in eene Planeet ofte -eenen wagter van eene daar aan nabuurige Planeet zoude worden hervormt, -om tot in alle eeuwigheid in eenen geduurigen kring te worden omgevoert. -Maar toen ik bedagt, dat mijne agtbaarheid door zoodanige -gedaantverandering niets stont te verliezen, en dat dat hemelsch -lichaam, of deszelfs wagter ten minsten in gelijke waardigheid zoude -staan met die van eenen bedel-student in de Wijsgeerte, schepte ik weder -moed: vooral, wijl ik mij zelven door de hulp van een gezuiverder en -hemelscher lugt, waar in ik was zweevende, nog door dorst nog door -honger gepraamd vond. Toen ik mij egter te binnen bragt, dat 'er brood -in mijnen zak was (de Bergenaars noemen het <i>Bolken</i>, dat doorgaans -langwerpig en van eene ei-ronde figuure is) nam ik voor, dat uit mijnen -zak te nemen, en te onderstaan, of 't mij ook in dien toestand van zaken -nog smaken zoude. Maar straks bij de eerste beete ondervindende dat alle -aardsch voedzel mij eene walging veroorzaakte, wierp ik dat weg, als -eene zake die nu nergens toe nut was. Dog 't weggeworpen brood bleef, ô -wonder! niet alleen in de lugt hangen; maar begon eenen kleinen kring -rondsom mij te maken. Zedert dien tijd begon ik te verstaan de -waaragtige wetten der beweeging, waar door alle zaken in evenwigt -gesteld zijnde overslaan tot eene krings-beweging. Dit bragt te weeg, -dat, daar ik mij zelven nog onlangs had aangemerkt als de speelpop der -Luk-Godin, ik thans begon te zwellen van hoogmoed, ziende mij zelven aan -niet alleen als eene gemeene Dwaalsterre, maar wel als zodanig eene, die -gestadig omringd was van haaren wagter, dermaten, dat ik onder de -grootste Sterren of ten minsten onder de Planeten van den eersten rang -konde worden gerekent. En om mijne zwakheid niet te verzwijgen, ik -wierd bevangen van zoodanig eenen hoogmoed, dat, bijaldien ik alle de -Burgermeesters en Raden van <i>Bergen</i> te gelijk was tegen gekomen, ik ze -over schouder aangezien, voor verzeltjes gerekent, en niet waardig zoude -hebben geoordeelt, dat ik ze gegroet, of mijnen haak voor hen zoude -hebben laaten zakken.</p> - -<p>In dien toestant bleef ik bijna drie volle dagen. Want aangezien ik -omtrent de Planeet die mij de naaste was zonder ophouden zweefde, kon ik -de dagen uit de nagten niet onderkennen, ziende de onderaardsche Zonne -nu eens op dan weder ondergaan, en buiten mijn gezigt verdwijnen, schoon -ik nooit nagt, zo als die bij ons is, gewaar wierd. Want met het -ondergaan der Zonne, vertoonde zig aller wegen het heldere en -purperverwig uitspansel, niet ongelijk aan 't schijnsel der Maan, 't -geen ik oordeelde de binnen-zijde der korst of des halfronds van den -onderaardschen Aardbodem te zijn, welke dat licht van de onderaardsche -Zon, geplaatst in 't middel-punt deezer Waereld, ontleende. Deeze -veronderstelling maakte ik mij, als een man die niet geheel en al -onbedreven was in de kennisse van de Natuur-kunde der hemelsche -lichamen. Dog terwijl ik dagt, dat ik met dat geluk nabij den staat der -goden was, en mij zelven beschouwde als een nieuw Gesternte, dat met -deszelfs wagter, waar mede het omringd wierd, nu eerlang van de -Sterrekijkers der naaste Planeet op de naamrolle der Sterren stondt te -worden gestelt; zie daar! een nieuw gevleugeld wangedrogt, dat nu eens -mijne regter-, dan mijne linkerzijde, dan wederom mijn hoofd dreigde. -Met den eersten opslag dagt ik niets anders, of het was een uit de -twaalf onderaardsche Hemelteekenen, wenschende daarom, zoo anders mijne -gissing waar was, dat het de Maagd mogte weezen, aangezien alleen dit -teeken (te weten de Maagd) uit het gantsch zamenstelsel der twaalf -teekenen in die eenzaamheid, eenige hulp en troost aan mij konde -toebrengen. Dog toen mij dat lichaam wat nader bij kwam, bevondt ik dat -het een vervaarlijk groote Griffioen was. Toen wierd ik met zoodanig -eene vreeze bevangen, dat ik, vergetende mij zelf en mijne gesternde -waardigheid waar toe ik onlangs was overgebragt; mijn Academisch -<i>Testimonie</i> 't welk ik bij geval in mijnen zak had, daar uit haalde, om -het mijnen vijand voorde neus te leggen, en hem te toonen, dat ik mijne -Academische <i>Examens</i> had ondergaan; dat ik een Student, en wel een -<i>Baccalaureus</i> was, die, wat voor eene buitenpartij mij ook mogte -bejegenen en aandoen, het regt had, deszelfs geregts-dwang als -onbehoorlijk te verwerpen. Dog die eerste drift wat verkoeld zijnde, en -na dat ik tot mij zelven was gekomen, belachte ik mijne dwaasheid. Nu -stondt het nog te bezien met wat oogmerk mij die Griffioen verzelde: of -hij vijand was, of vriend; dan of hij enkel en alleen vermaak scheppende -in de ongewoonheid der zake, nader komende alleenlijk zijn oog wilde -verlustigen. Want het gezigt van een menschelijk lichaam in de lugt -rondom draaijende, en in de regterhand eenen haak houdende, en eenen -langen slenter van een touw als eenen staart agternaslepende, was een -verschijnsel, 't geen ieder onvernuftig dier tot deszelfs beschouwinge -konde aanlokken: ja die ongewoone figuur, welke ik toen vertoonde, -heeft, zoo als ik naderhand vernam, gelegenheid gegeven aan de -bewoonders van den Aardbol, rondsom welken ik zweefde, tot verscheide -redeneringen en gissingen. Want de Wijsgeeren en Wis-konstenaars meenden -dat ik eene staartsterre was, en namen het stuk touws voor den staart. -Ook ontbraken 'er geene, die oordeelden dat met een zoo ongewoon -hemelschijnsel eene aanstaande plage, 't zij Pest, Hongersnood, of -eenige andere aanmerkelijke veranderinge gedreigt wierdt. Eenige gingen -nog verder, en teekenden mijn lichaam, zoodanig als zij 't van verre -hadden beschouwd, zeer naauwkeurig uit: invoegen ik al beschreven, -omschreven, uitgeschildert en in 't koper gesneden was, eer ik nog eenen -voet op dien aardbol gezet had. Dat alles heb ik niet zonder lachen en -vermaak konnen aanhooren, zoo haast als ik, in deeze Waereld -overgebragt, de onderaardsche taal geleert had.</p> - -<p>Dog staat te letten, dat 'er ook onverwagt opkomende Sterren zijn, bij -de onderaardlingen <i>Sciscisi</i>, dat is gehairde, geheeten, welke van hen -beschreven worden schrikkelijk te zijn door haar bloedig hair, en op de -borstelige kruin als een soort van lang hooft hair te hebben: in voegen -haar de maane op de wijs van eenen langen baard overeind staat. Hiervan -daan worden ze aldaar niet minder dan in onze Waereld onder de hemelsche -wonderteekenen gerekent.</p> - -<div class="figcenter" style="width: 450px;"> -<img src="images/klim_001b.jpg" width="450" height="476" alt="" /> -</div> - -<p>Dog, om 't weder op te vatten daar wij 't gelaten hebben, de Griffioen -was mij nu zoo na gekomen dat hij mij al bereids met het slaan zijner -wieken begon te raken en eindelijk verscheide neepen met zijnen bek in -mijn been begon te geven. Dit was de reden, dat ik dat strijdbaar dier -gewapenderhand begon te bespringen; en nemende mijnen haak met beide -mijne handen, bedwong ik mijns vijands stoutheid, noodzakende hem -ettelijke maalen te wijken; en eindelijk, toen hij voortging met mij te -sarren, na een en andermaal te vergeefs op hem gestooten te hebben, -dreef ik den vogel met zoodanig een geweld den haak tusschen beide de -wieken, dat ik 'er hem niet weder konde uittrekken. De vogel, zig gewond -voelende; maakte een afgrijsselijk gedruis, en stortte van boven neder -op den Aard-bol: en ik, die nu al verdriet begon te krijgen in mijnen -gesternden staat en nieuwe waardigheid, welke ik, gelijk het doorgaans -gaat, had gezien te weezen bloot gestelt aan menigerlei gevallen en -gevaaren</p> - -<p style="margin-left: 25%;"> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>Wierd weggesleept: en 't was des Vogels welbehagen</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>Mij tot aan 't Sterr'-gewelf in zijnen vlugt te dragen:</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>En na dees verre reis rukt hij mij naar een grond,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Waar van men nooit iets las, en dien nooit iemand vondt,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>Niet anders was mijn val, als die, wanneer een Sterre</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>Schijnt uit het Hemel-dak te tuimelen van verre,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>En neêr te storten op ons Aardrijk: daar verschiet</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Een' Sterre, zegt het volk; maar 't weet de reden niet.</i></span><br /> -</p> - -<p>En aldus wierdt de kringswijze beweging, hier boven gemeld, in eene -regtstandige beweginge verandert.</p> - -<p>Aldus dan met eenen grooten aandrang voortgesleept en door de -ontmoetende deeltjes van een verdikter lugt, welkers gehuil mij de ooren -deedt tuiten, als gestadig voortgezweept wordende, viel ik eindelijk -zagtjes, en zonder mij te bezeeren, op dien Aardbol neder te gelijk met -den vogel; dog die eerlang aan zijne wonde kwam te sterven. Het was nagt -toen ik op deese Planeet kwam, 't geen ik alleenlijk konde afnemen uit -de afweezigheid der Zonne; dog geenszins uit de duisternisse, vermits -het aldaar nog zoo licht was, dat ik mijn Academisch <i>Testimonie</i> -duidelijk kon zien te leezen. Dit nagt-licht komt voort uit het -uitspansel of de binnenwaardsche korst der Aarde, welkers halfrond een -schijnsel van zig geeft, even als de Maan bij ons doet: zulks, zo 't -alleenlijk op 't licht aankomt, 'er alhier weinig onderscheid is -tusschen dag en nagt, als alleenlijk dit, dat de Zon afwezig is, en dat -door deszelfs afwezen, de nagten kouder zijn.</p> - -<hr class="chap" /> - - -<h3><a name="TWEEDE_HOOFDSTUK" id="TWEEDE_HOOFDSTUK">TWEEDE HOOFDSTUK.</a></h3> - -<h3><i>Nederdaling op de Planeet Nazar.</i></h3> - - -<p>Wanneer ik nu, deeze hemelsche Schipvaart aldus afgelegd hebbende, -behouden en onbezeert op dien Aardbol was neergedaald (want de vaart -welke de Griffioen in 't begin maakte, begon met het afnemen zijner -kragten allengskens te minderen) lei ik eenen tijd lang als -onbeweeglijk, afwagtende wat mij, als 't dag geworden was, zoude mogen -bejegenen. Toen bevond ik dat de voorige zwakheden mij weder bijkwamen, -en dat ik zoo wel slaap als spijze nodig had; invoegen 't mij begon te -spijten dat ik het brood hadde weggeworpen. Een diepe slaap dan begon -mij, door verscheidene angstvalligheden en kwellingen afgemat zijnde, te -bekruipen. Nu had ik, naar gissinge, twee uurtjes leggen ronken, wanneer -een afschuwelijk geloei, dat lang mijn rust gestoort hadt, eindelijk mij -geheel en al den slaap verdreef. Veele wonderlijke gezigten hadden mij -bereids, terwijl ik nog sliep, in de zinnen leggen maalen. Mij dagt ik -was in Noorwegen wedergekeerd, en verhaalde aldaar aan mijne landslieden -'t geene mij bejegent was. Ik beelde mij in, dat ik in de kerk te Fanoe -niet wijd van de Stad af was, en dat ik aldaar den Diaken <i>Niclaas -Andriesz</i> hoorende zingen, het gehuil zijner stemme, gantsch onaangenaam -en als naar gewoonte, in mijne ooren klonk: waarom ik wakker wordende -geloofde, dat het gebalk van dien kaerel mij in mijnen slaap gestoort -hadt. Maar toen ik niet wijd van mij af eenen Bul zag staan, bevroedde -ik wel, dat deszelfs gebulk mijne rust had afgebroken. Slaande daarom al -bevende mijne oogen rondom, zag ik met het opgaan der Zonne allerwegen -grazige velden en vrugtbaare akkers. Daar deeden zig ook boomen op; -maar, wonderlijk gezigt! zij waren beweegbaar, hoe zeer het ook zulk een -stil weêr was, dat zelfs het allerligtste veêrtje zig niet verroerde. -Wanneer nu de loeijende Bul regt toe op mij aankwam, zogt ik, al -bevende, naar een goed heenkomen; en ziende in die bevreestheid eenen -boom, niet verre van mij afstaande, trachtte ik daar op te klauteren. -Maar toen ik daar mede bezig was, begon hij een fijn stemmetje van zig -te geven, dog scherp, en even zodanig als dat van een gramstoorig wijf, -en terstond daar op kreeg ik al met eenen uit der lengte zulk eene -oorvijg, dat ik in zwijm rakende op mijn neus viel. Door deezen klap als -door eenen donderslag getroffen, en door vrees eenen tijd lang beteutert -leggende, hoorde ik allerwegen gebons en geraas, even gelijk men -doorgaans hoort in de Vleeschhal, of op de Beursen der kooplieden, -wanneer 't aldaar op zijn drukste is. Na dat ik mijne oogen geopent had, -zag ik dat het gansche bosch rondom mij leevendig, en het veld met -groote en kleine boomen beslagen was, daar men 'er even te vooren slegts -zes of zeven hadt konnen tellen. Het is bijna onmogelijk uit te drukken, -hoedanig alle deeze dingen mij de harssenen ontstelden, en hoe zeer ik -door alle deeze guichelarijen als in de ziel beroerd wierd. Nu dagt ik, -wakker zijnde, te droomen: dan, dat ik van de spooken geplaagd, en door -Heintje Pik bezeten wierd: dan wederom beeldde ik mij nog iets -wanschikkelijkers in. Dog ik had den tijd niet om alle deeze konst -werktuigen en derzelver oorzaken te onderzoeken: want een andere boom -terstont toevliegende, stak eenen tak uit, welkers uiterste met zes -botten, als met zo veele vingers was voorzien. Hier mede greep hij mij, -ligtte mij op van de aarde, en voerde mij, die niets deed dan -schreeuwen, van daar weg, onder 't gezelschap van een onnoemelijk getal -boomen van allerlei soort en grootte, die een geluit en gegons uitgaven, -dat wel naar eene taal geleek, dog die egter vreemd was voor mijne -ooren; zoo dat ik daar van niets anders dan de woorden <i>Pikel Emi</i>, -vermits dezelve dikwils herhaald wierden, hebbe konnen onthouden. -Eerlang hoorde ik dat die woorden zeggen wilden: een Aap van eene -ongewoone figuur: want uit de gedaante en opschik van mijn lichaam -gisten zij dat ik een Aap was, schoon in 't soort een weinig -verschillende van de Meerkatten welke in dit Land vallen. Andere hielden -mij voor eenen inwoonder van het Firmament, welken zij dagten dat de -Vogel door de lugt aldaar gebragt hadt; 't geen eertijds door de -Jaarboeken van dien Aardbol bevestigt wierdt meer geschied te zijn. Dog -alle die dingen vernam ik niet, dan eenige maanden daarna; en na dat ik -de onderaardsche taal was magtig geworden: want in dezen tegenwoordigen -toestand van zaaken had ik door vrees en gemoeds-onsteltenis mij zelf -vergeten, geen bezef konnende maaken, wat ik van die levende en -sprekende boomen had te denken, nog waar toe deeze omgang, die traag met -eenen langzaamen tred voortging, dienen mogte: want die boom, op welken -ik voor den Stier vlugtende had willen klimmen, was de huisvrouw van den -Richter der Stad, die mede in de naaste Stad Richter was, en de -waardigheid der beledigde persoon verzwaarde de misdaad: want het scheen -dat ik, niet een slegt vrouwspersoon of van 't geringste slag, maar eene -Matroone van den eersten rang opentlijk had willen zoeken tot mijne -<i>Devotie</i> te krijgen. Dit was een ongemeen en afgrijselijk schouwspel -voor zulk eene zedige en eerbare Natie. Eindelijk kwamen wij in de Stad -werwaards ik gevangen gebragt wierd. Dezelve pronkte niet minder door -pragtige gebouwen dan door de sierlijke orde en evenredigheid der -wijken, buurten en straaten. De huizen waren zoo hoog en aanzienlijk -dat ze naar toorens geleeken. De straaten waren vol wandelende boomen, -welke door 't laten zakken haarer takken zig in 't ontmoeten onderling -begroeteden, en hoe lager zij hunne takken lieten vallen, hoe grooter -bewijs zulks was van eerbied en onderwerpinge: invoegen dat een -eike-boom ter zelver tijd komende uit een aanzienlijk huis, op deszelfs -gezigt, alle overige boomen hunne meeste takken hangen latende, agter -uit gingen: waar uit men konde opmaken, dat die eik wat meer dan gemeen -was. En 't leet niet lang of ik vernam dat hij de Richter der Stad was, -en wel die zelve, wiens huisvrouw voorgaf door mij beledigt te zijn. -Terstont wierd ik naar boven in dezes Richters huis gebragt, alwaar van -stonden aan de deur wierd agter mij gesloten en gegrendelt, waarom ik -mij zelven begon aan te merken, als verwezen tot het rasphuis. 't Geen -deeze vreeze kragtig in mij vermeerderde was, dat 'er drie wagters als -op schildwagt voor de deure wierden geplaatst, elk gewapent met zes -bijlen, naar 't getal haarer takken: want zo veele takken al zij hadden, -waren zoo veele armen, en zoo veele botten, zoo veele vingers. Ik -bemerkte dat boven op de stammen hoofden stonden, niet ongelijk aan die -der menschen, en in plaats van wortels zag ik twee voeten die zeer kort -waren, waar door het komt, dat de Inwoonders deezer Planeet kroopen als -slakken; zulks dat indien ik niet geboeid was geweest, het mij ligt -zoude hebben gevallen hen te ontsnappen, mits ik, vlugger ter been -zijnde, hen scheen te vliegen.</p> - -<div class="figcenter" style="width: 375px;"> -<img src="images/klim_003.jpg" width="375" height="651" alt="" /> -Een Portuaansch Inwoner -</div> - -<p>Om mijn verhaal kort te maaken: ik kon nu klaar bespeuren dat de boomen -de Inwoonders deezes Aardbols waren, en dat dezelve waren begaaft met -redelijk verstant: en ik verwonderde mij over de verscheidenheid, waar -mede zig de Natuur in 't formeeren der bezielde wezens schijnt te -verlustigen. Deeze boomen komen in grootte geenszins bij de onze, -aangezien de meeste de gemeene lengte van een mensch niet overtreffen, -en eenige nog zelfs daar onder waren; men zou die genomen hebben voor -bloemen of planten, en ik zag dezelve aan voor kinderen. Wonderlijk is -'t, in hoedanigen doolhof van gedagten mij die verschijnzelen -vervoerden, hoe veele zugtingen zij mij gekost, en hoedanig verlangen -naar mijn lieve Vaderland zij in mij hebben doen opkomen. Want alhoewel -mij die boomen gezellig scheenen, 't geluk hadden, om zig van eene taal -te bedienen, en met een soort van reden begaafd te zijn, zoo dat ze -eenigermaten onder de redelijke Schepzelen konden worden gerekent; egter -twijfelde ik, of zij met menschen konden worden gelijk gestelt, en ik -kon niet zien dat de geregtigheid, de goedertierenheid, en andere -zedelijke deugden onder hen gevonden wierden. Door deeze onrustige -gedagten geslingert wordende, voelde ik dat mijne ingewanden beefden; en -uit de bronnen mijner oogen vloten als rivieren van traanen over mijn -aangezigt. Dog terwijl ik aldus mij overgaf aan de droefheid, en toen ik -als een wijf stont te huilebalken, traden mijne wagters in mijne kamer, -welke ik, uit hoofde der bijlen die zij droegen, niet anders dan voor -beulen konde aanzien. Deeze vooruitgaande wierd ik de Stad door naar een -voornaam huisgebragt, staande in 't midden der Stad. Ik beeldde mij -zelf toenter tijd in, dat ik Dictator geworden was, en hoger gezag had -dan een Burgermeester van Rome: aangezien 'er slegts twaalf bondelbijlen -voor de Burgermeesters wierden gedragen, daar ik 'er met agttien omringd -was. Aan de poort van het gebouw, werwaards ik gebragt wierd, stond het -stantbeeld der Justitie uitgehouwen in de gedaante eenes booms, houdende -met een haarer takken eene Weegschaal. Het beeld zelf geleek eene Maagd, -stuurs van aanzien, scherp van gezigt, aanzienlijk, niet door eene -lafhartige of wreede, maar door eene zekere ontzachelijke somberheid. -Dit deedt mij klaar zien, dat hier de Raadsvergadering gehouden wierdt. -Gebragt zijnde op het Raad huis zelf, welkers vloeren met ingeleide -marmersteen pronkten, zag ik aldaar eenen verhevenen boom in een verguld -gestoelte als op den Richterstoel, met twaalf bejaarde bijgevoegde -Raadsheeren, die in eene welgeschikte orde en in even zoo veele -gestoeltens aan de regter- en slinker-hand des Presidents geplaatst -waren. De President zelf was een Palmboom boom van een middelmatige -hoogte, welken de verscheidenheid zijner bladeren, die met allerlei -kleuren geverft waren, boven de andere Richters aanzienlijk maakte. Aan -beide zijne zijden stonden Deurwaarders, wel tot vierentwintig in getal, -welke ieder gewaapent waren met zes bijlen. Een schouwspel, dat -schrikkelijk in mijne oogen was, mits ik uit deezen gewapenden toestel -deeze Natie voor bloeddorstig hield. De Raadsheeren op mijne inkomste -opstaande, verheften hunne takken hemelwaards, welke Godsdienstige daad -verrigt hebbende, gingen zij wederom zitten. Na dat zij alle -nedergezeten waren, wierd ik in 't midden tusschen twee boomen voor de -balie gebragt, welkers stammen met schapenvagten rondom bekleed waren. -Ik zag ze aan voor Advocaten; en zij waren 't ook inderdaad. Alvorens -zij hunne pleidooien begonnen, wierdt des Presidents hooft met -verscheide zwarte deekens bewonden. Daarop begon de aanlegger eene -beknopte redenvoering te doen, welke hij tot drie maalen toe herhaalde, -en wierd met gelijke kortheid door den verweerder beantwoordt. Op hunne -pleidooijen volgde een stilzwijgen van een halfuur. Toen stont de -President, na dat hem het deksel van 't hoofd was afgenomen, op, en -andermaal zijne takken hemel waards heffende, sprak hij eerbiediglijk -eenige woorden, welke ik oordeelde mijn vonnis te behelzen: want niet -zoo haast hieldt hij op van spreeken, of ik wierd weder te rug gebragt -naar mijn oude rasphuis, zulks ik mij niet anders voorspelde, dan -eerlang uit deeze bewaarplaats aan de geesselpaal te zullen worden -gezet. Aldaar alleen gelaten, na dat ik mij al het voorgevallene had te -binnen gebragt, belachte ik de dwaasheid dezer Natie: want het scheen -mij toe, dat zij veel eer een tooneelspel hadden gespeelt, dan Justitie -geoeffent, en alles 't geen ik had gezien, aangaande hunne gebaarden, -opschik, wijze van procedeeren enz, geleek eerder naar openbaare spelen -of klugten van Tooneelspeelders, dan naar staatige Gerichtsplaatzen. -Toen was het ook dat ik het geluk onzer Waereld, en de -voortreffelijkheid der Europische Natie boven dat van alle andere -Volkeren roemde. Maar schoon ik de domheid en dwaasheid deezer -onderaardsche Natie veroordeelde, moest ik egter al met een bekennen, -dat zij te onderscheiden waren van het onvernuftige Vee: want de -schoonheid hunner Stad, de evenredigheid der gebouwen, en veele andere -zaken gaven klaar te kennen, dat deeze boomen niet ontbloot waren van -redelijk verstand, en niet geheel en al onbedreven in konsten en -wetenschappen, vooral der konstwerktuigen. Dog ik was van gedagten, dat -in dit land alle deugd en voortreffelijkheid ophielden.</p> - -<p>Terwijl ik aldus bij mij zelf sprak, kwam 'er een boom met een Lancet in -de hand, welke mij mijne borst ontblootende, en mijnen eenen arm -opgestroopt hebbende, volmaaktelijk naar de konst aderliet. Na dat hij -daar uit zo veel bloed getrokken hadt, als 'er scheen vereischt te -worden, leide hij, met geen minder handigheid, het verband. Dus zijn -werk gedaan, en 't bloed naauwkeurig bekeeken hebbende, vertrok hij, -zonder een woord te spreeken, als opgetogen in verwondering. Alle deeze -dingen versterkten mij in 't gevoelen 't geen ik wegens de dwaasheid -deezes Volks had opgevat. Dog zoo haast was ik de onderaardsche taal -niet magtig, en alles mij nader beduid geworden, of de veragting -veranderde in verwondering. De manier van procedeeren welke ik -onbedagtelijk veragt had, wierdt mij aldus uitgelegt: uit de gedaante -van mijn lichaam hadden zij mij aangezien voor een inwoonder des -Firmaments. Ik was hen voorgekomen als zulk een die eene eerlijke -Matroone van den eersten rang had willen geweld aandoen. Over deeze -misdaad was ik als schuldig naar de Vierschaar gesleept. De eene -Advocaat had mijne misdaad zeer verzwaard, en daar over straffe -gevordert ingevolge de wet: dog de ander had juist wel de straf niet -verbeden; maar aangeraden dezelve uit te stellen, tot dat het bekend was -geworden, wie, hoedanig, en waar van daan ik was; en of ik een beest of -redelijk schepzel was. Verders vernam ik dat het opsteeken der takken -een gewoonlijk Godsdienstig bedrijf was, eer men tot beslissing eener -zaak, overging. De Advocaten waren met schapen-vagten bekleed, op dat -zij gedagtig zouden zijn der onnozelheid en der opregtigheid in 't -bedienen van hun beroep. En inderdaad zijn ze alle vroome en opregte -luiden: waar uit het blijkt, dat 'er in eenen welgestelden Staat vroome -en eerlijke Advocaten konnen zijn. Tegen de gene die haaren pligt niet -betragten, zijn zoodanige strenge wetten afgekondigt, dat 'er voor -vitteren en bedrog geen dekmantel te vinden is, dat 'er geen afbidden -van trouwloosheid, geen berging voor de lastertaal, geen huisvesting -voor oneerbiedig spreeken, nog geen uitvlugt voor loopjes meer is -overgebleven. De woorden driewerf te herhaalen plagt te geschieden om de -traagheid in 't bevatten, waar in de Inwoonders deezes Aardskloots van -alle andere Volkeren worden onderscheiden: want maar weinige was het -gegeven te verstaan 't geen zij ter loops geleezen hadden, of te -begrijpen 't geen zij maar eens gehoord hadden. De gene die aanstonts -een ding begreepen, wierden gehouden ontbloot te wezen van gezond -oordeel, en daarom wierden dezelve zeer zelden toegelaten tot hooge en -gewigtige bedieningen: aangezien men aldaar op de proef hadt -ondervonden, dat de Staat in gevaar was geweest onder 't bestier der -gene, die van een zeer vaardig begrip waren, en die gemeenlijk -schrandere geesten genoemt worden: maar dat de langzaame van begrip, en -die, bij veragtinge, domkoppen worden geheeten, weder te regt gebragt -hadden, 't geen de eerstgemelde hadden in de war gesmeten. Alle deeze -dingen waren mij zo veele wonderspreuken, dog na ernstig onderzoek, -scheenen ze mij zoo vreemd niet. Maar allermeest was ik verwondert over -de voorvallen van die de Presidents plaats bekleedde: (want men moet -weten dat die eene Maagd was, gebooren in die Stad, en van den Souverain -aangesteld tot <i>Kaki</i> of Oppersten Richter in de Stad:) want bij dit -volk word geen onderscheid altoos van kunne gemaakt in 't uitdeelen der -eerampten, maar eene verkiezing gedaan zijnde, worden de zaken, rakende -het Gemeenebest, den waardigsten toebetrouwd. Om nu naar behooren van -eens ieders bekwaamheden en gaven te oordeelen, zijn 'er kweek-schoolen -aangelegt, welker Opzienders of Bestierders genoemd worden <i>Karatti</i>: -('t woord wil eigentlijk te kennen geven Onderzoekers of Naspeurders). -Deezer werk is, de bekwaamheid en kragten van een iegelijk te -onderzoeken, den aart en inborst der jeugd in den grond in te zien, en -na gedaan onderzoek aan den Souverain jaarlijks op te leveren eene -naam-lijst der gene, die tot Staats-ampten konnen worden toegelaten; en -daar bij te kennen te geven in welke zaken een iegelijk het Vaderland -meest ten nutte kan verstrekken. Deeze naamrolle der Candidaten -ontvangen hebbende, beveelt de Souverain dezelve te boek te stellen; op -dat hij in zijn geheugen en als voor zijne oogen mag houden de gene -welke hij met de openstaande bedieningen staat te bekleeden. De -bovengemelde Maagd hadt vier jaren van te vooren van de <i>Karatti</i> een -schoone <i>Attestatie</i> gekregen, en daar op was zij van den Souverain -aangesteld tot Presidente van den Raad deezer Stad, waar in zij gebooren -was, Deeze gewoonte wordt heilig en onschendbaar bij de <i>Potuaners</i> -onderhouden: vermits zij vaststellen, dat niemant de toestand der -plaatze beter bekend is, dan de gene die aldaar gebooren en opgevoed -zijn. <i>Palmka</i> (dus wierdt de Maagd geheeten) hadt met den allerhoogsten -lof, geduurende den tijd van drie jaaren, deezen post bekleet, en wierde -gehouden voor den schrandersten boom der gantsche Stad: want de -langzaamheid van haar begrip was zoo groot, dat zij eene zaak, zoo die -niet drie- of vier-malen herhaalt wierdt, kwalijk konde begrijpen. Dog -'t geen zij eens begreep, verstont zij in den grond, en loste alle -geschilstukken met zoo veel oordeel op, dat haare uitspraken als zoo -veele Godspraken wierden gehouden.</p> - -<p style="margin-left: 25%;"> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>Zij wist waarin de grond der zaken was gelegen,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>En in de weegschaal van de billijkheid te wegen</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Het weiflend regts-geding: zij wist het heilig regt</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Te schiften van 't bedrog aan schijndeugd vastgehegt.</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>Geen zeldzaam toeval kon haar doorzigt ooit verduisteren,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>Mits Themis zelv' altoos kwam haar verstant opluisteren.</i></span><br /> -</p> - -<p>Hierbij kwam het toe, dat zij in den tijd van vier jaaren geen vonnis -heeft uitgesproken dat niet door het hoogde <i>Potuaansche</i> Gerichtshof -bevestigd, en met loftuigingen is vereerd geworden. Derhalven kwam die -inzetting ten voordeele van de vrouwelijke sexe, welke ik in 't begin -veroordeelt hadt, mij niet ongerijmt voor, na dat ik de zaak -naauwkeuriger had ingezien. Ik dagt bij mij zelf, wat zoude 't al zijn -zoo de Vrouw van onsen <i>Bergschen</i> Richter in plaats van haaren Man eens -in de regtbank zat? En wat zou men al zeggen, zoo de dogter van onzen -Advocaat <i>Severini</i>, eene Maagd versiert met welspreekendheid en andere -voortreffelijke gemoedsgaven, in plaats van haaren dommen Vader de -Gerichtszaken in de Vierschaar bepleitte? Onze regtsgeleerdheid zou daar -door weinig nadeel lijden, en mogelijk zou 't regt zoo dikwils niet -gebogen worden. Voorts dagt ik, dat, vermits in de Europische -Gerichtshovende zaken zoo schielijk beslist worden, zoo de schielijk en -onbedagtzame vonnissen tot een rijper onderzoek wierden gebragt, dezelve -niet weinig berispinge zouden onderhevig wezen. Maar om voort te gaan -met mijn verder verhaal: de reden van de aderlatinge zeide men mij deeze -te wezen. Wanneer iemand van misdaad overtuigd is, wordt hij, in plaats -van eene geesselinge, verminking der leden, of den dood te ondergaan, -verwezen tot eene aderlatinge, op dat het kome te blijken of de misdaad -aan kwaadaartigheid, of aan bedorven bloed en sappen moet worden -toegeschreven; en of hij door zodanig eene kuur kan worden verbeterd: -invoegen deeze regtbanken meer verbetering dan straffe beöogen. Egter -behelsde deeze verbetering eenigzins eene straffe, nademaal het -eenigermaate eene schandvlekke veroorzaakte door vonnis van den Richter -deeze operatie te moeten ondergaan. Zoo iemant zig ten tweedenmaale -misging, wierdt hij de Stad onwaardig geoordeelt, en naar het Firmament, -waar naar toe zij alle zonder onderscheid verwezen wierden, in -ballingschap verzonden. Dog van die verbanning, en van de natuur -derzelve zullen wij straks breeder spreeken. En aangaande dat die -Chirurgijn, die mij eene ader geopent hadt, op 't gezigt van mijn bloed -als verstomt was geworden; daar van was dit de oorzaak: dat namentlijk -de inwoonders deezes Aardbols in plaats van bloed, een helder en wit -vogt hebben, dat door hunne aders vloeit, en 't welk hoe witter het is, -hoe het ook des te grooter teeken van deugtzaamheid te kennen geeft.</p> - -<p>Dit alles vernam ik ten vollen, na dat ik de onderaardsche taale was -magtig geworden, waar door ik een gunstiger gevoelen voor deze Natie -begon op te vatten, welke ik al te roekeloos had veroordeelt. Dog hoe -zeer ik deeze boomen voor dom en zot in den eersten opslag had gehouden; -had ik egter terstont daar na bespeurt, dat zij niet van alle -menschelijkheid waren ontbloot, en dat vervolgens mijn leven geen gevaar -liep: in welke hoop ik ook bevestigd wierd, toen ik zag dat mij -tweemaalen daags spijs gebragt wierdt, die gemeenlijk bestont in -vrugten, groente en peulvruchten:—aangaande de drank die bestont in -een klaar vogt, 't aangenaamste en smaakelijkste dat men bedenken kon.</p> - -<p>De Richter in wiens bewaringe ik was, liet den Vorst of Landheer, zig in -eene nabijgelegen Stad onthoudende, van stonden aan weten, dat hem bij -geval in handen was gekomen zeeker redelijk Dier, maar van eene -ongewoone gedaante. De Vorst bewogen door die nieuwigheid, beval mij in -de taal te onderwijzen, en dat ik daar na zoude worden gezonden naar -zijn Hof. Hierom wierdt mij een taalmeester verzorgt, onder wiens -onderwijs ik in een halfjaar tijds zo verre vorderde, dat ik met de -inwoonders gemakkelijk genoeg konde praten. Na dat ik in de -onderaardsche taal mijnen eersten leertijd hadt doorgebragt, kwam 'er -een nieuw bevel van 't Hof nopende mijn verder onderwijs, en ik wierd -belast in de eerste beginzelen van 't kweekschool mij te laten -onderwijzen, ten einde dat de <i>Karatti</i> of Onderzoekers mijn verstand -zouden beproeven, en naspeuren in wat soort van wetenschap ik de meeste -hoop van mij gaf. Dit alles volbragten zij zeer zorgvuldiglijk: maar -terwijl ik in deeze loopbaan liep, wierdt 'er geen mindere zorg voor -mijn lichaam dan voor mijn verstand gedragen; en zij waren wel -voornamentlijk daar op uit, dat ik, zoo veel immer mogelijk was, mogte -worden gevormt tot het fatsoen van eenen boom, ten welken einde eenige -geleende takken aan mijn lijf geschikt wierden.</p> - -<p>Terwijl dit voorviel, onderhieldt mij mijn huiswaard 's avonds zoo dra -als ik, schoon laat, uit het kweekschool kwam, met verscheide praatjes -en vraagen. Hij hoorde mij met een overgroot genoegen van al 't geene -mij in deeze onderaardsche Reize ontmoet was, redenkavelen; dog niet -weinig verwondert was hij over mijne beschrijving van onzen Aardkloot, -en over den onmetelijken Lugt-hemel onderscheiden door oneindige -Sterren, waar meede dezelve omringd was. Dit alles hoorde hij gretig en -met oplettendheid aan; dog hij wierdt eenigzins beschaamd op 't hooren -van dat gene 't welk ik hem verhaalde van de boomen onzes Aardkloots, -welke onbezield en onbeweeglijk met hunne wortels vast in den grond -staan; en eindelijk zag hij mij niet zonder verontwaardiging aan, -wanneer ik hem betuigde, dat onze boomen uitgehouwen zijnde, dienden om -de kachel te slooken en de pot te kooken. Dog na eene ernstige -overweginge, bedaarde eindelijk zijne gramschap, en stekende vijf takken -op naar den hemel (want zoo veele hadt hij 'er) verwonderde hij zig over -de wijsheid van den Schepper, welkers redenen menigvuldig en verborgen -zijn; luisterende voor het overige naarstig toe naar mijne verdere -vertellingen. Zijne huisvrouw die tot nog toe van mijne tegenwoordigheid -eenen afkeer hadt gehad, vermits zij gehoord hadt, dat de oorzaak, -waarom ik voor de regtbank was gebragt geweest, waaragtig was, en dat ik -door de gedaante van eenen boom, welke wij in onze waereld plegen te -beklimmen, bedrogen was geweest; maakte, haare agterdogt afgelegt -hebbende, met mij peis. Maar ik, om niet in 't begin van eene getroffen -verzoeninge het versche litteeken wederom op te krabben, wilde niet, dan -in 't bijwezen van haaren man en op zijn bevel, met haar aan het praaten -komen.</p> - - -<hr class="chap" /> - -<h3><a name="DERDE_HOOFDSTUK" id="DERDE_HOOFDSTUK">DERDE HOOFDSTUK.</a></h3> - -<h3><i>Beschrijving van de Stad Keba.</i></h3> - - -<p>Terwijl ik nog in mijne leerjaaren was, leidde mijn huiswaard mij nu en -dan eens door de Stad, om mij te doen zien al 't geen daar in fraai en -'t meest aanmerkelijk was. Wij wandelden zonder eenig beletzel, en 't -geen mij 't wonderlijkste van allen voorkwam, zonder eenigen toeloop der -inwoonders; geheel anders als bij ons geschiedt, alwaar de menschen als -met geheele troepen komen toevliegen, om te bezien al 't geen ongewoon -is, en hunne nieuwsgierige oogen te verlustigen; daar integendeel de -bewoonders deezer Planeet zig weinig laten gelegen leggen aan nieuwe -snufjes, en alleenlijk ernstige zaaken betrachten. Deeze Stad wordt -<i>Keba</i> geheeten en is de tweede in rang van het <i>Potuaansche</i> Prinsdom. -Deszelfs inwoonders zijn zoo deftig en schrander, dat men alle de -burgers zoude groeten voor Raadsheeren. De ouderdom wordt aldaar boven -maate in aanzien gehouden: want nergens bewijst men den bejaarden -lieden zoo veel eers, en nergens wordt de grijsheid met meer agtinge -bejegent: want men heeft 'er niet alleen ontzach voor hunne woorden, -maar zelfs voor hunne wenken. Ik verwonderde mij dat een volk zoo zedig -en deftig, zig met spiegelgevegten, comedien en schouwspelen konde -ophouden, aangezien die dingen daar zoo weinig overeenkomst mede hebben; -'t welk mijn huiswaard bemerkende, zeide: door dit geheele Vorstendom is -juk en ernst beurtelings onze bezigheid.</p> - -<p style="margin-left: 25%;"> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Saturnus zelf hoe stuursch en wreed hij is van aart,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Word door den zagten luim weer van Jupijn bedaart.</i></span><br /> -</p> - -<p>Onder andere loffelijke inzettingen deezes Vorstendoms was, dat de -eerlijke vermaken, dienende om den geest te verlevendigen, en dien -bekwaam te maken tot ernstige en moeijelijke bezigheden, wierden -toegelaten; aangezien zij vastelijk gelooven, dat de kwade luim en de -zwaarmoedige gesteltheden, de bronnen van zo veele beroerten, -opschuddingen en verkeerde raadgevingen, daar door uit den weg geruimt -worden. Hier door is 't, dat zij hunne gewigtigste bezigheden met spel -en boert mengen; parende egter zodanig de staatigheid met de -vriendelijkheid, dat deeze niet overslaat tot dartelheid, nog gene tot -droefheid. Maar niet zonder verontwaardiging bemerkte ik, dat onder de -schouw- en tooneelspelen ook wierden gerekent disputeerkonstoefeningen: -aangezien 'er op zekere vastgestelde tijden in 't jaar weddenschappen -geschiedden, en onder eene vastgestelde belooning voor den overwinnaar, -twistredenaars, even als koppels van kampvegters, tegens elkaêr gesteld -wierden, bijna op dezelve voorwaarden, als bij ons de kampgevegten der -haanen of andere feller dieren geschieden. Dit is de oorzaak, dat -gegoede lieden twistredenaars onderhouden, even als bij ons de -jagthonden worden onderhouden, en dezelve onderrigten in de <i>Dialectica</i> -of konst van Zintwisten; ten einde zij bekwamer en grooter snappers -mogen worden, tegen dat de tijd van 't jaar, tot kakelen bestemd, -aannadert. Hier door hadt zeeker rijk burger, <i>Henochi</i> geheeten, in den -tijd van drie Jaaren groote rijkdommen, en wel tot 4000. <i>Ricatu</i> toe, -gewonnen uit den veroverden buit van een eenigen twistredenaar, welken -hij ten dien einde onderhield; en het was al meer dan eens geschied, dat -hem voor den zelven zeer groote sommen gelds waren aangeboden geworden -van de gene die met diergelijke oefeningen gewoon waren winst te doen; -dog hij wilde voor als nog dien schat, waar uit hij jaarlijks zoo veele -inkomsten trok, niet verkoopen. Met eene verwonderlijke vaardigheid van -tonge wist die kakelaar de redenen te ontzenuwen, te bekragtigen en te -verdraaijen, zijnde een meester in verstrikkende kwinkslagen, en in de -loopjes der <i>Dialectica</i> of Redeneerkonst: daarenboven was hij zo -afgeregt op de konsttreken van door <i>distingueeren, subsumeeren</i>, en -<i>limiteeren</i>, alle zijne tegenpartijders uit te strijken, dat hij ze op -zijn gemak den mond konde stoppen. Meer dan eenmaal ben ik bij -schouwspelen van die natuur, niet zonder de uiterste smerte, -tegenwoordig geweest: want ik hield het voor onbetamelijk en -verfoeijelijk zoodanige heerlijke oefeningen, welke onze schoolen zulken -luister bijzetten, tot tooneelspelen te maken: en wanneer ik mij te -binnen bragt, dat ik driemaalen, met de grootste toejuichinge in 't -openbaar gedisputeert, en daar door mijne <i>Promotie</i> bekomen had; kon ik -naauwelijks mij van traanen onthouden. Voor de rest mishaagde mij de -manier van disputeeren niet minder, dan de daad zelve: want daar wierden -zeekere aanhitzers gehuurd, welke zij daar <i>Cabalcos</i> heeten, die, -wanneer zij zien dat de drift der Redentwisters begint te verkoelen, -dezelve met een soort van prikkelen in de zijden steeken, om ze weder -vuurig te maken, en ze de afnemende kragten te doen hervatten. Andere -dingen, en welke ik grootelijks in zulk een geslepen volk veroordeelde, -laat ik daar, want ik schaame het mij dezelve te melden. Behalven deeze -Redentwisters, welke de Onderaardlingen spottender wijze <i>Mashakos</i>, dat -is gezegt Krakkeelers, noemen, waren 'er ook andere gevegten van -viervoetige zoo wilde als tamme beesten, en van roofvogels, welke men -voor een stuk gelds, dat daar toe slont, zien kon. Ik vraagde mijnen -huiswaard, hoe 't mogelijk was, dat een volk van zoo veel oordeel zulke -voortreffelijke oefeningen, waar door men een talent van welsprekendheid -krijgt, de waarheid, ontdekt, en het verstand gescherpt wordt, naar de -schouwspelen verwees. Hij gaf mij ten antwoord, dat zoodanige -kampgevegten eertijds in de Barbaarsche Eeuwen zeer in agtinge waren -geweest; dog dat, vermits zij eindelijk door de ondervindinge hadden -geleert, dat de waarheid door redetwisten meer uitgedooft, de jeugd -dartel gemaakt wierdt beroerten ontstonden en de allernuttigste studien -als 't ware boeijen wierden aangeklonken, zij die oefeningen van de -Academien tot de schouwspelen hadden overgebragt; en dat ook de uitkomst -geleert hadt, dat de leerlingen door stilzwijgen, leezen, en overdenken, -veel eerder tot het Meesterschap geraakten. Met welk antwoord, hoe zeer -ook het zelve schijn van waarheid hadt, ik geen genoegen nam. In deeze -Stad was eene Academie of Hoogeschool, alwaar de vrije konsten naar -behooren en met zeer veel deftigheid geleerd wierden. Ik wierd van -mijnen huiswaard in de gehoorzaal deezer school ingeleid op eenen -plegtigen dag, en op welken een <i>Madic</i> of Leeraar in de Philosophie -verkooren wierdt. Dat geschiedde zonder eenige plegtigheid, behalven -alleen dat de aanstaande Leeraar eene zeer geleerde en sierlijke -redenvoeringe deedt over een geschilstuk in de Natuurkunde; waar na hij -van de Bestierders der schoole op de naamrolle der gene, welken het -vergunt wordt opentlijk te leeraren, wierdt aangetekent. Toen mijn -huiswaard mij vraagde, hoe mij die plegtigheid hadt aangedaan, gaf ik -hem ten antwoord, dat mij dezelve al te droog en te mager bij onze -<i>Promotien</i> was voorgekomen. Vervolgens deed ik hem verslag op wat wijze -bij ons Meesters en Leeraars worden gemaakt, te weten: na voorgaande -proefstukken te hebben gegeven van Disputatien. Hij hierop zijn hoofd -met rimpels trekkende, vraagde mij naar den aart en nature van die -Disputatien, en waar in dezelve van die der Onderaardlingen verschilden. -Ik zeide hem, dat ze doorgaans waren over zeer geleerde en -wetenswaardige zaaken: vooral aangaande de gewoonten, taalen, en -kleedingen van twee oude Volkeren, die eertijds in Europa 't meest -gebloeit hebben; betuigende hem, dat ik met drie geleerde Disputatien -gehandelt had over derzelver wijze van schoeijen. Naauwlijks hadt hij -dit gehoord, of hij barstte zodanig uit in lachen, dat 'er het gantsche -huis van klonk. Zijn wijf, door dat geluid gaande gemaakt, kwam, -schielijk toegeloopen, vraagende naar de oorzaak van dat gelach. Dog ik -was hier door zoodanig gestoord, dat ik mij niet verwaardigde te -antwoorden: want het scheen mij onbehoorlijk, dat zulke deftige en -ernstige zaken, oorzaak tot lachen en spotten gaven. Dog zij eindelijk -van haaren man vernomen hebbende wat van de zaak was, begon niet minder -in lachen uit te barsten. Dit geval eerlang door de gantsche Stad -verspreit zijnde, gaf aanleidinge tot geduurige spotternijen: zoodanig -dat de vrouw van zekeren Raadsheer, die uit haar zelven goed lachs was, -door dit verhaal zoo zeer wierd aangezet, dat zij door gestadig lachen -bijna haaren reuzel scheurde. En vermits zij niet heel lang daar na, de -koorts gekregen hebbende, kwam te overlijden, geloofde men, dat zij door -dat onmatig lachen, waar in het al veel op de long was aangekomen, eene -ziekte, die haar ook doodelijk was geweest, gekregen hadt. Het bleek -egter niet klaar, waar aan zij gestorven was; en men verspreidde maar -iets diergelijks onder den duim. Voor het overige was zij eene -goedaartige vrouw, en de beste huismoeder van de waereld: want zij hadt -zeven takken, dat voor die Sexe al iets zeldzaams is; waaromme ook allen -boomen van fatzoen haar dood zeer ter harte ging. Zij wierdt bij nagt -begraven buiten de muuren der Stad, in dezelve kleederen, welke zij aan -hadt ten tijde haares overlijdens: want binnen de Stad te begraven is -bij eene wet verboden, vermits zij vaststellen dat de lugt door de -uitwaasseming der doode lichamen wordt aangesteken. Voorts legt 'er een -verbod tegen het begraven der lijken met groot gevolg, of pragtige -lijkstaatie; aangezien dezelve welhaast staan te worden tot voedsel voor -de wormen. Alle welke dingen mij als zeer voorzigtige inzettingen -voorkwamen. Egter worden 'er doorgaans Lijk en Lof redenen gedaan: dog -welke enkel en alleen bestaan in vermaningen om wel te leeven; en door -welke den toehoorderen de sterflijkheid wordt afgeschetst. Die het -opzigt over de zeden hebben, zijn genoodzaakt zig daar bij te laten -vinden, om agt te slaan of de Lijk-redenaars de geheugenisse der -overledenen meer of min dan naar behooren prijzen. Daar van daan is het, -dat de Redenaars der Onderaardlingen zoo spaarzaam zijn in 't geven van -loftuigingen, vermits 'er eene straf gestelt is op het geven van grooter -lof, dan iemant toekomt. Niet lang daarna wanneer ik bij eene -diergelijke Lijkreden tegenwoordig geweest was, vraagde ik mijnen -huiswaard naar den staat en waardigheid des overledenen, wiens uitvaart -geviert was. Hij antwoordde, dat hij was geweest een boer, dien de dood -overvallen hadt, zoo als hij onder weg was naar de Stad. Toen begon ik, -die nog zoo onlangs door de Onderaardlingen was uitgelachen, op mijne -beurt mede te schateren van lachen, kaatsende hen de pijlen, die zij op -die van Europa hadden geschoten, thans rijkelijk weder toe. <i>Waarom dog -worden,</i> zeide ik, <i>de Ossen en Bullen, der boeren makkers en -spitsbroeders, niet mede met eene Lijk-reden vereert: vermits zij met de -Landlieden in gelijke bediening? zijnde, ook dezelve stoffe tot -Lijkredenen redenen komen uit te leveren</i>? Dog mijn huiswaard geboodt -mij mijn lachen in te houden, zeggende, dat de Akkerlieden daar te Lande -uittermate geagt wierden, om de voortreffelijkheid huns beroeps, en dat -generlei soort van levenswijze aldaar boven den Landbouw geschat wierdt; -waar door het toekomt, dat een eerlijke boer, en die op zijne zaken wel -agt sloeg, voor een verzorger en handhaver der Stad wierdt gehouden. Ten -dien opzigte is 't ook aldaar eene gewoonte, dat de Landlieden, wanneer -zij in de <i>Palmboom maand</i>, met een groot getal van wagens, geladen met -koren, naar de Stad trokken, buiten de poort door de Magistraat wierden -te gemoet gegaan, en met trompetten-geschal en 't geklank van -musiekinstrumenten, zegepralender wijze, binnen de Stad ingehaald. Ik -stond versteld op het gehoor daar van, mij te binnen brengende den staat -onzer Landlieden, zugtende onder eene harde slavernij, en welker beroep -wij meenen veragtelijk te zijn en verre beneden andere konsten, welke -niet dan voor de wellust dienstig zijn, gelijk als die der koks, -pasteibakkers, parfumeerders, dansmeesters, enz. Mijnen huiswaard gaf -ik dat eenigen tijd daar na wel te kennen, dog onder belofte van -stilzwijgen, vreezende dat de Onderaardlingen een al te slegt gevoelen -mogten opvatten van de menschen. Hij, stilzwijgen belooft hebbende, -bragt mij naar de gehoorzaal, alwaar de Lijk-reden stont te geschieden. -Ik moet bekennen niets zakelijker, waaragtiger, en 't geen meer van -allerlei vleijerij ontdaan was, ooit gehoord te hebben: en deeze -uitvaartsviering scheen mij een model te wezen, naar 't welk alle -diergelijke redenvoeringen behoorden geschikt te wezen. Eerst gaf de -Redenaar op een ontwerp der deugden van den overledenen: daar na telde -hij op deszelfs zwakheden en gebreken, met vermaninge aan de -Toehoorders, dat zij zig daar van hadden te wagten. Zoo als wij uit de -gehoorzaal traden, kwam ons een misdadige te gemoet, verzelt van drie -wagters. Dees hadt onlangs de straf aan den arm (dus noemen ze de -aderlating) bij vonnis van den Richter ondergaan, en wierdt thans naar -het publyke dolhuis gebragt. Toen ik vraagde wat de reden was van zijn -vonnis, wierdt mij geantwoort, dat hij in 't openbaar gedisputeert hadt -over de eigenschappen en het wezen Gods; 't geen daar te lande verboden -is, alwaar alle zulke neus-wijze zintwistingen voor zoo roekeloos en -dwaas worden gehouden, dat zij in schepzelen van eenen bedaarden geest -niet wel vallen konnen. Daarom is aldaar de gewoonte, deeze -scherpzinnige Redeneerders, na dat men ze heeft adergelaten, als narren -in 't publyke dolhuis te brengen, tot dat ze ophouden te kolderen. Toen -zeide ik in mij zelv': "<i>Ach hoe zoude 't onze Godgeleerden hier -vergaan!</i> welke men alle dag hoort twisten over de hoedanigheden en -eigenschappen der Godheid, over de natuur der Geesten, en over meer -andere diergelijke verborgenheden. Wat lot was onze Overnatuurkundigen -hier beschooren, die, trots zijnde op hunne hoogdravende geleertheid, -meenen dat zij wijzer zijn dan 't gemeen, ja gelooven dat zij 't naast -aan de Goden komen. Zekerlijk in plaats van Lauwer kransen of Doctorale -Mutsen, waar mede zij in ons Land worden opgepronkt, zouden zij zig den -weg baanen naar 't dolhuis, of zij zouden schrap staan, om in 't -gasthuis te geraken."</p> - -<p>Dit en andere zaken, die mij scheenen tegen de gezonde reden aan te -loopen, merkte ik naauwkeurig op, geduurende den tijd van mijn -leerlingschap. Eindelijk kwam de tijd, door 's Vorsten bevel bepaald, -waarop ik, uit het school naar 't Hof, met een <i>Testimonie</i>, moest -vertrekken. Ik lei mij niet anders toe dan op heerlijke loftuigingen en -goedkeuringe, steunende eensdeels op mijne eigene bekwaamheden, vermits -ik de Onderaardsche taale binnen zulken korten tijd, buiten verwagtinge, -geleert had, anderdeels op de gunst mijnes huiswaards, en der Opzigteren -alom beroemde regtvaardigheid. Eindelijk kreeg ik mijn <i>Testimonie</i>, 't -welk ik van blijdschap al beevende opende, begeerig zijnde mijnen lof -daar in te leezen, en daar uit af te neemen hoedanig mijn nootlot stont -te wezen. Dog 't leezen daar van, maakte mij gram en wanhopig. De -Brieven van voorschrijving waren van den volgenden inhoud.</p> - -<p>"Niet willende in gebreke blijven om uwer. Doorlugtigheids bevel op te -volgen, zenden wij uwe Doorlugtigheid hier nevens toe het schepsel dat -onlangs tot ons uit een andere waereld is overgebragt, en zig zelven een -mensch noemt; na dat wij het zelve, met alle zorgen naarstigheid, in ons -School hebben doen onderwijzen. Deszelfs aart en inborst naauwkeurig -nagespeurt, en deszelfs zeden onderzogt hebbende, hebben wij hetzelve -van een redelijk goed begrip en van een zeer vaardige bevattinge -gevonden; dog van zulk een verkeerd oordeel, dat, vermits deszelfs -verstand al te vlug is, het naauwlijks onder de redelijke schepzelen -gerekent, laat staan tot eenige bediening van gewigt, behoort toegelaten -te worden. Vermits het egter door de gezwindheid zijner voeten ons alle -te boven gaat, zal het zeer bekwaam wezen om de bedieninge van -Postlooper van 't Hof met lof te komen bekleeden.—Gegeven in 't -Kweekschool te <i>Keba</i>, in de <i>Doorn-maand</i>."</p> - -<p>Uwer Doorlugtigheids gehoorzaamste dienaars <i>Nehek, Jochtan, Rapafi, -Chilac.</i></p> - -<p>Hier over liep ik al huilende naar mijnen huiswaard, hem op 't -nederigste biddende, dat het hem behagen mogte, zijn gezag aan te wenden -om een gunstiger <i>Testimonie</i> van de <i>Karatti</i> te verkrijgen, en dat hij -aan dezelve wilde vertoonen mijn Academisch <i>Testimonie,</i> waarin ik voor -een verstandig man, en daar niets op te zeggen viel, vermeld stond. Dog -hij voerde mij te gemoet, dat dat <i>Testimonie</i> in onze waereld zijn -waardij kon hebben, alwaar men mogelijk meer zag op de schaduwe dan op -het lichaam, meer op de bast dan op het pit; dog dat het hier, alwaar -men de zaken in haar binnenste beschouwde, van geen waardij altoos was: -voorts vermaande hij mij mijn noodlot met gedult te draagen, vooral, -wijl het <i>Testimonie</i> nog vernietigd nog verandert konde worden: -aangezien 'er hier geen zwaarder misdaad was, dan de loftuigingen van -onverdiende bekwaamheden. Willende egter eene pleister op de wonde -leggen,</p> - -<p style="margin-left: 25%;"> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Zeid' hij, om mijne smert een luttel te verzagten,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>En 't meerendeel mijns druks mij, weinig te doen agten;</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>O Zoon! hoe dus beleest? een' edelaarte ziel</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Staat pal in tegenspoet, ofschoon de hemel viel.</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Ei! 'k bid u, stoor u, niet aan 't geen u doet verbaazen,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>En daar uw' dwaaze drift u slaaflijk op doet aazen:</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Wat magt wat immermeer geborgen voor de Nijt?</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Zeg wat haar felle klaauw niet wreed aan flarden rijt?</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Men zoud' een' gantsche lijst, was 't nood, u konnen geven</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Van Amptenaars van Staat, die jammerlijk om 't leven</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Gebragt zijn: en 't gaat vast, me naar te hoogen staat</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Staag reikhalst, en door 't goud zijn hart vermeest'ren laat,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Die wordt als hemelwaards en uit 't gezigt verheven,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Om door te laager val rampzaliglijk te sneeven.</i></span><br /> -</p> - -<p>Hier voegde hij bij, dat niets diergelijks, in eenen' laagen of -middelmatigen staat te vreezen stont. Wat nu aanbelangde het -<i>Testimonie</i> der <i>Karatti</i> dat deet zien, dat zij zeer doorzigtige en -tegelijk zeer regtvaardige Richters zijn, die nog door geschenken -omgekogt, nog door dreigementen afgeschrikt konnen worden, om een hair -breet van de billijkheid af te gaan, waarom 'er ook in die zaak geen -plaats tot kwaad vermoeden overig wierdt gelaten. Eindelijk beleedt hij -gantsch openhartig, dat hem al van over lang gebleeken was, dat ik niet -veel verstands had, en dat hij terstont uit mijne sterke memorie en -snedigheid van begrip hadt konnen afnemen, dat ik wel hout, maar geen -goed timmerhout was, en derhalven, om het weinig oordeels dat ik bezat, -niet bekwaam was tot een gewigtig ampt: zeggende, dat hij uit de -verhaalen en beschrijving van de Europische Natie geleerd hadt, dat ik,</p> - -<p style="margin-left: 25%;"> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Gebooren in het Land der Narren,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Den invloed had der kwaade Starren.</i></span><br /> -</p> - -<p>Betuigende voorts met overvloed van woorden zijne genegenheid 't -mijwaarts; mij radende, dat ik zonder uitstel mij vaardig zoude maken -tot de reize. Ik volgde den raad der zes schranderen mans, vooral wijl -de nood zulks vereischte, en het mij als eene roekelooze zaake -voorkwam, om mij tegens 't bevel van den Vorst te verzetten.</p> - -<p>Ik begaf mij dan op weg in 't gezelschap van eenige boomjes, die te -gelijk met mij uit het Kweekschool gezonden, ten zelven einde naar de -Koninglijke Stad wierden gevoert. Onze Leidsman was een bejaard man uit -het getal der <i>Karatti</i> of Bestierders, welke, door ouderdom verzwakt -geworden, en niet wel ter been zijnde, op eenen Stier reedt: want op -eenen wagen te rijden is daar de manier niet, en dat voorregt hebben -alleen de stokoude Grijsaarts, of de gene die ziek zijn, hoe zeer ook -bij ons de bewoonders dezer Planeet, om hunnen traagen en moeijelijken -gang, daar in meer te verontschuldigen zouden zijn. Het staat mij nog -zeer wel voor, dat, wanneer ik hen eens eene beschrijving onzer -rijtuigen had opgegeven, namentlijk onzer paarden, onzer viergespannen -en koetsen, waarin wij, als gepakt zijnde, door de Stad worden gevoert, -de Onderaardlingen op 't hooren van mijn verhaal grimlachten, en vooral -toen zij hoorden dat zelfs gebuuren de een den anderen mee plegen te -bezoeken, dan in eene koets of karosse zittende, en voortgetrokken -wordende door twee sterke viervoetige Dieren. Vermits deeze met reden -begaafde boomen zeer traag van gang zijn, waren wij genoodzaakt drie -dagen op deeze reize onder weg te zijn, schoon <i>Keba</i> van de hoofdstad -naauwlijks vier uuren aflegt: want zoo ik alleen geweest was, had ik op -eenen dag die reize afgelegt. Het gaf mij een zonderling vermaak dat ik -vrij wat beter ter been was dan de Onderaardlingen; dog 't smertte mij -al met een, dat ik om die uitnemendheid mijns lichaams tot een slegte en -veragte bedieninge verbannen zoude zijn. <i>Ik wenschte wel</i>, zeide ik, -<i>dat ik dat zelve gebrek aan mijne voeten had, 't geen de -Onderaardlingen hebben: nadien ik alleen daar door zoude bevrijd zijn -van de slaafagtige en geringe bedieninge, daar men mij nu toe geschikt -heeft</i>; 't welk onze Leidsman hoorende, mij toebeet: <i>ten ware de Natuur -met deeze uitnemendheid des lichaams eenigermate hadt willen goedmaken -'t gebrek in uwe ziele, wij alle zouden u daar voor houden, dat gij -onnuttelijk de aarde vervulde: want om de vlugheid uwes verstands ziet -gij alleen de schil der noot en niet het pit en kern: en vermits gij -slegts twee takken hebt, zijt gij in allerlei slag van handwerk verre -beneden de Onderaardlingen</i>. Wanneer ik dit alles hoorde, dankte ik God -over de gezwindheid mijner voeten, ziende dat ik, zonder die -bekwaamheid, naauwlijks onder de redelijke Schepzelen zoude mogen -gestelt worden.</p> - -<p>Op reis zijnde zag ik, niet zonder verwonderinge, dat de inwoonders -zoodanig oplettend omtrent hun werk zijn, dat niemant ophoudt met -arbeiden op het zien der voorbijgangers, of zig verwaardigt zijn gezigt -daar naar te slaan, alschoon daar omtrent iets ongewoons te zien mogt -wezen. Dog de dag ten einde, en 't werk gedaan zijnde, geven zij zig -over aan spelen en allerhande uitspanningen, met oogluikinge van de -hooge Regeering, welke die uitspanningen aanmerkende als zoo veele -steunzels voor lichaam en geest, oordeelt, dat de Schepzelen daar door -niet minder dan door spijs en drank gevoed worden. Om deeze en andere -redenen heb ik deeze reis met groot genoegen afgelegt. De gedaante der -Landstreek is, geheel en al aangenaam, verbeeld in een ronden -schouwburg, en wel in zoodanig eenen als de Natuur alleen kan te -voorschijn brengen. Overal daar de Natuur wat schaars was geweest, was -de konst der inwoonders toegeschoten, om 't gebrek te vervullen, en -dezelve waren, door de belooningen van de Magistraat daarop gestelt, -geslepen op het boeren-werk, en op de Landbouwerij; dog al wie aan zijn -Land de hand niet hieldt, wierd van zijn burgerregt verstooten, en in -eene boete verwezen. Wij trokken verscheide aanzienelijke Gehugten door, -welke, vermits ze zoo kort op malkanderen komen, het gezigt van eene -doorgaans bebouwde en aaneengevoegde Stad opgeven, en wijd en zijds een -onafgebroken gezigt uitleveren. Maar wij wierden egter eenigermate -gekweld van een soort van Bosch-aapen, die hier en daar op de wegen -warende, mij, welken zij om de gelijkheid van gedaante geloofden van hun -gedagt te zijn, niet weinig met gestadige aanvallen plaagden. Dit maakte -dat ik mijnen toorn en verontwaardiging niet konde bedwingen, vooral -toen ik bespeurde, dat deeze vertooning aan de boomen stoffe verschafte -tot lachen: want men moet weten dat ik ten Hove gevoerd wierd, op bevel -van den Vorst, met het zelve gewaad, waar mede ik op die Planeet was -overgebragt, te weten: houdende mijnen haak in de regterhand, op dat hij -daar uit zoude zien, hoedanig de opschik onzer waereld was, en in -hoedanige toerustinge ik aldaar eerst was aangeland. En die haak kwam -mij toen zeer wel te stade, als waar mede ik de Aapen, die met geheele -troepen op mij afkwamen, van mij trachtte af te weeren, schoon te -vergeefsch: want in de plaats der gevlugtte, kwamen steeds meer andere -toeschieten, zoo dat ik ieder oogenblik eenen tred moest houden, als of -ik op den vijand los ging.</p> - -<hr class="chap" /> - - -<h3><a name="VIERDE_HOOFDSTUK" id="VIERDE_HOOFDSTUK">VIERDE HOOFDSTUK.</a></h3> - -<h3><i>Van het Paleis des Vorsts van Potu.</i></h3> - - -<p>Nu kwamen wij aan de koninglijke Stad <i>Potu</i> Deeze is eene pragtige en -aanzienlijke Stad. De gebouwen zijn aldaar breeder en grooter dan te -<i>Keba</i>, en de straaten ruimer en gemakkelijker. De allereerste markt -daar wij bij kwamen, was opgepropt met een groot getal van kooplieden, -en rondom bezet met winkels van konstenaars en handwerkslieden. Op 't -midden der markt zag ik met verwondering eenen misdadiger staan met een -strop om den hals, omringt van een grooten kring der deftigste boomen, -dat een soort van raadsvergadering uitleverde. Toen ik vraagde, wat 'er -te doen was, en om welke misdaad hij verdient hadt opgehangen te worden, -daar 'er in dat land geen misdaad met den dood gestraft werdt; kreeg ik -ten antwoord, dat de misdadige was een uitvinder (project-maker) die -aangeraden hadt, eene oude gewoonte af te schaffen; en dat de omstanders -Regtsgeleerden en Raadsheeren waren, die de nieuwe uitvinding naar -gewoonte zouden onderzoeken, invoegen dat, zoo dezelve wel in orde -gebragt, en voor het Gemeenebest heilzaam bevonden wierdt, de misdadige -niet alleen ontslagen, maar zelfs beloond stont te worden; dog bij -aldien ze schadelijk voor den Staat, of de uitvinder, in 't afschaffen -van die wet zijn eigen voordeel te hebben bedoelt, bevonden wierdt, hij -alsdan den hals, als een verstoorder der gemeene rust, door den strop -stont te worden gebroken. Zijnde dit de reden, waarom 'er weinige -gevonden worden, die dat gevaar willen ondergaan, of 't afschaffen eener -wet durven aanraaden, ten ware de zaak zoo billijk en baarblijkelijk -was, dat men aan eenen goeden uitslag niet konde twijfelen. Zoo zeer -zijn de Onderaardlingen van bevattinge, dat de oude wetten blijven, en -de instellingen der voorouderen moeten onderhouden worden; want zij -gelooven, dat de Staat geschud wordt, wanneer de wetten op iemants -goeddunken verandert, of afgeschaft worden. Ten zeide ik in mij zelv': -O! wat zoude 't hier slegt staan met de uitvinders bij ons, die, onder -schijn van algemeen nut, dagelijks nieuwe wetten smeden, dienstig, niet -voor het Gemeenebest, maar wel voor bijzondere eigenbaat!</p> - -<p>Wij wierden eindelijk gebragt in een zeer groot huis, de gewoonlijke -intrek der gene die uit alle de kweek-schoolen des gantschen Vorstendoms -worden verzonden. Uit dat zelve huis worden ze gebragt om voor den Vorst -gesteld te worden. Onze Leidsman of de <i>Katatti</i> beval ons, dat wij ons -gereed zouden houden, terwijl hij heen ging om den Vorst van onze -aankomst te verwittigen. Zoo dra was hij niet uitgegaan, wanneer wij een -zeer groot geroep als dat van eene zegepraal hoorden; en 't leedt niet -lang, of het geschal der trompetten en 't geraas der trommels klonk -allerwegen. Door dit gerugt genoopt, en voor de deur gegaan zijnde, -zagen wij eenen boom aankomen, verzeld van eenen heerlijken stoet, en -met een bloemkransje om het hoofd, en straks wierden wij gewaar, dat het -die zelve burger was, dien wij op de markt hadden zien staan met den -drop om den hals. De reden der zegepraal was 't goedkeuren der wet, -welke hij, met gevaar zijns levens, hadt aangeraden. Dog wat redenen -hij tot afschaffing der oude wet mag hebben bijgebragt, kon ik niet -vernemen, en heb 'er nooit konnen agter komen, door de diepe -stilzwijgendheid der inwoonderen, waar door het geschiedt dat de -allergeringste zaak, het Gemeenebest belangende, of in den Raad -verhandelt wordende, nooit het gemeen ter ooren komt; geheel anders dan -bij ons pleeg te geschieden, alwaar de Raads besluiten en Resolutien van -Staat daags daarna, op de gemeene wegen en in de gaarkeukens, verhandelt -en bedilt worden. Na een uur vertoevens kwam de <i>Karatti</i> wederom, en -beval ons alle hem te volgen. Wij volgden onzen Leidsman op zijn bevel. -Onder weg ontmoetten wij overal hoorntjes, die van allerlei raare en -gedenkwaardige zaaken, gedrukte boekjes te koop veilden. In die -rommelzoô van boekjes ontdekte ik een werkje welks tytel was: <i>Van het -nieuw en ongewoon hemelsteeken, of vliegenden Draak, die in 't voorleden -jaar zig vertoont heeft</i>. Ik zag mij zelv', zoodanig ik was, toen ik met -mijnen haak en den slenter van het touw rondom de Planeet wierdt -gewentelt, in koper gesneden. Op dat gezigt kon ik mij naauwlijks -bedwingen van lachen, en zei stilletjes in mij zelv':</p> - -<p style="margin-left: 25%;"> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>O! welk een vreemd gezigt! een tronie zoo verwildert,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Is waardig door Apell' te worden uitgeschildert!</i></span><br /> -</p> - -<p>Hebbende niet te min het boekje gekogt voor drie <i>Kilac</i>, makende -omtrent twee schellingen van ons geld uit, bedwong ik mijn lachen: -vervolgende stillekens mijnen weg naar 't Paleis, een gebouw dat -aanzienlijker is om deszelfs konst en nettigheid, dan door deszelfs -kostelijkheid.</p> - -<p style="margin-left: 25%;"> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Geen voorhof pronkte alhier van koninglijke pragt,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Nog glinsterend' marmer, daar de schilderkunst in wragt</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Verscheidenheid van kleur en verw'...?</i></span><br /> -</p> - -<p>Ik zag 'er maar weinige hovelingen of deurwaarders, want de -spaarzaamheid der Vorsten hadt allen overvloed afgesneden. Ook heeft men -hier niet noodig zoo veele dienaars, als 'er wel aan de Hoven bij ons -vereischt worden, want zoo veele takken als deeze boomen hadden, waren -zoo veele handen: zoo dat de handwerken en huislijke bezigheden drie- of -vier-maalen rasser alhier verrigt worden.</p> - -<p>Het was juist op de maaltijd, toen wij 's Vorsten Paleis intraden; en -vermits zijne Doorlugtigheid, alvorens dezelve aan tafel ging, met mij -afzonderlijk wilde spreken, wierd ik alleen in de eetzaal binnen -gelaten. Dees Vorst bezat eene wonderlijke goedertierenheid en te gelijk -deftigheid. Zoo groot was zijne standvastigheid, dat de deftigheid van -zijn gelaat en wezen door geene de minste gestoordheid kon verdonkert -worden. Op 't gezigt van den Vorst viel ik terstond op mijne knieën. Dog -bij die aanbidding stonden de omstanders als verdomt; en wanneer ik de -reden van mijn vallen op de knieën den Vorst te kennen gegeven had, -beval hij mij op te staan: zeggende dat zoodanig eene eerbewijzing -niemand dan de Godheid toekwam: voegende vervolgens daarbij, dat men -aldaar alleenlijk door gehoorzaamheid, arbeid en vlijt, 's Vorsten gunst -konde gewinnen. Na dat ik opgestaan was, wierden mij verscheidene -vragen gedaan. En wel voor eerst</p> - -<p style="margin-left: 25%;"> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Door welken weg ik daar te lande was gekomen?</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Om welke reden ik die reis had ondernomen?</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>In welken oord ik 't licht eerst zag: hoe 'k wierd geheeten?</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>Waarop ik antwoord gaf: zoo gij mijn' naam wilt weten.</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Die heeft niet veel om 't lijf, KLAAS KLIM word' ik genoemd,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>En Berg' in Noorwege is (onnoodig hier geroemt)</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>Mijn Vaderland: 'k ben in een grooter Waerelddeel</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>Geboren, dan Gij Vorst, O! dat scheelt al te veel!</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Mijn' reis aangaande, daar valt vrij wat van te zeggen:</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Ik liet daar toe geen schip, dat bruist door zee, aanleggen:</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>Ook reisde ik niet te land, maar door het starrendak</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>Nam 'k herwaards mijnen koers, en kwam 'er met gemak.</i></span><br /> -</p> - -<p>Vervolgens ondervraagde hij mij over de dingen die mij op mijne reize -bejegent waren, en te gelijk over de wetten en de zeeden onzer waereld.</p> - -<p>Toen ging ik op eene zielroerende wijze ontvouwen de deugden der -menschen, derzelver aart en inborst, de wijze van leven in de Steden, en -andere zaken, waarop het menschdom meerendeels zijnen roem pleeg te -dragen. Dog hij nam mijn verhaal geheel koeltjes op, en op verscheide -zaken, welke mijns oordeels grootelijks in hem verwondering hadden -moeten verwekken, begon hij te geeuwen. Toen zeide ik in mij zelv': <i>wat -zijn ook de smaaken en verkiezingen der menschen verscheiden! daar wij -de meeste aandoeninge van hebben, daar trekken deeze de neus van op</i>. -Dog 't geen ik in den Vorst 't ergst van allen in de ooren hoorde -klinken, was, 't geen ik hem verhaalde van de manier van procedeeren, -van de welsprekendheid onzer Advocaten, en van de vaardigheid onzer -Regters in 't vonnis uit te spreeken. Ik trachtte hem dat wat nader te -ontvouwen; dog hij mij in de reden vallende, wendde het over een' -anderen boeg, en begon eindelijk te vernemen naar onzen Godsdienst en de -plegtigheden daar omtrent. Daar op leide ik hem kortelijk uit alle de -Artikelen van 't Geloof, op welker meldinge hij eenigermate rimpels uit -zijn voorhoofd trok: betuigende, dat hij gaerne elk van die zoude -onderteekenen: zig alleenlijk verwonderende dat een Volk van zoo weinig -oordeel, zulke gezonde gevoelers hadt van God en Godsdienst. Maar -straks, toen hij hoorde, dat de Christenen in ontelbaare Secten verdeeld -waren, en om die oneenigheid onderling het harnas aanschooten, zeide -hij: "Bij ons zijn 'er ook verscheide gevoelens over de zaken die den -Godsdienst betreffen; dog de een vervolgt daarom den anderen niet: -aangezien alle vervolgingen over zaken, rakende alleen de leere of -dwaalingen, en spruitende alleenlijk voort uit de verscheide -bevattingen, niet dan uit hoogmoed voortkomen, vermits de een dwaaslijk -meent dat hij meer doorzigt bezit dan de ander; welke hoogmoed aan God, -die ons de verdraagzaamheid en nederigheid beveelt, niet welbehaaglijk -kan wezen. Een iegelijk", zeide hij, "die ter goeder trouw en in -opregtigheid des harten van een aangenomen gevoelen in 't stuk der leere -is afwijkende, laten wij zijn oordeel vrij, zoo hij maar in de practijk, -die eigenlijk den dienst Gods betreft, toestemt: en hierin volgen wij de -voetstappen onzer voorzaten na, die 't voor eene onmenschlijkheid -hielden, het verstand der stervelingen de boeijen aan te doen, en over -de conscientien te heerschen. Deezen regel bevelen wij ook in 't -burgerlijke zeer zorgvuldig te volgen: invoegen dat zoo de gevoelens der -onderdaanen, rakende de form onzer lichaamen, de manier van leven, de -huishouding, en wat diergelijken meer is, verscheiden zijn, en egter -dezelve mij voor wettigen Vorst, welken zij gehoorzaamheid schuldig -zijn, erkennen; ik ze alle mee malkanderen voor goede onderdaanen -houde."</p> - -<p>Hier op antwoordde ik: <i>Allerdoorlugtigste Vorst, dat wordt bij ons voor -Syncretismus<a name="FNanchor_1_1" id="FNanchor_1_1"></a><a href="#Footnote_1_1" class="fnanchor">[1]</a> uitgekreten en ten uitersten van onze Godgeleerden -veroordeelt</i>. Meer liet hij mij niet toe te spreeken, maar ging -gramstoorig weg: bevelende mij te blijven tot dat hij zijn middagmaal -gehouden hadt.</p> - -<p>Aan de tafel zat de Vorst met zijne doorlugtige Gemalin, als mede de -Prins zijn Zoon met den Groot-cancelier of <i>Kadoki</i>. Die zelve <i>Kadoki</i> -was om zijne beleeftheid en bekende voorzigtigheid zeer onder de -<i>Potuanen</i> gezien. Geduurende twintig jaaren agter een, hadt hij nooit -zijn gevoelen in den Raad gezegt, of 't was van alle anderen toegestemd -geworden: ook hadt hij niets in den Staat vastgestelt, 't geen niet -onwrikbaar was staande gebleven; en zijne woorden waren als zoo veele -zetregels. Dog hij was te gelijk van zulk eene langzaame bevattinge, dat -hij, om het allergeringste Placcaat op te stellen, den tijd van veertien -dagen pleeg noodig te hebben: invoegen dat zoo hij op onzen Aardbol was -overgebragt geweest, alwaar alle vertoef met den naam van luiheid en -traagheid gedoopt wordt, hij daar zoude doorgaan voor een man van weinig -bekwaamheid om zaken van gewigt waar te nemen. Maar om dat hij al 't -gene hij bevattede in den grond verstont, en niets besloot, dan na een -voorgaand en ernstig onderzoek, kon hij gezegt worden meer te hebben -uitgevoert, dan tien zulke die de zaken ras en schielijk ten uitvoer -brengen, en door de bank schrandere verstanden genoemt worden; wier -verrigtingen menigmaal verbetert en verandert worden, ja niet zelden -eene netter beschaavinge moeten ondergaan: zoo, dat bij 't uitgaan -hunner bedieninge bevonden wordt, dat zij niets onbezogt gelaten, maar -ook teffens niets voltooit hebben; dierhalven onder de zinspreuken aan -dat Hof deeze zeer aanmerklijk is, te weten: dat de gene die met al te -groote vlugheid hun ampt bedienen, vergeleken kunnen worden bij de -ledige straatslijpers, welke nu eens voortgaande, dan weder te rug -tredende, op denzelven weg blijven hangen, en schoon gestadig in -beweging zijnde, egter niets vorderen.</p> - -<p>Na dat het geheele Doorlugtige Huis was gaan aanzitten, tradt 'er eene -dienstmaagd binnen die agt takken hadt, en met dezelve even zoo veele -schotelen en assietten droeg; invoegen dat in eenen oogenblik de -geheele tafel van geregten voorzien was. Aanstonts wierdt zij gevolgt -van eenen anderen boom, dragende agt flessen, gevult met most van -allerlei soorten van wijn, of andere vogten. Dees boom hadt negen -takken, om welke redenen hij zeer bekwaam geoordeelt wierdt tot allerlei -huiswerk. Dus wierdt alleen van twee bedienden zeer gevoeglijk verrigt -al 't gunt aan de Aardsche Hoven kwalijk van eenen geheelen troep van -dienaars wordt te wege gebragt. Met dezelve vaardigheid daar zij mede -opgebragt waren, wierden de geregten ook wederom afgenomen. Het -middagmaal was sober, doch teffens zinnelijk. Onder alle de opgedischte -geregten hadt de Vorst slegts van een, 't geen 't meest naar zijnen mond -was, gegeten; geheel anders dan onze Grooten, die 't daar voor houden, -dat 'er niet wel opgeschaft is, tenzij de afgedragen geregten door -grootere en betere worden vervangen. Over de maaltijd hadden ze -verscheide discourssen over de deugden en ondeugden, als mede over zaken -van Staat; zoo, dat het vermaak als met de letter oeffeningen gesaust -wierdt. Ook maakten ze geduurig gewag van mij, welken zij geloofden om -de vlugheid mijns begrips nooit goed timmerhout te zullen wezen.</p> - -<p style="margin-left: 25%;"> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Na dat de honger door het eeten was verdreven,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Wierdt tot het wegdoen van de tafel last gegeven.</i></span><br /> -</p> - -<p>En toen was het, dat men mij belastte mijn <i>Testimonie</i> voor den dag te -haalen. De Vorst dat gelezen hebbende, sloeg zijne oogen op mijne -voeten: zeggende, dat de <i>Karatti</i> regt hadden geoordeelt, en dat het -ook zoo moest geschieden. Door dat antwoord als door eenen donderslag -opgewekt, eischte ik niet zonder overvloedige traanen te storten, -herzieninge van 't gewijsde, vermits ik, mijne bekwaamheden en gaven des -geests een weinig nader onderzogt zijnde, eenige verzagtinge in mijn -vonnis verhoopte. De Vorst, gelijk hij een goedertieren en regtvaardig -Heer was, over dit moeilijk en ongewoon verzoek niet gram wordende, lei -den tegenwoordig zijnde <i>Karatti</i> op, mijne zaake op nieuw en -naauwkeuriger te onderzoeken. Geduurende die beproevinge hieldt hij zig -wat aan eenen kant, om ook de overige <i>Testimonia</i> te leezen. De Vorst -weggegaan zijnde, stelden de <i>Karatti</i> nieuwe vragen vóór om die te -beantwoorden. Ik antwoordde daarop met mijne gewoonlijke schielijkheid: -waar over hij, zig verwonderende, zeide: <i>Gij begrijpt de zaake wel zeer -gaauw; maar gij treedt geenszins tot in het binnenste derzelve; want Uwe -antwoorden geven klaarlijk te kennen, dat het geschilstuk veel eer -vaardig bevat, dan wel en grondig begreepen is</i>. Na dat hij de proef -genomen hadt, tradt hij in de eetzaal van den Vorst, en keerde straks -wederom met een vonnis van deezen inhoud: Dat ik zeer kwalijk en -onvoorzigtiglijk had gedaan, met het oordeel der <i>Karatti</i> in twijfel te -trekken, en dat ik deswegen waardig was te draagen de straffe, bij 't -derde kleine Artikel van 't vierde grooter Artikel der wet, tegen de -roekelooze Betigters vastgestelt; (door grootere en kleindere Artikels, -anders gezegt <i>Skibal</i> en <i>Kibal</i> verstaan zij Boeken en Hoofdstukken) -en dat ik vervolgens verdient had, dat mij op beide mijne takken of -armen een ader geopent wierdt, volgens het oude gebruik; en in het -openbaare rasphuis vastgezet te worden. De woorden der wet in het 3. -Hoofdstuk van het IV. Boek van de valsche Betigting zijn deeze: <i>Spik. -Anri. Flak. Skak. Mak. Tabu. Mihalatti. Silak</i>. Dog dat, schoon de zin -klaar en duidelijk was, en dat de straffe, bij de wet vastgesteld, geen -uitzondering konde lijden; egter zijne Doorlugtigheid besloten hadt, dat -deeze zwaare overtreding, zoo uit hoofde dat de misslag was begaan uit -eene al te groote vlugheid van geest, als uit onkunde der wet, mij te -vergeven was, aangezien de misdaad, begaan door eenen vreemdeling en -uitlande, zonder de wet geweld aan te doen, eenigzins konde worden -kwijtgescholden. Einde dat hij, om daar mede te meer gunst en -genegenheid 't mijwaarts te betoonen, mij hadt beschonken met eene -plaatse onder de gewoonlijke Hof-postloopers, met welke gunst ik -genoegen behoorde te nemen.</p> - -<p>Dat vonnis uitgesproken zijnde, wierdt de <i>Kina</i> of Secretaris ontboden, -die mij met de overige onlangs aangekomen Candidaten zoude stellen op de -lijst der gene die gevordert stonden te worden. Die Secretaris was een -man schoon van gedaante, hebbende elf armen, waarom hij ook elf brieven -te gelijk met hetzelve gemak, waarmede wij 'er eenen schrijven, konde -ontwerpen; dog hij was van een middelmatig verstand, om welke reden hij -ook niet hooger gevordert, maar in die bediening, welke hij bijna dertig -jaren bekleed hadt, oud en grijs stont te worden. Dees was de man, met -welken ik naderhand zeer gemeenzaam omging, en welken ik het meest had -te ontzien, vermits hij de eerste ontwerpen der Placcaaten of Brieven -opstelde, welke ik als Postlooper door de Provinciën stond om te -brengen. Menigmaalen stond ik versteld, over de handigheid waarmede hij -zijne bedieninge waarnam, vermits hij niet zelden elf voorschriften op -eenen en denzelven tijd schreef, en op dezelve te gelijk ook zoo veele -zegels drukte. Hier van daan is het, dat onder de voordeeligste zaaken -in de familien gerekent worden, de kinderen die gebooren worden mee -veele takken; en dat de kraamvrouwen, na dat zij gelukkig verlost zijn, -aan haare buuren plegen bekend te maken, met hoe veele takken de -kinderen ter waereld zijn gekomen. Men zeide aldaar dat de Vader van -onzen Secretaris twaalf takken gehad hadt; en zijn geheele geslagt is -boven alle andere vermaard door de meerderheid van takken. Na dat ik, -onder de gewoonlijke Postloopers des Vorsts aangenomen was, ging ik naar -bed. Dog hoe vermoeid ik ook wezen mogt, moest ik egter, niet konnende -rusten, het meerendeel van den nagt, alle moeite doen tot slaapen: want -geduuriglijk kwam mij in de gedagten die verachte bediening, waar toe ik -verwezen was, en 't scheen mij gantsch onbetamelijk en schandelijk te -zijn, dat een Proponent en Baccalaureus in de grooter Waereld, voor een -slegt en veracht Postlooper zoude speelen in de onderaardsche. Met deeze -droevige gedagten bragt ik een goed deel van den nagt zonder slaapen -door; en in deezen drift las en herlas ik mijn Academisch <i>Testimonie</i> -geen ik had mede genomen, (want ik heb reeds boven gezegt, dat nagt en -dag hier weinig verschillen.) Eindelijk afgemat zijnde door deeze -muizennesten en kommer, bekroop mij een diepe slaap. Terwijl ik lag te -rusten, waarden mij verscheide droomen in den geest. Mij dagt, dat ik -in mijn Vaderland wedergekeert zijnde, aan mijne Landslieden al wat mij -op de Onderaardsche reize ontmoet was, tot het allergeringste toe, -verhaalde: straks daarop mij de lugt-schipvaart verbeeldende, dagt mij, -dat ik met den wreeden Griffioen te doen had, die mij zoo veel spel -maakte, dat, terwijl ik mij tegen hem verweerde, alle slaap van mijne -oogen week. Maar wakker wordende, zag ik, niet zonder schrik, eenen Aap -van eene ongemeene grootte, die door de deur mijner slaapkamer, welke -door onagtzaamheid niet wel gesloten was, ingekomen, en in mijn -slaapvertrek gesloopen was, voor mij staan. Dat onverwagt verschijnzel -joeg mij zodanigen schrik op 't lijf, dat ik met een groot geroep, waar -van de kamer weergalmde, om hulp schreeuwde. Eenige boomen, die op de -kamers naast aan mijn vertrek sliepen, op dit geroep wakker geworden -zijnde, traden binnen, schooten mij, die reeds met den Aap aan 't -worstelen was, te hulp, en stootten dat leelijk gedierte buiten de deur. -Het leedt niet lang, of het kwam mij ter ooren, dat deeze klugt aan den -Vorst veel stoffe tot lachen hadt verschaft. Dog op dat dat zelve geval -niet weer mogt voorkomen, beval hij terstont mij op de Onderaardsche -wijze te kleeden en met takken toe te takelen.—De Europische kleederen, -welke ik tot nog toe gedraagen had, en die mij waren ontnomen, waren in -'t Kabinet of de Rariteit kamer van den Vorst, om de ongewoonheid der -zaake, opgehangen, met dit opschrift: OPSCHIK VAN EEN BOVENAARDSCH -SCHEPSEL. Toen dagt ik bij mij zelv': bijaldien de Bergsche snijder <i>Jan -Andriesz</i>, die deeze kleederen 't fatsoen heeft gegeven, eens te weten -kwam dat zijn handwerk onder de Onderaardsche rariteiten bewaart wierdt, -zonder twijfel zoude hij van hoogmoed opzwellen, en na deezen naauwlijks -voor de Burgermeesters of Kapiteins van de Stad willen zwigten.</p> - -<p>Na dit voorval bragt ik het overige van den nagt door, zonder een oog te -konnen toedoen, tot dat de Zon opging. Toen ik opstond wierdt mij mijne -acte gebragt, waar bij mij gegeven wierdt de bedieninge van Post looper. -Van stonden aan kreeg ik oneindig werk, en was als een geduurig -beweegrad, brengende Placcaaten en Brieven over, zoo naar de groote als -kleine Steden. Op deeze mijne togten den aart deezes volks wat -naauwkeuriger onderzogt hebbende, ontdekte ik in de meeste eene -verwonderlijke heuschheid en eene zeldzaame wijsheid. Alleen de -inwoonders van <i>Maholki</i>, die alle Doornboomen zijn, kwamen mij voor -niet zeer geslepen of beschaafd te wezen: want iedere Provincie heeft -haare bijzondere boomen of inwoonders, 't geen zeer klaar blijkt in de -Boeren of Landlieden, die alle inboorlingen zijn: want in de groote -Steden, vooral in de Stad daar zig de Vorst ophoudt, was een mengelmoes -van allerhande boomen. Het gevoelen dat ik van 't verstand der -inwoonders deezes Vorstendoms opgevat had, nam toe, naar mate dat ik -gelegenheid kreeg om hunne bekwaamheden wat dieper in te zien. De wetten -en inzettingen, welke ik het meeste veroordeelt had, begon ik hooglijk -te prijzen om derzelver billijkheid en regtvaardigheid: zoo was de -verachting in verwonderinge verkeert! 't Zoude mij niet moeilijk -vallen, een geheele lijst op te geven van zaaken en gewoonten, die mij, -wanneer ik ze terloops beschouwde, dwaas, maar als ik ze nader inzag, -verstandig en voorzigtig voorkwamen. Uit een oneindig getal van -voorbeelden zal ik alleenlijk dit bijbrengen, 't welk den aart deezes -volks zeer duidelijk uitdrukt. Toen eens een Student in de Litterature -stont naar het Rectorschap van zekere School, wierdt zijn verzoek -ondersteunt met deeze aanprijzing, te weten: de Burgerij der Stad -<i>Nahami</i> getuigde, dat hij, geduurende den tijd van vier jaaren, met een -dertele en ontrouwe vrouw gerust en stil hadt geleeft, en een gewillige -hoorndrager was. Deeze Attestatie was bijna met deeze of diergelijke -woorden opgesteld:</p> - -<p>"Nademaal de zeer geleerde en eerwaardige Heer <i>Jocthan Hu</i> van zijne -Gebuuren verzogt heeft eene Attestatie, nopende zijn leven en gedrag, -zoo verklaaren wij burgers, wonende in de wijk of in den oort der Stad -<i>Posko</i>, dat dezelve geheele vier jaaren agter een mee zijne huisvrouwe, -die eene ligtekooi is, zonder eenig huiskrakeel, in den egt geleeft -heeft: dat hij zijne hoornen geduldig heeft gedragen en met zodanige -gematigdheid die ziels-smerte geleden heeft, dat wij hem oordeelen te -zullen wezen een waardig Rector der openstaande School, zoo anderszins -zijne studien met zijn gedrag overeenkomstig zijn."</p> - -<p>"Gegeven op den tienden dag der Palmboommaand, in het jaar drie duizend, -na den grooten Zundvloed."</p> - -<p>Bij deeze aanprijzing was gevoegd eene verklaaring; van de <i>Karatti</i> van -het Kweekschool, aangaande deszelfs studien en geleerdheid, 't geen meer -scheen ter zake te zullen doen: want wat aanbelangde de verdiensten van -dien gehoornden Schoolvos boven die andere leeraars, daarvan kon ik niet -wel begrip vormen. Maar van die klugtige Attestatie was dit de regte -zin: Onder de deugden welke eenen leeraar 't meest aangenaam maken, is -de gematigdheid: want, tenzij zulk een Jobs lijdzaamheid bezitte, zal -hij met den gantschen opschik zijner geleerdheid weinig bekwaamheid -hebben om 't Schoolmeesters ampt waar te nemen, 't geen zonder -strengheid en oploopenheid moet worden bedient, op dat, door zijne -ontijdige tugtigingen, de gemoederen der jeugd niet verbitterd worden. -Nu gelijk 'er kwalijk een voorbeeld van grooter gematigdheid kan worden -gegeven dan van die, waar mede de aanstaande Rector zoo een aanmerklijk -huis-kruis verdragen hadt, zoo trokken ook des Verzoekers gebuuren niet -lang in twijfel, dat zij op deeze drangreden moesten aandringen, om daar -mede aan te toonen, wat men van eenen Schoolmeester, die boven andere -met deeze deugd pronkte, te wagten hadt. Men zegt dat de Vorst over die -ongewoone aanprijzing boven mate in lachen uitbarstte; dog wijl hij -dezelve niet geheel en al ongerijmd bevondt, begiftigde hij den -Verzoeker met het openstaande Rectorschap: en het is zeker dat dezelve -dat ampt met zoo veel snedigheid heeft bedient, en de leerlingen door -verdraagzaamheid en goedertierenheid zoo zeer aan zig heeft verbonden, -dat zij hem eerder voor eenen Vader, dan voor eenen Schoolmeester -hielden, en zoodanige liefde voor de letter-oeffeningen, onder zulk -eenen zagtzinnigen en gematigden bestierder, kreegen, dat 'er -tegenwoordig weinige Schoolen in 't geheele Vorstendom zijn, waar uit -zulke vermaarde, geleerde, en wel opgevoedde boomen jaarlijks te -voorschijn komen.</p> - -<p>Vermits ik nu, geduurende den tijd van vier jaaren dat ik het ampt van -Post looper bediende, gelegenheid had, zoo om den aart deezes lands, als -om den inborst, zeden, staatkunde, Godsdienst, wetten en -letteroeffeningen deezes volks na te speuren; hoop ik de Leezers niet -onaangenaam te zullen wezen, als ik al het geen wijd en zijd in dit werk -gevonden wordt, hier als in eenen bondel betrekke.</p> - - -<div class="footnote"> - -<p><a name="Footnote_1_1" id="Footnote_1_1"></a><a href="#FNanchor_1_1"><span class="label">[1]</span></a> Mengelmoes van gevoelens.</p></div> - - -<hr class="chap" /> - -<h3><a name="VIJFDE_HOOFDSTUK" id="VIJFDE_HOOFDSTUK">VIJFDE HOOFDSTUK.</a></h3> - -<h3><i>Van den aart des Landschaps Potu; en van den inborst der Natie.</i></h3> - - -<p>De Landpaalen des Vorstendoms <i>Potu</i> strekken zig niet wijd uit, en -beslaan slegts een tamelijken landstreek van dien Aardbol. De gantsche -Bol Nazar behelst in zijnen omtrek naauwlijks twee honderd Duitsche -mijlen. Elk reiziger kan dien gemakkelijk zonder Leidsman omreizen: want -overal wordt eenerlei taal gesproken, hoe zeer ook die van <i>Potu</i> door -wetten en gewoonten van de overige Vorstendommen en Staaten grootlijks -verschillen. En even gelijk in onze Waereld de Europeers boven andere -Natiën uitsteeken, zoo zijn ook die van <i>Potu</i> in bekwaamheid en -schranderheid verre boven de andere bewoonders deezes Aardbols te -achten. De wegen worden doorgaans met steenen, die de mijlen te kennen -geven, afgeteekent; en hebben of uitstekende handen of andere teekenen -die naar elke Stad of wijk het pad aanwijzen. Het geheele Vorstendom -door, vindt men veele schoone Steden en Gehugten. Voorzeker is dit -verwonderlijk en merkwaardig, dat alle bewoonders dezes Aardbols -eenerlei spraak hebben, schoon elke Natie in staat, zeden, wetten en -gaven des geests zoodanig verschilt, dat dees Aardbol eene zeer klaare -afbeeldinge verschaft van de verscheidenheden waarin zig de Natuur, -verlustigt: en ten dien opzigte kan zij gezegt worden de reizigers niet -zoo zeer aandoeninge te geven, als wel te verbaazen, en ze als bijna te -brengen in eene verrukkinge van zinnen.</p> - -<p>De landerijen worden afgescheiden door wateren, zoo door groote als door -kleine, waar door schepen varen, die met riemen als door tooverkonst -worden voortgedreven: want dezelve worden niet als bij ons met handen -voortgeroeit; maar door konst werktuigen, even als door zulke werktuigen -die door zig zelv' bewegen, aangezet. Den aart en het maakzel deezer -kunstwerktuigen kan ik niet bepaalen, omdat ik mij niet grondig verstaan -op de Wiskonst: voeg hier bij, dat deeze boomen zoo vernuftelijk alles -uitvinden, dat niemant, ten ware hij nog meer oogen hadt dan Argus zelf, -en met een bijna Godlijk doorzigt begaafd was, ontdekken kan hoedanig -het gemaakt en in een gezet is. Die Aardbol wordt even als de onze op -driederlei wijzen bewogen, invoegen dat de tijden hier niet anders dan -bij ons worden, onderscheiden in. Dag en Nagt, Zomer en Herfst, Winter -en Lente, en dat de oorden, gelegen aan de Poolen of Aspunten, kouder -zijn dan de andere. Maar aangaande het licht is 'er weinig onderscheid -tusschen dag en nagt, om redenen boven gemeld. Ook kan in eenige -opzigten de nagt aldaar gezegt worden aangenamer te zijn dan de dag; -want men kan niets heerlijker bedenken dan het licht dat van de Zon -komende op deeze Planeet afstuit, en op het halfrond of 't verdikte -Firmament te rug gekaatst wordende, als tot een soort van eene -overgroote nabij staande Maan, wijd en zijd te samen vergaderd wordt. De -inwoonders bestaan uit boomen van verscheiden soort; te weten: uit -Eiken, Linden, Populieren, Palm-boomen, Doornboomen, enz. waar uit -zestien maanden haare naamen ontleenen, in welke het Onderaardsche Jaar -omschreven wordt; want op elke zestiende maand, komt de Planeet <i>Nazar</i> -weer op haar eerste loopspunt; dog egter niet op eenen vasten dag, om -derzelver ongelijke beweginge, vermits zij, even als onze Maan, door -veelerlei afwijkingen de Verstanden der lugtbewoonders genoeg te doen -geeft. De Jaarrekeningen zijn 'er zeer verscheiden, en nemen haar begin -van de meest gedenkwaardigste zaaken: voornamentlijk van eene groote -Staartsterre, die men gelooft over drie duizend jaaren eenen algemeenen -Zundvloed te hebben veroorzaakt, waarin het gantsche geslagt der boomen, -met al wat leven hadt en bezield was, versmoort is geworden, uitgezonden -alleen eenige weinigen, die op de heuvelen en toppen der bergen den -algemeenen Zundvloed zijn ontvloden; en waar uit de tegenwoordige -inwoonders afkomstig zijn. De grond, die zeer vrugtbaar is in vrugten, -kruiden en peulgewassen, brengt bijna dezelve vrugten voort, welke in -Europa vallen; egter wast daar geen haver, ook is die daar niet noodig, -wijl die Aardbol geen Paarden uitlevert. De Zeeën en staande waters -verschaffen smakelijke Vis, en de gebouwen der Dorpen, die dan eens aan -een grenzen, dan wederom door eenigen afstand van een gescheiden zijn, -versieren de stranden en oevers door eene zeer aangename -verscheidenheid. De drank die daar gedronken wordt, wordt geperst uit -zekere kruiden, die, alle tijden van 't jaar door, groen zijn. Die -deezen drank verkoopen worden gemeenlijk genaamt <i>Minhalpi,</i> dat is -kruiden-kookers, waar van 'er in elke Stad een bepaald getal is, en -welken alleen het vergund is kruiden te moogen kooken. Die met dit -voorregt begiftigt zijn, zijn genoodzaakt van alle andere bedieningen, -neeringen en handteeringen af te zien. Maar wel inzonderheid legt 'er -een gebod, dat niemant der gene die ampten of bedieningen hebben en -wedden van den Staat trekken, deeze neeringe zal mogen doen, en zulks om -dat ze uit hoofde van het gezag waarmede zij in den Staat bekleed zijn, -alle koopers tot zig trekken, en, om andere voordeelen welke zij -genieten, de waaren beter koop konnen geven: gelijk wij meenigmaalen in -onze Waereld zien gebeuren, daar de gene die bedieningen hebben en -jaarwedden trekken, door zoodanige middelen, binnen weinige jaren rijk -worden van het zweet en bloed der andere handwerkslieden.</p> - -<p>De veelheid der inwoonders wordt door de heilzaame wet, die op de -voortteelinge der kinderen gemaakt is, wonderlijk bevordert. Want naar -het getal der kinderen worden de bedieningen of vrijheden vermeerdert of -vermindert, en die vader is van zes kinderen, wordt zoo wel van de -gewoonlijke als van de ongewoonlijke schattingen ontheven. Hier van daan -is 't, dat de voortteeling en het getal der kinderen daar niet minder -heilzaam wordt gerekent, dan dezelve in onze Waereld, alwaar op de -hoofden der kinderen eene belastinge gesteld pleeg te worden, moeilijk -valt en schadelijk is. In dat land bedient niemant ooit twee ampten te -gelijk, vermits men aldaar vaststelt, dat de minste bezigheid een geheel -man vereischt. Om deeze reden (het zij met oorlof van de bewoonders -onzes Aardbols gezegt) worden de ampten daar getrouwer en beter bedient -dan bij ons; en zoo heiliglijk wordt 'er die wet onderhouden, dat een -Geneesheer aldaar zig niet inlaat in het onderzoek der geheele -Geneeskunde; maar zig alleenlijk met alle naarstigheid uitlegt in het -doorgronden van den aart van een eenige ziekte. Een Musicant oeffent zig -niet dan maar op een eenig instrument; geheel anders dan in onze -Waereld, alwaar door de verscheidenheid der bedieningen dieningen de -inschikkelijkheid gekrenkt, de koppigheid vermeerdert, en het waarnemen -der bedieningen versloft wordt; en waar door wij gemeenlijk nergens -zijn, om dat wij overal zijn. En gelijk een Geneesheer, die terwijl hij -de ziekten van het menschelijk lichaam tracht te geneezen, ook te gelijk -het Gemeenebest wil helpen, beide mist; even zoo is 'er van eenen -Musicant, zoo hij te gelijk voor Musicant en Raadsheer wil speelen, geen -harmonie te verwagten. Wij verwonderen ons over de gene, die niet -schroomen om verscheide ampten te gelijk te bedienen, die zig zelf in -zaken van 't uiterste gewigt indringen, en meenen dat zij tot allerlei -bedieningen bekwaam zijn; maar het is enkel roekeloosheid en zijne -eigene kragten niet te kennen, daar wij ons dwaaslijk over verwonderen, -aangezien dat, zoo zij de zwaarwigtigheid der zaaken wisten, en daarbij -hunne eigene zwakheden kenden, zij het aangeboden bewind uit eige -beweginge afstaan zouden, en zidderen op het zelve te hooren noemen. -Niemant dan neemt hier iets aan, daar hij geen bekwaamheid toe heeft. -Het heugt mij nog, dat ik over deeze lesse den vermaarden Wijsgeer -<i>Rakhazi</i> hebbe hooren redeneeren, en wel in deezer voegen: "Elk moet -zijne eigene bekwaamheid kennen, en een streng regter over zig zelven, -over zijne misslagen en goederen zijn, op dat niet misschien een -tooneelspeeler meer verstands en voorzigtigheids schijne te hebben dan -wij; die kiezen nooit de beste, maar wel de voor hen best passende -klugtspelen uit. Zal een klugtspeeler op een tooneel dat gene zien, wat -een wijs man in zijnen leevensloop niet zal zien?"</p> - -<p>De inwoonders deezes Vorstendoms zijn niet onderscheiden in Edelen en -Gemeene. Voortijds hadt dat onderscheid van rang plaats; dog toen de -Vorsten bespeurden dat daar door het zaad van tweedracht verspreid -wierdt, namen zij voorzigtiglijk weg alle voorregt uit geboorte -spruitende; zoo, dat de boomen thans geschat worden enkel en alleen naar -mate dat zij deugd bezitten, en naar hunne bedieningen en bezigheden, -waar van ik elders uitvoeriger zal spreeken. 't Eenige, dat de geboorte -voorheeft, bestaat in de veelheid van takken; want naar mate dat de -vrugt die geboren wordt, die min of meer heeft, wordt dezelve ook min of -meer adelijk gerekent, aangezien de overvloed van takken den boomen -bekwaamheid verschaft tot alle handwerken. Van den inborst en zeeden des -volks heb ik boven, zoo hier en daar, al vrij wat gemeld, waarom ik, den -Lezer wijzende naar 't geen boven gezegt is, dit Hoofdstuk zal -besluiten, en overgaan tot de verhandeling van andere zaaken.</p> - - -<hr class="chap" /> - -<h3><a name="ZESDE_HOOFDSTUK" id="ZESDE_HOOFDSTUK">ZESDE HOOFDSTUK.</a></h3> - - -<h3><i>Van den Godsdienst des volks van Potu.</i></h3> - -<p>Het samenstelzel des Godsdiensts van die van <i>Potu</i>, kan onder menige -Hoofddeelen worden begrepen, en behelst eene korte Geloofs-belijdenisse, -die een weinig breeder uitgestrekt is, dan onze Apostolische -Geloofs-belijdenisse. 't Is hier verboden, op straffe van bannissement -naar het Firmament, over de Heilige Boeken eenige aanmerkingen te -maaken. En overzulks zoo iemant zig verstout te disputeeren over het -Wezen en de Eigenschappen van God, over de hoedanigheden der Geesten en -Zielen, wordt hij verwezen tot de aderlatinge, en in het publyke -Stads-dolhuis gezet. Want zij houden het voor dwaasheid dingen te willen -schrijven en bepaalen, waarop ons verstand niet minder schemert, dan de -oogen van eenen nagtuil op het licht der Zonne. Alle stemmen zij over -een in het dienen en eeren van een Opperwezen, door wiens Almagt alle -dingen geschapen zijn, en door wiens Voorzienigheid dezelve worden -onderhouden. Uitgenomen deeze dienst wordt niemant, om verschillende -gevoelens, belangende de maniere en wijze des diensts, eenige -moeilijkheid aangedaan: alleenlijk worden de gene die in 't openbaar den -Godsdienst, bij de wetten vastgesteld, tegenspreeken, als verstoorders -der gemeene rust gestraft. Uit deezen hoofde wierd ik in de oeffeninge -mijnes Godsdiensts niet gedwongen, nog van iemant gestoord. Die van -<i>Potu</i> bidden weinig, maar zeer ijverig: invoegen dat zij, zoo lang -hunne gebeden duuren, schijnen als in verrukkinge van zinnen te zijn. -Waarom dezelve, toen ik hen verhaalde dat wij onder ons huiswerk -gebeden deden; en zelfs onder ons handwerk heilige liederen zongen, ons -dat tot eene misdaad rekenden, zeggende, dat een aardsch Prins het -kwalijk zoude opneemen, zoo hem iemant iets willende verzoeken, naderde, -en te gelijk in zijne tegenwoordigheid zijne kleederen af borstelde, of -zijn hair kamde. Ook vonden zij geen meer smaak in onze heilige -liederen: want zij hielden het daar voor, dat het belachenswaardig was -met Musiektoonen smert en leedwezen uit te boezemen, vermits de toorn -Gods door tranen en zugtingen, en niet door zangwijzen, fluiten of -trompetten, gestilt wordt. Deeze en andere dingen hoorde ik niet zonder -verontwaardiginge: inzonderheid vermits mijn Vader zaliger, eertijds -Voorzanger van de kerk, verscheiden lofzangen, die nog heden ten dage -gezongen worden, op noten hadt gestelt, en ik zelf besloten had te staan -naar eene openstaande Voorzangers-plaats; maar ik trachtte mijne -gramschap te bedwingen: want onze Onderaardlingen beweeren hunne -gevoelens met zoo groote scherpzinnigheid, en leggen alles zoo -waarschijnlijk uit, dat het gantsch niet gemakkelijk valt zelfs hunne -allertastelijkste dwalingen te wederleggen. Daar zijn nog andere -dwalingen in den Godsdienst, welke zij, met dezelve snedigheid en schijn -van waarheid, staande houden: zoo, dat zij, wanneer ik aan eenige onder -hen, waar mede ik gemeenzaam omging, menigmaalen gezegt had, dat 'er -voor hen, als welke in de duisternisse wandelden, na den dood, geen -zaligheid te wagten was; mij ten antwoord gaven; dat al wie strengelijk -anderen verdoemt, zelf het meeste gevaar liep van verdoemt te worden: -want dat een ander te veroordeelen doorgaans spruit uit hoogmoed, welke -God, die niets meer dan de nederigheid gebiedt, haat, en in 't schepzel -niet verdraagen kan: dat ook eens anders gevoelen te verdoemen, en die -van ons in gevoelen verschillen, met geweld tot het onze te willen doen -overgaan, even eens is, als of men zig zelven alle wijsheid alleen wilde -toeëigenen: 't geen 't werk van dwaazen is, die zig inbeelden, alleen -wijs te zijn. Voorts wanneer ik eens een gevoelen zullende verdedigen, -mijnen tegenstreever tegemoet voerde, dat ik in mijn hart daarvan ten -vollen overtuigd was; prees hij mijne drangreden en beval mij voort te -gaan in 't licht mijner conscientie te volgen; belovende, dat hij altoos -het zelve zoude doen; aangezien dat, bijaldien een iegelijk in de -verschillen kwam op te volgen het voorschrift der conscientie, alle -twist ter nedergelegt, en alle stoffe tot disputeeren zouden worden -afgesneden. Onder andere dwalingen, die de inwoonders deezes Vorstendoms -voorstonden, waren ook deeze volgende. Zij ontkenden wel niet dat de -goede werken van God beloond en de kwaade gestraft zullen worden; dog -zij oordeelden dat de gerichtsoeffening, bestaande in het toewijzen van -belooning of straffe, eerst plaats zal hebben na dit leven. Ik bragt -hierop verscheiden voorbeelden bij der gene die om hunne misdaaden en -Godloosheden bereids in dit leven gestraft waren; dog zij bragten daar -tegen in even zoo veele tegengestelde, namentlijk: van zeer ondeugende -boomen, die te gelijk Godloos en zeer gelukkig waren geweest tot hunnen -dood toe: zoo menigmaalen zeiden zij, als wij tegen de gene die van ons -verschillen eene zaake verdedigen, vestigen wij onze redenen op het geen -wij dagelijks zien gebeuren, en letten alleenlijk op zulke voorbeelden -die ons van nuttigheid zijn, en onze stellingen gewigt bijzetten, -overslaande of voorbij gaande alle die daar tegen strijden. Ik bragt een -voorbeeld bij van mij zelv', doende zien, dat veele die mij geweld en -ongelijk hadden aangedaan, een rampzalig einde hadden gehad; dog zij -voerden mij daar op te gemoet, dat dat alles voortkwam uit eigeliefde, -terwijl ik geloofde, dat ik in de oogen Gods meer en beter was dan -andere, welke, schoonze ten onregte groot ongelijk hadden geleden, hunne -vervolgers egter hadden zien oud en grijs worden in eenen geduurigen -voorspoed tot hunnen dood toe. Wanneer ik wijders eens aanprees, dat men -God dagelijks moest bidden, antwoordden zij; dat zij wel de -noodzakelijkheid des gebeds niet ontkenden, maar dat zij wel verzekerd -waren, dat de Godsvrugt en waare Godsdienst meest bestonden in de -onderhoudinge der Wet Gods. Om dit te bewijzen, ontleenden zij dusdanig -argument van eenen Vorst of Wetgever: Een Vorst, zeiden zij, gebiedt -over tweederlei slag van onderdanen. Eenige zondigen dagelijks, en -overtreden, 't zij uit zwakheid, 't zij uit kwaadaartigheid of -halstarrigheid, zijne geboden: dog zij staan ook dagelijks in den -voorhof van zijn Paleis met Verzoek- en Smeek-schriften; biddende om -vergevinge van misdaaden, welke zij straks wederom staan te vernieuwen. -De andere daarentegen komen zelden, en nooit dan verzogt zijnde, aan 't -Hof; maar altijd t'huis blijvende, volgen zij de bevelen van den Vorst -getrouwelijk en met allen ijver op, betoonende aan hem hunne -gehoorzaamheid door eene gestadige onderhouding zijner wet. Wie kan 'er -aan twijfelen, of hij zal de laatst gemelde al zijne liefde waardig -agten, daar hij de eerste voor booze, afkeerige, en teffens lastige -onderdanen zal aanzien, zoo ten opzigte hunner overtredingen als hunner -geduurige verzoeken.</p> - -<p>Deeze en andere zintwistingen verschaften mij dagelijksch werk; dog -zonder vrugt: aangezien ik niemant konde overhaalen tot mijn gevoelen. -Waarom ik alle andere verschillen van Godsdienst daar latende, zal -voortgaan met hunne andere algemeene en merkwaardigste leerstukken te -verklaaren; aan 't oordeel des Lezers overlatende, of dezelve goed of -kwaad gekeurd moeten worden.</p> - -<p>De <i>Potuanen</i> gelooven in eenen God, die almagtig is, die alle dingen -geschaapen heeft, en onderhoudt; en zij bewijzen deszelfs Almagt en -Eeuwigheid uit de grootheid der geschaapen dingen, en uit derzelver -overeenstemminge. En gelijk zij in de Sterre- en Natuur-kunde zeer -ervaren zijn, hebben ze zulke treffelijke gevoelens van het Wezen en de -Eigenschappen Gods, dat zij het voor dwaasheid rekenen, dingen te willen -bepaalen, die ons begrip te boven gaan.—Het jaar wordt 'er -onderscheiden door vijf Feest-dagen, waar van de eerste zeer -Godsdienstiglijk geviert wordt in donkere plaatsen, alwaar het daglicht -niet kan doorbreken; en zulks om daar mede te kennen te geven, dat de -Godheid, welke zij aanbidden, onbegrijpelijk is. In die plaatsen blijven -zij, als in den Geest opgetogen, onbeweeglijk van dat de Zon opkomt tot -dat dezelve ondergaat. Dit Feest wordt genoemt de <i>dag des -Onbegrijpelijken Gods</i>, en valt in op den eersten dag der <i>Eikemaand</i>. -De overige vier Feesten worden geviert op de vier getijden des jaars, en -zijn ingestelt ten einde God te danken voor zijne bewezene weldaden. -Weinige zijn 'er in 't gantsche Vorstendom, die op deeze plegtige -Feest-dagen niet verschijnen. Die 'er egter niet komen, en geene wettige -redenen hunner afwezigheid geven, worden voor kwaade onderdanen -gehouden, en leeven in gestadige veragtinge. De Formulieren der -openbaare gebeden zijn zoodanig ingerigt, dat ze niet op de bidders -zelve, maar alleenlijk op den Vorst en op de gemeene welvaart -betrekkelijk zijn. Hier van daan is het, dat niemant in 't openbaar voor -zig zelven bidt. Het oogmerk deezer instellinge is, om de <i>Potuaners</i> in -te prenten, dat de welvaart der bijzondere lieden, zoo naauw verknogt is -met die van 't Gemeenebest, dat zij daar van niet kan worden -afgescheiden. Niemand wordt tot den dienst van God nog door geweld nog -door geldboete genoodzaakt: want overmits zij oordeelen, dat de -Godsvrugt voornamentlijk bestaat in liefde, en dat de ervarenheid -leert, dat de liefde eer door geweld verkoelt, dan ontsteken wordt; -gelooven zij 't niet alleen onnut, maar ook schadelijk te zijn, de -traage door dwang tot Godsvrugt aan te zetten. Deeze stellinge bewijzen -zij met dit voorbeeld: Bij aldien een man, zeggen ze, eene wederzijdsche -liefde van zijne egtgenoote begeerende, derzelver laauwheid of -verkoelinge met stokken- en vuistslagen daar tracht uit te drijven; is -het 'er zoo verre van daan, dat de liefde door die middelen zoude worden -ontsteken, dat de verkoeling veel eer toeneemt, en eindelijk op haat en -afkeer uitkomt.</p> - -<p>Dit zijn de voornaamste Hoofstukken der Godgeleerdheid in <i>Potu</i> welke -aan eenigen niet anders zal voorkomen, dan als een bloote natuurlijke -Godsdienst, zoo als die ook mij zelv' in den beginne voorkwam. Maar de -<i>Potuaners</i> beweeren, dat hen alles door Goddelijke ingevingen -geopenbaart, en daar benevens een boek, behelzende hun Geloof en -Pligten, is ter handgestelt. Hunne Voorouderen, zeggen zij, hebben -eertijds alleen den natuurlijken Godsdienst beleden; dog de -ondervinding had hen geleerd, dat het licht der Natuur niet genoeg was, -vermits door de onagtzaamheid en zorgeloosheid van sommigen de Wet der -Natuur, geheel en al verwaarloost wierdt, en door de al te spitsvinnige -wijsgeerte van anderen, vermits vrijheid van denken geen bepalinge kent, -alles verergerde: en dat hen daarom de geschreven Wet van God gegeven -was. Daar uit blijkt het ook, hoe grootelijks zij dwaalen, die -halstarrig ontkennen, dat 'er eene Openbaringe van nooden is. Ik wil wel -bekennen, dat verscheiden Leerstukken der <i>Potuaansche</i> Godgeleerdheid, -zoo dezelve al niet te prijzen zijn, egter niet geheel en al te -verachten schijnen; dog egter kan ik aan die alle mijne toestemminge -niet geven. Dit egter scheen mij niet alleen loffelijk, maar zelfs -verwonderenswaardig voor te komen, te weten: dat de gene, die bij -oorlogs-tijden als verwinnaars hunner vijanden t'huis komen, in plaats -van vreugde en blijdschap, waar mede wij over onze overwinningen vieren, -en <i>Te Deum</i> zingen; ettelijke dagen in een bedrukt stilzwijgen -doorbrengen, even als of zij zig schaamden van wegens het -bloedvergieten in de overwinninge. Om deeze reden wordt 'er zelden in de -Onderaardsche Geschiedenissen gewag gemaakt van Oorlogs-Zaaken; maar -haare Jaarboeken behelzen alleen Burgerlijke Zaaken, Instellingen, -Wetten en Geschriften.</p> - - - -<hr class="chap" /> -<h3><a name="ZEVENDE_HOOFDSTUK" id="ZEVENDE_HOOFDSTUK">ZEVENDE HOOFDSTUK.</a></h3> - -<h3><i>Van de Staatkunde.</i></h3> - - -<p>In het Vorstendom <i>Potu</i> heeft de erflijke opvolging geheele duizend -jaaren lang plaats gehad; en wordt 'er thans nog onderhouden. De -Jaarboeken wijzen egter aan, dat de <i>Potuaners</i> eens van dien regel van -opvolging zijn afgeweken: want vermits de gezonde reden schijnt te -leeren, dat zij die regeeren, boven andere begaaft moeten zijn met -bekwaamheden, vonden eenige geraden, meer naar deugd dan naar geboorte -te zien, en dat men den genen verkiezen moest, die de uitmuntendste der -ingezetenen was. Hierom wierdt de oude opvolging afgeschaft, en het -Vorstendom aan zekeren Wijsgeer, genaamd <i>Rabaku</i>, opgedragen. Dees -bestierde in 't begin den Staat met zoo veel voorzigtigheid en rust, dat -zijne regeering een voorbeeld scheen te wezen, om van anderen te worden -nagevolgt. Dog dit was van korten duur: en die van <i>Potu</i> bemerkten al -te laat, dat de spreuk, die zegt, dat een Staat gelukkig is daar -Wijsgeeren aan 't roer zitten, onwaaragtig was. Want nademaal de nieuwe -Vorst, tot het toppunt van eer gesteegen, uit eenen laagen stand was, -waren zijne deugden en bekwaamheden tot de regeering alleen niet genoeg, -om het ontzag en de majesteit, die in den Staat de kragt en den klem aan -de zaaken geven, te verwekken en staande te houden. De gene die onlangs -met hem in gelijke waardigheid hadden gedaan, of boven hem uitgesteeken -hadden, konden bezwaarlijk daar toe worden gebragt, dat zij huns -gelijken of die beneden hen geweest was, konden verdragen, en die -gehoorzaamheid aan den nieuwen Vorst bewijzen, welke onderdanen hunnen -Souverain schuldig zijn: en daar kwam het bij toe, dat, zoo dikwils hen -iets moeilijks of lastigs wierdt opgelegt, zij doorgaans murmureerden; -niet denkende, wie de Vorst nu was, maar wie hij voor zijne verheffinge -was geweest. Hier van daan was hij genoodzaakt, om, bij wege van -verzoek, hen alles met zagtheid af te vorderen. Maar weinig vorderde hij -met streelingen: want zij, zig weinig kreunende aan zijne wetten en -bevelen, toonden op 't afkondigen van elk Placcaat hun ongenoegen. -Waarom <i>Rabaku</i>, ziende dat 'er, om zijne onderdanen bij hunnen pligt te -houden, andere middelen vereischt wierden, van goedertierenheid en -rekkelijkheid tot strengheid oversloeg. Dog door dit andere uiterste -barstten de vonken die onder den asch verborgen waren, tot eene lichte -vlam uit; en de onderdanen stonden in 't openbaar tegen den Vorst op: ja -zoo dra was de eene kwalijk gestilde beroerte niet over of de andere nam -haaren aanvang: zoo, dat hij, eindelijk bespeurende dat de Staat niet -konde behouden blijven, ten zij onder eenen Bedierder uit doorlugtigen -bloede, en wiens geboorte het volk eenen indruk van eerbied pleeg te -geven, zelf 't gebied neerleide; dragende de Vorstelijke waardigheid -over aan den Prins, welke dezelve door zijne geboorte toekwam. En op -deeze wijze kwam de rust weder, en te gelijk het oude heerschende Huis -op den throon; en de stormen die op den Staat, zoo lang gewoed hadden, -geraakten tot bedaren. Zedert dien tijd wierdt op halsstraffe verboden -in het toekomende eenige veranderinge te maken in de maniere van -opvolginge.</p> - -<p>Dit Vorstendom is dan erflijk, en het is waarschijnlijk dat de oude -wijze van opvolginge altoos onwrikbaar zal blijven staan; zodanig dat -men nooit dan bij de alleruiterste noodzakelijkheid den eerstgeboorenen -Vorst daar in zal voorbijgaan. Dit niet tegenstaande wordt 'er in de -Jaarboeken van <i>Potu</i> gewag gemaakt van eenen Wijsgeer, die, trachtende -eene inbreuk te maken in die wet, eenen middelweg daar op uitdagt; -aanradende het Koninglijke Stamhuis nooit voorbij te gaan; maar na -gedane verkiezing, uit de Zoonen van den overledenen Vorst, het gebied -op te dragen aan den genen, die in verdiensten voorlag, en door de -onderdanen bekwaam geoordeelt wierdt om den last der regeeringe te -konnen torsschen. Die Wijsgeer deeze Wet in bedenken hebbende gegeven, -onderwierp zig naar gewoonte aan derzelver onderzoek, staande, terwijl -de stemmen wierden opgenomen of zijn raad goed was, met den strop om den -hals. De Raadsvergadering gescheiden, en de stemmen opgenomen zijnde, -wierdt de voorstelling deezer Wet als roekeloos en verderflijk voor den -Staat verworpen: aangezien men oordeelde, dat dezelve een bron ader -zoude zijn van veele opschuddingen, en eenen vrugtbaaren grond stondt te -verstrekken voor het zaad van tweedragt onder het Koninglijke kroost: en -dat het derhalven beter zoude wezen, dat de oude gewoonte plaats hielde; -en veiliger, dat het regt tot het Vorstendom op den oudsten Prins -overging, schoon de jongere Vorsten hem, in gaven des Verstands, kwamen -te overtreffen. De Wet dan verworpen zijnde, wierdt de uitvinder met de -koorde gestraft. Want aan niemant wordt in dit Vorstendom de halsstraf -geoeffent, dan alleen aan de uitvinders van nieuwe Wetten: aangezien de -<i>Potuaners</i> vastelijk van gevoelen zijn, dat alle verandering en -hervorming, hoe wel ook dezelve mengen wezen geschikt, gelegenheid -verschaffen tot opschuddingen en beroerten, en den gantschen Staat in -gevaar stellen; dog kwalijk geschikt en ontijdig zijnde, dien naar -zijnen ondergang doen hellen, en eindelijk geheel en al ter neder -storten.</p> - -<p>'t Gebied der <i>Potuaansche</i> Vorsten hoe zeer ook het zelve door geene -Wetten bepaald wordt, is veel eer eene Vaderlijke bestiering, dan -Koninglijke regeering: want vermits zij naar verstand, niet naar wetten, -Justitie oefenen; ziet men aldaar eene gestadige mengeling van -heersching en vrijheid: twee zaaken die elders niet konnen te samen -gevoegd worden.</p> - -<p>Onder andere Wetten deezes Vorstendoms is deeze niet minder heilzaam, -waardoor de Vorsten de gelijkheid, zoo veel 't Gemeenebest toelaat, -onder hunne onderdanen trachten te houden. Daar van daan heeft men 'er -geen hooger of laager rang in de bedieningen, wordende alleenlijk de -mindere genoodzaakt de meerdere te gehoorzamen, en de jongere de gene -die ouder zijn, allen eerbied te bewijzen. De Onderaardsche -gedenkschriften melden wel dat dat onderscheid eenige eeuwen geleden, -plaats hadt, en zelfs bij de Wetten was vastgesteld; dog het blijkt ook -teffens, dat het zelve oorzaak gegeven heeft tot groote beroerten: -nademaal het aan eenen ouderen broeder hard en bitter scheen, voor -zijnen jongeren broeder te moeten opstaan, en den Ouderen onverdraaglijk -voorkwam, beneden hunne kinderen geacht te worden: zoo, dat de eene boom -des anderens bijzijn schuwde, en eindelijk alle bijeenkomsten en -gezelschappen geheel en al ophielden. Dit was het kwaad niet alleen; -maar dat onderscheid bragt ook in vervolg van tijd te weeg, dat aan de -uitneemendste en uitstekendste boomen, die door de natuur met de -allergrootste bekwaamheden en met de meeste takken waren begiftigd, in -de gastmaalen en gezelschappen, de laagste plaatsen wierden aangewezen. -Want ieder boom, die iets üitsteekends bezat, en door deugd en verstand -aanzienlijk was, kon van zig zelven niet verkrijgen, dat hij den tytel -en de hooger hand ging bejagen: daar in tegendeel de ongeagte boomen, -die niets waardig waren, om, ware 't mogelijk, hunne natuurlijke -gebreken en onbekwaamheid met eenige grootsche eertytelen eenigzins te -bedekken, den Vorst met hunne Verzoeken zoo lang het hoofd braken, tot -dat zij hem deezen of genen tytel hadden afgeperst. Dit bragt te weeg, -dat de tytels eindelijk doorgingen voor ken- en merkteekenen der -waardigste boomen. Derhalven verschaften de staatelijke gezelschappen en -gastmaalen wonderlijke en belachelijke vertooningen aan de -Vreemdelingen, wanneer zij zagen dat doornen en braambossen de hoogere -gestoelten toegewezen, en in tegendeel de Palm-boomen, de Ceder en en -aanzienlijke Eiken van tien of twaalf takken, agteraf geplaatst wierden: -want geduurende deezen stand van zaaken, waren 'er weinig doornen zonder -deeze of gene waardigheid. Aan de Vrouwen wierdt de tytel gegeven van -Raadsvrouwen der huishouding, des bewinds, of des Hofs, en dit verwekte -in die Sexe grooter opschuddingen, dan onder de Mannen. De ijdele -Staatszugt van verscheiden boomen klom tot die hoogte, dat, schoon zij -van de natuur slegts begunstigd waren met twee of drie takken, zij egter -de tytels van tien of twaalf takken bejaagden, en die maar doornen of -braambossen waren, Palm boomen wilden geheeten worden: 't geen al zoo -belachelijk stondt, als of een leelijk wanschapen man, zig den tytel van -welgemaakt (<i>welgebooren</i>) of een janhagel zig dien van doorlugtig -(<i>edelgeboren</i>) toeschreef. Waarom ook, toen dat kwaad op zijn hoogst -was geklommen, en het geheele Landschap als tot deszelfs eersten Bajert -gebragt was, wijl iedereen naar ijdele schimmen en namen zonder eer -stondt; een inwoonder der Stad <i>Keba</i> de stoutheid hadt van eene Wet -voor te stellen om die gewoonte af te schaffen. Dees wierdt met den -strop om den hals, volgens 't aloud gebruik, naar de Vierschaar -gesleept; dog de Raad vergadert en de stemmen opgenomen zijnde, wierdt -hetzelve met eenparigheid van stemmen, en zonder tegenspreken van -iemant, heilzaam voor den Staat geoordeeld: waarop zijn hoofd met -bloemen bekranst, en hij zelf van al het volk met toejuichingen verzeld, -als in zegepraal, door de Stad geleid wierdt. En toen men in vervolg -van tijd bemerkte hoe groote nuttigheid de afschaffing deezer gewoonte -hadt te weeg'gebragt, wierdt hij <i>Kadoki</i> of Groot-Zegelbewaarder -gemaakt.</p> - -<p>Zedert dien tijd is de Wet van degelijkheid onder de Burgerij voor -altoos te bewaren, heiliglijk onderhouden geweest. Egter heeft door 't -afschaffen dier gewoonte niet alle naijver opgehouden, maar heeft elk -een getragt enkel en alleen door deugd en verdiensten den anderen te -overtreffen; en het is klaar uit de Onderaardsche geschiedenissen, dat -'er zedert dien tijd maar één uitvinder van nieuwigheden is geweest, die -de Wet van de Orde der Waardigheden tweemaal bedektelijk heeft trachten -te doen intrekken; dog welke ook over zijne eerste poging met de ader -latinge gestraft, en, toen hij beschuldigd wierdt in zijn voorneemen te -volharden, eindelijk naar het Firmament in ballingschap wierdt -verzonden. Dit is de reden dat 'er tegenwoordig in dat Vorstendom geen -Orde van Waardigheden of Tytels altoos meer is; alleenlijk verklaart de -hooge Regeering, door een soort van onderscheid te maken, eenige -beroepen voortreffelijker te zijn dan andere; door welke verklaring -egter aan niemant wordt toegestaan het regt om zig de eerste plaats toe -te eigenen in de bijeenkomsten. Dit onderscheid wordt gevonden in de -Placcaaten of Bevel-brieven des Vorsts, welke gemeenlijk besloten worden -met deeze woorden: WY GEBIEDEN ENDE BEVELEN ONZEN LANDLIEDEN, UITVINDERS -VAN HANDWERKEN, KOOPLIEDEN, AMBAGTSLIEDEN, WYSGEEREN, KONSTENAARS, -HOFBEDIENDEN ENZ. Ik ben 'er agter gekomen, dat 'er, onder de -Staatsschriften van den Vorst, zekere naamrolle van Waardigheden bewaard -wordt van den volgenden inhoud.</p> - -<p>ORDE DER WAARDIGHEDEN.</p> - -<p>1. Die door hunne middelen den Staat in benaauwde tijden zijn te hulp -gekomen.</p> - -<p>2. Staatsdienaars, die om niet en zonder jaarwedde dienen.</p> - -<p>3. Boeren en Land-lieden met agt takken en daar boven.</p> - -<p>4. Land lieden met zeven takken en daarbeneden.</p> - -<p>5. Stichters van Handwerken en Ambagten.</p> - -<p>6. Werkmeesters, die noodige werken maken.</p> - -<p>7. Wijsgeeren, en die met de Doctorale muts begiftigd zijn, zoo Mannen -als Vrouwen.</p> - -<p>8. Konstenaars.</p> - -<p>9. Kooplieden.</p> - -<p>10. Bedienden van 't Hof, die eene jaarwedde trekken van 500. Rupati.</p> - -<p>11. Dezelve, welken jaarlijks eene wedde van 1000. Rupati wordt betaald.</p> - -<p>Deeze naamlijst van Eer, als waarop in onze Waereld niemant zijne -toestemming zoude geven, kwam mij zeer belachelijk voor. Ik maakte wel -eenige gissingen over de redenen van die omgekeerde orde, waarop dezelve -mogt gegrond zijn, en met welke bewijzen de Onderaardlingen die mogten -staande houden; dog ik moet bekennen dat ze mij tot nog toe voorkomt als -eene wonderspreuke, welke ik niet kan begrijpen.</p> - -<p>Onder andere aanmerkelijke zaaken nam ik ook de volgende in agt, te -weten: dat, hoe iemant meer bedieningen heeft, hoe hij zig zediger en -onderdaniger aanstelt. Zoo zag ik meermalen dat <i>Bospolak</i>, een -schatrijk man onder de <i>Potuaners</i>, met zoo groote nederigheid, de hem -ontmoetende Burgerij bejegende, dat hij alle zijne takken ter aarde -boog, en met het neigen zijns hoofds den allergemeensten boom zijn -dankbaar hart betuigde. Toen ik daarvan de redenen vraagde, wierdt mij -geantwoord; dat zulks zoo behoorde, aangezien niemant met zoo veele -bedieningen was begiftigd, en hij uit dien hoofde de grootste -schuldenaar van 't Gemeenebest was geworden. Tot die plegtigheid wordt -egter niemant 'door de Wet' gedwongen; maar vermits die van <i>Potu</i> alles -met een gezond oordeel overwegen, oeffenen zij die deugd uit zig zelv', -meenende dat zij tot eene beleeftheid, die voorkomt uit een dankbaar -hart, verpligt zijn: voorwaar geheel anders dan bij ons, alwaar de gene -die met de hoogste eerampten en met de meeste inkomsten als opgehoopt -zijn, de mindere over schouder aanzien en met de uiterste trotsheid -veragten. Maar de meest aanzienlijkste Burgers, en welke elk een in eere -en agtinge moet houden, zijn de Vaders van een talrijk kroost. Deeze -zijn de Onderaardsche Helden, en haare gedagtenis blijft bij de -nakomelingen in zegening. Ook zijn zij de eenige aan welke de naam van -de Grooten wordt opgedragen: geheel anders dan bij ons, alwaar met den -naam van Grooten begroet worden de Verhoorders en uitroeijers van het -menschelijk geslacht. Hier uit valt ligtelijk op te maken wat de -Onderaardlingen zouden oordeelen van Alexander den Grooten, of van -Julius Cæsar, welke beide ettelijke, duizenden van menschen om hals -hebben gebragt, en zonder lijfs-erven gestorven zijn. Het staat mij -voor, binnen <i>Keba</i> gezien te hebben het Grafschrift van eenen Landman, -hebbende dit opschrift: HIER LEGT JOCHTAN DE GROOTE, VADER VAN DERTIG -KINDEREN, DE HELD ZIJNER EEUWE. Dit dient egter geweten, namentlijk: dat -om dien roem te verkrijgen, het niet genoeg is slegts de kinderen -geteelt te hebben; maar dat 'er ook vereischt wordt, dat zij behoorlijk -worden opgevoed.</p> - -<p>In het afkondigen der Wetten en Placcaaten gaat alles langzaam toe, wijl -de Wetten gemeenlijk hier gemaakt worden bijna op dezelve wijze als bij -de oude Romeinen. De voorstelling om eene nieuwe Wet te maken, wordt in -alle karspels der Stad aangeplakt. Als dan staat het der Burgerije vrij -die te toetsen, en haare aanmerkingen aan de vergadering der -Rechtsgeleerden, tot dien einde in de Stad van <i>Potu</i> aangesteld, over -te geven. Daar wordt alles, wat nopende de afkondiginge, tegenstellinge -eener andere, afschaffinge, goedkeuringe, verbeteringe, bepalinge, of -uitbreidinge der Wet bijgebragt is, naauwkeurig overwogen. En wanneer nu -alles naar behooren door de Rechtsgeleerden overlegt is, wordt de Wet -die afgekondigt staat te worden, ter goedkeuringe en onderteekening van -den Vorst gebragt. Deeze langzaamheid kan aan sommigen wel belachelijk -voorkomen; dog daar uit ontstaat der Wetten eeuwige geduurzaamheid; en -ik heb mij laten zeggen, dat geen van de Wetten deezes Vorstendoms, -geduurende den tijd van vijfhonderd jaren, eenige de minste verandering -is onderhevig geweest.</p> - -<p>De naamlijst der boomen, die voor de voortreffelijkste worden gehouden, -is onder 's Vorsten bewaringe, te gelijk met het getuigenisse, zoo -hunner geleerdheid, 't welk hen door de Onderzoekers of <i>Karatti</i> wordt -gegeven, als hunnes gedrags, bij hen van de gebuuren hunner wijk -verworven. Hier door heeft de Staat geen gebrek aan bekwame Mannen, om -de openstaande bedieningen te vervullen. Boven al is dit aanmerkelijk, -dat niemant vergunt wordt het regt om in eenigen oord of wijk der Stad -te mogen woonen, ten zij hij voorzien zij van eene verklaringe van den -oord of wijk daar hij te voren gewoont heeft, en dat hij borg stelle -voor zijn goed gedrag in 't toekomende.</p> - -<p>Op eene Wet, eenmaal afgekondigt en met het publyk gezag bekragtigt, is -het op halsstraffe verboden eenige aanmerkingen te maken: invoegen de -vrijheid aldaar meer bepaald is in Staats dan in Kerkelijke zaaken. Van -die inzettinge geven zij deeze reden, namentlijk: dat, zoo iemant komt -te dwalen in zaaken aangaande Godsdienst of Geloof, hij enkel en alleen -afdwaalt voor zig zelv'; dog dat, zoo iemant in twijfel trekt de -Wetten, gestaaft door 't publyk gezag, of die door zijne uitleggingen in -eenen anderen zin tracht te verdraaijen, hij den Burgerstaat komt te -beroeren.</p> - -<p>Van den staat des Hofs en deszelfs huishoudinge, heb ik boven al eenig -gewag gemaakt, en aangetoont dat de <i>Kadoki</i> of Groot-Cancelier de -eerste plaats bekleedt onder de Hofbedienden. Op hem volgt de <i>Smirian</i> -of Groot-Thesaurier. Dat ampt wierdt toen ter tijd bekleed door eene -Weduwe met zeven takken <i>Rabagna</i> geheeten; om haare opregtheid en -ongemeene geeststalenten, tot een ampt van zoo veel gewigts bevordert. -Zij had langen tijd die bedieninge bekleed, en zelfs al eenige jaaren -voor haars mans dood, die, schoon zelf in de zaaken, rakende het bestier -der geldmiddelen, zeer ervaren; egter gehouden was zig te schikken naar -den raad en goeddunken zijner egtgenoote, zoo, dat hij niets op zijn -eigen gezag kon beschikken, en eer haar Stedehouder dan haar Man genoemt -moge worden. Hij schreef wel brieven op zijnen eigenen naam, en deede -wel, eigener gezag, Placcaaten aanplakken, zoo dikwils zij in de kraam -lag, of, door ziekte belet, geen zaaken kon waarnemen; dog niets wierdt -voor vast en van waarde geoordeelt, voor dat het met zijns huisvrouws -zegel of onderteekeninge bekragtigt was. <i>Rabagna</i> hadt twee broeders; -waar van de een Hof-keldermeester, en de andere Hof-slagter was, dog die -uit hoofde, van hun gering verstand, hoe zeer ook hunne zuster in zulk -eenen verhevenen post gestelt was, naar geen hooger ampt durfden staan. -Met zoo veel regtmatigheid worden hier de ampten uitgedeeld!</p> - -<p>Die zelve <i>Rabagna</i>, schoon zij zulke netelagtige zaaken bij de hand -hadt, zoogde egter zelve haaren zoon, die naar zijns Vaders dood -gebooren was. Toen ik oordeelde dat zelve haar kind te zoogen, een al te -lastig, en voor zulk eene aanzienlijke Vrouw onwaardig, werk was, gaven -mij de Onderaardlingen ten antwoord: "Gelooft gij dan dat de Natuur aan -de Vrouwen de tepels der borsten, als geestige vlekjes tot versieringe -haarer boesems, en niet om daar mede haare kinderen te voeden, gegeven -heeft? In het inenten der zeden komt het meerendeels aan op den inborst -der Voedster en op de natuur van de melk: zij, die haare vrugt te -zoogen, anderen toevertrouwen, snijden den band en vereeniging beide van -liefde en inborst af. Daarom voeden alle Vrouwen van aanzien in dit -Vorstendom, haare kinderen op met haar eige melk."</p> - -<p>De Erfprins van <i>Potu</i> was een jongeling van zes jaaren, waar in men -bereids eenen braven inborst, en beginselen van groote bekwaamheden -bespeurde, hebbende al zestien takken, 't geen zeldzaam is in zulk een -teedere jeugd: wijl niemant met meer dan vijf of zes takken gebooren -wordt, de overige wassen uit met de jaaren. Zijn Leermeester, de wijsste -boom in 't gantsche Vorstendom, onderwees zijnen leerling in den -Godsdienst, in de Geschiedenissen, in de Wiskunst, en in de zedelijke -Wijsgeerte. Ik heb dat zoo vermaarde samenstelzel of kort begrip der -Staatkunde gezien, 't geen hij tot gebruik des Vorsts hadt opgestelt: -het voert den naam van <i>Mabalda Libab Helil,</i> 't welk in de -Onderaardsche taal zeggen wil: <i>Sleutel des Gemeenebests</i>. Hetzelve -behelst alleszins gewigtige en heilzaame Leerstukken, waar van ik 'er -eenige nog heb onthouden, die de volgende zijn.</p> - -<p>1. Niet ligtelijk geloof te staan aan beschuldigingen of loftuitingen; -maar zijn oordeel op te schorten, tot dat men rijper kennisse van zaaken -verkregen heeft.</p> - -<p>2. Zoo iemant over eene misdaad aangeklaagd en daar van overtuigt is; -moet onderzogt worden, of de schuldige voormaals iets goeds gedaan -heeft; op dat aldus een overslag zijner goede en kwaade verrigtingen -gemaakt, en, dezelve tegen elkanderen opgewogen zijnde, het vonnis -eindelijk gevelt worde.</p> - -<p>3. Op de Raaden die geen Ja-broêrs, maar gestadig Tegenspreekers zijn, -kan zig de Souverain, als op de omzigtigde onderdanen, 't allerbest -verlaaten: aangezien niemant zig in de waagschaal zal willen dellen om -de waarheid te spreeken, ten zij hem de weiland van 't Vaderland meer -dan zijn eigen welvaren ter harte gaa.</p> - -<p>4. Dat 'er in den Raad geen andere worden gebragt, dan welgehuisde en -gehoofde Lieden: aangezien derzelver welwezen met dat des Gemeenebests -verknogt is: daar in tegendeel de gene die geen vaste goederen bezitten -het Land niet voor hun Vaderland; maar, even als de reizigers, voor -hunne herberg en optrek houden.</p> - -<p>5. Men kan wel den dienst van eenen Man, die niet eerlijk is, voor eenen -tijd gebruiken, zoo hij anderzins tot zekere zaaken bekwaamheid heeft; -dog dien rijk te maaken of te begunstigen, is gantsch ongeraaden; -nademaal een oneerlijk of gehaat man onder 's Vorsten gunstelingen -aangenoomen zijnde, onder deszelfs bescherminge zig komen op te doen -kwade ingezetenen, die zig indringen in Staatsbedieningen.</p> - -<p>6. Die dikwils ten Hove komen, en zig gestadig in 's Vorsten Paleis -laten zien, zijn grootelijks verdagt te houden; want de gene die al te -dikwils, en zonder aldaar geroepen te zijn, den drempel van 't Hof -betreden, zijn zulke, die of bereids een schelmstuk begaan hebben, of -die 't zoeken te doen.</p> - -<p>7. Die met de allerbrandendste begeerte naar eer-ampten staan, moeten -niet dan met het geringste ampt begiftigd worden: want gelijk niemand -eenen duit eischt, dan die arm is en gebrek lijdt; zoo staat ook niemand -vieriglijk naar eerampten, ten zij de geen die zig door deugd en -verdiensten geen agtinge heeft weeten te verkrijgen.</p> - -<p>8. Het agtste leerstuk is van zeer groot nut; dog waar aan ik egter mijn -zegel niet kon hangen, om het hatelijk voorbeeld, waar mede het zelve -bekragtigt wordt. Geen Burger moet geheel en al onnut geoordeeld worden: -want niemand is zoo bot of plomp, die niet, zoo 'er anderzins eene goede -verkiezinge gedaan wordt, ergens toe nuttig is: ja zelfs in deeze of -geene zaak zal uitmunten. Bij voorbeeld: de een heeft een schrander -oordeel, de andere heeft veel vernuft: een derde munt uit in verstand, -een vierde in ligchaams-kragten: dees is bekwaam om Rechter, gene om -Beamptschrijver te zijn; die is scherpzinnig in iets uit te vinden, of -iets te ontdekken, een ander wederom kloekmoedig om zaaken ter uitvoer -te brengen: hierom zijn 'er weinige, die gezegt konnen worden nergens -toe te deugen: want dat 'er zoo veele schepzelen zoo schijnen te zijn, -is niet den Schepper te wijten, maar aan de gene, die niet genoeg naar -behooren eens ieders kragten weten te onderkennen, en 'er daarom niet -naar derzelver bekwaamheden van weten te oordeelen. Deeze stellinge -bewijst hij met mijn voorbeeld, in deeze woorden: in onze dagen hebben -wij gezien een Bovenaardsch schepzel, dat naar iedereens gevoelen, om -deszelfs voorbarig vernuft, gehouden is geweest als onnuttelijk de aarde -beslaande, daar 't egter, vermids het snel in 't gaan en rap ter been -was, ons van groot nut is geweest. Niet zoo haast had ik dit Artikel -gelezen, of ik zeide bij mij zelv': <i>de voorreden is van een eerlijk -man; dog het besluit en 't einde is van een schobbejak.</i></p> - -<p>9. In de konst van regeering make men zijn voormaamste werk, dat de -Vorst den Erfprins van een bekwaam Leermeester voorzie, en daar toe -verkieze den geleerdsten en deugdzaamsten, vermids van 't onderwijs van -den aanstaanden Opvolger het heil van den Staat afhangt: want 't geen -wij in onze tedere jeugd leeren, gaat als tot de natuur over. Hier van -daan is het noodzakelijk dat de Leermeester van den Vorstelijken -Jongeling, een liefhebber van zijn Vaderland zij, en den Prins liefde -tot zijne onderdanen inboezeme: want daar op moeten alle lessen, die hij -zijnen leerling geeft, doelen en uitloopen.</p> - -<p>10. Zeer noodig is 't, dat de Vorst den aart en inborst zijner -onderdanen wel en te regt doorgronde, zig daar naar schikke, en zoo hij -hunne misdagen tracht te verbeteren, dat hij zulks liever doe door -voorbeelden dan door wetten.</p> - -<p><i>Gebreken zullen ras tot ondeugd ons verwekken;</i> <i>Doorlugte daaden haast -een spoor ter deugd versrekken, Als we in ons Vaderland die steeds in -zwang zien gaan:</i> <i>'t Gedrag der grooten kleeft altijd de mind'ren aan.</i></p> - -<p>11. Ledig-gangers en straat-slijpers zijn in den Staat niet te dulden: -nademaal de gene die niets te doen hebben, 't Gemeenebest slegts tot een -last zijn: want door naarstigheid en gestadige bezigheid neemt de Staat -toe in magt, en de kwaade raadslagen en listige onderneemingen worden -verstrooit, en verdwijnen. Hierom is het voor eenen Staat raadzamer, dat -de onderdanen met onnutte zaaken, beuzelingen en spelen zig ophouden, -dan dat zij zig aan de ledigheid, bronader van kwaade aanslagen, -overgeven.</p> - -<p>12. De pligt van den Vorst is, dat hij de eendragt bewaare onder zijne -onderdanen; schoon hij niet kwalijk doet, wanneer hij eenigen naijver -onder zijne Raaden voedt: aangezien op die wijze de waarheid menigmaalen -ontdekt wordt: even gelijk een Rechter de waare gelegenheid des gedings -ontwaar wordt uit het krakkeel der Advocaten.</p> - -<p>13. Voorzigtiglijk handelt een Vorst, zoo hij in zaaken van belang het -oordeel van alle zijne Raaden aanhoort: veiliger is het egter elk een -zijner Raaden afzonderlijk te ondertasten, dan op een en den zelven tijd -de gevoelens van den vollen Raad te overwegen: want in den vollen Raad, -en daar een iegelijk zijn gevoelen opentlijk te kennen geeft, gebeurt -het meestentijds, dat een welspreekend Raadsheer als door den droom -zijner welspreekendheid de anderen medesleept, en aldus de Vorst, in -plaats van veele, niet dan een eenig gevoelen komt te hooren.</p> - -<p>14. Niet minder noodzakelijk zijn de straffen dan de belooningen: want -door gene wordt het kwaad geduit, door deeze het goede aangekweekt. -Hierom moet men een slegt kaerel, zoo hij iets heilzaams verrigt heeft, -met belooningen aanwakkeren, op dat andere behoorlijk aangezet worden om -hunne bedieningen wel waar te nemen.</p> - -<p>15. In 't bevorderen tot eer ampten en staatsbedieningen wil hij dat men -voornamentlijk lette, op de snedigheid: want schoon vroomheid en -opregtigheid deugden zijn die zig zelven aanprijzen, zijn 't egter -dezelve door welker schijn wij dikwils bedrogen worden: want elk een -waant vroom te zijn, om dat hij weet dat door zulk voorgeven van deugd -hem de weg gebaant wordt tot eer-ampten. Met dat zelve oogmerk waant elk -een ook eerlijk en opregt te zijn. Voeg hier bij, dat men van eenes mans -vroomheid en opregtigheid niet ligt een vonnis kan strijken, alvorens -hij gevorderd is tot eene bedieninge, waarin hij, als op een openbaar -tooneel, proeven zijner deugd staat te geven. Maar snedigheid kan men -door een voorafgaand onderzoek, gemakkelijk ontdekken: want eenen domkop -en weet niet, valt het zwaarder zijne domheid en onkunde te bedekken, -dan eenen veinzer zijne ondeugendheid, of eenen guit zijne schelmerij. -Wijders zijn bekwaamheid en eerlijkheid niet altijd tegenstrijdige -deugden: ja zij worden beide ligtelijk in een en 't zelve mensch -gevonden, even gelijk de domheid met de vroomheid niet altoos gepaard -gaat. Maar indien een bekwaam man te gelijk vroom is, is hij in alle -opzigten volmaakt. Een man die dom is, is of goed of kwaad: indien -kwaad, zoo is het bekend, hoe veele wanschepzels de onkunde aankweekt, -wanneer dezelve met boosaartigheid gepaart gaat; maar is hij goed, zoo -kan hij om zijn domheid zijne deugden niet te pas brengen. En al is 't, -dat hij zelf nog kan nog durft een schelmstuk ondernemen, zoo zal egter -zijn slaaf of knegt, waar van hij zig bedient, dat ligtelijk bestaan: -want eer heer van een landgoed, die een kwast is, heeft gemeenlijk een -pagter die een looze vos is, en een domme Rechter heeft doorgaans eenen -snedigen Beamptschrijver, die zonder vrees zijne schalkheid oeffent, -nadien al zijn misbedrijf op zijns meesters rekening wordt gestelt. -Daarom moet 'er voornamentlijk in 't uitdeelen der bedieningen op de -snedigheid worden agt geslagen.</p> - -<p>16. Niemant moet als eerzugtig ligtvaerdiglijk veroordeelt, nog om die -reden alleen uit eer-ampten gehouden worden, om dat hij naar eene -bedieninge staat, waar toe hij oordeelt bekwaamheid te hebben. Want zoo -de Vorst zig in 't uitdeelen der ampten te zeer bindt aan dien regel, -zal de eerzugtigste zelf het mom-aangezigt van nederigheid aandoen; -verzekert zijnde, dat hij door dien weg te ligter zijn oogmerk zal -bereiken; en de Vorst zal, tegen zijn voornemen, de allerijverigste -bejagers van eer-ampten daar mede voorzien, om dat hij niet dan -allerwege schijn-nederige beschouwt; dat is zulke, die, wanneer 'er een -ampt openvalt, dat schijnen te vlieden, en zig te verstecken: ja die -door hunne vrienden overal uitstrooijen, dat zij van alle waardigheden -en staats-bedieningen eenen afkeer hebben. Hier brengt hij bij het -voorbeeld van een zeker man, die bij 't open vallen van een aanzienlijk -ampt, en 't geen hem de tanden niet weinig waterig hadt gemaakt, den -Vorst met eenen brief deedt weten; Dat hem ter ooren gekoomen was, hoe -zijne Doorlugtigheid besloten, hadt, met de waardigheid, waar naar -andere zoo zeer haakten, hem te bekleeden; waarom hij die aanzienlijke -bediening, waar toe hij bekende geen bekwaamheid te hebben, van de hand -wees: ootmoedig verzoekende, dat een ander, die meer bekwaamheid hadt, -daar mede werde begiftigt, vooral, wijl hij met zijnen staat vergenoegt -zijnde, naar geen hooger zaaken stondt. Door welke betuiginge van -nederigheid de Vorst zodanig bewogen wierdt, dat hij, tegen zijn -voornemen, met die waardigheid begiftigde den genen die ze afsloeg. Dog -'t leet niet lang, of hij ondervondt, dat hij door schijn van -nederigheid om den tuin geleid was: naardien die nieuwe Amptenaar door -hoogmoed en trotsheid alle andere verre te boven ging.</p> - -<p>17. Eenen armen Raadsheer of Ontvanger, die meer schuldig is, dan hij -betaalen kan, het bewind over de Schatkist te vertrouwen, is even zoo -veel, als aan eenen uitgehongerden hond de spijskamer te bevelen. Het -zelve heeft plaats in eenen rijken vrek: want gene heeft niets; en deeze -nooit genoeg.</p> - -<p>18. Geen Legaten of Stichtingen te bekragtigen, welke alleen dienen om -luijen boomen den kost te verschaffen, of derzelver onkunde te -koesteren. Hier van daan worden in alle Kloosters deezes Vorstendom en -teffens in alle Collegien, niet anders aangenomen dan naarstige en -spaarzame boomen; te weten zulke die door eenig handwerk het Gemeenebest -ondersteunen, of door Studiën en Letter-oeffeningen de Maatschappij, -waarvan zij leden zijn versieren konnen. Uitgezonden alleen eenige -weinige Kloosters, die onderhoud geven aan boomen die uitgedragen, of -door ouderdom verdort zijn: want die zijn, om hunnes ouderdoms wille, -van allen arbeid ontslagen.</p> - -<p>19. Wanneer 't met de ondeugden zoo verre gekomen is, dat zij eene -verbeteringe van den Staat vereisschen, moet men als kruipende daar toe -overgaan. Want alle verouderde gebreken eensklaps te willen uitroeijen, -is even zoo veel, als of men eenen zieken een braakmiddel, eene -buikzuivering en eene aderlatinge, op een en den zelven tijd, -voorschreef.</p> - -<p>20. Die alles stoutelijk belooven, en veele zaaken te gelijk op zig -nemen, zijn of gekken, die hunne eigene kragten niet kennen, en het -gewigt der zaaken niet beseffen, of kwade en verbasterde burgers die zig -zelven en niet het Gemeenebest ten dienst staan. Een voorzigtig man meet -zijne kragten af eer hij den jast op zig neemt, en een regtaartig -onderdaan, welken de welvaart des Vaderlands ter harte gaat, weet al te -wel, dat geen paard al loopende beslagen moet worden.</p> - - -<hr class="chap" /> - -<h3><a name="AGTSTE_HOOFDSTUK" id="AGTSTE_HOOFDSTUK">AGTSTE HOOFDSTUK.</a></h3> - -<h3><i>Van de Hooge School.</i></h3> - - -<p>In dit Vorstendom zijn drie Hooge Schoolen of Academiën, waar van de -eerste is <i>Potu</i>, de tweede <i>Keba</i>, en de derde <i>Nahami.</i> De -Wetenschappen die aldaar aangekweekt worden, zijn de Geschiedkunde, de -Landbouw, de Wiskunde en de Rechtsgeleerdheid. Aangaande de -Godgeleerdheid: dewijl dezelve zoo besnoeit en beknopt is, dat zij bijna -in twee bladzijden vervat en opgestelt kan worden, en nademaal dezelve -alleen deeze Leerstukken bevat, dat wij liefde en eerbied voor God -hebben, die de Schepper en Bestierder van al het geschapene is, die in -het toekomende leven de deugd beloonen en de ondeugd zal straffen; zoo -is 'er geen Academische Studie, nog zij kan 'er ook niet wezen, vermits -bij de wetten stiptelijk bevolen is, dat niemant over het Wezen of de -Eigenschappen Gods zal hebben te disputeeren. Ook wordt de Geneeskunde -hier onder de Academische Letter-oeffeningen niet gerekent: want -overmits deeze boomen soberlijk leeven, zijn 'er de inwendige ziekten -voor het meerder gedeelte onbekend. Van de Overnatuurkunde en van de -hoogdravende Studiën zal ik niet spreeken, nademaal ik boven hebbe -aangetoont, dat alle de gene die over de natuur des Goddelijken Wezens, -over de hoedanigheid der Engelen, en over 't bestaan der Ziele -disputeeren, na voorafgaande aderlatinge, in het publyke dol- of -tugt-huis worden gezet.</p> - -<p>De Academische Oeffeningen bestaan hier in: De jonge Studenten zijn -gehouden in 't begin haarer Letter oeffeningen over te geeven eene -ontleeding van die moeijelijke en fraaije geschilstukken. De zwarigheden -die zij daar in staan op te lossen, worden hen op gezette tijden -voorgestelt, zekere belooning gestelt zijnde voor den genen, die 't -allergeleerdst en 't allerfraaist het raadzel weet op te lossen. Door -deeze middelen wordt een iegelijk inderdaad aangespoort tot vordering, -en speuren de Opzigters der Letter-oeffeningen na, hoe verre eens -iegelijks bekwaamheid gaat, en in welke Wetenschap hij wat groots -belooft. Niemant legt zig meer dan op eene Wetenschap uit: want zig in -die alle te willen oeffenen, wordt bij hen voor 't werk van een zwak en -onbestendig vernuft gehouden: en om deeze redenen is het, dat de Studiën -aldaar, vermits dezelve zoo eng bepaalt zijn, binnen korten tijd tot -rijpheid worden gebragt. De Leermeesters zelfs zijn gehouden jaarlijks -proeven hunner geleerdheid te geven. Aan eenen Leeraar in de -Zedekundige-Wijsgeerte wordt bevolen, het een of 't ander moeijelijk -geschilstuk te verklaren: die in de Geschiedkunde, eene Historie of een -gedeelte daar van op te stellen: den Huisman en Wiskundigen wordt -opgelegt duistere zaaken na te speuren, en hunne wetenschappen door -nieuwe uitvindingen licht bij te zetten. De proefstukken der -Rechtsgeleerden bestaan in welgepaste en verstandig opgestelde -redenvoeringen: want deeze alleen zijn genoodzaakt in de <i>Rhetorica</i> of -Redeneerkunde zig te oeffenen; aangezien zij het alleen zijn, welken -deeze oeffeningen in 't vervolg te passe komen, en tot het ampt van -Advocaat, 't geen in kragten klem van welspreekendheid beslaat, bekwaam -maken. Hierom was het, dat toen ik hen zeide, dat alle Academische -Proefstukken bij ons in 't doen van eene redenvoeringe geschiedden, zij -dat gebruik geheel en al verwierpen, zeggende; dat zoo alle -handwerkslieden eene proef moesten geven met schoenen te maken, de -meeste proefstukken onvoltooit en onbeschaaft voor den dag komen, en de -schoenmakers alleen den prijs zouden wegdragen. Ik maakte maar alleen -gewag van de redenvoeringen, niet durvende reppen van zintwistingen, -vermits dezelve aldaar onder de Schouwspelen worden gerekent. De -openbaare Leeraars onderwijzen aldaar op geen strenge of heerschagtige -wijze, in zaaken die noodig zijn vermaant of geweten te worden, even -gelijk het de manier is onder onze Wijsgeeren; maar geestige en -aangename gelijkenissen uitgedagt hebbende, geeven zij als door een -soort van betovering eenen indruk van de zaaken, die zij nuttiglijk -hebben opgemerkt.</p> - -<p>Het is verwonderlijk met welk eene deftigheid en luister de Academische -Handelingen verrigt worden, en de Promotien hier geschieden: want men -draagt 'er de aller uiterste zorg, dat 'er niets in de Academische -Handelingen gevonden worde, 't geen oorzaak tot lachen geeven, of tot -een soort van Schouwspel verstrekken kan: immers zij houden het daar -voor, dat alle Academische Plegtigheden, van de Tooneelspelen te -onderscheiden zijn in deftigheid en aanzienlijkheid, ten einde de -Wetenschappen, door op eene onbetamelijke wijze behandeld te worden, -niet in veragtinge komen. Hierom durfde ik geen gewag maken van de -Plegtigheden, waar mede in onze Waereld de Promotien geschiedden, -nademaal 'er uit 't geen mij te <i>Keba</i> was overkomen, toen ik onze -Doctoraale Promotien beschreef, reden genoeg was, om 'er voor altoos van -te zwijgen.</p> - -<p>Behalven deeze Academiën hebben alle andere Steden haare hooge -Kweek-schoolen, en mindere Schoolen, alwaar op de neigingen der -vernuften naauwkeurig gelet wordt, om al vroeg te konnen zien, waar naar -een iegelijk het hoofd staat te hangen, of in wat soort van -Letter-oeffeningen hij de grootste hoop zal geven. Terwijl ik mijne -leerjaaren in het Kweek-school te <i>Keba</i> doorbragt, had ik tot mijne -makkers vier jongelingen, zoonen van den Opperpriester, welke alle in de -Krijgskunde; vier andere van een Raadsheers geslagt, die in handwerken -en ambagten; en twee jonge Dogters die in den Scheepvaart onderwezen -wierden: want hier wordt enkel en alleen op der leerlingen geneigdheid, -zonder onderscheid van staat of kunne, agt geslagen. De Bestierders der -Kweek-schoolen, de vernuften grondig ondertast hebbende, geven een -iegelijk een getuigenisse naar waarheid, gelijk wij boven vermeld -hebben. Die getuigenissen worden gehouden voor zeer opregtelijk, en -zonder aanzien van persoon verleent te zijn, schoon 't mij anders -voorkwam: aangezien ik het getuigenisse dat mij van het Kweek-school te -<i>Keba</i> afgegeven was, voor gek, onbetamelijk en onbillijk hield.</p> - -<p>Niemant staat het hier vrij Boeken te schrijven, voor dat hij dertig -jaaren oud, en van de Bestierders der Letter oeffeningen bekwaam daar -toe geoordeelt is. Hierom komen 'er weinige, maar geleerde en zeer wel -doorwrogte, schriften in 't licht: waarom ik ook, hebbende beneden mijne -jaaren van onderscheid vijf of zes verhandelingen geschreven, dat aan -niemant durfde zeggen, uit vreeze van uitgelachen te zullen worden.</p> - -<p>Dit zij genoeg gezegt van den Inborst, Godsdienst, Staatkunde en -Letter-oeffeningen deezes Volks. Daar is nog overig van eenige -merkwaardige zaaken, en die deeze Natie eigen zijn, iets te melden.</p> - -<p>Wanneer de eene boom den anderen tot een tweegevegt uitdaagt, wordt aan -den uitdager voor altoos het gebruik der wapenen ontzegt, daarenboven -wordt hem bevolen om als een kind onder voogdij te staan, vermids hij -zijne driften geen meester is: geheel anders dan bij ons, alwaar -zoodanige uitdagingen bekent, en voor teekenen van eenen heldenmoed -gehouden worden, voornamentlijk in onze Noorsche Landen, in welke deeze -kwaade gewoonten geboren zijn; nademaal de uitdagingen onder de Grieken, -Romeinen, en andere oude Volkeren ten eenemaal onbekent zijn geweest.</p> - -<p>In de <i>Potuaansche</i> Rechtsgeleerdheid heb ik dit zeldzaame stuk -aangeteekent. De namen der gene die in een onderling rechtsgeding zijn, -blijven voorde Rechters verborgen, en het geding zelf wordt niet beslist -in de plaats alwaar het zijnen oorsprong heeft gekregen; maar wordt naar -de afgelegenste Provinciën ter beslissinge verzonden. De reden deezer -vreemde gewoonte is deeze: de ondervinding leert, dat veele Rechters zig -door vereeringen laten omkoopen, of dat zij door eenzijdigheid vervoert -worden. Derhalven meenen zij dat tegen zoodanige bekoringen 't allerbest -voorzien wordt, wanneer de namen dergene die in geding zijn, verzwegen -worden, en als de Aanlegger en Verweerder te gelijk met de zaaken, haave -of erve waar over geschil is, onbekent blijven. Alleen worden de -bewijsstukken voor en tegen aan scheidsmannen, naar 's Vorsten -goeddunken, met eenige verkortingen en letters verzonden: bij voorbeeld: -<i>of A. die in 't bezit is, de zaak, door hem in bezit genomen, behoort -weder te geven aan B. die dezelve eischt, en hem daar over in rechten -vervolgt</i>. Het ware te wenschen dat die manier bij ons was ingevoert, -nademaal wij menigmalen ondervonden hebben wat partijschap of andere -aanlokzelen op het gemoed der Rechters konnen te weeg brengen.</p> - -<p>Het recht wordt onbedwongen en zonder aanzien van Persoon geoeffent. De -Vorst alleen is ongehouden voor de Rechtbank te verschijnen. Maar zoo -haast is hij niet dood, of de publyke aanklagers, anders gezegt 's -Lands-Advocaten, zenden den Overledenen eene dagvaarding t'huis. Als dan -worden in den vollen Raad de verrigtingen des afgestorven Vorsts -onderzogt, en eindelijk een vonnis gevelt, 't welk naar gelang van des -Overledens, verdiensten uit zekere bekortingen onderscheiden wordt. Die -bekortingen zijn ten naasten bij de volgende. <i>Loffelijk, niet -onloffelijk; wel; niet kwalijk; duldelijk; tamelijk.</i> Welke afgebroken -woorden op de markt aan het volk door den openbaaren uitroeper worden -voorgeleezen; en dat gedaan zijnde op des Overledens graf-tombe -uitgehouwen. Van deze gewoonte geven de <i>Potuaners</i> deeze reden: dat -namentlijk de Vorst, zoo lang hij in leven is, niet voor 't recht kan -gedaagd worden, zonder opschuddingen en beroerten, aangezien men hem, -zoo lang hij leeft, schuldig is eene blinde gehoorzaamheid, en eene -geduurige eerbied, waar door een Staat staande gehouden wordt; dog dat -dat verband, waar mede de Onderdanen aan hunne Souverainen verbonden -zijn, ophoudt, zoo dra de Vorst komt aflijvig te worden, en dat ze om -die reden als eenigermaten hun eigen meester geworden zijnde, ook zig -zelven konnen bestieren. Door deeze heilzaame, schoon zeer zeldzaame, -Wet, wordt 's Vorsten veiligheid gehandhaaft, de hoogheid des -oppergezags niet benadeelt, en egter teffens betracht het welvaren van -den Staat: want die characters, hoe zeer ook op den Overledenen -toegepast, zijn egter prikkels tot de deugd voor de levenden, en het -blijkt uit de Geschiedenissen van <i>Potu</i> dat 'er in den tijd van -geheele vierhonderd jaaren agter een, slegts twee Vorsten zijn geweest, -welke alleenlijk het laatste character, te weten dat van <i>tamelijk</i>, -hebben weggedragen. Bijna alle de andere hebben dat van <i>loffelijk</i>, of -<i>niet onloffelijk</i> verdient, gelijk de opschriften hunner tomben -aantoonen, die nog gaaf en ongeschonden, en van den alverslindenden tijd -bewaard zijn. Het character van <i>tamelijk</i>, dat in de <i>Potuaansche</i> taal -door <i>Rip-sac-si</i> wordt uitgedrukt, verwekt zoodanige droefheid in de -Vorstelijke Familie, dat de Opvolger van den overledenen Prins, en te -gelijk zijn gantsche Huis, zes volle maanden daar over in den rouw -gekleed gaan. En het is 'er zoo verre van daan, dat de opvolgende -Vorsten op de Rechters, over derzelver onaangename vonnissen, eenigzins -vertoornt zouden zijn, dat dezelve hen veel eer tot prikkels zijn, om -loffelijk te regeeren; en om door deugd, voorzigtigheid, gerechtigheid -en bescheidenheid, de vlekke, waar mede de Vorstelijke Familie besmet -is, uit te wisschen.</p> - -<p>De reden, waarom een van die twee Princen een met dat character -getekent geweest is, was deeze: dat, hoe zeer ook die van <i>Potu</i> ervaren -zijn in 't stuk der krijgskunde, zij egter niemand den oorlog aandoen; -maar zig dapper verweeren, wanneer zij aangetast worden: waar door het -ook geschied is, dat zij tusschen andere die in den oorlog zaten, -scheidsmannen geworden zijn, en dat verscheide volkeren deezes Aardbols -zig aan het regtmatig en vreedzaame gebied dezer Natie onderworpen -hebben. Dog de Vorst <i>Mekleta,</i> de palen zijns gebieds willende -uitbreiden, deedt zijne nabuuren den oorlog aan, en bragt ze eerlang te -onder. Maar zoo veel die van <i>Potu</i> door den aanwasch van die overwonnen -volkeren in magt toenamen, even zoo veel verlooren zij ook, wijl de -genegenheid hunner nabuuren tot schrik en afgunst oversloeg: en die -overgroote agtinge van regtmatigheid en billijkheid, waar door de Staat -van <i>Potu</i> was magtig geworden en staande gebleven, zedert aan 't -waggelen was geraakt: om welke redenen ook de <i>Potuaners</i>, om wederom de -toegenegenheid van andere volkeren tot zig te trekken, de geheugenisse -van den overleden Vorst met deeze vlekke gebrandmerkt hebben. Waar in -nu de misslag van den anderen Vorst, mede met zodanig character -beteekent, bestondt, is mij niet gebleken.</p> - -<p>De openbaare Leeraars zijn de gene die bereids den derden ouderdom -hebben bereikt. Om dit wat nader te verklaaren, moet men weeten, dat het -leeven der boomen verdeeld wordt in drie soorten van ouderdom. De eerste -is der gene die in landszaaken onderwezen worden. In den tweeden -ouderdom stellen zij die zaaken te werk welke zij geleerd hebben; en in -den derden, op eene eerlijke wijze van 's Lands dienst ontslagen zijnde, -onderwijzen zij wederom andere. Hierom heeft niemant het recht om in 't -openbaar te leeren, ten zij hij in landszaaken bejaard geworden is: wijl -niemant geoordeeld worde leerstukken te konnen opgeven die op hunne -beenen staan, ten zij alleen de gene die, door ondervinding, eene -bondige kennisse daar van gekregen heeft.</p> - -<p>Wanneer iemant, wegens een ergerlijk levensgedrag geschandvlekt zijnde, -eenen treffelijken en voor den Staat heilzamen raad heeft opgegeven, -wordt deszelfs naam verzwegen, op dat een goede raad niet bevlekt worde -door den schandelijken raadgever; en men beveelt dien te stellen op den -naam van eenen man van eere: aldus blijft de goede raad in stand, alleen -met veranderinge van den schandelijken raadgever.</p> - -<p>In het stuk des Godsdiensts heb ik ondervonden, dat het verboden is over -de grondstukken des Geloofs, en vooral over 't Wezen en de Eigenschappen -Gods te zintwisten; dog nopende andere zaaken zijn oordeel op te geven, -en bijzondere gevoelens in overweginge voor te stellen, staat elk een -vrij. De <i>Potuanen</i> zeggen, dat het nadeel dat uit zodanige twistredenen -ontstaat, vergeleken kan worden bij de onweders die huizen en boomen om -verre werpen; dog te gelijk de lugt zuiveren, bedervinge daar in -voorkomen, en verhoeden, dat zij door al te lange stilte niet verrotte. -De reden waarom zij zoo weinige Feestdagen hebben, is op dat het geslagt -der boomen door ledigheid niet vadzig worde: want de <i>Potuanen</i> stellen -vast, dat de Godsdienst meer bestaat in noodzaakelijke werken te -verrigten, dan in bidden en geloften te doen. Van de Poëzy wordt 'er -niet veel werk gemaakt, schoon het Vorstendom niet geheel en al van -Dichters ontbloot is. Dog de Onderaardsche Poëzy verschilt, van Onrijm -alleen in hoogdravendheid der taal; waarom zij ook als iets kinderlijks -belachten, 't geen ik hen verhaalde van de voeten en het rijm onzer -Vaarsen.</p> - -<p>Onder de Leeraars van <i>Potu</i> zijn 'er, die Hoogleeraars van goeden smaak -genoemt worden. Deezen is opgelegt te bezorgen dat de jeugd zig niet -ophoude met wisjewasjes, of zaaken van weinig belang, op dat 'er geen -ongezoute of straatgeschriften, die den goeden smaak bederven, voor den -dag komen; en dat uit de Boeken, die gedrukt staan te worden, al 't geen -tegen de gezonde reden aanloopt, uitgeligt worde. Om welke redenen -alleen aldaar een gebod legt, dat de Boeken moeten onderzogt en nagezien -worden; geheel anders dan in onze Waereld; alwaar zelfs van de -allerbeste Onderzoekers de Boeken enkel en alleen opgehouden plegen te -worden, om dat ze in de kraam der Regeering niet dienen, of om dat ze -eenigzins afwijken van den aangenomen spraakstijl, of om dat 'er de -menschelijke gebreken, al schertsende en naar waarheid, in worden -doorgehaald: waar door het geschiedt, dat de Letter-oeffeningen gestuit, -en de welopgestelde geschriften geen licht konnen geven. Maar vermits -die van <i>Potu</i> eenen vrijen koophandel met hunne nabuuren hebben, -sluipen 'er dikwils prulschriften, of die naar den smaak van 't slegt -volkje opgestelt zijn, binnen. Hierom zijn 'er Onderzoekers aangesteld, -die zig dagelijks in de Boekwinkels laten vinden. Zij worden -<i>Syla-Macatie</i>, dat is Boekerijveegers, genaamt: want gelijk 'er in onze -Waereld een soort van volk is, die de schoorsteenen en vuurovens -jaarlijks vegen, zoo zoeken ook deeze Onderzoekers, na dat zij de -Boeken, die te koop geveilt worden, doorsnuffelt hebben, 'er -naauwkeuriglijk de prullen uit, en werpen al 't geen zij vinden lorren -en vodden te zijn, alleen dienende om den goeden smaak te bederven, in -de riolen. Hierom zeide ik in mij zelv': ô! wat zou dat eene slagtinge -maaken onder de Boeken, zoo die instellinge in onze Waereld plaats hadt!</p> - -<p>Maar boven al is te prijzen het toevoorzigt der gene, die uit den -inborst der jeugd afneemen, welken levensloop dezelve te verkiezen staa: -want gelijk het gehoor der Musikanten de allerminste ongelijkluidendheid -der snaaren gewaar wordt; zoo weten ook deeze Kenners en Opzienders der -deugden en gebreken, dikwils uit het star-oogen, uit het strak-houden of -zamentrekken der wenkbrauwen, uit de somberheid, uit het vrolijk gelaat, -uit den lach, uit de spraak, uit de agterhoudinge, en uit diergelijke -zaaken, ligtelijk te oordeelen, wat een iegelijk dienstig, of tegen -deszelfs natuur strijdig is.</p> - -<p>Maar om weer van mij zelv' te spreken. Ik sleet mijnen tijd gantsch niet -genoeglijk met deeze wonderbaarlijke boomen, welke ik ten spot en -veragtinge verstrekte, om dat men mij nagaf dat ik van een vlug verstand -was: ook nam ik zeer kwalijk op de schampscheuten die mij deswegens -wierden toegeworpen: want door de bank heetten zij mij <i>Skabba</i>, dat is -te zeggen, den gaauwert of den schielijkaart. Maar 't meest van allen -stak mij in den krop, dat zelfs mijne waschvrouw zoodanig vonnis over -mij streek, die, schoon zij van het uittrekzel van 't janhagel, en een -rampzalige Lindeboom, geen penning waardig, was, egter geen zwaarigheid -maakte om mij, met dien haatelijken naam te noemen.</p> - - - -<hr class="chap" /> -<h3><a name="NEGENDE_HOOFDSTUK" id="NEGENDE_HOOFDSTUK">NEGENDE HOOFDSTUK.</a></h3> - -<h3><i>Reize van</i> KLIM <i>om de Planeet Nazar.</i></h3> - - -<p>Na dat ik twee jaaren lang de moeijelijke bedieninge van Postlooper had -waargenomen, en, belast met bevel-brieven, het geheele Landschap had -doorgeloopen, kreeg ik eindelijk verdriet in mijn moeijelijk en te -gelijk onwaardig ampt: waarom ik met smeekingen op smeekingen den -doorlugtigen Vorst om mijn ontslag lastig viel, verzoekende teffens -eene aanzienlijker bedieninge. Dog ik liep gestadig een blaauwen scheen, -wijl de Vorst van gedagten was, dat mijne schouderen te zwak waren om -een ampt van gewigt te torsschen. Ook haalde hij eenige wetten en -gewoonten aan, regelregt strijdig met mijn verzoek, en welke tot hooge -en gewigtige bedieningen alleen bekwame mannen vereischten: waarom hij -zeide noodig te zijn, dat ik mijn eenmaal aanvaardde ampt bleef -bedienen, tot dat ik door verdiensten mij den weg baande tot iets -grooters; besluitende zijne redenen met deeze vermaning:</p> - -<p style="margin-left: 25%;"> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Die naar wat groots wil staan, die dient vooral te weten.</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Dat hij zig zelf steeds heeft met eigen maat te meten.</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>Men wil dat van de Goon het groote KEN U ZELF</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>Zij eertijds neergedaalt: ook pronkte Apoll's gewelf,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>Weleer met deeze spreuk Gij dan wilt dit gedenken,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>Betrachtend' uwen pligt......</i></span><br /> -</p> - -<p>Dit dubbel blaauwtje deedt mij een stout en wanhoopig besluit nemen. -Zedert dien tijd trachtte ik wat nieuws uit te vinden, waar door ik de -voortreffelijkheid van mijn verstand mogt toonen, en teffens den smaad, -mij opgelegt, wegnemen. Ik had mij bijna een geheel jaar lang uitgelegt -in 't doorsnuffelen der wetten en gewoonten deezes Vorstendoms, zullende -onderstaan, of ik niet bij geval eenige gebreken, die verbetering noodig -hadden, zoude konnen ontdekken. Ik had mijn voornemen aan zekeren -Braambosch, waar mede ik zeer gemeenzaam omging, en met welken ik van -jok en ernst pleeg te praten, geopenbaart. Dees vondt mijne uitvindinge -juist zoo vreemd niet; dog maakte veel zwarigheid of dezelve wel -heilzaam voor den Staat zoude zijn. Het was, zeide hij, de pligt van een -Verbeteraar, den aart en gesteldheid van het Land, dat hij trachtte te -verbeteren, zig zelv' voor oogen te stellen: want een en dezelve zaak is -van eenen gantsch verscheiden uitslag, volkeren, even gelijk een en het -zelve geneesmiddel, waar door het eene lichaam herstelt wordt, gantsch -schadelijk is aan 't andere. Voorts deedt hij mij zien, aan hoe groot -een gevaar ik mij bloot gaf met deeze kans te wagen; dat de Raad stondt -te vergaderen over mijn leven of dood, en dat het met mij gedaan was, -zoo mijn aanraden van de Onderzoekers verworpen wierdt. Derhalven badt -hij mij zeer, dat ik alles rijper wilde overwegen schoon hij mij van -mijn voornemen niet geheel en al wilde afschrikken, nademaal het -mogelijk was, dat ik, na rijp overleg, iets heilzaams, zoo voor mij -zelv', als voorden Staat, kwam te ontdekken: volgende dan den raad van -mijnen Vriend, rekte ik den tijd; en zedert mijn Postloopers-ampt met -geduld waarnemende, doorliep ik, naar gewoonte, Landen en Steden. En op -dat mij niet uit de geheugenis ginge, 't geen ik op reis had opgemerkt, -gaf ik, alles in zoo goeden stijl, als 't in mijne magt was, aangetekent -hebbende, den Vorst een Boek over dat niet klein was. Hoe zeer dit werk -naar 's Vorsten smaak was, bleek terstont daar uit, dat hij mijnen -arbeid in den Raad mee eene openbaare loftuitinge verhefte, en 't Boek -naarstig hebbende doorgelezen, besloot, zig van mij te bedienen in 't -ontdekken van de geheele Planeet <i>Nazar</i>. Ik had eene andere belooninge -voor mijnen arbeid gewagt; waarom ik stillekens met den Digter zeide</p> - -<p style="margin-left: 30%;"> -<span style="margin-left: 2em;"><i>De deugd wordt wel geprezen;</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2em;"><i>Maar zelden loon bewezen.</i></span><br /> -</p> - -<p>Dog vermids ik gaarne van staat verandert had, en na mijne wederkomste, -van 's Vorsten milddadigheid belooninge wagtte, was ik niet geheel en al -onwillig om mijnen dienst toe te zeggen.</p> - -<p>De Planeet <i>Nazar</i>, schoon ze in haaren omtrek naauwlijks twee honderd -Duitsche mijlen beslaat, schijnt egter van eene groote uitgestrektheid -te zijn, wegens der inwoonderen langzaamheid van gang. Hier van daan is -het, dat de meeste Gewesten, vooral die wat afgelegener zijn, deeze -Onderaardlingen nog onbekent zijn: want geen een <i>Potuaan</i> is in staat -om in den tijd van twee jaaren dien Bol te Voet om te reizen: daar ik -het, wijl ik zeer wel ter been was, binnen den tijd van eene maand -konde doen. Maar daar ik het meest benaauwt voor was, was, zoo als ik -mij inbeeldde, de verscheidenheid van taal. Dog eenige gaven mij moed, -betuigende dat alle de bewoonders der Planeet, hoe zeer ze kragtig -verschilden in zeden, egter alle een en dezelve uitspraak hadden; en dat -ook het geheele boomgeslagt opregt, vriendelijk, en goedertieren was, -zulks ik, zonder eenig gevaar, de gantsche Planet zoude konnen -omwandelen. Dit was een gewillig paard de sporen geven, en ik begaf mij -op reis met het begin van de <i>Populier-Maand.</i></p> - -<p>De dingen die staan te volgen, zijn zoo verbazende, dat ze veel eer naar -de versiersels der Digters, of zuivere harsschenschimmen schijnen te -gelijken: vooral wijl die verscheidenheid zoo in lichaam ais in geest, -welke ik op mijne reize ondervonden hebbe, zelfs, niet onder de -onderling allerafgelegenste Volkeren, en die onder eene andere -lugtstreek leeven, te wagten is. Dog men moet weten, dat de meeste -Volkeren deezes Aardbols door zeeën en zee-engtens van malkanderen zijn -gescheiden; en dat deeze Planeet een soort van Archipel vertoont. -Zelden vaart men deeze zee-engtens over, en de veerluiden, die aan de -oevers op de wagt staan, worden alleenlijk op die posten geplaatst om -der reizigers wille: want de inwoonders zetten bijna nooit hunne voeten -buiten de grenzen hunner geboorteplaats, en zoo zij door den nood -gedwongen zijn die zee engtens over te vaaren, keeren zij welhaast weder -terugge, als hebbende van stonden aan eene tegenheid in een vreemd -gewest. Hier van daan is het, dat zoo veele Natien als men 'er heeft, -men ook zoo veele nieuwe Waerelden vindt. Dog de voornaamste reden -deezer ongelijkheid spruit uit den verscheiden aart des gronds, 't welk -te zien is uit de verscheide kleuren der landerijen en der akkers, en -uit de doorslaande ongelijkheid der planten, vrugten, en peulvrugten; -zoo dat het geen wonder is dat in die verscheidenheid van landerijen en -vrugten, ook zoo veel verscheidenheid in den inborst der inwoonders, en -zoo veele verscheidene natuuren in dezelve te vinden zijn. In onze -waereld is 'er weinig onderscheid van zeden, studien, kleuren, -lichaamsform, zelfs in de Volkeren die onderling 't verst-afgelegen -zijn. Want mitsdien de aart des gronds bijna overal dezelve is, behalven -alleen dat de eene aarde vrugtbaarder is dan de andere, en dat ook de -natuur der vrugten, der kruiden en des waters dezelve is, konnen 'er -niet zoo veele Schepzelen van zoo verscheiden geslagt voortgebragt -worden, als 'er op dien Onderaardschen Bol geboren worden, alwaar ieder -stuk lands zijne bijzondere hoedanigheid heeft. Den vreemdelingen wordt -'er wel vergunt te reizen en koopmanschap te bedrijven; dog geenzins -daar te woonen: ook kan het hen om den verscheiden en tegenstrijdigen -aart der landstreeken niet toegestaan worden. Daar door komt het, dat -alle vreemdelingen die men op den weg ontmoet, of reizigers zijn of -kooplieden. De landstreeken egter, die aan 't Vorstendom <i>Potu</i> grenzen, -zijn bijna alle van denzelven aart. Derzelver inwoonders hebben eertijds -zeer zwaare oorlogen gevoert met die van <i>Potu;</i> dog thans staan zij, of -met dezelve in onderling verbond, of t' ondergebragt zijnde, houden zij -zig stil onder derzelver zagte regeeringe. Dog wanneer men eene groote -zee engte, die den geheelen Bol klieft, oversteekt; ziet men nieuwe -Waerelden; nieuwe en den <i>Potuanen</i> onbekende schepzelen. Dit alleen -hebben zij gemeen met dat Vorstendom, dat alle de creaturen van dien -geheelen Aardkloot, boomen zijn met verstand en reden begaafd, en ten -naasten bij eene en dezelve uitspraak hebben, Daarom valt de reize niet -moeijelijk, voornamentlijk, nademaal zij, om de veelheid der kooplieden -of reizigers, die gewesten doortrekkende, gewoon zijn, allerlei -creaturen van verscheiden geslagt, en die in 't geheel niet naar hen -gelijken, te ontmoeten. Ik heb gemeent dit vooral niet te moeten -vergeten: op dat niemand het volgende verhaal kome te verveelen, nog de -verhaaler om zijne opgepronkte leugenen in regten worde betrokken.</p> - -<p>Het zou te lang vallen, en 't is niet der moeite waart, alles, wat mij -op deeze reize gebeurt is, in 't bijzonder, en volgens den draad der -geschiedenisse, op te halen: mijn voornemen is alleenlijk te beschrijven -de meest verwonderlijke Volkeren, in welker zeden en gewoonten ik niet -weinige zaaken gevonden heb, die zoo ongewoon en verbaazende zijn, dat -de Planeet <i>Nazar</i> uit dien hoofde onder de wonderwerken der waereld -gerekent mag worden. Ik heb opgemerkt dat het geheele boomgeslagt in -beschaafdheid, in verstand, en in deftigheid, weinig verschilt van de -<i>Potuanen;</i> dog in gewoonten, geneigdheden en form van ligchaam zoo zeer -verschillend is, dat elk gewest mij voorkwam als eene nieuwe waereld op -zig zelven.</p> - -<p>In de Provincie <i>Quamfo</i>, welke 't eerste Landschap is over de -zee-engte, zijn de inwoonders aan geen ziekten of lichaamskwaal len -onderhevig, maar leeven in eene genadige gezondheid tot dat ze oud en -grijs zijn. Om die reden hield ik hen voor de gelukkigste aller -schepzelen: dog uit den korten omgang dien ik met hen had, bespeurde ik, -dat ik zeer in mijne meeninge bedrogen was geweest: aangezien gelijk ik -onder de ingezetenen deezer Provincie niemant ooit droevig gezien heb, -ik 'er ook niemant vergenoegt, laat staan blijde, vond: want gelijk wij -geen aandoening hebben van eene heldere en getemperde lugt, ten zij wij -bevorens storm en onweder hebben uitgestaan; zoo hebben ook deeze boomen -geen bezef van hun geluk, om dat het altoosduurende en onafgebrooken is, -niet wetende dat zij gezond zijn, om dat hen de ziekten onbekent zijn: -invoegen zij hun leven doorbrengen in eene gestadige gezondheid, en te -gelijk in eene geduurige laauwheid: want voorspoed zonder tegenspoed -geraakt aan 't kwijnen door zatheid, en 't allergenoeglijkste leven is, -daar het zoet met zuur getempert wordt. Ik kan betuigen in geene Natie -onaangenaamer manieren, of kouder en onbeschaafder omgang ooit te hebben -gevonden. Het is waar, de lieden zijn 'er opregt; dog egter zoo, dat ze -nog, uwe toegenegenheid, nog uwen afkeer waardig zijn: gij hebt 'er voor -niemants belediging te vreezen, nog iemants haat te wagten: kort om, gij -zult hier niets vinden dat u mishaagt, nog iets dat u aanstaat. En -nademaal die gestadige gezondheid des lichaams nooit het afbeeldzel van -den dood onder 't oog brengt, of eenig medelijden met de ellendigen en -bedrukten verwekt; zoo brengen zij ook gantsch laauw en zorgeloos, en -zonder eenige hartelijkheid of ontferminge, hun geheele leven door: -waarom 'er ook onder dat volk geen voetstap van Godvrugt, van -teerhartigheid of meêdoogen te vinden is. Want gelijk de ziekten ons de -sterflijkbeid herinneren, zoo spooren zij ons ook aan tot wel te leeven, -en bevoelen ons op onze hoede te zijn, en reisvaardig te staan; en -gelijk zij ons smerten aandoen, zoo leeren zij ons te gelijk ons te -ontfermen over de gene die bezogt zijn. Hier door bespeurde ik -ligtelijk, hoe zeer ons de ziekten en doodsgevaaren tot alle betragtinge -van Godvrugt en onderlinge hulpe aanzetten: ja hoe onwaardiglijk wij ons -vergrammen tegen den Schepper, wijl wij schijnen als geboren te zijn tot -bezoekingen, die ons egter heilzaam en noodig zijn. Het staat egter te -letten dat deeze Eiken, op andere plaatzen overgebragt zijnde, zoo wel -als andere boomen, aan ziekten en zwakheden onderhevig zijn: waarom ik -oordeele, dat dat groote gezondheids-voorregt, zoo 't anders daar voor -gerekent mag worden, enkel en alleen aan de lugtstreek en 't voedzel -moet worden toegeschreeven. De Provincie van <i>Lalac</i>, die ook den naam -van <i>Mascatta</i>, dat is de gelukkige, genoemt wordt, schijnt met regt -haaren naam te dragen; want alles komt daar van zelf voort.</p> - -<p style="margin-left: 25%;"> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>De bloemen die van zelf uit d'aarde geurig sproten.</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>De klei teelde ongebonwt, gewillig, onverdroten,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Het weelig veld-gewas: het veld schonk, onvermoeit,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>De zwang're kooren-aar: de melk en nektar vloeit</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Als water: d'Eik in 't wild' scheen honingdauw te geven.</i></span><br /> -</p> - - -<p>Maar dit uitsteekend voorregt maakt de inwoonders niet boven andere -gelukkig. Want gelijk zij voor de kost niet behoeven te werken, worden -ook de meeste van hen, vadzig zijnde door ledigheid en luiheid, geduurig -met ziekten gekweld. Hier van daan sterven de meesten voor hunnen tijd, -wijl zij door wormen en verrottinge bedorven zijn. De natuur deezer -Landstreek verschafte mij geen geringe stoffe tot Wijsgeerige -overdenkingen, en het bleek klaar uit den stand en gelegentheid deezes -volks, dat handwerkslieden en de gene die dienstbaar zijn, in veele -opzigten gelukkiger leeven, dan de gene die, nooit bekommert om hunnen -leeftogt, hunne dagen in ledigheid en wellusten slijten.</p> - -<p style="margin-left: 25%;"> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>De honger pleeg altijd de beste saus te wezen;</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>En zelfs geringe spijs van d'eet-lust wordt geprezen:</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Een hongerige maag is haast de kost bereid,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Die slegts aan d'overdaad verstrekt tot bitterheid:</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>Het Koninglijk geregt naauw brasser kon behagen,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>Wiens zwakke voet ontzegt 't bedorven lijf te dragen.</i></span><br /> -</p> - -<p>Hier van daan zoo veele booze raadslagen, wanhoopige pogingen, en -geweldigen dood. Want de overvloed waar in zij leeven, hen alle -aandoeningen van smaak en geneugte benemende, verstrekt hen tot walging, -en doet hen verdriet in hun leven krijgen; zulks dat Land, 't geen ik -mij verbeeldde te zijn de woonstede der Gelukzaligen, mij niet anders -voorkwam dan eene sombere verblijfplaats der dooden, waardiger beklaagt -dan benijdt te worden.</p> - -<p style="margin-left: 30%;"> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Dit kwam in mij den lust verwekken</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Om haastig uit dit land te trekken.</i></span><br /> -</p> - -<p>Naast aan dit Landschap grenst het Gewest <i>Mardak</i> geheeten, bewoond -wordende van Cypressenboomen, hebbende alle dezelve lichaams gedaante, -en alleenlijk onderling onderscheiden door den ongelijken form hunner -oogen: want sommige hebben dezelve langwerpig, andere vierkant: deeze -hebben die zeer klein, gene wederom zeer groot; zodanig, dat ze bijna -hun geheele voorhooft beslaan. Eenige worden met twee, andere met drie, -en andere wederom met vier oogen geboren. Daar zijn 'er ook die maar één -oog hebben; en welke men voor afzetzels van Polyphemus zoude groeten, -ten ware zij hun oog in 't agterhooft niet hadden. Hiervandaan is het, -dat zij naar gelang der verscheidenheid hunner oogen in even zoo veele -Stammen worden verdeelt.</p> - -<p style="margin-left: 30%;"><i>De Namen der Stammen zijn deeze navolgende.</i></p> - -<p style="margin-left: 35%;"> -1. <i>Nagiri</i>: dat is der gene die de oogen<br /> -langwerpig hebben, en aan welke om<br /> -die reden, alle voorwerpen langwerpig<br /> -voorkomen.<br /> -<br /> -2. <i>Naquiri</i>, welker oogen vierkantig zijn.<br /> -<br /> -3. <i>Talampi</i>. Deeze hebben kleine oogen.<br /> -<br /> -4. <i>Iaraku</i>, met twee oogen, van welke<br /> het een wat schuins staat.<br /> -<br /> -5. <i>Mehanki</i>. Deeze hebben drie oogen.<br /> -<br /> -6. <i>Tarrafuki</i>. Deeze hebben 'er vier.<br /> -<br /> -7. <i>Harramba</i>. Welker oogen hun geheele<br /> voorhooft beslaan.<br /> -<br /> -8. <i>Skadolki</i>. Deeze zijn 't die één oog in 't<br /> -agterhooft hebben.<br /> -</p> - -<p>Van, alle deeze is de Stam der <i>Nagiri</i>, of der gene die langwerpige -oogen hebben, en welken daarom alle voorwerpen ook langwerpig voorkomen, -de talrijkste, en bij gevolg de magtigste. Uit deezen Stam alleen worden -de Staats-regeerders, de Raadsheeren en de Priesters verkooren. Deeze -alleen hebben alle bewind in handen, en laten niemant uit eenen anderen -Stam toe Staats-ampten toe, ten zij hij betuige, dat zekere ronde -schijf, de Zon toegewijd, en, op eene verheven plaats des Tempels -gestelt, hem ook langwerpig voorkomt, en dat hij die belijdenisse met -eede bevestige. Deze gewijdde schijf is het voornaamste voorwerp van den -<i>Mardakaanschen</i> Godsdienst. Hier van daan is 't, dat de eerlijkste -onderdanen, die zig niet willen hesmetten met de misdaad van -meineedigheid, van alle Staatsbedieningen geweert, en voor geduurige -spotternijen en vervolgingen blootgestelt worden; en hoe zeer zij -betuigen dat zij gelooven moeten 't geen zij met hunne oogen zien, -worden zij egter aangeklaagt, en 't geen een gebrek in de natuur is, -wordt hen als kwaadaartigheid of koppigheid aangetegen.</p> - -<p>Het Formulier van eedzweering, 't welk een iegelijk die tot bedieningen -of eerampten staat toegelaten te worden, onderteekenen moet, is bijna -van den volgenden inhoud:</p> - -<p><i>Kaki Manasca Quihompu Miriac Jacku Mesinbrii Caphani Crukkia Manaskar -Quebriac Krusundora.</i></p> - -<p>Dat is: ik zweere dat de gewijdde Zonschijf mij langwerpig voorkomt, -belovende in dat gevoelen tot mijnen laatsten levenssnik te zullen -volharden.</p> - -<p>Deezen eed afgelegt hebbende, worden zij verkieslijk verklaard tot -bedieningen, en onder den Stam der <i>Nagiri</i> aangenomen.</p> - -<p>Daags na mijne aankomste, terwijl ik, niets te verzuimen hebbende, over -de markt ging wandelen, zag ik eenen ouden man wegbrengen om gegeesselt -te worden, verzelt zijnde van eenen grooten troep Cypressenboomen die -hem de huid vol scholden. Vragende wat 'er te doen was wierdt mij -geantwoort; dat hij een ketter was, en in 't openbaar geleert hadt, dat -de Zon-schijf hem vierkant voorkwam; welk verderflijk gevoelen hij, -niettegenstaande veelvuldige aanmaningen, halstarrig was blijven -aankleven.</p> - -<p>Om deeze reden, eene kans willende wagen, of ik ook regtzinnige oogen -had, en binnen den Tempel der Zonne getreden zijnde, alwaar mij de -gewijdde schijf ook vierkant scheen te zijn; gaf ik mijnen Huiswaard, -die onlangs tot het fabryk-meesterschap der Stad verheven was, zulks -openhartiglijk te kennen. Hij, mijn zeggen met een diep gezugt -aanhoorende, betuigde mij dat dezelve hem ook vierkant voorkwam; dog dat -hij zulks aan niemant hadt durven ontdekken, ten einde hem de regeerende -Stam geen spel mogte maken, en hem zijne bedieninge afnemen.</p> - -<p>Al beevende dan, en ter sluip, ging ik de Stad uit, vreezende dat ik -misschien de misdaad mijner oogen met den rug zoude moeten boeten, of, -met den haatelijken tytel van Ketter gebrandmerkt, op een schadelijke -wijze daar uit gezet worden. Waarlijk, nooit kwamen mij eenige wetten -zoo schrikkelijk voor, of eenige inzettingen meer barbaarsch en -onredelijk; wijl ik zag, dat men enkel en alleen door veinzerij en -meineedigheid zig eenen weg tot eerampten baande. Waarom ik ook, in 't -Vorstendom <i>Potu</i> wedergekeert zijnde, zoo menigmaal ik gelegenheid had, -mijne gal uitbraakte op die barbaarsche Republyk. Dog toen ik op zekeren -tijd mijnen moed daar aan koelende, aan eenen Jeneverboom, waar mede ik -zeer gemeenzaam omging, mijne gramschap des wegen openbaarde, begon -dezelve aldus, te spreken: "Voorzeker zullen aan ons de inzettingen der -<i>Nagiri</i> dwaas en onbillijk voorkomen; dog laat het u niet vreemd -schijnen, dat 'er om die verscheidenheid van oogen zulk eene groote -strengheid geoefent wordt; nadien 't mij te binnen schiet u te hebben -hooren zeggen, dat 'er in de meeste Staaten van Europa heerschende -Familien gevonden worden, die uit hoofde van het gebrek des gezigts of -des verstands, de andere te vuur en te zwaard vervolgen; en dat gij -zoodanig bedwang, als Godvrugtig, en heilzaam voor den Staat, hooglijk -kwam te roemen." Aanstonds begreep ik waar die doortrapte man met dat -zeggen heen wilde; waarom ik beschaamt zijnde, van daar ging en zedert -dien tijd altoos de verdraagzaamheid voorstaande, strijke ik een veel -zagter vonnis over de gene die niet regtzinnig zijn.</p> - -<p>Het Prinsdom <i>Kimal</i> wordt, om de rijkdommen die het bezit, voor 't -magtigste van alle gehouden. Want behalven de Zilvermijnen, waar van 'er -daar veele gevonden worden, wordt 'er eene groote menigte Gouds uit het -zand der rivieren gehaalt: ook levert de nabuurige zee zeer veele -Peerlen uit; dog dat in schatten alleen geen geluk gelegen is, heb ik, -met dit volk wat naauwer te ondertasten, op de proef bevonden. Want zoo -veele inwoonders als 'er zijn, zoo veele mijn gravers en duikelaars zijn -'er bijna, die op winst uit zijnde, tot eene geduurige slavernij, en tot -den allerhardsten arbeid schijnen verwezen te zijn. De gene die van -deezen arbeid bevrijd zijn, staan altoos op schildwagt om hunne schatten -te bewaren; en het geheele landschap is zoodanig onveilig door roovers, -dat niemant zig op reis durft begeven zonder eene lijfwagt.</p> - -<p style="margin-left: 20%;"> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Geen dag zoo heilig meer, dat 't steelen wordt verschooven.</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Verraad, bedrog, geweld en gierigheid staan boven.</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Men leeft alleen op roof: de huiswaart is in last,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>En aan zijn eigen haart niet veilig voor den gast.</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Geen schoonvaêr voor den zoon: getrouwe broederliefde</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Is zeldzaam: want de haat den eigen broeder griefde.</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>De man verhaast zijn vrouws, de vrouw haar egaês dood.</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>De booze stiefmoêr mengt vergift in ekelbrood.</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>De zoon t' ontijde staat den Vader naar het leven.</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Godvrugtigheid heeft uit. Astrea wordt verdreven.</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>De leste van de Goon, die angstig en bedugt,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>De waereld, rood van moord, ter naauwer nood ontvlugt.</i></span><br /> -</p> - -<p>Hier door is dat volk, dat van zijne nabuuren met nijdige oogen wordt -aangezien, meer te beklagen, dan te benijden. Want vrees, agterdogt, -wantrouwen en afgunst houden de gemoederen voor altoos gevangen, en de -een ziet den anderen niet dan als eenen vijand en belager zijner -goederen aan, zoo dat vrees, kommer, nagtbraken en een bleek wezen de -vrugten en de oogst van dien geluk-staat zijn, waarop het Prinsdom -<i>Kimal</i> zijnen roem draagt. Dit was de reden, dat ik dat gewest niet -zonder vrees en moeilijkheid doorreisde; want op alle wegen en -grensscheidingen wierd ik genoodzaakt aan de weg-wagters te zeggen, de -oorzaak van mijne reize, mijnen naam, vaderland en diergelijke; en ik -zag mij bloot gestelt aan alle die kwellingen, welke de reizigers -pleegen te ondervinden in zulke plaatsen, daar men uit agterdogt naauw -onderzoek doet. In dat Land is een brandende berg, waar uit als met -gestadige golven onderaardsche vuuren worden uitgeworpen.</p> - -<p>Na dat ik dit Prinsdom, 't ergste dat ik in mijnen gantschen togt -ontmoet heb, doorgetrokken was, zettede ik gestadig Oostwaards aan mijne -reize voort. Ik ontmoette allerwegen wellevende en beschaafde Volkeren, -dog ook teffens zeer zeldzaame. Maar daar ik 't meest van allen over -verwondert was, waren de inwoonders van het kleine Koningrijk -<i>Quamboia,</i> welke de natuur met averegtsche zeden gevormt heeft, en wel -zodanig, dat hoe iemant ouder wordt, hoe hij ook te gelijk darteler en -wellustiger wordt, zulks de baldadigheid, geilheid en andere ondeugden, -die elders in de bloeijendste jeugd doorgaans gevonden worden, aldaar -met de jaaren toenemen. Derhalven wordt aldaar niemant eene -staatsbediening toebetrouwt, dan die nog tot zijn veertigste jaar niet -gekomen is: want niet zoo haast heeft hij dat bereikt, of men houdt hem -voor eenen baldadigen jongen</p> - -<p style="margin-left: 25%;"> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Die onder 's moeders hard bedwang</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Geweest is, al zijn leven lang.</i></span><br /> -</p> - -<p>Ik zag 'er die grijs van ouderdom waren, overal langs de straat loopen -rinkelrooijen, en hunnen tijd met kinderspel doorbrengen.</p> - -<p style="margin-left: 25%;"> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Ik zag 'er eenige die maakten poppenhuisjes:</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Bespanden 't wagentje met tweepaar kleine muisjes:</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>En 't paar of onpaar 's spel was anderer tijdverdrijf,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Die niet te paard reên op een rietje onder 't lijf.</i></span><br /> -</p> - -<p>Ik zag ook dat dezelve menigmaalen van kinderen daar over berispt, ja -zelfs met zweepen naar huis gedreven wierden. Ik zag eenen afgeleefden -grijsaard openlijk op de markt eenen drijftol voortzweepen, of met eenen -hoepel speelen; en die zelve persoon was voortijds een zeer deftig man, -en President van den Grooten Raad geweest. Deeze verkeertheid hebbe ik -zoo wel in de vrouwelijke als manlijke Sexe gevonden: en daar van daan -komt het, dat een jongeling een oud besje trouwende, zelfs het lot van -Acteon van allen man voorspelt wordt, 't geen regelregt strijdig is met -het geen bij ons voorvalt, alwaar een grijsaart een piep jonge vrijster -trouwende, bang is, dat hem hoorns opgezet zullen worden. Ik ontmoette -eens twee stok-oude mannen die al kaal waren, t' zamen vegtende op de -markt; mij verwonderende over hunne hevigheid, zoo ongewoon in dien -ouderdom, en vragende naar de oorzaak van dat tweegevegt, wierdt mij -geantwoord, dat 'er krakeel tusschen hen gerezen was over eene hoer, -welke zij beide in een hoerhuis tot hunne devotie gehad hadden. Die mij -dat verhaalden voegden 'er bij, dat men hen strengelijk met roeden de -billen zoude geesselen, zoo haast hunne voogden en bestierders die -baldadigheid zoude ter ooren zijn gekomen. Nog dien zelven avond kwam -mij ter ooren dat eene oude Matroone zig verhangen hadt, om dat zij aan -eenen jongen Beukeboom, waarop zij smoorlijk verlieft was, een blaauwtje -geloopen hadt.</p> - -<p>Deeze averegtsche levenswijze vereischt ook averegtsche Wetten: daarom -wordt 'er in dat Kapittel der Wet, die van de voogdijen handelt, aan -niemant de beheering zijner goederen toegedaan, ten zij hij beneden de -veertig jaaren oud zij. Wijders worden geene handelingen, aangegaan bij -de gene die boven de veertig jaaren zijn, voor wettig gehouden, ten zij -dezelve door hunne kinderen of voogden bekragtigt zijn. In het Kapittel -van de afhankelijkheid worden deeze woorden gevonden: <i>Dat Grijsaarts en -oude Besjes gehoorzaam zijn aan het bevel hunner kinderen</i>. Hier door is -het, dat de gene die in bedieningen zijn even voor hun veertigste jaar -pleegen afgedankt te worden.</p> - -<p style="margin-left: 25%;"> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Hen wordt van hoogerhand en magt en regt benomen.</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>'t Bestier der Ouden moet aan jongelingen komen</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Die hen de naaste zijn in maagschap....</i></span><br /> -</p> - -<p>Ik dagt, dat het niet raadzaam voor mij was, langer in dat Land te -verblijven, alwaar ik, zoo ik anders nog tien jaaren levens had, door 't -bevel der Wet, zoude gedwongen zijn, weder kinds te worden.</p> - -<p>In 't Landschap <i>Cocklecu</i> wierdt eene gewoonte, die niet minder -verkeert is, en bij de Europische Volkeren grootelijks afgekeurt wordt, -onderhouden. Die averegtsche levenswijze spruit niet uit de Natuur, maar -alleen uit de Wetten voort. Alle inwoonders deezes Lands, zoo mannen als -vrouwen, zijn Jeneverboomen; dog de mannen alleen zijn verwezen tot -huiswerk, en alle andere geringe bezigheden. In oorlogs-tijden worden -zij wel tot den krijgsdienst opgeschreven; dog bereiken daar in zelden -hooger trap, dan dien van slegt Soldaat; vermits 'er weinige zijn, die -tot een Vaandel geraken: ook is het Vaandrigsampt de hoogste -waardigheid in den krijgsdienst, daar een manboom naar staan kan. -Daarentegen worden de vrouwen de zwaarwigtigste zaaken, zoo in het -burgerlijke als in het geestelijke, mitsgaders in het geen den krijg -betreft, aanbevolen. Ik lachte onlangs met die van <i>Potu</i>, dat zij in 't -uitdeelen der bedieningen geen onderscheid van Kunne maken; dog dit Volk -scheen mij met den kop gekwelt te zijn, en tegen de Natuur te handelen. -Om de waarheid te zeggen, ik kon de toegevendheid der mannen in mijn -hoofd niet krijgen, welke, daar zij in ligchaams-kragten verre voor -leggen, zig egter zulk een onwaardig jok lieten opleggen, en zoo veele -eeuwen lang dien smaat hebben moeten opkroppen; daar het zeer ligt zoude -vallen dat jok af te schudden, zoo zij die vrouwelijke Tyranny slegts -wilden of durfden ontzenuwen. Dog die verouderde gewoonte hadt zoo zeer -hunne gemoederen verblindt, dat het niemant in de gedagten kwam, eene -kans te wagen om dien smaat weg te nemen: ja dat zij zelfs van meeninge -waren, dat het de Natuur zoo beschikt hadt, dat de wijven baas moesten -wezen, en dat de mannen maar moesten weven, bijslapen, spinnen, het huis -schrobben, en wat rug-op krijgen. De bewijsredenen, waar mede het -vrouwvolk dit gebruik tracht goed te maken, zijn deeze: overmits de -Natuur het manvolk met ligchaams-kragten begaaft, en hunne ledematen tot -zwaaren arbeid bekwaam gemaakt heeft, is 't zeer waarschijnlijk, dat zij -alleen het geslagt der mannen tot geringen en zwaaren arbeid geschikt -heeft, 't Verbaasde de Vreemdelingen, wanneer zij in een huis komende, -aldaar de vrouw van 't huis zagen, zittende in haar boek-vertrek met -eenen schrijfpriem en een handboekje; dog den man door de keuken -warende, en potten en pannen schuurende. En zeker, in wat huis ik ook -kwam, om met den man te spreeken, ik wierd naar de keuken gewezen: -alwaar</p> - -<p style="margin-left: 25%;"> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>De een het zilver wascht, en d'andere schuurt den pot:</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Een derde reinigt zelfs het honde- en varkenskot;</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Terwijl 't heerschzugtig wijf al bulderende den vroomen</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Hals met een' bullepees, vast dreigt op 't lijf te komen.</i></span><br /> -</p> - -<p>Van deeze averegtsche levenswijze zag ik zeer gevaarlijke gewrogten. -Want gelijk men in andere Landen baldadige en geile snollen vindt, die -voor een stuivertje haar lichaam ten besten geven, en haare kuischheid -te koop dragen, zoo verhuuren zig ook hier de jongelingen, en 't manvolk -voor een nagtje, en huuren ten dien einde bordeelen, welke, door -opschriften en hoeragtige uithangborden boven de deuren, bekent zijn. -Die zelve, wanneer zij al te openbaar en onbeschaamdelijk hunnen -hoerenhandel drijven worden vastgezet, en, even als oude hoeren in 't -openbaar met roeden gegeesselt. Daarentegen vrouwen van aanzien en jonge -dogters zien het manvolk op straat onder de oogen, knikken die toe, -wenken hen, schuiffelen die na, schelden hen, roepen ze, vallen ze -lastig, schrijven lofgedigtjes boven hunne deuren; en belijdende -openlijk haare Venusjankerijen, zijn 'er als op zoo veele overwinningen -moedig op, even gelijk bij ons de dertele jongelingen al pochende -pleegen op te tellen hoe veele vrijsters en vrouwen zij al onder de knie -gehad hebben. Wijders wordt het nog vrouwen nog dogters voor oneer -gerekent, dat zij den jongelingen eenige verliefde gedigtjes of kleine -presentjes aanbieden; dog deeze veinzen koel en zedig te zijn, daar het -integendeel den jongelingen fraai staat, wanneer dezelve, op de driftige -aanzoekingen der jonge dogters, terstont gereed zijn. Niet weinig -beweging was 'er ter zelver tijd over eens Raadsheers zoon, die door een -jonge dogter onteert was. Men sprak van dat meisje om dat stuk overal -zeer kwalijk; en ik hoorde dat de vrienden des jongelings onder zig -mompelden, dat men de jonge dogter zonder uitstel in rechten stondt te -vervolgen, en dat zij in de naaste zittinge zoude gevonnist worden hem -te moeten trouwen en zijne eere op te leggen: vooral, wijl geene wettige -getuigen ontbraken, dat de jongeling, welken de vrijster tot -ongeoorloofden minnehandel vervoert hadt, bevorens was geweest van een -onbesproken levensgedrag. Terwijl ik met deeze Jenever-boomen omging, -dorst ik deeze averegtsche levenswijze niet openlijk tegenspreken. Maar -toen ik uit de voornaamste Stad vertrok, zeide ik tegen eenige, dat men -aldaar tegen de Natuur te werk ging, vermids het volgens het algemeen -regt, en naar het gevoelen van alle Volkeren, vastging, dat de -mannelijke Sexe geschapen was tot hooge en gewigtige bezigheden. Waar op -zij mij te gemoet voerden, dat ik de gewoonte en de inzettingen met de -Natuur vermengde, nademaal de zwakheden, die men in de vrouwelijke Sexe -gewaar wordt, alleen voortvloeijen uit de opvoedinge, 't geen wel 't -meest bleek uit de gesteltheid en wijze van dat Gemeenebest, alwaar men -in 't vrouwvolk zoodanige deugden en gemoedsgaven zag uitblinken, welke -de mannen elders zig zelven alleen toeëigenen. Want de <i>Cocklekuaansche</i> -vrouwen zijn zedig, deftig, verstandig, standvastig, en stilzwijgende; -daar het manvolk in tegendeel ligt vaardig, schielijk en snapagtig is; -waarom ook, wanneer 'er iets vreemds verhaalt wordt, men aldaar het -spreekwoord gebruikt, <i>dat het mans grollen zijn</i>; en wanneer 'er iets -schielijk en onbedagtelijk uitgevoert is, zeggen de inwoonders, <i>dat -men der mannelijke zwakheid iet moet toegeven</i>. Dog met deeze -bewijsredenen nam ik geen genoegen; maar oordeelde dat deeze averegtsche -wijze van leven, wanhebbelijk, en geheel en al strijdig was tegen de -Natuur. De verontwaardiging, welke mij de trotschheid van 't vrouwvolk -in 't hart als ingedrukt hadt, was oorzaak van het ongelukkig -voornoemen, 't welk ik nam een weinig tijds na mijne wederkomste: een -voornemen, 't geen mij zoo veele moeilijkheden veroorzaakt heeft, zoo -als ik te zijner plaatse zal melden.</p> - -<p>Onder de pragtigste gebouwen deezer Stad was het Koninglijke Vrouwen -getimmer, voorzien met driehonderd zoo mannen als jongelingen, van de -allerschoonste gedaante en geest, welke alle gehouden wierden op kosten -der Koningin, en tot haaren wellust dienden. Hoorende dat de gestalte -mijns lichaams van eenige zeer geprezen wierdt, en vreezende door de -Oploopers in dat Vrouwen-getimmer te zullen gebragt worden, verhaastte -ik mijn vertrek, en</p> - -<p style="margin-left: 25%;"> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>.... De vrees scheen, onder 't rekken,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Aan mijne voeten nog voor vleugels te verstrekken.</i></span><br /> -</p> - -<p>Aan dit Vorstendom grenst het Landschap der <i>Philosophen</i>, aldus genoemt -van deszelfs inwoonders die in de wijsgeerte en andere spitsvinnige -wetenschappen als geheel en al verzopen liggen. Ik brandde van ongeduld -om dat land te zien, wijl ik mij het zelve verbeeldde als het middelpunt -aller wetenschappen en de waare verblijfplaats der Zang-godinnen. Hier -dagt ik niet te vinden akkers en weilanden, maar wel aaneengeschakelde -tuinen,</p> - -<p style="margin-left: 20%;"> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Versiert en flonkerende met allerleie bloemen,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Zoo schoon dat Flora zelv' daar op zou mogen roemen.</i></span><br /> -</p> - -<p>En geheel met dit denkbeeld ingenomen, stapte ik wakker aan, tellende op -mijne vingers de uuren en oogenblikken. De paden waar langs ik ging, -waren steenagtig en moeilijk door gragten en kuilen, zoo dat ik nu eens -langs steilten, dan wederom door moerassen, en overzulks tot mijn -middel toe nat, vermits 'er geen bruggen waren, gekwetst en bemoddert -voortsukkelde. Dog tegen deeze moeilijkheden was ik wel gehard, wetende -dat men langs ruuwe en ongebaande wegen naar het gestarnte klimt. Na dat -ik dan een gantsch uur lang met deeze moeilijkheden geworstelt had, kwam -mij een boer tegemoet, welken ik beleeft aansprekende vraagde, hoe verre -ik nog van <i>Mascattia</i>, of 't Landschap der Philosophen was. Zijn -antwoord was: <i>dat ik liever vraagen zoude, hoe veel wegs ik nog hadde -af te leggen, aangezien ik bereids midden in dat gewest was</i>. Verbaast -zijnde door dit antwoord: <i>hoe komt het</i>, hernam ik, <i>dat een Land, -alleen door Philosophen bewoont, eer de gedaante van afschuuwelijke -kreupelbosschen, dan van een welbebouwd gewest heeft</i>? Daar op -antwoordde hij, dat de gedaante van dat land binnen korten tijd beter -zoude wezen, zoo haast de inwoonders den tijd zouden hebben, om zig met -diergelijke kleinigheden op te houden; maar dat zij thans alle -alleenlijk bezig waren met boven-maansche zaaken, en wel inzonderheid om -eenen weg naar de Zonne uit te vinden: en dat men derhalven behoorde -door de vingeren te zien dat zij het land voor eenigen tijd onbebouwd -lieten: want dat het niet gemakkelijk viel te gelijk te blaazen en te -slorpen. Aanstonds begreep ik waar de redenen van dien doorslepen boer -op doelden; en, mijnen weg vervolgende kwam ik eindelijk aan de Hoofstad -<i>Cuskam.</i> In de poorten der Stad zag ik dat 'er, in plaats van eene -wagt, gansen, hoenderen, vogelnesten en spinnewebben waren. Door de -straaten der Stad waarden allerwegen Philosophen en Varkens, waar van de -eerstgemelde alleen door hunne ligchaams-gedaante onderscheiden waren -van de Varkens, zijnde anderszins door morsigheid en ontijigheid aan -dezelve gantsch gelijk. Alle de Philosophen droegen het zelve soort van -mantels; dog van wat kleur die waren, viel mij onmogelijk te -onderkennen, wijl dezelve met stof en slijk bedekt waren. Eenen -derzelven, welken ik, gantsch opgetogen in zijne gedagten, regt toe op -mij zag aankomen, sprak ik aldus aan: <i>Ik bid u, Meester, zeg mij tog -hoe deeze Stad genoemd wordt.</i> Maar hij bleef onbeweeglijk staan als een -paal; en niet eens zijn gezigt verdraaijende, als of hem de ziel uit -het lichaam verhuist was, stondt hij lang zonder zig te verroeren, dog -eindelijk zijne oogen naar den hemel slaande, antwoordde hij mij: <i>wij -zijn niet verre van den middag.</i> Zulk een gekkelijk antwoord, te kennen -gevende eene wonderlijke verstrooijing van gedagten, deedt mij zien, dat -het beter is matelijk te studeeren, dan door al te groote geleerdheid te -kolderen. Daarop stapte ik naar binnen de Stad, willende zien of 'er -behalven de Pnilosophen, ook menschen of redelijke schepzelen te vinden -waren. De markt der Stad, die zeer groot was, pronkte met standbeelden -en pilaaren onderscheiden door tytels en opschriften. Ik wendde mij -derwaards, om te zien of ik eenige puntdigten daar onder leezen konde. -Dog terwijl ik al mijn verstand daar aan te kosten lag, voelde ik dat -mijn rug warm en vogtig wierdt. Waarom ik, agterwaards ziende, om den -oorsprong van dien warmen vloed te ontdekken, gewaar wierd dat een -Philosooph mij 't geheele agterlijf bepiste; want hij, in gedagten -opgetogen zijnde, nam mij voor een standbeeld, waartegen hij gewoon was -zijne blaas te ontlasten. Ik, dien smaad niet konnende verdragen, -vooral wijl die Philosooph daar over luidkeels begon te lachen, gaf hem -eene lustige muilpeer; waarop hij, zwellende van gramschap, mij in de -lokken vloog, en mij al schreeuwende de geheele markt over sleepte. Dog -toen ik zag dat hij niet tot bedaren te brengen was, stelde ik mij in -postuur, en betaalde hem met gelijke munt, invoegen wij malkanderen -niets schuldig bleeven. Eindelijk, en na een scherp gevegt, geraakten -beide de kampvegters onder den voet. Op dat gezigt schoten onnoemlijk -veel Philosophen toe, en als verwoed aanvallende, sleepten zij mij, met -vuisten en stokken deerlijk van lid tot lid afgerost en bijna -zieltogend' zijnde, bij 't hair over de geheele markt. Eindelijk moede, -maar niet verzadigt, van slaan zijnde, bragten zij mij naar een groot -huis, en toen ik mij met de voeten tegen de deur tegenhield, halstarrig -weigerende daar binnen te treden, trokken zij mij hals over kop als een -schreeuwend varken daar binnen, leggende mij midden op den vloer op -mijnen rugge. Alles lag in dat huis overhoop en 't onderste boven, en 't -was 'er niet anders gesteld, dan wanneer het bij ons naar St. Michiel -of Paasschen gaat, wanneer alle meubelen en huisraad, staande om naar -een ander huis overgevoert te worden, hol over bol onder een geworpen -worden. Toen was 't, dat ik onze wijsaarts ootmoedig begon te bidden, -dat zij tog hunnen toorn wilden matigen, en zig laaten bewegen tot -barmhartigheid, hen vertoonende, hoe onbetaamelijk het was voor -wijsgeeren en menschen die verstand wilden hebben, als wilde dieren te -worden, en de hartstogten, waarop zij 't zoo pleegen geladen te hebben, -den al te ruimen teugel te vieren. Dog ik klopte vooreen doov'mans deur: -want de Philosooph die mij den rug zoo bepist hadt, begon wederom het -gevegt, en sloeg en beukte mij zoo ellendig, als of hij een aambeeld -hadt voorgehad, zodanig dat hij niet scheen te kunnen bevredigt worden -dan door mijnen dood. Toen ondervond ik dat 'er geen verwoeder dier is, -dan een vergramde Philosooph, en dat de gene die 't allermeest van deugd -schreeuwen, dezelve 't minst betrachten.</p> - -<p style="margin-left: 15%;"> -<span style="margin-left: 2em;"><i>Want dit uitzinnig dier, ô, schrik! van geen bedaaren</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2em;"><i>Meer wist; maar woedde al voort: 't bloed kookt' hem in zijn' aêren.</i></span><br /> -</p> - -<p>Ten lange laatsten kwamen 'er vier Philosophen binnen treden, welker -mantels te kennen gaven dat zij van eene bijzondere gezinte waren. Deeze -de dreigementen der woedende menigte met hand en mond ter nederzettende, -scheenen met mijnen staat medelijden te hebben; en na dat zij met de -andere ter zijde afgesproken hadden, bragten zij mij over in een ander -huis. Ik was blijde dat ik verlost was uit de klaauwen van die -struikroovers, en eerlijke lieden ontmoet had; en lag hen op hun verzoek -de oorzaak deezer opschuddingen in 't breede uit. Zij, grimlachende op -'t hooren van zulk een klugtig voorval, zeiden, dat de Philosophen -gewoon waren, als zij op de markt wandelden, tegen die standbeelden te -pissen, en dat het waarschijnlijk was, dat mijn bespringer, staroogende -op zijne Philosophische bespiegelingen, mij voor zulk een standbeeld -genomen hadt. Voorts zeiden zij dat hij een zeer vermaard Sterrekijker -was, en dat de overige, die mijne schouders zoo toegedekt hadden, -Leeraars in de zedelijke Wijsgeerte waren. Nu dagt ik in eene behouden -haven en alle gevaar ontkomen te zijn, luisterende met groot vermaak -naar die en andere hunner, vertellingen. Dog het al te naauwkeurig -beschouwen mijner gestalte, gaf mij eenigzins kwaad vermoeden. Wijders -waren de dikwils herhaalde ondervragingen, die zij mij deden, naar -mijnen staat, naar de oorzaak mijner reize, en naar mijn vaderland, -mitsgaders de stille rugspraak, mij zoo veele voortekenen van een -aanstaande ongeluk. Dog ik stierf bijna van schrik, wanneer ik in een -soort van eene Snijkamer wierd geflooten, alwaar ik eenen overgrooten -hoop doodsbeenderen en lijken opgestapelt zag, die dat gantsche vertrek -vervulden met eenen afschuwelijken stank. Ik dagt in 't eerst niet -anders dan dat het eene spelonke van moordenaars was; maar de -Anatomische instrumenten, die tegen de muuren hingen, verminderden -allengskens dien schrik, vermits het daar uit bleek, dat mijn huiswaard -een Geneesheer of Chirurgijn was. Na dat ik in dit rasphuis een half -uur lang alleen gezeten had, en zonder mij te durven verroeren, tradt -'er eene aanzienelijke vrouw binnen met het middagmaal, 't geen zij voor -mij bereid hadt. Zij scheen zeer vriendelijk te wezen; dog met -bedaardheid mij aanziende, zugtte zij zomtijds zeer zwaar; en toen ik -naar de oorzaak haarer droefheid vraagde, antwoordde zij, dat mijn -aanstaande lot haar dit zugten afperste. <i>Gij zijt</i>, sprak zij, <i>in een -fatsoenlijk huis gekomen; want mijn man, die Heer van dit Eiland is, is -alhier tot openbaar Stads Natuurkundige<a name="FNanchor_1_2" id="FNanchor_1_2"></a><a href="#Footnote_1_2" class="fnanchor">[1]</a> en Leeraar in de Geneeskunde -aangestelt, en de andere die gij gezien hebt, zijn zijne amptgenoten. -Dog deeze, verwondert over de ongewoone gestalte uwes lichaams, hebben -besloten, het onderstel van het zelve, en daar benevens uwe ingewanden, -naauwkeurig te onderzoeken en, uw lichaam ontledigende, te zien, of zij -daar in iets nieuws, tot opheldering der Ontleedkunde, konnen -ontdekken</i>. Deeze woorden deeden mijn hart en ziel trillen, waarom ik -eenen vervaarlijken schreeuw gevende, uitriep: wel! Mevrouw, hoe kan men -hen braave lieden noemen, die een onnozel en eerlijk man niet schromen -den buik op te snijden? Waarop zij wederom zeide:</p> - -<p style="margin-left: 15%;"> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Hadt g'uwen vinger eerst hier in den grond gesteken,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Wel honderd mijlen verr' waart gij van hier geweken.</i></span><br /> -</p> - -<p><i>Dit niet tegenstaande zijt gij onder de handen van fatsoenlijke lieden, -die niets ter kwaader trouw, zullen ondernemen maar enkel en alleen, uit -liefde om de Ontleedkunde op te helderen, besloten hebben dat stuk werks -aan u te onderstaan</i>. Hierop antwoordde ik, dat ik liever had van -moordenaars vrijgelaten, dan van fatsoenlijke lieden aan stukken te -worden gesneden, en ter stond voor haar op mijne knieën vallende, niet -zonder overvloedige traanen te storten, bad ik haar vóór mij ten besten -te willen spreeken. Haar antwoord was: <i>weinig zal u mijn ten besten -spreeken helpen tegen 't besluit der Faculteit, 't geen onwederroepelijk -pleeg te zijn; dog ik zal door een ander middel trachten u den dood te -ontrukken</i>. Dit zeggende nam zij mij bij de hand, en leidende mij, die -beefde als een juffers hondtje, door eene agter-deur, vergezelschapte -zij mij tot aan de poort der Stad. Daar trachtte ik van mijne -behoudster afscheid zullende nemen, met de welspreekendste taal die ik -ooit geleerd had, mijn dankbaar hart, zoo als 't behoorde, te betuigen; -dog zij viel mij al in den beginne in mijne woorden, betuigende dat zij -niet zoude weggaan, alvorens zij mij in alle veiligheid zag, en voer -voort mij op zijde te blijven, hoe zeer ik mij daar tegen stelde. -Terwijl wij t'zamen voortgingen hadden wij verscheide discoursen over -den staat van dat gewest, en ik luisterde met opene ooren toe. Dog -eindelijk viel zij op te verhaal, dat mij weinig aangenaam was, vermits -ik daar uit afnam, dat zij voor haaren bewezen dienst iets verzogt, 't -geen mij zedelijker wijze onmogelijk was haar toe te staan. Want zij -vertoonde mij op eene zielroerende wijze, hoe ongelukkig het lot der -aanzienlijke vrouwen in dat gewest was, nademaal deeze Philosophische -Schoolmeesters, verzopen leggende in de studien, geheel en al de -huwelijks pligten verzuimden. "Ik kan, <i>zeide</i> zij, onder eede betuigen, -dat wij 'er om koud waren, zoo niet dees en gene eerlijke en mededogende -vreemdeling onze ellenden verzagtte, en aan de kwalen, waar aan wij -jammerlijk gaan kwijnen, somtijds de hand tot genezinge sloeg". Ik hield -mij als gek, en al niet te konnen verstaan waar zij met die stigtelijke -praatjes heen wilde: ja ik begon braaf aan te stappen; dog mijne -koelheid deedt haaren brand des te meer ontvlammen. Waarom?</p> - -<p style="margin-left: 15%;"> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Na zij mij langen tijd haar lijden had vertelt:</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Is 't smeeken te vergeefs? zoo dient 'er dan geweld.</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Dus boezemdz' uit, en komt, met ongebonden vlegten</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>En opgestroopten arm, mijn' tronie straks bevegten.</i></span><br /> -</p> - -<p>Daar benevens verweet zij mij mijne ondankbaarheid. Dog vermits ik egter -niet naliet mijnen weg te vervorderen, vatte zij de slip van mijnen rok, -en trachtte mij, die 'er tegen worstelde, staande te houden. Ik toen 't -geweld te baat nemende, maakte Mevrouw uit de handen te komen, en wijl -ik gaauwer ter been was, was ik in 't kort uit haar gezigt. Hoedanig zij -toen in razernij op mij ontsteken wierd, kon ik uit de woorden <i>kaki -spolaki,</i> dat is, <i>gij ondankbaare hond</i>, welke zij mij gestadig -naschreeuwde, gemakkelijk afnemen. Maar haare scheldwoorden met eene -Spartaansche edelmoedigheid opkroppende, was ik blijde, dat ik uit dit -land der Wijzen, waar aan ik niet zonder schrik kan denken, genoegzaam -heels huids ontkomen was.</p> - -<p>Het naast-aangrenzende gewest is de Provincie <i>Nakir</i>, hebbende eene -Stad of overgroot Dorp dat eveneens genoemt wordt, en waar van ik niet -veel zeggen kan, vermits ik met zoo grooten haast als mij mogelijk was, -alle Landschappen, grenzende aan dat der Philosophen, voorbij liep, -haastende mij naar zulke volkeren die weinig werks maakten van de -Philosophie en vooral van de ontleedkunde. Want zoodanig zat 'er mij de -schrik van in de leden, dat ik al wie mij maar op den weg ommoette, -vraagde, of hij een Philosooph was; ook waarden mij die lijken en -Anatomische instrumenten nog langen tijd in de gedagten. De inwoonders -van het Dorp <i>Nakir</i> scheenen mij zeer gespraakzaam: want alle die mij -tegen kwamen, boden mij hunnen dienst, hoezeer ongevraagd, aan, met eene -breede betuiginge van haare eerlijkheid. Om de waarheid te zeggen, ik -vond die betuigingen gantsch belachelijk, wijl ik hen geen teeken altoos -van kwaad vermoeden had laten blijken, of iemants opregtheid ooit of -ooit in twijfel had getrokken. Dog toen ik aan eenige had te kennen -gegeven dat ik niet konde begrijpen, waar toe zij alle die zelve -betuigingen, met bijgevoegden eede, zoo dikwils herhaalden; ontmoette -ik, zoo als ik het Dorp uitgetreden was; eenen reiziger, langzaam -voortgaande en zugtende onder den last van zijn pak. Zoo haast als hij -mij zag, stondt hij stil, vragende, waar ik van daan kwam; maar toen ik -hem zeide, dat ik onlangs het dorp <i>Nakir</i> was doorgegaan, wenschte hij -mij geluk dat ik 'er zonder kleerscheuren uitgekomen was, vermits de -inwoonders, bekent door hunne dieve-streken, de reizigers niet dan naakt -en bloot pleegen te laten vertrekken. Ik gaf daar op ten antwoord, dat, -zoo hunne daden met hunne woorden overeenkwamen, zij zeer opregte lieden -moesten zijn, vermits ieder een, hoe zeer ongevraagd, op zijne -eerlijkheid, met duure eeden, pochte. Waar op hij lachende, mij zeide; -<i>wagt u, dat gij u niet te veel vertrouwt op de gene die zoo breed -afgeven van hunne eige eerlijkheid; maar vooral op zulke, die den Duivel -tot getuigen daar van nemen</i>. Deeze vermaning heb ik lang in mijn hart -bewaart, en op de proef ondervonden dat die Onderaardling mij wel te -regt gewaarschuwt hadt: waarom ik ook, wanneer een schuldenaar mij op -zijne eer zweert, de onder handelinge afbreeke en 't geleende -wedereische.</p> - -<p>Aan de landpalen van dit gewest gekomen, zag ik een water, ros van -kleur, aan welks oever eene roeischuit die te huur was, gereed lag om af -te konnen varen, en waar mede men voor een prijsje naar het <i>Land der -Reden</i> kon oversteken. Over de vragt afgesproken hebbende, stapte ik in -de schuit, en nam met het meeste genoegen der waereld de reis aan: want -de Onderaardsche schepen worden door verborgen werktuigen zonder eenig -toedoen des bootsvolks voortgedreven, en klieven het water met eene -ongelooflijke snelheid. Aan land gezet zijnde, zag ik naar eenen -kruijer, en ging onder deszelfs geleide naar de Stad <i>der Reden</i>. Onder -weg zijnde, wierd ik door mijnen reisbroeder van de gelegenheid -derzelve, en van den aart der inwoonders genoegzaam onderrigt: ik vernam -dat alle de burgers, niemant uitgezonderd, Reden-konstenaars<a name="FNanchor_2_3" id="FNanchor_2_3"></a><a href="#Footnote_2_3" class="fnanchor">[2]</a> waren, -en dat deeze Stad de waare zitplaats der <i>Reden</i> was, en daar van den -naam ontleent hadt. Binnen de Stad getreden, ondervond ik waaragtig te -wezen, 't geen hij mij daar van gezegt hadt: aangezien ieder burger, om -de spitsvinnigheid van zijn verstand, om zijne deftigheid en gemaakte -staatigheid, mij een Raadsheer scheen te zijn: waarom ik, mijne handen -hemelwaards heffende, uitriep: ô drie-ja vierwerf gelukkig land, daar -niet dan Catoos geboren worden. Maar toen ik de gelegenheid der Stad wat -naauwkeuriger bezigtigde, wierd ik gewaar, dat veele dingen aldaar -slordig behandelt wierden, en dat het Gemeenebest, door gebrek aan -gekken, als ging kwijnen. Want nademaal de ingezetenen alles in de -schaal der Reden opwegen, en door geene schoone beloften, glimpende -redenen, of aanlokzelen zig omzetten laten; zijn de beweegredenen, waar -door de gemoederen der onderdanen tot die doorlugtige, en, voor het -Gemeenebest heilzame, poogingen, met gemak, en zonder kosten van 't -Gemeen aangespoort worden, aldaar verre te zoeken.</p> - -<p>De onheilen in den Staat; voortvloeiende uit dat naauwkeurig onderzoek, -wierden mij, op eene hartbrekende wijze, door eenen bedienden der -Finantien, aangetoont met deeze woorden: <i>hier verschilt de eene boom -niets van den anderen, dan alleen in naam en in gestalte des lichaams. -Men vindt hier geen naijver onder de Burgerij, vermits 'er geen kans is, -om eenig kenteeken van onderscheid te krijgen, en niemant schijnt wijs -te zijn, vermits zij 't alle zijn. 't Is waar, de gekheid is eene -ondeugd; maar egter niet te wenschen, dat ze 'er in 't geheel niet -gevonden worde. Dat is genoeg voor eenen Staat, dat 'er zoo veele -verstandige als Staats-ampten in zijn. Dat 'er dan Regenten zijn; maar -laaten 'er ook teffens zijn die geregeert worden. 't Geen de Regeerders -van andere Staaten door enkele beuzelingen en speelpoppen weten te -krijgen, konnen de onze niet meester worden dan door waaragtige -belooningen, die doorgaans de schatkist ledig maaken. Want voor den -dienst aan 't Vaderland bewezen, eisschen de Verstandige het pit; daar -de gekken zig met den dop laten paaien. Zoo brengt, bij voorbeeld, het -uitdeelen der eerampten en tytels, waar aan de gekken als aan zoo veel -verlokkend aas hangen blijven, en tot het ondernemen der zwaarste zaken -aangezet worden; weinig te weeg bij eene Burgerij die zig laat -voorstaan, dat de waare agting en de regte eer niet dan alleen door -deugd en innerlijke waardij verkregen kan worden; en die zig derhalven -door glimpende beloften nooit bij den neus laten leiden. Wijders wordt -bij u het Krijgsvolk aangezet om alle gevaren voor 't Vaderland te -ondergaan, op hoop dat, na hunnen dood, hunne namen in de Jaarboeken -zullen leeven; maar bij ons rekenen zij dat voor gehoorstreelingen, wijl -hen de spreekwijze</i>, te weten: inderdaad te sterven, dog in de -geschiedenissen te leeven, <i>'t eenemaal onbekend is; 't enkel ijdelheid -agtende voor de gene die 't niet meer hooren kunnen, dat hun lof -opgehaalt wordt. Ik ga voorbij zeer veele andere onheilen, welke uit een -al te naauw onderzoek van zaken voortkomen, en welke genoegzaam -aantoonen, dal het in eenen welgestelden Staat noodig is, dat ten -minsten de helft der ingezetenen met den kop gekwelt zij: want daar door -wordt in den Burgerstaat het zelve te weeg gebragt, 't geen het zuur in -de maag doet, waar van wij, ziek zijnde, te weinig of te veel hebben.</i></p> - -<p>Terwijl hij dit zeide hoorde ik hem niet zonder de uiterste verwondering -aan; maar toen hij mij uit naam van den Raad het Burgerschap aanboodt, -en mij aldaar neer te zetten een- en andermaal verzogt, wierd ik -beschaamt, vermoedende dat dat verzoek voortkwam uit eene opgevatte -meeninge van mijne gekheid, en dat hij mij voor 't zuur nam, 't geen een -Staat, kwijnende door al te veel wijshoofden, zoo noodig heeft: en ik -wierd in dat vermoeden versterkt, toen ik verstond dat de Raad besloten -hadt een groot getal Burgers naar de Volkplantingen te zenden, en, om -het zelve wederom vol te maken, even zoo veele gekken van de nabuurige -Volkeren te ontleenen. Hierom vertrok ik gestoort uit die redeneerende -Stad. Dog lang maalde mij in het hoofd die Onderaardsche zetregel, onzen -Staatkundigen voor als nog onbekent, te weten: dat het in eenen -welgestelden Staat noodig is, dat ten minsten de helft der ingezetenen -met den kop gekwelt zij. Ik verwonderde mij, dat zulk eene heilzaame -lesse aan de Philosophen van onzen Aardbol zoo lang onbekent was -gebleven. Maar mogelijk is ze aan eenige bekent geweest; dog die dezelve -onder de Staatkundige lessen niet hebben willen brengen, nadien de -gekken bij ons het meeste brood eeten, en 'er ('t zij zonder iemant te -beledigen gezegt) geen Dorp of Stad is, die aan dat heilzaame zuur -gebrek heeft.</p> - -<p>Na dat ik een weinig uitgerust had, begaf ik mij wederom op reis, -doorloopende verscheide Gewesten, welke ik met stilzwijgen voorbijgaa, -nademaal mij aldaar niets vreemds, of 't geen men ook elders niet vindt, -ontmoette. Toen dagt ik dat 'er voortaan op de Planeet <i>Nazar</i> niets -wonderlijks meer zoude te vinden zijn; dog toen ik in 't land, <i>Cabak</i> -geheeten, mijne voeten zettede, ontdekte ik nieuwe wanschepzels, en wel -zoodanige die alle geloof schijnen te boven te gaan. Onder de -inwoonders deezes Landschaps zijn 'er eenige die hoofdeloos, en ook -zonder hoofd geboren zijn. Zij spreeken door eenen mond; die midden op -hunne borst staat: om welke reden, en uit hoofde van welk natuurlijk -gebrek, zij zig ook onthouden van alle moeielijke bedieningen en daar -harssenen toe vereischt worden; want zwaare zaaken konnen niet wel -betrouwt worden als aan zulke daar een hoofd op staat. De bedieningen -waartoe zij gebruikt worden, zijn meerendeels Ampten aan 't Hof. Hierom -worden de Kamerlingen, Hofmeesters, Bewaarders der Vrouwentimmers, en de -Deurwaarders meestentijds genomen uit de bende der hoofdeloozen. Daar -uit worden ook gekooren de Pedellen, Kosters, en met een woord alle -zulke, welker bedieningen eenigermate zonder harssenen verrigt konnen -worden. Ook worden 'er wel eenige van hen, door eene bijzondere gunst -der Magistraat, en om de verdiensten hunner Voorouders, in de Regeeringe -genomen, 't geen zonder gevaar van het Gemenebest al kan geschieden, -nademaal de ondervinding leert, dat de gantsche klem en het gezag van -den Raad alleenlijk berust in weinige Raadsheeren, en dat de rest maar -bijloopers zijn, en alleen nuttig om 't geen door de andere besloten is, -te ondertekenen. Zoo waren in de Vroedschap der Stad, ter deezer tijd, -twee hoofdelooze Leden; dog welke daarom niet te min hunne bezoldinge -trokken. Want schoon ze om hun natuurlijk gebrek harssenloos zijn, zoo -kunnen ze egter <i>ja</i> zeggen, en te gelijk met de andere hunne stemmen -geven; hier in gelukkiger zijnde dan hunne Amptgenoten, dat niemant die -zijn proces verliest, zulks de hoofdeloozen wijt, maar alle zijne gal op -de anderen komt uit te braaken. Hier uit bleek het ook, dat het -menigmaal 't veiligst is zonder hoofd geboren te worden. Deeze Stad -behoeft in pragt en nuttigheid voor weinige andere van dien Aardbol te -wijken. Zij heeft een Hof, eene Universiteit, en pragtige Tempels.</p> - -<p>In beide de andere Provinciën, waarin ik naderhand kwam, te weten in -<i>Cambara</i> en in <i>Spelek</i>, zijn alle de inwoonders Lindeboomen. Dog zij -verschillen daar in, dat de eerstgenoemde niet boven de vier jaaren -levens hebben, daar de laatste zeer oud worden: want zij bereiken -gemeenlijk boven de vierhonderd jaaren. Hier van daan komt het, dat gij -aldaar veele Groot-vaêrs, Oud-groot-vaêrs, Over—oud—groot-vaêrs en -Bet-over-oud-groot-vaêrs ziet; dat gij 'er oude vertellingjes en -verhaalen van den ouden tijd hoort; en dat gij daar komende, meenen -zoudt, dat gij al voor eenige eeuwen gebooren waart. Zoo zeer ik nu 't -lot der eersten beklaagde, zoo zeer agtte ik deeze gelukkig. Dog na dat -ik de gelegenheid dier beide volkeren wat nader beschouwt had, zag ik, -dat ik in mijn oordeel bedrogen was. Dusdanig was de Haat van de -Provincie <i>Cambara</i>. Ieder inwoonder komt binnen weinige maanden na -zijne geboorte tot den volkomen wasdom, zoo zijns lichaams als zijns -verstands; invoegen het eerste jaar tot deszelfs vorming genoeg zoude -zijn, en hem de andere niet, dan om zig ter dood te bereiden, schijnen -vergunt te wezen. En vermits het aldus met de zaaken gelegen was, -vertoonde dat Landschap als 't ware een soort van een waaragtig -Platonisch Gemeenebest, waarin alle deugden tot volkomen rijpheid -gebragt zijn. Want gelijk zij, uit hoofde van de kortheid des levens, -als geduurig reisvaardig staande, dit leven niet anders aanmerken, dan -als de deur, waar door zij schielijk tot het andere leven overgaan; zoo -zweeft hen ook de beeldtenis van den staat des toekomenden levens meer -voor oogen, dan die van het tegenwoordige; waarom 'er ook een ieder voor -een waaragtig Wijsgeer kon gehouden worden, die, zig niet bekommerende -met aardsche zaaken, alleenlijk trachtte naar den schat die duurzaam en -onverganklijk is, bestaande in deugd, Godvrugt, en eenen goeden naam. -Kortom, dit scheen het Land der Engelen, of de verblijfplaats der -Heiligen, en de waare school, waar in deugd en Godvrugt 't allerbest -geleerd wierden. Hier uit blijkt, hoe onbillijk de klagten der gene -zijn, die klagen over de kortheid des levens; en uit dien hoofde met God -als in geding komen. Want ons leven kan kort genoemt worden, om dat wij -'t meerder gedeelte daar van in ledigheid en wellust doorbrengen: en het -zelve zoude langduurig genoeg wezen, zoo anders de tijd beter besteed -wierdt.</p> - -<p>Maar in dat andere Gewest, alwaar de leeftijd boven vier eeuwen haalen -kon, zag ik alle gebreken, die onder 't menschelijk geslagt bekent zijn, -op den throon zitten. Alleenlijk hielden zij het tegenwoordige, als ware -het zelve eeuwig en onvergankelijk, voor oogen. Waarom ook</p> - -<p style="margin-left: 20%;"> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>De Schaamte, Waarheid, Trouw en Eerbaarheid verstooven.</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Verraad, Geweld, Bedrog en Gierigheid staan boven.</i></span><br /> -</p> - -<p>Voorts brengt die langduurigheid des levens nog een ander doodlijk -gewrogt voort. Want de gene die door 't verlies hunner goederen schade -geleden hadden, of in hunne leden verminkt, of ook wel die in -ongeneeslijke ziekten vervallen waren, pleegen, met eene bevende stemme, -den levensloop voor lang en van te traagen voortgang te beschuldigen, en -eindelijk de handen aan zig zelf te leggen, vermits zij, om de -langduurigheid des levens, geen uitkomst van smerte zagen: want de -kortheid des levens is voor de ellendige en moedelooze de -allerkragtigste troost. Beide die Gewesten gaven mij stoffe tot -verwonderinge; en ik vertrok daar niet uit, dan overstelpt met -Philosophische bespiegelingen.</p> - -<p>Ik vervolgde mijne reize langs steilten en woeste plaatsen waar langs -men naar het Gewest der onnozelheid gaat, dat gemeenlijk <i>Spalank</i> -geheten wordt. Dit Landschap wierdt aldus genaamt van de eenvoudigheid -en vreedzamen inborst der Ingezetenen. Alle waren zij breedbladige -Eiken, en wierden voor de gelukkigste aller Stervelingen gehouden: want -zij waren aan geen driften, of hartstogten onderhevig, en vervolgens -bevrijd van alle gebreken.</p> - -<p style="margin-left: 25%;"> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>............Elk gezint</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Ter deugd, uit zijnen aart regtvaardigheid bemint:</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>Ook zonder dwang van wet. Men wist van vrees, nog straffen:</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>Men hadt met halsgeregt of boeijen niet te schaffen.</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Het volk ontzag versaagt des Regters opzigt niet;</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Maar leefde veilig, vrij van vierschaaren verdriet.</i></span><br /> -<span style="margin-left: 4em;"><i>Men hoorde geen trompet nog krommen hoorn steeken:</i></span><br /> -<span style="margin-left: 4em;"><i>Men voerde helm nog zwaard: het volk, in alle streeken</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Zat vreedzaam, zonder krijg......</i></span><br /> -</p> - -<p>In dit Land gekomen, bevond ik dat alles waar was, wat mij bij gerugte -daar van ter ooren gekomen was, te weten: dat de deugden door de -geneigtheden der menschen, en niet door de wetten aangekweekt worden. -Hier zag ik Nijd, Begeerlijkheid, Gramschap, Haat, Hoogmoed, Eerzugt, -Tweedragt, en verder alle ondeugden, onder de menschen bekend, -verbannen. Dog te gelijk met de ondeugden ontbraken 'er veele andere -dingen, welke geagt worden Stervelingen grootelijks te versieren en de -redelijke schepzelen van het onvernuftig vee te onderscheiden. Behalven -de Godgeleerdheid, Natuurkunde en Sterrekunde, waren ook alle Konsten en -Weetenschappen onbekent. De Regtsgeleerdheid, Staatkunde, -Geschiedenissen. Zedekunde, Wiskunde, en veele andere Wetenschappen -waren hen zelfs niet met den naam bekent. En nademaal de Nijd en -Eerzugt onder hen niet gevonden werden, was 'er ook geen naijver die tot -alle groote en voortreffelijke zaaken een spoor pleeg te zijn. Hier -waren geen Paleizen nog pragtige Gebouwen, geen Raadkamers, geen Markten -nog Rijkdommen: en vermits 'er geen Magistraten waren, waren 'er ook -geen Processen: ja zelfs was 'er de heb-lust niet. Om niet veele woorden -te gebruiken, daar waren geen ondeugden, en te gelijk waren 'er geen -sieraaden, geen konsten, geen luister, en oneindige andere zaaken, die, -onder den naam van deugden voorkomende, de Burgerlijke samenlevinge -aangenaam, en de menschen beschaaft en geslepen maken: invoegen ik veel -meer in eene warande van breedbladige Eikenboomen, dan in een -Burgerstaat scheen te zijn. Hierom stond ik lang in twijfel, wat ik van -dat volk maken zoude, en of deeze Natuurstaat den mensen wel wenschelijk -was. Eindelijk nogtans overwegende dat het beter was een onbeschaafd dan -ondeugend leven te leiden, en dat, met de onbedreevenheid in sommige -wetenschappen, ook te gelijk niet gevonden wierden stroperijen, -diefstallen, doodslagen, en andere euveldaden, die dikwijls ziel en -lichaam beide verderven; agtte ik dezen staat gelukkig. Terwijl ik op -mijn gemak en zonder zorg dit Gewest doorwandelde, stootte ik met den -enkel van mijn linkerbeen, tegen eenen steen, waar door ik 'er eene -zwaare wonde en groote zwelling aan kreeg. Zeker huisman dit ziende, -kwam terstont toegelopen, en lag 'er een zeker kruid, dat hij met de -hand geplukt hadt, op, waar door de pijn schielijk verzagtte, en de -zwelling begon te slinken. Daar uit kon ik afnemen dat dit volk ervaren -was in de Geneeskunde; ook bedroog mij mijne gissing niet; want overmits -de Letter-oeffeningen der <i>Spalankers</i> zoo naauw bepaalt zijn, zijn zij -niet te vreden met den bast, zoo als wel onze geleerden in allerlei -soort van wetenschappen<a name="FNanchor_3_4" id="FNanchor_3_4"></a><a href="#Footnote_3_4" class="fnanchor">[3]</a> zijn; maar zij doorzoeken alles ten -naauwsten. Toen ik mijnen Geneesheer, over zijne hulp aan mij bewezen, -bedankte, zeggende, dat God het aan hem zoude vergelden; antwoordde hij -mij zoo zakelijk, zoo geleerd, en zoo Godvrugtig, schoon met eenvoudige -en boersche bewoording, dat ik mij verbeeldde eenen Goddelijken man of -eenen Engel in de gedaante van eenen boom te zien. Hier uit bleek, hoe -zeer wij ten onregte gestoort worden op de gene die belijdenis van -onverschilligheid doen, welke wij, terwijl zij niets verlangen, nergens -smerte over hebben, nergens over gestoort of verblijd zijn; maar alle -pligten, voortkomende uit de hartstogten, besnoeit en afgelegt -hebben,—gelooven oud en grijs te worden met een vadzig, uitgeleeft, en -als ontzenuwt lichaam. Dog nog veel meer bleek het hoe zeer zij dwalen, -die den stervelingen als eene noodzakelijkheid van ondeugden aantijgen, -die de gramschap de wetsteen der dapperheid, den naijver het spoor der -naarstigheid, en het wantrouwen de voedster der voorzigtigheid stellen -te zijn; aangezien uit kwade eijeren niet dan kwade kuikens voortkomen, -en de meeste deugden, waarop de menschen trots zijn, en die wij met -lofgezangen verbreiden, eer schandvlekken dan sieraaden zijn, wanneer -wij dezelve met wijsgeerige oogen beschouwen.</p> - -<p>Uit dit Land vertrekkende, nam ik mijne reize door de Provincie -<i>Kiliac</i>, alwaar de inwoonders geboren worden met zekere teekenen op het -voorhoofd gedrukt, te kennen gevende 't getal der jaaren welke zij te -leeven hebben. Deeze agtte ik almede gelukkig: aangezien 'er niemant in -'t bedrijf der zonde onverhoeds door den dood overvallen wordt. Maar -aangezien ieder een de vastgestelde sterfdag bekent was, stelden zij de -bekeering uit tot op den laatsten tijd huns levens. Alwaarom ook, -wanneer men onder hen een vroom en eerlijk man zag, dezelve zodanig een -was, welken de tekenen te kennen gaven, dat het tijd was om den aftogt -te blaazen. Ik zag 'er eenige allerwege met hangende hoofden door de -Stad gaan; welke alle nabij den dood waren, tellende de dagen en -oogenblikken op hunne vingers, en 't aannaderend' laatste uurtje met -verschrikkinge te gemoet ziende. Dit deedt mij zien, dat de Schepper ook -wijslijk daar in voorzien hadt: en ik oordeelde 't voor de schepzelen -best te wezen, dat hen de uure des doods onbekent was.</p> - -<p>Dit Gewest al mede doorreisd hebbende, stak ik eene zee—engte, welkers -kleur zwart was, met eene boot over, en kwam in het Land van <i>Askarak</i>. -Hier deeden zig nieuwe wanschepzels aan mijn gezigt op: want gelijk het -land <i>Cabak</i> schepzelen zonder hoofd uitlevert, zoo komen ook eenige -inwoonders deezes Gewests met zeven hoofden voor den dag. Deeze zijn bij -uitnemenheid in allerlei wetenschappen ervaren, en wierden eertijds door -de andere burgers, om zulke groote natuurgaven bijna met Goddelijke eere -geëert, dermate dat uit hunne bende alleen de Veld-Oversten, de -Burgemeesters, de Raadsheeren en de Regters gekoren wierden. Dog vermits -dezelve, zoo veele hoofden zij hadden, ook van zoo veele verscheide -inborsten waren, namen zij wel wakker en kloekmoedig verscheide -bedieningen te gelijk waar, en lieten, zoo lang zij de teugels der -regeering in handen hadden, niets onbezogt; maar om dat zij zoo veele -zaaken te, gelijk bij de hand hadden, en om die zoo verschillende, en in -een eenigen ingezeten zoo strijdige, denkbeelden, begonnen zijn alles -overhoop te werpen; en daar kwam, bij vervolg van tijd, zoo groote -verwarringe van zaaken, dat 'er eene geheele eeuwe noodig was, om de -beroerten, welke die, alles kundig zijnde, Magistraat verwekt hadt, ten -eenemaal te stillen. Daarom wierdt 'er bij eene wet vastgestelt, dat de -zevenkoppige ten eeuwige dage van alle gewigtige en van alle Staatszaken -zig hadden te onthouden; en dat het Gemeenebest in 't vervolg van -eenvoudiger lieden, dat is van zulke die niet meer dan een eenig hoofd -hadden, zoude geregeert worden. Hierom is 't, dat de gene die eertijds -voor zulke bekwame mannen, en zelfs den Goden bijna gelijk, gerekent -wierden, tegenwoordig bijna in denzelven staat zijn, als de hoofdelooze -in 't Landschap <i>Cabak</i>. Want gelijk deeze, in 't geheel geen hoofd -hebbende, niets konnen uitregten; zoo doen ook gene, om hunne -veelhoofdigheid, alles verkeert; en om deeze redenen worden onze -zevenhoofdige, uit alle Staats-ampten gezet zijnde, oud en grijs, zonder -ergens toe in bedenken te komen. Zij dienen egter eenigermate tot een -sieraad van 't Gemeenebest, aangezien zij, even als tooneelspelers, -allerwege omgevoert worden om haare konsten te toonen, en te doen zien -hoe mild de Natuur geweest is in hen toe te stellen; dog zoo dezelve zoo -kwistig niet was geweest, en hen alleen een eenig hoofd gegeven hadt, -zoude men die veel goedertierener konnen noemen. Uit het geheele geslagt -der zevenhoofdige waren 'er toen ter tijd niet meer dan drie in -bedieningen; dog zij waren ook daar toe niet toegelaaten dan na 't -afhouwen van zes hoofden, waar door het gebeurt, dat 'er maar een hoofd -overblijvende, de verwarde denkbeelden, waar aan zij onderhevig waren, -verdwijnen, en zij wederom tot redelijk verstand gebragt worden, even -gelijk de boomsnoeijers dikwils eenige takken afkappen, waardoor de nog -overblijvende sterker en gezonder worden. Egter staan zeer weinige onder -de zevenhoofdige deeze proef uit, zoo om de geweldige pijn, als om 't -doodsgevaar. Dit deedt mij zien, dat al wat te veel is niet dan schade -aanbrengt; en dat het regte verstand in de eenvoudigheid der harssenen -en de welgeschiktheid van den geest gelegen is.</p> - -<p>Uit dit Landschap gaat men door woeste plaatsen naar 't Vorstendom -<i>Bostanki</i>, welks ingezetenen, zoo veel betreft de uiterlijke -ligchaams-gestalte, weinig verschillen van de <i>Potuaners</i>; dog inwendig -hebben zij dat bijzondere, dat hen 't hart geplaatst is in de -regterdije, zulks zij wel te regt kunnen gezegt worden hun hart in hunne -dijen te dragen. Hier van daan worden zij onder de ingezetenen dezes -Aardbols voor de vreesagtige en tot den oorlog minst bekwaamde gehouden. -Toen ik, gemelijk zijnde om de moeielijke reis, in eene herberg, nabij -de poort der Stadt, trad, voer ik niet weinig uit tegen den langzaamen -en het futzelboek zoekenden waard. Dog hij op zijne knien vallende, -verzogt mij met tranen, erbarming met hem te willen hebben, biedende mij -aan, zijne regterdije te betasten, waar uit ik het kloppen van zijn hart -gewaar zoude konnen worden. Hierom, mijne gramschap in lachen verandert -zijnde, wischte ik de traanen des smeekenden waards af; gebiedende hem -goedsmoeds, te zijn. Hij, opstaande, kuschte mij de hand, en ging 't -avondmaal gereedmaken. Dog niet lang daar na weergalmde de keuken van -zugtingen en van een verschrikkelijk gehuil. Ik daarop toelopende zag -onzen vreesagtigen waard woedende met vuist- en geesselslagen tegen zijn -Wijf en Dienstmaagden. Zoo haast zag hij mij niet, of hij begaf zig -terstond op den loop en koos het hazenpad. Hierom mij keerende naar de -schreiende Vrouw en Dienstmaagden vraagde ik, door welke schade of -misdaad zij eenen man, die zoo zagtzinnig was, zoodanig tot toorn -verwekt hadden? Dog zij de oogen naar de aarde slaande, stonden langen -tijd zonder spreeken, niet durvende hunne smert te kennen geven; maar -toen ik voortging met haar te vragen, en bij mijn verzoek ook -bedreigingen voegde, begon de Vrouw aldus te spreeken: "U schijnt niet -genoeg bekend te zijn, Vreemdeling, de aart en inborst der stervelingen. -De inwoonders deezes Vorstendoms, die geenen gewapenden vijand onder de -oogen durven zien, en die op het minste gerugt buiten 's huis van angst -plegen te beeven, speelen den dwingeland in de keukens, en woeden als -wreedaards tegen hunne weerlooze huisgezinnen: vermits zij met de -gewapende geenen oorlog voeren, moeten 't weerlooze zijn daar zij 't -tegen hebben. Daarom is deeze Staat bloot gestelt voor de plunderingen -en bespottingen van de nabuurige volkeren. Maar in een Landschap aan 't -onze grenzende, en waar aan wij cijnsbaar zijn, is 't manvolk van eenen -gantsch anderen aart: die worden nooit handgemeen dan met, den -gewapenden vijand: buiten zijn zij baazen; maar t'huis hebben zij niets -te zeggen". Ik stond verwondert over 't verstand van die Vrouw, welke ik -oordeelde een beter lot waardig te zijn. En na dat ik de reden en -inborst der menschen een weinig nader beschouwd had, vond ik, dat die -vrouw de waarheid gesproken hadt, nademaal 't uit zeer veele voorbeelden -blijkt, dat het Hercules niet alleen is, die voor de tabbert zijner -huisvrouw heeft moeten zwigten; maar dat het gemeenlijk het lot der -braafste mannen is dat zij hunne halsen gewilliglijk moeten onderwerpen -aan 't jok hunner wijven, daar integendeel de allervreesagtigste, en die -met de ingezetenen van <i>Bostanki</i> het hart in de dije geplaatst hebben, -helden in de keukens zijn. Dit volk leeft in gestadige afhankelijkheid -en onder de bescherming van een nabuurig volk, waar aan zij cijnsbaar -zijn.</p> - -<p>Uit dit Land vertrekkende, stapte ik in eene andere boot, die mij -overbragt in 't Land <i>Mikolac</i>; en terwijl ik in de boot zat, wierdt mij -mijn mantel ontfutzelt. Na lang twistens met den Veerman, die den -diefstal hardnekkig loogchende, nam ik mijnen toevlugt tot den Regter -van de plaats, te kennen gevende, dat de Veerman ten minsten gehouden -was tot de enkele wedergeving des gestolen goeds, uit hoofde van misdaad -door wetduiding, zoo 't mij al mogt geweigert worden hem over -bewaargeving of diefstal te dagvaarden. Dog hij bleef 't niet alleen -hardnekkig ontkennen, maar deedt mij nog daar en boven een Proces van -<i>injurie</i> aan. In eene zoo twijffelagtige zaak eischte de Raad getuigen; -dog, wijl ik die niet konde voortbrengen, stelde ik mijnen tegendinger -voor, zig onder eede daar van te zuiveren. Op dat woord van eed begon de -Regter te grimlachen, zeggende: "Gij moet weeten, Vreemdeling, dat wij -hier door geenen Godsdienst altoos verbonden zijn: wij hebben geen -andere Goden dan de Vaderlandsche Wetten. Derhalven moeten zodanige -bewijzen volgens de Wetten gedaan worden; 't zij door eene rekeninge der -uitgeschoten kosten, wissels-aanneeming, overlegging van een -handschrift, onderteekend extract uit een schuldboek, of tusschenkomst -van getuigen. Al wie van zoodanige bewijzen niet voorzien is, moet niet -alleen zijn proces verliezen, maar daar en boven verwezen worden in de -boete over valsche betigting. Bewijst de zaak door getuigen, en men zal -u het goed, in bewaring gegeven, ter hand doen stellen". Aldus door -gebrek van getuigen mijn proces verliezende, beklaagde ik niet zoo zeer -mijn eigen dan wel deezes Gemeenenbests ongeluk: aangezien hier uit -bleek, hoe zwak en onvermogende zoodanig een Burgerstaat is, wanneer -dezelve alleenlijk gegrondvest is op menschelijke Wetten; en van hoe -korten duur zodanige Staatsgebouwen zijn, ten zij dezelve met den -Godsdienst betrast zijn. Hier hield ik mij drie dagen op, leevende, -geduurende al dien tijd, in gestadige vrees: want hoe heilzame Wetten -ook een Staat moge hebben, en hoe zwaar ook de misdaden aldaar gestraft -mogen worden; kan men egter geen zekerheid altoos wagten onder een volk -dat zonder God leeft, en ontslagen is van alle banden van Godsdienst: -vermits 'er geen schelmstuk zoo groot is, 't geen zij niet zullen -uitvoeren, kan 't anders bedekt blijven.</p> - -<p>Vertrekkende dan uit dit Land der Ongodisten kwam ik, een steil gebergte -overgetrokken zijnde, in de Stad <i>Bracmat</i>, gelegen in eene vlakte aan -den voet van eenen berg. De inwoonders aldaar zijn Jeneverboomen. De -eerste dien ik ontmoette, viel met zijn geheele ligchaam boven op mij, -en smeet mij tegen den grond; en toen ik naar de redenen van die -welkomst vraagde, verontschuldigde hij zig geheel fijntjes. Dog straks -daar aan kwam een ander en lag mij eenen paal, dien hij in zijne -regterhand hadt, zoodanig over de lendenen, dat hij mij bijna ontheupt -hadt. Dees verzogt mede dat ik zijne onvoorzigtigheid tog niet kwalijk -wilde duiden, en badt om vergiffenis met eenen langen sleep van woorden. -Ik beeldde mij in, dat het volk aldaar scheel zag, en vermijdde -zorgvuldiglijk de voorbijgangers te ontmoeten. Dog dat gebrek spruit uit -het al te scherpe gezigt van sommige, waardoor het geschiedt, dat zij de -afgelegen voorwerpen, die andere niet eens zien, zeer klaar onderkennen, -en dat zij integendeel zaken die digt bij, en hen als voor den neus -staan, door hun al te scherp gezigt geheel niet zien kunnen. Deeze -worden door de bank <i>Makatti</i> geheeten, zig meerendeels toeleggende op -de hoogdravende Studiën, en op de Sterrekunde: want in aardsche zaken -hebben zij, om hunne al te scherpziende oogen, bijna geen gezigt altoos; -aangezien zij alle kleinigheden met de uiterste naauwkeurigheid -waarneemende, in 't zakelijke blind zijn. Egter zijn zij den Staat van -nut in het onderzoeken der Bergwerken; want de oppervlakte der aarde -niet zien kunnende, dringen zij met hun gezigt door tot het geene onder -derzelver korst verborgen is. Dit leerde mij dat 'er lieden gevonden -worden, die door hun al te scherp gezigt blind zijnde, meer zouden zien, -zoo zij min scherp zagen.</p> - -<p>Na eenen steilen berg, en die zeer moeilijk te beklimmen was, -overgetrokken te hebben, kwam ik in het Landschap <i>Mutak</i>, welkers -hoofdstad zig als een Wilgen-bosch vertoont, vermits 'er de inwoonders -Wilgen-boomen zijn. Op de markt komende, zag ik aldaar een sterk -jongeling, zittende op eenen Patrocliaanschen-stoel, en smeekende den -Raad om ontferminge. Vragende wat 'er te doen was wierdt mij gezegt, dat -hij een booswigt was welken men heden voor de vijfde maal geneesmiddelen -stondt in te geven. Verwondert zijnde over dit antwoord, stapte ik wat -te rug, om mijnen huiswaard uitlegging van dit raadzel te vragen; welke -aldus begon: "Geesselen, brandmerken, hangen en diergelijke straffen, -zeide hij, waar door onze nabuuren de misdaden beteugelen, zijn bij ons -te eenemaal onbekend; mits wij meer toeleggen op 't verbeteren der -booswigten, dan op 't straffen der misdaden. De misdadige welken gij -daar zoo even hebt zien zitten op den Stads stoel, is een Schrijver van -gekke boeken, die om zijnen schrijflust, welken de Raad nog door -wetten, nog door vermaningen in hem heeft kunnen beteugelen; thans de -openbaare straffe of het inneemen van genees middelen daar tegen heeft -moeten ondergaan; en de Stadsonderzoekers, die alle Geneesheeren zijn, -gaan voort met hem door gestadige purgatiën af te matten, tot dat, de -wortel der schrijflust in hem verdorven zijnde, hij, ophoudt met boeken -uit te geven". Naauwlijks had hij dit gezegt, of ik wierd in den -Stads-apotheek gebragt, alwaar ik met de uiterste verbaasdheid de doozen -netjes geschikt en met deeze opschriften beplakt zag: POEDER TEGEN DE -GIERIGHEID. PILLEN TEGEN DE WELLUST. TINCTUUR of INFUSIE, dienende om de -EERZUGT te temperen. SCHILLETJES tegen de GEILHEID, enz. Ik kan 't niet -uitdrukken wat draaijingen in mijn hoofd verwekt wierden door deeze -kneepen. Dog ik viel bijna in verrukking van zinnen, wanneer, ik geheele -bondels van geschriften zag met deeze tytels: GESPREK VAN MEESTER PISAG, -'T WELK 'S MORGENS GELEZEN WORDENDE, ZES AFGANGEN OF BUIKZUIVERINGEN -VERWEKT. BEDENKINGEN VAN DEN GENEESHEER JUKES, WELKE BY DE GEENE DIE -NIET SLAPEN KUNNEN, OVERDAGT MOETEN WORDEN. Hier uit bespeurde ik, dat -dit een zeer vreemd slag van volk was, en, om de kragt deezer -geneesmiddelen wat naauwer te onderzoeken, sloeg ik het eerste boek -open. Dog 't was zoo gekkelijk geschreven, dat ik onder 't leezen van 't -eerste hoofdstuk al begon te geeuwen, en toen ik voortvoer met leezen, -mijne ingewanden begonnen te rommelen, en ik terstond buikpijn gevoelde. -Waarop ik, frisch en gezond zijnde, en geen purgatie noodig hebbende, -het boek neerlei en mij weg pakte. Dog dit deedt mij zien, dat niets in -de waereld te eenemaal onnut is, en dat men zelfs van de allergekste -boeken eenig gebruik kan maaken. Wijders bespeurde ik, dat, hoe vreemd -dit volk ook wezen mogt, het egter niet te eenemmal zot was. Mijn -huiswaard betuigde, dat hij, eenen langen tijd niet hebbende kunnen -slapen, alleenlijk door 't lezen van Doctor <i>Jukes</i> boek gezond was -geworden; en dat 'er zoo veel in dat boek stak, dat het de waakzaamheid -zelve deedt ronken. Deeze en diergelijke dingen hoorende, wierd ik -wonderlijk van mijne gedagten geslingert. Dog om niet te eenemaal van -mijne oude Wijsgeerte af te geraken, verliet ik schielijk dit Land; 't -geen mij zeker zeer wel te pas kwam: want nieuwe zeldzaamheden onder -andere Volkeren, en de verschijnzelen die mij allerwegen ontmoetten, -lieten mij niet toe langer bij deeze gedagten te blijven. Maar toen ik -mijne reize door deeze Planeet voltrokken had, en de <i>Mutaciaanschere</i> -Philosophie wat naauwkeuriger onderzogt; oordeelde ik, dat de -Geneeskunst deezes volks niet geheel en al te verwerpen was: want ik -dikwils in ons Europa ondervonden heb, dat 'er boeken zijn, die de -Leezers doen braken, of slapen. Dog wat aangaat de zielsgebreken, kan ik -aan de grondbeginzelen van die van <i>Mutak</i> geenszins mijn zegel hangen, -hoe zeer ik bekennen moet, dat 'er eenige ligchaams-zwakheden zijn, -welke wij met de zielsgebreken verwarren, gelijk zeker Digter van onze -waereld, met dit volgende vers voorzigtiglijk waarschuuwt.</p> - -<p style="margin-left: 25%;"> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i> Gij hebt, ô Sextus! lang nu met mij, ziek gelegen</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>In 't zelve Gasthuis. 't Heugt mij dat wij beide kregen</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>De scherpe vogten, die ons pijn'gen lijf en ziel;</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>En waar van, voor als nog, aan ons geen helpen viel.</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>Dog wijl mijn' kwaal bestaat, (ik moet het u eens klagen,)</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>In eene ziekte die mij is om 't hart geslagen,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>En daar halstarrig blijft; word ik van elk gelaakt</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Voor knorpot, grommer en kwaadaarden uitgemaakt;</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>Daar gij beklaagd, beschreid wordt van uw goede vrinden,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>Om dat kwanswijs de kwaal zig in uw voet laat vinden</i>.</span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Als gij niet danssen wilt, hoe zeer daar toe verzogt,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Ontschuldigt m'u van zelfs: ach! vergt hem dat niet, 't mogt</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>Hem schaad'lijk zijn, en pijn verwekken, is het zeggen.</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>De man wil graag; maar kan bijna geen voet verleggen,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Laat staan verzetten. Is 't nog onlangs niet geschied,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Dat hij een' Passepied zou danssen? maar hij liet</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>Dat werk haast steeken: zoo zit 't Pootje hem in de beenen!</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>Maar mij rampzalige, (wat of zij daar mee meenen?)</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Schoon dat ik kerm van pijn, beklaagt bijna geen mensch:</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Mijn ziekte is niet geagt; en, ging het naar hunn' wensch,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>'k Zou op een gastmaal nog een deuntje moeten neuren,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>Al moest mijn krank gestel dat met den dood betreuren.</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>'t Is: zing eens; wil ik niet, straks gaat het schelden aan.</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Ik ben een buffel, die met niemant om kan gaan.</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>En zulks, ô Sextus! daar een halven dag te springen</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>U nooit zoo moeilijk viel, als mij een uur te zingen.</i></span><br /> -</p> - -<p>Dat Land verlatende, en een stilstaand water, welks kleur ros was, -overgevaren zijnde, kwam ik in 't Landschap <i>Mikrok</i>. Dog toen ik stond -om de stad, die denzelven naam voert, binnen te treden, vond ik de poort -voor mijnen neus gesloten. Dierhalve moest ik eene wijle wagten, tot dat -ze, wel gegrendelt en gesloten zijnde, van den slaperigen Poortier -geopend wierdt. 't Was alles binnen de stad in eene diepe rust, behalven -alleen dat 't geronk der slapenden mij de ooren doof maakte; invoegen ik -als in de waare verblijfplaats des slaaps, zodanig als dezelve door de -Poëten versierd wordt, scheen overgebragt te zijn. Dit deedt mij -stillekens zeggen: Ach! mogt het eenige Burgermeesters, Raadsheeren en -andere eerlijke burgers in mijn Vaderland gebeurd zijn, dat ze hier -geboren waren, die, vermits zij zeer vredelievende menschen zijn, in -deeze gelukkige stad, in rust en vrede hun leven zouden doorbrengen. Uit -de uithangborden en opschriften aan de huizen, bleek het egter, dat -aldaar konsten en handwerken, mitsgaders Regtsplegingen in zwang gingen. -Door deeze opschriften ontdekte ik eene herberge, alwaar' ik egter -geenen ingang kon vinden, nademaal de deuren gesloten en gegrendelt -waren: want schoon het al over den middag was, zoo was 't egter nagt bij -de inwoonders. Eindelijk, na dat ik door gestadig kloppen niet weinig op -de deur gebonst had, wierd ik binnen gelaten. De dag wordt hier in -drie-en-twintig uuren verdeeld, waarvan 'er eerst negentien voor den -slaap geschikt zijn, en de overige met waken doorgebragt worden. Hierom -denkende, dat hier zoo wel de Lands- als bijzondere zaken wonderlijk -verzuimt wierden, deed ik mij van 't geen voor de hand was, ras wat te -eeten geven, vermits ik dugtte dat de nagt onzen kok in 't gereed maken -der spijs mogte overvallen. Dog wijl alles hier bij verkorting -geschiedt, en al wat overtollig is nagelaten wordt, is een -<i>Mikrokiaansch</i> dagje lang genoeg, om te doen dat gedaan dient te -worden. Na 't middagmaal, 't geen mij rasser dan ik verwagt had, wierdt -opgedischt, wierd ik van mijnen huiswaard door de stad gebragt. Wij -kwamen in eenen Tempel, alwaar eene leerrede wierdt gedaan, die wel kort -was te rekenen naar den tijd; dog lang genoeg als men op 't zakelijke -zag. Want de Leeraar kwam terstond tot de zaak, zonder omwegen te -gebruiken, zonder ééne zaak tweemaal te zeggen, of zonder daar iets bij -te hangen, dat 'er niet te passe kwam, zoo dat, wanneer ik deeze -Onderaardsche leerrede zoude willen vergelijken met de langdradige -sermoenen van Meester <i>Petri</i>, die mij zoo dikwijls hebben doen walgen, -dezelve mij wel tweemaal zoo zakelijk voorkwam. Met dezelve beknoptheid -worden de Regts-zaken behandelt. De Advocaten zeggen veele zaken met -weinig woorden, en brengen terstond hunne getuigen voor, om gehoord te -worden. Mij heugt aldaar gezien te hebben een Verbondstractaat, korts te -voren met een nabuurig volk gesloten, bestaande in deeze woorden, <i>Daar -zal eens eeuwige vriendschap zijn tusschen het volk van Mikrok en die -van Spenlik. De Vloed Klimak met het gebergte Zaber zullen de -grensscheidingen der beide Rijken zijn. Was geteekent,</i>, enz. enz. Dus -was aldaar in drie regels vervat, 't geen bij ons geheele boeken -vereischt. Hier uit blijkt, dat men met minder omslag, en in veel -korter tijd, eene zaak kan afdoen, als men 't overtollige van de hand -wijst, even gelijk den reizigers de wegen veel korter zouden vallen, zoo -zij regt uit regt aan gaan konden. De inwoonders deezer Stad zijn alle -Cypressenboomen, door verheven voorhoofden van de andere boomen -onderscheiden. Dog die verhevenheid der voorhoofden zwelt en slinkt naar -mate van haaren bepaalden aanwas of afgang. En wanneer de voorhoofden -beginnen te zwelen, geeft de toevloeijende zinking, vermits de vogten -van 't gezwel des voorhoofds tot op de oogen vallen, te kennen, dat de -nagt aanstaande is.</p> - -<p>Omtrent eenen dag reizens van dit Land, is gelegen het Gewest <i>Makrok</i> -anders gezegt der wakers: want mitsdien 'er de inwoonders nooit slapen, -brengen zij hunnen leeftijd dóór in een gestadig waken. Zoo als ik de -Stad inkwam, sprak ik eenen jongeling, die grooten haast maakte, aan; -verzoekende hem zeer vriendelijk, dat hij van de goedheid wilde wezen, -van mij eene goede herberg aan te wijzen; dog hij, zeggende veele -bezigheden te hebben, vervolgde met dezelfde drift zijnen weg: En zoo -groot was de haast, dien ieder een daar maakte, dat zij door de wijken -en straaten der Stad niet scheenen te wandelen, maar te loopen, of, om -beter te zeggen, te vliegen; even als of zij vreesden te laat te zullen -komen. Hierom dagt ik dat 'er brand in de Stad of dat de Burgerij door -'t een of 't ander onverwagt toeval verschrikt was, en dwaalde lang -alleen, tot dat ik aan eene herberg kwam, welke ik gewaar wierd aan het -uithangbord dat boven de deur hing. Hier zag ik deeze uitgaan, gene naar -boven klimmen, andere, door al te grooten haast te maken, struikelen; -invoegen ik bijna een kwartier-uurs in 't voorhuis moest blijven staan, -eer ik binnen gelaten wierd. Terstond wierden mij oneindige en onnutte -vragen voorgestelt. Dees vraagde mij waar ik van daan was, waar mijne -reize naar toe lag, en hoe lang ik in die Stad stond te verblijven; gene -of ik alleen, of aan de gemeene tafel wilde eeten; of ik in de roode, -groene, witte of zwarte kamer mijn verblijf houden, en of ik een vertrek -op de bovenste of onderste verdieping hebben wilde, en honderden van -diergelijke grollen. Mijn huiswaard, die te gelijk Clerq van eene zekere -laage Regtbank was, eerst zijnde gaan eeten, kwam straks daar na weerom, -en verhaalde mij met eenen langen sleep van woorden, een Proces, dat -tien jaren geduurt, en thans al voor de veertiende Regtbank hing: -zeggende, dat hij hoopte, dat het zelve binnen twee jaren tijds zoude -worden uitgesproken, vermits 'er nog maar twee hooger Regtbanken waren, -waar na 'er geen hooger beroep meer plaats hadt. Niet weinig maakte mij -zijn zeggen verwondert, en daar uit bleek het, dat dit volk zeer -naarstig bezig is, in niets met allen uit teregten. Terwijl mijn -huiswaard afwezig was, ontdekte ik, 't huis overal eens doorsnuffelende, -een soort van eene Bibliotheek, die redelijk groot en wel voorzien was, -ten aanzien van 't getal der boeken; dog geheel schraal, zoo men naar -derzelver waarde te werk ging. Onder die zelve boeken, die alle net -gebonden waren, vond ik deeze volgende.</p> - -<p style="margin-left: 25%;"> -<span style="margin-left: 2.5em;">1. Beschrijving der Hoofdkerk, in 24 deden.</span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;">2. Belegering des Kasteels Pehunc, in 36 deelen.</span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;">3. Van het gebruik des Kruids Slac, in 13 deelen.</span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;">4. Lijkredenen over 't afsterven des Raadsheers Jackfi, in 12 deelen.</span><br /> -</p> - -<p>Mijn huiswaard wederom gekomen zijnde, deedt mij een verhaal van de -gelegenheid der Stad, waar uit ik kon afnemen, dat 'er meer zaken -verrigt worden, door de slapende <i>Mikrokianen</i>, dan door de altijd -wakende <i>Makrokianen</i>; aangezien de eerstgemelde tot in het pit en kern -der zaken indringen, daar de laatste zig alleenlijk de schors en bast in -de hand laten stoppen. De inwoonders deezes Landschaps zijn mede -Cypressen-boomen, en in 't uiterlijk gelaat, uitgenomen de verhevenheid -der voorhoofden, weinig van de <i>Mikrokianen</i> verschillende. Zij hebben -egter geen bloed nog sappen, gelijk als de andere bezielde boomen deezes -Aardbols. Dog in plaats van bloed vloeit door hunne aderen een soort van -verdikter vogt, dat den aart van kwikzilver heeft. Zelfs meenen eenige, -dat het regt en onvervalscht kwikzilver is, nademaal het in de -Weêrglazen het zelve gewrogt veroorzaakt.</p> - -<p>Twee dagen reizens van dit Landschap, legt de Republijk <i>Siklok</i>, welke -in twee verbonden ligchamen van Staat, dog onder verschillende en zelfs -tegenstrijdende wetten levende, verdeelt wordt. Het eerste wordt genaamt -<i>Miho</i>, zijnde gestigt door zekeren <i>Mihac</i> eertijds een vermaard -Wetgever, dog die onder de Onderaardlingen voor eenen anderen Lycurgus -gehouden wordt. Dees, zullende den Staat met goede wetten, vooral met -die tegen 't maken van onnoodige kosten, onderschragen, heeft allen -pragt en overdaad strengelijk beteugelt. Hierom zoude men dien Staat, om -de ingetogenheid en spaarzaamheid aldaar, met regt het nieuwe <i>Sparte</i> -mogen noemen. Dog ik verwonderde mij zeer, dat in eenen -zeer-welgestelden Staat, en die trots was op zijne voortreffelijke -wetten, zoo veele bedelaars wierden gevonden; want alwaar men zijne -oogen sloeg, zag men eenen boom, vragende om eene aalmoesse, zoo dat men -geen moeilijker weg voor eenen reiziger bedenken kan Den Staat deezer -Republijk wat nader overwogen hebbende, ondervond ik, dat deeze -ongelegenheden voortkwamen zelfs uit de spaarzaamheid der ingezetenen: -want alle overdaad verboden zijnde, en de rijken zelve hunne natuur te -kort doende, leidt het slegt volkje een lui, ledig en arm leven, wijl -zij niets bij de hand hebben, om iets mede te winnen. Dit leerde mij dat -de vasthoudendheid en spaarzaamheid in het burgerlijke leven het zelve -uitwerken, 't geen de stilstand des bloeds in 't menschelijke ligchaam -te weeg brengt.</p> - -<p>In 't ander ligchaam van Staat, <i>Liho</i> geheeten, wordt ruim en rijkelijk -geleeft, en geen kosten ontzien. Hier van daan komt het, dat de Konsten -en Wetenschappen daar allerwege bloeijende, zij tot den arbeid, waar -door zij niet alleen de armoede verdrijven, maar zelfs de Burgerij rijk -wordt, worden aangespoort. En zoo 'er al iemant gevonden mogt worden, -die door armoede gedrukt wordt, mag hij zijn gebrek aan zijne eigen -luiheid toeschrijven; aangezien 'er gelegenheid genoeg is om winst te -doen. Dus bezielt de verkwisting der Grooten als den geheelen Staat, -niet anders, dan gelijk de omloop des bloeds alle de leden des ligchaams -versterkt, en frisch en gezond maakt. Aan die Landschap is het Gewest -<i>Lama</i> gelegen, de zoo zeer vermaarde zetel der Geneesheeren. Daar wordt -de Geneeskunde met zoo veel vlijt geoeffent, dat niemant een regtschapen -Geneesheer geagt wordt, ten zij hij op de vermaarde Hoogeschoole te -<i>Lama</i> gelegen heeft. Daarom is de Stad zodanig vervult met -Geneesheeren, dat men veel gemakkelijker eenen Geneesheer, dan een -mensch kan vinden. De Apothekers-winkels, en de gene die Anatomische -instrumenten verkoopen, beslaan 'er ook geheele straaten. Terwijl ik -eens, niet veel te verrigten hebbende, eens wandelinge door de Stad ging -doen, kwam mij een vrouw-boomtje tegen, dat mij de lijsten der -overledenen van dat jaar te koop aanboodt. Ik zag niet zonder -verbaasdheid, dat in het voorleden jaar honderd-en-vijftig boomen -geboren waren; dog dat 'er wel zeshonderd waren gestorven. Om de -waarheid te zeggen, ik kon 'er niet wel begrip van maken, dat 'er in de -verblijfplaats van Apollo, jaarlijks, zulk eene slagtinge onder de -Burgers voorviel: vervolgens vraagde ik eenen Boekverkooper, of 'er ook -de eene of de andere ongewoone plaag of pest, het voorleden jaar de -Stad aangegrepen en ontvolkt mogt hebben? Dog hij gaf mij ten antwoord, -dat 'er twee jaren te voren nog vrij wat meer waren gestorven, en dat -dit eene gewoonlijke proportie was tusschen de gene die sterven en -geboren wierden: ja dat het getal der eersten doorgaans driemaal grooter -was; nademaal de inwoonders van die Stad onderhevig waren aan geduurige -ziekten, en die hun den dood verhaastten, zodanig, dat, ten ware 'er -niet jaarlijks toevloed uit de aangrenzende gewesten kwam, de Stad -eerlang ontvolkt zoude wezen. Dit deedt mij mijne reize verhaasten; het -niet geraden agtende hier lang mij zelven op te houden: vooral, wijl de -naam van Geneesheer, en het zien der Anatomische instrumenten, na 't -gene mij in 't land der Philosophen was overgekomen, mij nog niet uit -het geheugen was. Derhalven, uit dit Land vertrekkende, liet ik geen -gras onder mijne voeten wassen, tot dat ik aan een gehugt, vier duizend -treden daar van daan leggende, gekomen was, alwaar de inwoonders zonder -Geneesheeren, en te gelijk zonder ziekten leeven.</p> - -<p>Na eene reize van twee dagen, kwam ik in 't vrije Land. Daar is een -iegelijk zijn eigen meester, en de inwoonders bestaan uit afzonderlijke -huisgezinnen, die nog onder wetten, nog onder eenig gebied staan, -behoudende egter een soort van Burgerstaat. Over zaken, 't Gemeenebest -aangaande, hebben de oudsten toeverzigt, die altoos voor de vreede en -eendragt zijn, gestadig aanradende dat voornaamste gebod der Natuur, te -weten: dat gij niet wilt, dat u geschiede, doe dat aan een ander niet. -Aan den ingang van alle Steden en Dorpen, stondt het uitgehouwen Beeld -der Vrijheid; banden en boeijen met voeten tredende, met dit opschrift: -GULDEN VRIJHEID. In de eerste Stad, daar ik binnen tradt, zag ik alles -genoegzaam in stilte en rust; dog de burgers waren onderscheiden aan -zekere gordels, welke kenteekenen en leuzen waren van de partijschappen, -waar in de Stad toen ter tijd verdeelt was. De toegangen der voornaamste -huizen waren bezet met gewapende Wagten, vermits de stilstand van -wapenen geeindigt zijnde, 's anderendaags de oorlog wederom stondt te -beginnen. Hierom koos ik, bevreest zijnde, het haazenpad, niet -geloovende dat ik vrij was, alvorens ik mij zelven buiten 't gezigt van -het vrije Land geborgen had.</p> - -<p>Naast aan dit Land is 't Landschap <i>Jochtana</i> gelegen, op welks -beschrijving ik met schrik bevangen wierd, nademaal ik aldaar alles meer -overhoop, onveilig en verwart oordeelde te zijn, dan in 't vrije Land; -aangezien dit Gewest zoo veel als de vergadering en stinkkolk aller -Godsdiensten was, en alle de leerstukken, die over deeze geheele Planeet -verspreid waren, hier, als in hun middelpunt zijnde, openlijk geleert -wierden. Mij derhalven te binnen brengende, hoe veele opschuddingen de -verscheidenheid van Godsdiensten, in de meeste Staaten van Europa plegen -te veroorzaken, durfde ik naauwlijks binnen de Hoofdstad van <i>Jochtana</i> -treeden, alwaar even zoo veele Tempelen van verscheide en tegenstrijdige -gezindheden wierden gevonden, als oorden, wijken en straaten. Dog mijne -vrees verdween wel haast, zoo dra ik zag, dat aldaar de grootste -eendragt, en die door geen twist gestoort wierdt, op den throon zat. -Men kon aldaar niet het minste onderscheid in den Burgerstaat bespeuren: -alle waren zij eensgezint, alle vreedzaam en gerust, en iedereen aan -zijn werk. Want vermits het onder halsstraffe verboden was, iemants -Godsdienst te stooren, of dat de een den anderen, om de verscheidenheid -der leerstukken, eenige moeilijkheid zoude aandoen; waren alle -verschillen, zonder vijandelijkheden, alle zintwistingen, zonder -krakkeel, en daar kon geen haat stand grijpen, daar geen vervolginge -plaats hadt. Alleenlijk was 'er eene gestadige, schoon zedige, ijverzugt -onder de verschillende; nademaal elke gezindheid haaren Godsdienst, door -een heilig leven en gedrag, eenen luister poogde bij te zetten. -Derhalven hadt de zorg der Overigheid te weeg gebragt, dat het verschil -in de leere hier geen meerder beroerte verwekte, dan de verscheide -kramen der kooplieden, of de winkels der handwerkslieden op de markten -plegen te doen, alwaar alleen de deugdzaamheid der waaren, of de -gemaakte dingen, de koopers tot zig trekken, zonder dat 'er bedrog, -geweld, of afgunst bij komt, waar door het geschiedt, dat alle zaad van -tweedragt, dat anders zoude kunnen opschieten, gesmoort wordt, en alleen -eene eerlijke en voor 't Gemeenebest heilzame ijverzugt wordt -aangekweekt. Hier uit blijkt het, dat de opschuddingen, die elders -plegen in zwang te gaan, niet door verscheidenheid van Godsdienst, maar -alleenlijk uit vervolgingen voortkomen. Zeker geleerd <i>Jochtaner</i> heeft -mij breeder de levenswijze deezes volks, den aart van deszelfs -regeeringe, en de redenen van hunnen gerusten staat, in 't breede -uitgelegt, en ik, zeer naarstig toeluisterende naar zijn verhaal, -bewaarde dat in mijn geheugen. Ik sprak hem met mijne tegenwerpingen wel -eenen geruimen tijd tegen, dog eindelijk wierd ik genoodzaakt het hem -gewonnen te geven, wijl hij zijne stellingen met klaare proeven bewees; -waarom ik ook, gelooven moetende, 't geen ik met mijne oogen zag, en -niet kunnende halstarrig ontkennen, 't geen met 'er daad bewezen wierdt; -erkende, dat vrijheid in 't stuk des geloofs, de eenige en waaragtige -bronader van die rust en eendragt was. Maar mijnen tegenstreever aan -eene andere zijde aanklampende, zeide ik, dat het der Wetgeveren pligt -was, om in 't stigten van Gemeenebesten, meer agt te slaan op het -toekomende, dan op het tegenwoordige, heil der menschen, en zoo zeer -niet te zien naar het gene hen in die leven gelukkig maakt, als op het -welbehagen des Scheppers; waar op hij mij in deezer voegen antwoordde: -"Gij bedriegt u, Vreemdeling! zeide hij, zoo gij gelooft dat God, die de -Fontein der waarheid is, met eenen geblanketten Godsdienst, of met -huichelaarij gedient is. Wanneer onder andere Volkeren iedereen door -hoog gezag genoodzaakt wordt, volgens een zeker bepaald rigtsnoer te -gelooven, zien wij dat 'er eene deur geopent wordt voor de onwetenheid, -of voor de geveinsdheid; nademaal niemant de waare gevoelens van zijn -hart wil of durft te kennen geeven; maar de meeste anders met den mond -belijden, en anders in hun hart gelooven. Daar komt het vandaan, dat 'er -zig zoo weinige in de Godgeleerdheid oeffenen, en zoo weinig werks -gemaakt wordt van de waarheid te ontdekken: ja daar door komt het, dat -'er aan andere Weetenschappen meer tijd besteed wordt, vermits zelfs de -Geestelijken, vreezende met den schandelijken naam van Ketter -gebrandmerkt te worden, zig onthouden van stichtlijke overwegingen, en -tot andere letter-oeffeningen, in welke zij met minder gevaar zig -oeffenen kunnen, en welke de vrijheid niet zoo zeer in boeijen klinken, -overgaan. De gene die van eenige leere, welke de teugels der Regeering -in handen heeft, afwijken, worden doorgaans veroordeelt. Dog God is -verre van huichelaars en veinzers; en eene dwalende opregtigheid is hem -aangenamer, dan de geveinsde belijdenisse des waren geloofs." Naauwlijks -had ik dit geleert, of ik hield den mond toe, niet bestaan durvende te -zintwisten met een volk dat daar in zoo zeer bedreven was.</p> - -<p>Ik had bijna eenen tijd van twee maanden met deeze reize doorgebragt, -wanneer ik eindelijk te <i>Tumbac</i> kwam, zijnde een Gewest grenzende aan -het Prinsdom <i>Potu</i>, en 't welk ik als mijn Vaderland aanzag, toen ik -zag dat ik die moeilijke reize nu bijna afgelegt had. De inwoonders -deezes Landschaps zijn voor 't meerdergedeelte wilde Olijf-boomen, en -eene Natie, zoo Godsdienstig als streng. In de eerste herberg daar ik -binnen trad, was ik genoodzaakt bijna twee uuren te blijven staan, -zonder mij te kunnen ontnugteren, wagtende op het ontbijt, waarom ik -dikmaals te vergeefsch verzogt had. De ontijdige Godsdienstigheid van -mijnen huiswaard, was de oorzaak van dat vertoef, vermits hij geen hand -aan 't werk begeerde te slaan, eer hij zijn morgengebed voleindigt hadt. -Na dat hij zig dan van zijnen gewoonlijken Godvrugts-pligt hadt -gekweten,</p> - -<p style="margin-left: 20%;"> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>Zoo komt hij eindlijk, bleek van boosheid binnen treden,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>En biedt mij brood aan, daar ik lang om had gebeden,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Niet zonder knorren: daar benevens discht hij op,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Aan mij ellendigen, een stinkend koolen-sop.</i></span><br /> -</p> - -<p>Dog dit ontbijt stondt mij duur, en ik kan betuigen, dat ik nooit -schijnheiliger en teffens onbermhartiger waard ontmoet heb; waarom ik -bij mij zelven zeide, dat het beter was, wat minder te bidden, en wat -meer Godvrugtige werken te betrachten. Ik ontveinsde egter mijn -hartzeer, wetende dat het gevaarlijk is den fijnen te tergen. Zoo veele -burgers als 'er in deeze Stad waren, zoo veele strenge Catoos, -tugtmeesters der zeden, waren 'er ook. Zij gaan alle door de Stad, met -hangenden hoofde, en neergebogen takken, hebbende het geduurig geladen -op de ijdelheid der waereld, en veroordeelende zelfs geoorloofde -vermaken; want zij berispen alles ten strengsten, zelfs tot gebaarden en -lachen toe, en trachten door geduurige berispingen, en de lieden -blaauwbloemtjes op den mouw te spellen, den naam van heiligen te -verkrijgen. En wanneer ik, vermoeit en afgemat zijnde, door zoo veele -ongemakken, door 't een of 't ander spel, daar niets in stak, mijne -geesten wat zogt op te scherpen; wierd ik daar om over den hekel -gehaalt, zodanig, dat elk huis mij een strengen Biegt-stoel scheen te -zijn, waar voor men genoodzaakt wierdt belijdenis zijner zonden te doen. -Maar ik scheide 'er af met mij verder uit te laten over 't karakter -dezes volks; en zal alleen één voorbeeld bijbrengen, 't geen den inborst -der <i>Tumbackers</i> naar 't leven uitdrukt, en waar uit men 't overige -gemakkelijk zal kunnen afnemen. Zeker wilde Olijf-boom, die eertijds, -toen wij beide in <i>Potu</i> waren, mij een zeer goed vriend was, zag mij -bij geval voorbij eene herberge gaan, en verzogt mij daar binnen te -treden. En nademaal hij gehoort hadt, dat ik somtijds wel eens uit de -borst konde vrolijk zijn, begon hij mijn leven en bedrijf zoo dapper -over den hekel te haalen, dat mij de hairen te berge reezen, en alle de -leden begonnen te schudden. Dog terwijl onze Cato in diervoegen afgaf, -dronken wij 'er al een steevig glaasje onder, tot dat wij eindelijk -beide vol en zoet op den grond vielen, en, door de gene die daar op aan -kwamen, half dood naar huis gebragt wierden. Na dat de dronk -uitgeslapen, en ik wakker geworden zijnde, weder tot mij zelf gekomen -was, liet ik mijne gedagten ernstiglijk gaan over deezen Godsdienst, -wanneer het mij klaar bleek, dat de ijver deezer Natie eer uit zwarte -gal en bedorven sappen, dan uit beweeging van Godvrugtigheid -voortvloeide. Egter zeide ik aan niemant mijne gedagten, maar pakte mij -kort naderhand stillekens weg.</p> - -<p>Na eene tusschenpoozing van twee maanden, kwam ik eindelijk t'huis, zeer -vermoeit; want mijne beenen, door 't gestadig te voet reizen verzwakt, -konden naauwlijks mijn ligchaam ophouden. Tredende binnen de Stad -<i>Potu,</i> den tienden der Eikemaand, bood ik mijn dagregister terstond den -Vorst op het nederigst aan; en zijne Doorlugtigheid beval hetzelve -terstond te doen drukken, (want men moet weten, dat de Druk-konst, -waarvan die van Europa en de Indianen zeggen de uitvinders te zijn, hier -veel eer bekend geweest is). Mijne reis-beschrijving was zodanig in den -smaak der <i>Potuaners</i>, dat zij zig niet verzadigen konden in dezelve te -leezen. Daar liepen door alle oorden en wijken der Stad, hoorntjes, met -deeze dagregisters, roepende: REISBESCHRIJVINC VAN DEN HOFPOSTLOOPER -SCABBA, RONDOM DE GEHEELE WAERELD. Ik, moedig op dien uitslag, begon -naar grooter zaken te staan, belovende mij zelf 't een of 't ander ampt -van aangelegenheid. Maar toen ik zag, dat ik in mijne hoop bedrogen was, -deed ik een nieuw verzoek aan den Vorst, waar in ik, mijne verrigtingen -zeer hoog verheffende, de schuldige vergelding voor mijne verdiensten -afsmeekte. De Vorst, gelijk hij opregt en goeddoende was, wierdt bewogen -door mijne smeekingen, en zeide mij op eene gunstige wijze, dat hij zorg -voor mij zoude dragen: hij hieldt ook zijn woord wel; dog die geheele -gunstbewijzing kwam uit op eene vermeerdering mijner jaarwedde. Ik had, -om de waarheid te zeggen, eene gantsch andere belooninge voor mijne -verrigtingen verwagt. Waarom ik met die gunst geen genoegen konde -neemen. Dog vermits ik den Vorst met geduurige verzoeken het hoofd niet -kon breken, gaf ik aan den Groot-cancelier het verdriet, dat mij op 't -harte lag, te kennen. Die verstandige man nam mijne klagten op met zijne -gewoonlijke beleeftheid, belovende mij te zullen behulpzaam zijn, -vermanende mij egter te gelijk, dat ik zoude afstaan van zulken -ongerijmden eisch, en mij bevelende mijne eigene kragten te kennen, en -op de geringheid van mijn oordeel agt te slaan. "De Natuur, zeide hij, -is u eene stiefmoeder geweest, en gij hebt geen begaaftheden, waar door -u de weg tot Staatsbedieningen van belang geopent moge worden. Gij moet -niet naloopen 't geen gij nooit bekomen kunt, of, den aart van andere -willende navolgen, uwen eigenen vergeten. Wijders zeide hij, indien gij, -'t geen gij dwaaslijk eischt, al eens mogt bekomen, zoo zoude 'er de -Vorst om gelastert, en de Wetten door verkragt worden. Zijt dan te -vreden met uw Lot, en werpt de hoop van u, daar uwe Natuur tegen -strijdt." Hij erkende wel mijne verdiensten en prees mijne verrigtingen, -die ik in de laatste reize gedaan had; dog hij zeide, dat ze niet -zodanig waren, dat ze mij den weg konden baanen tot bedieningen van -Staat; want zoo om iedere verrigtinge, om elke verdienste, men zoude -moeten worden bevordert tot de hoogde eerampten, zoo zoude een ieder -werkman, een Schilder of Beeldhouwer om zijne snedigheid in een stuk -Schilderij te maken, of Beeld uit te houwen, eens Raadsheers -bedieninge, als eenen prijs en belooninge hem toekomende, vorderen -kunnen; dat de verdiensten wel konden beloont worden, dog dat welgepaste -belooningen moesten gegeven worden aan de gene die ze verdient hadden, -op dat het Gemeenebest geen schade leede, of aan bespottinge wierde -bloot gestelt. Door deeze vermaningen overtuigt zijnde, hield ik mij -wederom eenigen tijd stil. Dog vermits het mij al te hard en bitter -voorkwam, in zulk gering beroep oud en grijs te worden, hernam ik dat -wanhopig voornemen, waarvan ik al had afgezien: namentlijk ik lei mij -toe om eenige verbetering in den burgerstaat te maken, op dat ik, door -eene nieuwe uitvindinge, dienst aan 't Gemeen, en mij zelf voordeel -zoude toebrengen.</p> - -<p>Even voor mijne laatste reize, had ik mijne gedagten naauwkeurig laten -gaan over den Staat deezes Vorstendoms, om te zien of ik eenige -gebreken, die daar wel 't meest in zwang gingen, konde ontdekken, en -teffens de hulpmiddelen daar tegen uitvinden. Uit den Staat der -Provincie <i>Cocleku</i>, was ik ontwaar geworden, dat een Staat naar zijnen -ondergang helde, wanneer aldaar vrouwen tot Staatsbedieningen wierden -toegelaten: aangezien dezelve, uit den aart heerschzugtig zijnde, haare -magt en gezag onbepaalt trachten te maken, en nooit rusten, alvorens zij -een volstrekte en onbepaalde magt verkregen hebben. Hierom besloot ik -voor te stellen, dat 'er eene Wet gemaakt mogte worden, om de wijven uit -te sluiten van alle bedieningen van Staat, hopende dat ik 'er niet -weinige zoude krijgen, die mij zouden toevallen, vermits ik de zaak -klaar aantoonen, en in hoe grooten gevaar het man-volk konde worden -ingewikkelt, ten ware de magt van het vrouw-volk bij tijds ontzenuwt -wierde, mij niet zwaar zoude vallen iedereen voor oogen te stellen. En -bijaldien eene geheele afschaffing deezer gewoonte aan eenige, wat te -hachelijk mogte voorkomen, stond ik te beweeren, dat de magt der wijven -ten minsten beteugelt, en meer bepaalt moest worden. Het aanraden deezer -Wet hadt driederlei oogmerken, 1. Ik zoude 'er door schijnen te willen -genezen een gebrek, waar aan 't Gemeenebest onderhevig was. 2. Door -eene edelmoedige en verstandige uitvindinge een proefstuk van mijn -oordeel en vernuft gevende, stond ik mijnen staat wat te verbeteren. 3. -Ik zoude mij wreken over 't ongelijk, dat mij van de vrouwen was -aangedaan, en den smaad, mij menigmaalen door dezelve aangewreven, -uitwisschen; want ik wil gaarne bekennen, dat eige voordeel of wraaklust -de voornaamste beweegredenen van deeze raadgevinge waren. Ik wist egter -mijn voornemen fijntjes te ontveinzen, op dat ik, onder den dekmantel -van 't algemeen nut, niet moge schijnen alleen mijn eigen voordeel te -bevorderen, en andere uitvinders op het spoor te volgen, wier -raadgevingen dikwils breed opgeven van het algemeen nut, schoon het, -wanneer dezelve met een naauwkeurig oog beschouwd worden, terstond -blijkt, dat eige voordeel de voornaamste beweegreden is, die hen daar -toe aanzet.</p> - -<p>Die raadgevingen dan, zoo fraai als ik kon opgestelt, en met de -doordringende redenen bekragtigt hebbende, bood ik op het nederigste -den Vorst aan. Hij, mij altijd eene bijzondere gunste hebbende -toegedragen, stondt verbaast over zulk een stout en roekeloos voornemen, -voorspellende daar uit mijnen ondergang en verderf; waarom hij mij door -bidden en smeeken van die poogingen trachtte te doen afzien, voegende, -op eene Vorstelijke wijze, dreigementen bij zijne gebeden. Dog ik, -steunende niet minder op de nuttigheid mijner uitvindinge, dan op de -gunst van het geheele man-geslagt, welk ik vertrouwde de hand te zullen -houden aan eene zaak die hen alle aanging; bleef onwankelbaar bij mijn -voornemen: invoegen mijne hardnekkigheid door geen vermaningen kon -bewogen worden. Om deeze reden dan wierd ik, volgens gebruik, met den -strop om den hals naar de markt gebragt, om aldaar het besluit van den -Raad af te wagten. De Raad vergadert en de stemmen opgenomen zijnde, -wierdt het vonnis aan den Vorst gezonden, om dat te bekragtigen, en, van -denzelven te rug gezonden zijnde, door den uitroeper, met de volgende -woorden afgekondigt.</p> - -<p>"Na rijpe overweginge oordeelen wij dat de wet door D. Scabba, -voormaamsten Postlooper van 't Hof, voorgestelt, ten einde om de Vrouwen -van alle Staatsbedieningen uit te sluiten, niet door den beugel kan, ten -zij met het uiterste nadeel des Gemeenenbests, nademaal de helft der -Natie, uit de vrouwelijke Sexe bestaande, deeze inbreuk zeer hoog zoude -opnemen, en ten dien opzigte den Staat lastig vallen en vijandig zoude -worden. Wijders meenen wij, dat het de onbillijkheid zelve is, de braave -Vrouwenboomen van de eerampten, welke zij zig waardig maken, geheel en -al uit te sluiten: vooral, vermits het zeker is, dat dezelve door de -Natuur, die niets roekeloos doet, niet tevergeefsch met zoo veele -uitnemende gemoeds-gaven versiert zijn. Ook gelooven wij dat de welvaart -van den Staat vereischt, dat men in 't bevorderen tot eerampten meer agt -slaâ op de verstanden zelve, dan op den naam. En aangezien het Land -meenigmaalen gebrek heeft aan kloekmoedige boomen, vinden wij dat het -dwaasheid zoude zijn, door een eenig Placcaat of Raadsbesluit, de -gantsche helft des Gemeenenbests, enkel en alleen om 't lot der -geboorte, tot de bedieningen onbekwaam en onwaardig te verklaren. Al -waaromme wij, de zaak ernstig en rijpelijk overwogen hebbende, den -voornoemden Scabba, om zijne dwaaze en roekelooze raadgevingen, -oordeelen strafbaar te zijn, naar ouder gewoonte."</p> - -<p>Boven mate trof dit geval den Vorst; dog mits hij nooit gewoon was een -Raadsbesluit te niet te doen, onderteekende hij het vonnis met eigen -hand; bekragtigde het met zijn gewoon zegel, en gaf bevel dat af te -kondigen; alleenlijk daarbij voegende deeze bepaling: dat aangezien ik -een vreemdeling was, gebooren in eene nieuwe en onbekende Waereld, -alwaar een vlug verstand onder de zielsbegaaftheden gerekent wordt, ik -uit dien hoofde de halsstraffe konde ontgaan. Dog op dat door -kwijtscheldinge van straffe, de wetten niet kragteloos mogten worden -gemaakt, zoude men mij in 't gevangenhuis bewaren, tot het ingaan der -Berkenboommaand, en als dan, te gelijk met alle andere overtreders der -wetten, naar 't Firmament verzenden.</p> - -<p>Het vonnis afgekondigt zijnde, wierd ik in hegtenisse gebragt. Eenige -mijner goede vrienden raadden mij toen aan, dat ik tegen dit vonnis -zoude protesteeren, nademaal 'er onder mijne Regters zoo veele getrouwde -Vrouwen en jonge Dogters waren geweest, die in haare eigene zaak Regters -geweest waren. Dog anderen kwam het veiliger vóór, dat ik schuld -bekende, en dat ik de daad, als begaan uit eene dwaasheid die aangeboren -en met mijn Geslagt gemeen was, verontschuldigde. Dog dien raad wees ik -standvastig van de hand: en zulks ten aanzien van de Opper-aardlingen, -welker agtinge door zodanige bekentenisse geen geringe vlek zoude worden -aangewreven.</p> - -<p>Kort daar na verstond ik dat de Vorst besloten hadt mij van alle straffe -te ontheffen, had ik slegts eenvoudiglijk zijne gunst, en kwijtschelding -der misdaad verzogt, hoe zeer ook <i>Rabagna</i>, die het ampt van Thesaurier -bekleedde, hemel en aarde bewoog, dat ik niet op vrije voeten mogte -worden gestelt. Maar, om de waarheid te zeggen, ik nam dat vonnis niet -kwalijk. Want de bediening die ik bekleedde, was mij bitterer dan de -dood, en het smertte mij langer met deeze boomen, die gezwollen waren -van al te grooten hoogmoed, om te gaan. Ook hoopte ik op beter lot in 't -Firmament, alwaar ik verdaan had, dat alle vreemdelingen, zonder -onderscheid, gunstiglijk wierden ontvangen.</p> - - -<div class="footnote"> - -<p><a name="Footnote_1_2" id="Footnote_1_2"></a><a href="#FNanchor_1_2"><span class="label">[1]</span></a> Publicus Civitatis Physicus.</p></div> - -<div class="footnote"> - -<p><a name="Footnote_2_3" id="Footnote_2_3"></a><a href="#FNanchor_2_3"><span class="label">[2]</span></a> Logicos.</p></div> - -<div class="footnote"> - -<p><a name="Footnote_3_4" id="Footnote_3_4"></a><a href="#FNanchor_3_4"><span class="label">[3]</span></a> Polybistoros.</p></div> - - -<hr class="chap" /> - -<h3><a name="TIENDE_HOOFDSTUK" id="TIENDE_HOOFDSTUK">TIENDE HOOFDSTUK.</a></h3> - -<h3><i>Reize naar 't Firmament</i></h3> - - -<p>Tot hier toe heb ik geen woord gesproken van die verbazende verbanning -naar 't Firmament; waarom ik hier, als zijnde de bekwaamste plaatze, een -afbeeldzel van die reize zal geven. Zeker slag van vogels, van eene -ongewoone grootte, zijn gewoon alle jaar zig hier te vertoonen: zij -worden <i>Cupac</i> of Postvogels genoemt, die op gezette tijden komen en -wederom vertrekken. Met het naspeuren der oorzaaken van deeze gezette -komst en vertrek, hebben do Onderaardsche Natuurkundigen lang hun hoofd -gebroken. Eenige zijn van gedagten, dat die vogels, derwaards gelokt -door eenige bloedelooze diertjes, of door zekere groote vliegen, waar -van 'er op deezen tijd des jaars eene groote menigte te zien is, en waar -naar dezelve zeer begeerig zijn, op deeze Planeet nederdalen; en ik heb -niets tegen dat gevoelen. Zij meenen dat de zaak hierom te klaarder is; -nademaal die vliegen verdwijnende, ook die vogels weder terstond te rug -vliegen naar 't Firmament. Dat dit door zeker ingeven der Natuur kan -geschieden, blijkt uit het voorbeeld van andere vogels, welke op gezette -tijden in zekere Landen, buiten twijfel om dezelve redenen, zig -vertoonen. Andere willen, dat deeze vogels van de inwoonders des -Firmaments zodanig onderwezen en geoeffent zijn, dat zij van dezelve -konnen worden uitgelaten even als Valken, of Jagt-vogels, om een roof -van elders over te brengen. Deeze stelling is gegrond op die groote zorg -en snedigheid, welke zij vertoonen, na dat zij die reis afgelegt hebben, -wanneer zij hunnen buit, of de gene welke zij overgebragt hebben, ter -nederzetten. Ook doen deeze vogels uit andere omstandigheden blijken, -of dat zij voorbedagtelijk daar op geleert, of met reden begaafd zijn; -want wanneer de tijd dat zij vertrekken, aanstaande is, worden zij zoo -mak en tam, dat zij zig netten of strikken laten aandoen, waar onder zij -eenige dagen lang stil en gerust blijven leggen; en in dien -tusschen-tijd van de inwoonders als met de hand gevoed worden met -bloedelooze diertjes, waar van men 'er ten dien einde eene groote -menigte verzamelt heeft: En met dat aas moet men ze daar houden, tot dat -al het noodwendige voor de op reis gaande ballingen vervaardigt is. De -toestel van dat vertrek pleeg aldus gemaakt te worden: Een klein hutje -of kistje wordt aan de strikken, waar aan de vogels leggen, met touwen -vastgemaakt. In ieder hutje kan niet meer dan een boom of mensch te -gelijk zijn. Wanneer nu de tijd van hun vertrek aanstaande, en het aas -der bloedelooze diertjes, waar mede de vogels gespijst worden, op is, -vliegen de vogels op, en neemen de terugreis aan, door de lugt. Zodanig -was deeze wonderlijke overvoering, welke ik met de andere gevangenen -naar de nieuwe Waereld moest ondergaan. Toen ter tijd stonden met mij -reisvaardig twee Burgers van welke om andere misdaden in ballingschap -waren verwezen. Een van die was een Overnatuurkundige, die de Wet hadt -overtreden, door te disputeeren over het Wezen Gods, en over de Natuur -der Geesten. Die stoutheid hadt hij met de aderlating moeten boeten, en -wanneer hij kort daarna bevonden werd in zijn voornemen voort te varen, -werd hij tot ballingschap naar 't Firmament verwezen. De ander was een -Geestdrijver, die twijfelingen omtrent den Godsdienst en 't regt van -heerschappij in den Burgerstaat maakende, de gronden van beide scheen te -ondermijnen. Dees wilde aan de Wetten van den Staat niet gehoorzamen, -voorwendende dat alle Burgerlijke onderwerping tegen zijn gemoed -streedt. Zijne Vrienden ondernamen om hem met de bondigste bewijzen -deeze kregelheid uit den kop te krijgen, doende hem zien, aan hoe veele -bespottingen die gemoeds-voorschriften en ingebeelde inblazingen -onderhevig waren; zeggende menigmalen, dat de ijver, conscientie, of -inblazinge met zwaarmoedigheid of bedorven ligchaams-vogten vermengd -wierden; en toonden wijders aan, hoe dwaas het is zig te beroepen op het -aanporren der conscientie, en hoe onbillijk het is te beweeren, dat de -bewegingen zijns gemoeds het rigtsnoer zouden zijn van eens anders -geloof, die zig van dezelve bewijsrede bedienen, en de eene conscientie -tegen de andere kan zetten. Eindelijk vertoonden zij hem, dat niemant -die deeze beginselen halstarriglijk vasthieldt, bezwagtelende zijne -koppigheid mee den dekmantel der conscientie, in den Burgerstaat geduld -konde worden; aangezien de pligt van een goed ingezeten vereischt, dat -hij de Wetten van den Staat blindelings gehoorzame; en dat een -Geestdrijver zodanige onderdanigheid nog wil nog kan bewijzen, nademaal -in 't burgerlijke het voorschrift zijner conscientie zijn eenige -rigtsnoer is. Dog, aangezien beweegredenen of bewijzen op de -Geestdrijvers weinig vat hebben, wierdt hij als hardnekkig en -onverbeterlijk gebannen, en naar het Firmament verwezen. Wij waren dan -ter dezer tijd met ons drieën, die deeze reize stonden te doen, -namenlijk een Uitvinder van Nieuwigheden, een Over-natuurkundige, en een -Geestdrijver.</p> - -<p>Omtrent het einde der Berkenboommaand, wierden wij elk uit het -Gevangenhuis naar eene bijzondere plaats gebragt. Wat mijne makkers -naderhand overgekomen is, is mij onbekend: want voor mij zelf alleen -zorgende, moeide ik mij nergens anders mede. Ter bestemder plaats -gebragt zijnde, wierd ik terstond in 't kistje of hutje gesteken, en met -spijze, zoo veel voor eenige dagen genoeg was, voorzien. Niet lang daar -na, wanneer de vogels gewaar wierden dat men hen geen aas meer aanbragt, -even als of zij voelden dat het tijd van vertrekken was, verlieten zij -dien Aardbol, klievende de lugt met eene ongelooflijke snelheid. Men -gelooft gemeenlijk onder de Onderaardlingen, dat de afstand van de -Planeet <i>Nazar</i> omtrent honderd mijlen van 't Firmament is. Dog in hoe -veel tijds ik die reize afgelegt hebbe, kan ik niet wel zeggen; maar wel -dat mij dunkt met deeze hemelsche schipvaart vier-en-twintig uuren onder -weg geweest te zijn. Na een langwijlig stilzwijgen kwam mij eindelijk -een verward geroep ter ooren, waar uit ik gissinge maakte niet ver van -land af te zijn. Toen bleek het mij, dat deeze vogels wel degelijk met -voordagt hier op geleert en geoeffent waren, want zij zetteden zoo -konstiglijk en zoo zorgvuldiglijk het hutje op den grond neer, dat 'er -niets aan beschadigt wierdt; Terstond wierd ik omringt door een groot -getal van Aapen, op welker gezigt ik met geen geringe vrees bevangen -wierd, nademaal ik dp de Planeet <i>Nazar</i> van die dieren magtig gekwelt -was geweest. Mijn opgevatte schrik vermeerderde, wanneer ik deeze Aapen -met malkanderen hoorde praten, en wanneer ik zag dat zij kleederen van -verscheide kleuren aan hadden, en met geregelde stappen voortgingen. -Toen giste ik dat zij de bewoonders deezes Lands waren. Dog vermits mij -in dat mengelmoes van zeldzaamheden, waar aan ik al zedert eenen -geruimen tijd was gewoon geworden, niets nieuw of ongewoon meer kon -schijnen, schepte ik weder moed, vooral toen ik zag, dat die Aapen mee -eene wonderlijke gemaniertheid nader kwamen, en mij, hunnen nieuwen -gast, op eene beleefde wijze, uit het hutje haalden: want naauwlijks -wordt in onze geheele Waereld een Ambassadeur met meer statie ingehaalt. -Elk op, zijnen rang naar mij toe komende, sprak mij aldus aan: <i>Pul -Asfer</i>. Na dat zij deeze welkomst dikwils herhaalt hadden, en ik -eindelijk die woorden hen had nagezegt, begonnen zij uittermate te -lachen, en gaven met koddige gebaarden te kennen, dat zij veel vermaak -schepten in die woorden te hooren nazeggen. Aanstonds bemerkte ik dat -deeze inwoonders ligtveerdig, liefhebbers van nieuwigheden, en groote -snappers waren. Als zij, spraken zou men gezworen hebben dat de trommel -geroert wierdt, met zulk eene labberheid en vlugheid bragten zij de -woorden als in eenen adem uit. Om kort te zijn, zij waren in opschik, -manieren, spraak, en ligchaams-gedaante geheel en al verscheiden van de -<i>Potuanen</i>. Op 't eerste gezigt van, mijne gestalte, scheenen zij -gantsch verbaasd, en de voornaamste reden daar van was, dat ik geen -staart had: want gelijk 'er onder alle schepzelen geen beesten zijn, die -meer de figuur van een mensch verbeelden dan de Aapen, zoo zouden zij -mij, had ik anders eenen staart gehad, voor een dier van hun geslagt -gegroet hebben: vooral, vermits zij alle de gene die tot nog toe uit de -Planeet <i>Nazar</i> herwaards overgevoert waren, zig zeer ongelijk hadden -bevonden. Ter zelver tijd toen ik in dat Land kwam, was de Zee overal -onstuimig, om de nabijheid der Planeet <i>Nazar</i>: want even gelijk bij ons -de vloed der Zee overeenkomt met den loop der Maan, zoo vloeit en ebt -ook de Zee van dit Firmament te gelijk met dezelve, als zijnde in -denzelven zwaai-kring met de Planeet <i>Nazar.</i></p> - -<p>Terstond wierd ik haar een groot huis gebragt, dat met pylaren, -vensters, marmer, kostelijken huisraad en tapitzeryen zeer fraai -opgepronkt was. Aan de deur stonden wagters, waar uit ik besloot dat dit -geen huis was van eenen gemeenen Aap. Hij zelf, verlangende om met mij -te spreken, huurde eenige meesters, die mij in de taal zouden -onderwijzen. Omtrent drie maanden wierden met dit onderwijs doorgebragt, -welke verstreken zijnde, ik, vermits ik redelijk prompt spreken kon, -geloofde, dat ik om de vlugheid mijns geests, en snedige memorie, de -verwondering van alle verdient had. Dog mijne meesters hielden mij voor -eenen domkop en plomp-aard, zoo, dat zij telkens van hunnen discipel -dreigden af te zien. Hierom, gelijk ik op de Planeet <i>Nazar</i> om de -vlugheid mijns verstands, al spottende <i>Scabba</i> of den gaauwert was -genoemt geweest, zoo gaven mij deeze Aapen, om mijne domheid, den naam -van <i>Kakidoran</i>, dat is gezegt plomp-aard of traag-aard. Want deeze -alleen worden daar geagt, die eene zaak vaardig begrijpen, bezwagtzelen -in den zin, verdraaijingen in de woorden, en streeken in 't spreeken -gebruiken. Terwijl ik in de Aapen-taal onderwezen wierd, bragt mijn -huiswaard mij dikwils door de Stad, welke ik zag dat in allerlei soort -van weelde en pragt verdronken lag: want door het groot getal van -wagens, koetzen, lakeijen en de menigte des volks, dat van alle kanten -toevloeide, en ginds en herwaards liep, gedrongen en gefloten wordende; -wierden wij genoodzaakt met geweld opening te maken, en ons den weg te -baanen. Dog dat kwam in geen vergelijking bij de pragt in de hoofdstad, -alwaar men als in zijn middelpunt bijeen gebragt zag al wat de -menschelijke verwaandheid bedenken kan. Toen ik de taal verstond, -geleidde mij mijn huiswaard naar de hoofdstad, als hoopende door deeze -nieuwe en ongewoone gifte, ligtelijk de gunst van een zeker Raadsheer te -zullen verkrijgen: want men heeft hier eene Volks-regeering, invoegen -dat het hoogste gezag in de Republyk bij den Grooten Raad berust, en dat -alle de Raadsheeren van 't geslagt der Patricen zijn: want die uit het -volk zijn, kunnen niet hoopen verder dan tot een hopman, of tot een -bevelhebber in de Provinciën of mindere steden aangestelt te worden. -Somtijds worden zij nog wel tot Burgemeesters aangestelt; dog deeze -bevordering pleeg niet te geschieden, dan na voorgaande verdiensten. En -uit dien hoofde was mijn huiswaard Burgemeester geweest; want die had -zulken snedigen vernuft, dat hij binnen den tijd van eene maand, -agt-en-twintig nieuwe Wetten of Placcaaten (<i>Projecten</i>) hadt -uitgevonden. En schoon deeze nieuwigheden, welke hij uitgevonden hadt, -zodanig waren, dat zij met het algemeene welzijn niet hadden konnen -bestaan; waren 't egter proefstukken van een vrugtbaar verstand, waar -door hij zig agtinge hadt verkregen; want in de geheele Onderaardsche -waereld zijn de uitvinders van nieuwigheden nergens zoo gezien, als in -deeze Republyk. De hoofdstad deezer Republyk wordt genaamt <i>Martinia</i>, -waarvan ook het gantsche Landschap den naam gekregen heeft. De Stad is -zeer wel gelegen en zeer vermaart door treffelijke gebouwen, kennisse in -de Zeevaart, en 't uitrusten van Oorlogschepen. Ik geloof niet dat -dezelve in grootte en in 't getal haarer inwoonderen voor <i>Parijs</i> -behoeft te wijken zijnde de straaten aldaar zodanig opgepropt met volk, -dat wij met vuisten en stokken ons eenen weg moesten maken, om ter -plaatse te geraken, daar de Vice-President van den Grooten Raad woonde: -want dit was de man aan welken mijn huiswaard mij tot eene vereering -dagt te geven.</p> - -<p>Wanneer wij digt bij des Vice-Presidents huis waren gekomen, tradt mijn -huiswaard in eene herberg, om aldaar zijne kleederen wat in orde te -schikken, vermits hij wel en zindelijk gekleed bij den Vice-President -voor den dag wil de komen. Terstond kwamen met geheele troepen eenige -huurlingen toeschieten, gemeenlijk <i>Maskatti</i> of opschikkers geheeten, -welke iedereen gewoon is te gebruiken, alvorens hij het Paleis van een -Raadsheer ingaat. Deeze borstelen de kleederen, doen 'er de vlakken uit, -en herstellen met een wonderbaarlijke zorg en handigheid al wat 'er aan -ontbreekt, zelfs tot de allerminste vouwtjes toe. Een deezer <i>Maskatti</i> -des Burgemeesters degen genomen hebbende, maakte dien schoon en -polijstte hem. Een ander bondt hem eenen bos linten van allerlei kleuren -op den staart: want niets is 'er daar deeze Aapen zoo zeer mede vermaakt -zijn dan met den opschik haarer staarten. Daar waren Raadsheeren en -vooral Raadsheers vrouwen, welker staarten op Heilige dagen naauwlijks -met de onkosten van duizend daalders, onzer munte, naar behooren konden -opgeschikt worden. De derde deezer <i>Maskatti</i> of opschikkers kwam met -een instrument van de Landmeetkunde, waar mede hij de kleederen mat, om -te zien of alles naar behooren en evenredig geschikt was. Een vierde -kwam gelopen met een flesje blanketzel, waar mede hij hem 't aangezicht; -opsierde. Een vijfde sloeg naauwkeurig agt op de voeten, nemende met -eene uitstekende gaauwigheid het vuilnis van tusschen de teenen en -nagelen weg. Een zesde bragt riekend water, aan, waar mede hij de handen -en voeten des Burgemeesters besproeide. Kortom, dees, boodt eenen -scheerdoek aan om te scheeren, die eene kam om te krullen, een ander -eenen spiegel voor 't gezigt, en dit alles wierdt met geen minder zorg -en vlijt verrigt, dan de Landmeeters bij ons de Landkaarten gewoon zijn, -na te zien en te verbeteren. Dit deedt mij in mij zelven zeggen: "Wat -tijd en kosten zal de opschik der vrouwen niet vereischen, daar 'er met -het versieren, oppoetzen, blanketten, en kammen van 't man-volk, zoo -veel werks gemaakt wordt!" En zeker de <i>Martiniaansche</i> Vrouwen gaan -alle paalen te buiten, en weeten zodanig de gebreken aan haare ligchamen -door bedrog te bedekken, dat zij door al te groote nettigheid vuil zijn. -Want wanneer zig het zweet met de welriekende zalven komt te vermengen, -rieken zij terstond daar naar, even als wanneer een kok allerhande sop -onder een giet. Waar zij naar rieken weet men niet: die alleen weet men, -dat men ondervindt dat ze zeer kwalijk rieken.</p> - -<p>Mijn huiswaard dan aldus geschooren, geschildert, gehult, en glad -gemaakt, stapte naar het Paleis van den Vice-President, alleen verzelt -van drie knegts. Zoo dra hij in 't voorhuis kwam, trok hij zijne -schoenen uit, om den marmeren vloer niet beslijkt of bestoven te maken. -Hier moest hij bijna een geheel uur lang blijven staan, eer men den -Vice-President van zijne komste konde verwittigen: ook wierdt hij niet -binnen gelaten, dan na dat 'er eenige kleinigheden, waarmede men in dit -Land gewoon is de gunst der deurwagters te koopen, waren voorafgegaan. -De Vice-President, zittende op een verheven verguld gestoelte, hadt mij -met mijnen huiswaard niet zoo dra zien binnen komen, of hij barstte uit -in overmatig lachen, en deedt mij terstond veele gekke en ijdele -vragen,</p> - -<p style="margin-left: 25%;"> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Zoodanig dat mij 't zweet afguste langs de beenen</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Waar van een gantsche plas lei op de marmer-steenen.</i></span><br /> -</p> - -<p>En op ieder antwoord</p> - -<p style="margin-left: 25%;"> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Berst hij, al bevende, gestaag in lachen uit,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Dat de omgekrulde neus hem tegen 't voorhoofd stuit.</i></span><br /> -</p> - -<p>Ik dagt dat zig aan te stellen als een tooneelspeeler, hier order de -deugden gerekent wierdt, vermits de Republyk eenen man, die zulk een -potzenmaker was, tot Vice-President, dat is eenen die de tweede plaats -in den Raad bekleedt, hadt aangestelt; en ik zei mijne gedagten daar -over terstond aan mijner huiswaard. Dog die betuigde mij, dat het een -man was ten uitersten aanzienlijk door de gaven zijns Geests. Want hoe -groot zijne schranderheid was, bleek uit het groot getal van allerlei -zaken, welke hij, zelfs in zijne aankomende jeugd, hadt uitgevoert; -aangezien hij van zulken snedigen begrip was, dat hij, al was 't onder -een glaasje, zaken van 't uiterste gewigt konde verrigten: ja zelfs -onder 't avond- of middagmaal, tusschen elk geregt, eene Ordonnantie of -een Placcaat konde schrijven. Hier op vraagde ik van hoe langen duur die -Placcaaten plegen te zijn, die zoo ter loops beslagen waren? Waarop mij -geantwoord wierdt, dat ze gemeenlijk zoo lang duurden, totdat het den -Raad behaagde dezelve te niete te doen, of af te schaffen.</p> - -<p>Na dat de Vice-President een half uur lang met mij gepraat, en met -dezelve snapagtigheid, als onze Europische baardscheerders, veele -woorden den hals gebroken hadt; keerde hij zig naar mijnen huiswaard, -tegen hem zeggende, dat hij mij onder zijne dienaars aannam, schoon hij -bespeurde uit de traagheid van mijnen geest, dat ik</p> - -<p style="margin-left: 25%;"> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>In een verdikte lugt, of in het Varkens-land</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Geboren, nooit zou zijn een man van goed verstand,</i></span><br /> -</p> - -<p>en dat ik vervolgens tot eene bedieninge van aangelegenheid naauwlijks -bekwaam was. <i>Ik heb ook</i>, zei mijn huiswaard, <i>bespeurt, dat 'er eene -aangebooren vadzigheid in hem is; dog wanneer men hem tijd geeft, om de -zaak wat langer te overwegen, oordeelt hij 'er niet kwalijk over</i>. Hier -op antwoordde de Vice-President. "Hier heeft men prompte en vaardige -dienaars van noden, vermits de veelheid der zaken geen draalen kan -lijden." Dit gezegt hebbende, begon hij ernstig op de sterkte mijns -lichaams te letten, en geboodt mij een zwaar gewigt van den grond op te -heffen; dit zonder moeite gedaan hebbende, zeide hij: "De Natuur, welke -hij in zielsbegaaftheden tot eene Stiefmoeder gehad heeft, heeft dat -gebrek eenigzins door de sterkte zijns ligchaams vergoedt." Toen wierdt -mij bevolen een weinig aan eenen kant en naar eene andere plaats te -gaan, alwaar ik van de dienaars en slaven met eene wonderlijke -beleeftheid ontvangen, maar ook te gelijk door haare overgroote -snapagtigheid en potzen ellendiglijk geplaagt wierd. Zij vraagden mij -zoo menigvuldige vraagen aangaande onzen Aardkloot, dat ik niet meer -wist wat ik zoude de zeggen, zodanig dat ik eindelijk genoodzaakt -zijnde leugenen onder waarheid te mengen, egter nog hunne -nieuwsgierigheid niet konde voldoen. Mijn huiswaard eindelijk bij mij -komende, gaf mij te kennen, dat ik onder de hovelingen van zijne -Excellentie eene plaats had gekregen. Uit het voorgaande praatje van den -Vice-President had ik eenigzints konnen afnemen, dat de bediening die -mij toegeschikt wierdt, niet veel bijzonders stondt te wezen. Ik giste -dat het die van Poortier of Hofmeester zoude wezen, waar mede men mij -stondt te begiftigen; dog vragende aan mijnen huiswaard wat het voor -eene bedieninge was, gaf hij ten antwoord: <i>Zijne Excellentie heeft u -allergenadigst aangestelt tot eersten drager (Porteur) om zijnen -draagstoel, met eene jaarlijksche wedde van vijf-en-twintig -Stercolaten</i>. (Iedere <i>Martiniaansche</i> Stercolaat wordt gerekent op twee -daalders onzer munte.) Daarenboven heeft hij belooft dat gij dien dienst -aan niemant zult moeten doen, dan aan hem zelv' en aan zijne edele -Gemalinne. Door dit antwoord als door een bliksem getroffen, gaf ik, -zonder doekjes daar om te winden, te kennen, hoe onwaardig zulks was -voor een vrijgebooren man, en die van goeden huize was. Dog terwijl ik -sprak, vielen mij de hovelingen in de reden, komende bij troepen -toeloopen, en met haare snapperijen mij, die bereids half dood was, -voorts vermoorden: want de <i>Martinianen</i> zijn altemaal ligt volkje, -ijdele snappers en lastige babbelaars, die op geen zaken van gewigt -altoos gevat zijn, en alleen veele woorden den hals breeken. Eindelijk -wierd ik naar mijne slaapplaats gebragt, alwaar het avondmaal gereed -stondt, en na dat ik matelijk gegeten had, wierdt mij mijne slaapsteê -aangewezen om te rusten.</p> - -<p>Ik ging terstond naar bed; dog in die gemoedsgisting kon ik niet in -slaap geraken. De hoogmoed, waar mede ik van deeze Aapen ontvangen was, -hadt mij bijna razend gemaakt; en waarlijk ik had Jobs lijdzaamheid van -noden om zulk eenen doorslaanden smaad op te kroppen. Ik beschreide mijn -noodlot, 't welk ik bespeurde wreeder in dit Land te zijn, dan 't in de -Planeet <i>Nazar</i> was geweest, en begon aldus in mij zelf te spreken: Wat -zou 't zijn zoo de groote <i>Kadokus</i> van het Vorstendom <i>Potu</i>, die -volmaakte man, en wiens waardij tegen geen goud is op te wegen, eens in -deze Gewesten was overgevoert? Waarlijk men zou 'er weinig werks maken -van eenen man, die eene geheele maand noodig heeft om een Placcaat op te -stellen! Wat zoude <i>Palmka</i> in dit Land beschooren staan, alwaar de -Raadsheeren over 't avondmaal zittende, Placcaaten opstellen en die te -gelijk schrijven? Na ernstige overweginge bespeurde ik dat ik uit het -Land der wijzen was overgebragt in de verblijfplaats der -tooneelspeelers. Eindelijk afgemat zijnde door deeze zorgen, bekroop mij -de slaap. Ik zou, met geen zekerheid, zeggen kunnen hoe lang ik sliep; -nademaal 'er in dat Land geen onderscheid is tusschen dag en nagt: want -men heeft 'er geen duisternis dan die op eenen gezetten tijd voorvalt, -wanneer het, door tusschenkomste van de Planeet <i>Nazar</i>, Eclipsis is in -de Onderaardsche Zon. Dog die Eclipsis is zeer aanmerkelijk, nademaal de -Planeet <i>Nazar</i>, die niet ver van 't Firmament dobbert, met haare -schaduwe de Zon geheel verduistert. Men heeft 'er ook om de gestadige -nabijheid van dat gesternte, 't geheele jaar door, eenerlei weer. Hier -om verdrijven de inwoonders, door verscheide uitvindingen, als door de -lommer der bosschen, koele wandelwegen en onderaardsche kelders, de -ongemakken der hitte.</p> - -<p>Naauwlijks was ik wakker geworden, wanneer een zekere Meerkat in mijne -kamer tradt, zeggende mijn amptgenoot te zijn, en bij zig hebbende -eenige touwen niet eenen loozen staart, welken hij vast maakte aan mijne -billen, ten einde ik zoude schijnen te zijn van dezelve figure als de -overige Aapen. Dit gedaan zijnde, beval hij dat ik mij zoude gereed -houden, nadien de Vice-President binnen een uur tijds naar een school, -alwaar hij door schriftelijk bevel uit den Raad met de andere -Raadsheeren verzogt was, moest overgebragt worden. Daar was eene -Doctorale Promotie te doen, tegen veertien uuren voor den middag. Hier -staat te letten, dat, schoon, om het gestadige licht, de dag van den -nagt niet kan worden onderscheiden, de dagen egter omschreven zijn in -zekere uuren, half uuren, en quartier-uuren; en zulks door 't gebruik -der Horologien, en Zandloopers, invoegen dat de dag met den nagt in -twee-en-twintig <i>Martiniaansche</i> uuren worden begrepen. Waarom het ook, -bijaldien alle de Stads-horologien te gelijk stil stonden, den -Stedelingen onmogelijk zoude zijn de uuren wederom te regt te brengen, -alvorens zij door de Horologien der nabuurige plaatsen het stil staan -der hunne hadden verholpen: want daar zijn geen Zonnewijzers, nog zij -kunnen 'er wezen, om dat 'er nooit schaduwen zijn, vermits de Zon aldaar -juist boven het hoofd staat, en haare straalen lijnregt nederwaards -schiet. Hier vandaan, is het, dat als men eenen put graaft, dezelve -geheel en al beschenen wordt. En aangaande het jaar, dat wordt aldaar -geregelt en geschikt naar den loop der Planeet <i>Nazar</i>, die eens zoo ras -als het Onderaardsche Firmament haaren loop om de Zon aflegt.</p> - -<p>Ten veertien uuren eenen vergulden draagstoel op de schouderen nemende, -droegen wij zijne Excellentie naar het school. Komende in de -gehoorplaats, zagen wij aldaar naar rang zitten de Leeraars en Meesters, -welke alle voor eenen voorbijgaanden Raadsheer opreezen en hem den -staart toekeerden. Dit is een teeken van eerbiedigheid; en daarom -versieren zij zoo zorgvuldiglijk hunne staarten. Dog mij kwamen die -averegtsche groetingen gekkelijk en belachelijk voor. Want iemant den -rug toe te keeren, is bij ons een teeken, of van verkoeling of van -veragting; dog ieder Land heeft zijnen eigenen smaak. De gemelde -Leeraars en Meesters zaten aan weêrszijden der gehoorplaats; en aan 't -einde, van de gehoorplaats was een gestoelte gestelt, 't welk bekleed -wierdt door den genen die Doctor stondt te worden. Eer de Promotie -aanging wierdt 'er over een twistschrift gehandeld, waar van dit de -tytel was. <i>Inwijings-Natuurkundig vertoog, waar in onderzogt wordt en -beslist, het zwaarwigtig vraagstuk: of het geluid, 't welk de vliegen en -andere bloedelopze diertjes maken, hen door den mond, of door 't -agterste uitgaat</i>. De Præses hadt op zig genomen het eerste gevoelen te -verdedigen, welk met zoodanige ijver van de tegenpartijders bestreeden -wierdt, dat men vreesde dat dat krakkeel op een bloedig krabbelvuistje -zoude uitkomen. En waarlijk men zoude handgemeen zijn geworden, ten ware -de Raad, oprijzende, de hevigheid niet hadt doen bedaaren. Zoo lang het -dispuut duurde, wierdt 'er op de fluit gespeelt. Want daar was een -fluitspeeler aan welken 't bestier des strijds was opgedragen, die dan -eens met streelende, dan met hevige toonen, de verflaauwende zintwist -opbeuren, of wanneer dezelve tot oploopenheid en woede oversloeg, zoude -bedwingen. Dog door deeze en andere middelen wierdt 'er dikwils niet -veel uitgerecht: want het is moeilijk maat te houden wanneer 'er over -zwaarwigtige zaken gehandelt wordt; 't geen wij in onze waereld dikwils -hebben ondervonden, alwaar met geen mindere gemoeds-bewegingen, het -zintwisten over een geschil dat veelerlei is en veele omwegen heeft, -dikwils onstuimig wordt. Dog dit krakkeel, dat bloedvergieten en -doodslag scheen te dreigen, wierdt schielijk geëindigt door onderlinge -loftuitingen en dankzeggingen; niet anders dan op onze Academiën, -alwaar, volgens eene doorgaans aangenomene gewoonte, de Præses -overwinnaar uit het gestoelte komt.</p> - -<p>Het disputeeren geëindigt zijnde, ging de Promotie zelve op deze wijze -voort: hij die gepromoveert stondt te worden, wierdt te midden in de -gehoorplaats gestelt, alwaar drie Pedellen of dienaars der Academie met -eenen statigen tred naar hem toegaan, en hem een geheel mud koud water -over 't hoofd gieten: straks daar op berooken zij hem met wierook, en -bieden hem eenen spuwdrank aan te drinken. Dit met de uiterste eerbied -en buiging haarer hoofden verrigt hebbende, kondigen zij af, dat hij tot -Leeraar verkoren is. Ik stond verbaasd over zulke wonderbaarlijke en -nooit gehoorde plegtigheden, en vraagde aan zekeren geleerden Aap, die -bij mij stondt, wat dat alles te beduiden hadt. Dees, medelijden -hebbende met mijne onwetendheid, zeide, dat door 't water, den wierook, -en den braak-drank te kennen gegeven wierdt, dat de vlekken der oude -gebreken moesten uitgewischt, en nieuwe zeden, onderscheiden van die van -'t gemeen, aangenomen worden. Dit verstaan hebbende, beschuldigde ik -mijne domheid, en vol van verwondering zijnde, vraagde ik niet verder, -om niet door te gaan voor eenen die nooit onder fatsoenlijke Lieden -verkeert hadt.</p> - -<p>Eindelijk wierdt alles vervult door het geraas van trommels, fluiten en -trompetten, en die nieuwe Leeraar, uit de gehoorplaats gaande, -gelauwriert, en met eenen riem omgord, wierdt door de gantsche -vergadering der Geleerden tot in zijn huis toe verzeld. Dog vermits hij -maar van een burgerlijk geslagt was, wierdt hij in geen stoel gedragen; -maar slegts op een wagentje met de hand voortgetrokken, eenige -getabberde loopers, vooruitloopende. De plegtigheid, zoo als doorgaans -pleeg te geschieden, wierdt besloten met een pragtig gastmaal, en een -brave roes der gasten: want daar wierdt zoo rijkelijk wijn geschonken, -dat de meeste vol en zoet naar huis wierden gebragt, en, niet zonder -behulp van geneesmiddelen, eerst na eenige dagen weder tot hun zelven -kwamen, invoegen dat in die geheele verrigtinge, van 't begin af tot het -einde toe, niets te vinden was, dat niet met de uiterste plegtigheid -toeging; en ik moet bekennen dat ik in onze waereld nooit eene Promotie -gezien heb; die meer was naar den trant van de Academie, nog geen -Candidaat, die met meer regt Doctor gemaakt is.</p> - -<p>In de Geregtshoven worden de zaken met eene wonderlijke vaardigheid -afgedaan, zoo, dat ik mij niet genoeg kan verwonderen over de vlugheid -en de gemaklijke bevattinge die dat volk zoo bijzonder eigen is: want -éér de Advocaten hunne pleidoyen geeindigt hebben, staan de Regters -menigmaal op om hunne stemmen, die niet minder vaardig als fraai zijn te -geven. Ik heb mij menigmalen in deeze Geregts-hoven laten vinden, om de -wijze van Procedeeren bij de <i>Martinianen</i> te hooren. De Vonnissen -kwamen mij in 't begin zeer zakelijk voor, en scheenen gegrond op het -natuurlijk regt; maar toen ik die wat grondiger onderzogt vond ik die -onregtvaardig, gekkelijk en vol van tegenstrijdigheden, zoo dat ik het -beter oordeelde te wezen, de zaken aan 't lotgeval te betrouwen, dan een -geding te onderwerpen aan het Vonnis der <i>Martiniaansche</i> Regters. Van -de wetten deezer Natie kan ik niets zeggen om de groote wisselvalligheid -welke dezelve onderworpen zijn: want wetten en regten worden hier alle -jaren even als kleederen verandert. Om deeze redenen worden 'er veele om -misdaden gestraft, die geen misdaden waren toen ze bedreven wierden: -Veele verliezen ook daarom alleenlijk hun Proces, om dat hunne Actie, -welke volgens de wetten geoorlooft was, naderhand door eene nieuwe wet -ongeoorloofd wordt. Ten dien opzigte beroepen zij zig ook alle van lager -Regtbanken tot de hooge, hopende—dat, hangende het geding, de eerste -wet zal worden afgeschaft. Dit gebrek wordt geboren uit het al te -vaardig ontwerp der wetten. Voeg hier bij dat deeze Natie, al te zeer -hakende naar nieuwigheden, afkeerig is van de allerbeste wetten en -gewoonten, alleen omdat ze oud zijn. Geen mindere ligtvaardigheid -bespeurde ik ook in den opschik des ligchaams en in de kleederen. De -Advocaten zijn hier in groote agtinge om hunne spitsvinnigheid in 't -zintwisten, en daar zijn 'er onder dezelve, die, gelijk men zegt, -doornaait als eens bedelaars huik, geen zaak aannemen te verdedigen, ten -zij dezelve twijfelagtig en onregtvaardig zij: en zulks om aan te toonen -hoe zeer zij geslepen zijn in 't hairklooven, en hoe konstig zij van -zwart wit konnen maken. Om deezer geslepenheids wille begunstigen de -Regters meenigmaal eenen voorstander van eene onregtvaardige zaak, -nadien 't hen genoeg is dat de zaak bepleit, en volgens de Practijk -behandelt zij. Hierom zijn zij gewoon te zeggen: "Wij zien zeer wel de -onbillijkheid der zake; dog aangezien, dezelve met zoo veel -behendigheid, en volgens de Practijk beweert is, kunnen wij niet -nalaten, om de snedigheid des Advocaats, een weinig van 't regt af te -zien." De regten worden hier van de Leeraars, voor verscheide prijzen, -naar de natuur der zaken, geleert: bij voorbeeld die hunne leerlingen -onderrigten om eene kwade en onbillijke zaak voor te staan, of, gelijk -de Grieken zeggen, τὸν ἤτζω λόγον κρείτω ποιεῖν,<a name="FNanchor_1_5" id="FNanchor_1_5"></a><a href="#Footnote_1_5" class="fnanchor">[1]</a> eisschen twintig -stercolaten; dog die eene billijke zaak leeren beweeren, vorderen -slegts tien stercolaten. 't Geen tot het Regt vereischt wordt, is zoo -veel en zoo groot, dat in dien onmetelijken hoop van wetten, de eene op -de andere gestapelt, geen einde te zien is: want gelijk de <i>Martinianen</i> -van een zeer spitsvinnig en fijn vernuft zijn, en daar bij eene zeer -gaauwe bevattinge hebben, walgen zij van alles wat klaar en eenvoudig -is, niets aanzien willende dan 't geen doortrapt, kwastig en verdraait -is.</p> - -<p>Eveneens is 't met den Godsdienst gelegen, welke geenszins in -betrachtinge, maar slegts alleen in ijdele bespiegelingen bestaat. Zoo -zijn 'er tweehonderd en dertig verscheide gevoelens over de gedaante -welke God moet worden toegeschreven, en driehonderd zes en negentig over -de natuur en hoedanigheid der Ziele. De Tempelen of heilige -gehoorplaatsen alwaar de Godskennis geleert wordt, worden door de -<i>Martinianen</i> niet bezogt, om aldaar te leeren wat hun te betrachten -staat, of waar naar zij zig in leven en sterven te rigten hebben; maar -slegts om te hooren, hoe geleerd en met welk eene fijnheid van verstand -de heilige Redenaars zig uitdrukken, welke ook hoe zij duisterder -spreeken, hoe zij te meer toejuichinge krijgen, invoegen de -<i>Martinianen</i> ongaarne iets hooren, dan 't geen zij niet verstaan. Men -let 'er meer op de woorden dan op de zaken, vermits de Redenaaren zig -meer toeleggen op de uitgezogte spreekwijzen en welgeschikten zin, dan -op het gewigt der bewijzen of beschaaftheid des oordeels, en de -toehoorders niet dan op vleijende redenen en welluidende woorden agt -geven. Hierom durfde ik van den Christelijken Godsdienst, die eenvoudig -en niet opgetooid, maar op de waarheid gegrond is, geen woord reppen.</p> - -<p>Nergens worden de Uitvinders van nieuwigheden meer dan in deeze -Republijk geagt: hoe moeilijker en ongerijmder de uitvinding is, hoe -meer dezelve aangenaam is. Toen ik aan zekeren Meerkat eens uitgelegt -had de natuur van onzen Aardbol, en hem aangetoond had, dat deszelfs -oppervlakte bewoond was, stelde hij terstond voor om de korst der aarde -te doorgraven en eenen weg te banen naar de Bovenaardlingen. Die -uitvinding wierdt terstond van allen toegejuicht en daar wierdt eene -<i>maatschappij, of genootschap van den bovenaardschen handel</i> aangestelt, -waar naar de inwoonders terstond met geheele troepen liepen, en de -biljetten nagezien hebbende, <i>Actiën</i>, gelijk de Kooplieden zeggen, -gingen koopen. Dog toen door deeze bewegingen het gantsche Landschap te -onderste boven geraakte, en Verscheide Familien door deeze <i>Actiën</i> tot -den bedelzak vervielen, begrepen zij eindelijk de dwaasheid deezer -uitvindinge, en lieten 't werk steeken. Egter is den Uitvinder om deeze -dwaasheid, die den Staat, zoo duur hadt gestaan, niets kwaads overkomen: -ja hij wierdt zelfs, om de voortreffelijkheid van 't werk van iedereen -geprezen, zoo dat de <i>Martinianen</i> plegen te zeggen: dat schoon zijne -pogingen hem niet gelukt waren, hij egter als een andere Phaëton</p> - -<p style="margin-left: 25%;"> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>............... den Zonnewagen mende,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>En, schoon hij stortte, stout voorbij den stoutsten rende,</i></span><br /> -</p> - -<p>Den aart deezes volks naauwkeurig onderzogt hebbende, trachtte ik door -dezelve middelen mij eenige agtinge bij de <i>Martinianen</i> te verkrijgen, -en door eenige uitvindinge mijnen staat wat te verbeteren. Derhalven na -dat ik den staat deezer Republijk ondertast hadt, vond ik 'er zeer veele -gebreken in. Ik zag dat alles vervult was met konstenaars, en dat dit -Land gebrek hadt aan handwerkslieden. Hierom stelde ik eene wet voor van -verscheiden handwerkslieden ten nutte des Gemeenenbests aan te stellen. -Dog alle uitvindingen van dit slag verwekten niet dan gelach en -veragtinge bij dat verwaand volk, dat alleen met poppegoed in zijnen -schik is. Derhalven, begon ik met deeze woorden tegen mijne eige domheid -uit te varen: <i>Gij zijt een domkop en een weetniet, waardig dat gij in -'t veragte genootschap der stoeldragers, oud en grijs word</i>. Ik verloor -egter den moed niet geheel en al; en toen ik zag dat ik met heilzamen -raad te geven niets vorderde, besloot ik te onderstaan of ik met eene -dwaze en ijdele uitvinding die moeilijkheid niet konde te boven komen. -Ik openbaarde mijn voornemen aan een doorslepen Aap, die mijn paard dat -van zelf liep, nog met deeze spooren aanwakkerde:</p> - -<p style="margin-left: 25%;"> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Wilt gij dat u 't geluk zal dragen,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Zoo moet g'er galg en rad op wagen.</i></span><br /> -</p> - -<p>En wanneer hij mij aantoonde, dat 'er hier veele geweest waren, die -alleenlijk door wisjewasjes en kinderspel, zig roemwaardig gemaakt -hadden; en vooral door eenige nieuwe fatsoenen van kleederen; dat ik wel -zoude doen met de gekken uitzinnig te zijn. Derhalve alle zeilen -bijzettende, liet ik alle gekke uitvindingen in Europa door mijne -gedagten gaan, en eene keuze daar uit gedaan hebbende, besloot ik de -optooizelen des hoofds, welke wij <i>Parruiken</i> noemen, hier aan te -prijzen. Ik zag dat 'er in dit Gewest eene groote menigte Geiten was, -van welker hair eenigermaten <i>Paruiken</i> konden toegestelt worden. En -nademaal mijn Voogd zaliger, dit handwerk lang hadt bij de hand gehad, -was ik in die konst niet geheel en al onbedreven. Hebbende dan eenig -geiten-hair gekregen, stelde ik daar van eene <i>Paruik</i> toe, die mij zeer -wel paste; en dus opgeschikt zijnde, vertoonde ik mij aan den -Vice-President. Hij verbaast staande over dit nieuw en ongewoon -verschijnzel, vraagde wat het was, en dezelve van mijn hoofd afligtende, -zettede die op het zijne, loopende metter haast naar den spiegel, om zig -zelven in dat optooizel te zien; en hij kreeg met dat nieuwe hoofddekzel -zulk een welbehagen in zig zelven, dat hij van vreugde luidkeels -uitriep: <i>Ik ben bijna den Goden gelijk</i>! Terstond deedt hij zijne -huisvrouwe haalen, om dezelve zijne vreugde deelagtig te maken. Zij, -niet minder dan hij van vreugde opspringende, vloog haaren man om den -hals, betuigende niets geestigers, en dat haar meer beviel, ooit gezien -te hebben, waar aan ook het gantsche Huisgezin zijn zegel hing. De -Vice-President zig daar op naar mij keerende zeide: O <i>Kakidoran! zoo -deeze uwe uitvinding den Raad zoo wel als ons aanstaat, kunt gij u -zelven de hoogste bedieningen in onze Republijk belooven.</i> Ik, zijne -Excellentie zeer ootmoedig bedankende, droeg hem een verzoek-schrift op, -om het zelve den Raad aan te bieden. In dit verzoekschrift mat ik de -voortreffelijkheid mijner uitvindinge zeer breed uit, met deeze' -woorden:</p> - -<p><i>Zeer Voortreffelijke, Edelmoedigste, Doorlugtigste, Roemrugtigste en -Allerschranderste Raaden.</i></p> - -<p>"De natuurlijke zugt, waar door ik genoopt word om het algemeen welzijn -te bevorderen, heeft mij aangezet om uit te vinden en toe te stellen dit -nieuwe en nooit voorheen bekende hoofddeksel, 't geen ik hier op 't -nederigste aanbiede, en ten onderzoek aan de allerschranderste Regtbank -onderwerpe; niet twijfelende, of het zelve zal gunstiglijk worden -aangenomen, vooral nademaal die uitvinding tot roem en sieraad der Natie -strekt en te weeg brengt, dat het, de geheele waereld door, bekend zal -worden, dat gelijk de <i>Martinianen</i> in dapperheid en gemoedsgaven onder -alle volkeren uitblinken; dezelve ook alzoo in opschik en zwier van -kleederen, die het ligchaam een soort van eerbied en majesteit -bijzetten, onderscheiden zijn. Ik betuige heiliglijk dat ik hierin mijn -eigen belang geenszins beooge, en derhalven niet den allerminsten loon -voor mijnen arbeid eischte: zullende mij genoeg zijn, dat ik naar mijne -geringe kragten 't algemeen nut en de glorie der Natie hebbe mogen -bevorderen. Bijaldien egter de Doorlugtigste Raad, deeze mijne moeite -eenige vereering oordeelt waardig te zijn, zal ik die gunst met een -dankbaar hart aannemen, op dat daar door aan de geheele waereld deszelfs -mildheid openbaar zij, en andere om diergelijke of grooter zaken uit te -voeren, aangezet mogen worden. En het is ten dien opzigte alleen, dat ik -de milddadigheid van den Raad en 't Volk van <i>Martinia</i> niet zal -afstaan; mij voor 't overige bevelende aan de goedgunstigheid uwer -Voortreffelijkheden."</p> - -<p> -<span style="margin-left: 50%;"><i>Des zeer Doorlugtigen Raads</i></span><br /> -<br /> -<span style="margin-left: 60%;">Ootmoedigste Dienaar</span><br /> -<br /> -<span style="margin-left: 65%;"><i>Kakidoran,</i></span><br /> -<br /> -In <i>Martinia</i> den 7den<br /> -<span style="margin-left: 1em;">der maand Astral.</span><br /> -</p> - -<p>De Vice-President stak mijn Smeekschrift te gelijk met het hoofddekzel -in zijnen zak, om dat aan den Raad te behandigen. 't Is mij ter ooren -gekomen dat op dien zelven dag alle Geregts-zaken stil stonden, zoo zeer -was een iegelijk ingenomen om deeze uitvindinge te onderzoeken. Toen nu -de stemmen opgenomen wierden, wierdt het proefstuk geprezen, de -werkmeester geroemt, de gift aangenomen, en besloten hem te beloonen. In -den geheelen Raad waren alleenlijk drie Raadsheeren, die dit gevoelen -tegenspraken; dog zij wierden ten dien opzigte niet weinig over den -hekel gehaalt, en voor onwetende, en lieden die niet wisten te leven, ja -die onwaardig waren een Raadsheers-ampt te bekleden, te boek gestelt.</p> - -<div class="figcenter" style="width: 375px;"> -<img src="images/klim_004.jpg" width="375" height="612" alt="" /> -<i>Een inwoner van</i> Martinia, <i>met eene Paruik.</i> -</div> - -<p>Na dat de Raad een besluit genomen hadt, wierd ik op 't Raadhuis -ontboden, alwaar een oude Aap, oprijzende, na dat hij uit den naam van -den gantschen Staat mij bedankt en teffens bekent gemaakt had, dat mijne -moeite naar verdiensten beloont zoude worden; vraagde, hoe langen tijd -ik wel noodig had om een diergelijk hoofddeksel toe te stellen. Ik gaf -ten antwoord, dat het mij loons genoeg was, dat mijn werkstuk de -goedkeuring van zulke treffelijke Heeren, en de toejuichinge des -geheelen Raads hadt mogen verdienen: ik beloofde eene andere <i>Paruik</i> -binnen twee dagen te zullen opmaken, met toezegginge, dat, bijaldien de -andere Aapen, die geoeffende handwerkslieden waren, en welke ik de konst -zoude leeren, mij wierden toegevoegt, ik binnen den tijd van eene maand -zoo veele <i>Paruiken</i> zoude afmaaken, dat 'er genoeg zouden zijn om de -geheele Stad te voorzien. Dog de Vice-President, door dit antwoord -ontzet, barstte in deeze woorden uit: Dat zij verre <i>Kakidoran</i>, dat dit -optooizel voor iedereen in de gantsche Stad zoude zijn, en, bij allen -man gebruikt wordende, in veragtinge komen; daar het noodig is dat de -Adel daar door van den gemeenen man worde onderscheiden. Het gevoelen -deezes voortreffelijken mans wierdt van allen toegestemt, en de -Schatmeesters van Staat aangezegt, dat zij hadden toe te zien, dat het -Besluit des Raads niet overtreden wierde, nog, door eenen algemeenen -dragt der <i>Paruiken</i>, de Adel eenigen nadeel mogte lijden; of dat zulk -een uitstekend sieraad, door 't gebruik van 't Jan Hagel, in waardye -verminderde. Dog dat Placcaat bragt niet anders te weeg, dan 't gene -alle de voorige wetten op den pragt, met het maken van onderscheid -tusschen de Burgerij, hadden uitgewerkt; want daar door verwekte het in -'t Gemeen des te meer lust om de wet te overtreden. En overmits dees -opschik elkeen wonderlijk wel aanstondt, kogten de gegoedste uit de -Burgerij, met geld of door aanprijzing hunner goede Vrienden, den tytel -en brieven van Adeldom van den Raad, invoegen de helft der Stad binnen -korten tijd veradelt wierdt. Eindelijk, nademaal 'er ook uit de -Provinciën smeekschriften wierden ingebragt, vondt de Raad goed het -Placcaat te vernietigen, en 't gebruik der <i>Paruiken</i> aan iedereen toe -te staan, zoo dat ik met het meeste genoegen der waereld de geheele -Natie (met verlof gezegt) <i>geparuikt</i> zag, eer ik uit <i>Martinia</i> ging: -En om de waarheid te zeggen, het was een koddig schouwspel deeze -<i>geparuikte</i> Aapen te zien: Ja zoo zeer behaagde de uitvinding de -geheele Natie, dat zij eene nieuwe Tijdrekeninge in de waereld bragt, en -de <i>geparuikte</i> Eeuw daar door in de Jaarboeken der <i>Martinianen</i> is -bekend geworden. Dog om weder tot mij zelven te komen. Opgehoopt met -loftuitingen en met eenen purperen mantel omhangen, wierd ik met den -draagstoel des Vice-Presidents naar huis gebragt, zoo, dat die drager -die nog onlangs mijn amptgenoot was geweest, mij thans den dienst van -een paard bewees: ook spijsde ik zedert dien tijd aan des -Vice-Presidents eigen tafel. Na die blijde dageraat van mijn geluk, -begon ik mijn ondernomen werk voort te zetten, en maakte door hulp van -mijn bijgevoegde werkvolk, in 't kort zoo veele <i>Paruiken</i>, als 'er voor -den gantschen Raad noodig waren: en na dat ik eene geheele maand met dat -werk had doorgebragt, wierden mij de Brieven van Adeldom ter hand -gestelt, welker inhoud was als volgt:</p> - -<p>"Om de Voortreffelijke, en voor den Staat heilzame, uitvinding, waar -door <i>Kakidoran,</i> van geboorte uit Europa, de gantsche <i>Martiniaansche</i> -Natie aan zig verpligt heeft, hebben wij besloten, denzelven met den -Adeldom te begiftigen; invoegen dat hij en zijne Nakomelingen, van nu af -aan voor goede Edellieden zullen worden gehouden, en alle voorregten, -regten en vrijheden, den <i>Martiniaanschen</i> Adel toekomende, genieten: -willende wijders, dat de Uitvinder met eenen anderen naam vereert, en, -in plaats van <i>Kakidoran, Kikidorian</i> worde genoemt. Voorts, nademaal -zijn gemelde staat hem noodzaakt met eenigen luister te leeven, leggen -wij hem toe eene jaarwedde van 200. Pataren, tot steunsel zijner nieuwe -waardigheid. Gegeven in de Raadkamer te <i>Martinia</i>, op den 4den der -maand <i>Merian</i>, onder 't groot Zegel van den Raad."</p> - -<p>Dus van eenen gemeenen lastdrager in eenen Edelman gevormt, leefde ik -eenigen tijd in groot aanzien en geluk. En toen de <i>Martinianen</i> zagen -dat ik bij den Vice-President in een goed blaadje stond, zogten zij -allen mijne vriendschap en gunste. De vleijerij mijner opwagters ging -zoo verre, dat zij mij als om strijd lofdigten aanboden, en mij -hoedanigheden toeschreven die mij onbekent waren. Eenige, hoe zeer zij -wel wisten dat ik uit een onbekent Land geboortig was, maakten geen -zwarigheid eenen langen reeks mijner Voorouderen op te tellen, en mijn -Geslagt-register bijna van de scheppinge der waereld af te leiden. Dog -zoodanige optellingen waren mij, niet zeer aangenaam, vermits ik er -weinig eer in stelde uit het Aapen-geslagt afkomstig te zijn. Wijders -nadien de <i>Martinianen</i> gewoon zijn ter eere van de staarten der -Grooten, lofredenen te doen, bijna op dezelve wijze als onze Poëeten de -schoonheid der jonge dogters gewoon zijn te prijzen; maakten ook eenige -Digters de fraaiheid van mijn staart, hoezeer ik 'er geenen had, met -lof-digten vermaart. Kortom, hunne vleijerij ging zoo verre, dat zeker -man, die nog al van 't geringste soort niet was, dog welken ik egter om -zijns Geslagts wille niet zal noemen, zig niet schaamde mij aan te -bieden dat ik zijne huisvrouwe konde bezigen en genieten, of zij de -mijne was, bedingende voor die mildheid, voor hem een goed woord bij den -Vice-President te doen. Die slaafsche toegevenheid, waar mede die -geheele Natie vervuld is, is de oorzaak dat de <i>Martiniaansche</i> -Geschiedenissen naauwlijks waardig zijn gelezen te worden, ten aanzien -van de stoffe, die niet anders behelst dan een laf en ongezouten -mengelmoes van loftuitingen, hoe zeer ook de stijl doorgaans fraai en -zuiver is. Om deeze reden vindt men daar te lande beter Poëeten dan -Historie-schrijvers: en het is zeker dat men nergens hoogdravender -Poëeten vindt, 't geen aan de levendige verbeeldinge <i>der Martinianen</i> -moet toegeschreven worden.</p> - -<p>Ik was in dat Land eenen langen tijd genoegzaam welvarende, alhoewel de -hitte, welke men daar, vermits 'er de Zon nooit ondergaat, gestadig -heeft, mij zeer moeilijk viel. Ik was wel eens door eenen buikloop, -waarbij eene schielijke koorts kwam, bedlegerig; dog dat was van korten -duur; en ik kan betuigen, dat de Medicijn-meester dien ik toen gebruikte -om zijne snapagtigheid, welke aan deze Natie zoo eigen is, mij lastiger -viel dan de koorts zelve. Vermits ik in dien staat eenen -Medicijn-meester noodig had, boodt zeker Leeraar in de Geneeskunde mij -zijnen dienst aan. Ik kon mij op 't gezigt van denzelven bijna niet van -lachen onthouden, vermits hij dezelve man was, die mij nog onlangs den -baard geschooren hadt. Toen ik hem vraagde, hoe hij zoo schielijk in een -Medicinæ Doctor hadt kunnen hervormd worden, antwoordde hij mij, dat hij -met beide die wetenschappen zijn voordeel deedt. Ik dat gehoort -hebbende, en in twijfel staande, of ik mijne gezondheid wel wilde -toevertrouwen aan zulk eenen Weet-al, en zeggende, dat ik liever eenen -Medicijn-meester had, die alleen zijn werk van de Geneeskunde maakte; -zwoer hij heiliglijk dat 'er zodanig een Geneesheer in de geheele Stad -niet wierdt gevonden. Hierom wierd ik genoodzaakt hem mijne genezinge -toe te vertrouwen. De haast dien de Medicijn-meester maakte, -vermeerderde zeer mijne verwonderinge: want mij een drankje om in te -nemen voorgeschreven hebbende, vertrok hij te gelijk zeer schielijk, -zeggende niet langer bij mij te kunnen blijven, vermits hij door andere -zaken, waarmede hij ter zelver tijd bezig was, wierdt afgeroepen. Toen -ik hem vraagde, wat het oog voor zaken waren die zulken schielijken -haast vereischten, gaf hij ten antwoord, dat het uur aanstaande was, -waar op hij zijne gewoone bedieninge in een lager Regtbank in de Stad -moest waarnemen, terwijl hij teffens Beamt-schrijver of Klerk was. Ik -zag dat die gaauwheid van geest doorgaans in dit Land in zwang ging, -alwaar niemant zwarigheid maakte, om veele tegenstrijdige bedieningen te -gelijk op zig te neemen. Die groote laat-dunkenheid wordt in hen geboren -door die wonderlijke vlugheid van geest, waar mede zij de zaken zoo -schielijk afdoen. Dog door verscheide misslagen en wanordes die hier -gepleegt worden, heb ik geleerd, dat deeze vlugge vernuften den Staat -meer tot sieraad dan tot nut verstrekken.</p> - -<p>Na dat ik twee volle jaaren, zoo als lastdrager, als in den staat van -Edelman, in dit Gewest had doorgebragt, kwam mij een gantsch onverwagt -geval te voor, 't welk mij bijna het leven hadt gekost. In 't Paleis van -zijne Excellentie had ik tot nog toe zeer veel gunst genooten, en de -Gemalin van den Vice-President hadt mij wonderlijk wel mogen zetten, -zodanig dat ik onder haare Vrienden de eerste scheen te wezen. Dikwils -zelfs hadt zij met mij onder vier oogen gesproken, en schoon zij met -mijne tegenwoordigheid wonderlijk veel scheen op te hebben, hadt ze mij -egter altijd toegesproken met eerbaarheid, zoo dat ik haare goede -diensten niet dan in de beste vouw konde schikken, en geenszins -bevroeden dat de wortel deezer toegenegenheid eene geile drift was; -vooral in eene Vrouw van aanzien, welke onder de Aapen niet min om haar -voornaam geslagt aanzienlijk was. Dog in vervolg van tijd begon ik uit -haare dubbelzinnige taal eenig vermoeden op te vatten. En dit werdt -vermeerdert door</p> - -<p style="margin-left: 25%;"> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Haar verw', haar magerheid, gelaat, betraande oogen</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>En zugten, zonder reên uit haare borst getoogen.</i></span><br /> -</p> - -<p>Eindelijk wierden mijne oogen verlicht, toen toen eene jonge dogter mij -eenen brief van den volgenden inhoud bragt.</p> - -<p><i>Allerliefste Kikidorian!</i></p> - -<p>"Mijne hooge geboorte, en de schaamte onze Kunne aangeboren, hebben de -vonken der liefde, die langen tijd in mijn hart verborgen geweest zijn, -tot nog toe belet in eene ligte vlam uit te barsten. Dog thans daar door -overwonnen zijnde, kan ik het geweld der liefde niet langer wederstaan."</p> - -<p style="margin-left: 25%;"> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>.....Hebt tog meêdoogen met mij, arme krolsche kat!</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Die 't u niet vragen zou, ten waar' ze 'er spel mee hadt.</i></span><br /> -<br /> -<span style="margin-left: 16.5em;"><i>Ptarnufa.</i></span><br /> -</p> - -<p>Ik kan 't niet zeggen welk eene onstuimigheid die onverwagte -liefde-betuiging in mij verwekte. Dog vermits ik beter oordeelde aan de -wraak deezer razende Vrouw bloot gestelt te zijn, dan, door mij te -vermengen mengen met een schepsel van een ongelijk geslagt, de natuur -te verkragten, antwoordde ik bijna in deezer voegen:</p> - -<p>"<i>Allergenadigstee Vrouwe!</i></p> - -<p>"De gestadige gunst met welke mij de zeer voortreffelijke Vice-President -heeft bejegent, de groote weldaden waar mede hij mij onverdient heeft -opgehoopt, de zedelijke onmogelijkheid van uw verzoek, en zeer veele -andere zaken, welke ik daar zal laten, vereischen, dat ik mij liever zal -onderwerpen aan de gramschap en verontwaardiging van Mevrouw, dan dat ik -mijne toestemminge zoude geven aan eene zaak die mij den onwaardigsten -en schelmagtigsten aller tweevoetige dieren zoude maken. Men vergt mij -'t geen mij harder dan de dood zoude vallen; en men eischt van mij eenen -dienst, dien ik, zonder de doorlugtigste Familie te brandmerken, nooit -bewijzen kan: want het is een dienst die zelfs nadeelig is voorde gene -die ze gebiedt. Des betuig ik heiliglijk, u, Mevrouw, in dit verzoek -niet te kunnen te wille zijn, hoe zeer ik in alle andere zaken eene -blinde gehoorzaamheid beloove."</p> - -<p> -<span style="margin-left: 15.5em;"><i>Kikidorian</i></span><br /> -</p> - -<p>Aan het einde des Briefs voegde ik deeze Vermaninge:</p> - -<p style="margin-left: 25%;"> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>.......... Beschouwt, Mevrouw! beschouwt</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>De leelijkheid des stuks dat ge ondernemen zoudt.</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>Dog wijl die misdaad nog door u niet is bedreven,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>Zoo laat de billijkheid u staag voor oogen zweven.</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Al wie ooit eerbaarheid en trouw hadt in den zin.</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Stondt pal, en kwestbaar, voor den pijl der wufte Min.</i></span><br /> -</p> - -<p>Dit antwoord, bezegeld met mijnen ring gaf ik diezelve jonge dogter over -om aan haare Mevrouw te behandigen. De zaak viel juist uit gelijk ik ze -begrepen had, te weten, dat de liefde oversloeg tot den allerbittersten -haat:</p> - -<p style="margin-left: 25%;"> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>........ de smert sluit haar den mond,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>En niet een eenig woord welt op uit 's harten grond,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>Dat haar schijnt scherp genoeg, om naar den eisch te melden</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>Den bitt'ren haat, dien zij mij toedroeg. Traanen stelden</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Nooit 't woedend wijf ter neêr. De felle wraak alleen</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Die zij te nemen denkt, stelt haar een poos te vreên:</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>Zij troost zig met de straf die zij mij zal doen lijden,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>'t Zij regt of onregt: dit alleen kan haar verblijden.</i></span><br /> -</p> - -<p>Zij stelde egter eenigen tijd haare wraak uit, tot dat zij den -minnebrief, welken zij mij geschreven hadt, weder in handen hadt -gekregen. Dog zoo dra hadt zij dien in haare magt niet, of zij bestelde -valsche Getuigen, die onder eede zouden verklaren, dat ik, terwijl de -Vice-President van huis was, zijn bed had willen bevlekken. Dees leugen -was met zoo veel snedigheid en waarschijnlijkheid belegt, dat de -Vice-President, niet twijfelende aan de waarheid der zake, beval, mij in -hegtenisse te zetten. In dat gewrigt van zaken bestondt mijn eenig -behoud in de misdaad te bekennen, en mijnen Heer om genade te smeeken, -waar mede ik hoopte, of zijnen toorn te stillen, of de straffe te zullen -matigen: want in 't regt te treden met een Huis, dat zoo veel magts -hadt, vooral in zulk een Land, alwaar nooit op de regtvaardigheid der -Zaak, maar alleen op de hoedanigheid der Persoonen wordt agt geslagen, -scheen mij loutere dwaasheid te zijn. Hierom, alle verdediging varen -latende, nam ik mijnen toevlugt tot traanen en ootmoedige gebeden; niet -af biddende de straffe, maar alleen smeekende om verzagtinge.</p> - -<p>Dus door 't belijden ener misdaad, welke ik nooit begaan had, van de -halsftraffe verlost zijnde, wierd ik verwezen tot eene eeuwige -gevangenisse. De Brieven van Adeldom wierden mij terstond ontnomen en -door den Scherpregter aan stukken gescheurt, en ik zelf naar een -Zee-rasphuis, de Galei namenlijk gesleept, om aldaar tot het slaven-werk -ingewijd te worden. Het was een Landsschip 't geen zeilreê lag naar de -<i>Mezendores</i>, of vreemde Landen, 't geen op eenen gezetten tijd, -namenlijk in de maand <i>Radir</i>, gewoon was de reize aan te nemen. Uit die -Landen worden goederen overgebragt, die in <i>Martinia</i> niet vallen, -invoegen de <i>Mezendorische</i> Landen aan die van <i>Martinia</i> voor <i>Indiën</i> -verstrekken. De Maatschappij des <i>Mezendorischen</i> handels bestaat uit -Kooplieden, zoo Adelijke als Burgerlijke, onder welke de goederen van -het t'huiskomende Schip, naar gelang of naar 't getal hunner <i>Actiën</i> of -aandeel, worden verdeelt. De Schepen gebruiken riemen en zeilen, en een -tweegespan misdadigen wordt aan elke riem gezet. Tot zodanig werk was ik -op deeze reize verwezen. Hoe ik te moede was in dat jok te ondergaan, is -gemakkelijk te gissen, vooral wijl ik door geen misdaad altoos verdient -had, onder schelmen en met geesselslagen, aan eenen slaafschen arbeid -gezet te worden.</p> - - -<p>Onder de <i>Martinianen</i> waren over dit geval, naar mate dat de gemoederen -verscheiden waren, ook verscheide gevoelens. Eenige geloofden wel dat ik -straf verdient had; dog die om 't gewigt der misdaad te beschuldigen -was, vondt ook verdediging uit ontferming over 't gevelde vonnis. Andere -meenden, men hadt eenigen aanschouw op mijne verdiensten moeten nemen, -en oordeelden dat de straffe uit dien hoofde had behooren verzagt te -worden. Dog de allereerlijkste Aapen geloofden onder elkanderen dat ik -valschelijk beschuldigt was; maar niemant durfde openbaar mijne zaak -voorspreken, uit vreeze voor de magtige beschuldigers. Ik besloot -derhalven het ongeval geduldig te dragen, en in mijne verslagenheid gaf -mij de aanstaande reis de grootste troost, wijl ik, een groot liefhebber -van nieuwigheden zijnde, hoopte op deeze reize wonderlijke en -verbaazende dingen te zullen zien, schoon ik egter aan alle, welke mij -van het Bootsvölk verhaalt werden; geen geloof sloeg, nog in mijne -gedagten kon krijgen dat 'er zoo veele en zoo groote zeldzaamheden in de -Natuur gevonden wierden. Op ons Schip waren verscheiden tolken, welken -van de <i>Mezendorische</i> Maatschappij op deeze togten wierden gebruikt: -want door middel van hunnen dienst wierden de handelingen van koop en -verkoop verrigt.</p> - - -<div class="footnote"> - -<p><a name="Footnote_1_5" id="Footnote_1_5"></a><a href="#FNanchor_1_5"><span class="label">[1]</span></a> van krom regt te maken.</p></div> - - - - -<h3><a name="ELFDE_HOOFDSTUK" id="ELFDE_HOOFDSTUK">ELFDE HOOFDSTUK.</a></h3> - -<h3><i>Togt naar vreemde Landen.</i></h3> - - -<p>Alvoorens tot het beschrijven van deezen togt toe te treden, wil ik de -grijnige en straffe Vitters gewaarschuwt hebben, dat zij niet al te zeer -den neus optrekken van een verhaal van zaken, welke schijnen tegen de -natuur te strijden, en bijgevolg alle geloof te boven te gaan.</p> - -<p style="margin-left: 30%;"> -<span style="margin-left: 1em;"><i>Ik heb niet vóór mijn boek met grollen op te schikken;</i></span><br /> -<span style="margin-left: 1em;"><i>Veel min dit treflijk werk met leugens te verdikken.</i></span><br /> -<i>Neen: dat 's mijn toeleg niet; maar wel de zaak in 't licht</i><br /> -<i>Te stellen, en 't verhaal te geven zijn gewigt.</i><br /> -</p> - - -<p>'t Zijn ongelooflijke dingen die ik verhaal; dog egter waaragtige, en -waar van ik zelf ooggetuige ben geweest. Plompers en Ongeleerden, die -nooit buiten hun moeders keuken geweest zijn, achten alles voor fabelen, -'t geen hun in hunne pap niet te eten gegeven is; dog de Geleerden, en -vooral de Natuurkundigen die door ondervindinge geleerd hebben, hoe -vrugtbaar de Natuur is in 't voortbrengen van allerlei schepselen, -vellen een veel billijker oordeel van de verhaalde zaken, hoe vreemd die -ook mogen schijnen.</p> - -<p style="margin-left: 25%;"> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Wie is verwondert in de staag besneeuwde Alpen,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Daar nimmer stroom, ten zij met ijs vermengd komt zwalpen,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Den Berg-bewooner met zijn dik-gezwollen krop</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Te zien? En wie gaf ooit voor 't agtste wonder op</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>Dat 't Vrouwvolk aan den Nijl de borsten dikker zwellen</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>Dan 't kind is, dat ze zuigt? Of zal men gaan vertellen,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Als iets dat zeldzaam is; dat men nooit Duitscher vondt</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Wiens oog niet hemelsblaauw in zijnen hoofde stondt:</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>Wiens hair niet blond is, en wiens langgekrulde lokken,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>Van geur'gen balzem-reuk geheel als zijn doortrokken?</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Daar steekt niets zeldzaams in: de bezige Natuur</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Heeft hen aldus gevormt, bezielt met hemels-vuur.</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>Men ziet in Thracie bijna geheele wolken</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>Van Kraanen snorren, en straks storten op de Volken</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Van dat Gewest, Pygmeen geheeten; die verbaast</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Hunn' ouden vijand nooit ontvlugten; maar wel haast</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>In 't harnas loopen, en, gewapent tot de tanden,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>Met t' zaamgevoegde magt den dapperen Kraan aanranden</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Met ongelijken kans: want de getergde Kraan</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Grijpt met zijn kromme klaauw de zwakke Dwergen aan,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>En voert ze door de lugt. Zoo dit bij ons gebeurde,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>Wie lachte niet dat hem bijna de reuzel scheurde!</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Maar daar, vermits die slag al meer dan eens geschiedt,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>En dikwils dat gevegt gebeurt, zoo lacht men niet</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>Om een gewone zaak; schoon niemand, in die bende,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>Een krijgsman immer, meer dan twaalf duim lang, kende.</i></span><br /> -</p> - -<p>Men heeft eertijds in Scytië menschen gevonden die een oog midden in 't -voorhoofd hadden, en <i>Arimaspi</i> geheeten wierden. Andere in dat zelve -gewest, gingen altoos agterwaards uit. In Albanië zijn menschen geweest -die in hunne kindsheid grijs waren. De <i>Sauromaten</i> waren gewoon altoos -op den derden dag te eeten, en in dien tusschentijd zig van alle spijs -te onthouden. Men zegt dat 'er in Africa zekere Geslagten van menschen -zijn, die iemant met hunne stem en woorden betooveren. In Illyrië zijn -'er geweest, die de gene welke zij in hunne gramschap lang aankeeken, -met hun gezigt doodden, en die zelve hadden twéé oog-appels in elk oog. -In de Indiaansche gebergten heeft men menschen gevonden met -hondenkoppen, en blaffende; en teffens andere die de oogen in de -schouders hadden. Op de uiterste grenzen van Indiën heeft men 'er -ontdekt, welker ligchaamen geheel met hair waren bewassen, en die even -als de vogelen veêren kregen, geen spijs altoos nuttigende, maar alleen -van den reuk der bloemen, door den neus opgehaald, levende. Wie zou -deeze en diergelijke dingen ooit geloofd hebben, ten ware <i>Plinius</i>, een -zeer deftig Schrijver, niet heilig betuigde, dat hij van alle die dingen -niet alleen gehoord of gelezen, maar ook dat hij ze gezien hadt? -Eindelijk wie zou ooit gelooft hebben, dat de Aardkloot hol, en in -deszelfs binnenste een Zon en Planeeten waren, ten zij die verborgenheid -door mijne ondervindinge niet ontdekt was? Wie zou gelooft hebben, dat -'er een Land gevonden wierdt, door wandelende en met reden begaafde -boomen bewoont, zoo niet die zelve ondervinding elkeen belette daar aan -te twijfelen? Ik zal evenwel niemant om zijne ongeloovigheid eene -dagvaarding t'huis zenden; want ik moet bekennen dat ik zelf, eer ik -deeze reis ondernomen had, daar aan twijfelde; meenende dat het -verdigtte fabelen en enkele grollen waren, 't geen ons van het varende -volkje verhaald wordt.</p> - -<p>Met het ingaan der maand <i>Radir</i></p> - -<p style="margin-left: 25%;"> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Na 't anker was geligt, de zeilen van de ree</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Gevallen, zagen w' ons eerlange, in volle zee. </i></span><br /> -</p> - -<p>Eenige dagen lang, was de wind ons gunstig, zoo, dat wij roeijers niets -te doen hadden, wijl, alle zeilen rond staande, wij geen riemen te boord -behoefden te leggen. Dog op den vierden dag was het aldus gesteld:</p> - -<p style="margin-left: 25%;"> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>De wind gaat leggen, 't zeil hangt labberend' voor den mast;</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>De wakkere Bootsgezel, die op zijn pligt staag past,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i> Legt fluks den riem te boord, rukt 't vaartuig door de baaren,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Die hol en schuimende niet wisten van bedaaren.</i></span><br /> -</p> - -<p>Wanneer hu de Schipper zag dat mij die arbeid zeer zwaar viel vliet hij -mij toe somtijds wat te rusten, en ontsloeg mij eindelijk geheel en al -van dien last. Waarom hij zig zoo rekkelijk tegen mij aanstelde, 't zij -dat hij mij geloofde onschuldig te wezen, of wel dat hij, om de -uitrekende uitvinding der <i>Paruiken</i>, mij oordeelde beter lot waardig te -zijn, kan ik niet wel zeggen. Hij zelf hadt drie <i>Paruiken</i> mede -genomen, welke hij mij liet kammen en in de krul zetten, invoegen ik -van een Galeiboef schielijk in eenen Paruik-opmaker hervormd was. Door -die beleeftheid des Schippers tegen mij, kwam 't ook toe, dat, zoo -menigmaal wij eene haven aandeeden, ik meestentijds onder de gene was -die naar land gingen, waar door ik gelegenheid kreeg, om mijne -nieuwsgierigheid volkomenlijk te voldoen.</p> - -<p>Terwijl wij hier en daar kruisten, kwam 'er eene wijle tijds ons niets -vreemds te voren. Dog toen wij zoo diep in zee gesteken waren, dat wij -nog land nog zand meer zagen,</p> - -<p style="margin-left: 25%;"> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Kwam in een oogenblik, uit deezen grijzen kolk,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Opbarsten, rontom 't Schip, een woest en onguur volk.</i></span><br /> -</p> - -<p>Het waren Sirenen, die, zoo dra de wind ging leggen, en de zee bedaart -was, tot aan ons Schip kwamen zwemmen, eisschende eene aalmoes.</p> - -<p style="margin-left: 25%;"> -<span style="margin-left: 1em;"><i>Van boven leek 't gestel een' maagd van frissche leden</i></span><br /> -<span style="margin-left: 1em;"><i>Tot aan den navel toe; maar verder naar beneden</i></span><br /> -<i>Een Zeevisch, onbeschoft van lengte en dikte...</i><br /> -</p> - -<p>Haare taal kwam zeer na hij die van <i>Martinia</i>; zoo, dat eenige -matroozen, zonder tolk te gebruiken, met dezelve konden spreken. Wanneer -ik aan eene derzelven op haar verzoek een stuk vleesch gegeven hadt, -keek zij mij met aandagt aan, uitroepende:</p> - -<p style="margin-left: 20%;"> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Hou moed! gij zult in 't kort, door heldendaên vermaard,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Regeeren wijd en zijd......</i></span><br /> -</p> - -<p>Dog op die voorspelling begon ik als over eene ijdele vleijerij te -grimlachen, schoon 't scheeps-volk heiliglijk betuigde dat de Sirenen in -haare voorzeggingen zelden misten. Na eene reize van agt dagen, zagen -wij eindelijk 't Land, dat bij de varende luiden <i>Picardania</i> geheeten -wordt. Terwijl wij de haven inliepen, vloog 'er een Exter, welken zij -den <i>Commis-Generaal</i> van den Tol, en een deftig man zeiden te wezen, -rondom, ons Schip. Naauwlijks kon ik mij van lachen onthouden, wanneer -ik hoorde dat een Exter een ampt van dat gewigt bekleedde, en wanneer ik -zag dat een bedienaar der Geldmiddelen</p> - -<p style="margin-left: 25%;"> -<span style="margin-left: 2em;"><i>Met snelle schagten zig durft over Zee begeven,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2em;"><i>En, moedig op zijn' vlugt, komt door de lugt aanstreven.</i></span><br /> -</p> - -<p>Uit de gestalte van den <i>Commis-Generaal,</i> oordeelde ik, dat de vliegen -zijne lijfstaffieren en dienaars van den Tol zouden zijn. Nadat hij -driemaalen rondom ons Schip gevlogen, en zig daar na weder naar land -begeven hadt, keerde hij terstond met drie kleinere Exters wederom, en -ging zitten op de voorsteven van 't Schip. Ik meende bijna mijne reuzel -te scheuren, wanneer ik zag dat een onzer Tolken eerbiediglijk deeze -Exters naderde, en een lang praatje met hen hieldt. De oorzaak hunner -komste was om de koopmans-waaren te doorsnuffelen; want volgens 't -gebruik waren zij gehouden te onderzoeken of 'er ook eenige verboden -waaren, vooral zeker kruid, <i>Slak</i> geheeten, onder de pakgoederen -verborgen waren. Om naar dit kruid te zoeken, zijn zij gewoon alle -hoeken en gaten van 't Schip te doorsnuffelen, en pakken en zakken te -doen uitschudden, vermits de invoer daarvan zeer streng door de -Magistraat verboden is; want voor dit kruid zijn de Inwoonders gewoon -zeer fraaije en noodzakelijke waaren te verruilen, waar door het komt -dat de <i>Picardaansche</i> kruiden, die egter van 't zelfde gebruik zijn, -zeer in prijs afslaan; zoo, dat de <i>Picardanen</i> in dit stuk onze -Europeanen niet ongelijk zijn, die alleenlijk daarom de dingen, willen -hebben, om dat ze uit verre landen komen, en onder eene andere -lugtstreek gegroeit zijn. Na dat de <i>Commis-Generaal</i> langen tijd met -onze tolken gepraat hadt, ging hij met zijne bijhebbende Exters naar om -laag, en weder boven komende, zag hij ons zeer barsch aan, te kennen -gevende dat ons de handel met de <i>Picardanen</i> stondt verboden te -worden, vermits wij tegen de Tractaaten handelden; brengende verboden -waaren aan. Dog de Schipper, zulke zaken meermaals bij de hand gehad -hebbende, en wetende waar mede de Tol-bedienden ter neêrgezet worden, -vereerde den grommer eenige ponden van het kruid <i>Slak</i>, waar door zijne -gramschap gestilt, en ons vrijheid vergund wierdt om 't Schip te -ontladen.</p> - -<p>Dit aldus verrigt zijnde, kwam 'er eene zeer groote menigte Exters -aangevlogen. Deeze alle waren Kooplieden. Dog de Schipper aan land -willende gaan, beval mij met eenige anderen hem te volgen, zoo, dat wij -vier in getal waren die van boord afgingen, te weten de Schipper, ik, en -twee Aapen, van welke de een de Opperkoopman was, en de ander een tolk. -Wij wierden van den <i>Commis-Generaal</i> van den Tol te gast genoodigt; dog -daar wierdt geen tafel gedekt, vermits de <i>Picardanen</i> geen stoelen -kunnen gebruiken; alwaarom ook het tafel-laken op den vloer wierdt -uitgespreit. Daar wierdt rijkelijk en kostelijk opgedischt, dog in zeer -kleine schotelen: en wijl de keuken op de allerbovenste verdiepinge van -het huis was, kwam 'er met elk geregt een vierspan van Exters, als door -eene gemeene hang-goot, nederdalen. De maaltijd geëindigt zijnde, bragt -ons de Opper-tollenaar naar zijne Bibliotheek. Daar was eene groote -menigte van boeken, dog altemaal kleine, zoo dat de allergrootste -exemplaaren, en zelfs de <i>Folianten</i> 't naauwlijks in grootte tegen onze -Almanachen konden ophaalen. Ik kon mij bijna niet van lachen onthouden, -toen ik zag dat de Opzigter deezer Boekerij naar de bovenste der kasten -vloog, om de boeken in <i>Octavo</i> en <i>Duodecimo</i> van daar te haalen. Voor -het overige waren de huizen der <i>Picardanen,</i> belangende het gebouw en -den opschik, weinig van de onze verschillende, dog de slaapsteden onder -'t dak hangende, waren als vogelnesten. Men zal mogelijk vragen, hoe 't -mogelijk zij, dat Exters, die onder 't geringe slag der vogels zijn, -zulke groote gebouwen kunnen maken? Dog 't bleek uit een huis, waar van -toen juist de fondamenten wierden gelegt, dat de zaak mogelijk was; want -ettelijke duizenden van werklieden te gelijk, zetteden dat werk voort, -invoegen dat de menigte en de ligtheid in 't vliegen, 't gebrek van -kragten eenigzins te hulp kwamen. En om deze redenen worden de huizen -der <i>Picardanen</i> bijna zoo vaardig opgebouwt als de onze. De Vrouw des -Oppertollenaars kwam niet voor den dag, vermits zij in de kraam lag; -want de kraamvrouwen gaan aldaar niet uit zoo lang de jongen niet -vliegen kunnen; dog haar man zeide dat ze eerlang zoude uitgaan, -overmits de kuikens alle dag stonden veêren te krijgen.</p> - -<p>Wij bleeven niet lang in dit gewest, waarom ik ook den staat van dat -land, nog den aart en zeden der inwoonders niet kan beschrijven. Daar -was toen ter tijd eene geweldige beweging onder de gemoederen, om dat -'er onlangs een oorlog was ontstaan tusschen db <i>Picardanen</i> en de -Kramsvogels hunne nabuuren: vooral vermits 'er daags na onze aankomst, -een gerugt liep, dat de <i>Picardanen</i>, in eenen grooten lugtstrijd, door -de Kramsvogels waren geslagen; waarom ook de Veld-overste des legers, da -rijp overleg van raade, gevonnist wierdt, dat hij eene vleugel-klieving -zoude ondergaan, welke straf aldaar voor zeer zwaar wordt gehouden, en -weinig van de halsstraffe verschilt. Na dat wij onze waaren verruilt -hadden, staken wij in zee. Niet ver van strand, zagen wij het water als -met veêren overdekt, en uit de pennen, welke wij in zee zagen dobberen, -gisten wij dat dat de plaats was, alwaar de slag tusschen de Exters en -Kramsvogels was voorgevallen.</p> - -<p>Na eene voorspoedige reize van drie dagen, kwamen wij aan 't -Musiek-land. Ons anker uitgeworpen hebbende, stapten wij aan den wal; -gaande onze tolk vooruit met een Musiekinstrument, 't geen wij doorgaans -een <i>Bas</i> noemen. Dit scheen mij zeer belachelijk, vermits ik niet raden -konde tot wat einde hij zig met dit pak beladen hadde. Nadien wij 't -overal woest vonden, en nergens een voetstap van menschen te vinden was, -gaf de Schipper bevel, onze aankomst door Musiek-geluid aan de -inwoonders bekent te maken; en dadelijk kwamen, op 't geschal des -trompets, omtrent dertig Musiek-instrumenten of bassen met éénen voet, -toeloopen. Dit scheen mij waarlijk tooverij te zijn, vermits ik niets -verbaazender op mijne reis gezien had. Deeze <i>Basfioolen</i>, welke ik -vernam de inwoonders deezes gewests te zijn, waren van dusdanig een -maaksel: Van boven was de hals langwerpig, met een klein hoofd, het -ligchaam zelf naauw en gedrongen, met een glad-gemaakt deksel bedekt; -invoegen dat 'er tusschen het deksel en 't ligchaam eene tusschenwijdte -was overgelaten. Boven den navel des buiks hadt de Natuur eene kam of -gestoelte met vier snaaren gestelt. 't Geheele gestel stondt slegts op -éénen voet, zoo dat zij alle op één been loopende, even als of zij -dansten, met eene zeer levendige snelheid het veld overliepen. Kort om, -men zou gedagt hebben dat het waaragtige Musiek-instrumenten waren, om -de gelijkheid der gedaante, zoo zij niet twee handen en twee armen -hadden gehad. Met de eene hand hielden zij eenen strijkstok, en met de -andere streeken zij over de snaaren, onze tolk, de inwoonders -verzoekende met hen een mondgesprek te mogen houden,</p> - -<p style="margin-left: 20%;"> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Vat met zijn linkerhand terstond de holle bas,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Terwijl zijn regterhand den strijkstok al zoo ras.</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>Aangreep; en in dien stand maakt hij 't Musiektuig vaardig</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>Om 't oor te streelen, naar de komt, zoo juist als aardig.</i></span><br /> -</p> - -<p>Hij kreeg terstond antwoord door het geluid der snaaren, zoo, dat zij, -beurt om beurt eenen geruimen tijd speelende, hunne meeningen -uitdrukten. In 't begin speelden zij niet dan eene <i>Adagio</i> en dat met -eene genoegzame welluidenheid; dog straks daar op speelden zij met -verscheiden toonen dat men baloorig wierdt. Eindelijk wierdt het Musiek -besloten met eene zoet luidende en aangenaame <i>Presto;</i> en wanneer de -onze dezelve hoorden, sprongen zij op van vreugde, zeggende dat men het -thans al eens was over den prijs der waaren. Straks bleek het dat de -eerste <i>Grave</i> niet anders beteekende dan het begin des gespreks, en -enkel bestondt in onderlinge groetingen; dog dat, zoo lang als de -ongelijkluidende Musiek duurde, 'er geschil was over den prijs; en dat -eindelijk de zoetluidende <i>Presto</i> de gelukkige overeenkomst in den -handel te kennen gaf: want weinig tijds daar na wierdt het schip -ontladen. Onder de waaren die derwaards worden overgevoert, was de harst -van zeer veel aangelegenheid, waar mede de inwoonders van 't Musiek-land -de strijkstokken of bogen, werktuigen tot het geluid, bestrijken; -alwaarom ook, wanneer zij van eene misdaad overtuigt worden, hun tot -straffe bij vonnis des Regters de strijkstok wordt afgenomen; en eene -geduurige berooving van den strijkstok wordt bij hen voor halsstraffe -opgenomen. Wanneer ik eens hoorde, dat 'er in zekere regtbank, die niet -ver van ons vandaan was, eene regtszaake stondt uitgesproken te worden, -liep ik derwaards om de wijze van een regts-geding in 't Musiek-land te -hooren. De Advocaten, in plaats van te spreeken, begonnen de -strijkstokken te roeren, trekkende geluid uit de snaaren die over haaren -buik waren gespannen. Zoo lang 't geding duurde, wierden 'er niet anders -dan ongelijkluidende klanken gehoort, invoegen dat in hunne afgeregte en -gebaarmakende handen alle welsprekenheid gelegen was. Dog dat pleidooi -geëindigt zijnde, stondt de Regter op, vatte eenen strijkstok, en -speelde eene <i>Adagio</i> geen het zelve is met een vonnis uit te spreken: -want terstond kwamen zij toeloopen, die de sententie ter uitvoer moesten -brengen, om den verwezenen den strijkstok af te nemen. De kinderen -vertoonen hier een soort van instrumenten, bij ons <i>stok-fioolen</i> -genoemt. Hun worden geen strijk-stokken gegeven, bevorens zij drie jaren -oud geworden zijn. Wanneer zij in hun vierdejaar treden, worden zij naar -de schoolen gezonden, om van hunne meesters te leeren door 't op- en -neerstrijken de klanken uit de snaaren te haalen, 't geen even het zelve -is dat wij noemen in de letteren onderwezen te worden; en zij blijven -onder 't onderwijs hunner meesters, tot dat zij naar den eisch speelen, -en, zonder kratzen, den strijkstok naar boven stooten en naar beneden -kunnen haalen. Wij wierden dikwils niet weinig van deeze jongens, die -ons overal speelende vervolgden, geplaagt. Onze tolk, zig op de Musiek -verstaande, zeide dat die speelende jongens bij ons kwamen bedelen om -harst. Zoo lang zij bedelden, maakten zij een deftig geluid, of eene -<i>Adagio;</i> dog wanneer zij wat gekregen hadden, gaven zij een vlug en -scherp geluid, of dat van eene <i>Presto</i>: want daar door wordt eene -dankzegging uitgeduid. Dog wanneer zij niets komen op te doen, verdwijnt -ook welhaast die geheele Zangberg.</p> - -<p>Onze zaken wel en naar wensch verrigt zijnde, verlieten wij, omtrent het -einde der maand <i>Cufan</i>, het Musiek-land, en na eenige dagen zeilens, -zagen wij een ander strand, uit welks stank wij gissinge maakten dat het -<i>Bijglossia</i> was. De inwoonders deezes lands zijn den menschen niet -ongelijk; hier in egter verschillende, dat zij, geenen mond hebbende, -door hun agterste spreeken. De eerste die op ons Schip kwam, was een -rijk koopman. Hij groette ons naar de wijze des lands door zijn -agterkwartier, en begon terstond met ons te handelen over den prijs der -goederen. Dog tot mijn groot ongeluk lag onze barbier toen krank; waarom -ik genoodzaakt wierd mij van eenen <i>Bijglossischen</i> baardscheerder te -laten scheeren: want vermits deeze snotveegers doorgaans nog grooter -babbelaars zijn dan die van Europa, vervulde hij, terwijl hij mij den -baard scheerde, de herberg met eenen ijsselijken stank, zodanig dat wij -na zijn vertrek genoodzaakt waren wierook te branden. Ik was nu aan de -wonderbaarlijke zaken, en die tegen de natuur aanliepen, al zoo gewoon -geworden, dat mij niets meer vreemd voorkwam. Vermits ons nu het verkeer -met die van <i>Bijglossia</i> zeer onaangenaam en moeilijk viel, ligtten wij, -onze reize verhaastende, een weinig voor den gezetten tijd onze ankers, -voornamenlijk vermits wij van eenen rijken <i>Bijglossiaan</i> te gast waren -verzogt: want op zijn verzoek haalden wij alle de schouders op, en -niemant wilde zijn woord geven, ten ware onder besprek van een gestadig -stilzwijgen zoo lang de maaltijd duurde. Toen wij uit de haven voeren, -wenschten ons alle de <i>Bijglossiaanen</i> op het strand staande, eene -gelukkige reize; en vermits wij met den landwind die van 't strand af -kwam waaijen, vertrokken, verzogten wij hun door wenken en teekenen, dat -zij tog hunne heilwenschen wilden spaaren: want al te veel beleefdheid -is ongemakkelijk. De waaren, welke de <i>Martinianen</i> derwaarts brengen, -bestaan in roozen-water, balzem, en verscheide andere soorten van -welriekende specerijen.</p> - -<p>Hier van daan zetteden wij onzen koers naar 't Ysland, zoo gruuwzaam en -afschuuwelijk voor 't gezigt, dat ik, mijns bedunkens, nooit land gezien -heb, dat ongelukkiger en meer beklagenswaardig is, aangezien aldaar niet -dan bergen, altoos met sneeuw bedekt, zig aan 't gezigt opdoen. Tusschen -de toppen der gebergten, alwaar de Zon nooit haare straalen schiet, -vindt men hier en daar inwoonders alle van ijs gevormt. Want al 't geen -tusschen de kruinen der rotsen gevonden wordt, wordt door de -verslindende koude en een altoos duurenden vorst te ondergehouden. -Hierom is ook aldaar eene eeuwige duisternisse, en, zoo 'er al eenig -licht is, zoo wordt het veroorzaakt door de grijze rijp. Dog de beneden -liggende dalen worden als door vlammen verbrand, en door heete dampen -geroostert. Hier van daan is 't, dat de inwoonders niet in de valleijen -durven afgaan, ten zij met betrokken lugt of in donker weer, en dat, -zoo dra zij slegts het allerminste zonne-straaltje gewaar worden, zij, -of naar 't gebergte te rug keeren, of in aller haast zig in de spelonken -begeven. Dikwils gebeurt het, dat zij van 't gebergte komende, of -onderweg versmelten, of eenig ander ongeluk ontmoeten; waarom ook de -overtreders der wetten bij duister weer in een dal afgebragt zijnde, -aldaar aan eenen paal worden vastgemaakt en blootgestelt voor de hitte -der Zonne. Dit land brengt allerhande slag van bergstoffen voort, -uitgezondert alleen goud. Deeze bergstoffen worden, nog nieuw zijnde, -van de vreemde kooplieden uit dat land gevoert; want de inwoonders tegen -de hitte niet bestand zijnde, zijn niet in staat om die te smeden. Men -wil dat de handel op 't Ysland de voordeeligste is van allen die op de -<i>Mezendorische</i> landen gedreven wordt.</p> - -<p>Alle deeze Landen, waar van ik eene schetse heb opgegeven, staan onder -de gehoorzaamheid van den Keizer van het gewest <i>Mezendoria</i>, eigenlijk -zoo genoemt; waarom ook de overige, door de Meevarende lieden, -gemeenlijk worden genoemt de <i>Mezendorische</i> eilanden, schoon zij door -bijzondere namen onderling onderscheiden worden, gelijk in deeze -reisbeschrijvinge is aangetoont. Dat niet minder groot dan wonderlijk -Gebied, is ook het einde en het middenpunt deezer reize. Na eene vaart -van agt dagen, kwamen wij aan de Keizerlijke hoofdstad, alwaar wij alles -dat de Digters ooit gezongen hebben, van de samenlevinge der dieren, -boomen en planten, bevonden waaragtig te wezen. Want <i>Mezendoria</i> is als -het algemeene Vaderland aller dieren, boomen en planten die met reden -begaaft zijn. Elk dier en ieder boom kan aldaar het burgerregt -verkrijgen, zoo zij zig maar aan de regeering en wetten onderwerpen. Men -zou zeggen, dat een mengzel van schepselen van zoo onderscheiden -gedaanten en van zulk eene verschillende en tegenstrijdige natuur, -verwarringen en opschuddingen zoude veroorzaken. Dog die -tegenstrijdigheid zelve brengt aldaar een zeer gewenscht gewrogt teweeg: -en zulks wel door de zeer verstandige wetten en inzettingen, welken -deezen ondereen gemengde onderdanen, naar hunnen aart en geneigtheid, -zulke bezigheden en bedieningen, als waartoe een iegelijk bekwaam is, -opleggen. Zoo worden bij voorbeeld uit het geslagt der Leeuwen, om -hunner aangebooren grootmoedigheids wille, de Regeerders verkoozen. De -Olifanten zijn aldaar, om hun schrander oordeel, Leden van den Grooten -Raad. Tot alle bedieningen op 't Hof betrekkelijk, neemt men Cameleons, -vermits die veranderlijk zijn en onbehendig. De Krijgsmagt te Lande -bestaat in Beeren, Tijgers, en diergelijke strijdbare dieren; dog tot de -Zeemagt worden gebruikt Ossen en Stieren; want aangezien het zeevolk -slegt en regt is; dog weinig gemaniert; maar koppig en onbuigzaam, -leidende een leven dat met de ruuwe hoofdstoffe waar op zij leeven, -overeenkomt; wordt hun de zeedienst opgedragen. Daar is ook een -kweekschool van Hokkelingen, of aankomende Zeesoldaten (<i>Zee-Cadets,</i>) -waar uit de Kapiteinen en Bevelhebbers ter Zee verkooren worden. De -Boomen worden, om hunne aangeboren gematigheid, tot Regters verkooren. -De Ganzen zijn Advocaten der Hooge Geregtshoven, en de Exters bepleiten -de zaken in de lagere Regtbanken. De Vossen zijn 'er Gevolmagtigden, -Gezanten, Consuls, Bewindsmannen, en Geheimschrijvers der bezendingen. -De Raven zijn 'er doorgaans Executeurs in de boedels, en Bestierders der -nalatenschappen, die nog niet aanvaard zijn. De Bokken zijn 'er -Wijsgeeren, maar inzonderheid Taalgeleerden, en zulks zoo ten aanzien -der hoorens, waar mede zij hunne tegenpartijders, zelfs om de -allergeringste zaken, gewoon zijn aan te doen en op 't lijf te loopen; -als ten opzigte der eerwaardige baarden, waar mede zij onder alle -schepselen uitsteken. De Paarden zijn 'er Burgermeesters en Raadsheeren -in de Steeden. De Eigenaars of Grondheeren en Bouwers der Landerijen, -zijn Slangen, Mollen, Ratten en Muizen. Vogels zijn 't, die aldaar het -ampt van Postlopers en Boden bedienen. De Ezels om hun balkend geluid -zijn 'er Diaconen. De Nagtegalen nemen het ampt van Voorzangers en -Organisten waar. De Hanen zijn 't, die de Stadswagt waarnemen en op -schildwagt staan. De Honden zijn Poortiers. De Wolven zijn Ontvangers -der Gemeene Middelen, en Commisen van den Tol; en de Haviken hunne -Bedienden.</p> - -<p>Door deeze voortreffelijke inzettingen is 't, dat 'er zeer veel zorgs -gedragen is voor de bedieningen van 't Land, en alles zeer stipt en in -eene welgeschikte orde wordt uitgevoert. Vervolgens moet dit Gebied tot -een voorbeeld verstrekken, waar naar zig alle Wetgevers in 't -grondvesten hunner Burgerstaaten, wel mogen rigten. Want wat aangaat dat -'er op andere plaatsen zulke slegte en tot de bedieningen onbekwame -personen gevonden worden, dat koomt niet zoo zeer uit de plompheid, als -wel uit de kwaade en verkeerde verkiezinge der vernuften voort: wanneer -die naar behooren en zorgvuldiglijk gedaan wordt, en wanneer 'er -verstandige en wakkere mannen, niet om deeze of gene verdiensten, maar -om hunne bekwaamheid, tot een zeker bepaald ampt, met het zelve worden -begiftigt; zullen ook de Staatsbedieningen doorgaans bij uitnemenheid -wel waargenomen worden, en de bloei des Gemeenenbests eeuwigduurend -zijn. Hoe heilzaam deeze instellinge zij, blijkt uit het voorbeeld -deezes Rijks. Men vindt in de Jaarboeken van <i>Mezendoria</i> dat, voor -drie-honderd jaaren, door den Keizer <i>Lalak</i> deeze wet wierdt -afgeschaft, en dat de staats-bedieningen zonder onderscheid aan allen en -een iegelijk wierden gegeven, zoo hij anders maar iets voortreffelijks -gedaan, of in deeze of gene zaken eenig talent van bekwaamheid hadt. Dog -door zoodanig eene bedeelinge van eer-ampten, ontstonden 'er zoo veele -en zoo zwaare beroerten, dat het scheen met den Staat naar 't einde te -loopen. Bij voorbeeld: een Wolf, zig in 't bestieren der Geldmiddelen -wel gekweten hebbende, beweerde, dat hem daar door grooter eer-ampt -moest worden gegeven, en wierdt Raadsheer; en een boom die vermaard was -een uitnemend goed oordeel te bezitten, wierdt om die reden 't bewind -over 's Lands penningen toegestaan. Dog door die geheel verkeerde en -averegtsche bevordering, wierden 'er te gelijk twee wakkere mannen voor -den Staat onnut gemaakt. Ook stondt een Bok of Philosooph, die van de -Taalgeleerden, om zijne onverzettelijkheid in het koppig staande houden -zijner stellingen, tot in den hemel geprezen wierdt, opgeblazen zijnde -door die loftuitingen, naar een treffelijk ampt; eisschende en -verkrijgende de eerste bediening die 'er aan 't Hof open viel. Dog een -Cameleon, die zeer wel wist te leeven en zig naar den tijd te schikken, -wierdt om die zelve reden tot Hoogleeraar op de Academie, naar welk ampt -hij gewins halven stondt, aangestelt. Hier door gebeurde 't, dat gene -niet minder kwaad Hoveling wierdt, dan hij een wakker Philosooph was -geweest, dog dees van een goed Philosooph in een zeer slegt en -belachelijk Hoveling hervormt wierdt; want die onverzettelijkheid in 't -voorstaan zijner gevoelens, die hem als Philosooph niet kwalijk hadt -gedaan, maakte hem tot eenen gantsch wanschapen Hoveling; vermits -ligtvaardigheid en wispelturigheid hoofddeugden aan 't Hof zijn, en een -Hoveling, zig niet voegende aan de zijde van de waarheid, maar van de -veiligheid, naar dat de inzigten van 't Hof zijn, veelerlei gedaanten -aanneemt. Dog 't geen eene ondeugd in de Hoven is, wordt in de Schoolen -voor eene deugd gerekent, alwaar de drift om zijn stuk hardnekkig te -beweeren, een kenteeken is van een gaauw en wakker man. Kort om, alle -onderdanen met malkanderen, en zelfs de gene die door zekere -gemoedsgaven boven andere hadden uitgeblonken, wierden door die -verandering der wet, onnut en van geenen dienst altoos; en de Staat -begon naar zijnen ondergang te hellen; waarom, vermits alles in 't riet -liep, zeker verstandig Olifant of Raadsheer, <i>Baccari</i> geheeten, den -Keizer zonder eenige bewimpeling een gezigt van dat verval gaf. De -Keizer, overtuigt van de waarheid, nam vóór dat kwaad te sluiten, en de -hervorming geschiedde op deeze wijze: alle wierden zij niet te gelijk -van hunne bedieningen afgezet; want dus doende zou 't geneesmiddel erger -zijn geweest dan 't kwaad zelf; maar bij 't openvallen der ampten, -wierdt een iegelijk, van het ampt, waar toe hij niet bekwaam was, -afstand doende, een ander, dat hem beter geleek, opgedragen. Om dezen -dienst aan 't Vaderland bewezen, en waarvan men terstond zulke heerlijke -vrugten plukte, wierdt, ter eere van <i>Baccari</i>, een Standbeeld opgerigt, -'t geen nog heden ten dage op de markt te <i>Mezendoria</i> gezien wordt; en -zedert dien tijd werden de oude wetten heiliglijk onderhouden.</p> - -<p>Onze tolk betuigde dat hem deeze geschiedenis verhaalt was door eenen -Gans, waar mede hij zeer gemeenzaam verkeerde, en die gehouden wierdt -voor een van de verstandigste Advocaten van de gantsche Stad. In dit -gewest ziet men veele ongehoorde, ja zelfs verbaazende, verschijnselen, -die de oogen der vreemdelingen en reizigers tot zig trekken. Het enkele -gezigt van dieren van allerlei geslagt, als van Beeren, Wolven, Ganzen, -Exters, enz. door alle wijken en oorden der Stad warende en praatende, -verwekt bij de gene die diergelijke vertooningen niet gewoon zijn, te -gelijk verwonderinge en vermaak. De eerste die binnen boord van ons -Schip kwam, was een magere Wolf, of Commis van den Tol, omstuwt met vier -Valken of Bedienden welke die van Europa <i>Opnemers</i> noemen. Deeze namen -uit de koopmans goederen 't geen ben aanstondt, en gaven daar door -genoegzaam te kennen, dat zij in de bediening, waar voor zij scheep -kwamen, wel ervaren waren, en 't werk op hunnen duim hadden. De Schipper -nam mij, volgens zijne gewoonlijke goedheid, zoo dikwils hij aan land -ging, met zig. De eerste die ons ontmoette, na dat wij aan land gekomen -waren, was een Haan, die, na dat hij volgens gewoonte, de oorzaak onzer -reize en waar wij van daan kwamen, hadt afgevraagt, onze komst aan den -Opper-tollenaar te kennen gaf. Van dezen wierden wij zeer beleefd -ontvangen en tot het avondmaal genoodigt. Dog zijne huisvrouw, welke wij -vernamen dat onder de Wolfinnen voor eene schoone vrouw wierdt gehouden, -was 'er niet tegenwoordig; en de reden daar van, zoo als wij uit andere -verstonden, was de jaloersheid van haaren man, die niet raadzaam -oordeelde eene vrouwe van zoo schoone gedaante aan vreemdelingen te -vertoonen, vooral aan Zeevarend volkje, die, door lange onthoudinge -gretig en verhongert aan land komende, op vrouwen en jonge dogters -plegen te loeren. Daar waren egter verscheide andere vrouwen te gast -genodigt, die aldaar verschenen; en onder dezelve was de gemalin van -zeker Bevelhebber ter Zee <i>(Commandeur</i>), die eene witte Koe was, -gestippelt met zwarte vlekken. Naast aan deeze zat eene zwarte Kat, te -wetende vrouw van den Koninglijken Jagerneester, welke onlangs uit eene -Provincie in de Stad gekomen was. Die onder de gasten 't naast aan mij -zat, was eene gevlakte Zog, de huisvrouw van den Opzigter der Rioolen -(<i>Renovations-Inspecteur</i>); want tot diergelijke bedieningen worden -gemeenlijk persoonen uit het geslagt der Varkens verkooren. Deeze was -wel morssig, en at met ongewasschen handen, 't geen onder dat geslagt -wel meer gebeurt; dog zij scheen mij ook te gelijk zeer gedienstig te -zijn, want zij diende mij geduurig voor, uit den gemeenen schotel. -Iedereen was verwondert over die ongewoone beleefdheid, voornamenlijk -wijl de Zeugen juist de gemanierdste niet vallen. Dog ik had wel gewilt -dat zij zoo hoflijk niet was geweest, vermits het mij zeer tegen de -borst was, spijs uit de handen eener Zog te ontvangen. Hier staat te -letten, dat de bewoonders van het <i>Mezendorische Rijk,</i> schoon zij, voor -zoo veel aangaat de ligchaams-gestalte, den beesten gelijk zijn, egter -handen den hebben, en teenen, die aan de voorste voeten voor uit -steken, waarin zij alleen van onze viervoetige dieren verschillen; en -vermits derzelver ligchaamen met hair of veêren bedekt zijn, hebben zij -geen kleederen noodig. De Rijken worden alleenlijk van de Armen -onderscheiden door zekere versierselen, als, bij voorbeeld, door -halsbanden die van goud gemaakt, of met kostelijke gesteenten ingelegt -zijn, of ook wel door hoofdsiersels rondom de hoornen geslingert. Het -hoofd van de vrouw des Bevelhebbers ter Zee, was met zoo veele -versiersels opgepronkt dat men 'er bijna geen hoornen aan konde zien. -Zij verontschuldigde haars mans afwezigheid, zeggende dat bij om een -Proces, waar in hij onlangs was ingewikkelt, t'huis moest blijven, en -met twee Exters of Advocaten, die 's anderen daags zijne zaak stonden te -bepleiten, moest besoigneeren.</p> - -<p>Na de maaltijd sprak de gevlakte Zog, huisvrouw van den Opzigter der -Rioolen, in 't geheim met onzen tolk, betuigende zeer op mij verlieft te -zijn. Hij, haar vertroostende in haar lijden, en 't hulpmiddel tegen -haare kwaale belovende, begon mij daar over aan boord te komen, en toen -hij zag, dat 'er met woorden niets te doen viel, raadde hij mij te -vlugten, als wel bewust zijnde, dat Mevrouw hemel en aarde zoude -bewegen, om tot haar oogmerk te komen. Zedert dien tijd hield ik mij -scheep: vooral, vermits ik verstond, dat een oude liefde van Mevrouw, te -weten een Student in de Philosophie, door minijver gedreven, op mijn -leven loerde. Dog de verschanssing van 't Schip zelve kon mij naauwlijks -beveiligen tegen de verliefde aanvallen van Mevrouw; want nu trachtte -zij eens door boden, dan door minnebrieven, dan wederom door verliefde -gedigtjes, mijn ongevoelig hart te vermurwen; en, zoo niet door onze -opgevolgde schipbreuk die brieven verlooren geraakt waren, ik zoude hier -een staaltje der Varkens-poëzy kunnen opleveren. Dog ik ben alles -vergeten, en in mijn geheugen heb ik 'er niets meer van behouden, dan -alleen deeze versjes, waar in zij haar af beeldsel aldus opgeeft;</p> - -<p style="margin-left: 25%;"> -<span style="margin-left: 2.5em;">..............<i>Ei! reeken 't mij geen schande,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Mijn glad-gemesten pens rondom te zien bezet</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Met harde borstels, die mij puilen uit het vet.</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>Of zou het loof een boom: dan langer niet versieren?</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>De trotsche maan', die 't paard hangt om den hals te zwieren,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Het leelijk staan? O neen! 't Lam past de bonten vagt;</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>De veêren 't Pluimgediert': en, zeg mij, wie veragt</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>Den man niet, aan wiens kin de baard niet is gewasschen?</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>Waarom zou dan mijn lijf geen ruige borstels passen?</i></span><br /> -</p> - -<p>De verruiling der koopmansgoederen geschiedde met zoo grooten haast, dat -wij binnen weinige dagen weer konden onder zeil gaan; dog onze reize -wierdt eenigzins opgehouden door een opgekomen geschil tusschen ons -bootsvolk, en eenige burgers van <i>Mezendoria</i>, zoo als wij stonden om 't -anker te ligten. De oorzaak des geschils was deeze; zeker Koekoek hadt -een <i>Martiniaansch</i> matroos, zoo als die bij geval door de Stad ging -wandelen, eenige scheldwoorden toegeworpen, en hem uitgemaakt voor een -<i>Peripom</i>, zoo veel bij ons te zeggen als tooneelspeeler: want aangezien -de Aapen in dit gewest gemeenlijk de Jan Pottages en Comedianten zijn, -hadt de Koekoek den matroos voor eenen tooneelspeeler aangezien. Dog -dees dien smaad niet kunnende opkroppen, onthaalde den schimper op eene -dragt stokslagen, en hem wakker toedekkende, ontheupte hij hem bijna. De -Koekoek terstond roepende: Burgers staat bij, riep de omstanders tot -getuigen, en bragt ze 's anderendaags voort om verhoort te worden. De -getuigen verhoort zijnde, bragt hij de zaak voor 't geregt der Stad. -Hierom wierdt de matroos zig nog op de taal, nog op 't regt van -<i>Mezendoria</i> verstaande, genoodzaakt eenen Exter of Advocaat te huuren, -om zijne zaak te verdedigen. Dus wierdt die zaak in den Raad bepleit, en -binnen den tijd van een uur kwam 'er een vonnis op van deezen inhoud: -<i>Dat de Koekoek, als aanrander, de straffe zoude dragen waar van hij de -oorzaak was, en de kosten betalen van het Proces</i>, welke egter, gelijk -doorgaans geschiedt, door het salaris van den Advocaat geheel en al -wierden ingezwolgen. De Raadsheeren, die over dit geding zaten, waren -Paarden, van welke 'er twee Burgermeesters, en de vier andere Raaden -wierden genoemt. Wijders waren 'er even zoo veele veulens tegenwoordig; -dog die hadden slegts overwegende, en geen besluitende stemmen, en -wierden bij diergelijke verrigtingen toegelaten, als Aankomelingen en -Candidaten in de Regten. Ik verstond dat 'er ook zulke kweekscholen in -andere Vergaderingen waren, waar uit zij gewoon zijn de bekwaamde -Aankomelingen te nemen, om de opengevallen plaatsen weder te vervullen.</p> - -<p>Onzen koophandel naar wensch gedreven en ons Schip met kostelijke waaren -geladen hebbende, begonnen wij op ons vertrek te denken. Na dat wij diep -in zee gesteken waren, begon het zoo stil te worden, dat wij geenen -voortgang meer maakten, waarom de een met een elger, en de ander met -hoeken begon te visschen. Eerlang begon 't wat op te koelen;</p> - -<p style="margin-left: 20%;"> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>............. Des draalden wij niet lang</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Maar rukten 't zeiltje bij, en raakten aan den gang:</i></span><br /> -</p> - -<p>Na dat wij langen tijd, voor den wind en met genoegzame koelte, de -zeebaaren geklieft hadden, zagen wij nieuwe Sirenen,</p> - -<p style="margin-left: 20%;"> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>...... Die, in de zoute plassen,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Zig staag begietende met water,'t ligchaam wasschen:</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>En 't scheen de Zee-meermin, nu duik'lend naar den grond</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Dan bovenkomende, geen klein genoegen vondt;</i></span><br /> -</p> - -<p>Bij poozen gaven ze een vervaarlijk geluid van zig, waar door het -bootsvolk niet weinig verschrikt wierdt, als door ondervindinge geleert -hebbende, dat die treurige musiek een voorspook is van onweer en -schipbreuk. Hierom wierden terstond de groote zeilen ingenoomen, en een -iegelijk op zijnen post gestelt. Naauwlijks was dit verrigt, wanneer de -lugt met zwarte wolken wierdt overtrokken, en de zeegolven door de -vervaarlijke rukwinden aangezet, zig tot aan den hemel verheften, zoo -dat de Stuurman, die bijna veertig jaaren de Onderaardsche zeeën -beploegt hadt, heiliglijk betuigde, zig nooit in grooter onweer bevonden -te hebben. Al wat tusschen deks gelegen hadt, dreef nu bereids in 't -water, dat wij, zoo door de instortende golven, als door de vervaarlijke -slagregens met donder en blixem vermengt, in 't Schip gekregen hadden, -invoegen het scheen dat alle de hoofdstoffen te gelijk onzen ondergang -hadden zworen,</p> - -<p style="margin-left: 25%;"> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>'t Schip gierde vast door holle zee.</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>De nagt kwam schielijk aangetogen</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>En rukte ons den dag uit d'oogen,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>Het wierdt een weer dat ieder schrikken dêe.</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>De blixem schoot door zwarte wolken heenen</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>En flikkerde in de lugt: het kraaken</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>Des donders scheen elks hart te raaken:</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Eerlang was alle hoop tot ons behoud verdweenen:</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>Wij wierden in den koers verbijstert,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>En vreeslijk door de zee geteisterd.</i></span><br /> -</p> - -<p>Eerlang brak onze groote mast aan stukken, en de overige gingen den -zelfden gang. Toen stondt iedereen de dood voor oogen. Dees riep om -zijne vrouw en kinderen, een ander om zijne vrienden en bloedverwanten, -en het gantsche Schip weergalmde van een naar gehuil. De Stuurman -trachtte wel, schoon hij zelf wanhoopte, hen met woorden ter neêr te -zetten, hen vermanende te bedaaren, en op te houden van klagten, die -niets deden dan den moed benemen. Dog terwijl hij daar mede bezig was, -sloeg hem de wind in zee, en toen men hem trachtte te redden, wierdt hij -door eenen rukwind onder eene golf gesmeten, en hij verdronk. Drie -andere ondergingen dat zelfde lot, waar van 'er de Opperkoopman een was, -en de twee andere waren bootsgezellen. Ik alleen verdroeg dat algemeen -ongeval met lijdzaamheid, vermits ik, verdriet in mijn leven hebbende, -geenen lust hadt om weder te <i>Martinia</i> te komen, alwaar ik beide mijne -vrijheid en agtinge verloren had, en vervolgens onder 't getal der genen -was, welke voor</p> - -<p style="margin-left: 25%;"> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Gebrek, nog opgeheven zwaart,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Nog kerker, zijn in 't minst vervaart.</i></span><br /> -</p> - -<p>Alleenlijk was ik bewogen over onzen Schipper, om de gunst die hij mij, -geduurende onze geheele reis, bewezen hadt; en ik trachtte, met de beste -woorden die ik bedenken kon, zijne verslagehheid op te beuren; dog ik -stelde mijne welsprekenheid te vergeefsch in 't werk, vermits hij niet -ophieldt van zugten, en van even als een wijf te balken, tot dat hij -door eene opkomende zwaare golf in zee gesmeten wierdt. 't Onweder -gestadig toenemende, wierdt het Schip voor verloren gehouden. Mast en -roer, riemen en touwen waren bereids weg, en het vaartuig wierdt als een -holle romp door de golven herwaards en derwaards geslingerd. Drie dagen -agter een, stonden wij deezen storm uit, in doodsvreeze en flaauw van -honger. De lugt wierdt nu en dan wel eens wat helderder; dog de storm -bleef gestadig aanhouden. Eindelijk schepten de nog overgebleven -matroozen eenigen moed, toen zig van Verre eenig land, dat berg- en -klipagtig was, opdeedt; en vermits de wind naar 't lager was, kreegen -wij hoop eerlang aan land te zullen komen. Zonder schiphreuk kon dat -niet wel geschieden, om dat het strand niet vlak was; dog daar was kans, -dat zoo niet alle, egter de meeste, door behulp der drijvende luiken -eenigen tijd hun leven zouden bergen. Dog terwijl wij ons met deze hoop -vleiden, stiet het Schip op eene blinde klip met zulken geweld te -barsten, dat het bijna in honderd stukken van een viel. In deeze -verbaasdheid greep ik een luik, niet eens denkende op mijne makkers, -vermits ik alleen bedugt was voor mijn eigen behoud: ook weet ik tot nog -toe niet wat hun mag overkomen zijn. 't Is waarschijnlijk dat zij alle -ellendiglijk zijn om hals geraakt, vermits ik niet vernomen hebbe, dat -iemant daar aan land is gekomen. De vloed, en baaren, voerden mij, met -eene groote snelheid naar het strand, 't geen mijn geluk was, want zoo -ik wat langer in dien staat gebleven had, zoude ik, afgemat van honger -en gebrek, zonder twijfel het leven daar bij hebben ingeschoten. Na dat -ik in eenen inham was geworpen, begon de zee te bedaren en haar geruisen -te verzagten, zoo dat men ze slegts flaauwlijk konde hooren. Die -gantsche gewest is bergagtig; hierom maken de kromten der bergen, de -menigvuldige heuvelen, de gespleten kruinen der rotzen, en de bolle -bogten der valleijen, de lugt zeer ongelijk, waar door 't gebeurt dat op -veele plaatsen de woorden worden wedergekaatst. Wanneer ik nu zag dat ik -bijna het strand bereikt had, gaf ik eenen grooten schreeuw, hopende dat -de gene die nabij 't strand woonden, op dat geroep zouden komen -toeschieten en mij helpen. Op mijn eerste geroep hoorde ik geen -tegengeroep; maar toen ik daarmede voortging, hoorde ik een geluid van -'t strand komen, en zag dat det inwoonders des Lands uit het digtste van -het bosch te voorschijn kwamen, en in eene soort van boot vielen, om na -mij toe te komen. De boot was gemaakt van teenen van Haag-appelboomen en -Eike-wisschen, waar uit genoeg was af te neemen, dat dit geenszins het -allerbeschaafdste volk was. Dog op het zien der roeijers wierdt mijn -hart met blijdschap vervult, vermits dezelve ten opzigte hunner -ligchaams-gedaante niets van de menschen verschilden; en zij waren ook -de eenigste menschen, welke 't mij hadt mogen gebeuren in mijne gantsche -Onderaardsche reize te zien. Zij gelijken zeer wel naar de bewoonders -onzes Aardkloots die onder de linie zijn; want zij hebben zwarte baarden -en gekroest hair, en de gene die blond en lang ongekrult hair hebben, -worden onder de wanschepsels gerekent. Eindelijk kwamen zij aan het stuk -van 't schip waar op ik dreef, en namen mij, die hun ootmoedig de handen -toestak, in de boot. En toen,</p> - -<p style="margin-left: 25%;"> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Verkleumt van koud' en zonder kragt,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Wierd ik van hen op 't strant gebragt,</i></span><br /> -</p> - -<p>Alwaar ik een weinigje met spijs en drank, schoon raauw en gering, -verkwikt zijnde, (want ik had geduurende den tijd van drie dagen honger -en dorst geleden,) eerlang tot mij zelven kwam.</p> - - -<hr class="chap" /> - -<h3><a name="TWAALFDE_HOOFDSTUK" id="TWAALFDE_HOOFDSTUK">TWAALFDE HOOFDSTUK</a></h3> - -<h3><i>Komst op den Kust van Quama.</i></h3> - - -<p>Midlerwijl liep 'er zeer veel volks bijeen, dat met mij wilde spreeken; -dog hunne taal niet verstaande, wist ik hun niets te antwoorden. Nadien -ik dagt dat de woorden <i>Dank Dank</i>, welke zij dikwils herhaalden, -Hoogduitsche waren, antwoordde ik hen in die spraak: een weinig daar na -sprak ik Deensch, en terstond daar op Latijn; dog zij toonden genoegzaam -door 't schudden hunner hoofden, dat zij 't een zoo min als 't ander -verstonden. Ik trachtte eindelijk mijne gedagten in de Onderaardsche -taalen, te weeten in de <i>Nazarische</i> en in de <i>Martiniaansche</i>, uit te -drukken; dog alles was te vergeefsch. Hier uit giste ik dat dit een wild -en woest volk was, en dat geen gemeenschap altoos hieldt, of eenigen -handel dreef met de overige Onderaardlingen, en vervolgens dat ik in dit -gewest weder kinds zoude moeten worden, en leeren spreeken.</p> - -<p>Na dat wij lang gepraat hadden, dog egter zoo, dat de een den anderen -niet verstondt, wierd ik naar een hutje gebragt, dat van teenen -gevlogten was: daar vondt men nog stoel, nog bank, nog tafel; want zij -aten op den grond zittende, en vermits zij geen bedden hadden, bragten -zij slegts ondereen op wat stroo leggende den nagt door, 't geen mij des -te meer verwonderde, aangezien in dat gewest zeer veele bosschen worden -gevonden, die wel met hout voorzien zijn. Hun eenige voedsel was melk, -kaas, haver-brood en vleesch, 't geen zij lieten bevriezen, vermits zij -zig niets met allen op de kokerij verstonden. Kortom, zij waren bijna -even als de eerste stervelingen,</p> - -<p style="margin-left: 25%;"> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Die, ruw en onbeschaaft, niet wisten van te ploegen,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Of van den dommen Os in het gareel te voegen</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>Om d'aard' te klieven, en in den gebroken grond</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>Te kweeken 't vette graan tot spijze voor den mond:</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Die plomp en ongewoon om schatten te vergaêren</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Nog onbedrevener in die te houden waren;</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>Maar die te vreeden met de vrugten van 't geboomt',</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>Of 't geen de jagt hen gaf, steeds leefden onbeschroomt.</i></span><br /> -</p> - -<p>Om deeze redenen leefde ik hier eenen geruimen tijd een honden-leven, -totdat ik zoo verre in de taal vorderde dat ik met de inwoonders -spreeken, en hen in hunne onweetenheid konde te hulp komen. En waarlijk -mijne allergeringste lessen wierden voor Godspraken gehouden. Hierom -kwamen zij alle uit de omgelegen Dorpen, door 't gerugt mijns naams -gaande gemaakt, met geheele troupen naar mij, als tot een uitstekend -Leeraar, die hen van den hemel was toegezonden, toevloeijen; en ik -hoorde dat 'er eene nieuwe tijdrekening, beginnende van mijne aankomst -af, bij eenige van hen stand zoude grijpen. Die alles was mij des te -aangenaamer, vermits ik in <i>Nazar</i> en <i>Murtinia</i>, bij gene om mijn al te -vlug vernuft en schielijkheid, bij deeze om mijne domheid, iedereen ten -spot had verstrekt. Toen ondervond ik ook dat het spreekwoord waaragtig -was, te weten: dat onder de blinden één-oog koning is; want ik was hier -in een land gekomen, daar ik met een weinigje verstands, en met het gene -bijna niet genoemt mogt worden, mij vermaart maken, en op den hoogsten -trap des geluks konde klimmen. Ook had ik een ruim veld om te toonen wat -ik doen konde, vermits dit gewest alles wat de mensch tot gebruik noodig -heeft, rijkelijk opbragt: want de aarde brengt 'er zeer veele dingen van -zelfs voort, en vergelt den zaaijer met veelvuldigen woeker; -verstrekkende zooveel lekkernijen als noodig onderhoud. De inwoonders -deezes lands waren wel niet onleerzaam, of in 't geheel van vernuft -berooft; dog vermits zij nergens in onderwezen waren, zaten zij in eene -diepe onkunde. Toen ik hen verhaalde mijn Geslagt, Vaderland, Schipbreuk -en andere zaken, welke, mij op de reis bejegent waren, wilde niemant -daar geloof aan slaan. Zij geloofden liever dat ik een inwoonder der Zon -was, en dat ik uit dat gesternte was nedergedaalt; waarom zij mij ook -gemeenlijk <i>Pikil-Su</i>, dat is afgezant der Zonne, noemden. Hen was niet -onbekent dat 'er een God was; dog met de betooging van zulk een -aangelegen leerstuk hielden zij zig niet zeer op, meenende genoeg te -zijn, dat hunne voor-ouders dat zoo gelooft hadden. In dit leerstuk -alleen bestaat hunne gantsche Godgeleerdheid. Wat aangaat het zedelijke, -daar in kenden zij niet meer dan dat eene gebod:</p> - -<p style="margin-left: 30%;"> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Wat gij niet wilt dat u geschied'</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Doe dat ook aan een ander niet.</i></span><br /> -</p> - -<p>Zij hadden geene wetten: de wil des Keizers alleen was hunne wet, en om -deeze reden wierden 'er geen misdaden, dan die tegen den Staat begaan -waren, gestraft. Zoo iemant eenige andere euveldaden bedreven hadt, -wierdt zijn bijwezen van allen geschuwt, en die versmading viel den -overtreders zoo smertelijk en ondraaglijk, dat 'er niet weinige, of van -hartzeer stierven, of uit verdriet in hun leven, de handen aan zig -zelven sloegen. In alle tijdrekening waren zij gantsch onbedreven; -rekenende alleen hunne jaren van de Zon-eclips welke voorvalt door de -tusschenkomst van de Planeet <i>Nazar</i>, invoegen dat wanneer men 'er -vraagde hoe oud iemant was, men ten antwoord kreeg, dat hij zoo veele -eclipsen beleeft hadt. Hunne Natuurkunde was geheel mager en ongerijmt; -want zij geloofden dat de Zon eene gouden plaat, en de Planeet <i>Nazar</i> -eene kaars was. Toen ik hen naar de oorzaak vraagde, waarom de Planeet -<i>Nazar</i> op gezette tijden af- en toenam, gaven zij mij ten antwoord, dat -zulks hen onbekent was. Hun grootste rijkdom en vermogen bestondt in -varkens, welke zij in de bosschen jagende, uit merken en kenteekenen -onderkenden en eens ieders vermogen wierdt geschat naar het getal van -zwijnen dat hij bezat. De onvrugtbare boomen, en die geen eikels -droegen, waren zij gewoon te geesselen, vermits zij dwaaslijk oordeelden -dat die onvrugtbaarheid voortkwam uit derzelver nijdigheid en -kwaadaartigheid.</p> - -<p>Dusdanig stondt het met dat erbarmenswaardige volk, 't welk ik in 't -begin wanhoopte door een goed bestier en heilzaame leeren tot -beschaafde menschen te zullen brengen; dog mij te binnen brengende:</p> - -<p style="margin-left: 25%;"> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>Wie is zoo woest die niet gebragt wordt tot bedaren?</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>Heerscht niet de Reden zelfs ook onder de Barbaren?</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>'t Verstandig onderwijs drijft alle woestheid uit:</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Ten zij men voor de tugt baldadig d' ooren sluit;</i></span><br /> -</p> - -<p>Stelde ik al mijn verstand in 't werk, om dat barbaarsche volk 'te -beschaven, en daar door wierd ik onder hen als voor een Godlijk man -gehouden: ja zij hadden zulk een groot gevoelen van mijne wijsheid, dat -zij geloofden dat mij niets onmogelijk was.</p> - -<p style="margin-left: 25%;"> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>Hierom was nooit bij nagt een lam de kudde ontstolen;</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>Geen schaap was afgedwaalt en slegts een dag verholen;</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Geen geit door ziekte hadt ooit het leven afgelegt;</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>De langverwagtte oogst den landman hoop ontzegt;</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>Geen os was voor den ploeg ontijdig dood gevallen,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>Of ik kreeg straks de weet: zij kwamen met hun allen,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Zelfs in den hollen nagt, geloopen naar mijn hut,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>en klaagden 't ongeval. Een' algemeenen stut</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>En steun verstrekte ik hen in hunnen nood....</i></span><br /> -</p> - -<p>Ik zag eens eenen zekeren boer voor mijne deur op zijn aangezigt leggen, -smeltende in tranen, en zijne handen wringende dat de leden kraakten, -mijne hulp verzoeken. Toen ik hem naar de oorzaak daar van vraagde, -barstte hij uit in klagten over de halstarrige onvrugtbaarheid zijner -boomen; op het nederigste verzoekende, dat ik door mijn gezag wilde te -wege brengen, dat zij als naar ouder gewoonte eikelen mogten dragen. Ik -hoorde dat dit gantsche landschap onder 't gebied eenes Konings stondt, -wiens verblijf ter dier tijd agt dagen reizens af was van het Dorp, -aldaar ik mij toen ophield: ik zeg ter dier tijd, vermits de Hoofdstad -verplaatsbaar was, en, in plaats van in vaste, huizen, in tenten -bestaat, welke te gelijk met het Koninglijke huisgezin en deszelfs -onderhoorigen, uit het eene gewest in 't andere pleegen overgevoert te -worden. De Koning, die toen op den throon zat, was een bedaagt Vorst en -wierdt <i>Casba</i> genaamt, 't geen zeggen wil, de Groote Keizer. Dit gewest -verdiende wel te regt, ten aanzien der wijduitgestrekte landstreken waar -uit het bestaat, een Koningrijk genoemt te worden; dog om de onkunde der -ingezetenen, welke hunne eigene kragten niet kenden, wierdt het van: -weinig belang geschat; waarom het ook, bloot gestelt voor de aanvallen -en beschimpingen zijner nabuuren, dikwils, genoodzaakt was schattinge te -betalen aan onmagtige Natiën.</p> - -<p>Het gerugt van mijnen naam en bekwaamheden wierdt weldra door alle -gewesten verspreit; en de ingezetenen deeden van dien tijd af aan -niets, ten zij men mij eerst als eene Godsprake hadt raadgevraagt: ja -zoo menigmaalen als eene ondernomene zaak kwalijk uitviel, dagten zij -dat zulks bij mijne kwaadwilligheid of onverschilligheid toekwam. Hierom -waren 'er, die mijnen toorn met offerhanden trachtten te verzoenen. Alle -de dwaasheden van dit domme volk zal ik niet verhalen; en het zal genoeg -zijn daar van 't een of 't ander staaltje te melden, waar uit men van de -overige ligtelijk zal kunnen oordeelen. Eene zwangere vrouw beeldde zig -in, dat ik te wege konde brengen dat de vrugt die zij in haar ligchaam -droeg, een knegtje gebooren wierdt: andere baden, dat ik hunne Ouders, -die door ouderdom tot de voortteelinge onbekwaam waren geworden, jeugd -en jaren wilde bijzetten: een derde verzogt mij, dat ik hem door de lugt -naar de Zon wilde voeren, om uit deszelfs schoot zoo veel goud op haalen -als hij noodig hadt, en 't zelve verkregen hebbende, daar mede wederom -te rug te keeren. Door deeze en veele diergelijke verzoeken menigmaal -baloorig gemaakt, haalde ik hunne gekheid dikwils met strenge woorden -door; nadien ik dagt, dan dit al te groot vertrouwen van mijne magt en -bekwaamheden, eindelijk op eene Godsdienstige eerbewijzing mogt -uitkomen.</p> - -<p style="margin-left: 25%;"> -<span style="margin-left: 1.5em;"><i>De maar' komt eindelijk den ouden Vorst ter ooren,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 1.5em;"><i>Dat zeker vreemd'ling, nooit aldaar gezien te voren,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Was in zijn' heerschappij gekomen: uit wiens dragt</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Genoegzaam bleek, dat hij uit een uitheemsch geslagt</i></span><br /> -<span style="margin-left: 1.5em;"><i>En aan een ander oord geboren was;...</i></span><br /> -</p> - -<p>Dat hij gezegt hadt een afgezant der Zonne te wezen; en dat hij door -zeer wijze en bijna Godlijke lessen aan eenige <i>Quamiten</i> (dus wierden -de bewoonders van dit gewest naar deszelfs naam <i>Quama</i> geheeten,) te -geven, zig betoont hadt, meer dan een mensch te wezen. Om deeze reden -zondt de Vorst terstond afgezanten, met bevel om mij te verzoeken naar -het Hof te willen komen. Dat gezantschap bestondt uit dertig persoonen, -alle gekleed met tijgerhuiden, welke dragt in deeze gewesten voor de -aanzienlijkste werdt gehouden, nademaal niemant zig in dat gewaad, mag -kleeden, ten zij hij zig manhaftig hebbe gekweten in den oorlog tegen de -<i>Tanachiten,</i> (een soort van Tijgers, die menschelijk verstand hebben, -en de grootste vijanden der <i>Quamiten</i> zijn). Midlerwijl had ik in 't -gehugt, alwaar ik toen mijn verblijf hield, een huis van steen, twee -verdiepingen hoog, naar de wijze der gebouwen in Europa, doen -optimmeren. Dat huis wierdt als een verbaazend gevaarte, en 't geen -menschen-kragten te boven ging, door de afgezanten bezigtigt, en daarom -traden zij met eenen Godsdienstigen eerbied daarbinnen; als in een -heiligdom, om mij 's Keizers last bekent te maken. 't Ontwerp van hunnen -last was bijna in deeze bewoordinge vervat: "Nademaal de Groote, Keizer -<i>Casba</i>, hun zeer genadige Heer, van geslagt en voorouders afkomstig was -van <i>Spinko</i>, zoon der Zonne, die de eerste was die te <i>Quama</i> geregeert -hadt; was hem niets aangenaamer geweest, dan deeze bezendinge te mogen -doen: vooral, nadien dezelve diende tot zeer groot nut van 't Rijk, en -dat 'er hoope was, dat onder zulk een uitnemend Leeraar, de gantsche -heerschappij eerlang eene andere gedaante zoude krijgen; weshalven hij -hoopte, dat de afgezant des te liever ten Hove zoude willen komen, -vermits hij aldaar meer en grooter gelegenheid zoude vinden, om zijne -bekwaamheden in 't werk te stellen". Deeze aanspraak geëindigt zijnde, -bedankte ik de afgezanten ten hoogsten, en vertrok met hen naar 't Hof, -Zij hadden, veertien dagen op deeze reize onder weg geweest dog op ons -vertrek leiden wij die in vier dagen af, 't geen door mijn toedoen -wierdt te weeg gebragt; want nademaal ik bespeurt had, dat dit Land zeer -veele Paarden voortbragt, en dat dezelve den inwoonderen eer tot last -dan ten nutte verstrekten, vermits dezelve als wild door de bosschen -liepen; wees ik hen de nuttigheid aan, welke zij uit het gebruik van die -moedige dieren konden trekken, en leerde hen de konst van die te temmen. -Eerlang waren 'er ettelijke Paarden mak gemaakt; en op de aankomst der -afgezanten, had ik 'er bereids zoo veele in gereedheid die afgeregt -waren, als wij op de terug-reize noodig hadden. De afgezanten de -Paarden ziende, stonden 'er over verbaast, en durfden geduurende eenen -geruimen tijd, dezelve niet beklimmen; dog toen zij zagen, dat ik en -andere die zonder vrees of gevaar, met toomen, bestierden, en die met -teugels bereden, schepten zij, na eene geringe proef genomen, te hebben, -moed, en schikten zig naar 't geen ten rijtuig stondt te vertrekken. En -dit was de oorzaak, waarom de derwaards-reis driemaal korter viel dan de -herwaards-reis geweest was. Toen wij niet verre van de plaats waren, -alwaar wij geloofden dat het Hof zijn verblijf hielde, vernamen wij dat -de Hoofstad naar een ander gewest was overgebragt. Hierom moesten wij -terug rijden en onze reize naar elders nemen.</p> - -<p>'t Is bijna niet uit te drukken, met welk eene opgetogenheid de -<i>Quamiten,</i> ons, in dien toestel reizende, stonden aan te kijken. -Sommige van hen wierden zodanig door schrik bevangen, dat zij de -Hoofdstad dagten te ruimen. De Keizer zelf hieldt zig bevreest binnen -zijne tente, en durfde 'er niet uitkomen, eer een der afgezanten van 't -Paard stijgende, hem dat geheim geopenbaart hadt. Een weinig daarna -wierd ik op eene plegtige wijze, en met een groot gevolg, in de tente -des Keizers geleid. Daar zag ik <i>Casba</i> onder een behangsel van -tapijten, midden onder zijne hovelingen zitten. Toen ik, binnen de tent -tredende, met zeer eerbiedige woorden des Keizers weldadigheid verhefte, -stondt die Vorst op, en vraagde mij hoe 't de Monarch der Zonne, -Stichter en eerste Stamvader des <i>Quamitischen</i> Huis, al maakte. Vermits -ik genoodzaakt was de verouderde dwalinge der <i>Quamiten</i> te koesteren, -gaf ik ten antwoord: dat ik van den Alleenheerscher der Zonne naar de -Aarde was afgezonden, om de ruwe en onbeschaafde zeden der <i>Quamiten</i> -door heilzame lessen te polijsten, en hen zodanig in de wetenschappen te -onderrigten, dat zij niet alleen de wreedheid der nabuurige Volkeren -zouden kunnen wederstaan; maar zelfs de palen hunnes gebieds uitbreiden; -en dat mijn last behelsde dat ik daar altoos moest blijven. Deeze -aanspraak beviel den Keizer boven maten; terstond gaf hij bevel mij eene -tente op te slaan, en dezelve digt bij de zijne te stellen: ook wierden -mij vijftien dienaars tot mijnen dienst toegeschikt, en de Vorst zelf -stelde zig nergens in aan als mijn Heer; maar zogt mijnen dienst als een -vriend.</p> - - - -<hr class="chap" /> -<h3><a name="DERTIENDE_HOOFDSTUK" id="DERTIENDE_HOOFDSTUK">DERTIENDE HOOFDSTUK,</a></h3> - -<h3><i>Oorsprong der Vijfde Monarchy.</i></h3> - - -<p>Zedert dien tijd leidde ik mij geheel en al toe, om dit gewest eene -andere gedaante te geven, en de jeugd in den krijgshandel te oeffenen.</p> - -<p style="margin-left: 25%;"> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Een plein, wijd-uitgestrekt en voor de poort der stad</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Gelegen, was de plaats die ik verkooren had</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>Ten school der jonglingschap: hier leert men hen de Paarden</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>Berijden naar de komt: te handelen de zwaarden:</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Hier ziet men hoe een held den oorlogswagen ment:</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Dáár, hoe een jonge knaap in 't renperk wordt gewent</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>Te dingen naar den prijs; den stalen boog te spannen</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>En, in zijn' frissche jeugd, zelfs d'afgeregtste mannen</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Voorbij te streven in behendigheid en kragt.</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Men ziet 'er menig een die, naar vermogen tracht</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>De taaije werpspeer, met zijn' sterkgespierde armen,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>Te drillen......</i></span><br /> -</p> - -<p>Ik maakte een begin met hen de Paarden te leeren temmen, en tot het -gebruik des oorlogs bekwaam maken; hoopende alleen door ruiterij de -nabuuren in toom te zullen houden. Door mijne onvermoeide zorg en vlijt, -wierden 'er eerlang zes duizend mannen te paard, den Keizer voorgestelt. -En vermits de <i>Tanachiten</i> ter zelver tijd eenen nieuwen inval dreigden -te doen, om redenen dat de betaling der schattingen wat lang agter -bleef, waar, van zij de voldoeningen te vergeefsch vorderden; trok ik -op 's Keizers verzoek', met die nieuwe ruiterij, ondersteunt door een -leger voetknechten, den vijand tegen. 't Voetvolk had ik met pieken en -werpschigten gewapent, waar mede zij van verre met de <i>Tanachiten</i> -konden schermutselen: want tot nog toe hadden de <i>Quamiten</i> niet -anders gebruikt dan korte zwaarden of dolken: waarom zij bijna altijd -met de vijanden, die sterker waren in ligchaams-kragten, handgemeen -wordende, met ongelijken kans gestreden hadden.</p> - - -<p>Ziende mij nu tot Opperhoofd des Legers aangesteld, en merkende dat de -<i>Tanachiten</i> ver van de grensen onzes Rijks te velde waren getrokken, -voerde ik mijn volk op hen aan. De <i>Tanachiten</i> zoo onverwagt een leger -op hen ziende aankomen, hielden zig in 't eerst zeer stil; dog de onze -toetredende, hadt men niet zo haast den strijd aangebonden, of zij -gebruikten hunne pieken en werpschigten, en maakten, op die wijze -vegtende, eene zeer groote slagtinge onder de Vijanden. Deeze verloren -egter den moed niet; maar stortten met een groot geweld op ons -Voetvolk. Dog toen ze door onze nieuwe Ruiterij van ter zijde, wierden -aangetast, wierden hunne gelederen gescheurd, en zij zodanig op den -vlugt geslagen, dat door dien aanval de geheele slag wierdt gewonnen. -Toen wierdt een zeer groot getal der vijanden op de slagtbank gebragt, -en de Veldheer van het <i>Tanachitisch</i> Leger wierdt te gelijk met -twintigduizend adelijke Tijgers levendig door de onze gevangen genomen, -om naar <i>Quama</i> in zeegepraal te worden gevoert. 't Is bijna niet uit te -drukken, hoedanig eene vreugde deeze zeer heerlijke overwinning door het -gantsche Rijk verwekte, want in de voorgaande oorlogen hadden de -<i>Quamiten</i> doorgaans het onderspit gedolven, en geenen vrede dan op zeer -nadeelige voorwaarden kunnen verkrijgen. Aanstonds gaf de Keizer bevel -de gevangenen, als naar gewoonte, tot het ondergaan der halsstraffe weg -te leiden; dog ik die gewoonte verfoeijende, ried aan dat men ze in de -gevangenisse zoude bewaren, oordeelende dat de <i>Tanachiten</i> waar mede -men thans nog vrede nog oorlog hadt, zig wel zouden stil houden, tot -dat zij zagen wat 'er van de gevangenen zoude worden: voorts oordeelde -ik, dat een bestand mij noodig was, om andere zaken, welke ik bedagt -had, ter uitvoer te brengen. Ik had gemerkt dat 'er hier te lande -overvloed van salpeter was, en ik had 'er al, bereids eene groote -meenigte van vergadert, waar uit ik dagt buskruit te maken; dog ik had -mijn voornemen aan niemant dan alleen aan den Keizer te kennen gegeven, -vermits ik zijn gezag nodig had om smitzen, waar in de bussen en -diergelijke werktuigen zouden gesmeet worden, te doen opregten; hoopende -dat door die werktuigen eerlang, alle de vijanden onzes Rijks zouden te -onder gebragt worden. Na dat ik eenige honderden bussen met de noodige -koogels daar toe had doen vervaardigen, deed ik eene openbaare proef van -mijne uitvindinge, waarover zij zig alle grootelijks verwonderden. Een -bepaalt getal van Krijgsvolk tot dit soort van krijgsdienst van stonden -aan uitgekoren zijnde, wierdt dagelijks in den wapenhandel met de bussen -onderwezen. Deeze proef gedaan en de Busschieters wel geoeffent zijnde, -wierd ik van den Keizer tot <i>Jachal</i>, dat is Opper-veld-heer, des -Legers aangestelt, aan wien alle de Opperhoofden van 't Voet- en -Paarden-volk moesten gehoorzamen. Terwijl dit alles voorviel, had ik met -den Veld-oversten der <i>Tanachiten, Tomopoloko</i>, wiens opregte inborst -mij met hem als met eenen vriend deedt omgaan, verscheide samenspraken: -willende de gelegenheid, inborst en zeden van die natie behoorlijk -ondertasten. Ik bevond hem, niet zonder verwonderinge, eenen -verstandigen, geschikten, en in de studien wel bedreven man: ik vernam -ook dat in 't land der <i>Tanachiten</i> de konsten en wetenschappen niet -maar ter loops wierden geleert: voorts gaf hij mij te kennen, dat 'er -oostwaards aan, een zeker strijdbaar volk gevonden wierdt, om welks -wille de <i>Tanachiten</i> genoodzaakt waren gestadig op hunne hoede te zijn: -de inwoonders van dat Land waren wel van eene lage statuur en in -ligchaams-kragten verre beneden de <i>Tanachiten</i>; dog zij waren snediger -van oordeel, en gaauwer ter hand in 't werpen van schigten; en om die -redenen hadden zij menigmalen de <i>Tanachiten</i> gedwongen, vrede te -verzoeken. Eerlang vernam ik dat die natie uit Katten bestond, en dat -dezelve onder alle de inwoonders des Firmaments, in staatkunde en -oordeel vermaard was. Zeker ik hoorde niet zonder hartzeer, dat het -verstand, de studiën en wellevendheid in alle de schepzelen dezer -Onderaardsche waereld wierden gevonden, en dat alleen de menschen, te -weten de <i>Quamiten</i>, barbaarsch en woest waren. Dog ik hoopte dat die -schandvlek weldra zoude worden uitgewist, en dat de <i>Quamiten</i> dat -gebied, 't geen de Natuur de menschen over alle schepzelen gegeven -heeft, weder zouden krijgen.</p> - -<p>Na de laatste nederlaag hadden de <i>Tamachiten</i> zig lang stil gehouden; -doch toen zij door Verspieders hadden vernomen, den aart en hoedanigheid -der nieuwe ruiterij, namenlijk dat die Centauren, die onlangs zo groote -vreeze verwekt hadden, niet anders waren dan getemde en geoeffende -Paarden; schepten zij weder moed, en bragten nieuwe troepen op de been, -welke de Koning der <i>Tanachiten</i> in in persoon tegen de <i>Quamiten</i> te -velde bragt. De geheele heirkragt bestondt in twintigduizend Tijgers, -alle oud en geoeffent volk, behalven twee Regimenten die onlangs gehuurt -waren. Dog dat schielijk opgeraapte, volk waren meer naam- dan -hulp-troepen. Deeze dan, opgeblazen door de hoop van te zullen -overwinnen, wendden hunne wapenen tegen 't Rijk van <i>quama</i>. -Twaalfduizend onzer Voetknegten, waar onder zeshonderd Busschieters, -benevens vierduizend Ruiters, trokken hen te gemoet. En vermits ik niet -twijfelde aan eenen goeden uitslag des gevegts, bad ik den ouden Vorst -dat hij 't oppergebied over zijn volk wilde voeren, op dat hij van de -glorie der overwinninge niet zoude berooft worden. Door dien schijn van -zedigheid wierdt mijne achting in geenen deele gekrenkt; nademaal het -geheele Leger mij aanzag voor hunnen waaren Veldheer. Daarop vond ik -goed de Busschieters niet terstond te laten aanvallen, willende eerst -eens onderstaan of de zege enkel en alleen door de Ruiterij zonder hen -niet te bevegten ware. Dog die raad stondt mij duur; want <i>de -Tanachiten</i> vielen met zulk eene woede op ons Voetvolk, dat zij het -dwongen den vlugt te neemen: En, terwijl de Ruiterij dien aanval -dapperlijk uitstondt, bleef de zege lang twijfelagtig, invoegen nooit -verwoeder gevogten wierdt.</p> - -<p style="margin-left: 30%;"> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Nu stondt de uitkomst van den slag</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Een wijl tijds ongewis: men zag</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>Niet wie zou winnen of verliezen;</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>En de Overwinning van om hoog,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Met weifelende pennen vloog,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>Niet wetende wat zijd' te kiezen.</i></span><br /> -</p> - -<p>Toen ik mijne Busschieters uitrukte en aan den vijand bragt, hielden zig -de <i>Tanachiten,</i> op 't eerste vuurgeven verbaast zijnde, zeer stil; want -zij konden niet begrijpen, waar dat gedonder en gebliksem van daan kwam; -dog toen ze 'er de doodelijke' gewrogten van bespeurden, stierven zij -bijna van schrik. Door deeze eerste begroeting lagen 'er tweehonderd -Tijgers met den neus in 't zand, waar onder twee Leger-papen, welke, -terwijl zij de Soldaten eenen moed in 't lijf spraken, door de koogels -der bussen getroffen zijnde, sneuvelden. Hun dood wierdt door 't -gantsche Leger zeer euvel opgenomen, vermits dezelve onder de beste en -welspreekendste Predikers gerekent wierden. Zoo dra ik den schrik der -vijanden bemerkt had, beval ik nog eens vuur te geven. Op de tweede -begroeting volgde nog grooter slagtinge: eene groote menigte verloor, te -gelijk met den Koning, 't leven; derhalven al hun heil in de vlugt -stellende, keerden ons de vijanden den rug toe. De onze zaten hen op de -hielen, en deeden 'er zoo veele over den kling springen, dat men, -gemerkt de groote meenigte der verslagenen, die op het veld uitgestrekt -lagen, bijna niet voort konde komen. Wanneer de onze, de strijd -geëindigt zijnde, het getal der dooden opnamen, wierden 'er -dertienduizend dooden bevonden, die in den strijd, of onder 't vlugten -gesneuveld waren. Dus de vijand verslagen en verstrooid, en het -overwinnend Leger op den <i>Tanachitischen</i> bodem getrokken zijnde, wierdt -na eenige dagen het beleg geslagen voor de Hoofdstad. Dog zoodanig waren -toen alle harten met schrik bevangen, dat, schoon de Stad door derzelver -gelegenheid, vesten en versterkingen wel voorzien en sterk was, en 'er -geen mondbehoeften ontbraken, egter de Magistraat, op eene deemoedige -wijze, den Overwinnaars der Stads-sleutels kwam aanbieden. De Stad was -niet minder door haare grootte, dan door de nette welgeschiktheid der -straaten, en den luister der gebouwen aanzienlijk. En zeker, het was -verwonderlijk, dat de <i>Quamiten,</i> aan alie zijden omringt van zulke -beschaafde Volkeren, zoo lang in die onwetenheid hadden kunnen blijven -leggen. Dog ik geloof dat het met hen geweest is, even gelijk met eenige -andere Volkeren, die, met uitheemsche zaken zig niet bekommerende, -alleen prijzen 't geen ze bij hun zelven zien, en daarom afgesneden van -allen handel met andere natiën, altoos op denzelven droessem blijven -berusten, 't geen uit de voorbeelden van eenige Volkeren in Europa -gemakkelijk zoude kunnen worden aangetoont. Van deeze zwaare nederlaag -hebben de <i>Tanachiten</i> een nieuw tijdsbestek begonnen, en vermits dees -beslissende slag, volgens hunne tijdrekening, voorviel op den derden dag -der maand <i>Torul</i>, wierdt dees dag bij hen met eene zwarte koole -geteekent. Op dien zelven tijd van 't jaar, te weten in de maand -<i>Torul</i>, is de Planeet <i>Nazar</i> welker loop om de Onderaardsche Zon de -tijden regelt, en de jaargetijden onderscheidt, op haaren grootsten -afstand van dit gewest des Firmaments. Ook draait het geheele Firmament -om de Zonne; dog vermits de beweging der Planeet snelder is, schijnt -<i>Nazar</i> toe- of af- te nemen, naar dat zij nader aan 't een of 't ander -halfrond komt. En uit de afneming of aanwas deezer Planeet, en teffens -uit de Zon-eclipsen, worden de waarnemingen der Sterrenkijkers geboren. -Eens heb ik tijdverdrijfshalven, de Almanachen der <i>Tanachiten</i> -doorloopen, welke mij niet onaangenaam geschikt, en zeer wel tezamen -gestelt oorkwamen.</p> - - -<p>Op het overgaan van de Koninklijke Stad, volgde de overgifte van het -geheele Rijk, zoo dat de versmading, welke de <i>Quamiten</i> tot nog toe -hadden moeten uitstaan, tot glorie oversloeg, en het <i>Quamitische</i> -Keizerrijk door den aanwas van dit overwonnen Volk, ten naastenbij -tweemaal zoo magtig wierdt. Derhalven, vermits zij alle dat geluk aan -mijne voorzigtigheid en wakkerheid toeschreven, ging de agting, welke -zij mij dus lang hadden tocgedraagen, bijna tot Goddelijke eerbewijzing -over. De <i>Tanachitische</i> natie t' ondergebragt, en de bezettingen, waar -door dat manhaftig volk bij zijnen pligt mogte worden gehouden, hier en -daar in de Steden gelegt zijnde, vattede ik mijn begonnen werk weder bij -de hand; trachtende de woestheid, waarin de <i>Quamiten</i> tot nog toe -versmoort hadden gelegen, bij den wortel af te snijden. Egter was het -gevaarlijk dezelve terstond te zetten aan de vrije konsten; want 't geen -ik zelf in Europa geleert had, te weten de Latijnsche taal, en eenig -zamenraapzel van de Grieksche, bespeurde ik hier van geen nut altoos te -zullen zijn. Hierom wierd ik genoodzaakt, uit 's vijands land, te weten -uit dat der <i>Tanachiten</i>, twaalf geleerden te laten komen. Deeze, tot -eerste Hoogleeraars zijnde aangestelt, kregen bevel, eene Universiteit, -naar het voorbeeld der Hooge Schoolen in hun land, op te rigten. Voorts -beval ik, de Koninglijke <i>Tanachitische</i> Boekerij naar <i>Quama</i> over te -brengen. Ik had egter als bij mij zelven voorgenomen, om, zoo, dra als -de <i>Quamiten</i> in de Letter-oeffeningen zoo verre zouden zijn gevordert, -dat zij op hunne eigene wieken konden drijven, deeze vreemdelingen weder -te rug te zenden.</p> - -<p>Ik was zeer begeerig om de Koninglijke <i>Tanachitische</i> Bibliotheek te -zien, vermits ik van den gevangen Veldheer <i>Tomopoloko</i> verstaan had, -dat 'er onder de Boeken, die mee de hand geschreven waren, een werk was, -dat gemaakt was door eenen Schrijver, die in onze Waereld was geweest, -en daar van verscheide gewesten, voornamenlijk die van Europa, -beschreven hadt, en dat de <i>Tanachiten</i> dat boek waren magtig geworden, -terwijl zij in een afgelegen gewest den oorlog voerden, dat egter de -naam van den Schrijver verboden was, en dat men tot nog toe niet wist, -uit wat land hij was, of op welke wijze hij in de Bovenaardsche gewesten -was overgeweest. Het Boek doorsnuffelt hebbende, bevond ik waaragtig te -zijn, 't geen mij <i>Tomopoloko</i> van dat werk gezegt hadt; hierom ontdekte -ik hem openhartig mijn geslagt en vaderland, betuigende het zelve ook in -den beginne mijner aankomste aan <i>Quamiten</i> te hebben gedaan; dog dat -die domme menschen aan mijn verhaal geen geloof hadden willen slaant, en -dat ze mij liever gelooft hadden, een Afgezant der Zonne te wezen; en in -die dwalinge nog hardnekkig bleven volharden. Hier voegde ik bij, -vermits ik 't niet reedelijk achtte dien ijdelen tytel langer houden, -dat ik eindelijk besloten had, den waren staat mijner geboorte hen te -ontdekken, door welke ronde bekentenis ik geloofde, dat mijne agting -geenszins stondt te verminderen: vooral wijl ik geloofde, dat het door -het leezen van dat Boek alleen, stondt openbaar te worden, hoe verre die -van Europa in verstand en bekwaamheid alle andere menschen overtreffen. -Dog dat voornemen mishaagde dien voorzichtigen man, en hij openbaarde -mij zijn gevoelen daaromtrent, met deze woorden: "Het is ten hoogsten -nodig, doorlugtig Held, zeide hij, dat gij eerst dat Boek inziet, 't -welk gelezen hebbende, zult gij misschien van dat voornemen worden -afgetrekken; want, of de Schrijver is een leugenaar, of de -Bovenaardlingen zijn menschen, die zotte en ijdele gewoonten hebben; -volgende wetten en inzettingen op, die veel eer belachens—, dan -achtenswaardig zijn; dog 't werk gelezen hebbende, doe dan dat u -behaagt: alleen vermane ik u, dat gij niet roekeloos den tytel verwerpt, -die den <i>Quamiten</i> zoo groote agting voor u heeft ingedrukt: want om de -menschen bij hunnen pligt te houden, is er niets bekwamer, dan dat -opgevat gevoelen, 't geen 't gemeen volk heeft van iemants aart en hooge -geboorte."</p> - -<p style="margin-left: 30%;"> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Aan Tytel, Schijn en Wapen,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Wil zig 't gemeen vergapen.</i></span><br /> -</p> - -<p>Dien raad opvolgende, besloot ik, dat Boek te doorlezen en <i>Tomopolow</i> -daarin voor tolk te gebruiken. De Tytel van 't werk is: REISBESCHRVING -VAN TANIAN, (dien men gelooft een versierde naam te zijn.) OVER DEN -AARDKLOOT, of REISBESCHRIJVING VAN GEWESTEN EN LANDEN, MAAR -VOORNAMENLIJK EUROPA. Dog vermits dat Boek, lang stil gelegen hebbende, -'er haveloos uitzag, en door langheid van tijd zeer verminkt was, wierdt -'er dat, te weten langs welken weg hij tot ons opgeklommen en wederom -tot de Onderaardlingen nedergedaalt zij, niet in gevonden.</p> - -<p>De inhoud van dat werk bestaat hier in:</p> - -<p style="margin-left: 25%; margin-right: 30%;">STUKKEN DER REISBESCHRYVING VAN TANIAN,<br /> OVER DE AARDE, VOLGENS DE -OVERZETTINGE<br /> VAN DEN TANACHITISCHEN VELD-OVERSTEN,<br /> DEN DOORLUGTIGSTEN, DAPPERSTEN, EN<br /> EDELMOEDIGSTEN HEERE TOMOPOLOKO.</p> - - -<p>* Dit landschap, (te weten Duitschland) wordt genoemt het Roomsch -Keizerrijk; dog dit is alleen een bloote Tytel, vermits de Roomsche -Monarchy al zedert eenige eeuwen vernietigt is. De taal der Duitschers -kan men niet ligtelijk verstaan; door de verkeerde orde van stijl; want -het geen in andere talen pleeg vooraf te gaan, komt hier agter aan: zoo, -dat men niets verstaan kan, bevorens men gekomen zij aan 't eind eener -bladzijde. Het Regerings-wezen is 'er zeer vreemd. De Duitschers -gelooven dat zij eenen Koning hebben, en egter hebben zij 'er geenen: -men zegt dat Duitschland een eenig Rijk is, en egter is het in -verscheidene Vorstendommen gescheurt, welke alle hun eigen meester zijn: -zoo, dat 't een het andere menigmalen met goed regt den oorlog aandoet. -Het Rijk wordt altoos toenemend genoemt, schoon het dikwils zeer -vermindert wordt: heilig wordt het genoemt, zonder iets dat heilig is te -bezitten, onoverwinlijk, schoon het dikwils open legt voor de invallen -zijner nabuuren. Niet minder verbazende zijn de regten en vrijdommen -deezer natie, nademaal hen veele zaken van regtswegen toekomen; dog die -hen verboden worden in 't werk te stellen. Over den staat van het -Duitsche Rijk zijn oneindig veele geschriften uitgegeven, maar in zulk -eene verwarde zaak zijn de Schrijvers tot nog toe niet veel: gevordert; -want ****.</p> - -<p>** De Hoofdstad deezes Rijks, (te weten van Frankrijk,) welke zeer groot -is, en Parijs genoemt wordt, kan eenigermaten gezegt worden, de -Hoofd-stad van Europa te zijn; want zij oeffent een soort van -geregtsdwang over de overige Volkeren van Europa, bij voorbeeld, zij -heeft het regt om dezelve regelen voor te schrijven, waar na zij hebben -te leeven: zulks 'er geen soort van dragt zoo belachelijk of -ongemakkelijk is, of alle andere Volkeren, zoo zulks slegts den -Parijsianen aanstaat, zijn gehouden zig daar naar te schikken. Op wat -wijze egter, of wanneer, die van Parijs dat regt verkregen hebben, is -mij onbekent: zoo veel weet ik egter, namenlijk dat zig dat regt niet -uitstrekt tot andere zaken; want andere natiën van Europa voeren dikwils -oorlog met de Franschen, en perssen hen dikwils harde vredes-voorwaarden -af; dog die slavernij omtrent de wijze van kleederen en leeven, is -altoosduurend, zoodanig dat al wat Parijs in die dingen versiert, het -overige van Europa gehouden is heiliglijk na te komen. In vlugheid van -begrip, in het trachten naar nieuwigheden, en in vrugtbaarheid van -vernuft, verschillen die van Parijs niets van de <i>Martinianen.</i></p> - -<p>*** Hebbende Bononie laten leggen, vertrokken trokken wij naar Rome. -Deeze Stad staat onder de gehoorzaamheid eenes Priesters, die, schoon -zijn gebied zeer nauw bepaalt is, egter gerekent wordt de magtigste te -zijn van alle Koningen en Vorsten van Europa; want daar andere Vorsten -slegts heerschen over de ligchamen en goederen hunner onderdanen, kan -dees zelfs de zielen verderven. De Europeaanen geloven doorgaans dat hij -de sleutelen des Hemels in bewaring heeft. Ik was wel begeerig om zo -groot een heiligdom te mogen zien; dog ik deed vergeefsche moeite; want -wat gedaante dezelve hebben, of in wat kist zij bewaart worden, weet ik -voor als nog niet: het regt dat hij zich aanmatigt en tevens oeffent, -niet alleen over zijne eigene Onderdanen, maar zelfsch over 't gansche -menschdom, bestaat voornamenlijk hierin; dat hij de gene die God -veroordeelt, vrijspreekt, en die God vrijspreekt, kan veroordelen: -waarlijk een vreemd gezag, en 't geen onze Onderaardlingen zouden -zweeren in geen Stervelinge te kunnen plaats hebben. Dog het valt ligt -de Europeaanen, zoo als men wil, bij de neus om te leiden, en hen de -allerongerijmdste verzinzelen op te dringen, schoon zij meenen dat zij -alleen wijs zijn en, door die gedagten opgeblazen, alle andere menschen, -wier zeden bij hen barbaarsch zijn, met den nek aanzien. Zeker, ik wil -de gewoonten en inzettingen onzer Onderaardlingen niet voorspreken; en -ik zal alleen eenige manieren en zeden der Europeaanen aanhalen, waar -uit het zal blijken, hoe veel ongelijks zij hebben in de inzettingen van -andere Volkeren te berispen.</p> - -<p>Doorgaans is het in Europa de manier, Paruiken te dragen, en de -kleederen met de vrugten der aarde, tot blom gestooten, die door de -Natuur tot voedzel voor den mensen was geschikt, te bestrooijen. Deeze -blom, wordt gemeenlijk stof (<i>Poeijer</i>) genoemt, welke zij met grooten -arbeid, en moeite alle avonden door de buil jagen om weder van voren af -aan een versch gedeelte daar van te kunnen strooijen. Eene andere -gewoonte; die mij niet minder belachelijk toescheen, is, de volgende: -zij bedienen zig van een dekzel of hoed, waar mede zij hunne hoofden -bedekken tegen de koude; dog die, hoofddekzels dragen zij gemeenlijk, -zelfs in den winter, onder, den arm, 't geen mij al zoo bespottelijk -voorkomt, als of ik iemant zijn rok of broek door de Stad zag dragen, -terwijl zijn ligchaam, daar hij ze voor gemaakt hadt, bleef blootgestelt -voor de ongemakken der lugt.</p> - -<p>De Leerstukken van die van Europa zijn waarlijk heilig, en -overeenstemmende met de gezonde reden. De Boeken waar in 't geen men -gelooven en betrachten moet, vervat is, bevelen, dat men dezelve nooit -uit de hand moet leggen, en den waaren zin derzelven door naspeuren -ontdekken: voorts vermanen zij toegevenheid te gebruiken tegen de -afdwalenden en zwakken; dog zoo iemant de zaak anders opvat, wordt het -meerdergedeelte der burgers met gevangenhuis, geesselslagen, en zomtijds -met de straffe des vuurs, om die zwakheid des oordeels, gestraft. Dit -scheen mij toe net eveneens te zijn, als of men eenen scheelen of -leep-oog met stokken ging afrossen, alleenlijk om dat de voorwerpen, -welke mij rond voorkomen, hem vierkantig scheenen te zijn. Ik heb mij -laten zeggen, dat om deeze reden, ettelijke duizenden menschen door -bevel der Magistraat onthoofd of verbrand zijn geworden. In de meeste -Steden en Wijken zult gij menschen vinden, die op verheven plaatsen -staan, en de zonden die zij zelve dagelijks begaan, in anderen ten -strengsten doorhalen, 't geen even het zelve is, als of ik eenen -dronkaard hevig hoorde uitvaren tegen de dronkenschap.</p> - -<p>Die daar met een' bult, krom of mank geboren wordt, staat naar den tytel -van welgeschapen (<i>Welgeboren</i>): die van 't janhagel uitgebroeit is, -neemt den tytel aan van eene adelijke geboorte (<i>Edelgeboren</i>), 't geen -al zoo vreemd is, als of een Dwerg een Reus, en een Grijsaart een -Jongeling wilde geheeten worden.</p> - -<p>In de groote Steden is doorgaans de gewoonte doorgedrongen, dat de -vrienden genoodigt worden op eenen drank van een zeker zwart sap, dat -gemaakt wordt van gebrandde boonen. Dat sap wordt doorgaans Caffée -(Koffy) genaamt. Naar de plaats daar men het zal gaan drinken, worden -zij getrokken door twee sterke dieren, zittende in eene doos die op -vier wielen gestelt is: want de Europeaanen rekenen dat het weinig -fatzoen is, te voet te gaan.</p> - -<p>Op den eersten dag van 't jaar krijgen zij eene ziekte, die aan ons -Onderaardlingen onbekend is. De kenteekenen deezer ziekte zijn -wonderlijke onstuimigheden en opschuddingen in de gemoederen: want -niemant kan zig dien gantschen dag lang op eene en dezelve plaats -houden. Als dan loopen zij als uitzinnige van 't eene huis in 't andere, -zelve niet wetende waarom, of tot wat einde. Veele zijn veertien dagen -agtereen met deeze ziekte bezeten. Eindelijk egter, door 't geduurig -loopen afgemat zijnde, keeren zij weder naar huis, en worden zoo wederom -gebragt tot voorige gezondheid.</p> - -<p>Nademaal de ziekten des geests, waar mede de Europeaanen geplaagt -worden, ontelbaar zijn, zoo zijn 'er ook oneindig veele geneesmiddelen -tegen uitgevonden. Veelen bekruipt eene brandende begeerte om op -zodanige wijze door de Stad te wandelen, dat hunne flinker zijde altijd -gekeert staat naar de regterzijde van anderen. Hoe gij nader aan 't -Noorden komt, hoe gij ook die ziekte zoo veel te geweldiger zult -bespeuren, waar door het blijkt dat die kwaal haarem oorsprong heeft uit -de kwalijk getemperde lugt. Die ziekte wordt verdreven door geteekende -papieren, waar op eenige karakters worden gedrukt. Terwijl de zieken -deeze papieren als toover-karakters dragen, worden zij allengskens -gezond. Eene andere razernij is men gewoon uit te drijven door 't geluid -van bellen of klokken. Op het geluid van deezen worden de onstuimige -gemoederen bedaart, en hunne gistende driften ternedergezet. Dog dit -geneesmiddel is van korten duur: want twee uuren naderhand komt het -kwaad wederom en wordt erger.</p> - -<p>In Italië, Frankrijk en Spanje is in den winter eene zekere ontembare -razernij eenige weeken lang aan 't woeden. Deeze razernij wordt gestilt -door het bestrooijen met assche op de voorhoofden der kranken. In 't -Noordelijke gedeelte egter van Europa, heeft die assche geen kragt, -invoegen die van 't Noorden Noorden alleen uit de natuur geneezen -worden.</p> - -<p>De meeste Europeaanen maken alle jaren drie- of viermalen een plegtig -verbond met God, 't welk straks wederom staat te worden verbrooken, en -'t geene zij de Communie noemen; dus zij dat alleen tot dat einde -schijnen te maken, om te betoonen dat zij besloten hebben, drie- of -viermalen 's jaars hun verbond te verbreeken.</p> - -<p>Wanneer zij hunne misdaden belijden, en God om ontferming smeeken, pleeg -dat doorgaans te geschieden door eene zekere besnoeijinge van woorden, -en met musiektoonen: somtijds worden 'er fluiten, trompetten en -trommelen bijgevoegd, naar mate dat de misdaden, waar van zij de straffe -door maatgezang afbidden, groot zijn.</p> - -<p>Bijna aan alle Natiën van Europa is het opgelegt, de leer, welke zeker -heilig Boek behelst, te belijden dog het leezen van dat Boek, is in de -Zuidergedeelten geheel en al verboden, zoo, dat de menschen gehouden -worden zaken te gelooven, welke zij niet mogen; leeren nog inzien, -zonder misdaad.</p> - -<p>In die zelve gewesten is het verboden, God te eeren of te aanbidden, -tenzij in eene onbekende taal, invoegen die gebeden alleen voor -regtmatig en Gode aangenaam worden gehouden, die van de gene gedaan -worden, die niet weten wat zij doen.</p> - -<p>In de groote Steden worden bijna alle de gene die tot eerampten en -waardigheden verheven worden, beroert, zulks zij, even als geraakte -lieden, op rosbaren, op de wijze als bussen gemaakt, langs de straaten -worden gedragen.</p> - -<p>De meeste Europeaanen scheeren hun hoofdhair met een scheermes af, en -dekken hunne kaalheid met vreemd hair, 't geen op hunne hoofden nooit -gegroeit is.</p> - -<p>Dc Geschilstukken, welke gemeenlijk in de Europische Schoolen verhandelt -worden, zijn over zaken, welker natuur te onderzoeken, den menschen -geen voordeel aanbrengt, nog welke het menschelijk verstand bevatten -kan. Dog de geleerdste stoffen, waar over de Europeaanen schrijven, zijn -over de schoeizels, schoenen, halssieraden, laarzen of tabbaarden van -zekere oude en lang uitgestorven Natiën. Verder over de gewijde en -ongewijde Wetenschappen laten de meeste zelfs niet eenmaal hun oordeel -gaan, maar hangen hun zegel aan dat van andere. Want op hoedanig eene -Wetenschap zij ook als door eenen storm mogen zijn gevallen, blijven zij -daar aan als aan eene klip hangen; want aangaande dat zij zeggen, dat -zij alles toevertrouwen aan den genen, welken zij oordeel en wijs te -zijn geweest, zoude ik dat kunnen voor goed keuren, zoo de dommen en -ongeleerden dat hadden kunnen doen; maar daar wordt een wijs man toe -vereischt, om van een wijs man te kunnen oordeelen.</p> - -<p>In de Zuidelijke gedeelten worden ronde koekjes of taartjes door de -Steden en Dorpen omgedragen, welke de Priesters zeggen God te zijn; en, -daar gij 't allermeest over verwondert moet staan, zelfs de Bakkers, die -'t meel vertoonen waar van dezelve gemaakt zijn, zullen zweeren dat die -koekjes de waereld geschapen hebben.</p> - -<p>De Engelschen zijn bijzondere liefhebbers der vrijheid, en aan niemant -dienstbaar, dan alleen aan hunne Vrouwen. Zij zelve verwerpen heden dien -Godsdienst, welken zij gisteren beleden, en dien, welken de geheele -Natie gisteren verwierp, omhelzen zij heden alle te zamen. Deeze -veranderlijkheid schreef ik toe aan de gelegenheid des gewests, te -weten, om dat de Engelsche Eilanders aan Zee zijn gelegen, en zeer veel -van den aart van die veranderlijke en onstandvastige hoofdstoffe -overgeërft hebben.</p> - -<p>De Engelschen vragen den genen die hen ontmoet, zoo zorgvuldig naar -zijnen welvaart en gezondheid, dat men zoude zeggen dat zij alle -geneesheeren waren. Maar de Vraag: <i>How do you do?</i> of, hoe vaart gij? -is alleenlijk een bloot spreek woord, en een klank zonder eenigen zin.</p> - -<p>In dat zelve Eiland wordt de geest en de kragt des vernufts, met zoo -veel zorg geslepen en gepolijst, dat ze dien eindelijk in 't geheel -kwijt raken.</p> - -<p>Naar het Noorden toe hebt gij eene Republyk, te zamen gestelt uit zeven -Provinciën. Die Provinciën worden de Vereenigde genoemt, schoon 'er niet -'t allerminste teeken van Vereeniging of Eendragt in te vinden is. 't -Gemeene volk geeft aldaar breed op van hun vermogen, en dat bij hen de -hoogste magt in de Republijk berust; daar in tegendeel nergens het -gemeene volk zoo zeer van 't behandelen van Staatszaken wordt geweert, -en de klem der Regeering enkel en alleen onder eenige Familien -berustende is.</p> - -<p>De inwoonders deezer Provinciën vergaderen, met den uitersten vlijten -ijver, rijkdommen, waar van zij egter geen gebruik, maken invoegen zij -met volle beursen en ledige buiken loopen; want het schijnt als of zij -alleenlijk van den rook leeven, welken zij door pijpen of buizen van -pijp-aarde inzuigen.</p> - -<p>Men moet van deeze Natie zeggen, dat zij de netste is van alle volkeren: -want zij wasschen alles zorgvuldiglijk, uitgenomen alleen hunne handen.</p> - -<p>In de Steden en Dorpen van Europa zijn Nagtwakers, welke, terwijl zij -met hunnen zang, of liever met hun gebalk, de slapenden rust -toewenschen, dezelve ter aller uure wakker maken.</p> - -<p>Elk gewest heeft zijne eigene wetten: het heeft ook zijne gewoonten, -meerendeels regelregt strijdende met de wetten. Dus moet, bij voorbeeld, -de vrouw den man, volgens de wetten, onderdanig zijn; dog, volgend de -gewoonte, heerscht zij over den man.</p> - -<p>Zeer veel worden ze onder de Europeaanen geagt, die rijkelijk leeven en -eene goede keuken houden: alleen die het aardrijk bebouwen, en die -gulzigaards de spijze verzorgen, worden niet veel geagt.</p> - -<p>Hoe veele en hoe groote kwaade neigingen die van Europa onderhevig zijn, -blijkt uit de galgen, raden, en galge-velden die overal gezien worden. -Elke Stad heeft haaren Scherpregter; behalven egter in Engeland, alwaar -ik geloof dat men geen Scherpregters heeft, vermits de inwoonders zig -zelven ophangen.</p> - -<p>Ik zou bijna denken dat die van Europa Menschen-eeters zijn; aangezien -zij eene groote menigte kloeke en sterke menschen in besloten plaatsen, -Kloosters geheeten, zetten, om geen andere redenen als om die daar vet -en glad te mesten: want zoo lang als zij in die groene Hooven bewaard -worden, zijn zij ontslagen van allen arbeid, en zorgen niet anders dan -voor hun keelgat.</p> - -<p>De Europeaanen zijn gewoon 's morgens water te drinken, om de hitte -hunner maag te verkoelen; dog naauwlijks is hun lijf door dien -koeldrank verfrischt, of zij drinken sterken drank om wederom verhitste -worden.</p> - -<p>De Godsdienst van Europa wordt in twee Secten verdeelt: eene der -Protestanten, en de andere der Roomschgezinden: de eerste bidden maar -eenen, de laatste zoo veele Goden en Godinnen aan, als 'er Steden en -Dorpen zijn. Alle deeze Goden en Godinnen zijn schepzels van den -Roomschen Opper-priester; en hij zelf wordt geschapen door Priesters die -Kardinalen genoemt worden. Hier uit kan men afnemen hoe groot een regt -de Kardinalen hebben, aangezien zij de Scheppers zijn van den Schepper -der Goden.</p> - -<p>De oude Italiaanen hebben de gantsche Waereld te ondergebragt, en waren -zelve onderdanen van hunne wijven; dog de hedendaagsche Italiaanen zijn -de Tyrannen van hunne wijven, en veragte slaaven van bijna alle Natien.</p> - -<p>De Dieren in Europa worden onderscheiden in Zee- en Land-dieren. Men -vindt 'er ook die 't beide zijn, als de Kikvorschen, de Dolfijns en de -Hollanders; want die bewoonen ook de moerassen.</p> - -<p style="margin-left: 30%;"> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Land of Water 't is om 't even:</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Holland kan op beide leeven.</i></span><br /> -</p> - -<p>Die van Europa gebruiken het zelfde voedzel dat wij hebben. Dog de -Spanjaards leeven van den wind.</p> - -<p>De Koophandel bloeit doorgaans door geheel Europa, en daar zijn zeer -veele dingen te koop, die hier niet verkogt worden. Dus verkoopen de -Romeinen den hemel; de Zwitzers zigzelven.</p> - -<p>In ***, worden Kroon, Scepter en Koninglijke waardigheid, in 't openbaar -aan den meest-biedenden verkogt.</p> - -<p>In Spanje kent men een fatzoenlijk man aan zijne luiheid, en daar is -niets dat den Adel zoo zeer verheft als 't slapen.</p> - -<p>Vroome en waare Geloovigen worden genoemt de gene die niet weten wat zij -gelooven, en die 't geen zij hooren niet der moeite waardig agten te -onderzoeken. Daar zijn 'er ook die door enkele ledigheid, slofheid en -onagtzaamheid, in 't getal der Heiligen worden gestelt; dog eeuwig -verdoemden worden gerekent de gene, die, bekommert over hunne zaligheid -zijnde, om dieswille dat zij alles naauwkeurig onderzoeken, van zeker -heerschend gevoelen verschillen.</p> - -<p>Wijders gelooven de Europeaanen doorgaans, dat de toekomende geluk-staat -of eeuwige verdoemenis niet voortvloeit uit de werken of oeffeninge van -deugd en Godsvrucht, maar alleen uit de geboorte-plaats: want alle -bekenden zij, dat bijaldien zij op eene andere plaats en van andere -Ouders geboren waren, zij ook van eenen anderen Godsdienst zouden zij. -Hierom schijnt her mij toe, dat zij iemant verdoemen, niet zoo zeer om -den Godsdienst zelf, als wel om de plaats en 't lot van iemants -geboorte. Dog hoe dat gevoelen overeen te brengen brengen is met de -Goddelijke goedheid en regtvaardigheid kan ik niet zien.</p> - -<p>Onder de letter-oeffenaars worden meest geagt de gene, die de -natuurlijke orde der woorden zoo verdraaijen, dat zij al 't geen uit zig -zelven klaar en onderscheiden is, verdonkeren en bezwagtelen. Deeze -worden Poëeten geheeten, en die verplaatzinge der woorden, Poëzy. Dog de -bekwaamheid eenes Poëets bestaat niet alleen in die omkeeringe des -stijls; maar daar wordt wel inzonderheid vereischt, dat hij een -doortrokken leugenaar zij. Hierom wordt den ouden Poëet Homerus bijna -Goddelijke eere bewezen, nademaal hij 't kunstje in beide zoo wel -verstondt. Dees wordt in 't omkeeren der spreekwijzen, en in de waarheid -geweld aan te doen, van veelen nagevolgt; maar niemane heeft hem kunnen -bereiken.</p> - -<p>De Europeaansche letter-oeffenaars koopen zeer gretig Boeken; dog niet -zoo zeer om de stoffe, als wel om 't formaat en de netheid; waarom ook -de Boekverkoopers, bespeurende dat de geletterde koopers vermaak -scheppen in poppegoed, en in 't geen meer het oog dan den geest -voldoet, de Boeken in andere formaten, andere drukken, letters en -figuuren versmeden, en honderdvoud duurder verkoopen; want de vrije -konsten worden verkogt, en onder de fijnste Kooplieden worden gerekent -de Philosophen en de makers van Boeken. De Gekken schrijven de meeste -Boeken, als of zij bedugt waren, dat het gerugt hunner gekheid anders -niet tot de nakomelingen komen mogte.</p> - -<p>De Academien in Europa zijn de winkels of kraamen van geleerdheid en -eer-ampten, alwaar de Eere-trappen, Promotien, Waardigheden, Tytels van -geleerdheid in allerlei Wetenschappen, en alle andere geleerde Waaren, -die niet zonder zweet, en door lange jaaren zig dag en nagt met allen -vlijt te oeffenen, in onze Onderaardsche waereld, verkregen worden; voor -cen redelijk of matig prijsje te koop staan. Leeraars worden ze genoemt -die tot den hoogsten top van geleerdheid gestegen zijn, of die, gelijk -de Europeaanen zeggen, op den top van eenen zekeren Parnassus berg, bij -negen Maagden bewoont, geboren zijn. Na deeze volgen de Meesters, die -door een weinigje minder kosten de tytels van geleerdheid verkrijgen, en -daarom wat minder geleerd zijn. Hier uit ziet men hoe groot eene -genegenheid de Bovenaardsche Schoolen het menschdom toedragen, wanneer -zij het zelve den weg tot geleerdheid zoo effen en zoo gemakkelijk -maken. Wijders vallen de Noordelijke Schoolen in dit stuk wat -moeilijker; aangezien dezelve die hooge waardigheden niet toestaan, dan -na voorgaand onderzoek.</p> - -<p>De Geleerden worden van de Ongeleerden in zeden en dragt, dog vooral -door den Godsdienst, onderscheiden; nademaal deeze alleen een eenigen -God, dog gene verscheiden Goden en Godinnen eeren. De voornaamste -Godheden der Geleerden zijn, Apollo, Minerva, de Negen Zanggodinnen, en -andere mindere Godheden, welke de Schrijvers, en inzonderheid de -Poëeten, wanneer zij beginnen razend te worden, gewoon zijn aan te -roepen. De geleerden zelve worden in verscheidene Classen, naar de -verscheidenheid hunner studien, verdeelt; want of zij zijn Philosophen, -of Poëeten, of Taalgeleerden, of Natuurkundigen, of Overnatuurkundigen, -en wat dies meer is.</p> - -<p>Een Philosooph is een gelettert Koopman, die voor eenen zeekeren prijs -de lessen van zelfs-verloochening, van matigheid en van armoede te koop -veilt, en zoo langen tijd met mond en penne uitvaart tegen de -rijkdommen, tot dat hijzelf rijk is. De vader der Philosophen is een -zekere Seneca, die op zulk eene wijze, koninglijke schatten heeft weten -te verkrijgen.</p> - -<p>Een Poëet is iemant die geprezen wordt om zijne grollen en leugens. -Hierom is razernij de lof, welken men den Poëeten van 't hoogste bordje -gewoon is toe te schrijven. Want alle de gene die zig slegts eenvoudig -en klaar uitdrukken, worden geoordeelt niet waardig te zijn, dat hun 't -hoofd gelauriert worde.</p> - -<p>De Taalgeleerden maken op zigzelven eene soort van krijgsvolk uit, dat -de gemeene rust verstoort. Zij verschillen van alle andere -oorlogslieden hier in, dat ze in plaats van eenen krijgsrok, eenen -tabbaart dragen, en in plaats van zwaarden, de penne gebruiken. Deeze -strijden al zoo hardnekkig voor letters en lettergrepen, als andere voor -hunne vrijheid, goed en bloed. Ik geloof dat zij van de Mogenheden tot -geen ander einde en oogmerk onderhouden worden, dan om in tijd van vrede -het menschdom door al te groote gerustheid niet te doen vadzig worden. -Zomtijds egter, wanneer die oorlog op zijn allerboogste is, stelt de -Raad zijn gezag tusschen beiden, zoo als ik gehoort heb dat nog onlangs -te Parijs geschied is, alwaar het verschil onder de Leeraaren over de -letters Q en K zeer hoog gerezen zijnde, het zeer voortreffelijke -Parlement het gebruik van beide die letters heeft toegestaan.</p> - -<p>Een Natuurkundige is, die de ingewanden der aarde, de natuur der -tweevoetige, der viervoetige, mitsgaders die der kruipende en -bloedelooze dieren onderzoekt, en die alles kent behalven zig zelven.</p> - -<p>Een Overnatuurkundige is, aan wien alleen bekent is 't geen voor anderen -verborgen is, en die het bestaan der geesten, der zielen, en wezens, en -geen wezens, kent, beschrijft en bepaalt; dog die door een al te scherp -gezigt niet verder ziet dan zijn neus lang is.</p> - -<p>Dus is 't gestelt met den staat der geleerdheid in Europa. Ik zou hier -meer van kunnen zeggen; dog het zal genoeg zijn 't voornaamste te hebben -aangeroert, waar uit de leezer gemakkelijk zal kunnen oordeelen of de -Europeaanen gelijk of ongelijk hebben in te gelooven dat zij alleen wijs -zijn.</p> - -<p>Dit moet men egter den Leeraaren en Meesters in Europa nageven, dat zij -in 't onderwijzen der Jeugd veel snediger zijn dan onze Onderaardsche, -want men vindt 'er Meesters in konsten en taalen, die niet alleen -anderen onderwijzen in 't geene zij zelve geleert hebben; maar die zelfs -anderen onderwijzen in 't geen, waar van zij niet de minste kennisse -hebben. 't Is al eene zwaare zaak om andere naar den eisch lessen te -geven in 't geene waar in wij zelve onderwezen zijn; maar nog zwaarder -is het, anderen te leeren 't geen wij zelve niet weten.</p> - -<p>Daar is 'er onder de geleerde Europeaanen die zig in de Godgeleerdheid -en in de Philosophie met even groote drift oeffenen. Deeze, voor zoo -veel zij Philosophen zijn, twijfelen aan alles; dog, voor zoo verre zij -Godgeleerden zijn, durven zij niets ontkenen.</p> - -<p>De Europeaanen hebben dezelve zugt tot de letter-oeffeningen als onze -Onderaardlingen; dog zij worden vrij wat eerder geleerd, en zulks om een -zonderling en bijna tooveragtig verzinsel, waar door 't geschiedt, dat -zij honderden Boeken op éénen dag kunnen doorlezen.</p> - -<p>De Bovenaardlingen zijn zeer Godsdienstig, en volharden in geloften en -gebeden. Dog den tijd hunner gebeden regelen zij niet naar hun -zielsverlangen; maar naar 't geluid der klokken, en naar de uur- en -zonnewijzers, zoo, dat hunne Godvrugtigheid geheel en al werktuiglijk -is, als die veel meer door uiterlijke teekenen, op zekere uuren, door -gewoonte, en op gezette tijden, dan op de innerlijke bewegingen des -harten, gebooren wordt.</p> - -<p>Hoe zij volhardende zijn in den gebede, blijkt hier uit, dat veele van -hen, terwijl zij hout hakken, de vaten wasschen, en andere handwerken -doen, geestelijke liederen zingen.</p> - -<p>Toen ik in Italië was gekomen, zag ik mij zelven aan voor Heer van dat -gantsche Gewest, want al wie mij tegenkwam, noemde zig mijn slaaf -(<i>Schiavo</i>); maar toen ik van die slaafsche gehoorzaamheid, welke zij -voorgaven, eene proeve wilde nemen, beval ik des waards Huisvrouwe op -zekeren nagt bij mij te brengen; dog hij, daar over in toorn ontsteeken, -beval mij mijne spillen te pakken, en toen ik daar mede sammelde, -stootte hij mij buiten de deur.</p> - -<p>In de Noordsche Gewesten zijn de inwoonders zeer begeerig naar tytels -van zaken die zij niet in haare magt hebben. Voorts....</p> - -<p>Tot hier toe had ik naarstig toegeluistert, maar thans moeilijk -wordende, viel ik den Leezer in, zeggende, dat het fabelen waren, en -herssenschimmen van eenen Schrijver die met de zwarte gal gekwelt was -geweest. Dog toen de eerste furie wat over was, begon ik een veel -zagtzinniger oordeel over die reisbeschrijvinge te vellen, nademaal ik -zag dat de Schrijver, schoon hij in veele zaken wat leugenagtig en -partijdig viel, egter niet geheel en al mis was, maar in veele zaken den -spijker op 't hoofd hadt geslagen. Voor 't overige volgde ik den raad -van <i>Tomopoloko</i>, en hield de <i>Quamiten</i> zorgvuldig in den waan van -mijne doorlugtige geboorte; vermits ik oordeelde dat het meer in mijn -kraam diende, door te gaan voor een buitengewoon Afgezant, der Zonne, -dan voor een inboorling van Europa.</p> - -<p>Na dat onze Nabuuren zig langen tijd hadden stil gehouden, en ik in 't -genot van eenen gewenschten vreede de zaken van Staat naar mijnen zin -geschikt had; kregen wij eindelijk de tijdinge dat drie magtige Volkeren -hunne wapenen vereenigt hadden tegen de <i>Quamiten.</i> Die Volkeren waren -de <i>Arctoniers</i>, de <i>Kispucianen</i>, en de <i>Alectorianen</i>. De -<i>Arctonische</i> Natie zijn beeren, begaaft met reden en spraak, en worden -voor eene wreede en strijdbaare Natie gehouden. De <i>Kispucianen</i> zijn -Katten van eene ongewoone grootte, die, om hunne doortraptheid en -schrander oordeel, onder de Onderaardlingen zeer geagt zijn. Hierom -hielden zij, niet zoo zeer door hunne ligchaams-kragten, als wel door -hunne afgeregtheid in 't stuk des oorlogs, magtige vijanden in den -teugel: En de <i>Alectorianen</i>, vermits zij niet alleen te land, maar -zelfs in de lugt, den oorlog voerden, gaven hunnen vijanden genoeg te -doen. Deze waren Haanen, gewapent met bogen en werpschigten, in vergift -gedoopt, welke zij met eene wonderlijke handigheid uitschietende, daar -door doodelijke wonden toebragten.</p> - -<p>Deeze drie Volkeren, gaande gemaakt door den ongewoonen uitslag en -gevaarlijken nasleep van den <i>Tanachitischen</i> oorlog, hadden een verbond -aangegaan, trachtende om de aanwassende magt der <i>Quamiten</i>, eer die -nog meer toenam, met vereenigde kragten te beteugelen. Dog eer zij egter -den oorlog verklaarden, zonden zij Gezanten naar <i>Quama</i>, om te eisschen -dat de <i>Tanachiten</i> in vrijheid zouden worden gestelt, of, zoo de Keizer -zulks kwam te weigeren, hem op eene plegtige wijze den oorlog aan te -kondigen. De Gezanten verrigtten hunnen last, en kregen op mijn aanraden -dit antwoord: Dat de <i>Tanachiten</i>, verbrekers des verbonds en des -vreedes, het hunne eigene dwaasheid en hovaardij te wijten hadden, dat -zij in die rampen waren geraakt; dat de Keizer besloten hadt, den -eigendom van 't geen hij door 't regt van oorlog verkregen hadt, met al -zijne magt, tegen wie hem ook daar in mogt tegenstaan, standvastiglijk -te verdedigen; en eindelijk dat hij de dreigementen der verbondene -Volkeren weinig vreesde. Met dit antwoord kregen de Gezanten hun -afscheid, en wij maakten ons gereed tot den aanstaanden oorlog. Eerlang -had ik een leger van veertigduizend mannen, waar onder agttienduizend -Ruiters en tweeduizend Busschieters waren, op de been. De Keizer zelf, -schoon hij een afgeleeft Vorst was, wilde dezen togt bijwonen, en -wierdt zodanig tot eer en glorie aangeprikkelt, dat hij nog door mij, -nog door zijne gemaalinne en kinderen, daar wij egter de handen -inéénsloegen om hem van dat halstarrig opzet af te brengen, van zijn -voornemen konde worden omgezet. 't Geen mij in dien stand van zaken de -meeste bekommering baarde, was, dat mij de trouw der <i>Tamachiten</i> -onzeker en verdagt voorkwam, en dat ik vreesde, dat zij, deeze nieuwe -slavernij ongewoon, bij de eerste gelegenheid dat jok afschudden, en zig -aan de zijde der vijanden mogten voegen. En ik was in mijne meeninge -niet bedrogen; want niet zoo dra was die plegtige oorlogs-verklaring -gedaan, of wij kregen, tijding dat twaalfduizend <i>Tanachiten</i> de wapenen -opgevat hebbende, in 't vijandlijke leger waren aangekomen. Hier uit -bespeurde ik, dat wij vier magtige vijanden te gelijk op den hals -stonden te krijgen.</p> - -<p>Ons leger van al het nodige voorzien zijnde, kreeg in het begin van de -maand <i>Kilian</i> bevel, om den vijand te gemoet te trekken, en de -vijandlijkheden te beginnen. Onderweg zijnde, wierdt ons door de Spions -berigt, dat het leger der Bondgenooten bereids in het land der -<i>Tanachiten</i> was gerukt, en voor de sterkte <i>Sibol</i>, gelegen op de -grensen der <i>Kispucianen,</i> het beleg hadt geslagen. Die sterkte wierdt -met zodanig een geweld aangegrepen, dat de Bevelhebber al bereids begon -te denken om dezelve over te geven. Dog toen de vijanden van onze -aannadering verwittigt wierden, braken zij het beleg op, en wendden 't -naar ons toe. De slag viel voor in een vlak veld, niet wijd van de -belegerde sterkte, waarom men dien ook den naam gaf van den <i>Sibolschen</i> -slag. De <i>Arctoniers</i>, die op den slinker vleugel stonden, op onze -Ruiterij aanvallende, bragten daar eene groote slagting onder; en -vermits de wederhoorige <i>Tanachiten</i> dien aanval ondersteunden, hadden -wij bijna de nederlaag gekregen. Dog wijl de Busschieters de onzen, die -'t te kwaad kregen, in den rug stonden, en mee tweemaalen los te branden -de vijandlijk gelederen over hoop wierpen, veranderde het gevegt -terstond van gedaante, zoo dat de gene die even te voren als -Overwinnaars, onze Ruiterij op de lendenen zaten, 't nu zelve te kwaad -krijgende, weeken, en eindelijk genoodzaakt wierden het hazenpad te -kiezen.</p> - -<p>Midlerwijl hadt ons Voetvolk veel te lijden van de <i>Kispucianen</i>; want -die streden met zoo veel geluk en afgeregtheid met haare werpspiessen, -dat binnen korten tijd zeshonderd <i>Quamiten</i> of doodelijk gewond -wierden, of aan hunne ontvangen wonden sneuvelden. Dog de Ruiterij te -gelijk met eenige Busschieters toeschietende, dwong hen de hielen te -ligten; maar egter zoo, dat zij met gesloten gelederen eer scheenen te -wijken dan den vlugt te nemen, 't geen zij te danken hadden aan de -ervarenheid en voorzigtigheid van hunnen Veld-oversten <i>Mansonius</i>, een -man, die te dier tijd voor niemant der Onderaardsche Veldheeren, in 't -stuk van krijgskunde, te wijken hadt. Nu tonden de <i>Alectorianen</i> nog -pal, en het viel bezwaariijk hen de zege te betwisten; want zoo -meenigmalen als de onze met hunne Bussen op hen aanleiden, vlogen zij -met hunne wieken in de lugt, en schoten van daar met zulk eene -afgeregtheid hunne pijlen op de onze, dat 'er weinige, zonder te -treffen, op den grond vielen. Deeze deeden altijd gewisse schooten, -nademaal dezelve ligter en gemakkelijker van boven naar beneden, dan van -beneden naar boven werden gedaan; daar de onze om 't opvliegen, en de -gestadige beweginge der vijanden, dikwils te vergeefs vuur gaven. Midden -in de hitte van 't gevegt, en terwijl zig de Keizer als een dapper -Krijgsman kweet; in de spitze zijner benden stondt, en zig overal -bevondt daar 't heet was, wierdt hij met eenen vergiftigden pijl aan den -hals gekwetst, waarop hij van 't paard vallende, uit het gevegt -gedragen, en in zijne tente wierdt gebragt, alwaar hij eerlang kwam te -overlijden. In dien onzekeren toestand dagt mij geraden, allen die -deezen beklaaglijken val gezien hadden, stilzwijgen op te leggen, op dat -de moed der genen, die den vijand het hoofd boden, door den dood hunnes -Keizers niet kwame te bezwijken. Ik beval hen dan goeds moeds te zijn, -zeggende dat de Keizer wel door de schielijke wonde ais verdooft was -geworden; dog dat de wonde niet diep was; dat men van dezelve het -geronnen bloed afgewasscben en die bezigtigt hadt; dat alles wel stondt, -en zij naar alle gedagten hem eerstdaags weder zien zouden. Dus terwijl -de meeste niet wisten wat den Keizer was overgekomen, wierdt het gevegt -vervolgt tot dat het duister werdt; dog toen de <i>Alectorianen</i>, afgemat -zijnde door wonden en vermoeidheid, weder binnen hunne legerplaats waren -getrokken, tref ik met den vijand eenen stilstand van wapenen; voor zoo -veele dagen als wij noodig hadden om de dooden te begraven. Midlerwijl, -nadien ik bemerkt had, dat ik iets nieuws moest uitdenken om de -<i>Alectorianen</i> te onder te brengen, deed ik de kogels der bussen tot -hagel vergieten. Deeze uitvinding was van zulken gewenschten uitslag, -dat de <i>Alectorianen</i> in het volgende gevegt even als vliegen uit de -lugt nederwaards stortten, en wel de helft van hun leger in de pan -gehakt wierdt. Hier door leiden de overige de wapenen neder, en smeekten -ootmoedig om vrede. De <i>Arectoniers</i> en <i>Kispucianen</i>, dat voorbeeld -volgende, gaven zig, met hunne wapenen, steden en sterkten, aan ons -over. De zaken aldus gelukkig verrigt zijnde,</p> - -<p style="margin-left: 25%;"> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>Na dat de Groote Raad nu was bijeen gekomen,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>En men, op mijn bevel, den Adel hadt vernomen</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Te zijn vergadert, riep ik hen in het Paleis:</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Zij komen op het Hof, voldoende aan mijnen eisch,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>Met gantsche scharen; en naauw hieldt men op van spreeken,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>Of ik begon aldus:</i></span><br /> -</p> - -<p>"Ik twijfele geenszins, zeer doorlugtige, edele en dappere Mannen, of -eenigen van u lieden zal ter oore zijn gekomen met hoe veel zorg en -vlijt ik onzen altoos onverwinnelijken Keizer deezen togt hebbe -afgeraden; Dog zijne aangeboren dapperheid en onverschrokken moed, -wilden niet toelaten dat hij t'huis bleef, terwijl wij den vijand onder -de oogen gingen zien. Ik kan betuigen, dat dit het eenigste verzoek is -geweest 't geen mij van zijne Keizerlijke Majesteit is geweigert -geworden. Ach! hadt die onverwinnelijke Vorst, in mij veele andere -zaken toe te staan, wat moeilijker en alleenlijk hierin wat -gemakkelijker gevallen; zoo zouden wij in dit ongeval, veroorzaakt door -zijnen onverwagten dood, niet zijn geraakt; maar onze wederkomst in de -Keizerlijke Stad zoude waarlijk zegepralend, en onze blijdschap over zoo -veele treffelijk uitgevoerde zaken, volkomen, en door geene smert -gestoort zijn geweest. Ik kan nog, mag dat smertelijk geval niet langer -verbergen, waar door ons een zoo zwaare slag is toegebragt. Weet dan, -dat de Keizer dapperlijk vegtende, door eenen pijl in den strijd gewond, -en kort daar aan overleden is. Hoe veel droefheid en hoe veele angstige -zorgen zal dat verlies niet naar zig sleepen! Uit mijne eigen droefheid -kan ik genoegzaam afnemen, hoedanig gij lieden te moede zijt. Dog laat -egter den moed niet zakken; wijl het geen sterven kan genoemt worden -waar door de sterflijkheid van zoo groot eenen held meer dan zijn leven -geëindigt is. Gij kunt niet zeggen dat uw Keizer geheel en al voor u -lieden gestorven is, die u twee volwassen Prinsen heeft nagelaten, -hunnen overleden Vader in allen deele gelijkvormig, en niet minder -erfgenamen van 's Vaders deugden dan van zijne Rijken. Gij zult dan niet -zoo zeer van Keizer, als van des Keizers naam veranderen. En nademaal de -oudste Prins <i>Timufo</i>, door 't regt van geboorte, zijns Vaders throon -moet beklimmen, behoude ik het gebied des Legers onder zijn gezag. Hij -is 't aan wien wij den eed zullen doen, en wien wij alle trouwe en -gehoorzaamheid zullen bewijzen."</p> - - - -<hr class="chap" /> -<h3><a name="VEERTIENDE_HOOFDSTUK" id="VEERTIENDE_HOOFDSTUK">VEERTIENDE HOOFDSTUK.</a></h3> - -<h3><i>Onderaardsch Monarch.</i></h3> - - -<p>Na dat ik mijne redenvoering geëindigt had, riepen zij alle overluid: -<i>Wij willen Pikilfu tot Keizer, hebben</i>! Ik, dit met verbaasdheid -hoorende, barstte uit in traanen, biddende hen alle ernstlijk, dat zij -gedagtig wilder zijn de trouwe, die zij 't Keizerlijke Huis schuldig -waren, en niet vergeten de weldaden waar mede de overleden Vorst hen -alle in 't gemeen, en ieder van hen in 't bijzonder, aan zig verbonden -hadt, waar van het vergeten, hun in hunnen goeden naam eene vlek stondt -aan te wrijven, die nooit uitgewischt zoude worden. Hier voegde ik bij, -dat zoo hen door mij eenige dienst konde geschieden, zij dat van mij, -als van een particulier persoon, te wagten hadden. Dog dat zeggen hielp -weinig:</p> - -<p style="margin-left: 20%;"> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Mijn weigeren is vergeefs, en dient slegts om te stijven</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>'t Besluit der Oversten: zij meenden mijn' bedrijven</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Verdienden ruim de Kroon. 't Gemeene krijgsvolk hoort</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Zoo dra niet hunnen wil, of 't geeft al meê zijn woort.</i></span><br /> -</p> - -<p>Doordien nu de gemeene Soldaten het zelfde riepen groeide 't geschreeuw -der Hoofden aan, zoo, dat de geheele Legerplaats door deeze dikwils -herhaalde woorden weergalmde. Ik begaf mij dan hier van daan, mijn hoofd -bedekt hebbende, naar des Veldheers tent, beveelende mijne bedienden, -dat zij 'er niemant zouden laten binnen treeden, aangezien ik hoopte dat -het krijgsvolk tot bedaaren zoude komen, wanneer de eerde hitte een -weinig zoude verkoeld zijn. Dog de Legerhoofden, te gelijk met de -gemeene Soldaten, met geweld in mijne tente dringende, hingen mij, hoe -zeer ik ook daartegen worstelde, de Keizerlijke Sieraadiën om, en riepen -mij, onder 't geschal van trompetten, en 't geluid van trommels, uit, -voor Keizer van <i>Quama</i>, Koning van <i>Tanachi, Arctonië, Alectorië</i>, en -Grootvorst der <i>Kispucianen</i>. Waarop ik, ziende dat het tog niet anders -wezen mogt, mij niet langer tegen 't geluk stelde, maar den droom -volgde. En ik moet bekennen, dat het niet geheel en al tegen mijnen zin -was, dat ik tot dat toppunt van eer verheven wierd; want een Keizerrijk, -met drie Koningrijken, en een Grootvorstendom, zijn zaken die elkeen -zouden doen watertanden. Ik zond dan wel van stonden aan Afgezanten naar -den Prins, om hem van al het voorgevallene kennis te geven, en hem aan -te zetten, dat hij 't geen hem bij geboorte toekwam, manmoedig wilde -verdedigen, en deeze nieuwe gedane verkiezing, als tegen de wetten -zijnde, nietig verklaaren; dog: ik had egter bij mij zelven een vast -besluit gemaakt, om het Gebied, dat mij van zelf in de hand gevallen -was, niet ligtelijk over te geven, invoegen die bezending veel eer -geschied was ten einde den Prins de pols te voelen. Deeze, gelijk hij -een jongeling van eenen zeer voortreffelijken aart was, en die een zeer -schrander oordeel bezat, wist genoeg hoe veele schuilhoeken en -agterdeuren de gemoederen der menschen hebben; en deeze gemaakte -zedigheid wel bevroedende, maakte hij zeer voorzigtiglijk van den nood -eene deugd, en, volgende het voorbeeld van het Leger, deedt mij ook in -de Keizerlijke hoofdstad voor Keizer uitroepen. Eerlang wierd ik, -omstuwt van de Hoofdes des Legers, onder toejuichingen des Volks, in -zegepraal geleid, en de kroon naar plegtige gewoonte op mijn hoofd -gezet. Dus, van eenen ellendigen schipbreukeling in eenen Monarch -hervormt, nam ik, om de <i>Quamiten</i>, welke ik zag dat het oude -Vorstelijke Huis alle liefde en agtinge toedroegen, aan mij te -verbinden, en mijn gezag, zoo wel door raadgevingen van Staat, als -bijzondere overwegingen, vast te stellen, ten huwelijk, de Dogter des -overleden Keizers. Zij wierdt <i>Ralac</i> geheeten, en was</p> - -<p style="margin-left: 20%;"> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Een' frissche jonge Maagd, in 't prilste van haar jaaren,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>En daar me een' zieke Bruid wel meê hadt kunnen spaaren.</i></span><br /> -</p> - -<p>Zoo veele en zulke gewigtige zaken verrigt hebbende, bedagt ik nieuwe -uitvindingen, waar door ik dit Rijk tot den oppersten, en voor de -geheele Onderaardsche Waereld gedugten, top van grootheid konde brengen. -Ik stelde terstond al mijn verstand in 't werk, hoe ik de onlangs -overwonnen Volkeren bij hunne trouwe en pligt zoude houden; ten welken -einde ik doorgaans in alle vaste plaatsen, sterke bezettingen lei; -stellende mij goedertieren aan tegen de overwonnenen, en eenigen van hen -tot groote eerampten, zelfs in de hoofdstad, bevorderende. Maar vooral -begunstigde ik de gevangen Veldheeren <i>Tomopoloko</i> en <i>Monsonius</i> -zoodanig, dat deze gunst onder eenige der <i>Quamiten</i> afgunst baarde, -schoon zij hunne verontwaardiging voor eenen tijd bedekt hielden; want -de vonken bleeven lang onder de assche verborgen, tot dat zij eindelijk, -zoo als straks gezegt zal worden, in eene volle vlam uitbarstten. Wat -aangaat de binnenlandsche zaken; ik trachtte de letter-oeffeningen, en -de zaken, rakende 't krijgswezen, tot de hoogste volmaaktheid te -brengen. En nadien dit gewest zeer veele groote besschen heeft, houts -genoeg verschaffende om eene vloot aan te leggen, en oorlogschepen naar -de wijze van Europa te bouwen; stelde ik daar zoodanig mijn verstand aan -te werk, dat, schoon ik door de veelheid der bezigheden zeer verstrooid -was, ik egter mij nergens anders mede scheen op te houden. In dien -toestel bediende ik mij voornamenlijk van de<i>Kispucianen</i>, nademaal -dezelve in Zeezaken zeer bedreven waren, en ik stelde den Veldheer -<i>Mansonius</i> aan tot Opper-admiraal.</p> - -<p>Terstond viel men aan 't boomen vellen aan 't smeden van allerlei -timmermans gereedschap, en ik bevorderde het werk met zoodanige vlijt, -dat 'er binnen den zestigsten dag, na dat men het werkhout in gereedheid -hadt gebragt, eene Vloot van twintig Schepen zeilreê lag. Dit alles naar -wensen verrigt zijnde, zag ik mij zelven niet anders aan, dan voor eenen -tweeden, Onderaardschen, Alexander, die alhier dezelve bewegingen -maakte, welke deze eertijds op onze waereld gemaakt hadt. De dwaaze -heerschlust kruipt tot in 't oneindige voort, en vindt geen plaats daar -ze gestuit wordt. Eenige jaren te vooren, was een Diakens-, Schrijvers-, -of Clerks-plaats, een klein bedieningtje zeeker, het hoogste van in mijn -verlangen, en ik stond naar niets grooters; maar nu scheenen vier of -vijf Koningrijken mij te naauw te zijn: zoo, dat ik, ten aanzien der -heb-lust, die met rijkdom en vermogen, steets vermeerdert wierdt, nooit -armer of behoeftiger geweest ben.</p> - -<p>Wanneer ik door de <i>Kispuciaansche</i> Zeelieden van de gelegenheid en -aart, zoo der Zeeën als der omleggende Landen, onderrigt was, en van -hen vernomen had, dat men met eene voorspoedige reis, in den tijd van -agt dagen konde komen op de kusten van het Rijk <i>Mezendoria</i>, van waar -men door bekende, en onlangs door mij doorgeroeide, Zeeën, gemakkelijk -konde oversteken naar <i>Martinia</i>, beval ik de reize te verhaasten. En -<i>Martinia</i> was het voornaamste oogwit waarop ik doelde: zoo wel de -onmetelijke schatten en rijkdommen van die Natie, als het aankweeken en -voortzetten der Zeevaard, waarin de <i>Martinianen</i> zeer bedreven zijn, -waren zoo veele prikkelen in mijn gemoed, vermits ik zoo groote zaken -voornemende, lieden nodig had die zig des verstonden. Daar was nog een -andere prikkel, namenlijk de wraaklust, welke mij aanporde om die Natie -te onder te brengen. Van de twee Keizerlijke Prinsen nam ik den oudsten -mede op deeze reize, voorgevende, dat Zijne Hoogheid, geduurende -dezelve, een ruim veld zoude vinden om zijne dapperheid en bekwaamheden -te oefenen. Dog mijn waar oogmerk was, om aan hem eenen Gijzelaar en -Waarborg van de trouw der <i>Quamiten</i> te hebben. De jongste Prins bleef -wel t'huis; dog de regeering des Rijks was, bij mijn afwezen, -overgelaten aan de Keizerin, die al bereids bezwangert was. De geheele -Oorlogsvloot bestondt uit twintig, zoo groote als kleine, schepen, alle -gebouwt naar de <i>Martiniaansche</i> wijze, en naar den raad, en onder 't -opzigt van den <i>Kispuciaanschen</i> Veldheer <i>Mansonius</i>, welken ik het -gantsche bewind over de Zeezaken had toevertrouwt, en die ook alle de -teekeningen met eigen hand gemaakt hadt; want de <i>Martinianen</i> waren -onder de Onderaardlingen, 't geen eertijds die van <i>Tyrus</i> en <i>Sidon</i> -waren, of 't geen de Engelschen en Hollanders bij onze tijden zijn; zig -'t gebied der Zee toeschrijvende. Dog toen wij in <i>Martinia</i> kwamen, -bespeurde ik welhaast, hoe zeer wij in 't oorsprongelijke hadden -misgetast.</p> - -<p>Wij gingen onder zeil in dat jaargetij, wanneer de Planeet <i>Nazar</i> half -vol was, of 't eerste quartier uitmaakte. Na dat wij drie dagen op Zee -gekruist hadden, ontdekten wij een groot eiland, welks inwoonders, -vermits zij oneenig en in partijschappen verdeeld waren, ligt het jok -was op te leggen: en wijl zij geene wapenen hadden, nog het gebruik -daarvan kenden, alleen streeden met schelden, en lasteren. Daar in -bestondt bij hen alle draf en alle oorlogsgeweld. De overtreders der -wetten worden 'er in hegtenisse gezet, waar uit zij, na dat de misdaad -onderzogt is, naar de Geregtsplaats worden gebragt, en aldaar voor -scheldwoorden en beschimpingen ten toon gestelt. Om die bedieningen waar -te nemen, zijn eenige personen aangestelt, die <i>Sabuti</i> of Beschimpers -en Lasteraars, geheeten worden, en dezelve zijn even als onze -Scherpregters en Dief-leiders. Wat aangaat hunne ligchaams-gedaante; zij -verschillen alleenlijk hier in van de menschen, dat de Vrouwen baarden -hebben, en 't manvolk zonder baard is. Daarenboven gaan zij agterwaards -uit, en niet als alle andere menschen, voor uit. Na dat wij hier eene -landing hadden gedaan, kwamen ons omtrent driehonderd <i>Canalisken</i> (dus -worden de inwoonders genoemt,) te gemoet. Deeze ons vijandelijk -besprongen hebbende, gebruikten hun gewoon geweer, bestaande in 't -uitbraken van scheldwoorden en smadelijke bejegeningen. Met zodanige -scherpe uitdrukkingen, (zoo als wij van zekeren <i>Alectoniër</i>, die de -<i>Canaliskische</i> taal magtig was, verstonden,) waren de scheldredenen, -welke zij ons naar 't hoofd wierpen, opgestelt, dat zij genoeg te kennen -gaven, dat zij in dit soort van vegten, dappere helden waren, en voor de -Taalgeleerden in onze waereld niet te wijken hadden. Dog ik al te wel -wetende dat</p> - -<p style="margin-left: 30%;"> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Gramschap zonder bloedvergieten,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Niet dan Wijven kan verdrieten,</i></span><br /> -</p> - -<p>beval op die ongewapende Natie geenen aanval te doen, maar alleenlijk, -om 'er schrik onder te maken, een stuk geschut los te branden; 't geen -niet zoo haast geschied was, of zij vielen op hunne knieën, en baden om -vergiffenisse. Terstond kwamen 'er eenige van de voornaamsten des -eilands in alle ootmoedigheid zig zelven met hunne onderdanen aan ons -overgeven, zeggende, dat het hen tot geene schande konde strekken, -overwonnen te worden van den, genen, welken, het niet behoorlijk was te -overwinnen, nog dat het betamelijk was, dat hij, welken de fortuin boven -alle andere verheven hadt, aan iemant wierde onderdanig gemaakt. Aldus -dit eiland door welks verovering mijne magt wel toegenomen, dog egter -mijne glorie, om de lafhartigheid der inwoonders, niet vermeerdert was, -onder tribuit gezet hebbende, ligtten wij de ankers, en kwamen, na eene -gelukkige reize van ettelijke dagen, op de kusten van <i>Mezendoria</i>. Toen -deed ik krijgsraad van de Scheepshoofden beleggen, om te onderstaan wat -best gedaan ware; en of het raadzamer zoude zijn, terstond de -vijandelijkheden te beginnen, dan door eene bezendinge den Keizer de -pols te voelen, of hij genegen was, om, mits zig overgevende, vreede te -houden, dan of hij den oorlog verkoos. De meeste waren van gevoelen dat -het betamelijker en veiliger was, dat eenige Gezanten werden derwaards -gezonden; waarom ik die bezending aan vijf persoonen oplei, te weten: -aan eenen <i>Quamiter</i>, eenen <i>Arctoniër</i>, eenen <i>Alectoniër</i>, eenen -<i>Tanachiter</i>, en eenen <i>Kispuciaan</i>. Deezen, binnen de Hoofdstad -gekomen, wierdt uit den naam des Keizers door den Stadvoogd afgevraagt:</p> - -<p style="margin-left: 25%;"> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Wat zoekt gij? Wat mag 't zijn, dat uwe vlugge kielen</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Door 't schuimend pekelnat in onze havens vielen?</i></span><br /> -</p> - -<p>Hier op gaven zij ten antwoord:</p> - -<p style="margin-left: 25%;"> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>.......Geene baren,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Nog stormen dwongen ons aan uwe kust te varen,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Nog 't heeft aan kennis van gestarnte of strand gefeilt:</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Wij komen herwaar'd, niet uit onze streek verzeilt;</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Maar wel met vrijen wil, en voorbedagten raade.</i></span><br /> -</p> - -<p>En terstond gaven zij aan den Keizer eenen Brief over, van den volgenden -inhoud:</p> - -<p>"KLAAS KLIM, Afgezant der Zonne, Keizer van <i>Quama</i>, Koning van -<i>Tanachi</i>, van <i>Aretonië</i>, van <i>Alectorië</i>, Groot-Hertog der -<i>Kispuciaanen</i>, en Heer van <i>Canaliska</i>, groet <i>Miklopolatu</i>, Keizer van -<i>Mezendoria</i>. Het zij u bekend, dat door een onwederroepelijk besluit -der Goden, vastgestelt is, dat alle Rijken en Heerschappijen aan het -<i>Quamitische</i> Gebied onderworpen zullen worden; en nademaal het besluit -der Goden onveranderlijk is, zoo moet volgen, dat ook uw Keizerrijk het -zelve noodlot ondergaa.—Wij verzoeken u dan, dat, gij u zelven -goedwillig overgeeft, en wij vermanen u, dat gij Uwe Rijken niet bloot -stelt aan de gevallen des oorlogs, door u roekelooslijk aan te kanten -tegen onze overwinnende wapenen: u zelven bij tijds overgevende, zult -gij veel onschuldig bloed bespaaren, en uwe eigen zaken in beteren staat -stellen. Gegeven op onze Vloot, den derden der maand <i>Rimat</i>."</p> - -<p>Na dat eenige dagen verloopen, waren, kwamen de Gezanten te rug met een -trotsch en hoogmoedig antwoord. Hierom, alle hoop van vreede aan eenen -kant zettende, deeden wij de landing. Onze troepen aan land gebragt, en -in slagorde gestelt zijnde, zonden wij verspieders uit, om te zien wat -toestel de vijand maakte. Eerlang kwamen zij te rug, tijding brengende, -dat het vijandelijk Leger, bestaande uit zestigduizend Leeuwen, Tijgers, -Olifanten, Beeren en Grijpvogels, kwam aanrukken. Hierom sloegen wij ons -op eene voordeelige plaats ter neer, besluitende den vijand af te -wagten. Alles nu gereed, en het teeken van aan te vallen gegeven zijnde, -wierden van de vijandelijke zijde, vier Vossen als Afgezanten gezonden -om met ons over vrede te handelen. Dog na dat dezelve eenige uuren met -onze Bevelhebbers gesproken hadden, scheidden zij onverrigter zake. -Eerlang bleek het, dat zij veel eer verspieders dan Gezanten waren -geweest, en nergens anders toe afgezonden waren, dan om den staat van -ons Leger op te nemen. Zij gaven wel vóór, eerlang met breeder last te -zullen wederkomen; dog toen wij kort daarna het geheele vijandelijke -Leger in aller haast op ons zagen aannaderen, bespeurden wij dat 'er van -den vrede niets te wagten was, waarom wij ons tot den aantogt gereed -maakten, en als op een drafje naar den vijand liepen. Daar wierdt lang -en fel gevogten, met even groote hardnekkigheid van beide zijden. Want -schoon onze Busschieters al met den eerden aanval eene groote slagting -maakten bleven egter de Olifanten standvastig met gesloten gelederen; om -de hardheid hunner huid geen kogels ontziende. Dog toen men 'er grof -geschut begon onder te branden, en de Olifanten daar van het doodlijk -gewrogt bespeurden, droopen zij, met grooten schrik bevangen zijnde, -doorgaans af, en schroomden niet om,</p> - -<p style="margin-left: 25%;"> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Door schandlijk 't hasenpad te kiezen,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>En eer en zege te verliezen.</i></span><br /> -</p> - -<p>In dit gevegt sneuvelden drie-en-dertigduizend <i>Mezendoriërs</i>, en -tweeduizend vielen levendig in onze handen. Die uit den strijd -ontkwamen, begaven zig naar de Hoofdstad, eene zeer sterke plaats, en -vervulden daar alles met schrik en vreeze. Dog wij onze overwinninge -vervolgende, kwamen in drie optogten voor de Koninglijke stad, waar voor -wij zoo met onze zee- als landtroepen het beleg sloegen. Terwijl wij in -'t aannaderen waren, ontmoette ons eene nieuwe bezending, met -voordeeliger voorwaarden van vrede. De Keizer verzogt, dat ik zijne -Dogter, de schoonste aller Leeuwinnen, ten huwelijk zoude nemen, en -boodt mij tot bruidschat aan, het halve Rijk. Die voorwaarde stondt mij -niet aan, vooral voor zoo veel die dat huwelijk raakte: want het scheen -mij nog veilig nog eerlijk te zijn, mij aan eene Leeuwin te verbinden, -en de Keizerin, die bereids bezwangerd was, te verstooten. Hierom kregen -de Gezanten hun afscheid zonder eenig antwoord. Terstond lieten wij 't -grof geschut op de wallen der Stad speelen, die, schoon ze van steen -opgemetzeld waren, egter op veele plaatsen aan stukken en ter neder -wierden geschoten. En vermits de Stad met allerlei dieren vervult was, -ging 'er een wonderbaarlijk gekrijt van brullen, huilen, loeijen, -balken, blaeten en schuiffelen op. De Slangen, pakten zig weg in de -spleeten der aarde:</p> - -<p style="margin-left: 25%;"> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Zij kroopen in de diepste holen,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>En bleven lang door vrees verscholen.</i></span><br /> -</p> - -<p>'t Gevogelte, op zijne wieken in de lugt zwevende, begaf zig, de Stad -eindelijk belegert zijnde, naar de rotsen en verheven plaatsen. De -Boomen beefden van angst, en de straaten der Stad wierden bedekt met -derzelver afvallende bladeren. Ons kwam ter ooren dat bijna twintig -Staat-jufFers van 't Hof, die roozen en leliën waren, op den eerden -kogel-vlugt van verbaasdheid schielijk verwelkten. Een groote toevloed -van allerlei slag van Gedierte benaauwde boven mate, door zorge en -kommer, zoo Burgers als Landlieden, in die naauwe huizen in een gepakt; -en zoo wel arbeid als besmetting maakte de ziekten algemeen. De -Olifanten hielden zig wel moediger;</p> - -<p style="margin-left: 25%;"> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Dog eindelijk meê verbaast door 't bald'ren van 't geschut,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Verlaten zij de Stad, daar elk in zijne hutt'</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Van angst bijna versmagt.</i></span><br /> -</p> - -<p>Waarom de Keizer van <i>Mezendoria</i> wanhopende aan ontzet, den Raad -vergadert hebbende, aldus begon:</p> - -<p style="margin-left: 25%;"> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>O Burgers! Sprak de Vorst, wij krijgen met de Goden:</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>Een onverwinlijk volk, zijn' vijand nooit ontvloden,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Dingt naar ons leven: 't is een volk dat, onvermoeit,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Alleen vermaak schept daar het oorlogs-onweer loeit:</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>Ja dat, men neem' 't eens zoo, al wierdt het overwonnen,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>Ons staag bevegten zal, en nimmer rusten konnen.</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Des overweegt het stuk, en geeft mij goeden raad,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Zoo anders 's Lands behoud u regt ter harte gaat.</i></span><br /> -</p> - -<p>Hierop riepen zij alle uit eenen mond:</p> - -<p style="margin-left: 25%;"> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>In 't oorlog is geen heil gelegen:</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Wij zijn al t'zaam tot vreê genegen.</i></span><br /> -</p> - -<p>Hierom gaf zig de Keizer met alle zijne onderhoorige gewesten over, zoo, -dat ik mij op eenen dag een wijd uitgestrekt Keizerrijk met bijna tien -Koningrijken en Vorstendommen onderworpen maakte. Want het voorbeeld des -Keizers volgden alle onderhoorige Rijken, met de Oversten der -Landschappen na, voegende zig als om strijd ouder onze bescherming.</p> - -<p>Na zulk eenen verbazenden uitslag, gaf ik bevel den gevangen Keizer, -eene bezettinge van zeshonderd Busschieters in de Hoofdstad gelegt -hebbende, over te brengen op onze Vloot. Hij wierdt op deze reis met -alle vriendelijkheid bejegent, en, na dat wij in <i>Quama</i> wedergekeert -waren, begiftigt met eene geheele Provincie, waaruit hij zoo veele -inkomsten trok, als genoegzaam toereiken konden tot onderhoud eenes -gevangen Vorsts. Onze ankers geligt hebbende, voeren wij langs de kusten -van <i>Mezendoria</i>, en eischten onderweg van de meeste volkeren, die onder -het gebied des Keizers <i>Miklopolatu</i> gedaan hadden, gijzelaars; invoegen -dat ik, voorwendende alle steden te willen aantasten, in 't kort den -<i>Mezendorischen</i> naam te onderbragt. Die volkeren waren bijna alle -dezelve waar van ik een schets hebbe opgegeven in mijne <i>Martiniaansche</i> -reize. Eindelijk de kusten van <i>Mezendoria</i> verlaatende, namen wij -onzen koers naar <i>Martinia,</i> welks kusten wij ten laatsten, na eene -gelukkige, dog langduurige reize, in 't gezigt kregen. Nooit kwam eenig -Land mijn gezigt aangenamer voor; en wanneer ik mij te binnen bragt, dat -ik thans als Keizer en Verwinnaar veeler volkeren, naar een Land ging, -alwaar ik onder de slaven tot de galei was gedoemd geweest, sprong mijn -hart als van vreugde op. In 't eerst had ik besloten mij zelven bekend -te maken, om daar door de <i>Martinianen</i> te grooter schrik aan te jagen; -dog ik liet dat voornemen varen, vermits ik raadzamer oordeelde, de oude -dwaling, aangaande mijne geboorte, die eens onder de overwonnen volkeren -verspreid was, te koesteren, en mij aan te stellen als Afgezant der -Zonne.</p> - -<p>Ik hoopte wel, dat ik in 't kort, en met weinig moeite, de -<i>Martinianen</i>, wier lafhartigheid mij bekend was, zoude t' onderbrengen. -Want dat volk, altoos geneigt tot wellust, was niet alleen vol van -gantsch bedorven zeden, maar zwemmende als in eenen overvloed van alle -dingen, door de aanlokselen van allerlei vermaken, door eenen -langduurigen voorspoed, zoo te water als te lande; en door eene milde -toegevenheid van de Fortuin, dartel geworden. Dog de ondervinding deedt -mij zien, dat die zaak vrij wat voeten in de aarde hadt, aangezien zij -door den Koophandel, welken zij wijd en zijd in de Onderaardsche Waereld -dreven, onmetelijke schatten hadden vergadert, waar door zij de hulpe -van zeer strijdbaare Natiën altoos op hun wenken tot hunnen dienst -gereed hadden. Voeg hierbij, dat in 't stuk der Zeevaart, de -<i>Martinianen</i> toentertijd voor geene der Onderaardsche Volkeren te -wijken hadden, en dat onze scheepen, bij die der vijanden, log en lomp -waren: want het is gemakkelijk te bevroeden van wat deugd de vaartuigen -konden zijn, die van een <i>Baccalaureus</i> in de Philosophie ter loops -waren opgetimmert, en wat 'er de Hollanders, Engelschen en Deenen van -zouden gezegt hebben, bijaldien zij daar over 't oordeel hadden moeten -vellen. Dog dit gebrek wierdt overvloediglijk vergoed door 't geschut -dat de onze voerden, en 't geen tot nog toe den <i>Martinianen</i> onbekend -was.</p> - -<p>Eer ik egter iets vijandlijks ondernam, zond ik Afgezanten aan den Raad, -bijna met dezelve vredes-voorwaarden, welke ik onlangs den Keizer van -<i>Mezendoria</i> had aangeboden. Maar toen wij antwoord waren verwagtende, -zagen wij eene wél toegeruste Vloot, en hoedanig eene wij niet verwagt -hadden, met volle zeilen op ons aankomen. Hierom onze Vloot, zoo veel de -haast toeliet, in slagorde geschikt hebbende, gaven wij het teeken van -den Zeeslag te beginnen. Daar wierdt wederzijds lang en met gelijken -moed en dapperheid gevogten. De <i>Martinianen</i> hadden, in plaats van -geschut, werktuigen waar mede zij zeer zwaare steenen wierpen, en waar -door zij onze scheepen niet weinig schade tocbragten. Wijders hadden zij -branders met pik, lijm, zwavel en andere brandstoffe gevult, waar door -ons grootste schip wierdt aangedoken, en tot aan 't water afbrandde. Des -stondt de kans lang twijfelagtig, staande de onze lang in beraad of zij -vegten of vlugten wilden. Dog door 't vreeslijk bliksemen van ons -geschut, lieten de <i>Martinianen</i> eindelijk den moed zakken, zoo, dat zij -uit het gevegt scheidden, en de haven inliepen. Wij kregen egter niet -een vijandlijk schip in onze magt, vermits dezelve, veel gezwinder -zijnde dan de onze, binnen korten tijd uit ons gezigt geraakten. De slag -geëindigt zijnde, ontscheepten wij onze landtroepen, en trokken met de -uiterste snelheid naar de Hoofdstad <i>Martinia</i>. Op deezen togt kwamen -onze Afgezanten weder bij ons, welke zeer trots van den Raad ontvangen, -en met dit antwoord te rug waren gezonden:</p> - -<p style="margin-left: 25%;"> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Vertrekt op taande voet; zegt uwen Koning aan:</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Ik voer de Watervork: de Zeevoogdijen staan</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>Bij lotinge aan mij: hem zijn ze niet bevolen.</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>Hij mag, vindt hij het goed, gebiên in uwe holen,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>En bijst're storm-spelonk: die kent hem voor haar heer.</i></span><br /> -</p> - -<p>Want de <i>Martinianen</i>, zig de heerschappij der Zee toeschrijvende, -hadden den eisch van eenen Berg-vorst met verontwaardiginge opgenomen. -Zij bragten egter met zeer veel zorg en vlijt een Leger op de been: -want behalven hunne gehuurde troepen, wierdt al wat <i>Martiniaan</i> heette, -en bekwaam was om de wapenen te dragen, opontboden.</p> - -<p>Naauwlijks waren wij eenige stadiën voortgetrokken, wanneer wij een -talrijk Leger, bestaande uit allerlei volkeren, regt op ons zagen -aankomen. Die welgemoedheid der vijanden, zelfs na hun verlies ter Zee, -baarde ons geene geringe bekommering. Dog die troepen waren niet anders -dan hovelingen der lugt, die zoo haast verdwijnen als zij verschijnen, -en die</p> - -<p style="margin-left: 25%;"> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>.....Bijna van vrees verzinken</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Zoo dra men 't hol geschal der krijgstrompet hoort klinken.</i></span><br /> -</p> - -<p>Eerlang namen de <i>Martinianen</i>, na dat men hen de eerste maal met grof -geschut begroet hadt, de vlugt. Wij, hen op de lendenen hangen -blijvende, maakten eene groote slagtinge daar onder. Hoe veele 'er toen -van de vijanden sneuvelden, blijkt uit het getal der <i>Paruiken,</i> welke -wij na den slag bij een bragten; want naar het getal, dat wij daar van -opgemaakt hebben, maakten wij staat, dat 'er omtrent vijfduizend -<i>Martinianen</i> verslagen waren. Zij hadden derzelver fatzoenen na mijn -vertrek verandert, want ik bevond meer dan twintigerlei verscheide -fatzoenen van Paruiken, vermits zulk eene gantsch vernuftige Natie nooit -uitgeput is in nieuwe verzinzelen uit te denken.</p> - -<p>Na dien gelukkigen slag, of liever nederlaag, sloegen wij het beleg -zonder eenigen tegenstand voor de Hoofdstad <i>Martinia</i>. Dog toen alles -om dezelve aan te tasten vervaardigt, en het geschut gesteld was, kwamen -die van den Raad zelve met alle ootmoedigheid in ons Leger, en gaven -hunne Stad te gelijk met den gantschen Staat aan ons over. Waarop -eerlang de vrede volgende, traden wij als in zegepraal binnen die -heerlijke Stad. Toen wij onze intrede deeden, was 'er nog die -opschudding, nog die bedeesdheid, die doorgaans in overwonnen steden -gezien wordt; maar een droevig stilzwijgen en eene neêrslagtige -droefheid hadt alle gemoederen zoodanig verslagen gemaakt, dat zij door -vrees niet wetende wat zij laten, of wat zij zouden met zig nemen; en -t'einde raad zijnde, de een den anderen om raad vraagde, nu eens op den -dorpel staande om te vertrekken, dan eens het gantsche huis -doorloopende, als of zij dat voor de laatste maal zien zouden. Dog door -de overgifte wierdt de Stad voor plundering verschoond, waar door de -droefheid in vreugde verkeerde. Toen ik de Gemeene Landskasse bezag, -stondt ik verbaasd over den grooten schat, en deelde 'er een gedeelte -van uit onder het krijgsvolk, bevelende 't overige in mijne Schatkist te -brengen. Na dat 'er eene bezettinge in <i>Martinia</i> gelegt was, wierden -eenige Raadsheeren tot Gijzelaars op de Vloot gebragt. Onder dezelve was -de Vice-president met zijne Huisvrouw, die mij met de misdaad, waar over -ik verwezen was, betigt had. Ik nam egter geen wraak over dien smaad, -agtende het onbetaamelijk te zijn voor een groot Monarch, wraak te nemen -van het ongelijk, eenen lastdrager aangedaan.</p> - - -<hr class="chap" /> - -<h3><a name="VIJFTIENDE_HOOFDSTUK" id="VIJFTIENDE_HOOFDSTUK">VIJFTIENDE HOOFDSTUK,</a></h3> - -<h3><i>Droevige Uitgang deezer Geschiedenis.</i></h3> - - -<p>Zulke groote zaken verrigt, en onze Vloot met de Schepen der -<i>Martinianen</i> merklijk versterkt zijnde, zeilden wij naar 't Vaderland: -alwaar aangekomen zijnde, zegepraalden wij met de uiterste pragt, -zoodanig, dat nooit de Romeinen daar bij hebben kunnen reiken. En -waarlijk, wij hadden zulke groote dingen uitgevoerd, dat, hoe groot de -vreugdebedrijven en de pragt ook wezen mogten, dezelve egter niet -overtollig konden schijnen. Want wat kon 'er doorlugtiger, wat meer naar -heldendaden gelijkende genoemd worden, dan een volk, dat nog onlangs in -zulke veragtinge was, en bloot stondt voor de aanvallen van elk een, tot -Koning en Gebieder van de geheele Onderaardsche Waereld in zoo korten -tijd, hervormd te hebben? Wat mensch kon mij, onder zoo veele schepselen -van een ander geslagt levende, meer tot glorie strekken, dan aan het -menschdom herstelt te hebben het gebied, dat de Natuur aan het zelve -over alle andere schepselen gegeven heeft. De heerlijkheid deezer -zegepraal, waarin ik door een iegelijk van allerlei staat en ouderdom, -zoo door mij te komen tegenloopen, als door mij hunne genegenheid te -bewijzen, ontvangen wierdt; kan in geen geheel boek, laat staan in dit -klein bestek, worden uitgedrukt. Zedert dien tijd bragt ik eene andere -tijdrekeninge in de Geschiedenissen, zulks 'er thans vijf Monarchyen -kunnen worden opgetelt, te weten: de <i>Assyrische</i>, de <i>Persische</i>, de -<i>Grieksche</i>, de <i>Romeinsche</i> en de <i>Quamitische</i> of Onderaardsche; en -deze laatste schijnt alle voorgaande in grootheid te overtreffen. -Hierom weigerde ik niet den tytel van <i>Koblu</i>> dat is de Groote, welke, -zoo door de <i>Quamiten,</i> door de overwonnen Volkeren, mij als om strijd -wierdt opgedragen, aan te nemen. Ik beken dat <i>de Groote</i> een verheven -en trotsche naam is, maar als die oude Helden, Cyrus, Alexander, -Pompejus, en Cæsar, die den lof, van KLIM geenszins kunnen evenaren, zig -met mij zullen willen vergelijken, kan deeze tytel niet anders dan -gering en laag voorkoomen. 't Is waar, Alexander heeft het Oosten te -ondergebragt; dog met welke krijgsbenden? Met oude Soldaaten en die als -in het vuur gehard waren, gelijk zekerlijk de Macedoniërs waren ten -tijde van zijnen vader Philippus. Dog ik heb meer en vrij wat -ontembaarer volkeren dan de Persen waren, in minder tijd, met een -onbeschaafd en barbaarsch Volk, 't geen ik zelf beschaafd hadt, mijn -gebied onderworpen gemaakt. De tytel, welken ik naderhand voerde, was -dees: KLAAS DE GROOTE, AFGEZANT DER ZONNE, KEIZER VAN QUAMA EN -MEZENDORIA, KONING VAN TANACHI, VAN ALECTORIE, VAN ARCTONIE, VAN DE -MEZENDORISCHE EN MARTINIAANSCHE KONINGRIJKEN, GROOT-HERTOG VAN KISPUCIE, -HEER VAN MARTINIA EN CANALISCA, ENZ. ENZ.</p> - -<p style="margin-left: 25%;"> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Nu stondt mijn magtig Rijk gegrondvest, en het scheen</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Mijn droeve ballingschap in enkel vreugd verdween</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>Maar ach! 't Geluk dat staat op losse en zwakke voeten:</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>Men kan nooit sterveling voor regt gelukkig groeten,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Ten zij wanneer men ziet zijn Uur-glas loopen uit,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>En dat de bleeke dood zijn stervende oogen sluit.</i></span><br /> -</p> - -<p>Want na dat ik tot dat toppunt van geluk en grootheid, 't geen -naauwlijks een mensch met wenschen kan bereiken, gestegen was; kwam mij -al het zelve over, 't geen hun, die van een laage en veragtte geboorte -zijn, te beurt valt. Want vergetende mijnen vorigen staat, begon ik -trotsch te worden; en, in plaats van 's volks gunst en agtinge te -bejagen, stelde ik mij wreed en woest aan, en wierd een verdrukker van -groot en klein: mijne onderdanen, welke ik tot hier toe met beleefdheid -en gedienstigheid aan mij verbonden had, begon ik nu als mijne slaaven -te veragten, zulks niemant mij meer konde te spreken komen, ten zij 'er -eene soort van aanbiddinge ware voorafgegaan; en die dan nog al gehoor -kregen, wierden op eene stuursche wijze, en als met den nek aangezien. -Dit deedt eerlang alle gemoederen van mij vervreemden, en de -genegenheid, tot verkoelinge en afkeer overslaan. Hoedanig hart mijne -onderdanen mij toen ter tijd toedroegen, vernam ik kort daar na uit het -verzoek, of liever uit het bevel, dat ik den <i>Quamiten</i> door een -Koninglijk placcaat had laten aankondigen. De Keizerin, die ik -bezwangert had gelaten, hadt, geduurende mijn afwezen, eenen Prins ter -waereld gebragt. Zeer verlangende om dezen Prins verklaart te zien tot -mijn Opvolger, deed ik de Staaten, zoo der <i>Quamiten</i> als der overwonnen -volkeren, vergaderen; nodigende dezelve om den jongen Vorst plegtiglijk -te huldigen. Niemant durfde dit bevel wederstreeven, zulks de huldiging -met de uiterste pragt voortging. Dog ik kon gemakkelijk bespeuren, dat -hun gelaat met geveinsdheid gevernist, en al de vreugde, welke zij -voorgaven te hebben, niet anders dan gemaakt was. Mijn argwaan wierdt -versterkt door de Schimpschriften, die ter zelver tijd, zonder dat men -de maker daar van wist, wierden verspreit, waarin het ongelijk, 't geen -den Vorst <i>Temufo</i> door deeze verkiezinge werdt aangedaan, op eene -geestige wijze werdt aangetoont. Dit baarde zodanig, eene beweging en -bekommering in mijn gemoed, dat ik niet konde rusten alvorens ik dien -braaven Vorst om hals had geholpen, 't Scheen mij egter niet geraaden -den Zoon eenes Keizers, waar aan ik zoo groote verpligtinge had, in 't -openbaar van kant te helpen; waarom ik heimelijk eenigen bestelde, welke -hem van verraad moesten beschuldigen. En nademaal Vorstelijke -schelmstukken nooit aan helpers of handhavers gebrek hebben, ontbraken -'er geen die onder eede verklaarden, dat de Prins een kwaad voornemen -hebbende, opschuddingen zogt te verwekken, en op mijn leven toelei. -Hier op wierdt hij gevangen genomen en van de Regters, waar van ik de -meeste had omgekogt, veroordeelt zijn hoofd te verliezen. Dat vonnis -wierdt egter heimelijk in den kerker, om geene opschudding te verwekken, -ten uitvoer gebragt.</p> - -<p>Wat aangaat de jongste Prins, nademaal dezelve nog in zijne kindsche -jaaren was, stelde ik den tijd, die bepaalt was om hem om te brengen, -uit. Dus was hij die zig niet kon verlaten op het regt, eenigen tijd in -veiligheid om zijne jonge jaaren. Dog toen ik nu mijne handen met dien -moord bezoedelt had, begon ik zoo streng en toomeloos te regeeren, en -ging mijne wreedheid eindelijk zoo verre, dat ik 'er verscheide, zoo -<i>Quamiten</i> als andere welker trouw mij verdagt was, om hals deed -brengen. Daar ging geen dag voorbij dat 'er geen bloed gestort wierdt, -'t geen den opstand, welken de Grooten lang in den zin hadden gehad, -verhaastte, zoo als straks zal gezegt worden.</p> - -<p>Ik beken dat die rampen, welke ik naderhand heb moeten ondergaan, mij -niet onverdiend zijn overgekomen. Zeker het zou eerlijker en voor een -Christen-Vorst betamelijker zijn geweest, die onbeschaafde en -barbaarsche Natie tot de kennisse des waaren Gods te hebben gebragt, -dan, den eenen oorlog uit den anderen smedende, mijne handen te -bezoedelen met het bloed van die onnoozele volkeren. En het zoude mij -gemakkelijk gevallen hebben de geheele Natie te bekeeren: want alles wat -ik voorstelde, wierdt greetig aangenomen, en mijne lessen waren als zoo -veele Godspraken. Dog God en mij zelven vergeten hebbende, dagt ik -nergens anders op, dan op eene ijdele en nietige glorie, en op de -vermeerdering mijner grootheid.</p> - -<p style="margin-left: 20%;"> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Niets zweefde mij voor 't oog, dan wapens, moord en bloed;</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>'t geen den fellen krijg of oorlogsvlammen voedt.</i></span><br /> -</p> - -<p>Daarenboven, mij van de allerergste raadgevingen bedienende, schepte ik -meer genoegen in alle reden van aanstoot te vermeerderen, dan die uit -den weg te ruimen, even als of de misdag, die door onregtvaardigbeid -begaan was, door strengheid konde worden verbetert. Op de vermaningen -mijner vrienden was ik gewoon tot antwoord te geven:</p> - -<p style="margin-left: 20%;"> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Mijn nieuw gegrondvest Rijk, en d'akeligheid der zaken</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Mij, tegen wil en dank, een' strengen Keizer maken.</i></span><br /> -</p> - -<p>Bij 't eene ongeluk kwamen nog oneindig veele andere, en ik geraakte in -zodanig een verval van zaken, dat de Stervelingen uit mijn voorbeeld -kunnen leeren, hoe groot de verandering in de waereldsche zaken; en van -hoe korten duur eene wreede en geweldige regeering is.</p> - -<p>Met de strengheid mijns gebieds vermeerderde ook de koelheid mijner -onderdanen, zoo wel die der <i>Quamiten</i> als die der overwonnen volkeren; -en toen zij bespeurden dat de ondeugden, waaraan ik was overgegeven, -niet overeenkwamen met eenen Goddelijken oorsprong, oneigen aan een -hemelsch mens, en niet passende waren aan eenen Afgezant der Zonne; -begonnen zij alles, en wel voornamenlijk de oorzaak mijner aankomste -aldaar, en den staat waarin ik mij bevond, toen ik eerst op die kusten -gekomen was, naauwkeuriger te onderzoeken. Zij zagen dat die verbazende -dingen, welke ik had uitgevoert, veel meer aan de domheid der -<i>Quamiten</i>, dan aan mijne bekwaamheid moesten worden toegeschreven: -vooral wanneer zij bespeurden, dat ik, de dikste wolken van onwetendheid -nu overgedreven zijnde, in veele en verscheide zaken had misgetast. De -<i>Kispucianen</i>, een volk dat doorzigtig en van een schrander oordeel was, -waren de snedigste bedillers mijner verrigtingen. Deeze hadden opgemerkt -dat onder de placcaaten, die ik had laten afkondigen, 'er verscheide zoo -kwaalijk voegende en onbeschaaft waren, dat zij klaarlijk te kennen -gaven eene diepe onkunde in Staatstaken: ook was die aanmerking niet -ongegrond; want vermits de bestierders van mijne zeden en leven, nooit -hadden kunnen droomen, dat ik eene Kroon dragen en den Scepter zoude -zwaaijen, had ik een onderwijs gekregen, meer passende aan eenen -Proponent of toekomenden Diaken, dan aan eenen Vorst die stondt te -heerschen; en mijne Letter-oeffeningen, die niet verder dan tot een -samenstel van Godgeleerdheid, en alleenlijk tot eene zekere bepaalde -hoogte in de Overnatuurkunde konden reiken, pasten zeer weinig bij -mijnen tegenwoordigen Haat, waarin het op het wel regeeren van twee -Keizer- en bijna twintig Koningrijken aankwam.</p> - -<p>Wijders hadden de <i>Martinianen</i> opgemerkt, dat de oorlogsschepen welke -ik gebouwt had, zoo ruw en lomp waren, dat zij in eenen slag tegen -welgeschikte vlooten, van geen gebruik altoos waren; en men dierhalven -die overwinningen ter Zee alleen aan de uitvinding van 't geschut hadt -toe te schrijven. Deeze en andere scherpe aanmerkingen waereldkundig -makende, bragten zij zig ook te binnen de maniere op welke ik aan die -kusten gekomen was; namentlijk dat ik op een luik van pen vergaan schip, -met gescheurde kleederen, bijna dood van honger en dorst, van de gene -die aan 't strand woonden, gevonden was, welke toestand gantsch niet -overeenkwam met eenen, Afgezant der Zonne. Voeg hier bij, dat diezelve -<i>Martinianen,</i> zeer bedreven zijnde in de Sterrekunde, en eenige -beginselen van die wetenschap onder de <i>Quamiten</i> verspreid hebbende, -daarin aangetoont hadden, dat de Zon een onbezield ligchaam was, van den -Almachtigen Schepper in 's Hemels middelpunt geplaatst, om licht op de -Waereld te geven, en door haare warmte de Schepselen te koesteren; en -dat vermits haar aart in vuur bestondt, zij geen verblijfplaats konde -zijn voor eenige aardsche Wezens.</p> - -<p>Door deeze en andere nadeelige gerugten reed ik, dagelijks over de tong. -Dog 't bleef slegts bij gemompel, vermits niemant, uit vreeze, mijner -magt, uit de borst spreeken, of zijne gedagten in 't openbaar durfde -uiten. Hier door wist ik in langen tijd niet, dat de kwaadwilligheid -mijner onderdanen zoo hoog gestegen was, dat zij mijne geboorte -betwistten, tot dat eindelijk zeker Boekje, in de <i>Canalistische taal</i> -opgestelt, onder den tytel van DE GELUKKIGE SCHIPBREUK, mij de schillen -van de oogen afligtte. Ik heb bereids boven gemeld dat de <i>Canalisken</i> -zeer afgeregt waren in iemant schimpredenen naar 't hoofd te werpen, -aangezien hunne felste oorlogen enkel en alleen met scheldwoorden -gevoert werden. Dit Boekje behelsde alle die beschuldigingen, waar van -ik boven eene schets hebbe gegeven, en was opgestelt met scherpe en -stekende bewoordingen naar den aart der <i>Canalisken,</i> welke in dat soort -van schrijven groote meesters zijn.</p> - -<p>Dog zoo weinig konde ik toen mij zelven bedwingen, en zoo groot was mijn -vertrouwen op mijne magt, dat ik door geene vermaningen bewogen, of tot -bedaarder gedrag konde worden gebragt; want de allerheilzaamste -raadgevingen dienden veel eer om mijne gestrengheid aan te wakkeren, dan -om die te sluiten; waarom ik eenige, welke meest bij mij verdagt waren, -bij den kop hebbende laten vatten, dezelve door uitgedagte folteringen -dagt te noodzaken, den maker van dat Boekje te melden. Dog zij stonden -alle die tormenten met eene verwonderlijke standvastigheid uit, zulks -'er door die wreedheid niets anders wierdt uitgeregt, dan dat mijn haat -tot razernij oversloeg. Zoo veel sterker was 't noodlot dan de -raadgevingen, en ik liep gewillig in mijn verderf.</p> - -<p>In deezen toestand van zaken besloot ik de handen te leggen aan den nog -overig zijnde Vorst <i>Hikoba</i>. Dit voornemen openbaarde ik den -Groot-Cancelier <i>Kalac</i>, op welken ik mij 't meest vertrouwde. Hij, mij -alle hulp en gehoorzaamheid belooft hebbende, ging van stonden aan uit, -om mijn besluit te volvoeren. Dog heimelijk dat voornemen verfoeijende, -ontdekte hij den Prins de lagen; en zij begaven zig beide op het zeer -sterk kasteel der Stad, alwaar zij de bezetting bijeen geroepen -hebbende, den tegenwoordigen toestand van zaken ronduit aan dezelve -vertoonden, en, vermits de traanen en zugten van den gevaarloopenden -Vorst niet weinig gewigts aan zijne redenvoeringe toebragten, namen zij -alle de wapenen op, beloovende voor 't behoud hunnes Vorsts hun leven te -zullen wagen. De doorslepen Cancelier, gebruik willende maken van die -gistende gemoederen, deedt hen alle in 's Vorsten eed overgaan, en liet -terstond boden afgaan naar andere, welke hij wist op mij gebeten te -zijn; hen aanzettende om de wapenen op te nemen tegen den Dwingelant, -die den ouden Koninglijken Stam bij den wortel trachtte af te snijden. -Vervolgens,</p> - -<p style="margin-left: 25%;"> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Al wie op den Tyran te lijdig was gebeten;</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Of voor zijn dwingelandij van bijstere vrees bezeten;</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Loopt straks in 't harnas,</i></span><br /> -</p> - -<p>en voegt zig bij de bezettelingen.</p> - -<p>Terwijl ik des Canceliers wederkomst verwagtte,</p> - -<p style="margin-left: 25%;"> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Komt daar in aller haast een Bode van de reis,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>De Stad in, en vervult zelfs 't Keizerlijk Paleis</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>Met schrik en vrees. Men vraagt hem: Wat 's uw melden?</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>"Leef lang, ô groote Vorst! men ziet veel duizend helden</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>'t Nabuurig veld beslaan: zij eischen 's Keizers hoofd</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Tot straf." Zoo sprak hij....</i></span><br /> -</p> - -<p>Toen was het dat <i>Tomopoloko</i> mij de raad gaf van mij bij tijds naar -<i>Tanachi</i> te begeven: <i>Kom aan</i>, zeide hij, <i>laat ons een Leger in mijn -Vaderland op de been brengen, en deeze razernij, waar door nu alles in -den brand staat, zal welhaast ophouden</i>. Dit hoorende, wierdt mijn -onstandvastig gemoed verscheidenlijk geslingert, en beurtelings door -vreeze en hoope, nu herwaards dan derwaards, gedreven. Eindelijk -luisterde ik naar zijnen raad, en verliet <i>Quama</i> zonder veel moeite -terwijl de oorzaak der voortkruipende opschuddinge nog aan de meesten -onbekend was. Gekomen zijnde op de grenzen van <i>Tanachi</i>, ontbood ik -allen die de wapenen dragen konden. Hier door een Leger van -veertigduizend koppen, meest <i>Tanachiten</i>, op de been gebragt hebbende, -keerde ik te rug, hoopende met den toevloed der <i>Quamiten</i> die getrouw -gebleven waren, mijne troepen zeer te zullen versterken. Dog ik maakte -verkeerde rekening: want in plaats van hulptroepen te krijgen, gelijk -ik mij dwaaslijk inbeeldde, ontmoette ik eenen Afgezant met eenen brief -uit 's Prinsen naam. Hierin verklaarde hij mij, als een bedrieger en -Usurpateur, den oorlog, doende mij teffens weten, dat mijne Gemaalin met -mijnen Zoon, dien ik bij haar had, in hegtenis waren gebragt. Naauwlijks -was de Gezant vertrokken, of wij zagen 't Leger der <i>Quamiten</i> met den -wederhorigen Prins aan deszelfs hoofd. En vermits dat heir rijkelijk -voorzien, was van geschut, durfde ik den slag niet wagen, eer ik nog -meerder troepen had gekregen, waarom ik daar stil hield, en mijne -legerplaats met wallen en verschanssingen versterkte. Dog toen ik vernam -dat mijn volk heimelijk tot den vijand overging, en dat het vijandelijk -Leger nog meer troupen tot versterkinge afwagtte; besloot ik, op het -aanraden mijner Legerhoofden, zonder dat <i>Tomopoloko</i> zig daar tegen -stelde, den slag te wagen. 't Gevegt viel voor op die zelve vlakte, daar -de <i>Tanachiten</i> eenige jaaren te voren in dien beslissenden slag de -nederlaag hadden gekregen. 't Vijandelijk geschut wierp terstond onze -dagorde overhoop, en het smertte mij niet weinig door mijne eige -uitvinding aangetast, en door de wapenen die ik zelf gesmeed had, -overwonnen te worden. Mijn volk stondt egter eenen geruimen tijd het -geweld der wederhoorigen uit, tot dat <i>Tomopoloko</i>, dapperlijk vegtende, -van eenen kogel getroffen, dood nederviel. Toen namen wij den vlugt, en -verstaken ons in de holen der bergen en bosschen. Ik zelf op eene rotze -geklommen, daalde van daar nederwaards in de onderleggende valleije. Mij -aldaar eenigen tijd stil houdende, beschreidde en bezugtte ik al te laat -mijn ongeval, of liever mijne dwaasheid; en ik was in zoodanig eene -verwarde gemoedsgestalte, dat ik mijne kroon of hoofddekzel, pronkende -met zonnestraalen, en die mij hadt kunnen verraden, verzuimde af te -nemen. Na dat ik nu bijna een half uur lang al bevende en bevreest in -die valleije gebleven was, hoorde ik eenige stemmen van de gene die de -rotze beklommen, en, met gemurmer, straffe over den gevlugtten wenschten -te oeffenen, waarom ik hier van daan zoekende te vlugten, naar eenen -schuilhoek omzag.</p> - -<p style="margin-left: 20%;"> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>Daar was een somber bos, met schaduwagtige eiken</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>En doornen digt bezet: geen licht kon daar bereiken</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Den onbebouwden grond: de uitgang werdt omringt</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Van struik en haag.</i></span><br /> -</p> - -<p>Terwijl ik daar naar toe liep,</p> - -<p style="margin-left: 20%;"> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Bragt mij een enge weg op: zeer verholen paden</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>En deedt mij dwalen</i></span><br /> -</p> - -<p>tot aan eene spelonke, voor welker ingang ik een weinig staan bleef, -kunnende bijna door 't loopen mijnen adem niet haalen; dog straks daar -na kroop ik, even als eene Slang, die met haar ligchaam opening in den -grond maakt, daar binnen; en toen ik bespeurde dat de spelonk zeer diep -en afloopende, dog egter niet steil was, nam ik vóór tot aan derzelver -einde toe te gaan. Dog naauwlijks was, ik honderd schreeden wijd -gevordert, of ik kwam aan eenen afgrond waarin ik, als van den bliksem -geslagen, nedertuimelde, en door eene dikke duisternisse en -altoosduurenden nagt heengerukt wierd, tot dat eindelijk</p> - -<p style="margin-left: 20%;"> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Een soort van schemerlicht deez' ongebaande baan</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Gantsch flaauw verlichten kwam, als een betrokken Maan.</i></span><br /> -</p> - -<p>Naar maate dat dit licht vermeerderde, verminderde ook de geweldige -aandrang des vals, invoegen ik gantsch zagtkens, en als uit het water -opkomende, onbezeert nederkwam tusschen eenige rotzen, welke ik met de -uiterste verbaasdheid zag dezelve te zijn, van waar ik eenige jaaren -geleden in de Onderaardsche gewesten was nedergestort. Aangaande nu dien -allengskens vertragenden aandrang; ik bemerkte, mijne gedagten daar over -eene wijle tijds hebbende laten gaan, dat dezelve veroorzaakt wierdt -door den dampkring onzes Aardkloots, die door zijne zwaarte wat meer -perssende is, dan die der Onderaardsche waereld: want in geval dat de -onze zwaarder ware, zoude ik, ook in het opklimmen dat gene ontmoet -hebben, wat mij in 't nederdalen bejegende, en ligtelijk door de lugt -naar boven, tot aan 't gewest der Maan zijn gevoert geweest. Dog deeze -stelling zal ik overlaten aan een rijper onderzoek der Natuurkundigen.</p> - - - -<hr class="chap" /> -<h3><a name="ZESTIENDE_HOOFDSTUK" id="ZESTIENDE_HOOFDSTUK">ZESTIENDE HOOFDSTUK.</a></h3> - -<h3><i>Wederkomst in 't Vaderland, en einde der Vijfde Monarchy.</i></h3> - - -<p>Langen tijd lag ik buiten verstand tusschen de rotzen, aangezien zoo wel -de val zelf, als die wonderlijke herschepping, waar door ik mij binnen -zoo korten tijd uit eenen stichter der Vijfde Monarchy in eenen armen en -bedelenden <i>Baccalaureus</i> zag hervormt, eene groote bedwelmdheid in -mijne harssenen veroorzaakte. En, om de waarheid te zeggen, dat geval -was zoo verbazend en zoo poeëtisch, dat het de allerbestgeschikte -harssenen ligtelijk konde beroeren. Ik begon dan mij zelven te -ondervragen, of het wel waaragtig was 't geen ik zag; dan of mijn gezigt -bedroogen wierdt door droomen. Na dat de eerste ontsteltenis een weinig -over, en ik wat tot mij zelven was gekomen, volgde, op de verbaasdheid, -smart en verontwaardiging:</p> - -<p style="margin-left: 20%;"> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>Ik hief mijn handen t'zaamgsvoegt op naar de Wolken</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>En sprak: Almagtig God, Gij Schepper aller Volken!</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Wanneer heb ik zoo zwaar tog tegen u misdaan,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Dat gij besluiten moest, mij te doen ondergaan</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>Zoo' wreede straffen? Ach! van waar ben ik gekomen,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>En waar ga ik naar toe?</i></span><br /> -</p> - -<p>En in de daad, laat de Jaarboeken en de Geschiedenissen, zoo oude als -hedendaagsche, opgeslagen worden, men zal 'er naauwlijks een voorbeeld -van zulk een geval in vinden, ten zij mogelijk in <i>Nabuchadonozor</i>, die, -van den grootsten Monarch der aarde, in een wild dier zig in de -bosschen ophoudende, is hervormt geweest. Even alzoo heb ik voor een -schouwspel des geluks verstrekt. Binnen weinige uuren wierden mij -ontnomen twee groote Keizerrijken met bijna twintig Koningrijken, waar -van mij niets anders dan alleen de schaduw en verbeelding waren -overgebleven. Onlangs was ik een Monarch, nu konde ik naauwlijks op een -Schoolmeesters-amptje in mijn Vaderland hoopen: ik wierd Afgezant der -Zonne genaamt; dog thans dugtte ik uit armoede de Dienstknegt van deezen -of genen Bisschop of Proost te zullen worden; onlangs wierd ik omringt -van de glorie, de hoop, 't welvaren en de overwinningen; dog thans van -de zorg, de ellende, 't hartzeer, de traanen en 't huilen. Eindelijk ik -was 'er, even als het kruid dat binnen eenen dag sterft, voor eene korte -wijle geweest: schielijk was ik opgekomen, haastig was ik te -ondergegaan. Met een woord, de smert, de verontwaardiging, de kommer, de -toorn, en de wanhoop veroorzaakten mij zoo veele gemoedsbewegingen, dat -ik</p> - -<p style="margin-left: 20%;"> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Nu eens besloot een zwaart mij zelv' in 't hart te drukken;</i></span><br /> -</p> - -<p>dan wederom geen zwarigheid maakte om mij in de spelonke, waaruit, ik -gevallen was, wederom van, boven neder te storten, om te onderstaan, of -een tweede togt naar de Onderaardsche gewesten, beter voor mij zoude -uitvallen.</p> - -<p style="margin-left: 25%;"> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Driewerf maakte ik 't besluit om beide t' ondernemen</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Dog driewerf stapte ik af van beide....</i></span><br /> -</p> - -<p>Allermeest wierd ik van dat opzet afgebragt door de zorg voor mijne -ziel, en door get beginzel des Christelijken Godsdiensts, welk iemant, -die niet ter dood verwezen is, verbiedt zijn leven af te leggen eer de -tijd daar is.</p> - -<p>Ik trachtte dan, langs 't hobbelige en enge pad naar <i>Sandwijk</i> -loopenden van den bergaf te komen; dog vermits ik gantsch opgetogen was -in diepe overdenkingen, struikelde ik telkens onderweg; want mijne -gedagten speelden geduuriglijk op die Vijfde Monarchy. Deeze waarde mij -met ijdele, en egter gestadig nieuwe, inbeeldingen, zoo onophoudelijk in -zinnen, dat ze mij geheel en al buiten mij zelven bragt. En om de -waarheid te zeggen, 't verlies in mijn gezag en vermogen was zoo groot, -dat ik oordeelde het zelve in mijn Vaderland door geene winsten te -kunnen vergoed worden. Ik stelde mij al eens voor, dat men mij gaf de -Landvoogdij over de Provincie van Bergen, ja, dat meer is, over gantsch -Noorwegen: maar welke eene vergoeding was dat? en welk een troost voor -eenen die nog zoo onlangs Stigter en Monarch van zoo veele Rijken was -geweest? Ik besloot egter, om, zoo mij eene Landvoogdij in 't Vaderland -mogte worden opgedragen, dezelve niet geheel en al van de hand te -wijzen. Na dat ik nu den weg half afgelegt had, kreeg ik eenige jongens -in 't gezigt, welke ik, met wenken naar mij toelokkende, verzogt mij -behulpzaam te willen zijn, met deeze woorden: <i>Jeru Pikel Zalim</i>, 't -geen in <i>de Quamitische</i> taal zeggen <i>wijst mij het voetpad</i>. Dog de -jongens op het gezigt eenes mans, die met zulke vreemde kleederen -gekleed was, en eenen hoed op had, met Zonne-straalen blinkende, -bevreest zijnde geworden, liepen met 'er haast van de rotzen af, zoo, -dat zij mij, die langzaam voortging, en wien langs de afgebroken rotzen -de afgematte beenen nasleepten, vooruitliepen, en een geheel uur, eer te -<i>Sandwijk</i> kwamen, alwaar zij het geheele Dorp met schrik vervulden, -zweerende dat zij, tusschen de rotzen, den dwalenden Jerusalemschen -Schoenmaker hadden gezien, schitterende van de straalen der Zonne, en -door gestadig zugten zijn hartzeer te kennen gevende. Toen de -Dorpelingen vraagden, waar uit zij wisten, dat het de Jerusalemsche -Schoenmaker was, antwoordden zij, dat ik zelf mijnen naam en vaderland -genoemt had. Ik giste dat die dwaling ontstaan was uit het kwalijk -verstaan der woorden <i>Jeru Pikei Zalim.</i> Hier door geraakte het geheele -Dorp op de been, wijl niemant meer aan de zaak twijfelde; voornamenlijk -nadien onlangs dat spreukje van dien wandelenden Schoenmaker weder op de -been was gekomen, en hij gezegt wierdt nog onlangs te Hamburg gezien -geweest te zijn.</p> - -<p>Toen ik met het vallen van den avond te <i>Sandwijk</i> kwam, zag ik alle de -inwoonders van die geheele Landstreek bijeen vergadert; van alle kanten -te zaamgeloopen zijnde, uit de aangeboren drift om wat nieuws te zien. -Deeze den nieuwen gast zullende inhaalen, hadden lang staan wagten aan -den voet des bergs; dog zoo dra zij mij hoorden spreken liepen zij alle -als door eenen schielijken schrik getroffen, weg, behalven alleen een -oud man, die, stouter zijnde dan de andere, staan bleef. Terstond; sprak -ik hem aan, vragende of hij aan eenen verdwaalden wel herberging wilde -geven. Hier op vraagde hij mij:</p> - -<p style="margin-left: 25%;"> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Wie zijt gij? Van het volk? Van waar? Ei 'k bid u zeg</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Waar henen legt de reis?...</i></span><br /> -</p> - -<p>Toen</p> - -<p style="margin-left: 25%;"> -<span style="margin-left: 2.5em;">..... <i>Zugtte ik op dit vragen,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Uit 't binnenste van mijn hart, en zei:</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Van 't eerste tot het laatste, mijn deerlijk ongelijk</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>En ramp; en hadt gij tijd te hoore de kronyk</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Van mijne zwaarigheên, ô Man! om dit te weten, </i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Ik zag de Zon gedaalt en eer den dag gesleten,</i></span><br /> -</p> - -<p>Eer ik aan 't einde was; dog wanneer gij mij huisvesting zult geven, zal -ik u eene reeks van ongevallen verhaalen, die allen geloof schijnen te -boven te gaan, en waar van in geene Geschiedenissen een voorbeeld te -vinden is De Grijsaard, nieuwsgierig, nam mij bij de hand, en bragt mij -in zijn huis, niet wel te vreden over de ontijdige vrees zijner -Landlieden, die op ieder ongewoon gezigt, als op het verschijnen eener -Staartsterre, beefden van schrik. Zoo haast ik binnen 's huis was -gekomen, eischte ik een dronkje waters om mijnen dorst te lesschen. -Terstond bragt hij mij eenen beker met bier, terwijl nog zijne Huisvrouw -nog zijne Dienstmaagden van vrees durfden binnen komen. Zoo dra ik den -beker geleegt en mijnen dorst wat gelescht had, begon ik aldus te -spreeken: "Gij ziet hier eenen man die jammerlijk door het nood-lot -gesolt is, en, die zoodanig de speelpop der Fortuin is geweest, dat -nooit iemant iet diergelijks gesmaakt heeft. Het is wel eene waarheid -dat dikwils het gelaat der grootste zaken in een punt, des tijds wordt -omgekeert; dog wat mij bejegent is, gaat alle geloof te boven."</p> - -<p style="margin-left: 25%;"> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Mijn ongeval, helaas! is weinig bekend:</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Ook is 't wat ongemeens: de reis van mijn ellend'</i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>Is geenszins van dat soort, waar meê 't Fortuin verbolgen, </i></span><br /> -<span style="margin-left: 3.5em;"><i>Vermaak schept onverdiend den sterv'ling te vervolgen.</i></span><br /> -</p> - -<p>Hier op gaf mijn Huiswaard ten antwoord, dat zulks het noodlot was der -genen die lang zwerven. En aan hoe veete wisselvalligheden en toevallen -staat eene reize van zestienhonderd jaaren niet bloot! Ik begreep niet -waar hij heen wilde, waarom ik hem vraagde wat hij door die -zestienhonderd jaaren verstondt. <i>Mag men</i>, zeide hij, <i>aan de -Geschiedenissen geloof slaan, is het thans zestienhonderd jaaren -geleden, dat Jeruzalem verwoest is: en ik twijfel niet, zeer eerwaarde -man, of gij waart te dier tijd al bereids op uwe dagen: want, bij aldien -'t geen van u gezegt wordt, waaragtig is moet gij omtrent geboren zijn -onder de regeringe van den Keizer Tiberius.</i> Door deeze woorden wierd ik -als verdomt, meenende dat het den ouden bloed in den bol schortte, -zeggende daar op, dat het een <i>Oedipus</i> moest wezen, die dien knoop -konde losmaken. Nog bragt hij een schilderij te voorschijn, waarop het -afbeeldsel des Tempels van Jeruzalem uitgedrukt stondt, vragende mij al -met eene, of het afbeeldsel veel verscheelde van het oorsprongelijke? -Hier op kon ik, hoe bedroeft ik ook was, mij niet langer van lachen -onthouden, vraagende teffens naar de oorzaak van zulke verwarde -redenen. Zijn antwoord was: "Of ik het wel of mis hebbe, weet ik niet, -'t volk dezer plaats zegt, dat gij de, zoo zeer in de Geschiedenissen -berugte, jeruzalemsche Schoenmaker zijt, die zedert de tijd van Christus -door de geheele waereld dwaalt; dog hoe ik u nader bezie, hoe ik meer in -mijne gedagten brenge, zekeren, ouden vriend, die, nu twaalf jaren -geleden, op den top deezes bergs is om hals geraakt." Op deeze woorden -vielen de schillen van mijne oogen af, en ik kende mijnen ouden vriend, -<i>Abelinus</i> in wiens huis ik te <i>Bergen</i> zo gemeenzaarm had omgegaan. -Terstond viel ik hem om den hals, en, hem drukkende in beide mijne -armen, "heb ik u vóór, mijn waarde <i>Abelinus</i>! zeide ik: ik durf -nauwelijks mijne oogen of handen berouwen. Hier ziet gij uwen <i>Klim</i> van -den dood verrezen: ik ben dezelve man, die voor twaalf jaaren in dat hol -nedertuimelde." Hij, verzet zijnde door dit onverwagt verschijnsel,</p> - -<p style="margin-left: 25%;"> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Stondt even eens als die van 't hemelsch vuur getroffen</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Verbijsterd en bedwelmd, schijnt daadlijk neer te ploffen</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Al suizebollende; en die, schoon dat hij leeft,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Nogtans in twijfel trekt of hij wel leven heeft.</i></span><br /> -</p> - -<p>Ik zie, zeide hij, het wezen van mijnen <i>Klim</i>, en ik hoor zijne -welbekende stem: want</p> - -<p style="margin-left: 25%;"> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Dus was zijn handgreep, dus de opslag zijner oogen,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Niet anders zijn gelaat; of schijn heeft mij bedrogen.</i></span><br /> -</p> - -<p>Dog schoon ik nooit iemant zag die meer naar <i>Klim</i> geleek, kan nog moet -ik egter mijne oogen niet gelooven; want thans staan de dooden niet op. -Ik moet derhalven kragtiger getuigen en bewijsredenen hebben om aan uwe -woorden geloof te kunnen geven.</p> - -<p>Om dan zijne ongeloovigbeid weg te nemen, herhaalde ik hem in 't lange -en breede al 't geen ooit of ooit tusschen ons beiden was voorgevallen. -Die gehoort hebbende, verdwenen eindelijk alle de nevelen die zijn -verstand verduisterden, en hij viel mij al schreiende om den hals, -luidkeels uitroepende: "Nu zie ik den man zelv', wiens schim ik meende -te zien; dog verhaal mij, bid ik u, waar gij u zoo lang hebt opgehouden, -en waar gij dien wonderbaarlijken en barbaarschen opschik hebt vandaan -gehaalt." Toen ging ik hem alles, 't geen mij op mijnen val gevolgd was, -verhaalen, en hij luisterde zeer aandagtig naar mijne redenen, tot dat -ik begon op te haalen van de Planeet <i>Nazar</i>, en van de boomen die -spreken konden en met reden begaaft waren; wanneer hij het niet langer -dulden kunnende, uitriep: "wat voor zotternijen de droomen ook kunnen -verzinnen, de gekheid te zamenknoopen, of de dronkenschap raaskallen, -dat alles ziet men in u bij malkanderen: ik zou eer met ons slegt volkje -kunnen gelooven dat gij in de handen der bijtebauwen zijt gevallen -geweest, want zulke janhagelsche vertellingtjes zijn nog -waarschijnlijker dan uwe Onderaardsche Reis." Ik verzogt hem, -allervriendlijkst, dat hij mij tog met lijdzaamheid wilde hooren, totdat -ik mijne redenen, die ik begonnen had zoude hebben geëindigt; en hij mij -belooft hebbende te zullen zwijgen, ging ik voort met het verhaal der -dingen die mij in het onderaardsche bejegent waren, der verscheiden -wisselvalligheden die ik had ondergaan, en eindelijk dat ik de Stigter -was geweest van de allergrootste Monarchy die ooit op aarde geweest was. -Dit alles diende nergens anders toe dan om zijn gevoelen, dat hij -opgevat had van mijne verkeering met de Satyrs, en Bosch-goden, te -versterken, en hij geloofde, dat ik, beguichelingen bij den neus -omgeleid, geloofd had dat de Katten Gansen-eijeren leggen. En om te -zekeren te weten hoe verre mijne betoovering of vergiftiging gaan zoude, -of tot wat hoogte mijne gekheid gestegen was; begon hij mij van den -staat der gelukzaligen en der verdoemden; van de Elyzeesche velden en -van meer diergelijke zaken te ondervragen. Ik, ziende waar die praatjes -op uitkwamen, gaf hem ten antwoord: "ik neem u uwe ongeloovigheid niet -kwalijk af, aangezien mijn verhaal aan elkeen verdigt, en als geschoeit -op den leest der Poëeten kan voorkomen: want het gene mij bejegent is, -is zoo wonderbaarlijk, dat het het menschelijk geloof te boven gaat. Dog -ik verklaar u heiliglijk; dat ik 'er niets toe doe, of bijhange; maar -dat ik u alles zuiver en eenvoudig, zoo als 't gebeurt is, verhaalt -hebbe". Dog hij, in zijne ongeloovigheid voortgaande, verzogt mij, dat -ik eenige dagen zoude uitrusten, hopende dat midlerwijl die dampen uit -mijne harssenen zouden uitwasemen.</p> - -<p>Na dat ik geheele agt dagen ten zijnen huize verbleven had, viel mijn -Huiswaard, meenende dat ik nu tijds genoeg gehad had om van mijne -gekheid weder te komen, wederom op de Onderaardsche Reize. Toen hoopte -hij, dat de Vijfde Monarchy met de twintig onderhoorige Koningrijken en -Vorstendommen zoo geheel en al in rook zouden zijn verdwenen, dat 'er -niet het allerminste afbeeldzel van eenige Stad of Dorpje meer zoude -zijn overgebleven. Dog toen hij vernam, dat ik al 't zelfde van 't -begin, tot het einde, en in die zelve orde, herhaalde, en dat ik hem bij -'t slot mijns verhaals, zijn hardnekkig ongeloof verweet, en hem -daarenboven nog eenige stukken te voorschijn bragt, welke hij mij moest -toestaan; te weten: dat ik over twaalf jaren in dien afgrond was -neêrgetuimelt, en dat ik in een vreemd en onbekend gewaad weder in mijn -Vaderland was gekomen; begon hij te twijfelen, niet wetende wat hij daar -op zoude antwoorden. Terwijl hij in die opgetogenheid was en reeds begon -te aarselen, drong ik aam, hem vertoonende, dat zijne stelling van -wanschepsels en bijtebauwen, die de spelonken der bergen bewoonden, vrij -wat ongerijmder was dan deeze Onderaardsche Reis, aangezien die enkele -droomen waren, en onder de spreukjes der oude besjes te rekenen; dog dat -verscheiden Wijsgeeren van naam, vastgestelt hadden, dat de waereld hol, -en 'er nog een andere Aardbol in den onzen besloten was; en dat ik de -waarheid, deezes gevoelens met 'er daad ondervonden hebbende, aan mijne -eigene oogen geloof moest geven.</p> - -<p>Door deeze bewijzen eindelijk overwonnen zijnde, zeide hij: "uwe -standvastigheid in 't bevestigen der zaken, uit welke te verdigten gij -geen nut altoos kunt trekken, heeft eindelijk mijn ongeloof -vermeestert." Aldus dan van de waarheid overtuigt, deedt hij mij dat -alles wat breeder uitleggen. Wonderlijk behaagde hem 't geen ik van de -Planeet <i>Nazar</i> verhaalde, en vooral van 't Vorstendom <i>Potu</i>, welks -wetten en inzettingen hij zeide 't rigtsnoer te wezen, waar naar alle -Staaten dienden geschikt te worden. Zeer wel hadt hij opgemerkt dat de -beschrijving van een wel-geregelt Prinsdom niet kon voortkomen uit de -harssenen van eenen Quidam; want dat die lessen meer godlijk dan -menschlijk schenen waarom hij, ten einde 't geen hij van mij gehoort -hadt, hem niet weder uit de gedagten ginge, alles, zoo als ik 't hem -voorzei, in geschrifte bragt.</p> - -<p>Na dat ik bespeurt had, dat hij nu geheel en al van de waarheid -overtuigt was, vraagde ik hem, bekommert met mij zelven, wat mij in dien -toestand van zaken voorts te doen stondt, of welk noodlot hij mij in -mijn Vaderland, na zoo veele zaken in de Onderaardsche waereld te hebben -uitgevoert, toelei? Daar op zeide hij: "ik rade u dat gij aan niemant, -wie hij ook zij, uwe gevallen openbaart; want</p> - -<p style="margin-left: 30%;"> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>"Gij werd een spreukje op de straat,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>En kwam bij elk een op de praat".</i></span><br /> -</p> - -<p>"Kent gij de driftigheid onzer Geestelijken niet? Deeze, gewoon alle de -gene te verdoemen die stellen dat de Aardkloot om de Zon draait; en dat -in tegendeel de Zon stil staat, zullen u, die voorgeeft dat 'er eene -Onderaardsche Zon, en Onderaardsche Planeten zijn, voor eenen -Godverzaker, en die in eene Christen-stad niet behoorde geduld te -worden, uitmaken. Hoe veel waters zal onze Meester <i>Rupertus</i> alleen -niet vuil maken, en hoe veele bliksemen, zal hij tegen u niet -uitschieten? Hij die nog verleden jaar eenen Burger openlijk tot -schuldbekentenis heeft doen verwijzen, om geene andere redenen, dan om -dat hij gezegt zegt hadt dat 'er Tegenvoeters waren; hij zal zeggen dat -die nieuwe leer waardig is met den brandpaal gestraft te worden. Ik -vermaane en raade u derhalven, dat gij deeze zaken voor eeuwig in uw -hart begraaft, en dat gij u hier bij mij, eenigen tijd geduurende, stil -houdt". Van stonden aan deedt hij mij mijne Onderaardsche kleederen -uitschudden, en met anderen, verwisselen: weerende wijders alle de gene, -die kwamen toeloopen om den Jeruzalemschen Schoenmaker te zien, -zorgvuldiglijk van zijn huis af, met te zeggen, dat die Schoenmaker zig -schielijk hadt te zoek gemaakt. Des niet tegenstaande verspreidde zig -dat gerugt eerlang door het geheele gewest, en alle de Predikstoelen en -Kansels daverden van voorzeggingen en voorspellingen van ongelukken, die -op deeze verschijningen stonden te volgen. Want men zeide, dat de -Jeruzalemsche Schoenmaker, de verkondiger van 's Hemels gramschap, te -<i>Sandwijk</i> was aangekomen, om 't volk tot boetvaardigheid te vermanen. -En, vermits het gerugt gewoon is al voortkruipende aan te groeijen, -wierdt bij dat vertellingtje niet weinig bijgehangen. Dus verhaalden -eenige dat de Schoenmaker voorzegt hadt dat de waereld op St. Jansdag -zoude vergaan, en dat op dien tijd, ten zij de menschen zig bekeerden, -alles in den brand zoude staan, en wat diergelijke meer is. In eene -zekere Parochie maakten die voorzeggingen zodanig eene opschuddinge, dat -de Boeren het land niet meer wilden bebouwen, aangezien zij, om 't -vergaan der waereld, geenen oogst meer te wagten hadden. Waarom de -Pastoor van die Parochie, Meester <i>Klaas</i>, vreezende dat hij van zijne -tienden en andere inkomsten zoude ontzet zijn, aan de Dorpelingen zeide, -dat de dag des laatsten oordeels tot het volgende jaar was uitgestelt -waar door zij geene zwarigheid maakten om hun gewoon werk wederom bij de -hand te nemen. En vermits de oorzaak deezer beuzelingen alleenlijk aan -mij en mijnen Huiswaard bekend was, hadden wij daar door geduuriglijk -stoffe van lachen.</p> - -<p>Eindelijk, vermits ik niet voor altoos in eens anders huis wilde -verblijven, en ik ten laatsten op de straat moest komen; verzon mijn -Huiswaard dat ik een Student van <i>Throntheim</i>, zijn nabestaande, en -onlangs in die Provincie gekomen was; en beval mij eerlang, zoo met -woorden als met brieven, zoo hartelijk aan den Bisschop van <i>Bergen,</i> -dat die zeer eerwaardige man mij eindelijk toezei het eerste -openvallende Rectorschap in de Schoolen aldaar. Dat amptje stondt mij -zeer wel aan, vermits het eenige overeenkomst scheen te hebben met den -staat waar uit ik was uitgebonst; want een Rectorschap is als eene -afbeelding en tafereel van eene Koninglijke Heerschappij. De plakken der -Schoolmeesters worden dikwils met de scepters vermengt, en hunne stoelen -niet zelden Throonen of Rijks-zetels genoemt. Net van passe stierf -eerlang de Koster van de Kruiskerk, wiens opvolger ik door den Bisschop -verklaart wierd. Het scheen wel eene belachlijke bevordering voor eenen -die nog zoo onlangs Monarch van zoo veele Rijken was geweest; dog -vermits niets de menschen meer belachelijk maakt dan armoede, en het -loutere dwaasheid is van dorst te versmagten, als men, al ware 't maar -enkel water, wordt aangeboden, wees ik dat bedieningtje, mij zoo -gulhartig opgedragen, geenszins van de hand, en ik worde 'er ook voor -als nog, stil en gerust, oud en grijs in. Niet lang na die -gedaanteverwisseling wierdt mij een eerlijk huwelijk opgedaan met de -Dogter van eenen zekeren Bergschen Koopman, welke <i>Magdalena</i> wierdt -geheeten. 't Meisje stondt mij niet kwalijk aan; dog vermits het -waarschijnlijk was dat de Keizerin van <i>Quama</i> nog in levenden lijve -was, dugtte ik, dat ik, <i>Magdalena</i> trouwende, mij met de misdaad van -Veelwijverij mogte bezoedelen. Dog mijn Heer <i>Abelinus</i> wiens schoot ik -al wat op mijn hart lag, pleeg uit te boezemen, nam mij die -bekommerdheid weg; wederleggende de ongegrondheid mijner twijfeling met -zoo veele bewijsredenen, dat ik niet langer zwarigheid vond, om van dat -Meisje mijne Bedgenote te maken,</p> - -<p>Met deeze <i>Magdalena,</i></p> - -<p style="margin-left: 25%;"> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Begaf ik, wel te vreên, mij in den egten staat.</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Zij was mijn ander ik, mijn troost, mijn toeverlaat.</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>Wij waren zes jaar lang de allerbest gepaarde,</i></span><br /> -<span style="margin-left: 2.5em;"><i>En hadden, vergenoegt, een' hemel hier op aarde.</i></span><br /> -</p> - -<p>Ik wagtte mij egter wel van haar mijne Onderaardsche ongevallen te -kennen te geven; dog vermits ik dat toppunt van eere, waar uit ik was -uitgebonst, niet geheel en al uit mijn geheugen kon uitwisschen, zijn -'er zoo nu en dan nog wel eenige teekentjes en daaden voor den dag -gekomen, die op mijnen tegenwoordigen staat niet al te zeer passen. Uit -deezen egt zijn gesproten drie Zoonen, <i>Christiern, Jan en Caspar</i>, zoo -dat ik in 't geheel vier Zoontjes hebbe, zoo anderszins de Prins van -<i>Quama nog</i> in leven is.</p> - -<p><i>Tot dus verre loopt het Handschrift van,</i></p> - -<p> -<span style="margin-left: 9.5em;">KLAAS KLIM.</span><br /> -<br /> -</p> - -<hr class="chap" /> - -<h3><i>Nu volgt het Bijvoegsel van</i> <a id="ABELINUS"></a>ABELINUS.</h3> - - -<p><i>Klaas Klim</i> heeft geleeft tot het jaar 1695 toe; en geduurende dien -tijd alle en een iegelijk door opregtheid en zuivere zeden aan zig -verpligt. De Pastoor van de Kruis-kerk is nu en dan wel eens op hem -verstoort geweest om zijne al te groote deftigheid, welke hij meende -voort te spruiten uit hoogmoed en veragtinge. Dog ik, die den man en wat -hem bejegent was in den grond kende, verwonderde mij eerder over zijne -zedigheid, nederigheid en lijdzaamheid, waar mede hij, zijnde geweest -een Monarch van zoo veele Rijken, zulk een slegt bedieningtje waarnam. -Egter wierdt hij bij andere, welken 's mans verbaazende -staatsverwisseling onbekent was, geheel en al van verwaandheid verdagt -gehouden. Hij was gewoon, op gezette tijden des jaars, zoo lang zijne -kragten het toelieten, op den berg te klimmen, en aldaar die spelonke, -waar uit hij weder te voorschijn was gekomen, met lust te aanschouwen. -Zijne vrienden hebben opgemerkt, dat hij, met een betraant aangezigt, en -met gezwollen oogen, gewoon was van daar te komen, en zig eenen geheel -en dag in zijne studeerkamer alleen op te sluiten; brengende aldaar dien -dag over zonder eenig mensch te zien. Ook betuigde zijne Gemaalin dat -hij, 's nagts droomende van Legers en Vlooten sprak: ja zijne -verrukkingen van gedagten gingen zoo verre, dat hij zelfs eenmaal den -Landvoogd over de Provincie van <i>Bergen</i> beval tot hem te komen. Zijne -Huisvrouw dan denkende dat deeze gemoedsontsteltenissen hem overkwamen -uit eene al te groote oeffeninge in de Studiën, was zeer bekommert over -zijne gezondheid, welke zij oordeelde zeer zwak te wezen. Zijne Boekerij -bestondt meerendeels uit Staatkundige Schrijvers; en vermits men -geloofde dat een opschik van zulke Boeken weinig met eens Kosters staat -overeenkwam, liep hij ook ter dezer zake in 't oog. Van deeze Reize, die -met des Auteurs eigen hand geschreven is, is niet meer dan één eenig -afschrift te vinden, het welk ik in mijne bewaring hebbe.—ln mijn -voornemen, om dit werk door verscheide drukken gemeen te maken, ben ik -door veele en gewigtige beleefds verhinderd geworden.</p> - -<h4>EINDE.</h4> - - - - - - - - -<pre> - - - - - -End of the Project Gutenberg EBook of De onderaardsche reis van Klaas Klim, by -Ludvik Holberg - -*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK ONDERAARDSCHE REIS VAN KLAAS KLIM *** - -***** This file should be named 41439-h.htm or 41439-h.zip ***** -This and all associated files of various formats will be found in: - http://www.gutenberg.org/4/1/4/3/41439/ - -Produced by Annemie Arnst en Marc D'Hooghe at -http://www.freeliterature.org (Images generously made -available by the Internet Archive.) - - -Updated editions will replace the previous one--the old editions -will be renamed. - -Creating the works from public domain print editions means that no -one owns a United States copyright in these works, so the Foundation -(and you!) can copy and distribute it in the United States without -permission and without paying copyright royalties. Special rules, -set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to -copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to -protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project -Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you -charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you -do not charge anything for copies of this eBook, complying with the -rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose -such as creation of derivative works, reports, performances and -research. They may be modified and printed and given away--you may do -practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is -subject to the trademark license, especially commercial -redistribution. - - - -*** START: FULL LICENSE *** - -THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE -PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK - -To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free -distribution of electronic works, by using or distributing this work -(or any other work associated in any way with the phrase "Project -Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project -Gutenberg-tm License available with this file or online at - www.gutenberg.org/license. - - -Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm -electronic works - -1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm -electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to -and accept all the terms of this license and intellectual property -(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all -the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy -all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. -If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project -Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the -terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or -entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. - -1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be -used on or associated in any way with an electronic work by people who -agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few -things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works -even without complying with the full terms of this agreement. See -paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project -Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement -and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic -works. See paragraph 1.E below. - -1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" -or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project -Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the -collection are in the public domain in the United States. If an -individual work is in the public domain in the United States and you are -located in the United States, we do not claim a right to prevent you from -copying, distributing, performing, displaying or creating derivative -works based on the work as long as all references to Project Gutenberg -are removed. Of course, we hope that you will support the Project -Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by -freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of -this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with -the work. You can easily comply with the terms of this agreement by -keeping this work in the same format with its attached full Project -Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. - -1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern -what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in -a constant state of change. If you are outside the United States, check -the laws of your country in addition to the terms of this agreement -before downloading, copying, displaying, performing, distributing or -creating derivative works based on this work or any other Project -Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning -the copyright status of any work in any country outside the United -States. - -1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: - -1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate -access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently -whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the -phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project -Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, -copied or distributed: - -This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with -almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or -re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included -with this eBook or online at www.gutenberg.org - -1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived -from the public domain (does not contain a notice indicating that it is -posted with permission of the copyright holder), the work can be copied -and distributed to anyone in the United States without paying any fees -or charges. If you are redistributing or providing access to a work -with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the -work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 -through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the -Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or -1.E.9. - -1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted -with the permission of the copyright holder, your use and distribution -must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional -terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked -to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the -permission of the copyright holder found at the beginning of this work. - -1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm -License terms from this work, or any files containing a part of this -work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. - -1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this -electronic work, or any part of this electronic work, without -prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with -active links or immediate access to the full terms of the Project -Gutenberg-tm License. - -1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, -compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any -word processing or hypertext form. However, if you provide access to or -distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than -"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version -posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), -you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a -copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon -request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other -form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm -License as specified in paragraph 1.E.1. - -1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, -performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works -unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. - -1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing -access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided -that - -- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from - the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method - you already use to calculate your applicable taxes. The fee is - owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he - has agreed to donate royalties under this paragraph to the - Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments - must be paid within 60 days following each date on which you - prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax - returns. Royalty payments should be clearly marked as such and - sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the - address specified in Section 4, "Information about donations to - the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." - -- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies - you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he - does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm - License. You must require such a user to return or - destroy all copies of the works possessed in a physical medium - and discontinue all use of and all access to other copies of - Project Gutenberg-tm works. - -- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any - money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the - electronic work is discovered and reported to you within 90 days - of receipt of the work. - -- You comply with all other terms of this agreement for free - distribution of Project Gutenberg-tm works. - -1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm -electronic work or group of works on different terms than are set -forth in this agreement, you must obtain permission in writing from -both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael -Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the -Foundation as set forth in Section 3 below. - -1.F. - -1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable -effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread -public domain works in creating the Project Gutenberg-tm -collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic -works, and the medium on which they may be stored, may contain -"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or -corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual -property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a -computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by -your equipment. - -1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right -of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project -Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project -Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all -liability to you for damages, costs and expenses, including legal -fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT -LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE -PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE -TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE -LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR -INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH -DAMAGE. - -1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a -defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can -receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a -written explanation to the person you received the work from. If you -received the work on a physical medium, you must return the medium with -your written explanation. The person or entity that provided you with -the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a -refund. If you received the work electronically, the person or entity -providing it to you may choose to give you a second opportunity to -receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy -is also defective, you may demand a refund in writing without further -opportunities to fix the problem. - -1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth -in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS', WITH NO OTHER -WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO -WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. - -1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied -warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. -If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the -law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be -interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by -the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any -provision of this agreement shall not void the remaining provisions. - -1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the -trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone -providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance -with this agreement, and any volunteers associated with the production, -promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, -harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, -that arise directly or indirectly from any of the following which you do -or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm -work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any -Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. - - -Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm - -Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of -electronic works in formats readable by the widest variety of computers -including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists -because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from -people in all walks of life. - -Volunteers and financial support to provide volunteers with the -assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's -goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will -remain freely available for generations to come. In 2001, the Project -Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure -and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. -To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation -and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 -and the Foundation information page at www.gutenberg.org - - -Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive -Foundation - -The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit -501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the -state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal -Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification -number is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg -Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent -permitted by U.S. federal laws and your state's laws. - -The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. -Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered -throughout numerous locations. Its business office is located at 809 -North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887. Email -contact links and up to date contact information can be found at the -Foundation's web site and official page at www.gutenberg.org/contact - -For additional contact information: - Dr. Gregory B. Newby - Chief Executive and Director - gbnewby@pglaf.org - -Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg -Literary Archive Foundation - -Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide -spread public support and donations to carry out its mission of -increasing the number of public domain and licensed works that can be -freely distributed in machine readable form accessible by the widest -array of equipment including outdated equipment. Many small donations -($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt -status with the IRS. - -The Foundation is committed to complying with the laws regulating -charities and charitable donations in all 50 states of the United -States. Compliance requirements are not uniform and it takes a -considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up -with these requirements. We do not solicit donations in locations -where we have not received written confirmation of compliance. To -SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any -particular state visit www.gutenberg.org/donate - -While we cannot and do not solicit contributions from states where we -have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition -against accepting unsolicited donations from donors in such states who -approach us with offers to donate. - -International donations are gratefully accepted, but we cannot make -any statements concerning tax treatment of donations received from -outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. - -Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation -methods and addresses. Donations are accepted in a number of other -ways including checks, online payments and credit card donations. -To donate, please visit: www.gutenberg.org/donate - - -Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic -works. - -Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm -concept of a library of electronic works that could be freely shared -with anyone. For forty years, he produced and distributed Project -Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. - -Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed -editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. -unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily -keep eBooks in compliance with any particular paper edition. - -Most people start at our Web site which has the main PG search facility: - - www.gutenberg.org - -This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, -including how to make donations to the Project Gutenberg Literary -Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to -subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. - - -</pre> - -</body> -</html> diff --git a/old/41439-h/images/klim_001.jpg b/old/41439-h/images/klim_001.jpg Binary files differdeleted file mode 100644 index 2248046..0000000 --- a/old/41439-h/images/klim_001.jpg +++ /dev/null diff --git a/old/41439-h/images/klim_001b.jpg b/old/41439-h/images/klim_001b.jpg Binary files differdeleted file mode 100644 index a23f849..0000000 --- a/old/41439-h/images/klim_001b.jpg +++ /dev/null diff --git a/old/41439-h/images/klim_003.jpg b/old/41439-h/images/klim_003.jpg Binary files differdeleted file mode 100644 index f88578c..0000000 --- a/old/41439-h/images/klim_003.jpg +++ /dev/null diff --git a/old/41439-h/images/klim_004.jpg b/old/41439-h/images/klim_004.jpg Binary files differdeleted file mode 100644 index 8d2b5d6..0000000 --- a/old/41439-h/images/klim_004.jpg +++ /dev/null |
