Add files from ibiblio as of 2025-03-08 16:53:30HEADmain

4 files changed, 1328 insertions, 2140 deletions

diff --git a/41060-8.txt b/41060-0.txt
index 62c7974..33837d2 100644
--- a/41060-8.txt
+++ b/41060-0.txt
@@ -1,44 +1,10 @@
-The Project Gutenberg EBook of Minnebrieven; Over Vrijen-Arbeid in
-Nederlandsch Indië; Indrukken van den dag, by Multatuli
-
-This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
-almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
-re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
-with this eBook or online at www.gutenberg.org/license
-
-
-Title: Minnebrieven; Over Vrijen-Arbeid in Nederlandsch Indië; Indrukken van den dag
-
-Author: Multatuli
-
-Release Date: October 14, 2012 [EBook #41060]
-
-Language: Dutch
-
-Character set encoding: ISO-8859-1
-
-*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK MINNEBRIEVEN ***
-
-
-
-
-Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed
-Proofreading Team at http://www.pgdp.net/ for Project
-Gutenberg
-
-
-
-
-
-
-
-
+*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 41060 ***
 
                                MULTATULI
 
                              MINNEBRIEVEN.
 
-               Over vrijen-arbeid in Nederlandsch-Indië.
+               Over vrijen-arbeid in Nederlandsch-Indië.
 
                          Indrukken van den dag.
 
@@ -71,7 +37,7 @@ u hoogacht.
 
 Hoe, gy zyt maar der Letteren Doctor ... ge bezit niet den minsten
 kruidenierswinkel ... nooit waart ge minister of tabakskontraktant
-... en ge verstout u wèl te doen?
+... en ge verstout u wèl te doen?
 
 Dat roept om wraak!
 
@@ -108,7 +74,7 @@ zyn lichter te dragen, dan de rampen van 'n buurman. Alleen brand en
 pokken maken een uitzondering: die dingen slaan soms over!
 
 Ik had wel lust 'n boek te schryven over al de leugens die men in
-boeken vindt. Maar ten-eerste zou 't wat lang duren vóór ik klaar
+boeken vindt. Maar ten-eerste zou 't wat lang duren vóór ik klaar
 was, en ten-tweede zou dan 'n ander, om myn ongelyk te bewyzen, weer
 zeggen, dat het bewys myner stelling in m'n eigen boek lag ... juist
 als 't zekeren Kretenser ging, die beweerde, dat alle Kretensers
@@ -150,15 +116,15 @@ heb voor de reis. Maar hier woont ze op de Leliegracht, geloof ik
 antwoorden. Ze vraagt of ze my mag liefhebben? Wel zeker! Mag ze
 niet? Tine zegt dat het heel goed is. En gy?
 
-Wat de aangesprokene dacht? Wèl, hy dacht dat de man in de kamer
+Wat de aangesprokene dacht? Wèl, hy dacht dat de man in de kamer
 gek was.
 
 En dat dachten veel menschen.
 
-Maar vóór de bezoeker z'n onbeleefde meening uitte, kwam hy terug op
+Maar vóór de bezoeker z'n onbeleefde meening uitte, kwam hy terug op
 de reden zyner komst.
 
---Er moet hulp zyn, vóór elf Juni. Die man is radeloos ... hy heeft
+--Er moet hulp zyn, vóór elf Juni. Die man is radeloos ... hy heeft
 aan alles gebrek. Z'n vrouw en kinderen....
 
 --Kinderen ook? Kinderen? O, dat is hard! Eene vrouw is niets. Maar
@@ -177,14 +143,14 @@ waarom zyt gy ook niet ryk, als oom, die draaibanken koopt voor zyn
 kinderen?" "Hoe moet men doen, vader, om 'n koets te hebben, als
 de Duchesse de Brabant?" "Vader! is het kindje dat zy gister op den
 schoot had, zoeter dan Nonni?" "Mogen wy nooit uitryden met onze mama,
-zoo als dàt kindje?" "Zou dat meisjen alle dagen vleesch eten, vader,
+zoo als dàt kindje?" "Zou dat meisjen alle dagen vleesch eten, vader,
 even als de kinderen by oom?" "Wat hebt ge toch gedaan, vader, dat
 men ons zoo arm laat blyven?" Ziet ge! dat wondt! Want aan 'n kind kan
-men zoo alles niet uitleggen: cet âge est sans pitié! Ja zelfs er is
+men zoo alles niet uitleggen: cet âge est sans pitié! Ja zelfs er is
 veel, dat men niet kan uitleggen, aan groote menschen die veelal kind
 blyven op dat punt ... zoodra hun belang 't niet begrypen meebrengt.
 
-Maar ... 'n vrouw! O, dàt steunt! dàt verheft, dàt adelt! Hebt gy
+Maar ... 'n vrouw! O, dàt steunt! dàt verheft, dàt adelt! Hebt gy
 een vrouw?
 
 --Neen, maar....
@@ -197,16 +163,16 @@ Helpt ze hem niet? Troost ze hem niet? Zou hy sterker wezen zonder
 haar?
 
 Wat drommel, waarom trouwde ze 'm dan? Ze moet toch eens "ja" gezegd
-hebben, toen hy haar vraagde of ze lief en leed met hem deelen woû?
+hebben, toen hy haar vraagde of ze lief en leed met hem deelen woû?
 
 O, die vervloekte tweede en derde ban der schuttery! Ja, ja,
-ik weet het wel: officieël zelfs is de vrouw 'n certificaat van
+ik weet het wel: officieël zelfs is de vrouw 'n certificaat van
 onbruikbaarheid? 't Land is in nood ... voorwaarts! ... Hoe noemen ze
 't ook, als alles naar de grens loopt? Alles? Wel neen, de man, die 'n
 vrouw heeft, blyft thuis voorloopig! De vrouw staat op het lystje van
 vrystellende ziekten ... tusschen kanker en impotentie zeker! De man
 is onbekwaam tot heldenmoed en geweerpoetsen ... tot nader order! Tot
-nader order, als de jongens òp zyn, de jongens, die vóorgaan!
+nader order, als de jongens òp zyn, de jongens, die vóorgaan!
 
 Dat was anders in Troje ... zie maar dat afscheid van Hektor en
 Andromache ... 't hoeveelsche boek weet ik niet. De kleine jongen
@@ -216,7 +182,7 @@ wordt bang voor Hektors pluim ... maar Hektor gaat!
 Letteren was:
 
 
-    Hôs eipôy ou paidos orexato Phaidimos Hektôr.
+    Hôs eipôy ou paidos orexato Phaidimos Hektôr.
     aps d' pais......
 
 
@@ -225,7 +191,7 @@ Letteren was:
 --Ja, maar Andromache wilde dat hy niet zou gaan.
 
 --Dat was infaam van Andromache! En als 't my gebeurd was ... maar
-zóó-iets gebeurt my niet! Zie hier ...
+zóó-iets gebeurt my niet! Zie hier ...
 
 Hy toonde z'n bezoeker een brief ... een brief van zyn
 Andromache! Zoo-iets droomde Homerus niet. Ja, daar stond het:
@@ -233,7 +199,7 @@ Andromache! Zoo-iets droomde Homerus niet. Ja, daar stond het:
 Ik ben woedend! Men durft zulke voorstellen doen aan U! En men
 spekuleert op 't gebrek-lyden onzer kinderen? Ik verbied u, aan my,
 aan ons, te denken. Liever bedel ik myn brood van deur tot deur, dan
-gevoed te worden tot zulken prys! Weiger, weiger ruw en barsch, zóó
+gevoed te worden tot zulken prys! Weiger, weiger ruw en barsch, zóó
 dat men 't nooit meer vraagt! Zeg dat ik u verachten zou, als ge uit
 nood, en om onzent-wille, uwe denkbeelden, uw styl, uw ziel verkocht,
 Vraag geld, leen--'t komt er niet op aan van wien, honderdvoud zult ge
@@ -243,22 +209,22 @@ sterven wy .. maar nog is er geen nood! Ik heb nog voor drie dagen ...
 
 --Myn God, van wie is die brief? vraagde de bezoeker.
 
---Wel, van Tine! Begrypt ge dàt niet? Wie anders zou zóo schryven? Zie
+--Wel, van Tine! Begrypt ge dàt niet? Wie anders zou zóo schryven? Zie
 eens, hoe slordig. Ze schryft niet altyd zoo slordig, maar ze was
-driftig toen ze dàt schreef ...
+driftig toen ze dàt schreef ...
 
 --Wat had men u voorgesteld?
 
 --Den heer Duymaer van Twist te sparen, die in de Tweede-Kamer
 meespreekt over vryen arbeid, en den heer Rochussen aantevallen. Ik
 toon u den brief niet waarin dat staat: hoe schandelyk ook van
-inhoud--dàt noemen ze politiek!--die brief was geschreven met zekere
+inhoud--dàt noemen ze politiek!--die brief was geschreven met zekere
 vertrouwelykheid ...
 
 --Door den heer v. H.?
 
 --Neen! Zelfs ben ik overtuigd, dat deze niet bekend was met den vryen
-arbeid, dien men my wilde opleggen voor wat loon. En wélk loon? 't Loon
+arbeid, dien men my wilde opleggen voor wat loon. En wélk loon? 't Loon
 dat de apen in Artis krygen ... voor den kost! En die hoeven daarvoor
 geen leugens te schryven: gelukkige apen! Ze hebben alles te danken aan
 hun staart. Zonder dat ding zou men ze ook dwingen tot vryen arbeid ...
@@ -289,7 +255,7 @@ grof! Ze maken haar grof, zy die alles scheppen of omscheppen naar hun
 beeld!--die uitlegging spaar ik u, om nu alleen acht te geven op de
 andere. Liefde is drang tot geven en ontvangen ... tot bevruchten en
 baren. Wat ik weet--o, 't is bitter weinig, kan ik dat helpen,--wat
-ik weet, begryp, gevoel, droom ... zie dat alles geef ik háár!
+ik weet, begryp, gevoel, droom ... zie dat alles geef ik háár!
 
 --Aan uw vrouw?
 
@@ -304,7 +270,7 @@ De bezoeker dacht met medelyden aan het reuzekind, behebt met zulke
 ouders, en hy nam zich voor, te vertrekken terstond na het Q. E. D. van
 de bedreigde demonstratie, dat een vrouw "niets" was.
 
---Ja, als de tyd dààr is, vind ik 'n boomstam, waar ik 'n zaadje
+--Ja, als de tyd dààr is, vind ik 'n boomstam, waar ik 'n zaadje
 uitstrooide. Er vloeit 'n stroom, waar ik 'n drup gaf. En, waar ik
 'n steentje neerlegde, vind ik 'n rots weer.
 
@@ -317,10 +283,10 @@ ge dit?
 --Neen, zeide de bezoeker.
 
 --Welnu--want de man in de kamer had "ja" verstaan, omdat hy luisterde
-naar den weerklank zyner woorden in z'n eigen hart--welnu, zóó geeft
+naar den weerklank zyner woorden in z'n eigen hart--welnu, zóó geeft
 de vrouw met oneindigen woeker terug, wat de man, die haar liefhad,
 zaaide in hare ziel. En, als er dan geleden wordt, veel geleden,
-want menschen, die zóó liefhebben, moeten lyden ... begrypt ge dit?
+want menschen, die zóó liefhebben, moeten lyden ... begrypt ge dit?
 
 Neen.
 
@@ -347,7 +313,7 @@ ben uw huishoudster geweest, ja, de huishoudster uwer ziel!
 ge my minder dan 'n paus?
 
 "Wat deert u? Drukt u de laster? Ik noem u groot, ik noem u edel,
-ik die alléén u ken, en de armen beklaag die u niet kennen!
+ik die alléén u ken, en de armen beklaag die u niet kennen!
 
 "Wat deert u? Armoed? Leugen! Ryk zyn we, schatryk! Zie onze kinderen
 met hun dichterhartjes! Met hun zucht tot weten, tot begrypen, tot
@@ -361,7 +327,7 @@ reeds over de helft van 't leven? Hebben we niet eerlang aanspraak
 op rust? Ge weet niets van die rust? Ik ook niet ... maar gyzelf hebt
 gezegd: er is geen God, of Hy moet goed zyn! [1]
 
-"Dan moet hy óns liefhebben, Max!
+"Dan moet hy óns liefhebben, Max!
 
 "Wat deert u? Zorg voor heden, voor morgen? Heden hebben de kinderen
 gespysd ... Ook morgen heb ik nog 't noodige ... Max, Max, moogt gy
@@ -389,8 +355,8 @@ suiker of koffi doen, God betere 't!
 
 --Maar ... mag men dan geen suiker of koffi verkoopen?
 
---Wel zeker! Maar de kultuur der vrouw moet vóórgaan. En dit
-is in de wereld zoo niet! Wilt ge 'n klein bewys ... één uit de
+--Wel zeker! Maar de kultuur der vrouw moet vóórgaan. En dit
+is in de wereld zoo niet! Wilt ge 'n klein bewys ... één uit de
 velen? Presenteer 'n glas bitter aan iemand, die naar de beurs gaat,
 of madera of zoo-iets ... hy zal weigeren, want hy is stipt op z'n
 zaken! Nooit gebruikt hy iets in zaken. O, hy zou zich onteerd achten
@@ -406,7 +372,7 @@ tegen hun wil! Die vrouw is geen principaal, die kinderen zyn geen
 vrienden. Zy mogen 't wel weten, dat hy iets "gebruikt" heeft! Zy mogen
 't wel merken dat papa riekt als 'n koetsier of stalknecht! Hier doet
 het er weinig toe, of z'n taal ook riekt naar bok of stal. De kus
-die hy hààr of hùn geeft mag verpest wezen ... never mind! Daardoor
+die hy hààr of hùn geeft mag verpest wezen ... never mind! Daardoor
 immers zal geen zaak afspringen! Als de kinderen maar stil zyn,
 en niet lastig, en als 't eten maar goed is, en als papa maar alles
 naar z'n zin heeft! Papa is moe, moe van gort, stroop, Oostenrykers
@@ -414,13 +380,13 @@ en assurantie. Moe van koffihuispraat en beursgedrang. Moe vooral
 van Boonekamp, en de vele "halfjes", waarvan er maar anderhalf op
 'n heel gaan.
 
-Wat plant zóó'n man in de ziel zyner vrouw? Jenever! Mag hy zich
+Wat plant zóó'n man in de ziel zyner vrouw? Jenever! Mag hy zich
 beklagen als deze besproejing later blykt alle vrucht te hebben
 gedood? Is de vrouw onvruchtbaar, die niet baart na zulke bevruchting.
 
 En, ook zonder dien noodlottigen drank, wat geeft de man aan de vrouw,
-die hy zegt lief te hebben? Een sjaal, 'n étagère, wat kleeren en de
-kost? O, geef méér aan de uwe, als ge trouwt ... geef iets anders! Maak
+die hy zegt lief te hebben? Een sjaal, 'n étagère, wat kleeren en de
+kost? O, geef méér aan de uwe, als ge trouwt ... geef iets anders! Maak
 uwe vrouw tot 'n spaarbank uwer denkbeelden, tot 'n levensverzekering
 van uw gemoed! Als dan de kwade dagen komen, zult ge inzien dat ik
 gelyk heb ... waarachtig, 'n vrouw is niets!
@@ -455,7 +421,7 @@ ieder het weet. Hy had voor z'n beschermeling overal tevergeefs
 hulp gevraagd, Prins die had bedankt voor de eer, en v. B. was naar
 buiten. De ryke C. had juist geen geld--treffende juistheid!--en
 Mevrouw H. wou graag helpen, maar moest eerst weten of de man die in
-nood verkeerde, misschien eenmaal iets verkeerds had gedaan? Dàn hielp
+nood verkeerde, misschien eenmaal iets verkeerds had gedaan? Dàn hielp
 zy natuurlyk niet, want "men mag niet styven in verkeerdheid." Dat
 is 'n vast principe van alle brave menschen die nooit iets verkeerds
 deden. Kort-om, de man met den kalen rok die zich zooveel moeite gaf
@@ -498,7 +464,7 @@ Nu weer leugens:
 
 --Die arme man! had de bezoeker gezegd. En de ander:
 
---'t Is toch verdrietig ... ik kan u niet zóó laten vertrekken:
+--'t Is toch verdrietig ... ik kan u niet zóó laten vertrekken:
 ik heb niets. Als ik 't niet zoo druk had met m'n liefde, zou ik u
 voorslaan voor dat gezin iets te schryven maar ... o, 'n idee!
 
@@ -520,7 +486,7 @@ dat gesloten was. Er was iets bygeschreven.
 
 De bezoeker las:
 
-"Lieve Fancy, Er ís een gezin in nood, mag ik onze brieven verkoopen?"
+"Lieve Fancy, Er ís een gezin in nood, mag ik onze brieven verkoopen?"
 
 En daaronder stond:
 
@@ -556,7 +522,7 @@ goed hart?
 --Ga dan niet naar C: Hy zal niet diskompteeren. Is die Mevrouw
 H. godsdienstig?
 
---Zéér godsdienstig! Zondags laat ze 't eten komen van den kok,
+--Zéér godsdienstig! Zondags laat ze 't eten komen van den kok,
 om de keukenmeid tyd te laten tot oefening met de knechts.
 
 --Ga dan niet naar Mevrouw H.: ze zal niet diskompteeren. Ga naar
@@ -567,17 +533,17 @@ beurs niet....
 --Een slecht mensch?
 
 --Ja! Iemand die alle fatsoen met voeten schopt, 'n vyand van deugd
-en goede zeden! Een soort van antichrist, iemand die ... ik bén
+en goede zeden! Een soort van antichrist, iemand die ... ik bén
 er. Z'n oog viel op de Dageraad, 't verfoeielyk tydschrift dat op
 z'n tafel lag.
 
 --Ik ben er! Zie, daar staat het! Wat drommel, 't is juist als Jan
-Luyken zei: wat naby is zoekt men vèr! Wel beschouwd, had ik liever
-iemand die 'n kind had opgegeten, maar by-gebrek dááraan, raad ik u
+Luyken zei: wat naby is zoekt men vèr! Wel beschouwd, had ik liever
+iemand die 'n kind had opgegeten, maar by-gebrek dááraan, raad ik u
 naar den uitgever van de Dageraad te gaan. Zie, 't nummer staat er
-by, G. 301.... Dat treft! Die Günst staat zeer ongunstig bekend--ge
+by, G. 301.... Dat treft! Die Günst staat zeer ongunstig bekend--ge
 begrypt dat deze geestige woordspeling niet van my is: ik hoorde ze
-van 'n Dominé--die ongunstig bekende Günst zal helpen, als hy kan. Hy
+van 'n Dominé--die ongunstig bekende Günst zal helpen, als hy kan. Hy
 zal discompteeren! [3] En als deze niet mocht kunnen helpen, ga dan
 by Meyer op den Vygendam, waar Voltaire te koop ligt en 't Gebed van
 den Onwetende van den krankzinnigen Multatuli en veel ander zedeloos
@@ -640,8 +606,8 @@ trapt uit de borst....
 
 Zeg dan als gister, als eergister, als vroeger:
 
-Wat schryft die man aardig! Vrindje, ik geef u zóóveel voor 't vel,
-zóóveel voor 't liedje! Zing nog wat! Schryf nog wat! Praat nog wat!
+Wat schryft die man aardig! Vrindje, ik geef u zóóveel voor 't vel,
+zóóveel voor 't liedje! Zing nog wat! Schryf nog wat! Praat nog wat!
 
 Publiek, ik veracht u met groote innigheid.
 
@@ -658,7 +624,7 @@ Sulamite? Zyt gy de lelie van Saron, of de narcis in het dal?
 Moet ik uwen hals omvatten met den linkerarm, om u te streelen met
 m'n rechterhand?
 
-Moet ik poëzie scheppen uit uwen blik? Moet ik rymen op de kleur
+Moet ik poëzie scheppen uit uwen blik? Moet ik rymen op de kleur
 uwer haren?
 
 Zal ik u heden zien, of morgen ... of wanneer? Zal ik u zien na mynen
@@ -668,7 +634,7 @@ Zyt gy de glorie? Of de deugd? Of de wellust? Of 't genie? Zyt gy de
 onsterfelykheid? De rust? De geschiedenis? De toekomst? Een engel? Een
 daemon, of 'n spook?
 
-Profetes, vestale, wichelaarster, sybille, Egéria of Rafaels zuster,
+Profetes, vestale, wichelaarster, sybille, Egéria of Rafaels zuster,
 waar zyt ge, waar woont gy?
 
 Moet ik u zoeken in de wolken, of in de straten eener stad?
@@ -734,8 +700,8 @@ u voor 'n ellendeling. Maar ik heb u zeer lief, en als "ieder" bezig
 is u naar-beneden te halen, denk ik altyd aan den jager van Tollens:
 
 
-    »Hoe bespot en uitgefloten,
-    Ik had hem graag aan 't hart gesloten!«
+    »Hoe bespot en uitgefloten,
+    Ik had hem graag aan 't hart gesloten!«
 
 
 Dien jager vindt "ieder" lief. Doch 't is omdat het historietje maar
@@ -752,7 +718,7 @@ leert my niets, maar uit het andere zie ik dat men overal party
 trekt voor de twee de Witten die vermoord zyn. Dat kost niets. Maar
 als ze nog leefden, zou men 'n handje mee moeten uitsteken, en dit
 is lastig! Hierom vind ik voor u maar goed, dat ge wacht tot na uw
-dood. Maar ik wil u lief hebben vóór dien tyd, al maken ze 't my
+dood. Maar ik wil u lief hebben vóór dien tyd, al maken ze 't my
 moeielyk. Zeg me, wat gy na uw dood zult te doen hebben, en of ik
 dat voor u doen kan? Ik verlang er zeer naar.
 
@@ -766,15 +732,15 @@ maar dit komt zoo zelden voor.
 Ik heb weinig, en weet weinig. Maar wat ik ben, kan of bezit, geef
 ik u. Veel is 't niet...
 
-Ja tòch, ik heb geest, hart en wil ... kunt ge hiervan iets gebruiken?
+Ja tòch, ik heb geest, hart en wil ... kunt ge hiervan iets gebruiken?
 
 
 P.S. In haast, want we zyn aan de wasch. Ik heb nooit begrepen, welk
 nut het heeft, zoo vinnig te trekken aan beddelakens die lang genoeg
 zyn. Rekken noemen ze dat. Als men die dingen nu terstond 'n half
 duim langer en breeder had gemaakt, kon dat gerek wegblyven, en ik kon
-denken in dien tyd. Van rekken gesproken. Le Désespoir van Lamartine
-is veel te lang, en... te mooi. 't Is de désespoir van 'n verzemaker,
+denken in dien tyd. Van rekken gesproken. Le Désespoir van Lamartine
+is veel te lang, en... te mooi. 't Is de désespoir van 'n verzemaker,
 'n wanhoop in krinoline. Wanhoop moet 'n punt zyn, en geen lyn met
 krullen, niet waar? Een haarlok kan ik nu niet zenden. Al m'n haren
 zyn geteld. Wacht tot volle maan, dan word ik geknipt. Waarom vraagt
@@ -844,7 +810,7 @@ te voeren.
 
 Hy draalde met dat woord: m'nheer. Ik begreep het wel.
 
---Das lied der Thräne, antwoordde ik,
+--Das lied der Thräne, antwoordde ik,
 
 Zeer goed, riep de man, met 'n buiging.
 
@@ -881,7 +847,7 @@ tien franken, als gy die hebt.
 
 P.S. Ik kryg daar weer 'n brief van haar ... weer door 'n kruier, die
 't bekende dubbeltje vraagt. Ik wil niet lezen wat ze schryft. Duld
-geen poëzie in Max. A is A ... B is B .. wat daarboven ligt, of
+geen poëzie in Max. A is A ... B is B .. wat daarboven ligt, of
 daarbuiten, is uit den booze.
 
 Och, ze is 'n meisje! Ik zal voortaan u alleen liefhebben, als 't u
@@ -904,12 +870,12 @@ kunt niet leven zonder Fancy. Haar afwyzen is zelfmoord, Max!
 Ik maak haast om de tien franken. Geef die aan de meisjes die voor u
 gezongen hebben, en laat ze den bon op Insulinde maar houden bovendien.
 
-O, De Pène heeft gelyk... c'est un emploi assez difficile que d'être
-la femme d'un poète! [5]
+O, De Pène heeft gelyk... c'est un emploi assez difficile que d'être
+la femme d'un poète! [5]
 
 Want toch zyt ge een dichter, Max, al wilt ge 't niet weten! Nu, nu,
 ik klaag niet, en ik zal 't niemand zeggen. Wanneer komt ge eens weer
-hier om me te slaan? Maar Fancy gaat vóór, dit beken ik. Zonder my
+hier om me te slaan? Maar Fancy gaat vóór, dit beken ik. Zonder my
 zoudt ge kunnen leven, zonder haar... nooit!
 
 Dag lieve dwaze ondeugende dichter!
@@ -932,7 +898,7 @@ Want ik ben 'n meisje!
 En wanneer ik dit betreur, dan is 't niet als gy, die me maken wilt
 tot 'n ideaal, neen, ik wilde een man zyn om te kunnen handelen,
 om te kunnen optreden als uw kampioen. Ik vraag waarom die mannen
-zich alles toeëigenen, zich alles aanmatigen? Waarom ze wetten maken
+zich alles toeëigenen, zich alles aanmatigen? Waarom ze wetten maken
 in hun voordeel? Waarom ze zich hoofden noemen van 't menschelyk
 geslacht? En waarom ze lafhartig wegschuilen, zoodra er iets te doen
 valt, wat men gewoon is--alweer onrecht!--mannelyk te noemen.
@@ -999,11 +965,11 @@ weet zeer weinig, en dit is natuurlyk ... door al die beddelakens.
 Is het waar dat kousenweven is uitgevonden door de liefde? Hebt ge
 my niet lief genoeg om 'n machine uit-te-denken die huishoudt?
 
-Ach, m'n moeder is dood! Er is geen poëzie in ons huis. Alles is
+Ach, m'n moeder is dood! Er is geen poëzie in ons huis. Alles is
 dor en droog en fatsoenlyk en vervelend. Ik heb veel te weinig
 geleerd. Leer me wat ... maar geen vormleer, die ken ik al. Als 't
 noodig is, zal ik voor u sterven, maar dit komt nog minder voor dan
-schermen en zwemmen. 't Is wèl vervelend!
+schermen en zwemmen. 't Is wèl vervelend!
 
 Ik ben geestig, maar kan hier niets uitvoeren met m'n geest. 't Oude
 kabinet kon ook de deur niet in, toen we hier kwamen wonen. 't Staat
@@ -1017,7 +983,7 @@ dat dient niet aan de vrouw!" "Dat behoort niet tot het gebied der
 vrouw!" "Dat zegt men niet aan de vrouw!"
 
 Is "de" vrouw mensch of is ze geen mensch? Dat eeuwige "de" intrigeert
-me. Het doet me denken aan 'n zoölogische verhandeling over den
+me. Het doet me denken aan 'n zoölogische verhandeling over den
 jakhals ... ik "leer" m'n examen voor sekondante, dit merkte ge.
 
 "De" jakhals leeft van den afval des leeuws. Het wyfje werpt...
@@ -1038,7 +1004,7 @@ word weer geroepen.
 AAN FANCY.
 
 Ze schryft dat ik my met u moet verzoenen. En al schreef ze dit niet,
-ik kàn niet anders!
+ik kàn niet anders!
 
 Maar toch ben ik bedroefd. Iets leeren aan U! Ik aan U iets leeren? O,
 ik honderdvoudige dwaas die meende dat ge bestondt, toen Jehovah de
@@ -1083,7 +1049,7 @@ beduidt dus: er bestond iets dat niet bestond.
 
 En God, of de god ... begrypt ge dit woord? 't Is verwant met
 weten [7]. Dat hebben de ouden goed genaamd! Zoo is er meer dat,
-wèl bedoeld, verkeerd uitviel, en dit is veelal de schuld van de
+wèl bedoeld, verkeerd uitviel, en dit is veelal de schuld van de
 dominees,--indisch, egyptische, joodsche, dordsche en moderne,--die
 zelden dichters verstaan.
 
@@ -1132,7 +1098,7 @@ dit wil zeggen, dat zy eenmaal zou ophouden, en wel zoodra er iemand
 kwam die de schuld overnam. Vierduizend jaar wachtte de misdadiger,
 die zich had schuldig gemaakt aan de kwaadaardigheid van den god,
 tevergeefs op de toegezegde verlossing. Als ik zeg: dat hy wachtte, is
-dit weêr onjuist gesproken, maar 't is heel moeilyk zich juist uit te
+dit weêr onjuist gesproken, maar 't is heel moeilyk zich juist uit te
 drukken als men onjuiste dingen vertelt. De misdadiger wachtte eigenlyk
 volstrekt niet, want hy was in die vierduizend jaar reeds 100 of 120
 malen verdoemd gestorven, en vervangen door anderen, die ook weer
@@ -1157,14 +1123,14 @@ waar dat een rechte lyn de kortste afstand tusschen twee punten is,
 zooals ze leerden aan my toen ik 'n kleine jongen was, en nog niet
 mocht tegenspreken ...
 
---Dáár staat het! zeide men: Gezag!
+--Dáár staat het! zeide men: Gezag!
 
 --Een kind vraagt niet naar oorzaak of reden: Gezag!
 
 --Een kind gehoorzaamt! Gezag!
 
 Hierop nu wil ik terugkomen en ik deed de Schepping, de Zondeval--ja
-wèl 'n val, 'n ware piège!--de Verdoemenis en de Verlossing wat kort
+wèl 'n val, 'n ware piège!--de Verdoemenis en de Verlossing wat kort
 af, om tyd te vinden voor 'n paar geschiedenissen, over gezag die ik
 wensch te verhalen.
 
@@ -1237,7 +1203,7 @@ Dr. die" zegt Holloway. Gehoorzaamt en koopt. En beiden zeggen er by:
 
 Een dienstmeisje ging uit met de kinderen van haren meester. Ze
 ontving den last die goed te bewaken. Maar zie, de kinderen waren
-ongehoorzaam, en liepen vèr, zoodat haar opzicht tekort schoot,
+ongehoorzaam, en liepen vèr, zoodat haar opzicht tekort schoot,
 en hare zorg ydel was.
 
 Daarop schiep zy uit "niets" 'n zwarten hond, die elk kind byten
@@ -1340,7 +1306,7 @@ en ook de vader zag het aan met innige liefde.
 --Maar, Genius, zeg my, zal het altyd zoo klein blyven? vraagde
 de moeder, en--voegde ze er by--zie, ikzelf weet niet of ik dit
 verlang! Gaarne zou ik het groot zien als 'n mensch, maar toch zou
-'t jammer wezen als het zóó veranderde, dat ik 't niet langer dragen
+'t jammer wezen als het zóó veranderde, dat ik 't niet langer dragen
 kon, en voeden met myzelf.
 
 --Uw kind zal groeien tot mensch, zei de genius. Het zal zich niet
@@ -1352,7 +1318,7 @@ kind niet van me wegga, als het loopen kan?
 
 --Heb uw kind lief, zei de Genius, en het zal niet van u weggaan.
 
-Zoo was het! En zoo blééf het eenigen tyd. Maar toen werden er vele
+Zoo was het! En zoo blééf het eenigen tyd. Maar toen werden er vele
 kinderen geboren. En velen ouders was het zeer lastig al die kinderen
 lief te hebben.
 
@@ -1364,7 +1330,7 @@ Eert uwen vader en uwe moeder!
 De kinderen verlieten hun ouders zoodra ze loopen konden. Men voegde by
 't bevel 'n belofte:
 
-Opdat het u wèlga!
+Opdat het u wèlga!
 
 Toen bleven eenige kinderen by hun ouders! Maar ze bleven niet op de
 wyze als die eerste moeder bedoeld had, toen ze den Genius vraagde:
@@ -1379,12 +1345,12 @@ En dit is alzoo gebleven tot op dezen dag.
 ZEVENDE GESCHIEDENIS VAN GEZAG.
 
 "Le premier roi fut un soldat heureux!" zeide Voltaire, maar ik weet
-niet of 't waar is. Er is evenveel kans--ja méér!--dat de eerste koning
+niet of 't waar is. Er is evenveel kans--ja méér!--dat de eerste koning
 iemand was, die kennis had aan strikkenleverende kluizenaars. Maar
 de volgende geschiedenis is waar.
 
-Krates was zeer sterk. Hy knipte borstweringen van boomstammen omvèr,
-met duim en middelvinger, en kon dertien vyanden doodslaan met één
+Krates was zeer sterk. Hy knipte borstweringen van boomstammen omvèr,
+met duim en middelvinger, en kon dertien vyanden doodslaan met één
 slag. Als hy hoestte, kwam er brand door de samenpersing van de lucht,
 en de maan schudde als hy dacht aan beweging.
 
@@ -1403,7 +1369,7 @@ Ik ben koning!
 Waarom zyt gy koning! vraagde 't volk, dat nog dom was, en geen begrip
 had van erfrecht.
 
---Wel, omdat m'n moeder in ééne hut heeft gewoond met den ouden Krates
+--Wel, omdat m'n moeder in ééne hut heeft gewoond met den ouden Krates
 die dood is.
 
 Eigenlyk zeide hy: paleis, maar 't was 'n hut.
@@ -1416,15 +1382,15 @@ om z'n wil 't onderste-boven te uiten.
 In 'n oppozitieblad van die dagen las men 't volgende:
 
 Waarom, o Krates de tweede, gy die krombeenig zyt en onbezonnen, waarom
-neemt ge plaats op den stoel des mans die voor twintig jaren in ééne
+neemt ge plaats op den stoel des mans die voor twintig jaren in ééne
 hut woonde met de vrouw die u geboren heeft? Sta op, en maak plaats,
-en zeg niet «ga!» of «kom!» als waart ge de echte oude Krates! Waar
+en zeg niet «ga!» of «kom!» als waart ge de echte oude Krates! Waar
 zyn de bolwerken van eikenstammen, die gy hebt omgeknipt met uwen
 vinger? De maan schudt niet, al denkt ge aan splyting van 't Heelal. Ge
 kunt geen vloo doodslaan, en nergens is brand als ge niest. Sta op,
 en maak ruimte voor 'n ander, die al deze nutte dingen verstaat.
 
-Zóó sprak de oppozitie.
+Zóó sprak de oppozitie.
 
 Krates zou waarschynlyk hebben moeten opstaan van den stoel, dien
 hy troon noemde, wanneer niet 'n oude minne aldus had gesproken tot
@@ -1439,7 +1405,7 @@ door hoest. Ik zegge u...
 
 Maar de welsprekende minne behoefde niet te voleinden. De slotsom
 was zoo gemakkelyk te vatten, dat al het volk--de redaktie van 't
-oppozitieblad het luidst--uitriep, als met één stem:
+oppozitieblad het luidst--uitriep, als met één stem:
 
 Leve de gezalfde des Heeren!
 
@@ -1460,7 +1426,7 @@ uit melken gaan. Maar ik zeg u dit, niet opdat ge zoudt melken als
 Thugater, maar om u te wyzen op het voorbeeld van haar broeders,
 die door minder goed te melken, beter deden. Verstandiger althans.
 
-Vóór de jonge landlieden de weide betreden, ja lang voor dien tyd,
+Vóór de jonge landlieden de weide betreden, ja lang voor dien tyd,
 staan de koeien te wachten by het hek, om ontlast te worden van den
 overvloed, dien ze eigenlyk gereed maakten voor hun kalveren. Maar
 de menschen eten die kalveren op, omdat ze hiertoe de geschiktheid
@@ -1474,7 +1440,7 @@ van den tepel. (Tepel is mannelyk, Fancy, wat ik heel gek vind).
 Wie nu geduldig melkt, tot het laatste toe, brengt vette melk
 thuis. Wie haast heeft, laat room achter.
 
-En zie, Thugater had geen haast, doch haar broeders wèl.
+En zie, Thugater had geen haast, doch haar broeders wèl.
 
 Want deze beweerden dat ze recht hadden op wat anders, dan het melken
 der koeien van hun vader. Maar zy dacht niet aan dat recht.
@@ -1505,7 +1471,7 @@ Maar Thugater melkte tot den laatsten drup.
 
 --Wie zal er melken? vraagde de vader.
 
---Wèl, Thugater!
+--Wèl, Thugater!
 
 --Hoe zal 't zyn, als ook zy lust krygt in varen, visschen, jagen,
 wereld-zien? Hoe zal 't wezen, als ook zy op 't denkbeeld komt, samen
@@ -1576,13 +1542,13 @@ Met verdriet en afgunst zag hy hoe ieder den ryken Aouled begunstigde,
 die naast hem woonde op 'n mat. Want ze woonden op matten, in Damaskus,
 met zeer hooge verdieping, omdat ze geen dak boven zich hadden. De
 rykdom van Aouled bestond dan ook niet in huizen, maar in 'n tuin
-die zeer vruchtbaar was, ja zóó vruchtbaar, dat de dadels die er
+die zeer vruchtbaar was, ja zóó vruchtbaar, dat de dadels die er
 groeiden zoo groot waren als drie gewone dadels. En daarom kochten
 de voorbygangers de dadels van Aouled, en niet de dadels van Hassan.
 
 Daar kwam in de stad 'n Derwisch die wysheid te veel had, en te
 weinig voedsel. Althans hy ruilde z'n kennis voor spyze, en men zal
-zien hoe onze Hassan wèlvoer by dien ruil.
+zien hoe onze Hassan wèlvoer by dien ruil.
 
 --Geef my te eten, gebood hem de Derwisch, dan zal ik doen wat geen
 Khalif voor u doen kan. Ik zal het volk dwingen uw dadels te koopen,
@@ -1634,7 +1600,7 @@ Hassan kromp in, en zeide:
 --Ik ben uw slaaf, o vogel Rock! M'n vader was 'n hond... en elk
 myner dadels is zoo groot als drie van m'n dadels!
 
---'t Is wel, zei de Derwisch. Ga zóó voort, en vrees Allah!
+--'t Is wel, zei de Derwisch. Ga zóó voort, en vrees Allah!
 
 Hassan ging zoo voort. Hy vreesde Allah, en vertelde maar altyd door
 aan den vogel, dat z'n dadels onmogelyk groot waren.
@@ -1732,7 +1698,7 @@ wat kennis! Want ik ben een meisje, Max!
 
 Een meisje, ja! Maar toch is 't waar dat iets zeer byzonders met
 me gebeurd is, dat zeker by weinig meisjes voorvalt. Ik zal u dat
-vertellen. Ei, wèl beschouwd, is 't óók 'n Geschiedenis van Gezag,
+vertellen. Ei, wèl beschouwd, is 't óók 'n Geschiedenis van Gezag,
 maar fraaier, liefelyker dan uw geschiedenissen. Ik was zes of zeven
 jaar oud ...
 
@@ -1781,7 +1747,7 @@ Ik vind beter te varen zonder lek.
 Telkens moet ik den eisch van lekbegeerige passagiers
 aanhooren. Telkens is het:
 
-Toegestaan! Dàt is leugen, dàt is verzonnen, dàt is schandelyk! Maar
+Toegestaan! Dàt is leugen, dàt is verzonnen, dàt is schandelyk! Maar
 ... wat geeft gy in de plaats?
 
 Dat wil zeggen: "welken anderen leugen zet gy ons voor, ter vervanging
@@ -1799,7 +1765,7 @@ Maar liever zeg ik: zie ik wenschte u te geven gezonde spys!
 Ik wenschte u te wyzen op gezag door liefde, op welvaart door
 rechtvaardigheid, op geluk door deugd.
 
-Dat is één woord: ik wilde u uitnoodigen mensch te zyn! Ziedaar alles!
+Dat is één woord: ik wilde u uitnoodigen mensch te zyn! Ziedaar alles!
 
 Men bedriegt zich, en men heeft u bedrogen, door het mensch-zyn
 voortestellen als iets onwaardigs. Dit doet 'n verkeerd begrepene
@@ -1809,12 +1775,12 @@ Ik wil u dit duidelyk maken door 'n voorbeeld.
 
 Een boer zou voor het eerst den heer van 't land zien. Hoe zal ik hem
 vereeren, dacht hy, om hem te toonen dat ik besef heb van myn boerschap
-tegenover zyn heerschap? Wel ik zal m'n knieën wat krom buigen, en m'n
+tegenover zyn heerschap? Wel ik zal m'n knieën wat krom buigen, en m'n
 teenen naar binnen. Myn linker-schouder zal ik vooruit steken, en m'n
 hoed omdraaien als 'n molen. Wat scheefs in den hals zal hem voorzeker
 behagen, en 't zal hem genoegen doen als ik m'n mond klein maak.
 
-Zóó dacht de boer, en zóó deed hy. Maar de heer van 't dorp zei hem,
+Zóó dacht de boer, en zóó deed hy. Maar de heer van 't dorp zei hem,
 dat hy niet noodig had zich zoo te verdraaien.
 
 Ik vind dat die heer van 't dorp groot gelyk had.
@@ -1848,7 +1814,7 @@ door de onnoozele zielen, die hen geloofden.
 Wat zoudt ge zeggen van 'n kind, Fancy, dat meenen zou z'n vader te
 vereeren door iets anders te zyn dan 'n... kind?
 
-En wàt van de oudere broeders, die aan zulk kind trachtten te beduiden
+En wàt van de oudere broeders, die aan zulk kind trachtten te beduiden
 dat het zich inkrimpe, en weinig behoort te eten--ad majorem patris
 gloriam?
 
@@ -1893,10 +1859,10 @@ neen! En waarom zou die god kwaadaardiger wezen dan gy?
 Maar de maat en de soort van genot?
 
 Ook dit is zeer eenvoudig. Het antwoord staat duidelyk geschreven in
-'t vóór ons liggend boek der werkelykheid, waarin geen enkele tekst
+'t vóór ons liggend boek der werkelykheid, waarin geen enkele tekst
 vervalscht is en dat men lezen kan, zonder de minste kennis van
 Hebreeuwsch of Grieksch. 't Zou ook wel ongelukkig wezen, als de weg
-ter zaligheid juist leiden moest langs tiptô.
+ter zaligheid juist leiden moest langs tiptô.
 
 In dat boek staat geschreven dat wie steenen opslikt, z'n maag
 bezwaart. Wie genot zoekt in overdaad, wordt ziek. Wie z'n naaste
@@ -1907,9 +1873,9 @@ springt, bezeert zich. Wie zich in de bres stelt voor arme drommels,
 lydt gebrek. En wie Minnebrieven schryft, wordt uitgejouwd.
 
 In al deze voorschriften uit het boek der werkelykheid is niets
-raadselachtigs, zooals men wél vindt in de andere boeken. Dit komt wyl
+raadselachtigs, zooals men wél vindt in de andere boeken. Dit komt wyl
 de menschen, die religien maakten, niet meenden wat ze zeiden, en omdat
-de Natuur wèl meent, wat ze doet. Ge ziet alzoo, Fancy, dat we om wys
+de Natuur wèl meent, wat ze doet. Ge ziet alzoo, Fancy, dat we om wys
 en goed te worden--wat hetzelfde is! moeten terugkeeren tot die Natuur.
 
 Ik ben benieuwd naar uw geschiedenis. Zoudt ge geschaakt zyn op
@@ -1935,7 +1901,7 @@ wat vaak gebeurt. Brengt ge my 'n koninkryk in 't gebied der geesten
 ten huwelyk? Ik neem 't gaarne van u aan, en begryp zelfs niet hoe
 ge 't zoolang hebt kunnen regeeren zonder my. Zoodra wy "ingericht"
 zyn, en na de bruidsbezoeken, wil ik 'n blyde boodschap neerzenden
-op de kleine aarde, die ik vóór m'n trouwen bewoonde. Ik wil de arme
+op de kleine aarde, die ik vóór m'n trouwen bewoonde. Ik wil de arme
 menschen die daar zoo verdrietig ongetrouwd achterbleven, zeggen:
 dat genot deugd is, en dat niets meer genot geeft dan LIEFDE!
 
@@ -1992,14 +1958,14 @@ Gy kent haar ook wel, Max! Ge hebt vergeten wie zy is, omdat gy
 den laatsten tyd 'n heel anderen weg hebt uitgezien. Denk eens
 goed na! Herinner u maar dat ge haar herhaaldelyk het venster hebt
 uitgegooid, omdat ge meende dat onze kinderen te weinig eten kregen
-door hàre schuld. En hoe ze dan telkens weer binnen kwam door de deur
+door hàre schuld. En hoe ze dan telkens weer binnen kwam door de deur
 die op 't nachtslot was. Weet ge 't niet meer?
 
 Ze jokt als ze zegt dat ze er niet by was, toen de aarde werd gemeten
 met 'n koord! Ze heeft alles bygewoond wat er gebeurd is. Ook is zy
 het die de psalmen heeft geschreven, en by de Chaldeen gaf ze les in
 de sterrenkunde. En 't is niet waar, dat ze verlegen is om huisvesting
-voor haar hart! 't Staat aan háár om de muren uiteentezetten ...
+voor haar hart! 't Staat aan háár om de muren uiteentezetten ...
 
 Ik begryp waarlyk niet, Max, hoe ge haar niet herkend hebt. 't Is
 ondankbaar van uw hart, dat meer geheugen behoorde te hebben. Wat my
@@ -2027,7 +1993,7 @@ verricht heeft. Ik zag 'n oude werkster die naast ons woont, trippelen
 en dansen als 'n gek mensch. Kleine Max had haar Cayenne-peper te
 proeven gegeven.
 
---C'est très doux! had hy gezegd.
+--C'est très doux! had hy gezegd.
 
 't Mensch brandde haar mond aan z'n douceur. Ik wist niet of ik boos
 was, of moest meelachen met Max, die over den grond rolde van pleizier.
@@ -2054,7 +2020,7 @@ zy gezegd heeft zonder schaamte.
 
 Ik ben waarlyk boos op u, dat ge haar zoo miskent. Maar, Max,
 herinnert ge u dan niet dat zy altyd uw voorspraak by my geweest is,
-als gy weêr iets of iemand geschaakt had, of my geslagen? Weet gy niet
+als gy weêr iets of iemand geschaakt had, of my geslagen? Weet gy niet
 meer dat ze ons huwelykskontrakt--myn kontrakt!--heeft meegeteekend,
 precies als 'n ambachtsheer die 't braafste boerinnetje laat trouwen
 met den deugdzaamsten aller boerenjongens? Herinnert ge u niet al
@@ -2088,7 +2054,7 @@ dan wordt het sleutelgat, deur.
 Die gedurige twyfel of ik 'n meisje ben, hindert. Ik ben gesteld op
 myne identiteit. Zou 't U smaken als men zich obstineerde u aantezien
 voor 'n wolk? Dat men u afweerde met een paraplui. Dat uw droefheid,
-uw tranen, op 't weêrglas stonden genoteerd als regen? Of dat men
+uw tranen, op 't weêrglas stonden genoteerd als regen? Of dat men
 u tegen 't lyf liep, in de meening door u heen te loopen? Of dat
 ge werd opgesnoven als aether? Zyn dat pleizierige dingen? Voor den
 honderdsten keer zeg ik u, dat ik 'n meisje ben, en om u hiervan goed
@@ -2105,7 +2071,7 @@ breit, breit ... altyd breit ze, en den overigen tyd knoopt ze,
 en haakt ze. Maar de uren die zy daarna vry heeft, besteedt ze aan
 anti-makassers voor de watersnood-lotery. En in verloren oogenblikken
 stopt ze kousen. Ik heb nog vergeten te zeggen dat zy ter af-wisseling
-kanapékussens borduurt met kraaltjes. Kent ge dat? Ik vraag niet of ge
+kanapékussens borduurt met kraaltjes. Kent ge dat? Ik vraag niet of ge
 't kunt. Het is aldus:
 
 Men koopt of huurt 'n stuk papier dat afgedeeld is in zeer kleine
@@ -2143,7 +2109,7 @@ Maar nu moet ik u iets vragen. Ik heb 'n oom die altyd spreekt van
 heb veel ooms ... o!--Wat is toch 'n Christelyk huwelyk? Ik heb er
 m'n bybel op nageslagen, en daarvan niets gevonden. Ik zie niet dat
 Christus voorschriften over 't huwelyk heeft gegeven. Hy zegt, meen ik,
-alleen dat het 'n wereldsche zaak is. Maar is dàt nu een Christelyk
+alleen dat het 'n wereldsche zaak is. Maar is dàt nu een Christelyk
 huwelyk? Ik meen dien boer, dien pypekop en de herders? M'n vader
 heeft aan m'n stiefmoeder vier kinderen ten-huwelyk gebracht. Zy is
 een brave vrouw, en zou dus niets doen dat niet goed is in zulk een
@@ -2152,7 +2118,7 @@ vaders waardeert naar behooren, door dat eeuwige breien, stoppen,
 stikken, naaien, haken, borduren en knoopen?
 
 --Lieve moeder, heb ik dikwyls gezegd, we hebben kousen te veel,
-en gyzelf draagt maar één japon tegelyk! We gebruiken weinig pomade,
+en gyzelf draagt maar één japon tegelyk! We gebruiken weinig pomade,
 en dus die anti-Makassers ... en bovendien, we zitten "fatsoenlyk"
 recht. Nooit raakte ons bezoedeld hoofd de kussens van de sofa ... die
 de deur niet inkon ...
@@ -2177,8 +2143,8 @@ aangaat schyn ik te moeten wachten op een aanstaanden kollega, als
 ik les zal geven in de vormleer.
 
 Ik begryp m'n leven niet. In keepsakes en muzen-almanakken is 'n
-meisje iets liefs, iets belangryks, iets poëtieks. Ik ben een meisje,
-en voel me ónlief, ónbelangryk en volstrekt niet poëtisch!
+meisje iets liefs, iets belangryks, iets poëtieks. Ik ben een meisje,
+en voel me ónlief, ónbelangryk en volstrekt niet poëtisch!
 
 Waaraan ligt dit?
 
@@ -2199,7 +2165,7 @@ Schryf me spoedig. Ik lees uw brieven zoo gaarne! Ze maken op my
 den indruk van den absenten bloempot, schoon uw geschiedenissen van
 Gezag ...
 
-Neen, oprecht wil ik zyn, al bèn ik dan 'n meisje! Ik vond eigenlyk
+Neen, oprecht wil ik zyn, al bèn ik dan 'n meisje! Ik vond eigenlyk
 alleen hierom uw vertellingen zoo troosteloos, wyl ik zelf--'t kost
 moeite het te bekennen--wyl 't gezag dat ge aantast ... wyl ik ... uit
 verveling,.. ik heb 'n katje, Max... en ... uit verveling ...
@@ -2208,7 +2174,7 @@ Lieve hemel, wat valt het me zwaar de waarheid te zeggen... o Max,
 ge ziet wel dat ik 'n meisje ben!
 
 Dat beestje ... welnu, uit verveling heb ik 't wel eens
-... geknepen! 't Is er uit! Dàt geeft lucht!
+... geknepen! 't Is er uit! Dàt geeft lucht!
 
 Ik ben zoo bang dat m'n katje uwe geschiedenissen over Gezag zal
 inzien, en dan ... zal 't zich beroepen op u, en... me krabben, als ik
@@ -2231,19 +2197,19 @@ VAN FANCY AAN TINE.
 
 Sj ... sj ... sj ... t!
 
-Wat heb ik u gedaan, dat ge my verklapt? Lààt hem zoo dom als-i is. 't
+Wat heb ik u gedaan, dat ge my verklapt? Lààt hem zoo dom als-i is. 't
 Is maar 'n man, hy die altyd roept: ze is maar 'n meisje! Ik zou niet
 zooveel van hem houden, als hy minder dom was. Ik ben van plan hem 'n
 geschiedenis voortejokken, mooier dan van SAARTJE BURGERHART ... die
-de flensjes opat. Daar deed ik wèl aan, want ... SAARTJE was ik,
+de flensjes opat. Daar deed ik wèl aan, want ... SAARTJE was ik,
 dit begrypt ge! Maar in dien tyd sprak ik anders met de menschen,
 omdat de moderne theologie nog niet was uitgevonden. Ook had men
 de elektriciteit nog niet "in 'n lystje gezet." Ge ziet ik neem
-m'n eigendom terug, de uitdrukking die ik u vóorzei, toen ge uwen
+m'n eigendom terug, de uitdrukking die ik u vóorzei, toen ge uwen
 laatsten--verraderlyken!--brief schreeft. Doe zoo-iets nooit weer!
 
 Toen ik by de juffrouwen WOLF en DEKEN in de Beemster logeerde, waren
-de menschen nog dommer dan uw zeer, zéér domme Max. Maar láát hem
+de menschen nog dommer dan uw zeer, zéér domme Max. Maar láát hem
 zoo! 't Is nuttig hem te doen gelooven dat ik zwaarte heb. Zoolang hy
 me aanziet voor onweegbaar licht, schryft hy te wolkerig, en ik wil dat
 z'n brieven worden begrepen ook door de meisjes die niet in de wolken
@@ -2256,25 +2222,25 @@ edele moedige verhevene vrouw ... trouwe dappere echtgenoot ... sterke
 moeder ... heldin!
 
 Ik zal blyven by u, naast u, in u! Ik zal u begeleiden tot de
-laatste ure, en die ure zal ik u zoet maken door 't vóórhouden eener
+laatste ure, en die ure zal ik u zoet maken door 't vóórhouden eener
 schildery van uw rein leven, dat het u zy als 'n spiegel van gelukkiger
 toestand! Want ik zegge u hier, wat ik nooit zeide tot hem, U zeg ik,
 dat gy onsterfelyk zyt!
 
-En kan ik vóór dien tyd niet al de tranen drogen, die ge weent in 't
-geheim, uit edele gierigheid op smart--menschen die zóó liefhebben,
+En kan ik vóór dien tyd niet al de tranen drogen, die ge weent in 't
+geheim, uit edele gierigheid op smart--menschen die zóó liefhebben,
 moeten lyden, deed ik hem zeggen--o, toch zal ik beletten, dat uw
-kinderen het zilt proeven in spyze met die tranen gedrenkt! Tóch zal
+kinderen het zilt proeven in spyze met die tranen gedrenkt! Tóch zal
 ik hen blinden voor de weifeling die moeders hand onzeker maakt,
 wanneer ze hun brood reikt ... graag als zy is om heden te geven,
 maar zoo begeerig ook om te bewaren tot morgen!
 
-Tòch zal ik neerzweven op de sponde waar ge slaapt, en u droomen
+Tòch zal ik neerzweven op de sponde waar ge slaapt, en u droomen
 geven van zachtheid en kalmte, dat ge wat sterkte samelt voor den
 dag die komen zal, na de vermoeienis van den dag dien ge doorleedt.
 
-Tòch zal ik de kracht gieten in uw afgemat lichaam, dat het de
-ziel niet alleen late, vóór den tyd. Ik zal de spieren van uw mond
+Tòch zal ik de kracht gieten in uw afgemat lichaam, dat het de
+ziel niet alleen late, vóór den tyd. Ik zal de spieren van uw mond
 saemtrekken tot den glimlach, dien hy noodig heeft om niet te bezwyken,
 hy die wil dat ge de pyn niet voelt, die ge zegt niet te gevoelen.
 
@@ -2295,7 +2261,7 @@ O Max, help my! Ik zit in nood--zonder water, alweer--ik heb uw hulp
 noodig! Zyt ge Meester in de rechten, of prokureur of deurwaarder
 ... in 't kort, iemand die verstand heeft van de wet! Want er komt
 veel wet in de historie die me nu overkomen is. Ik wil volstrekt
-weten of men 'n piano mag meenemen in ... 't verbeterhuis? Dáárheen
+weten of men 'n piano mag meenemen in ... 't verbeterhuis? Dáárheen
 namelyk leidt m'n eerstvolgende verhuizing ...
 
 Ik ben nog niet bekomen van den schrik. Raad me, help me, red
@@ -2304,7 +2270,7 @@ Max, want ik lyd om-uwentwil. Als gy te Lebak hadt meegeknoeid,
 zou ik nu geen behoefte hebben aan verbetering. Antwoord terstond
 of ik m'n piano mag meenemen ... hoewel die niet zal verbeteren
 in zoo'n gesticht. Ach, ik ook niet misschien ... om 't even! Ik
-speel de Saïdjah van Richard Hol "heel lief" en zou 't niet jammer
+speel de Saïdjah van Richard Hol "heel lief" en zou 't niet jammer
 wezen als ik nu in dat tuchthuis ... 't hoofd loopt me om. Ik word
 geroepen ... neen, 't is de tocht! Daar komen ze ... ik hoor ze
 op den trap ... zware schreden ... hu! Agenten van policie zeker,
@@ -2338,7 +2304,7 @@ dochters--met alle misschien--waarschynlyk om dezelve te verleiden. Ik
 verbied u, deze verhouding voort te zetten. Ik voed myne kinderen op,
 in deugd en eere, en wy hebben met uw malle Donquichotterie niets
 te maken. Ik hoor dat gy vrouw en kinderen hebt, en dat gy dezelve
-gebrek laat lyden. Bemoei u dáármee, dit zou u beter voegen, dan twist
+gebrek laat lyden. Bemoei u dáármee, dit zou u beter voegen, dan twist
 en tweedracht te strooien in een deftig gezin! Ik ben Kappelman en
 duld geen vreemdigheden in myn huis. Wat zoo is, moet zoo blyven,
 en als er iets moest veranderd worden, zou dit, in allen gevallen,
@@ -2382,7 +2348,7 @@ week ongeregen. Ik heb bemerkt dat dit alles uwe schuld is. Ik ben
 niet van plan toetegeven in al die gekheden, die zy zich door u in
 't hoofd laten zetten, en waarschuw u voor de gevolgen. Ik heb er
 de wet op nagezien, en weet wat eene stiefmoeder toekomt. Een kind
-moet zyne ouders eeren, dat staat er, en dàt zal gebeuren, al zou de
+moet zyne ouders eeren, dat staat er, en dàt zal gebeuren, al zou de
 onderste steen boven.
 
 
@@ -2421,7 +2387,7 @@ Wel-Edele Heer!
 Gy zyt een ellendeling! Ik heb de dochters van myn broeder voor u
 gewaarschuwd, en haar gezegd dat gy een dief zyt, een echtbreker,
 een falsaris, een dronkaard, een vrouwenbeul en een gek! En dat gy
-geen geld hebt, ja, dàt heb ik ook gezegd! En ook dat gy niet hebt
+geen geld hebt, ja, dàt heb ik ook gezegd! En ook dat gy niet hebt
 willen schryven over vryen arbeid, dat groote schande is, en dat gy
 uw fortuin met voeten schopt, dat niet te-pas komt. En dat gy alle
 meisjes verleidt, en dat gy ... kort-om, gy zyt een ellendeling,
@@ -2460,7 +2426,7 @@ tegen het gezag, en afwyken van myn geloof.
 
 Ik raad u vreeze aan voor den toorn des liefdevollen Gods, die zich
 niet laat bespotten, en die een God is van gerechte wrake, gelyk te
-lezen staat in Hebreën X vs. 31.
+lezen staat in Hebreën X vs. 31.
 
 
 
@@ -2538,14 +2504,14 @@ uitkleedde in dat boek over de koffi. Wat ging 't hem aan? Had ikzelf
 ik wil u heel gaarne 'n geschiedenis oververtellen van uitkleeden,
 die ik vind in de noten van Mr. J. van Lennep, op zyn Eduard van
 Gelre. Hy zal er immers niet boos om worden, dat ik ditmaal wat van
-hèm neem? Behelp u met de geschiedenis zoo goed ge kunt, tot ik u
+hèm neem? Behelp u met de geschiedenis zoo goed ge kunt, tot ik u
 iets anders kan zenden. Daarin komt 'n vrouw voor die van uwe familie
 is, geloof ik, schoon ge niet "opdrachtig" zyt van kleur. Ook zou zy
 waarschynlyk bleeker geweest zyn, als ze getrouwd ware met my--en dus
 veel te tobben had gehad--in plaats van met dien Gelderschen hertog
 die haar slechts verstiet.
 
-»In zyn laatste jaren verwyderde Hertog Reinald II zich van zyne
+»In zyn laatste jaren verwyderde Hertog Reinald II zich van zyne
 gemalinne, die den meesten tyd te Rozendaal doorbracht, welk
 huis door haar werd vergroot en merkelyk versierd, dus men haar,
 hoewel verkeerd, de stichting daarvan heeft toegeschreven. Veel was
@@ -2560,7 +2526,7 @@ hemd, en eenen mantel daar boven, aan elken hand eenen harer zonen,
 Reinald en Edouard, houdende, de zaal binnentreden. Zy wierp op eens
 den mantel af, en ontblootte het geheele bovenlyf; toen keerde zy
 zich in het rond, en sprak, klaaglyk in tranen uitbarstende, tot den
-Hertog en de omstanders [25]: »O myn lieve here nu bidde ick uch dat
+Hertog en de omstanders [25]: »O myn lieve here nu bidde ick uch dat
 yr van dem gebrechen ind van der kranckheit, die myr so wrevelich is
 tzo gegeven, dat ick dae mit bevleckt sy, wilt vlyslich ansynen ind
 ondersoichen; want ich byn as andere vrauen, ind hain gheyn gebrech van
@@ -2570,10 +2536,10 @@ mit der genade ind hulpe godes waill mere, wer idt sachen dat urent
 halve gheyn hindernisse dae van gewest ware. By aventuren idt mach
 noch die tzyt kommen, dat dat Geldresse volk sall beschryven unser
 twyer scheydinge, so wanne sy syen werden dat sy gheynen lands heren
-van unseren blode mere hauen.»--Van Berchem verhaalt, dat de Hertog en
+van unseren blode mere hauen.»--Van Berchem verhaalt, dat de Hertog en
 's Lands Edelen van Eleonoraas zuiverheid overtuigd, schaamrood waren,
 en vervuld werden van droefheid, maar hy voegt er by, dat de Hertog
-na dat voorval niet lang leefde.»
+na dat voorval niet lang leefde.»
 
 Hierin had die hertog groot gelyk. Doodgaan was 't beste wat hy doen
 kon, na 't verstooten van 'n vrouw die den moed had tot zoo verhevene
@@ -2626,7 +2592,7 @@ als-of er iets afgleed van 'n helling, niet waar?
 
 Het zou myn streven zyn, den nieuwen Gouverneur-Generaal zooveel
 mogelyk te vrywaren voor den belemmerenden slendergang van den Raad
-van Indië, voor de afmattende kommiezery van de algemeene Secretarie,
+van Indië, voor de afmattende kommiezery van de algemeene Secretarie,
 en voor de ambtelyke leugens der residenten.
 
 Kan ik meer zeggen? Zie, al kochten ze honderd Beo's die floten:
@@ -2634,12 +2600,12 @@ Kan ik meer zeggen? Zie, al kochten ze honderd Beo's die floten:
 die onmogelyke ryst natemeten!
 
 "Om daarin te slagen evenwel, zoude ik by den nieuwen Landvoogd
-moeten verzekerd zyn van eenige sympathie. Eensdeels wyl zònder dat
+moeten verzekerd zyn van eenige sympathie. Eensdeels wyl zònder dat
 myn pogingen ydel zouden wezen. Ten andere omdat ik, onbeschermd,
 weldra zou bezwyken onder de rankune der Indische ambtenary ...
 
 Den Minister moet het zoo schynen. Hy weet niet dat ik niet bezwyken
-kàn. Dit is myn zaak, onze zaak, Tine! En al wist hy 't, ik zou
+kàn. Dit is myn zaak, onze zaak, Tine! En al wist hy 't, ik zou
 't toch niet mooi van hem vinden, daarop te rekenen.
 
 ... ambtenary.
@@ -2690,7 +2656,7 @@ Ik heb de eer met ware hoogachting te zyn, enz.
 
 
 
-Ziet ge, Tine, zóó heb ik geschreven. Zeg nu eens dat ik geen praktisch
+Ziet ge, Tine, zóó heb ik geschreven. Zeg nu eens dat ik geen praktisch
 mensch ben, en dat ik niet m'n best doe voor u en de kleinen!
 
 Ambtenaar van 't Neerlands-Indisch Gouvernement! O God, ik
@@ -2703,8 +2669,8 @@ kunnen zenden, die ik van de familie ontving, maar ik laat het, om
 de port. 't Schynt dat iemand in myn naam 't hof maakt aan allerlei
 meisjes, en ze de hoofden op hol helpt. Ge weet dat ik nooit zoo-iets
 doe. Men scheldt me vreeslyk uit, en dreigt my met Gods toorn, op de
-wys van Hebreën zóóveel! Is dit niet heel onaangenaam! Ik denk dat het
-'n complot is van de Jezuïten, die met de élektriciteit, de schuld
+wys van Hebreën zóóveel! Is dit niet heel onaangenaam! Ik denk dat het
+'n complot is van de Jezuïten, die met de élektriciteit, de schuld
 dragen van alles wat men niet begrypt. In een der brieven staat,
 dat men myn korrespondentie heeft ontdekt met 'n meisje, of met
 meisjes ... gekheid! Ik korrespondeer met niemand dan met u ... en
@@ -2723,7 +2689,7 @@ Ik heb 'n Staatsblad geleend en daarin studeer ik vlytig.
 
 Ook heb ik eens nagezien, hoelang ik daar-ginds zou moeten meeloopen
 om pensioen te krygen. Dat zou prettig wezen, Tine! Verbeeld u eens dat
-er zekerheid was, onzen kinderen áltyd het noodige te kunnen geven! Ik
+er zekerheid was, onzen kinderen áltyd het noodige te kunnen geven! Ik
 heb er onlangs den minister over gesproken, maar 't kan niet, omdat
 ik uit walging m'n eervol ontslag heb genomen, en niet infaam ben
 weggejaagd. We moeten dus geduld hebben, Tine! Nu, dit hebt ge!
@@ -2750,7 +2716,7 @@ weer dat ik niet minnebrieven schryf maar ze laat drukken, en let wel
 ... dat ik ze drukken laat ten voordeele van 'n arm huisgezin! Voor
 u, Max en Nonnie ... meent ge! Neen, neen, voor 'n onbekend gezin,
 voor menschen wier naam ik niet weet, menschen die ik nooit gezien
-heb! 't Idee is nieuw ... faire l'amour par charité! Hadt ge zooveel
+heb! 't Idee is nieuw ... faire l'amour par charité! Hadt ge zooveel
 fantasie verwacht in Publiek? Me dunkt ... ja, als Publiek zelf eens
 'n roman schreef.
 
@@ -2760,8 +2726,8 @@ van de firma Bato Saldig & Co. en vertrouw dat ik in de meeste punten
 met dien Mr. Money eens kan wezen. Ik heb geen geld om 't boek te
 koopen, maar uit de analyse die ik las in de Amsterdamsche Courant,
 begryp ik heel goed hoe hy aantoont dat de Hollanders zoo veel halen
-uit Indië, als maar eenigszins mogelyk is. Wat wil men meer? Il prêche
-des convertis. Hy wint z'n pleit vóór hy begon. Maar ik vind dat die
+uit Indië, als maar eenigszins mogelyk is. Wat wil men meer? Il prêche
+des convertis. Hy wint z'n pleit vóór hy begon. Maar ik vind dat die
 firma zoo'n werk niet had hoeven te bestellen in 't Buitenland. 't
 Ware goedkooper geweest daarover natelezen wat Multatuli schryft in
 z'n boek over de veilingen:
@@ -2833,13 +2799,13 @@ certificaat dat ze daar-ginder goed en voordeelig huishoudt. Welnu,
 hiertoe behoeft geen letter op 't papier gezet te worden; al de
 bewysstukken zyn in orde, en ik zal ze--kosteloos!--toonen aan Europa.
 
-De zaak is heel eenvoudig. Wat bevolkingsstaten vóór en na 'n
+De zaak is heel eenvoudig. Wat bevolkingsstaten vóór en na 'n
 hongersnood! En de konklusie? Het verlangd certificaat? Wel, dit kan
 ieder zelf opmaken uit de eenvoudige cyfers.
 
-Daar waren in 't jaar zóóveel, zooveel menschen.
+Daar waren in 't jaar zóóveel, zooveel menschen.
 
-Daar waren, een jaar later, zóóveel menschen.
+Daar waren, een jaar later, zóóveel menschen.
 
 't Verschil is gestorven.
 
@@ -2851,27 +2817,27 @@ gezegde firma.
 
 Ziehier hoe Multatuli 't zegt:
 
-«Als men let op de ontzettende massa Javasche produkten, die in
+«Als men let op de ontzettende massa Javasche produkten, die in
 Nederland worden te-koop geveild, kan men zich overtuigen van het
 DOELTREFFENDE dezer staatkunde, al vindt men ze niet edel. Want
 mocht iemand vragen, of de landbouwer zelf 'n belooning geniet,
 evenredig met die uitkomst, dan moet ik hierop 'n ontkennend antwoord
 geven. De Regeering verplicht hem, op zyn grond aan te kweeken wat
-háár behaagt. Ze straft hem, als hy het aldus voortgebrachte verkoopt
-aan wien het ook zy, buiten hààr, en zyzelf bepaalt den prys, dien
+háár behaagt. Ze straft hem, als hy het aldus voortgebrachte verkoopt
+aan wien het ook zy, buiten hààr, en zyzelf bepaalt den prys, dien
 ze hem daarvoor uitbetaalt. De kosten op den overvoer naar Europa,
 door bemiddeling van een bevoorrecht handelslichaam, zyn hoog ... de
 aanmoedigingsgelden van de hoofden bezwaren daarenboven den inkoopsprys
 ... en daar toch ten slotte de geheele handel winst afwerpen moet,
-kan deze winst niet anders worden gevonden, dan doorjuist zóóveel
+kan deze winst niet anders worden gevonden, dan doorjuist zóóveel
 uittebetalen aan den Javaan, dat hy niet sterve van honger, hetgeen
 de voortbrengende kracht der natie verminderen zou.
 
 Ook aan de Europeesche beambten wordt 'n belooning uitbetaald in
 evenredigheid met de opbrengst.
 
-Wèl wordt dus de arme Javaan voortgezweept door dubbel gezag ... wèl
-wordt hy afgetrokken van z'n rystvelden ... wèl is hongersnood vaak
+Wèl wordt dus de arme Javaan voortgezweept door dubbel gezag ... wèl
+wordt hy afgetrokken van z'n rystvelden ... wèl is hongersnood vaak
 het gevolg van deze maatregelen ... doch vroolyk wapperen, te Batavia,
 te Samarang, te Soerabaia, te Passaroean, te Bezoeki, te Probolingo,
 te Patjitan, te Tjilatjap, de vlaggen aan boord der schepen welke
@@ -2886,7 +2852,7 @@ Maar toen heeft zich het Moederland met die zaak bemoeid. In de
 raadzalen der volksvertegenwoordiging is men daarover ontevreden
 geweest, en de toenmalige Landvoogd heeft bevelen moeten geven, dat
 men de uitbreiding der dusgenaamde Europesche-marktprodukten voortaan
-niet weder zou voortzetten TOT HONGERSNOOD TOE....»
+niet weder zou voortzetten TOT HONGERSNOOD TOE....»
 
 Die lieve vertegenwoordiging! NIET WEER TOT HONGERSNOOD TOE! Ik
 verzeker u dat er na dien tyd inderdaad eenige Javanen in 't leven
@@ -2918,7 +2884,7 @@ Maar dit is van ondergeschikt belang. Als ik 'n keuze doen moest,
 zou ik de zyde kiezen van 't Behoud, om deze redenen. Ten-eerste:
 't een belet het ander niet. Men kan zeer goed spoorwegen bouwen van
 gestolen geld, en bovendien zorgen dat de gepensioneerde residenten
-tóch ryk zyn. Ten-andere: op goedkoop spoor kan ook ik meeryden, en
+tóch ryk zyn. Ten-andere: op goedkoop spoor kan ook ik meeryden, en
 dit zou 't geval niet wezen, wanneer de Liberalen hun zin hadden. Ik
 begryp dat de vry-arbeiders zeer dankbaar en tevreden zyn, maar wanneer
 de firma B. S. & Co, haar rails betalen moest uit eigen middelen, zou
@@ -2929,10 +2895,10 @@ ieder ander, die geen fortuin had gemaakt in liberale koffi en tabak.
 
 Ziedaar, waarom ik me voorloopig aansluit by de Behouders. Veel hecht
 ik er evenwel niet aan. 't Zyn byzaken. In de hoofdzaak komt alles
-hierop neer, dat Indie op 'n zeer voordeelige wyze geëxploiteerd wordt,
+hierop neer, dat Indie op 'n zeer voordeelige wyze geëxploiteerd wordt,
 en dat Money onnoodig moeite deed.
 
-Maar dit aansluiten by de party van Behoud, is van myn kant niet zóó
+Maar dit aansluiten by de party van Behoud, is van myn kant niet zóó
 hartelyk, dat ik kans hebben zou door haar ontvangen te worden met wat
 vriendschap. Integendeel. De Behouders obstineeren zich my aantezien
 voor liberaal, even als de liberalen 't omgekeerde. Hiervan heb ik
@@ -2975,7 +2941,7 @@ behandelen van den oorsprong af. Ik beweer geenszins meer te weten
 dan gy. Verwacht dus niets nieuws.
 
 In den regel bemoeit gy u weinig met de publieke belangen. Laat ons
-eens nagaan, of ge hieraan wèl doet.
+eens nagaan, of ge hieraan wèl doet.
 
 Gy hebt behoefte aan orde, aan veiligheid. Ge betaalt vele personen om
 in uwen naam die orde te handhaven, en die veiligheid te verzekeren. Ik
@@ -2989,7 +2955,7 @@ gebreken, dan het bestuur eener maatschappy.
 Het is evenwel, dunkt me, plicht te zorgen, dat dit bestuur zooveel
 mogelyk nadere tot de volmaaktheid.
 
-In zóóverre is het jammer, dat u door vele samenloopende omstandigheden
+In zóóverre is het jammer, dat u door vele samenloopende omstandigheden
 'n Regeering is te-beurt gevallen, die over het algemeen geenszins
 onderdoet voor de Regeering der meeste andere volken. Gy bezit een
 gepaste maat van vryheid. Geen dwingeland neemt u 't moeielyk verdiend,
@@ -3006,7 +2972,7 @@ de openbare zaak.
 
 Maar hebt gy u wel eens voorgesteld dat dit alles anders wezen
 kon? Wanneer uw verbeelding te-kort schiet in deze voorstelling,
-lees dan de geschiedenis na! En vèr behoeft ge niet te gaan. Ons
+lees dan de geschiedenis na! En vèr behoeft ge niet te gaan. Ons
 eigen land heeft by herhaling te doen gehad met slechte Regeeringen.
 
 Ik geloof niet alles wat men zegt van Philips den tweede. Maar neem
@@ -3038,7 +3004,7 @@ gezag, dat men wel genoodzaakt is dezen en genen in handen te geven in
 
 Wie maken deze wetten? De koning laat ze, in zyn naam, aan het volk
 voorstellen door z'n ministers. Keurt het volk de voorgestelde wet
-goed, dan gaat ze dóór, en wordt van kracht.
+goed, dan gaat ze dóór, en wordt van kracht.
 
 Keurt het volk de wet niet goed, dan maken de ministers een nieuwe
 wet ... of gaan naar de baden.
@@ -3046,7 +3012,7 @@ wet ... of gaan naar de baden.
 Het spreekt vanzelf dat zoo'n inrichting geheel ontbrak in den tyd
 van Philips. Wanneer hy aan het volk gevraagd had, of 't genoegen nam
 in al dat moorden en branden, in die geloofsvervolging, in 't betalen
-van de vele zóóveelste penningen--ja, dat vooral!--dan had het volk
+van de vele zóóveelste penningen--ja, dat vooral!--dan had het volk
 "neen" gezegd, en de hertog van Alva ware naar de baden gegaan, tot
 groot relief van de 30.000 menschen die hy nu heeft laten ombrengen
 in weinig jaren tyds. 't Was te veel, waarachtig!
@@ -3105,7 +3071,7 @@ Maar erkent dan ook dat het verlies van die voordeelen zeer noodlottig
 zoude werken op uwe welvaart.
 
 Erkent dan ook dat het van hoog belang is de Oost-Indische bezittingen
-zóó te besturen, dat de kans van dat verlies gering zy.
+zóó te besturen, dat de kans van dat verlies gering zy.
 
 Erkent alzoo dat ge onverstandig doet ... dat gy handelt tegen uw
 eigene belangen, door zoo lauw te zyn omtrent de wyze waarop die
@@ -3118,7 +3084,7 @@ voor--iets onmogelyks natuurlyk--'n onzinnig minister trachtte eene
 wet te doen aannemen, die de strekking had de Javanen te behandelen,
 zooals uw voorvaderen werden behandeld door Alva. Het gevolg zou
 wezen dat die Javanen--niet zoo spoedig wel-is-waar, omdat ze zeer
-geduldig zyn, maar in 't eind zéker toch--zouden opstaan, en het
+geduldig zyn, maar in 't eind zéker toch--zouden opstaan, en het
 Nederlandsch gezag afschudden. En hiertoe zouden zy geen tachtig
 jaren behoeven, want ze zyn oneindig sterker in verhouding tot u,
 dan uw voorouders waren tegen-over Spanje. Bovendien zouden zy hulp
@@ -3133,7 +3099,7 @@ is onmogelyk. Het embleem der geheele schepping is 'n baskule ... en
 de politiek maakt hierop geen uitzondering! Wat men evenwicht noemt,
 is eigenlyk het streven naar evenwicht ... de gelykheid van de som der
 beweging aan beide zyden van het midden der balans ... het sidderen van
-den wyzer in het "huisje". Eénmaal slaat een der beide schalen neer.
+den wyzer in het "huisje". Eénmaal slaat een der beide schalen neer.
 
 Wie nu 't oog slaat op het gewapend parallelisme van de beide
 hoofdmogendheden in Europa, zal inzien dat ook hier eenmaal--misschien
@@ -3157,7 +3123,7 @@ Engeland ligt in Indie.
 
 En dat ook het hedendaagsche Frankryk met deze geographische kettery
 behebt is, blykt uit de "verkenningen" die het doet op de--in dien zin:
-Engelsche--kusten, door gedurig expeditiën te zenden naar China, Cochin
+Engelsche--kusten, door gedurig expeditiën te zenden naar China, Cochin
 en Madagaskar. Door de gezantschappen naar het verre Oosten. Door
 't uitlokken van tegenbezoeken ... zie de Siamsche ambassade.
 
@@ -3185,23 +3151,23 @@ bewyzen, of ... betoogen, dat de heele zaak onmogelyk is--eilieve,
 waartoe dan het verzet?--dat, al slaagt men in 't volbrengen van de
 voorgestelde taak, evenwel het onderhoud te veel bezwaren opleveren
 zal ... dat men gedurig zal te stryden hebben tegen verzanding. De
-Engelsche ekonomisten berekenen, dat op 'n lading die uit Indië naar
+Engelsche ekonomisten berekenen, dat op 'n lading die uit Indië naar
 Europa wordt overgevoerd om de Kaap de Goede Hoop, de rentekosten
-van tydverlies, verhoogd met het verschil der premiën van verzekering
+van tydverlies, verhoogd met het verschil der premiën van verzekering
 tegen zeegevaar, minder bedragen dan 't evenredig aandeel dat zoodanige
 lading, langs den nieuwen weg vervoerd wordende, zou te dragen hebben
 in de monsterachtige uitgaven voor 't graven en onderhouden van het
 Egyptische kanaal.
 
-Dit alles leidt nu tot de volgende vreemde konkluziën:
+Dit alles leidt nu tot de volgende vreemde konkluziën:
 
 Frankryk besteedt geld en invloed, om 'n werk tot-stand te brengen
-dat òf onnut is, òf voordeel zal geven aan z'n MEDEDINGER.
+dat òf onnut is, òf voordeel zal geven aan z'n MEDEDINGER.
 
 Engeland spant zich in om te voorkomen dat er Fransche kapitalen
 verloren gaan in't bevorderen van Engelsche welvaart.
 
-Had ik niet recht te zeggen dat die konkluziën vreemd zyn?
+Had ik niet recht te zeggen dat die konkluziën vreemd zyn?
 
 Het getal schepen dat uit de middellandsche zee op Indie vaart,
 is niet noemenswaardig in vergelyking der koopvaardyvloot die thuis
@@ -3210,16 +3176,16 @@ behoort in de meer noordelyke havens van Europa ...
 Nog eens: Frankryk brengt vriendschapsoffers aan Engeland, en Engeland
 werkt met ongehoorde edelmoedigheid, deze belanglooze hulp tegen ...
 
-Dit zou 'n combat de générosité zyn, 't geen zooveel zeggen wil als:
+Dit zou 'n combat de générosité zyn, 't geen zooveel zeggen wil als:
 de geheele zaak is ongerymd en onmogelyk.
 
-Hoe dàn! Ik zeide dat Frankryk de kusten peilde van het Engeland dat
-in Indië ligt ... dat het reeds handen aan 't werk sloeg ...
+Hoe dàn! Ik zeide dat Frankryk de kusten peilde van het Engeland dat
+in Indië ligt ... dat het reeds handen aan 't werk sloeg ...
 
 Welnu, de doorgraving der landengte van Suez, nadeelig voor Frankryk
 uit 'n oogpunt van HANDEL, is hierom van belang voor dit land, wyl
-ze, UIT EEN STRATEGISCH OOGPUNT, Indië verbindt met Brest en Toulon,
-wyl ze vergelykender-wys Indië verwydert van Southampton en Portsmouth.
+ze, UIT EEN STRATEGISCH OOGPUNT, Indië verbindt met Brest en Toulon,
+wyl ze vergelykender-wys Indië verwydert van Southampton en Portsmouth.
 
 Ik hoop, kiezers, dat dit u niet te eenvoudig zal schynen, maar, 't is
 me onmogelyk u in deze zaak te onthalen op de minste ingewikkeldheid.
@@ -3250,15 +3216,15 @@ van dingen die niet waar zyn.
 Zoodra nu 't evenwicht wordt verbroken en de stryd alsdan gevoerd
 zal worden op Indisch terrein, kunnen onze bezittingen niet gespaard
 blyven. Geen der beide krygvoerende partyen zal de ryke hulpbronnen
-versmaden, die Insulinde aanbiedt. Dáár zyn goede oorlogshavens. Dáár
-is plaats en geschiktheid voor magazynen en hospitalen. Dáár zyn
-te verkrygen alle levensbehoeften voor legers en vloten. Dáár
-kan men werven aanleggen tot bouwen en herstellen. Dáár kan men
-reeden, uitrusten, ademhalen. Dáár kan men fabrieken oprichten van
-ammunitie. Dáár zyn hulptroepen ... dáár is ALLES!
-
-Het is in 't belang van beide partyen, om òf Insulinde te nemen
-voor zichzelf, òf--wat precies hetzelfde is--door bezetting het te
+versmaden, die Insulinde aanbiedt. Dáár zyn goede oorlogshavens. Dáár
+is plaats en geschiktheid voor magazynen en hospitalen. Dáár zyn
+te verkrygen alle levensbehoeften voor legers en vloten. Dáár
+kan men werven aanleggen tot bouwen en herstellen. Dáár kan men
+reeden, uitrusten, ademhalen. Dáár kan men fabrieken oprichten van
+ammunitie. Dáár zyn hulptroepen ... dáár is ALLES!
+
+Het is in 't belang van beide partyen, om òf Insulinde te nemen
+voor zichzelf, òf--wat precies hetzelfde is--door bezetting het te
 beschermen tegen de andere party. Dit laatste is meer gebeurd. En dat
 we in 1816 Java van de Engelschen hebben teruggekregen, is te danken
 aan 'n misverstand, onmogelyk voortaan door 't boek van Money. Vroeger
@@ -3269,9 +3235,9 @@ Men droome nu niet van neutraliteit. Neutraliteit is 'n woord, niets
 dan 'n woord, dat alleen kracht heeft zoolang de sterken voordeel zien
 in de werkeloosheid der zwakken. "Neutraliteit!" is de onverstane kreet
 van iemand die onder den voet is geraakt in 'n gedrang. Het beroep op
-neutraliteit doet denken aan 'n pré-aux clercs die zich beklagen zou,
+neutraliteit doet denken aan 'n pré-aux clercs die zich beklagen zou,
 gebruikt te worden als vechtterrein. Neutraliteit van kleine staten
-houdt op, zoodra de grootere--of één van de grootere--behoefte voelen
+houdt op, zoodra de grootere--of één van de grootere--behoefte voelen
 aan het tegendeel.
 
 En Frankryk en Engeland zullen eerlang Insulinde noodig hebben! 't
@@ -3326,7 +3292,7 @@ gedragen hebben by zinkings of kramp? Hoe, als hy wissels te betalen
 had gehad, zonder 't noodige daartoe? En, als hy gelukkig getrouwd
 was?--'n doodsteek voor 't genie ... ik leef nog, helaas!--En, als
 hy z'n voet verstuikt had? En, als 't was begonnen te regenen in 't
-midden van z'n bergrede? En--natuurlyk!--als men óm hem, naast hem,
+midden van z'n bergrede? En--natuurlyk!--als men óm hem, naast hem,
 onder hem, had getimmerd, of met yzeren driehoeken had geschilderd
 ... lieve hemel, daar beginnen ze weer! Ik ga uit.
 
@@ -3349,7 +3315,7 @@ hebben te veel verzonnen, en gingen het doel voorby. Christus is
 aan bruin. Job is veel schooner; Job was mensch! Hy voelde en leed
 als mensch. Job werd beproefd als mensch... O, die verzoeking van
 Christus door den duivel beduidt niets. De duivel biedt te weinig. Met
-zóó'n bod kwam hy niet eens klaar by my die zoo vol gebreken ben,
+zóó'n bod kwam hy niet eens klaar by my die zoo vol gebreken ben,
 en niets weet van 'n hemel! De koninkryken dezer wereld? Wat is
 dat voor iemand die oneindig grooter erfdeel te wachten heeft? Men
 koopt geen Rothschild met 'n paar penningen om. Neen, neen, dat 's
@@ -3364,10 +3330,10 @@ van 'n uitgever--lees zelf. Is 't niet om dol te worden? 't Is een
 komplot! Ik weet waarachtig niet wat ze bedoelen met hun geschryf! Ik
 minnebrieven? Zyn ze gek?
 
-'t Hoofd loopt me om! Is dát 'n leven? Ja, ja, we zyn zeker
+'t Hoofd loopt me om! Is dát 'n leven? Ja, ja, we zyn zeker
 ontsterfelyk! Ik ga uit. Zeg me of gy iets begrypt van die
 Kappellui en van dien uitgever met z'n minnebrieven ... en van de
-ontsterfelykheid? Ja, dàt vooral!
+ontsterfelykheid? Ja, dàt vooral!
 
 Vaarwel, myn Tine!
 
@@ -3402,13 +3368,13 @@ wat schoon maken. 't Is me onmogelyk aan u te schryven ... men vylt,
 boort, krabt, hamert, schraapt, schuift schuurt, schaaft, schroeft
 ... o god, ik heb zooveel te doen, en kan niets doen! Vertrekken kan
 ik ook niet. Waar zou ik heen? Overal zal men me om geld vragen! O,
-die Christus! Heeft hy dàt ondervonden ... hy met z'n leliën! Had
+die Christus! Heeft hy dàt ondervonden ... hy met z'n leliën! Had
 zoo'n lelie vrouw en kinderen? Was er nauwte die ze belette te bloeien
 ... die 't haar onmogelyk maakte lelie te zyn?
 
 En de laster gaat ook maar al voort. Doch dit zyn byzaken. Als dat
 geschoonmaak maar voorby was! Ik hoor dagelyks dat ik 'n schelm ben,
-'n laaghartige, 'n dief, 'n afzetter ... zóó antwoordt Publiek op
+'n laaghartige, 'n dief, 'n afzetter ... zóó antwoordt Publiek op
 MULTATULI'S boek over de veilingen!
 
 Maar dit zou niets zyn--ik verwachtte niet anders--als ik maar
@@ -3417,17 +3383,17 @@ gerekend, maar niet op schoonmaken en schilderen.
 
 M'n vriend de boekeman biedt my z'n bibliotheekkamer aan. Maar dit gaat
 niet. Dan moet ik me aankleeden om uittegaan, voor ik kan beginnen
-te schryven. Op straat zie ik allerlei dingen die unschön zyn. Dit
+te schryven. Op straat zie ik allerlei dingen die unschön zyn. Dit
 bederft m'n indrukken. En bovendien al myd ik de slachterswinkels,
 of de menschen die "zaken" doen, al ontmoet ik geen gepensioneerd
-resident, geen welvarend kontraktant met principes nà fortuin, al stuit
+resident, geen welvarend kontraktant met principes nà fortuin, al stuit
 ik nergens op de dikbuikige tevredenheid der braven die koupons knippen
 van de schuldbrieven hunner deugd ... al werd ik niet bespat door
 de modder van allerlei roode en gele rytuigen--'t is heel moeielyk,
 Tine, alles te ontwyken!--dan nog kan ik niet uitgaan om te schryven
 in die boekekamer.
 
-Ik heb om te schryven négligé noodig, zoo-als Buffon z'n lubben van
+Ik heb om te schryven négligé noodig, zoo-als Buffon z'n lubben van
 echte kant. Hy wist zeer goed wat hy zei, met dat: ("le style c'est
 tout l'homme" [28]. Zyn styl is gekleed ... de myne houdt van sarong
 en kabaai [29], of beter nog, myn styl draagt het matrozenhemd van
@@ -3461,7 +3427,7 @@ Heeft hy geen ziel, dan begrypt hy ook myn geschryf niet ... punctum!
 
 Maar er bestaat nog 'n reden die my de bibliotheek van m'n vriend
 doet schuwen als de pest. Ik ben inderdaad hoogmoedig en verwaand,
-en--ik verzeker u dit ernstig--het hoofdingrediënt van schryven of
+en--ik verzeker u dit ernstig--het hoofdingrediënt van schryven of
 spreken is verwaandheid. Welnu, als ik veel boeken om my heen zie,
 laat ik my verlokken daarin het oog te slaan. Ik lees voort, vind
 gedurig iets dat ik niet wist ... word, vruchteloos tegenstrevend,
@@ -3481,7 +3447,7 @@ andere fouten blootliggen. Maar dit schynt zwaar te vallen. Altyd zyn
 er gaten in den mantel van Diogenes. Ge weet dat ik beter vind den
 heelen mantel aftewerpen, "die man is hoogmoedig" beduidt eigenlyk:
 "Die man neemt de moeite niet, z'n hoogmoed te verbergen als wy?" Dat
-is, nòg eens overgezet: "hy loopt in z'n hemdsmouwen!"
+is, nòg eens overgezet: "hy loopt in z'n hemdsmouwen!"
 
 Wel zeker ... als 't warm is! Of als men iets te doen heeft, waarby
 't opperkleed hindert, zooals by my dikwyls voorkomt. Ik heb geen
@@ -3494,11 +3460,11 @@ nooit erkende obstruktie van eigenwaan, 't is om te bersten!
 Ook zou ik vreezen onoprecht te worden in geheel omgekeerden zin. Wie
 zegt me of ik niet door dat kunstmatig en nooit gelukkend wegwringen
 myner deugd, wat ondeugd zou verbergen met-een? Laat ons maar altyd
-zeggen wat we meenen wáár te zyn, en het opgeven voor beter, 't Is
+zeggen wat we meenen wáár te zyn, en het opgeven voor beter, 't Is
 eenvoudig alweer, zoo als ge ziet.
 
 Bovendien er steekt veel hoogmoed in dat geklaag over hoogmoed. 't
-Is dépit over al de verloren moeite die men zich getroost om 'n doel
+Is dépit over al de verloren moeite die men zich getroost om 'n doel
 te bereiken, dat zonder schade wordt verwaarloosd door 'n ander.
 
 Christus verbergde zyn hoogmoed niet. Hy verwaardigde zich niet,
@@ -3510,8 +3476,8 @@ wat ik minder schoon vind in Jezus is dat hy niet met dezelfde rondheid
 zei wat er aan hem ontbrak. Ik erken echter dat er meer moed noodig
 is om goed te spreken van zichzelf dan kwaad, en daar Christus het
 eerste durfde, zou hy ook moed gehad hebben tot het laatste ... als
-het te-onpas gekomen ware. Waarschynlyk dacht hy dat de Farizeeën
-'t wel voor hem zouden doen, en hierin dacht hy juist. Dit is nòg zoo.
+het te-onpas gekomen ware. Waarschynlyk dacht hy dat de Farizeeën
+'t wel voor hem zouden doen, en hierin dacht hy juist. Dit is nòg zoo.
 
 Moed om hoogmoedig te wezen? Welzeker!
 
@@ -3529,7 +3495,7 @@ zou gehuichelde hoogmoed wezen, en ik trek alleen party voor de
 ware. Och, Tine, al deze dingen zyn heel eenvoudig. Ieder weet
 ze, maar wy denken er niet aan, omdat we te veel zyn opgevoed
 en begodsdienst. Om wys te worden, heeft men niet veel te leeren,
-er moet maar een-en-ander worden afgeleerd. Het uitroeien van één
+er moet maar een-en-ander worden afgeleerd. Het uitroeien van één
 vooroordeel is meer waard dan 't bedenken van tien nieuwe stelsels.
 
 Voltaire--met wien ik lang niet in alles eens ben, dat weet
@@ -3608,7 +3574,7 @@ blyven. Maar vermoeid ben ik, dat is waar.
 Verbeeld u ... ze hebben zich in het hoofd gezet dat ik 'n schryver
 ben, en dat ik moet schryven voor den kost! Ze verwarren my met dien
 Multatuli. Schryven voor den kost! 't Doet me denken aan Don Juan, die
-zóó'n pleizier vond in het praten van dien armen Mr. Dimanche, dat hy
+zóó'n pleizier vond in het praten van dien armen Mr. Dimanche, dat hy
 verzuimde te antwoorden op diens verzoek om betaling van de rekening.
 
 Ik heb geen Moliere meer ... ach Tine ... onze boeken! Weet ge nog wel
@@ -3679,7 +3645,7 @@ in plaats van 't verwachte brood om niet te sterven!
 
 En dan vraag ik, of er ook in dien tyd rustende Gouverneurs-generaal
 waren, met ongestoorde levensdigestie en zwygende gewetens? Moliere
-schreef aardig, maar hy had te weinig données. Hy was 'n kind van
+schreef aardig, maar hy had te weinig données. Hy was 'n kind van
 z'n tyd en z'n tyd was eenvoudig.
 
 Ik schryven voor den kost ... voor geld? Onze Nonni is nu pas vier
@@ -3690,7 +3656,7 @@ dat ik een brief zond aan den minister? Hy is 'n welwillend mensch
 ... hy zal zeker antwoorden. Ik heb hem daarin niets gezegd van den
 nood waarin we verkeeren. Dit zou niet goed wezen, want dan zou hy
 ons helpen uit medelyden. Was ik nu maar aan den drank, dan waren
-we gered! Ja, dan kon ik beterschap beloven, en waarachtig--zóó zyn
+we gered! Ja, dan kon ik beterschap beloven, en waarachtig--zóó zyn
 ministers en menschen--als men beterschap belooft, wordt men meestal
 geholpen.--Rechtvaardigheid is duurder dan vergiffenis, en als ze
 niet zoo'n leven maakten boven m'n hoofd, zou ik u uitleggen waarom.
@@ -3716,14 +3682,14 @@ de C's....
 Al die initialen, samengevoegd, maken 'n kompleet adresboek van
 de kleinstad.
 
-Eén ding echter heeft me byzonder getroffen. Van de weinigen die
+Eén ding echter heeft me byzonder getroffen. Van de weinigen die
 niet schynen te behooren tot 'n politieke party, en toch eenigszins
 achtslaan op de publieke zaak, verneem ik dat de "nieuwaangekomene"
 groote verdiensten heeft. Nu vraag ik hoe 't komt, dat deze verdiensten
 niet voorlang reeds ten nutte van het algemeen zyn aangewend, daar
 de man toch niet meer jong is? Waarom heeft men tot-nog-toe geen--of
-maar zeer onbeduidende--betrekkingen opgedragen aan iemand van zóóveel
-kennis, zóóveel integriteit, zóóveel karakter, zóóveel genie ... had
+maar zeer onbeduidende--betrekkingen opgedragen aan iemand van zóóveel
+kennis, zóóveel integriteit, zóóveel karakter, zóóveel genie ... had
 ik byna gezegd? Ziet ge, daarvan begryp ik weer niets. Wie heeft
 al die Amerika's ontdekt? Hoe heeft de man het aangelegd, om al die
 gaven zoolang schuil te houden?
@@ -3739,7 +3705,7 @@ lang voor ik u kende. Die man moet byzonder nederig zyn.
 
 Wanneer hy op de hoogte staat zyner schoone roeping--en ik heb geen
 andere reden hieraan te twyfelen dan voornamelyk die nederigheid (zie
-Göthe, in voce: "bescheidenheid") en voorts de algemeene reden die
+Göthe, in voce: "bescheidenheid") en voorts de algemeene reden die
 't juisttreffen in deze zaak zoo moeielyk maakt--welnu als hy op de
 hoogte van z'n taak is, dan hadden de Geldersche Staten, kollectief
 of individueel, zich zeer vereerd moeten achten, heel nauwkeurig
@@ -3778,11 +3744,11 @@ antwoord van de natie?
 
 IS NEDERLAND EEN ROOFSTAAT.
 
-»Vier maanden zijn reeds voorbijgegaan, sinds Multatuli, een
+»Vier maanden zijn reeds voorbijgegaan, sinds Multatuli, een
 oud-Oost-Indisch ambtenaar,--naar hij beweert, miskend, vervolgd en
-tot aftreding gedwongen door zijne superieuren, in zijn »Max Havelaar
-of de koffiveilingen der Ned. Handelmaatschappij,» de gezaghebbers in
-onze Oost-Indische koloniën openlijk aanklaagde dat zij hun pligt
+tot aftreding gedwongen door zijne superieuren, in zijn »Max Havelaar
+of de koffiveilingen der Ned. Handelmaatschappij,» de gezaghebbers in
+onze Oost-Indische koloniën openlijk aanklaagde dat zij hun pligt
 verzaken, hun eed schenden, de stem der menschelijkheid en der
 godsdienst, van het geweten en de eer smoren,--dat zij de Javanen,
 wier bescherming hun is opgedragen, met lafhartigheid, maar vooral
@@ -3796,7 +3762,7 @@ zijn eed gestand doen, en zijn plicht volbrengen wil, tegenwerken,
 verdacht maken, vervolgen, ontslaan.
 
 Ontzettende beschuldiging voorwaar! Zoo zij gegrond ware, zoo de
-schatten, die ons uit onze koloniën, toestroomen, slechts verkregen
+schatten, die ons uit onze koloniën, toestroomen, slechts verkregen
 werden ten koste van het zweet en het bloed onzer Javaansche broeders,
 dan zouden wij met den schrijver moeten uitroepen, dat Nederland den
 naam van "roofstaat" verdient, dan zou ons eene wonde zijn ontdekt,
@@ -3807,7 +3773,7 @@ Maar is die beschuldiging gegrond?
 
 Als Nederlander, als mensch, valt het moeilijk het te gelooven. Doch
 aan den anderen kant (en wij beroepen ons hier op allen, die den
-»Max Havelaar» gelezen hebben) de schrijver heeft niets wat aan een
+»Max Havelaar» gelezen hebben) de schrijver heeft niets wat aan een
 lasteraar zou kunnen doen denken; hij slaat een toon aan, die overreedt
 niet alleen, maar die ook overtuigt, die aan zijne waarheidsliefde
 bijna niet kan doen twijfelen; hij deelt feiten mede, gelijk alleen
@@ -3816,8 +3782,8 @@ hij verklaart alles te kunnen bewijzen, hij duidt de schuldigen als
 met den vinger aan [36] en tart hen uit, hem van eene enkele onwaarheid
 te overtuigen.
 
-Als wij dus de vraag herhalen: »is die beschuldiging gegrond?» dan
-moeten wij antwoorden: »wij durven noch bevestigen noch ontkennen." Een
+Als wij dus de vraag herhalen: »is die beschuldiging gegrond?» dan
+moeten wij antwoorden: »wij durven noch bevestigen noch ontkennen." Een
 zeer onbevredigend antwoord voorzeker! Want de zekerheid van het
 nietbestaan der kwaal zou ons gerust stellen; de zekerheid van haar
 bestaan zou de genezing mogelijk maken; de onzekerheid alleen doemt
@@ -3835,7 +3801,7 @@ voor haar een kampioen op, ridderlijk loyaal, met open vizier, om hem
 voldoening te vragen [37] en gy, die hij, niet in 't voorbijgaan, maar
 zonder ophouden, opzettelyk trof, gy, die hij kwetste op de plaats,
 waar mannen van eer het gevoeligst zijn, gij zoudt voortgaan met
-zwijgen, gij zoudt u als weêrloos laten slaan, als eerloos, laten
+zwijgen, gij zoudt u als weêrloos laten slaan, als eerloos, laten
 beleedigen, gij zoudt de smet laten kleven op uwe namen? U is een
 handschoen toegeworpen, openlijk voor 't oog der gansche natie, bij
 het klaar licht der eeuw der openbaarheid; raapt hem op! treedt in het
@@ -3850,7 +3816,7 @@ Tweede Kamer der Staten-Generaal! de handhaving van de eer der
 natie behoort tot uwe roeping. Als zij, die in 't bezit zijn van de
 waarheid, voortgaan met hun majestueus stilzwijgen, interpelleer dan
 den verantwoordelijken man, die door zijn post tot spreken geroepen
-is. Vraag den Minister van Koloniën, of Neêrlands eer in de O. Indiën
+is. Vraag den Minister van Koloniën, of Neêrlands eer in de O. Indiën
 met voeten getreden wordt!
 
 Volk van Nederland. Eerlijk volk, christelijk volk! blijft niet
@@ -3860,44 +3826,44 @@ uwen naam. Gij hebt regt om te weten of die aanklagt gegrond of valsch,
 of uwe eer bevlekt of zuiver is! Gij hebt regt om te eischen, dat
 er een einde kome aan die onzekerheid, waarin gij wordt gelaten. Het
 is beter het ergste te hooren, dan niets. Het is geen schande krank
-te zijn, maar het is schandelijk, om, als men u toeroept: «Gij zijt
-ziek!» onverschillig te blijven, en zonder naar uw vermeende kwaal
+te zijn, maar het is schandelijk, om, als men u toeroept: «Gij zijt
+ziek!» onverschillig te blijven, en zonder naar uw vermeende kwaal
 onderzoek te doen, in flaauwheid den tijd tot herstel geschikt te
 laten voorbijgaan. Als het zwijgen der O.-Indische ambtenaren mogt
 voortduren, als ook uwe Vertegenwoordigers onverschillig mogten
 blijven, herinnert u dan, dat gij geregeerd wordt door een Koning,
 die het licht lief heeft, en de duisternis haat.
 
-Ga vrijmoedig tot hem, en zeg aan den Keizer van Insulinde: «Sire,
+Ga vrijmoedig tot hem, en zeg aan den Keizer van Insulinde: «Sire,
 laat een onderzoek instellen! Geef ons licht! Als Multatuli een valsch
 aanklager is, laat ons dan weten, dat Nederlands eer onbezoedeld is
 gebleven,--zoo hij de waarheid heeft doen hooren, herstel hem dan in
 zijne eer [39] den edelen Max Havelaar, straf de schuldigen, en neem
-de misbruiken weg.»
+de misbruiken weg.»
 
 Dagbladpers van Nederland, ondersteun onze pogingen! Laat niet af,
 met gelijk wij te vragen om licht, dat ons in plaats van de vraag:
-«Is Nederland een roofstaat?» den kreet zal kunnen doen uiten:
-«Nederland is Goddank geen roofstaat!» of wel: «Nederland wil met
-Gods hulp ophouden een roofstaat te zijn!»
+«Is Nederland een roofstaat?» den kreet zal kunnen doen uiten:
+«Nederland is Goddank geen roofstaat!» of wel: «Nederland wil met
+Gods hulp ophouden een roofstaat te zijn!»
 
 In die merkwaardige zitting der Tweede Kamer, waarin onze
 volksvertegenwoordigers zoo treffend hebben getoond hunne roeping
 te begrijpen, waarin zij openlijk hebben gebroken met dat misbruik,
 dat het antwoord op de Troonrede verlaagt tot een loutere echo van
 de woorden der Regering, is ook (al werd de naam zelf angstvallig
-vermeden) de «Max Havelaar» ter sprake gebragt, en heeft een der
+vermeden) de «Max Havelaar» ter sprake gebragt, en heeft een der
 leden der Tweede Kamer, in dat boek zwaar beschuldigd, over dat boek
 het woord gevoerd. [40]
 
-De aanleiding daartoe werd gegeven door de HH. van Hoëvell en
+De aanleiding daartoe werd gegeven door de HH. van Hoëvell en
 Myer. Eerstgenoemde constateerde het door ons reeds aangewezen
-feit «DAT DOOR DAT BOEK EENE ZEKERE RILLING DOOR HET LAND GEGAAN
+feit «DAT DOOR DAT BOEK EENE ZEKERE RILLING DOOR HET LAND GEGAAN
 EN GROOTE ONGERUSTHEID, JA, VERONTWAARDIGING IN VELER GEMOED
-ONTSTAAN WAS,» en zag in die, door de Tweede Kamer niet beaamde
-zinsnede der Regeeringsboodschap: «de toestand der overzeesche
-bezittingen is in alle opzigten bevredigend» een door den Minister
-van Koloniën te vergeefs aangewend middel om die ongerustheid en
+ONTSTAAN WAS,» en zag in die, door de Tweede Kamer niet beaamde
+zinsnede der Regeeringsboodschap: «de toestand der overzeesche
+bezittingen is in alle opzigten bevredigend» een door den Minister
+van Koloniën te vergeefs aangewend middel om die ongerustheid en
 die verontwaardiging weg te nemen. Laatstgemelde (op wiens rede wij
 straks nog zullen terugkomen) constateerde ook het feit, dat er in
 dat werk sommige personen--en wel bij name een oud-landvoogd--zwaar
@@ -3910,27 +3876,27 @@ discussie over het antwoord op de Troonrede. Doch men had althans mogen
 verwachten, dat spreker zich onthouden zou van die ons onbegrijpelijke
 verklaring, dat hij Multatuli nooit weerleggen zal--eene verklaring,
 die, schoon niet met ronde woorden uitgesproken, evenwel moet worden
-afgeleid uit sprekers ondubbelzinnige woorden: «ik meen dat uit
+afgeleid uit sprekers ondubbelzinnige woorden: «ik meen dat uit
 't geen de schrijver van dat boek gelieft te zeggen, voor mij geen
-verpligting tot verantwoording kan ontstaan.»
+verpligting tot verantwoording kan ontstaan.»
 
 Voor zooverre nu een voortdurend stilzwijgen alleen de eer van de
 beschuldigden in gevaar zou kunnen brengen, is het hunne zaak: wij
 zijn niet geroepen voor particuliere belangen op te treden. Doch
-de «Max Havelaar» heeft ook door gansch Nederland ongerustheid
+de «Max Havelaar» heeft ook door gansch Nederland ongerustheid
 en verontwaardiging verwekt. Dit is een feit dat niet kan worden
-geloochend, en nog daar te boven door den heer van Hoëvell in 't
+geloochend, en nog daar te boven door den heer van Hoëvell in 't
 openbaar is geconstateerd. Uit dit feit nu vloeit onmiddellijk voort,
 dat ieder Nederlander, die de ongerustheid kan wegnemen, verplicht is
-om dat te doen. Kan dan één hunner zich van dien pligt ontslaan door
-de verklaring: «dat uit 't geen de schrijver van dat boek gelieft te
-zeggen, voor hem geene verpligting tot verantwoording ontstaan kan?»
+om dat te doen. Kan dan één hunner zich van dien pligt ontslaan door
+de verklaring: «dat uit 't geen de schrijver van dat boek gelieft te
+zeggen, voor hem geene verpligting tot verantwoording ontstaan kan?»
 Wij betwijfelen het.
 
 Vreemdsoortig is ook het argument, waarmede de heer D. v. T. dat
-stilzwijgen schijnt te willen regtvaardigen. «Ik meen,» zeide hij,
-«dat 't geen ik over dat boek zou kunnen zeggen, den schijn van
-partijdigheid niet zou kunnen ontgaan.»
+stilzwijgen schijnt te willen regtvaardigen. «Ik meen,» zeide hij,
+«dat 't geen ik over dat boek zou kunnen zeggen, den schijn van
+partijdigheid niet zou kunnen ontgaan.»
 
 Dit is eene overdrevene kieschheid. Waar het verdediging geldt, kan het
 verwijt van partijdigheid niet treffen. Een advokaat b.v. kan in zijn
@@ -3958,7 +3924,7 @@ Eindelijk nog iets over de redevoering van den heer Myer. Het doel
 van dezen spreker was, gelijk hij zeide, niet om de aangeklaagden
 te verdedigen ('t geen hij en teregt, aan hen zelven overliet). Van
 dit programma week hij niet af, toen hij een feit mededeelde, waaruit
-blijken moest en ook werkelijk blijkt, dat er soms in Oost-Indië regt
+blijken moest en ook werkelijk blijkt, dat er soms in Oost-Indië regt
 wordt gedaan en het onregt gestraft. Want dit feit, hoe waar ook,
 verzwakt in geenen deele de aanklagt van Multatuli. Dat er SOMS regt
 geschiedt, is nog geen reden om over het voorkomende onregt heen te
@@ -3970,25 +3936,25 @@ gegrond was, dan zou alleen de mogelijkheid, dat er zulke schreeuwende
 onregtvaardigheden kunnen gebeuren, ('t zij dan stelselmatig of
 niet) reeds eene onverwijlde hervorming in het O.-Indisch bestuur
 noodzakelijk maken. En als de heer Myer, toegevende dat er in
-Oost-Indiën misbruiken bestaan, beweert, dat die in alle Oostersche
+Oost-Indiën misbruiken bestaan, beweert, dat die in alle Oostersche
 Staten worden aangetroffen, dan antwoorden wij dat het dan hoog tijd
 is, om eens te beproeven of er ook een Oostersch volk zonder onregt
 kan geregeerd worden, en dat in elk geval Nederland geen deel wil
 hebben aan schatten ten koste van het regt verkregen.
 
-Maar wèl week de heer Myer van zijn programma af, toen hij deze
-woorden uitsprak: »ik kan begrijpen dat een werk in eenen zoo
+Maar wèl week de heer Myer van zijn programma af, toen hij deze
+woorden uitsprak: »ik kan begrijpen dat een werk in eenen zoo
 schoonen, wegslependen stijl en met zooveel talent geschreven, op vele
 onkundigen en ligtgeloovigen, of bij dezulken die gaarne aannemen wat
-ten nadeele van het bestuur in N.-Indië gezegd wordt, een ongunstigen
-indruk heeft gemaakt." Dit is eene Seitenhieb op «Max Havelaar» dien
+ten nadeele van het bestuur in N.-Indië gezegd wordt, een ongunstigen
+indruk heeft gemaakt." Dit is eene Seitenhieb op «Max Havelaar» dien
 wij betreuren, want de schrijver--al dwaalt hij welligt ook in zijne
 voorstellingen--behoort toch ongetwijfeld tot die weinige mannen, die
 aan het algemeen belang boven het eigenbelang de voorkeur gevende, voor
-eene in hunne oogen goede zaak, hunne carrière hebben opgeofferd en
+eene in hunne oogen goede zaak, hunne carrière hebben opgeofferd en
 den haat der grooten hebben getrotseerd. Het is ook een aanval op ons,
-en op allen die met ons uit den «Max Havelaar» stof tot ongerustheid
-hebben geput; wij ongerusten moeten volgens die voorstelling òf dom òf
+en op allen die met ons uit den «Max Havelaar» stof tot ongerustheid
+hebben geput; wij ongerusten moeten volgens die voorstelling òf dom òf
 slecht zijn. Wij achten ons niet verplicht de insinuatie te weerleggen.
 
 Integendeel, wij nemen ze aan. Wij zullen doen als de Geuzen en den
@@ -4004,10 +3970,10 @@ Misschien hecht men weinig aan ons oordeel, en blijft ons vernieuwd
 verzoek om licht, nog door geen ander dagblad ondersteund, zonder
 uitwerking. Bedenke men dan, dat het altijd onvoorzichtig is een vonk
 te verachten, omdat hij slechts vonk is, vergetende, dat hij een vlam
-kan worden!» [43]
+kan worden!» [43]
 
 Helaas, helaas, niemand antwoordt! Als ik eens aan den Koning
-schreef? Dit dééd ik ... tweemalen reeds! Hy heeft niet geantwoord. En
+schreef? Dit dééd ik ... tweemalen reeds! Hy heeft niet geantwoord. En
 Multatuli zond hem z'n boek over de veilingen! Zou de Koning 't
 gelezen hebben? Zeker!
 
@@ -4033,7 +3999,7 @@ Fancy ... ik smeek u ... kom hem te-hulp! ...
 AAN TINE.
 
 Ik heb u in lang niet geschreven, omdat ik ... omdat ik ... ik weet
-het niet. Ik geloof dat ik niet wèl ben. 't Zal wel overgaan. Houd u
+het niet. Ik geloof dat ik niet wèl ben. 't Zal wel overgaan. Houd u
 maar goed, myn kind. Vraag aan dien man van 't huis waarin Multatuli
 dat boek schreef. Hy zal u wel wat eten geven voor de kinderen,..
 
@@ -4050,9 +4016,9 @@ Fancy!
 VAN TINE.
 
 Beste Max! Wees maar opgeruimd, alles gaat heel goed. De kinderen zyn
-volmaakt wèl, àl te vrolyk eigenlyk, al te dartel! Zy zien wat bleek
+volmaakt wèl, àl te vrolyk eigenlyk, al te dartel! Zy zien wat bleek
 ... maar dat komt van 't wisselen. Zy eten als wolven. Wees gerust,
-Max. Ook ik ben wèl, héél wel, en goed gestemd ... we wandelen veel
+Max. Ook ik ben wèl, héél wel, en goed gestemd ... we wandelen veel
 ... o, ge moest het zien ... zoo levenslustig!
 
 
@@ -4067,7 +4033,7 @@ Fancy ... om-godswil ... Fancy!
 
 AAN TINE.
 
-Zóó! Dán is 't goed. Ik dacht dat ge in grooten nood waart. Dit is
+Zóó! Dán is 't goed. Ik dacht dat ge in grooten nood waart. Dit is
 zoo niet, zegt ge, dan is alles goed! Wat my betreft, ik word nog
 geplaagd door dien droom over leegte ... zonderling! Ik drink te veel
 koffi misschien. Nog gedurig kryg ik zotte brieven...
@@ -4080,19 +4046,19 @@ later schreef hy, dat-i zooveel kwaads van me gehoord had, en dat ik
 verdoemd was. In-godsnaam.
 
 Ik kan u niets zenden, lieve Tine! 't Doet me innig genoegen dat uw
-brief zoo vrolyk is, en dat de kinderen wèl zyn. Dat beurt me wat
+brief zoo vrolyk is, en dat de kinderen wèl zyn. Dat beurt me wat
 op. Ik was 'n beetje moe. Maar ik wilde toch dat ik u wat zenden kon,
 want me dunkt ... hoe maakt ge 't toch?
 
 Ik wou zoo graag dat ik 'n ambacht verstond ... maar 't moest iets
 wezen, waarby weinig of niets te denken viel. 't Denken wilde ik graag
-voor óns houden. Vindt ge ook niet? Ik zou wel boekbinder willen wezen
-... neen, tòch niet, dat is te verleidelyk. Maar steenzagen zou wel
+voor óns houden. Vindt ge ook niet? Ik zou wel boekbinder willen wezen
+... neen, tòch niet, dat is te verleidelyk. Maar steenzagen zou wel
 gaan, als ik daartoe sterk genoeg was. Ik vrees neen, want ik ben
 wat uitgeput. We zouden van zoo'n ambacht wel kunnen leven, dunkt me,
 als we maar geen schulden hadden. Maar ze zouden my de zaag afnemen
 ... neen, de wet waarborgt ieder het bezit van de gereedschappen,
-die noodig zyn voor z'n bedryf. Ook van de kleêrtjes die de kinderen
+die noodig zyn voor z'n bedryf. Ook van de kleêrtjes die de kinderen
 aanhebben ... om de decentie, denk ik. Dat is toch lief van de wet.
 
 Maar al liet men my de zaag, ik kan daarmee niet genoeg verdienen om
@@ -4111,7 +4077,7 @@ EERSTE SPROOKJE.
 
 Een netgekleed heer, goudgekettingd en tevreden, wandelde langs een der
 grachten van Amsterdam. Hy was in de stad voor "zaken". Straks zult
-ge zien, wèlke zaken. Daar wandelde voor hem uit, een dame met haar
+ge zien, wèlke zaken. Daar wandelde voor hem uit, een dame met haar
 kind. Door ik weet niet welk toeval, viel het kind in 't water. De
 moeder gaf een gil ... en sprong het kind na, dat zy redde.
 
@@ -4131,13 +4097,13 @@ begreep dat men haar vragen kon naar iets anders dan haar kind.
 vrager. Eilieve, vriendje, ik zal u ruim beloonen, als ge my morgen
 den naam en 't adres opgeeft van die dame.
 
-Zóó vraagde de vreemdeling aan een der omstanders, en 't schynt dat
+Zóó vraagde de vreemdeling aan een der omstanders, en 't schynt dat
 hy ditmaal te weten kwam wat hy begeerde te weten. Althans hy liet
 zich den volgenden dag aandienen by de gelukkige moeder.
 
 --Mevrouw, ik had de eer tegenwoordig te zyn...
 
---O, waart ge dáár, mynheer? Hebt gy 't gezien? Ik zag niets, ik
+--O, waart ge dáár, mynheer? Hebt gy 't gezien? Ik zag niets, ik
 hoorde niets, ik sprong...
 
 --Verschoon my, mevrouw, ik heb gehoord...
@@ -4146,7 +4112,7 @@ hoorde niets, ik sprong...
 
 --Ja, mevrouw, Ik heb gehoord hoe ge...
 
---Gehoord? Wàt toch?
+--Gehoord? Wàt toch?
 
 --Ik heb gehoord hoe gy gegild heb, mevrouw ... ik kom u 'n engagement
 aanbieden by 't theater.
@@ -4175,7 +4141,7 @@ roovers te verjagen. Men zeide hem, dat hy dit niet had moeten doen,
 omdat de roovers onder de bescherming stonden van den magistraat in
 de hoofdstad.
 
-Maar Chresos geloofde dit niet, omdat hy 't àl te erg vond.
+Maar Chresos geloofde dit niet, omdat hy 't àl te erg vond.
 
 Hy ging voort met het bestryden der roovers, en daar zy overmacht
 hadden, zond hy 'n bode naar Thebe om hulp te vragen.
@@ -4201,19 +4167,19 @@ geduld--wat niet noodig was--en troostte zich met spelen op de luit,
 dat 'n behoefte voor hem scheen. De tonen die hy aansloeg, waren
 in harmonie met z'n gewaarwordingen. Eigenlyk was hy geen groot
 muzikant, maar er is wat byzonders in 't luitspel van 'n vader die
-z'n kinderen ziet derven. Dáárom en niet omdat Chresos goed speelde,
+z'n kinderen ziet derven. Dáárom en niet omdat Chresos goed speelde,
 luisterde men naar hem. Er was iets snydends in z'n spel, dat grove
 ooren kittelde. En er waren veel grove ooren in Beotie.
 
 Als men zeide: "fraai gespeeld Chresos, ga voort!" dan viel z'n hand
 slap neder, en er blonk hem 'n traan in 't oog, by de gedachte dat die
 onbegeerde lof de prys was van den honger zyner kinderen. Liever had hy
-nog slechter gespeeld, of in 't geheel, niet, dan zóó! En hy vergeleek
+nog slechter gespeeld, of in 't geheel, niet, dan zóó! En hy vergeleek
 z'n ziel by de snaren zyner luit, die gespannen moesten zyn om klank
-te geven ... ja, gerekt op 't breken af vóór de hoorders tevreden
+te geven ... ja, gerekt op 't breken af vóór de hoorders tevreden
 waren. "Zouden die snaren daarvan gevoel hebben als ik?" dacht hy.
 
-Maar toch speelde hy van-tyd tot-tyd, omdat hy niet anders kòn. En
+Maar toch speelde hy van-tyd tot-tyd, omdat hy niet anders kòn. En
 z'n gezin hongerde met geduld.
 
 Telkens weder beriep hy zich op den Areopagus. Eindelyk ontving hy
@@ -4250,7 +4216,7 @@ DERDE SPROOKJE.
 
         Komt mee, komt mee, daar wordt 'n man gekruist,
         Daar is wat schoons te zien op Golgotha!
-        Werpt beitel neer en spade, o burgerluî,
+        Werpt beitel neer en spade, o burgerluî,
     En roept uw dochters en uw knapen van hun spel.
         En laat uw werk, uw werk maar, voor van-daag!
         Werpt hamer, troffel, schaaf en weefspoel neer!
@@ -4267,9 +4233,9 @@ DERDE SPROOKJE.
         (Maar Nathan, of het waar is weet ik niet!)
       Ze zeggen dat hyzelf het heeft geleverd,
     Toen hy als timmerman nog aan de schaafbank stond...
-        Want, buurman, vóór hy, 'k weet niet wàt, misdeed,
-    Ja, òf hy iets misdeed zelfs Nathan, weet ik niet...
-        Maar vóór hy deed wat men hem euvel nam,
+        Want, buurman, vóór hy, 'k weet niet wàt, misdeed,
+    Ja, òf hy iets misdeed zelfs Nathan, weet ik niet...
+        Maar vóór hy deed wat men hem euvel nam,
     Was hy een timmerman als wy.
 
     --Hoe heet die man?
@@ -4277,7 +4243,7 @@ DERDE SPROOKJE.
     --Dit weet ik waarlijk niet, men zegt hy is hanootzri... [44]
     Of wel, zijn vader was hanootzri. Hy lykt zwak
         Voor zulk 'n ambacht, maar z'n werk was goed...
-        Hy struikelt weer ... (Op-zy wat, Jöchaz!
+        Hy struikelt weer ... (Op-zy wat, Jöchaz!
         Ei, laat my ook wat zien ... ge dringt me weg,
     Of 't heele schouwspel waar voor u alleen! Hy zweet:
       Ik zeide u wel dat hy niet sterk was, Nathan.
@@ -4286,8 +4252,8 @@ DERDE SPROOKJE.
     Die pas 'n half uur had gehangen, toen z'n hoofd
     Op-zy knikte ... en 't was uit! Hy sprak geen enkel woord
     Dat ons beloonde voor de moeite. Waart ge er by?
-        (Houd kleine Mirjam wat omhoog, Jochébed!)
-        Zeg waart ge er by, o Nathan ben Daöud,
+        (Houd kleine Mirjam wat omhoog, Jochébed!)
+        Zeg waart ge er by, o Nathan ben Daöud,
     Toen ons die dief bestal voor zooveel moeite om-niet?
 
     --Ik had dien dag een splinter in myn voet,
@@ -4311,16 +4277,16 @@ DERDE SPROOKJE.
     Dat ik m'n tulband niet verruild heb voor myn Kashmir,
         Die licht van kleur en koeler is ... dat doet de haast:
         Ik gunde my geen tijd--daar valt-i weer--
-        Ik heb er spyt van ... Golgotha is vèr!
+        Ik heb er spyt van ... Golgotha is vèr!
         Zoo'n donk're zuigt de warmte broeiend in,
-        En dáárom heb ik spyt dat Golgotha zoo vèr is...
+        En dáárom heb ik spyt dat Golgotha zoo vèr is...
         Wat zeide ik ook het laatst?
 
     --Die slechte dief..
 
-    --Ik bèn er! Uren liep ik mee, en hygde als nu...
-    (Vervloekte hitte ... dringt zoo niet, Jöchaz!)
-        Ik was vermoeid vóór halfweg ... en de dief
+    --Ik bèn er! Uren liep ik mee, en hygde als nu...
+    (Vervloekte hitte ... dringt zoo niet, Jöchaz!)
+        Ik was vermoeid vóór halfweg ... en de dief
         (Let wel hoe schand'lijk die man ons bedroog)
         Liep met z'n kruis, als waar 't 'n palmtak, voort!
     Hy zweette niet, en is niet eens gestruikeld ...
@@ -4329,18 +4295,18 @@ DERDE SPROOKJE.
        Is niet zoo zwaar van bouw, zoo forsch van leest...
         Hy schynt wel teer van spieren ... doch zyn blik
         Toont dat-i veel geleden heeft en droeg.
-        Maar dat-i langen tyd nog lyden kàn!
+        Maar dat-i langen tyd nog lyden kàn!
         'k Ben zeker dat hy spreken zal aan 't kruis,
         En dit is juist het aardigst van de zaak!
-        De kinderen gaan, om dát te hooren, mee...
-        Die andere dief was dood, vóór nog m'n vrouw,
+        De kinderen gaan, om dát te hooren, mee...
+        Die andere dief was dood, vóór nog m'n vrouw,
     Die trager liep--omdat ze zwanger was, dien tyd,
-    Van Mirjam--(houd het schaapje omhoog, Jochébed!)
-    Die dief was doód, vóór zy daar aankwam, Nathan!
+    Van Mirjam--(houd het schaapje omhoog, Jochébed!)
+    Die dief was doód, vóór zy daar aankwam, Nathan!
         En ieder zeide dat het schande was!
-        (Geef Mirjam my, Jochébed! Hier m'n kind,
+        (Geef Mirjam my, Jochébed! Hier m'n kind,
         Hu ... huup ... op vaders schouder! Kunje zien?
-        Sla 't kleine handje zóó ... om vaders hals,
+        Sla 't kleine handje zóó ... om vaders hals,
         En houdje vast!) Wat zeide ik ook het laatst?
 
     --Die and're dief ...
@@ -4348,8 +4314,8 @@ DERDE SPROOKJE.
     --Ik weet al! Heel de buurt
 
     Was op de been gekomen, om dien man te zien.
-        Daar waren met ons, Ruben, Ephraïm,
-    Baëna met de kind'ren, Hiddal ben Elia,
+        Daar waren met ons, Ruben, Ephraïm,
+    Baëna met de kind'ren, Hiddal ben Elia,
     De dochters van Urias, Schmoel de wisselaar ...
         (Ik zie hem juist, hy werpt den man met drek)
         Hy is 't, die laatst verjaagd werd uit den tempel,
@@ -4372,12 +4338,12 @@ DERDE SPROOKJE.
     --Dit weet ik, Nathan, niet,
 
     Maar 't is niet goed te schachren in Jehovah's huis!
-        Myn Ephraïm ... maar, Nathan ben Daöud,
+        Myn Ephraïm ... maar, Nathan ben Daöud,
         Ik zeg 't u in vertrouwen, en ik hoop...
         (Daar werpt weer Schmoel den kruisman met z'n drek)
         Wat zeide ik ook het laatst?
 
-    --Ge spraakt van Ephraïm,
+    --Ge spraakt van Ephraïm,
 
         En van de wiss'laars in den tempel...
 
@@ -4386,7 +4352,7 @@ DERDE SPROOKJE.
         Ik zeg 't u in vertrouwen, en ik hoop
         Dat ge my niet verraden zult! M'n zoon
         Die 't aanzag, wyl hy juist 'n handel sloot,
-        Heeft, ylings bukkend, als om hulp te biên
+        Heeft, ylings bukkend, als om hulp te biên
     In 't zoeken--maar verklap me niet, ben Daud!--
         Hy heeft met scherp gezicht en vlugge hand..,
     In 't kort, z'n handel was gezegend op dien dag:
@@ -4394,8 +4360,8 @@ DERDE SPROOKJE.
     Geloof me, Nathan, die ben Joszof had gelyk ...
         't Is ongeoorloofd dus Jehovah's tempel
         Te ontwyden met 'n goud- en zilverkraam:
-        jeshoeäh ben Joszof had groot gelyk!
-        't Is dáárom ook dat Ephraïm, m'n zoon,
+        jeshoeäh ben Joszof had groot gelyk!
+        't Is dáárom ook dat Ephraïm, m'n zoon,
         Hem altyd zoekt en naloopt ... of hy weer
     Ter zuivring uitgaat van Gods tempel, met 'n zweep,
         Maar sinds een week heeft hy hem niet gezien ...
@@ -4410,7 +4376,7 @@ DERDE SPROOKJE.
     Ik zeg u, dit beteekent niets, vriend Nathan
         Ge weet, hoe 't hout dat maklyk buigt, niet breekt,
     En hoe het harde knakt, by 't minste buigen:
-    Zóó ook die man ... ik zeg u, hy is taai!
+    Zóó ook die man ... ik zeg u, hy is taai!
 
     --Eilieve, zie ... die vrouw!... Zou dat z'n vrouw zyn?
         De vrouw die schreiend volgt, en neergebukt,
@@ -4426,12 +4392,12 @@ DERDE SPROOKJE.
        En altyd opgemerkt, dat wie 'n vrouw heeft
        En kind'ren, die naar 't kruis hem weenend volgen,
          (Wees rustig, Mirjam: vader is vermoeid!)
-    Zoo taai niet is als deze, Nathan ben Daöud!
+    Zoo taai niet is als deze, Nathan ben Daöud!
          Ik zeg u nog-eens: deze man is taai:
       Een vader zou zoo taai niet wezen, Nathan!
         Hy is wat moe van 't gaan, maar als-i hangt,
     Is dit terstond voorby! Vriend Nathan, help me 't kind
-    Eens overzetten, op dien andren schouder ... zóó!
+    Eens overzetten, op dien andren schouder ... zóó!
     Het drukt zoo op-den-duur, al schynt het licht in 't eerst!
         (Zit stil, m'n kind!) Ja, deze is wat vermoeid,
         Misschien wat zwak ook door het bloedverlies,
@@ -4439,9 +4405,9 @@ DERDE SPROOKJE.
     Men zegt dat-i gegeeseld is ... Ziet ge zyn rug?
         Tracht heentekyken over 't volk, vriend Nathan!
 
-    --Ik heb Jöchaz voor my ...
+    --Ik heb Jöchaz voor my ...
 
-    --Kunt gy 't zien, Jöchaz?
+    --Kunt gy 't zien, Jöchaz?
 
     --Ik zie alleen den top en d' arm van 't kruis
     Dat slingrend voortschuift als-i waggelt, maar verdwynt
@@ -4450,7 +4416,7 @@ DERDE SPROOKJE.
 
     --Dat zie ikzelf
 
-    Zoo goed als gy dat ziet, Jöchaz! Maar ik wensch
+    Zoo goed als gy dat ziet, Jöchaz! Maar ik wensch
     Te weten of z'n rug ... zoo'n kind is vreeselyk zwaar!
     Wees niet zoo woelig, kleine: uw vader is vermoeid ...
         Kunt gy z'n rug zien, kind, zyn naakten rug?
@@ -4461,16 +4427,16 @@ DERDE SPROOKJE.
 
     --Die rug is rood ...
 
-        Ge hoort het, ben Daöud ... dàt maakt hem zwak!
-        Men heeft hem eerst gegeeseld, dat maakt zwàk!
-        Maar 't gaat wel òver, als-i hangt. Hij zal
+        Ge hoort het, ben Daöud ... dàt maakt hem zwak!
+        Men heeft hem eerst gegeeseld, dat maakt zwàk!
+        Maar 't gaat wel òver, als-i hangt. Hij zal
         Gewis zoo gauw niet knikken met het hoofd ...
         (Zit stil, myn kind, ge drukt me ontzettend zwaar!)
         Ik zeg u, Nathan, deze man is taai!
         't Is jammer dat ik niet myn Kashmir heb ...
         (Zit rustig kind, of vader zet u neer:
-        Ik ben vermoed!) En ieder zei, ben Daöud:
-        Het was 'n schande ... dáádlyk was het uit!
+        Ik ben vermoed!) En ieder zei, ben Daöud:
+        Het was 'n schande ... dáádlyk was het uit!
     Maar deze zal zoo gauw niet sterven aan het kruis,
         Hy zal gewis wat spreken voor-i knikt!
         Dat praten dan de kindren jub'lend na,
@@ -4478,18 +4444,18 @@ DERDE SPROOKJE.
         En spelen kruisman, weken naderhand!
         Dit beurt wat op, in dezen slechten tyd!
     Maar als-i zwygt aan 't kruis, is 't niet de moeite waard
-        Zoo vèr te gaan--het is zoo vreeslyk heet,
+        Zoo vèr te gaan--het is zoo vreeslyk heet,
         Als 't weer gebeurt, zet ik m'n Kashmir op!--
-        Ik zeg u dat-i taai is, ben Daöud!
+        Ik zeg u dat-i taai is, ben Daöud!
         Hy valt weer ... dit is niets! Wacht tot-i hangt,
     (Zit stil, Mirjam!) dan zult ge zien en hooren ...
-        Neem 't kind terug, Jochébed: ik ben moe ...
+        Neem 't kind terug, Jochébed: ik ben moe ...
             Maar houd het schaapje omhoog ...
 
         Komt mee, komt mee, daar is wat schoons te zien!
         Komt allen mee ... daar wordt 'n man gekruist!
         Wat hy misdeed? 'k Weet niet wat hy misdeet ...
-        Er zyn er zelfs die zeggen dat-i wèl deed ...
+        Er zyn er zelfs die zeggen dat-i wèl deed ...
         Maar dit 's om 't even! Werpt uw grootboek neer,
     Vergeet uw koffi en uw suiker, burgerlui ...
     Uw beurs, uw oefning, en uw monsters van tabak,
@@ -4508,19 +4474,19 @@ DERDE SPROOKJE.
         Hy zal zoo gauw niet knikken met zyn hoofd ...
       Hy zal, by God, aan 't kruis niet zwygend sterven!
       En voor uw kinderen zal 't de moeite waard zyn
-    Te hooren--en het nàtepraten--wat-i zegt!
+    Te hooren--en het nàtepraten--wat-i zegt!
         Beloof hun vry een vroolijk kruismansspel,
-      Dat beurt wat óp in deze slechte tyden!
+      Dat beurt wat óp in deze slechte tyden!
         Ik zeg u dat-i taai is, deze man,
         Dat hy u niet bedriegen zal, als laatst
     Die andre dief, die daadlyk knikte met het hoofd,
         En toen was 't uit! Maar deze man is taai,
     Al schynt hy zwak van bouw. Het is hem aantezien
-      Dat hy veel droeg, maar kracht heeft méér te dragen,
-        Dat hy veel leed, maar lang nog lyden kàn!
+      Dat hy veel droeg, maar kracht heeft méér te dragen,
+        Dat hy veel leed, maar lang nog lyden kàn!
       Hij spreekt reeds ... luister: "Eli Sabactani!"
         Hy roept Elias ... kindren, bauwt hem na,
-        En sart hem, dat hy nòg wat zegge aan 't kruis,
+        En sart hem, dat hy nòg wat zegge aan 't kruis,
       En krabt met lange nagels in z'n wonden ...
         Of beter, werpt hem--als vriend Schmoel--met drek:
         Licht slikt hy walging minder goed dan pyn!
@@ -4531,8 +4497,8 @@ DERDE SPROOKJE.
         Hoerah, Hoerah voor Golgotha!
 
         Komt mee, komt mee, daar wordt een man gekruist:
-        Roept Ruben hier, en Nathan ben Daöud ...
-        Klaas Jakob, Nafthali, Albertus! Eliézer ...
+        Roept Ruben hier, en Nathan ben Daöud ...
+        Klaas Jakob, Nafthali, Albertus! Eliézer ...
         De dames en de heeren uit de buurt,
     Verwanten, neven, nichten, broeders, en de rest,
     Behouders, Liberalen, mannen van de beurs,
@@ -4543,7 +4509,7 @@ DERDE SPROOKJE.
         En wie geen tyd had om z'n plicht te doen,
         Maar licht nu tyd heeft voor 'n grappig schouwspel,
     Roept Mozes, Issaschar en 't heele Willemspark,
-      Piet, Paul, Ezéchiel ... roept al wat naam heeft,
+      Piet, Paul, Ezéchiel ... roept al wat naam heeft,
         Roept wat gedoopt is, of besneden, mee!
       Roept al wat juicht: "ik dank u voor myn braafheid!"
         Roept al wat kermt: "wees my genadig, Heer!"
@@ -4568,10 +4534,10 @@ DERDE SPROOKJE.
           Al wat er zuigt aan de Insulindsche koe,
         Al wat er hangt aan d'afgestroopten tepel,
           Al wat er zwelt van 't afgezogen bloed!
-        Komt allen mee ... Jochébed met de kleine ...
-        (En houdt vooral het schaapje omhoog, Jochébed!)
-    Roept Janszoon, Pieterszoon, ben Levi, ben Daöud ...
-    Ben ... dìt, BEN ... dàt, BEN ... ieder!
+        Komt allen mee ... Jochébed met de kleine ...
+        (En houdt vooral het schaapje omhoog, Jochébed!)
+    Roept Janszoon, Pieterszoon, ben Levi, ben Daöud ...
+    Ben ... dìt, BEN ... dàt, BEN ... ieder!
 
                                 Roept ook Schmoel ...
 
@@ -4599,7 +4565,7 @@ Fancy ... om-godswil ... Fancy !
 AAN TINE.
 
 Lieve Tine! Dat ik u in-lang niet schreef, was omdat ik u niets
-kon zenden. Ik ben niet wèl, en heb 'n vreemd gevoel van leegte,
+kon zenden. Ik ben niet wèl, en heb 'n vreemd gevoel van leegte,
 alsof ik me iets herinnerde, maar vatten kan ik 't niet! Kunt gy me
 helpen? Ook heb ik pyn in 't hart. Zou 't 'n anevrisme wezen? Neen,
 dit kan niet. Zoo'n kwaal heeft ieder tegenwoordig, en ik zal toch
@@ -4613,9 +4579,9 @@ niets! Wat is er toch met ons gebeurd, dat we zoo in moeielykheid
 verkeeren? Hoor eens, lieve ... als ge volstrekt geen raad meer
 weet, tracht dan naar den Haag te komen ... al is 't te-voet en
 bedelend. Ieder zal u zeker wat geven, als ge zegt dat het is om
-dáár te sterven met de kinderen. Ik ben er op gesteld dat we dáár
+dáár te sterven met de kinderen. Ik ben er op gesteld dat we dáár
 sterven. Maar SAMEN, lieve Tine! Ik heb volstrekt geen moed meer om
-te leven, en te handelen. Moed om te ondergaan en te sterven wèl. Ik
+te leven, en te handelen. Moed om te ondergaan en te sterven wèl. Ik
 ben moe! Kunt ge 't nog drie dagen uithouden?
 
 Nog geen antwoord van den minister ...
@@ -4652,7 +4618,7 @@ FANCY!!!
 VAN FANCY AAN TINE.
 
 Ik zweef in de buurt van Aldebaran, waar men geen brieven schryft
-aan Kiezers en Ministers; à bon entendeur salut! Ik ben van te
+aan Kiezers en Ministers; à bon entendeur salut! Ik ben van te
 goede familie om saemtewonen met iedereen. Als-i-zich betert, kom ik
 terug. Intusschen zal ik helpen door hem iemand te zenden. Vrees niet
 ... wacht tot nieuw-maan!
@@ -4676,8 +4642,8 @@ dat niemand 'n hand uitsteekt om me recht te verschaffen. Daarby
 is my iets in den zin gekomen over publieke executien. Ik bedoel 't
 aangapen. In de vonnissen staat: die man moet hangen ... goed! Neen,
 eigenlyk niet goed ... men moest nooit iemand ophangen. Dooh hoe dit
-zy, er staat niet in de vonnissen: die man moet, vóór 't hangen,
-bekeken worden door Publiek. Dáártegenover zal ik my opponeeren,
+zy, er staat niet in de vonnissen: die man moet, vóór 't hangen,
+bekeken worden door Publiek. Dáártegenover zal ik my opponeeren,
 zoodra ik lid ben van die Kamer in den Haag. Straks zal ik m'n brief
 aan de Kiezers afmaken. Ik voel me wat beter.
 
@@ -4691,8 +4657,8 @@ Ristori speelde heerlyk mooi in een heerlyk stuk, dat wel leelyk
 wezen moest, want het was voor haar gemaakt als 't byschrift naar
 'n prentje. 't Stuk is onwaar, de grootste fout die ik ken ... ja,
 de eenige fout in alles! Ge weet dat ik hiermee geen party trek voor
-'n plat réalisme. Laat anderen dit maar denken. Ik heb geen lust nu
-een verhandeling te houden over waarheid in poëzie en kunst. Lees
+'n plat réalisme. Laat anderen dit maar denken. Ik heb geen lust nu
+een verhandeling te houden over waarheid in poëzie en kunst. Lees
 't maar na--'t ligt by dien roman in m'n koffer, by Fancy--maar ge
 weet dit alles wel, zonder dat ge 't naleest.
 
@@ -4722,7 +4688,7 @@ is te duur--maar 't wordt een kurieuse verzameling. Ooms en tantes
 die me uitschelden ... stiefmoeders: idem ... vaders: idem! Er schynt
 ergens 'n uitgever te zyn, die zich in 't hoofd gehaald heeft dat ik
 "Minnebrieven" schryf, en die by hem laat uitgeven. Ik zal hem wat
-muziek aanraden. Maar sedert 'n paar dagen is er 'n nieuwe variëteit
+muziek aanraden. Maar sedert 'n paar dagen is er 'n nieuwe variëteit
 opgekomen in de familie van onbegrepen brieven. 't Schynt dat Publiek
 nu gaat vertellen dat ik schatryk ben, en ieder vraagt me om--ge
 raadt het nooit!--ieder vraagt me om ... geld!
@@ -4735,12 +4701,12 @@ O god, o god, Tine, waar is de tyd toen ieder ons vraagde om hulp,
 en toen wy ieder hielpen? O, dat is hard! Dat moest ik kunnen
 vergeten! Kunt ge 't u nog voorstellen? Is 't niet als 'n droom? Wat
 was ieder rijk, toen wy nog niet zoo arm waren! 't Verlies van die
-weelde drukt me toch zwaarder dan 't gemis vàn muziek.
+weelde drukt me toch zwaarder dan 't gemis vàn muziek.
 
 Allerlei brieven om geld! Een arme kraamvrouw ... een verongelukte
 brik met nagelaten zwangere vrouwen ... een brand ... een dreigend
 bankroet ... een dykbreuk ... lust en roeping om 'n negotie te beginnen
-in aardappelen ... dood van 'n "kostwinner"--zóó noemen ze hier 'n
+in aardappelen ... dood van 'n "kostwinner"--zóó noemen ze hier 'n
 echtgenoot en vader, Tine!--beenbreukige schildersknechts die van
 een stelling vielen ... Dat komt er van ... wat doen ze er op!
 
@@ -4753,12 +4719,12 @@ Allerlei brieven, ja ... behalve van den Minister die niet schryft.
 Allerlei brieven om hulp! En weet ge wat zy zeggen? "Och, als ge geen
 geld hebt, schryf dan maar wat ... zet u even voor uw lessenaar ...
 
-Als-of ik 'n lessenaar hàd. Tine! O, wat is dat wreed!
+Als-of ik 'n lessenaar hàd. Tine! O, wat is dat wreed!
 
 Hoe moet ik dat noemen van Publiek? Is dat ironie, is dat sarkasme,
 is dat hoon, of is dat ... domheid? Ik zou 't laatste gelooven, maar
 kan dat toch niet over-eenbrengen met z'n wyze van doen in eigen
-zaken. Dáárin is hy zoo dom niet!
+zaken. Dáárin is hy zoo dom niet!
 
 Ik schryven voor aardappelnegotie, of verongelukte brikken ... ik? Myn
 god, zyn wyzelf niet verongelukt ... zyn wyzelf niet verlegen om
@@ -4768,15 +4734,15 @@ En, let wel, als ik het deed, als ik schreef voor geld, om wat leniging
 te geven in den nood van anderen, zou diezelfde Publiek nog aanmerking
 maken op myn geschryf. Hy zou zich 'n oordeel aanmatigen, waarachtig!
 
-En wat nòg erger is--ja dit is het ergst!--hy zou me gaan
-nàschryven! Dit idée benauwt me. Herinnert ge u dien man te Menado,
+En wat nòg erger is--ja dit is het ergst!--hy zou me gaan
+nàschryven! Dit idée benauwt me. Herinnert ge u dien man te Menado,
 die altyd den tienden van de maand, 'n denkbeeld voor den dag bracht,
 dat ik had uitgeslikt op den negenden? Zoo'n man was in-staat my van
 m'n denkbeelden af te brengen! Wat zagen die er gek uit, als hy ze
-aankleedde! En Tine, dàt zou Publiek ook doen, als ik schreef. Terstond
+aankleedde! En Tine, dàt zou Publiek ook doen, als ik schreef. Terstond
 zoudt ge overal grofheid ontwaren voor rondheid, platheid voor
-eenvoud, bombast voor poëzie, brutaliteit voor oprechtheid, razerny
-voor fantazie, naaktheid voor négligé, gekunsteldheid voor Kunst,
+eenvoud, bombast voor poëzie, brutaliteit voor oprechtheid, razerny
+voor fantazie, naaktheid voor négligé, gekunsteldheid voor Kunst,
 kunst voor Natuur, en al zoo voort.
 
 Goed schryven kan Publiek nooit, omdat-i geen ziel heeft, en niet leed,
@@ -4786,8 +4752,8 @@ woord houden zou, als-i voorgaf wat te kunnen, te kennen, te weten,
 of te willen. Orgueil oblige. Hy teekent nooit zoo'n obligatie van
 den hoogmoed, uit vrees voor den vervaldag.
 
-Ja, hy zou me nàschryven! 't Ware om alle schoolmeesters dol te maken,
-en Siegenbeek te doen weeklagen--met één é--uit z'n graf! Weldra
+Ja, hy zou me nàschryven! 't Ware om alle schoolmeesters dol te maken,
+en Siegenbeek te doen weeklagen--met één é--uit z'n graf! Weldra
 zou men "schildwacht" mannelyk maken, "kus" en "weemoed" vrouwelyk,
 en meer zulke dingen, die ik doe als me dat zoo in 't hoofd komt
 ... omdat ik tuchteloos ben, goddank!
@@ -4821,8 +4787,8 @@ mensch, voor iemand die geen verstand heeft van 't "eene noodige."
 
 Ook heb ik u gewezen op de noodzakelykheid dat gylieden daarginder
 vrienden hebt, of althans dat die zwarten u niet volstrekt vyandig
-gezind zyn, en wel om te voorkomen, dat zy òf uit eigen beweging
-weigeren langer koffi en suiker voorttebrengen voor U, òf dat ze
+gezind zyn, en wel om te voorkomen, dat zy òf uit eigen beweging
+weigeren langer koffi en suiker voorttebrengen voor U, òf dat ze
 gemeene zaak maken met anderen, die zeer gaarne die koffi en suiker
 zouden laten planten voor zichzelf. Ik kan u verzekeren dat, noch
 in Engeland, noch in Frankryk, iemand zich verzetten zou tegen 't
@@ -4853,11 +4819,11 @@ mishandeld wordt.
 Ik wil echter niet den schyn op my laden, alsof ik door het voorstellen
 dezer waarheid als 'n erkende zaak, my trachtte aftemaken van 't
 bewys, en daarom zal ik u 'n paar bewyzen daarvan geven, schoon 't my
-'n verdrietig werk is. Want, Kiezers, we moesten vèrder zyn dan dat!
+'n verdrietig werk is. Want, Kiezers, we moesten vèrder zyn dan dat!
 
 Na al de redeneeringen immers, die ge hebt kunnen aanhooren over
 de wyze hoe er verbetering moet worden gebracht in den toestand van
-'t Nederlandsch Bestuur in Indië, is het wel eenigszins vervelend nu
+'t Nederlandsch Bestuur in Indië, is het wel eenigszins vervelend nu
 nog in 't breede te betoogen: dat die toestand inderdaad verbetering
 behoeft. Vergunt my echter niet alle bewyzen hier aantehalen. Ik schryf
 'n brief, en geen boekdeelen.
@@ -4870,7 +4836,7 @@ EERSTE BEWYS DAT DE JAVAAN MISHANDELD WORDT.
 Toen ik magistraat was van Amboina en onderhoorigheden, bemerkte ik
 spoedig te-doen te hebben met 'n bevolking, die--overigens zeer veel
 goede eigenschappen bezittende--vry twistziek was. Jazelfs, er bleek me
-dat velen twist maakten òm te twisten, en dat ze 't in afgelegen dorpen
+dat velen twist maakten òm te twisten, en dat ze 't in afgelegen dorpen
 beschouwden als iets eervols: "met 'n zaak voor de Heeren geweest te
 zyn." De oorzaken van deze twisten waren meestal zeer nietig, en 't
 zou u zeker vermaken, wanneer ik den tyd nam, daarvan 'n paar staaltjes
@@ -4891,7 +4857,7 @@ o Kiezers, de twaalf of twintig getuigen aan, die inderdaad Jozef
 hadden hooren betuigen dat Abraham--of ezechiel--'n hond was. De
 Ambonsche Christenen dragen voor 't meerendeel bybelsche namen.
 
---Wèl Jozef, heb jy gezegd dat abraham--of ezechiel--'n hond was?
+--Wèl Jozef, heb jy gezegd dat abraham--of ezechiel--'n hond was?
 
 --Ja, m'nheer de Assistent-Resident. Maar abraham--of ezechiel--heeft
 gezegd dat ik 'n zwyn was.
@@ -4928,8 +4894,8 @@ verdeeld in de volgende klassen:
        en beambten.
     3) Arbeid ten-behoeve van kontraktanten, d.i. van zoodanige
        personen, als door de edelmoedige Regeering beschonken zyn met
-       het recht, om te beschikken over zóóveel bouws grond, met de
-       werkkracht van zóóveel omliggende dorpen.
+       het recht, om te beschikken over zóóveel bouws grond, met de
+       werkkracht van zóóveel omliggende dorpen.
     4) Arbeid ten-behoeve van partikulieren die aan eigen middelen zyn
        overgelaten, en zonder bescherming van de Regeering,
        overeenkomsten sluiten met den Inlander. Dit is de veel
@@ -4941,7 +4907,7 @@ verdeeld in de volgende klassen:
 
 Al deze soorten van arbeid werpen voordeel af, doch alleen de laatste
 klasse van bezigheid zou den Javaan zelf te-stade komen. De vyf
-eerstgenoemde kategoriën baten:
+eerstgenoemde kategoriën baten:
 
 
     aan de landeigenaars,
@@ -4959,7 +4925,7 @@ die Regeering, voor die natie.
 De Javaan gehoorzaamt z'n Hoofden. Deze Hoofden hebben behoefte
 aan weelde en praal. Wie 'n hoofd te vriend heeft, kan diens
 ondergeschikte bevolking uitmergelen zooveel hy wil. Wie zoo'n hoofd
-betaalt--omkoopt!--kan zéker zyn, tiendubbel schadeloos gesteld
+betaalt--omkoopt!--kan zéker zyn, tiendubbel schadeloos gesteld
 te worden...
 
 Welnu, Kiezers, gy die menschenkennis hebt, gy die te verstandig zyt
@@ -4968,7 +4934,7 @@ zal u zeker aangenaam verrassen, wanneer ik hier 'n leugen zeg, die
 'k byzonder aanbeveel in uw hoogstverontwaardigd ongeloof:
 
 Al die Landeigenaars zyn braaf. Al die Inlandsche Hoofden, edel. Al die
-Europesche Beambten, intègre. Al die Kontraktanten grootmoedig. Al die
+Europesche Beambten, intègre. Al die Kontraktanten grootmoedig. Al die
 Partikulieren onbaatzuchtig. Dat Indisch Gouvernement is van hoogen
 zielenadel... en 't schuld-afdoend Nederland bouwt spoorwegen van
 't batig saldo!
@@ -4979,16 +4945,16 @@ zielenadel... en 't schuld-afdoend Nederland bouwt spoorwegen van
 DERDE BEWYS DAT DE JAVAAN MISHANDELD WORDT.
 
 Kiezers, ge hebt het boek over de veilingen gelezen. De schryver
-zegt daarin, dat de vertelling van Saïdjah onwaar is. Hy had die
+zegt daarin, dat de vertelling van Saïdjah onwaar is. Hy had die
 vertelling niet moeten doen, en ik hoop dat hy niet weer in zoo'n fout
-moge vervallen! Hy vertelt namelyk zóó, dat ge u genoopt voelt hem te
+moge vervallen! Hy vertelt namelyk zóó, dat ge u genoopt voelt hem te
 benoemen tot uw lyfdichter... wat die arme Dimanche niet wezen wou. Er
 is spraak van heel iets anders dan van vertellingen om te vermaken,
 o Kiezers! De schryver zegt daar:
 
-"Ik heb stukken vóór my liggen... doch neen! Liever 'n bekentenis:
+"Ik heb stukken vóór my liggen... doch neen! Liever 'n bekentenis:
 
-"Ja! een bekentenis, lezer! Ik weet niet of Saïdjah Adinda
+"Ja! een bekentenis, lezer! Ik weet niet of Saïdjah Adinda
 liefhad. Niet of hy naar Badoer ging. Niet of hy in de Lampongs werd
 vermoord met Nederlandsche bajonetten. Ik weet niet of z'n vader
 bezweek ten-gevolge van de rottingslagen die hem werden gegeven,
@@ -4998,9 +4964,9 @@ manen telde door kerven in haar rystblok...
 Dit alles weet ik niet.
 
 Maar ik weet meer dan dit alles. Ik weet, en kan bewyzen, dat er
-vele Adinda's waren en vele Saïdjah's, en dat, wat verdichtsel is
+vele Adinda's waren en vele Saïdjah's, en dat, wat verdichtsel is
 in het byzonder, waarheid wordt in het algemeen. Ik zeide reeds dat
-ik de namen kan opgeven van personen die, als de ouders van Saïdjah
+ik de namen kan opgeven van personen die, als de ouders van Saïdjah
 en Adinda, door onderdrukking werden verdreven uit hun land. Het is
 m'n doel niet, in dit werk mededeelingen te geven als voegen zouden
 voor 'n vierschaar, die uitspraak te doen had over de wyze waarop
@@ -5010,17 +4976,17 @@ die door te lezen, zoo-als niet verwacht kan worden van 'n publiek
 dat verstrooiing zoekt in z'n lectuur. Daarom heb ik, in-plaats van
 dorre namen van personen en plaatsen, met de dagteekening er by,
 in-plaats van 'n afschrift DER LIJST VAN DIEFSTALLEN EN AFPERSINGEN,
-DIE VOOR ME LIGT, getracht een schets te geven van wat er kàn omgaan
+DIE VOOR ME LIGT, getracht een schets te geven van wat er kàn omgaan
 in de harten der arme lieden, die men berooft van wat dienen moet tot
 onderhoud van hun leven. Of zelfs, ik heb dit slechts laten gissen,
 vreezende me te zeer te bedriegen in het teekenen der omtrekken van
 aandoeningen die ik nooit ondervond.
 
 Maar wat de hoofdzaak aangaat? O! dat ik opgeroepen werd om te staven
-wat ik schreef! O, dat men zeide: "gy hebt dien Saïdjah verdicht... hy
+wat ik schreef! O, dat men zeide: "gy hebt dien Saïdjah verdicht... hy
 zong nooit dat lied... er woonde geen Adinda in Badoer!" Maar dat
 het gezegd werd met de macht en den wil om recht te doen, zoodra ik
-zou bewezen hebben geen lasteraar te zyn!»
+zou bewezen hebben geen lasteraar te zyn!»
 
 "O, dat ik opgeroepen werde om te staven!" Kiezers, Nederlanders,
 Christenen, heeft het uw aandacht niet getroffen dat die schryver
@@ -5036,10 +5002,10 @@ roofstaat is?"
 Was 't u niet de moeite waard, aantedringen op dat antwoord? Of waart
 ge bevreesd voor dat antwoord?
 
-Maar, Kiezers; 't is toch heden wèl de moeite waard, te onderzoeken
+Maar, Kiezers; 't is toch heden wèl de moeite waard, te onderzoeken
 of de door dien Money opgegeven cyfers juist zyn. Uw "geachte
 sprekers"--die voor 'n groot deel niet spreken kunnen, en weinig
-geacht zijn--interpelleeren den Minister van Koloniën om inlichting
+geacht zijn--interpelleeren den Minister van Koloniën om inlichting
 dienaangaande. Dit is zeer karakteristiek! Men zegt u, op 'n wyze "die
 rilling door 't land doet gaan" [45] dat ge roovers zyt... eerbiedige
 stilte! Daar verschynen: opgaven, staten, tabellen van de sommen
@@ -5050,7 +5016,7 @@ die opgaven gekomen is!
 Uitzuigen, plunderen, rooven, moorden ... o, dat is niets voor de
 nederlandsche gewetens! Maar 't verleenen van 'n kykjen in de boeken,
 aan een vreemdeling ... de onjuiste en onvolledige boeking van de
-heele zwendelary ... ja, dàt zou 'n gruwel wezen! Er is niet meer
+heele zwendelary ... ja, dàt zou 'n gruwel wezen! Er is niet meer
 noodig dan dit, o Volk van Nederland om de manier te kenschetsen
 waarop ge u laat vertegenwoordigen, 't gehalte van uw moraal, en de
 specifieke zwaarte uwer goddienery!
@@ -5073,20 +5039,20 @@ verkies u de waarheid te zeggen. Ik doe dit voor myn vermaak,
 niet uit twyfelachtig kansbejag u te vermaken, wat me ook volkomen
 onverschillig wezen zou. En ik heb nog 'n reden hiertoe. Ik wil
 u tegen-over Europa alle mogelijke voorwendsels van ignorantie
-ontnemen! Ik wil vóórkomen, dat men op 't manifest dat ik zal
+ontnemen! Ik wil vóórkomen, dat men op 't manifest dat ik zal
 uitvaardigen, antwoorde: dit alles deed 'n schelmachtige regeering
 ... dat keurde eene slaperige of omgekochte vertegenwoordiging goed,
 maar ... dat wist het volk niet! [46]
 
 Die Multatuli deed verkeerd, u de waarheid te geven met wat
-omkleedsel. Ge hebt den zang van Saïdjah op muziek gezet, en uw
+omkleedsel. Ge hebt den zang van Saïdjah op muziek gezet, en uw
 dochters vermoorden met veel gevoel dien armen drommel op de piano
 ... ziehier 'n nieuwen tekst dien ik in uw muzikale inspiratie
 aanbeveel. Doch vooraf nog deze opmerking: ge hebt op de geschiedenis
-van dien Saïdjah--als don Juan aan Dimanche--geantwoord: "wat praat ge
+van dien Saïdjah--als don Juan aan Dimanche--geantwoord: "wat praat ge
 aardig, vertel nog eens wat," en dus de ware of geveinsde ingenomenheid
 met Dimanche's voordracht gebruikt als voorwendsel, om voorbytezien wat
-die vertelling van Saïdjah eigenlyk beduidt. Maar ge kunt voortaan niet
+die vertelling van Saïdjah eigenlyk beduidt. Maar ge kunt voortaan niet
 loochenen te weten, wat voor den landbouwenden Javaan een buffel is! Gy
 kunt u niet verschuilen achter onbekendheid met de beteekenis van wat
 er nu volgt! Ge kunt niet langer zeggen als prototype Droogstoppel:
@@ -5095,7 +5061,7 @@ er nu volgt! Ge kunt niet langer zeggen als prototype Droogstoppel:
 
 
                                  LIJST
-    DER IN DE MAAND FEBRUARI 1856 AAN DE BEVOLKING VAN ÉÉN DISTRIKT
+    DER IN DE MAAND FEBRUARI 1856 AAN DE BEVOLKING VAN ÉÉN DISTRIKT
                            AFGENOMEN BUFFELS,
                                   TOEN
                               MAX HAVELAAR
@@ -5106,7 +5072,7 @@ er nu volgt! Ge kunt niet langer zeggen als prototype Droogstoppel:
                            WILLEM DEN DERDE,
                                  NAMENS
                          DE NEDERLANDSCHE NATIE
-      DE ZOOGENAAMDE NEÊRLANDSCHE-INDISCHE BEZITTINGEN BESTUURDE.
+      DE ZOOGENAAMDE NEÊRLANDSCHE-INDISCHE BEZITTINGEN BESTUURDE.
 
 
     NAAM VAN DEN   DESSAH (dorp).   KALOERAHAN      GETAL DER
@@ -5150,21 +5116,21 @@ Is 't u genoeg, Kiezers!
 
 Ziet ge wel, hoe verkeerd ge deedt, dien Multatuli te benoemen
 tot schrijver, daar de geheele imposante eentonigheid der
-Saïdjah-vertelling, niets is dan 'n plagiaat, kopie slechts van de
+Saïdjah-vertelling, niets is dan 'n plagiaat, kopie slechts van de
 treurige werkelijkheid!
 
-Eén buffel! Eén buffel!
+Eén buffel! Eén buffel!
 
-Eén buffel! Ja! Maar in 't geheel: zes-en-dertig buffels! 't Is zoo
-véél niet, meent ge?
+Eén buffel! Ja! Maar in 't geheel: zes-en-dertig buffels! 't Is zoo
+véél niet, meent ge?
 
-Eilieve: in één maand! Is 't u niet genoeg, Kiezers!
+Eilieve: in één maand! Is 't u niet genoeg, Kiezers!
 
-Zes-en-dertig buffels in één maand! 't Is zoo veel niet, meent ge?
+Zes-en-dertig buffels in één maand! 't Is zoo veel niet, meent ge?
 
-Eilieve andermaal: in één distrikt! Is 't u niet genoeg, Kiezers?
+Eilieve andermaal: in één distrikt! Is 't u niet genoeg, Kiezers?
 
-Zes-en-dertig buffels in één maand, in één distrikt! 't Is zoo véél
+Zes-en-dertig buffels in één maand, in één distrikt! 't Is zoo véél
 niet, meent ge?
 
 Eilieve, nog eens: Lebak heeft vyf distrikten ... vermenigvuldigt,
@@ -5173,7 +5139,7 @@ zeg ik u! [50]
 Vyfmaal zes-en-dertig is honderd-en-tachtig! Is 't u genoeg Kiezers?
 
 Honderd-tachtig buffels, afgenomen aan de bevolking van de afdeeling
-Lebak in één maand tyds! 't Is zoo véél niet, meent ge?
+Lebak in één maand tyds! 't Is zoo véél niet, meent ge?
 
 Eilieve tot vervelens toe: er zyn twaalf maanden in een jaar
 ... vermenigvuldigt, zeg ik u!
@@ -5182,7 +5148,7 @@ Twaalf maal honderd-tachtig maakt ruim tweeduizend! Is 't u genoeg,
 Kiezers?
 
 Ruim tweeduizend buffels, afgenomen aan de bevolking van de afdeeling
-Lebak, in één jaar! 't Is zoo véél niet, meent ge?
+Lebak, in één jaar! 't Is zoo véél niet, meent ge?
 
 Eilieve, byna voor 't laatst: De residentie Bantam heeft vyf
 afdeelingen ... vermenigvuldigt, zeg ik u!
@@ -5190,8 +5156,8 @@ afdeelingen ... vermenigvuldigt, zeg ik u!
 Vijfmaal tweeduizend buffels, is tienduizend buffels! Is 't u genoeg,
 Kiezers?
 
-Tienduizend buffels, in één jaar afgenomen aan de bevolking der
-residentie Bantam! 't Is zoo véél niet, meent ge? ...
+Tienduizend buffels, in één jaar afgenomen aan de bevolking der
+residentie Bantam! 't Is zoo véél niet, meent ge? ...
 
 Eilieve voor 't laatst: Java heeft, ik weet niet hoeveel,
 residentien. 't Verandert telkens. Neemt de verhouding der bevolking
@@ -5200,23 +5166,23 @@ van Bantam, tot die van Java [51] en vermenigvuldigt, zeg ik u!
 Vier-en-twintigmaal tienduizend buffels, maakt
 tweehonderd-veertigduizend buffels! Is 't u genoeg, Kiezers!
 
-Tweehonderd-en-veertigduizend buffels, in één jaar afgenomen van de
-Javasche bevolking! 't Is zoo véél niet, meent ge? ...
+Tweehonderd-en-veertigduizend buffels, in één jaar afgenomen van de
+Javasche bevolking! 't Is zoo véél niet, meent ge? ...
 
 Eilieve, voor 't allerlaatst: Java is maar 'n klein deel van
 Insulinde. Het is moeielyk met juistheid te zeggen hoe klein,
 maar we mogen aannemen dat de Javasche bevolking in-verhouding tot
-die van Insulinde, staat als omtrent één tot drie. Daar echter de
+die van Insulinde, staat als omtrent één tot drie. Daar echter de
 welvaart elders geringer is, en er in de andere gedeelten van uwe
-bezittingen--noemt ge 't zoo niet?--niet zóóveel als op Java gestolen
-worden kan, stel ik u vóór, ditmaal maar te vermenigvuldigen met twee:
+bezittingen--noemt ge 't zoo niet?--niet zóóveel als op Java gestolen
+worden kan, stel ik u vóór, ditmaal maar te vermenigvuldigen met twee:
 vermenigvuldigt, zeg ik u!
 
 Tweemaal tweehonderdveertig-duizend buffels, maakt
 vierhonderdtachtig-duizend buffels! Is 't u genoeg, Kiezers?
 
-Vierhonderd-tachtig-duizend buffels, in één jaar afgenomen aan de
-zoogenaamd Nederlandsch-Indische bevolking! 't Is zoo véél niet,
+Vierhonderd-tachtig-duizend buffels, in één jaar afgenomen aan de
+zoogenaamd Nederlandsch-Indische bevolking! 't Is zoo véél niet,
 meent ge?
 
 Eilieve, voor de werkelyk laatste maal: Zoo'n Gouverneur-Generaal
@@ -5226,8 +5192,8 @@ Vyfmaal vierhonderd-tachtig-duizend buffels, maakt byna
 twee-en-een-half millioen buffels!
 
 Twee-en-een-half millioen buffels, in vyf jaar afgenomen aan de
-Indische bevolking, onder de Regeering van één Gouverneur-Generaal
-die z'n plicht niet doet! 't Is zoo véél niet, meent ge?
+Indische bevolking, onder de Regeering van één Gouverneur-Generaal
+die z'n plicht niet doet! 't Is zoo véél niet, meent ge?
 
 Eilieve, nu waarlyk voor de allerlaatste maal: Een buffel kost van
 vyftien tot dertig gulden. Stel twintig gulden... vermenigvuldigt,
@@ -5236,14 +5202,14 @@ zeg ik u!
 Twintig maal twee-en-een-half millioen, maakt vyftig millioen.
 
 Vyftig-millioen guldens geldswaarde aan buffels die aan de
-Indische bevolking werden afgenomen onder de regeering van éen
-Gouverneur-Generaal, die z'n plicht niet doet! 't Is zoo véél niet,
+Indische bevolking werden afgenomen onder de regeering van éen
+Gouverneur-Generaal, die z'n plicht niet doet! 't Is zoo véél niet,
 meent ge?
 
 Eilieve, en dit nu waarachtig voor de allerlaatste maal: Het afnemen
 van buffels aan de bevolking is het ergste niet! Heeredienst,
 onbetaalde arbeid, onbetaalde levering van allerlei zaken,
-bedraagt in geldswaarde méer, véél meer, twintigmaal meer o
+bedraagt in geldswaarde méer, véél meer, twintigmaal meer o
 Kiezers! Vermenigvuldigt, zeg ik u!
 
 Twintigmaal vyftigmillioen maakt Duizendmillioen.
@@ -5256,7 +5222,7 @@ z'n plicht niet doet. [52]
 
 Is u dit nu eindelyk genoeg, o Kiezers van Nederland?
 
-Mocht het nóg niet genoeg wezen, dan stel ik u vóor, nogeens te
+Mocht het nóg niet genoeg wezen, dan stel ik u vóor, nogeens te
 vermenigvuldigen met het verhoudingscyfer tusschen de afpersingen
 die vermeld staan in myn zeer zakelyke, lokale en personele opgave
 van Parang Koedjang--den grondslag onzer berekening--en het getal
@@ -5266,53 +5232,53 @@ werden vermoord, en in de rivier gesmeten, op weg naar myn huis!
 En tot dien grondslag keer ik nu terug om aan den betrokkene te vragen:
 welke fouten ik gemaakt heb in myn berekening!
 
-Eén buffel ... één buffel ... één buffel!
+Eén buffel ... één buffel ... één buffel!
 
-Eén buffel, Excellentie! Eén buffel, man van welverdiende rust! Eén
-buffel, man van "kunde, trouw en yver!" Eén buffel, oud-prokureur of
-oude prokureur! Eén buffel, geachte spreker! Eén buffel, rechtzinnig
-Christen! Eén buffel, man van liberalisme en vryen-arbeid! Eén buffel,
-man van 't wreede en domme kuisheidsbeluit! Eén buffel, man van
-'t rystleverings-kontrakt op Banka! Eén buffel, man van de moorden
-op Banjermassing! Eén buffel, man van de lafhartige bedelcirculaire
-voor de slachtoffers van zeeroof! Eén buffel, hoort ge? Eén buffel
-... één buffel!
+Eén buffel, Excellentie! Eén buffel, man van welverdiende rust! Eén
+buffel, man van "kunde, trouw en yver!" Eén buffel, oud-prokureur of
+oude prokureur! Eén buffel, geachte spreker! Eén buffel, rechtzinnig
+Christen! Eén buffel, man van liberalisme en vryen-arbeid! Eén buffel,
+man van 't wreede en domme kuisheidsbeluit! Eén buffel, man van
+'t rystleverings-kontrakt op Banka! Eén buffel, man van de moorden
+op Banjermassing! Eén buffel, man van de lafhartige bedelcirculaire
+voor de slachtoffers van zeeroof! Eén buffel, hoort ge? Eén buffel
+... één buffel!
 
-Maar dit kàn ik, dit zàl ik, dit doe ik by dezen: ik gelast en dwing
+Maar dit kàn ik, dit zàl ik, dit doe ik by dezen: ik gelast en dwing
 ieder die u ziet, ieder die u hoort... te mompelen in zichzelf:
 
-Eén buffel!
+Eén buffel!
 
 En ik veroordeel U, tot bewustzyn dat men 't mompelt! Ja, ik gelast
-u het nàtezeggen in uw binnenste. Beweer dat ge niet gehoorzaamt,
+u het nàtezeggen in uw binnenste. Beweer dat ge niet gehoorzaamt,
 als ge durft!
 
-Eén buffel, één buffel!
+Eén buffel, één buffel!
 
-"Ja, éen! 't Spyt me dat aan sommige bevoorrechten twée buffels
+"Ja, éen! 't Spyt me dat aan sommige bevoorrechten twée buffels
 zyn afgenomen.
 
-Eén buffel! ... waarschynlyk de laatste!
+Eén buffel! ... waarschynlyk de laatste!
 
 Twee buffels ... 't is minder treffend!
 
-Waar men twee buffels afneemt te-gelyk, wàren nog twee buffels te
+Waar men twee buffels afneemt te-gelyk, wàren nog twee buffels te
 nemen, en met wat verbeeldingskracht zou men zich kunnen voorstellen
-dat er nòg meer waren ... dat er nog 'n buffel overschoot?
+dat er nòg meer waren ... dat er nog 'n buffel overschoot?
 
-Neen: éen buffel! Zoo moet het wezen!
+Neen: éen buffel! Zoo moet het wezen!
 
 Ik stel u voor, o deugdzame Kiezers, iemand naar den Haag
 aftevaardigen, die 't ministerie uitnoodigt de Javasche Hoofden te
 gelasten nooit twee buffels te-gelyk aftenemen aan dezelfde persoon,
 omdat dit--uit 'n letterkundig oogpunt--die indrukwekkende monotonie
-breekt, van alle tegenwoordige en toekomende Saïdjah-histories.
+breekt, van alle tegenwoordige en toekomende Saïdjah-histories.
 
 Vervloekt alweer, dat ge zoo hard van gehoor zyt, dat ik spot noodig
 heb om verstaan te worden! Ik hoop dat ge nu eindelyk begrypt, o
 Kiezers, waarom ik niet gediend ben met het brevet van mooischryver dat
-ge my uitreikt. Is er styl, is er poëzie, is er geest in de lyst van
-gestolen buffels? Is die lyst niet nuchter als vóór-beurstyd? Riekt
+ge my uitreikt. Is er styl, is er poëzie, is er geest in de lyst van
+gestolen buffels? Is die lyst niet nuchter als vóór-beurstyd? Riekt
 hy minder naar "zaken" dan uw lysten van kaveling? Dan uw notitien
 van verkoop?
 
@@ -5325,7 +5291,7 @@ en nieuwe vertwyfeling schiep by elk nieuw plichtverzuim? Maar,
 Kiezers, dit doet gy immers ook niet in uw staten, opgaven, nota's,
 en hoe 't verder heeten moog ...
 
-"No. zóó! Zóóveel pakken, zóóveel balen, zóóveel vaten ..."
+"No. zóó! Zóóveel pakken, zóóveel balen, zóóveel vaten ..."
 
 Waarom gelooft ge my niet?
 
@@ -5351,7 +5317,7 @@ Ik heb u herhaaldelyk geschreven. Ge wildet niet hooren. Ik heb u
 tyd gegeven tot bekeering. Ge hebt u niet bekeerd. Het oogenblik is
 gekomen dat ik u zal aantasten zonder genade. Maar verhef u niet op
 deze eer. Ze is maar schynbaar. Ik tast u niet aan als persoon. De
-stryd zou niet gelyk wezen, en door 't groote rangverschil vér beneden
+stryd zou niet gelyk wezen, en door 't groote rangverschil vér beneden
 my. Gy namelyk, zyt eenvoudig 'n gepensioneerd beambte, die wat geld
 overgaerde, daarvan rustig leeft, en in de Kamer meespreekt over
 Vryen-arbeid. Zoo zyn er velen! Ik ben heel iets anders. Ik ben niet
@@ -5370,11 +5336,11 @@ eener soort van zondeloosachtigheid die me verveelt, die me walgt,
 en die meer kwaad heeft berokkend aan Insulinde, dan al de misgrepen
 van anderen saemgenomen. Ik beschouw u als de type van fatsoenlyk
 rykgeworden braafheid. 't Is my onmogelyk aan u te denken, zonder
-my te verplaatsen in den tempel, waar de één bad: wees my genadig,
+my te verplaatsen in den tempel, waar de één bad: wees my genadig,
 en de ander... welaan, Mr. van Twist, ik benoem u tot dien ander!
 
 Bovendien, ik heb verdriet van u, omdat ge meespreekt in de Kamer. Ik
-zal bewerken dat dit ophoudt. Er wordt daar véél gesproken wat geen
+zal bewerken dat dit ophoudt. Er wordt daar véél gesproken wat geen
 steek houdt, en niet ter-zake dient, maar het is allen eer te vergeven
 dan u, omdat ge beter weet. Heb ik u al of niet de brieven geschreven,
 die vermeld staan in Multatuli's boek over de koffi? Heb ik u al
@@ -5382,16 +5348,16 @@ of niet den brief geschreven, dien dezelfde Multatuli mededeelde
 in zyn Indrukken van den dag? [53] Waren er by dien laatsten brief
 al of niet overgelegd BYLAGEN, die u in-staat stelden te weten dat
 ik als Adsistent-Resident van Lebak myn plicht deed, en dat gy als
-Gouverneur-Generaal van Nederlandsch-Indië uw plicht NIET hebt gedaan?
+Gouverneur-Generaal van Nederlandsch-Indië uw plicht NIET hebt gedaan?
 
 Hebt gy niet ook in de Kamer--"voor-zooveel hoorbaar en verstaanbaar"
 staat er in de verslagen... eilieve, waarom spreekt ge, als ge
 niet hoorbaar en verstaanbaar weet te spreken?--hebt ge niet in de
 Kamerzitting van 25 September 1860 afkeurende aanmerking gemaakt op
-de betuiging van den minister: dat de toestand van Indië allezins
+de betuiging van den minister: dat de toestand van Indië allezins
 gewenscht was? Hebt ge niet--voor-zooveel verstaanbaar, alweer!--in
 'n lange redevoering betoogd--en ik erken: bewezen! dat er onwaarheid
-was in de betuiging des ministers? en was 't naïveteit van u,
+was in de betuiging des ministers? en was 't naïveteit van u,
 den schyn aantenemen of ge er niet aan dacht, dat al 't minder
 gewenschte voor 'n groot deel is te wyten aan UZELF? Aan U, die
 pas vandaar waart teruggekeerd? Aan U, die zoo-even nog daarginds
@@ -5399,11 +5365,11 @@ Natie en Koning representeerde? Aan U, die zoo kort geleden nog,
 geroepen waart te waken tegen al 't verkeerde dat ge nu zoo openhartig
 opsomt? Openhartig? Neen, niet geheel! Ik heb er veel bytedoen, dat
 ge oversloegt in uwe onverstane redevoering... ja, 't voornaamste hebt
-ge achterwege gelaten, zóó zelfs dat het denkbeeld me niet vreemd is,
+ge achterwege gelaten, zóó zelfs dat het denkbeeld me niet vreemd is,
 dat uw geheele oprechtheid in de byzaken, 'n krygslist was, om de
 hoofdzaak wegtegoochelen.
 
-En die hoofdzaak? De Javaan wordt mishandeld! Dàt is de hoofdzaak!
+En die hoofdzaak? De Javaan wordt mishandeld! Dàt is de hoofdzaak!
 
 Nu wend ik my weer met de oude tuchteloosheid tot de Kiezers,
 Mr. A. J. Duymaer van Twist ... maar ge moogt lezen wat ik schryf. Ik
@@ -5412,14 +5378,14 @@ gelezen hadt. Loochen als ge durft!
 
 Kiezers, vergeeft me den kleinen uitstap naar uw geachten spreker uit
 Amsterdam, 'n spreker dien ik niet acht, en die niet verstaan wordt
-àls hy spreekt, waaraan men niets verliest.
+àls hy spreekt, waaraan men niets verliest.
 
 Het opschrift van dit gedeelte myner toespraak aan ulieden, heet:
 vierde bewys dat de Javaan mishandeld wordt. Ik heb u een vraag te
 doen. Neemt ge 't als 'n bewys voor deze stelling aan, wanneer ik
 u overtuig dat de wyze waarop ik handelde te Lebak, met juistheid
 wordt voorgesteld in dat boek over de Koffi? Ik spreek nu niet van
-Saïdjah-vertellingen, of minneliedjes... ik spreek met menschen van
+Saïdjah-vertellingen, of minneliedjes... ik spreek met menschen van
 zaken over zaken.
 
 Welnu, nadat ik te Lebak vruchteloos by uw tegenwoordigen geachten
@@ -5429,14 +5395,14 @@ het onrecht niet dienen wou... nadat er op de meest volledige wyze was
 gebleken dat er voor m'n ondergeschikten geen voordeel of bescherming
 was te wachten van my, maar integendeel haat en vervolging te vreezen
 van de Slymeringen die aan 't bestuur bleven onder de hooge bescherming
-van uwen geachten spreker uit de hoofdstad... nà dit alles schreef ik
+van uwen geachten spreker uit de hoofdstad... nà dit alles schreef ik
 aan den kontroleur der afdeeling Lebak, aan den man die me dagelyks had
 gadegeslagen, die door lang verblyf beter nog dan ik weten kon wat daar
 omging, die op 't punt stond het bestuur dier Afdeeling van my over
 te nemen... aan dien man schreef ik den volgenden brief. Kiezers, ge
-behoeft nu niet meer te vragen: is het wáár wat Multatuli schryft? Er
+behoeft nu niet meer te vragen: is het wáár wat Multatuli schryft? Er
 is nu antwoord op de flink gestelde vraag van 't kleine Tielsche
-courantje, dat--byna alléén onder velen!--begrepen heeft, hoe hier
+courantje, dat--byna alléén onder velen!--begrepen heeft, hoe hier
 geen spraak behoorde te zyn van 'n boek, van schryverstalent, van
 romanlezery, maar van 't recht der Natie op kennis van de waarheid!
 
@@ -5449,28 +5415,28 @@ uwen eed en uw geweten, in margine te beantwoorden de volgende vragen,
 zonder omwegen, zonder halfheid, met Ja of Neen.
 
 
-[1º Neen.]
+[1º Neen.]
 
-1º Heb ik, zoover u bekend is, den Regent van Lebak ooit onvriendelyk,
+1º Heb ik, zoover u bekend is, den Regent van Lebak ooit onvriendelyk,
 onwellevend of onheusch behandeld?
 
 
-[2º Ja.]
+[2º Ja.]
 
-2º Heb ik niet integendeel bewyzen gegeven van welwillendheid,
+2º Heb ik niet integendeel bewyzen gegeven van welwillendheid,
 byv. door hem, als hy om geld verlegen was, en voorschot vraagde op
 zijn tractement, zulks terstond te geven?
 
 
-[3º Ja.]
+[3º Ja.]
 
-3º Is 't u bekend, dat ik zelfs eenmaal, wetende dat hy geen geld in
+3º Is 't u bekend, dat ik zelfs eenmaal, wetende dat hy geen geld in
 huis had, hem ongevraagd geld heb gezonden?
 
 
-[4º Ja.]
+[4º Ja.]
 
-4º Heb ik niet, toen de Regent zoo met aandrang verzocht, den
+4º Heb ik niet, toen de Regent zoo met aandrang verzocht, den
 onderkollekteur de hem nog kompeteerende gelden uittebetalen,
 daarin op eigen verantwoordelykheid terstond toegestemd, ofschoon de
 machtiging hiertoe nog niet verleend was, en hoewel gyzelf nog in
@@ -5478,206 +5444,206 @@ machtiging hiertoe nog niet verleend was, en hoewel gyzelf nog in
 administratie vallen zouden? [54]
 
 
-[5º Ja.]
+[5º Ja.]
 
-5º Was zulks niet kort voor de komst van den Regent van Tjanjor, en heb
+5º Was zulks niet kort voor de komst van den Regent van Tjanjor, en heb
 ik nu niet later gezegd, dat ik daartoe gemoveerd was door de meening
 dat de Regent zelf dat geld noodig had, wyl hy er zoo op aandrong?
 
 
-[6º Ja.]
+[6º Ja.]
 
-6º Heb ik niet op den twintigsten Februari, den Regent gevraagd of
+6º Heb ik niet op den twintigsten Februari, den Regent gevraagd of
 ik niet iets konde doen, of laten doen, om hem behulpzaam te zyn in
 de ontvangst van den Regent van Tjanjor?
 
 
-[7º Ja.]
+[7º Ja.]
 
-7º Heb ik u niet gezegd dat de komst van den Regent van Tjanjor wel
+7º Heb ik u niet gezegd dat de komst van den Regent van Tjanjor wel
 eenige reden opleverde om iets door de vingers te zien, want dat
 ik best begrypen kon, hoe stuitend het voor den ouden Regent was,
 zoo aftesteken by de vertooning die z'n Neef maakt?
 
 
-[8º Neen.]
+[8º Neen.]
 
-8º Heb ik ooit, in de vele gesprekken die ik met u had, termen
+8º Heb ik ooit, in de vele gesprekken die ik met u had, termen
 gebruikt, hetzy van minachting, hetzy van kwaadwilligheid omtrent
 den Regent?
 
 
-[9º Ja.]
+[9º Ja.]
 
-9º Heb ik u niet integendeel meermalen gezegd dat ik medelyden met hem
+9º Heb ik u niet integendeel meermalen gezegd dat ik medelyden met hem
 had, dat hy door de komst des Regents van Tjanjor in zoo moeielyke
 positie verkeerde, dat hy bovendien zulke slechte voorbeelden had
 gehad, en dusdanige uitdrukkingen meer, die goedwilligheid te kennen
 gaven?
 
 
-[10º Ja.]
+[10º Ja.]
 
-10º Heb ik niet meermalen gezegd, dat de Regent nog beter was dan vele
+10º Heb ik niet meermalen gezegd, dat de Regent nog beter was dan vele
 anderen, en dat het me leed zou doen, als juist hy het slachtoffer
 worden moet van myn wil om kwade praktyken tegentegaan?
 
 
-[11º Ja.]
+[11º Ja.]
 
-11º Heb ik niet eens, toen ge naar Serang zoudt vertrekken, u
+11º Heb ik niet eens, toen ge naar Serang zoudt vertrekken, u
 uitdrukkelyk verzocht, den Resident het volgende (in substantie) te
 zeggen: "Dat ik bevreesd was dat hy, hoorende van de misbruiken die
 hier plaats hadden, meenen zou dat ik onverschillig was, of flauw. Dat
 ik hem verzocht dit niet van my te denken. Dat ik integendeel zeer
 veel werk maakte van het tegengaan daarvan, maar dat de Regent in
 eene zoo moeilyke positie was. Dat ik meende zeemanschap te moeten
-gebruiken. Dat ik slechts dáárom niet dadelyk officieel rapporteerde,
+gebruiken. Dat ik slechts dáárom niet dadelyk officieel rapporteerde,
 om hem (den Resident) niet als het ware te noodzaken, daaraan terstond
 te streng gevolg te gaak terstond aan de groote klok te brengen)
 want dat ik medelyden met den Regent had, en eerst pogen wilde hem
 met zachtheid tot z'n plicht te brengen?"
 
 
-[12º Ja.]
+[12º Ja.]
 
-12º Is het u bekend dat ik, toen ik van den Regent inlichtingen wilde
+12º Is het u bekend dat ik, toen ik van den Regent inlichtingen wilde
 hebben omtrent vele misbruiken die me bekend waren, hem 'n dertigtal
 vraagpunten heb voorgelegd?
 
 
-[13º Ja.]
+[13º Ja.]
 
-13º Waren die niet alle door myzelf geschreven?
+13º Waren die niet alle door myzelf geschreven?
 
 
-[14º Ja.]
+[14º Ja.]
 
-14º Waren niet die vragen slechts geparafeerd, en was bovendien niet
+14º Waren niet die vragen slechts geparafeerd, en was bovendien niet
 de geheele inrichting daarvan, als het ware in-officieel?
 
 
-[15º Ja.]
+[15º Ja.]
 
-15º Heb ik u niet later, toen ik genoodzaakt was die vraagpunten
+15º Heb ik u niet later, toen ik genoodzaakt was die vraagpunten
 met de daarop gegeven antwoorden in uwe handen te stellen, gezegd:
 "dat ik dit aldus had gedaan, om den Regent niet te doen denken dat
 ik hem kwaad wilde, en om hem aantesporen tot oprechtheid?"
 
 
-[16º Ja.]
+[16º Ja.]
 
-16º Is het u bekend dat de antwoorden op die vraagpunten niet door
+16º Is het u bekend dat de antwoorden op die vraagpunten niet door
 den Regent zelf zyn geschreven, waaruit blykt dat hy minder dan ik
 vreesde door dat onderzoek gekompromitteerd te worden?
 
 
-[17º Ja.]
+[17º Ja.]
 
-17º Heb ik niet later u medegedeeld, dat de Pattie [55] my namens
+17º Heb ik niet later u medegedeeld, dat de Pattie [55] my namens
 den Regent, bedankt heeft voor de delikate behandeling der zaak?
 
 
-[18º De Pattie heeft al deze vragen met Ja beantwoord, en zelfs
+[18º De Pattie heeft al deze vragen met Ja beantwoord, en zelfs
 ongevraagd gezegd, zulks onder eede te willen bevestigen; hy scheen
 nog getroffen te zyn door uwe welwillendheid.]
 
-18º Ik verzoek u den Pattie te vragen of ik niet by het overgeven
+18º Ik verzoek u den Pattie te vragen of ik niet by het overgeven
 dier vraagpunten:
 
 
-    1º heb aangedrongen op oprechtheid,
+    1º heb aangedrongen op oprechtheid,
 
-    2º gezegd heb dat de Regent my als vriend kon beschouwen, en dat
+    2º gezegd heb dat de Regent my als vriend kon beschouwen, en dat
        ik hem zou helpen waar ik kon en mocht.
 
-    3º Of hy, Pattie, my niet bedankt, en daarby gebruikt heeft de
+    3º Of hy, Pattie, my niet bedankt, en daarby gebruikt heeft de
        woorden: "Belom ada satoe toewan bitjara bagitoe?" [56]
 
 
-[19º Neen.]
+[19º Neen.]
 
-19º Hebt ge later--toen ik tot het besluit gekomen was, dat
+19º Hebt ge later--toen ik tot het besluit gekomen was, dat
 onder'shandsche vermaningen niet baatten--iets bemerkt van publieke
 onderzoekingen, of van wat het ook zy, dat kompromittant was voor
 den Regent?
 
 
-[20º Ja.]
+[20º Ja.]
 
-20º Hebt ge niet integendeel eerst op 26 Februari kennis gekregen van
+20º Hebt ge niet integendeel eerst op 26 Februari kennis gekregen van
 myn brieven, waarin ik den Regent aanklaagde, en wel van den Resident
 zelf, die de u onbekende brieven voorlas?
 
 
-[21º Ja.]
+[21º Ja.]
 
-21º Waart ge dien dag niet zeer verwonderd, en gebruiktet ge niet later
+21º Waart ge dien dag niet zeer verwonderd, en gebruiktet ge niet later
 uitdrukkingen als deze: "Ik wist niet wat er gaande was ... ik begreep
 er niets van" en dergelyke, alle aanduidende dat myn onderzoekingen
 en de resultaten daarvan, u onbekend waren gebleven?
 
 
-[22º Ja.]
+[22º Ja.]
 
-22º Gelooft ge, na uwe opmerkingen omtrent myn handelingen aangaande
-u of anderen, dat ik lust heb in wèldoen?
+22º Gelooft ge, na uwe opmerkingen omtrent myn handelingen aangaande
+u of anderen, dat ik lust heb in wèldoen?
 
 
-[23º Ja.]
+[23º Ja.]
 
-23º Bleek u niet dat ik verheugd was over de armoede der bevolking
+23º Bleek u niet dat ik verheugd was over de armoede der bevolking
 te Lebak, in dien zin dat ik het als 'n schoone roeping beschouwde,
 die te doen wyken?
 
 
-[24º Ja.]
+[24º Ja.]
 
-24º Heb ik niet zelfs meermalen gezegd, dat: "hoe achterlyk ook m'n
+24º Heb ik niet zelfs meermalen gezegd, dat: "hoe achterlyk ook m'n
 geldelyke omstandigheden waren, ik ongaarne zoude verplaatst worden,
 hetzy met bevordering, hetzy naar 'n voordeeliger Afdeeling, want
 dat ik er zoo'n genoegen in schiep, die arme verdrukte menschen
 te releveeren?"
 
 
-[25º Ja.]
+[25º Ja.]
 
-25º Toonde ik niet, in al m'n handelingen, dat ik zulks uit den grond
+25º Toonde ik niet, in al m'n handelingen, dat ik zulks uit den grond
 van m'n hart meende?
 
 
-[26º Ja.]
+[26º Ja.]
 
-26º Bleek u niet, b. v. uit vele kleine arrangementen, dat ik hoopte
+26º Bleek u niet, b. v. uit vele kleine arrangementen, dat ik hoopte
 en wenschte, en trachtte, lang in die arme Afdeeling te blyven?
 
 
-[27º Ja.]
+[27º Ja.]
 
-27º Heb ik niet zelfs gezegd, dat ik hier wel altyd zoude willen
-blyven, zonder ooit bevorderd te worden, mits men my toestond om wèl
+27º Heb ik niet zelfs gezegd, dat ik hier wel altyd zoude willen
+blyven, zonder ooit bevorderd te worden, mits men my toestond om wèl
 te doen?
 
 
-[28º Ja.]
+[28º Ja.]
 
-28º Gelooft ge--naar ge my hebt leeren kennen in al m'n
+28º Gelooft ge--naar ge my hebt leeren kennen in al m'n
 handelingen--dat dit oprecht gemeend was?
 
 
-[29º Ja.]
+[29º Ja.]
 
-29º Heb ik niet by vele gelegenheden gezegd dat ik zoo vele plannen in
+29º Heb ik niet by vele gelegenheden gezegd dat ik zoo vele plannen in
 het hoofd had, ter verbetering van den toestand der bevolking--denk aan
 heeredienst, aan traktement van inlandsche hoofden, schryfbehoeften,
 zoutverkoop-pakhuizen, 'n machine om water optevoeren, enz.--doch:
-dat vóór alles knevelary moest ophouden?
+dat vóór alles knevelary moest ophouden?
 
 
-[30º Ik verzoek u vriendelijk, mij van het antwoord op deze vraag
+[30º Ik verzoek u vriendelijk, mij van het antwoord op deze vraag
 te verschoonen.]
 
-30º Hebt ge den moed, indien hiertoe naar uwe meening moed noodig is,
+30º Hebt ge den moed, indien hiertoe naar uwe meening moed noodig is,
 ronduit te antwoorden op de vraag of er knevelary bestaat in Lebak?
 
 Nota by deze vraag. My is het vry onverschillig of gy deze vraag al dan
@@ -5688,17 +5654,17 @@ opgaven, wanneer ze in gesprekken tusschen ons, als uitgemaakt werd
 aangenomen.
 
 
-[31º Ja.]
+[31º Ja.]
 
-31º Erkent ge, my gezegd te hebben: dat ook myn voorganger tegen
+31º Erkent ge, my gezegd te hebben: dat ook myn voorganger tegen
 misbruiken te-velde trok, en dat ge daarop liet volgen: "Als hy langer
 hier was gebleven ware hij stellig vergeven?"
 
 
-[32º Ja.]
+[32º Ja.]
 
-32º Erkent ge dat, toen onlangs werd gesproken over vergiftiging, ik
-u op-eenmaal vraagde: Ah, dat is wáár, ge hebt zusters, waarvoor ge
+32º Erkent ge dat, toen onlangs werd gesproken over vergiftiging, ik
+u op-eenmaal vraagde: Ah, dat is wáár, ge hebt zusters, waarvoor ge
 zorgt, is dit ook de reden van uw vrees, van wat ik halfheid noem? en
 dat ge daarop toestemmend antwoordde?
 
@@ -5722,7 +5688,7 @@ MAX HAVELAAR."
 
 Is dit voldoende, Kiezers? Zyt ge tevreden?
 
-O, ik heb méér!
+O, ik heb méér!
 
 Wilt ge, dat ik u aantoon hoe, op de ontvangst van Multatuli's boek
 over de koffi, de tegenwoordige Gouverneur-Generaal met spoed naar
@@ -5743,7 +5709,7 @@ Wilt ge, dat ik de schoone speech analyzeer van 'n ander "geacht lid"
 die ook excellent was vroeger [57] en nu, party trekkende voor de eer
 van een gewezen mede-excellentie--voor zooveel hoorbaar en verstaanbaar
 alweer!--betoogd heeft "dat er wel eens onder z'n kollega van Twist
-recht gedaan was in Indië)." Ei, waarlyk?
+recht gedaan was in Indië)." Ei, waarlyk?
 
 Wilt ge, dat ik voor u afschryf de zinsnede uit het Regeeringsverslag
 over 1856, waarin de gegrondheid myner beweering wordt ERKEND? [58]
@@ -5752,7 +5718,7 @@ Wilt ge, dat ik na dit alles ga betoogen hoe valsch, hoe lafhartig,
 hoe eerloos men my heeft behandeld?
 
 God-bewaar-me, Kiezers! 't Zou schynen of ik Publiek erkende als
-rechter! Dit kàn toch niet!
+rechter! Dit kàn toch niet!
 
 Neen ... neen over mezelf spreek ik nu niet! Men ga voort my te
 beschimpen, te beleedigen, te belasteren! Men houde my voor 'n slecht
@@ -5766,10 +5732,10 @@ van "zaken" houdt: Kiezers! Welnu, ik spreek nu over: "zaken" over
 niets dan: "zaken". Ik spreek over duizend millioen! Zyn dat zaken?
 
 Ik heb u aangetoond--maar ik heb meer!--hoe er Duizend millioenen
-verloren gaan, onder de regeering van één Gouverneur-generaal die
+verloren gaan, onder de regeering van één Gouverneur-generaal die
 z'n plicht niet doet!
 
-Ik heb méér, zeg ik u! Neemt echter voor lief wat ik u heden geef en
+Ik heb méér, zeg ik u! Neemt echter voor lief wat ik u heden geef en
 laat ons nu overgaan tot het laatste gedeelte van m'n brief, waarin
 ik--heel kort, ik beloof het u--zal nagaan, wat er te doen valt, opdat
 de Javaan niet langer worde mishandeld, wanneer althans dit onderzoek
@@ -5805,7 +5771,7 @@ spreken over "zaken".
 
 Het is dus uw belang, te zorgen dat zoo'n Gouverneur-Generaal
 wat goedkooper wete huis-te-houden met de bezittingen van die
-bevolking. Dit in de veronderstelling dat ge 't met my ééns zyt,
+bevolking. Dit in de veronderstelling dat ge 't met my ééns zyt,
 dat duizend millioen genoeg is ... of te veel! Zoo niet, dan heb ik
 niets meer te zeggen, en ge kunt de toepassing overslaan.
 
@@ -5821,7 +5787,7 @@ m'n eenvoudigheid.
 
 Ziehier hoe ik 't eenmaal gezegd heb:
 
-«Ik geloof dat er 'n man noodig is van studie, maar niet van studie
+«Ik geloof dat er 'n man noodig is van studie, maar niet van studie
 alleen. Een man van praktyk, doch niet alleen van praktyk. Een man
 die het volk in Indie kent, die daaronder en daarmede geleefd heeft,
 die tevens echter genoeg man van wetenschap is om niet door z'n
@@ -5833,7 +5799,7 @@ de wonde is, die er kankert aan ons Staatsbestuur. Iemand eindelyk,
 die ondervinding heeft, bekwaamheid, moed, en, dit vooral: een man,
 die 'n HART heeft! [59]
 
-Hart! Ja... Les grandes pensées viennent du coeur!
+Hart! Ja... Les grandes pensées viennent du coeur!
 
 Kiezers, als men eens trachtte iemand te vinden, die hart heeft?
 
@@ -5864,14 +5830,14 @@ zal voorstaan van uw district?" [61]
 boven de gehechtheid aan 'n party... dat is: aan een der beide cliques,
 die by afwisseling den Javaan uitzuigen op liberale of behoudende wyze?
 
-boven de aanbeveling van de redaktien der dagbladen, die wèl zouden
+boven de aanbeveling van de redaktien der dagbladen, die wèl zouden
 doen hun pretentie op 't leiden der publieke opinie te verruilen
 tegen wat degelykheid, wat kennis, en wat styl?
 
 boven de problematieke bekwaamheden van lieden die niets of weinig
 geweest zyn?
 
-boven de positieve ònbekwaamheden derzulken die wèl wat geweest zyn,
+boven de positieve ònbekwaamheden derzulken die wèl wat geweest zyn,
 maar nooit iets hadden moeten wezen?
 
 Ziet, Kiezers, hoe zou 't zyn, als ge in-plaats van dit alles, eens
@@ -5887,12 +5853,12 @@ Iemand, die op de klacht over 't voorbyzien van parlementaire vormen
 durfde antwoorden: "dat ook de Javaan vormen kent, die verbieden dat
 hy zich straffeloos laat villen?" "Dat het evenmin past, in welken
 zoogenaamd-staatkundigen vorm ook, daarginder gedurig te zaaien, om
-hier te oogsten... dáár te doen arbeiden, om hier te genieten... dáár
-te laten lyden, om hier te zwelgen... dáár te moorden, om hier in
+hier te oogsten... dáár te doen arbeiden, om hier te genieten... dáár
+te laten lyden, om hier te zwelgen... dáár te moorden, om hier in
 leven te blyven?"
 
 Iemand, die zoo-iets zou weten te zeggen op 'n toon, die wat ontzag
-inboezemde aan de kleine mannen van parlementaire vormpjes? Zóó,
+inboezemde aan de kleine mannen van parlementaire vormpjes? Zóó,
 dat het gehoord werd, en verstaan, en begrepen ook buiten de Kamer?
 
 Iemand, die de ledige hand kan uitstrekken, met de betuiging:
@@ -5911,7 +5877,7 @@ principes! Iemand die niet vereerd werd of verheven door 't innemen
 eener plaats naast al die "geachte sprekers." Iemand die de Kamer
 vereerde door z'n kortstondig lidmaatschap...
 
-Kortstondig... ja! Want, gelooft me, Kiezers... zóó-iemand zou niet
+Kortstondig... ja! Want, gelooft me, Kiezers... zóó-iemand zou niet
 heel lang lid willen blyven van uwe glorieryke Vertegenwoordiging,
 wat men dan ook van zoo-iemand niet vergen mag.
 
@@ -5937,14 +5903,14 @@ Myn belang is, dat ge u by voortduring niet bemoeit met uw zaken.
 Dat ge ministers, dagbladen, residenten, Gouverneurs, en tutti quanti
 laat huishouden naar hartelust...
 
-Dat ge Gouverneurs-Generaal naar Indië zendt, die niets geweest zyn,
+Dat ge Gouverneurs-Generaal naar Indië zendt, die niets geweest zyn,
 om 'n proef te nemen of ze iets worden kunnen, en wel ter vervanging
 van anderen, by wie gelyke proef totaal mislukt is...
 
 Myn belang is dat ge voortgaat den Javaan te mishandelen tot hy
 opstaat....
 
-Myn belang is dat ge u vòlzuigt aan welvaart.... òvervol... méér dan
+Myn belang is dat ge u vòlzuigt aan welvaart.... òvervol... méér dan
 vol... tot ge berst!
 
 En hiermede neem ik voorloopig een allerhartelykst afscheid, in de
@@ -5952,7 +5918,7 @@ welgemeende hoop dat ik me nooit zal laten verleiden tot de wanhopige
 poging om u iets aan het verstand te brengen, waartoe noodig wezen
 zou... ik groet u!
 
-P.S. Wanneer misschien myn schryven niet naar uw zin is, bedenkt dàn
+P.S. Wanneer misschien myn schryven niet naar uw zin is, bedenkt dàn
 dat ik eigenlyk niet aan U schryf. 't Is me volkomen onverschillig
 hoe ge myn geschryf beoordeelt. Spaar u gerust de moeite van dit
 oordeel. Geloof dat uw afkeuring me byzonder vereert, en dat ik walg
@@ -5981,7 +5947,7 @@ Nog altyd geen antwoord van den minister. Was m'n brief misschien
 niet goed geschreven? 't Is wel mogelyk. Alles gaat me zoo slecht van
 de hand, tegenwoordig. Daar hebt ge dien brief aan de Kiezers... wat
 een draderig ding! 't Zal zeker bevallen. Begryp eens: ik ... deelen
-en onderdeelen! Ik ben niet wèl, dit voel ik aan alles, maar wàt me
+en onderdeelen! Ik ben niet wèl, dit voel ik aan alles, maar wàt me
 scheelt, weet ikzelf niet. Ik heb altyd die leegte in 't hart, alsof me
 'n kies was getrokken op die plaats, en dit kan toch niet waar zyn.
 
@@ -5994,8 +5960,8 @@ antwoorden ... schryf me hoe het gaat met de kinderen...
 
 VAN TINE.
 
-Alles wèl, Max! De kinderen zyn héél wèl! Ook ik ben héél wèl,
-Max! Geloof me, alles is héél wel ...
+Alles wèl, Max! De kinderen zyn héél wèl! Ook ik ben héél wèl,
+Max! Geloof me, alles is héél wel ...
 
 
 
@@ -6020,7 +5986,7 @@ God ik ben moe.
 
 VAN TINE.
 
-De kinderen zyn héél wel, Max! En ik ben heel wél ... o héél wel! We
+De kinderen zyn héél wel, Max! En ik ben heel wél ... o héél wel! We
 zyn opgeruimd en vroolyk ... ge moest eens zien, hoe vroolyk! O,
 we zyn zoo wel, Max!
 
@@ -6058,7 +6024,7 @@ schilderen en schoonmaken! En ze metselen! Bouw maar, bouw maar . . ,
 hoog en nauw ... nauw ... nauwer  ... nauwst ... al nauwer, tot
 het knypt ... met vryen arbeid ... vry vry, vry ... alles vry! Laat
 dien van Twist maar los ... hy heeft geen lust om te vry-arbeiden
-met één buffel ... neem hem niets af ... en de schoolmeesters
+met één buffel ... neem hem niets af ... en de schoolmeesters
 ... tst! tst! tst! ... roep allen mee ... laat hem z'n witten das
 geven, en 'n blikken ster op de borst ... heet, heet ... och, wilt
 ge 't kind overzetten ... op dien anderen schouder ... 't drukt zoo
@@ -6066,20 +6032,20 @@ ge 't kind overzetten ... op dien anderen schouder ... 't drukt zoo
 je de moeder of de vrouw? Waar zyn de kinderen? Zyn de kleertjes al
 verkocht? Hu, huup ... waar is je tulband? Zingt, kinderen, zingt,
 uw vader draagt het kruis! Dag Schmoel ... dag, Nathan ... dag
-Judas! Heb je Fancy gezien? Mee, mee, allen mee ... Jochébed, wil je
+Judas! Heb je Fancy gezien? Mee, mee, allen mee ... Jochébed, wil je
 dien Gouverneur-Generaal wat omhoog houden? Zwaar is hy niet! Geef hem
-'n buffel ... één, hoort ge? Laat hem kruismannetje spelen ... 't arme
-schaap! Geef hem hier ... kun je zien, vlugge Ephraïm? Heb je nog van
+'n buffel ... één, hoort ge? Laat hem kruismannetje spelen ... 't arme
+schaap! Geef hem hier ... kun je zien, vlugge Ephraïm? Heb je nog van
 je zilverlingen? Bukken, bukken ... gauw ... duizend millioen ... haast
 je! ... pas op, lief kind, vol yver, kunde en goede trouw! Neem Mirjam
-terug, Jochébed ... en smyt het neer ... klik, klak ... 'n zweepslag
+terug, Jochébed ... en smyt het neer ... klik, klak ... 'n zweepslag
 ... zie, daar rolt alles weg onder 't volk! Hei, hei trap er niet op
 ... 't is een vry-arbeider met principes! Duizend millioen zilverlingen
 voor van Twist! Koop wat vleesch voor de kinderen, en dring zoo niet,
-Jöchaz! Hoerah! hoerah voor Golgotha en de Hollandsche natie! Hoerah
-voor één buffel, Excellentie! Eén ... één ... één ... zeg ik u! Eén
-Excellentie, en één buffel ... zóó moet het wezen ... Hoerah! Ik
-ben moê!
+Jöchaz! Hoerah! hoerah voor Golgotha en de Hollandsche natie! Hoerah
+voor één buffel, Excellentie! Eén ... één ... één ... zeg ik u! Eén
+Excellentie, en één buffel ... zóó moet het wezen ... Hoerah! Ik
+ben moê!
 
 
 
@@ -6106,7 +6072,7 @@ Kleinmoedige! Waarover bezwaart gy u? Waarover verwondert gy u? Zaagt
 ge ooit kiem schieten uit ongespleten korrel? Zaagt ge ooit baren
 zonder wee?
 
-Wees gerust, ik zal dààr wezen ter-zyner-tyd!
+Wees gerust, ik zal dààr wezen ter-zyner-tyd!
 
 Ik zeg u dat hy taai is, die daar gaat! Hy zal gewis aan 't kruis
 niet zwygend sterven ...
@@ -6119,10 +6085,10 @@ Ik zeg u! wees gerust ... het einde is naby!
 AAN TINE.
 
 Lieve Tine! Ik ben recht vroolyk! Ge raadt nooit waarom? Ja, lieve,
-geld kan ik u niet zenden... dáárover is het niet! Ook heeft
-de minister niet geantwoord. Dáárover is 't dus ook niet! Neen,
+geld kan ik u niet zenden... dáárover is het niet! Ook heeft
+de minister niet geantwoord. Dáárover is 't dus ook niet! Neen,
 maar ik ben den laatsten tyd wat onwel geweest, en Tine, ik geloof
-zelfs héél onwel. Doch ik voel me nu veel beter, en dit maakt me zoo
+zelfs héél onwel. Doch ik voel me nu veel beter, en dit maakt me zoo
 opgeruimd. Ik kan u niet recht beschryven wat er met my gebeurd is,
 maar ik heb veel gedroomd en geyld. Ge weet wat Hamlet zei:
 
@@ -6193,7 +6159,7 @@ niet aan het jongetje kunnen weergeven? 't Kind is zoo bedroefd ..."
 Misschien heb ik 't antwoord van dien ouden man niet goed
 begrepen. Misschien was 't reeds de groote verwaandheid die in m'n
 binnenste woonde, en me toeriep: "zeker, zeker, gy kunt helpen!" Hoe
-dit zy, Publiek was niet verwaand. Ik bezorgde dat kind z'n barèt weer,
+dit zy, Publiek was niet verwaand. Ik bezorgde dat kind z'n barèt weer,
 en nog ben ik bly dat ik zoo verwaand geweest ben.
 
 Toen ik weer op de Hooge-sluis stond, zocht ik den metselaar maar
@@ -6208,7 +6174,7 @@ Dit begreep ik toen niet, omdat ik maar 'n kind was, beste Tine. Als
 ik haar iets te verzoeken had gehad, zou ik zeker gevraagd hebben:
 vry van kerk morgen! Anders niet.
 
-Ik vergat de historie nooit, maar wèl werd zy op den achtergrond
+Ik vergat de historie nooit, maar wèl werd zy op den achtergrond
 geschoven door allerlei dingen van schynbaar grooter belang. Meermalen
 heb ik Fancy weergezien maar altyd anders. Wat nooit veranderde,
 was haar belofte: "thans de wil, later de kracht, en in 't eind
@@ -6219,7 +6185,7 @@ Dit alles weet ge, beste Tine!
 Maar zie, onlangs kwam ik in aanraking met 'n jong meisje, dat zich
 beklaagde over de bekrompenheid van haar omgeving. Ze scheen te
 lyden. Ge weet, dat ik alles lief heb wat lydt. Daarom zeker heb ik
-zoovelen liefgehad, en zoovéél! Ze verzocht my haar wat te leeren,
+zoovelen liefgehad, en zoovéél! Ze verzocht my haar wat te leeren,
 en dit stuitte me vreeselyk tegen de borst. Want in den beginne meende
 ik haar te herkennen als de dame van de Hooge-sluis, en ge begrypt hoe
 plat ik neerviel in de dagelyksheid van 'n huishouderig meisje, dat
@@ -6261,13 +6227,13 @@ die steenen aandroeg. Z'n houding, z'n gelaat, z'n blik ... alles
 verplaatste my op dien zaterdag! Ik ontstelde, en wilde iets zeggen,
 maar kon niets uitbrengen dan... Fancy!
 
-Want zy wàs het!
+Want zy wàs het!
 
-Wèl was dat haar forsch hoofd, langgelokt en fier schuddende, met
+Wèl was dat haar forsch hoofd, langgelokt en fier schuddende, met
 trilling als van de pyl die zich 'n weg boort in 't juist getroffen
-doel! Wèl was dat de blik van haar groot oog, waarmee ze voor lange
-jaren m'n heele kinderziel in zich opzoog! Wèl was dat de korte
-bovenlip, die zonder geluid één woord herhaalde: IK WIL!
+doel! Wèl was dat de blik van haar groot oog, waarmee ze voor lange
+jaren m'n heele kinderziel in zich opzoog! Wèl was dat de korte
+bovenlip, die zonder geluid één woord herhaalde: IK WIL!
 
 Fancy, riep ik, waarom liet ge my zoo lang alleen? Wie zyt ge? Waar
 woont ge?
@@ -6303,7 +6269,7 @@ spreken van tyd met u!--veertig jaren lang sloeg ik u gade. Steeds hebt
 gy gewild, maar tot nog toe waart ge zwak. Ge hadt allerlei fouten,
 die me bedroefden! Die my bedroefden juist in U, want ge waart bestemd
 voor iets beters, dan 't willen alleen. Gy moet kunnen! Kunnen ... dat
-is: zóo willen dàt ge kunt!
+is: zóo willen dàt ge kunt!
 
 En haar gelaat toonde my, hoe men moet willen om te kunnen! Maar weer
 kwam 't me voor, dat ik haar meer had gezien ... onlangs nog ... en
@@ -6319,14 +6285,14 @@ te-vergeefs alweer!
 --Wat gezegd is, blijft gezegd, hernam ze. Wat beloofd is, blyft
 beloofd! En GY, doe uw plicht!
 
---Ik zàl... ik zàl! Ik zal haar verlossen ... zeg me waar ze is,
+--Ik zàl... ik zàl! Ik zal haar verlossen ... zeg me waar ze is,
 Fancy, ik zal haar verlossen!
 
---Zy is dáár! sprak ze ernstig, en wees met plechtig uitgestrekte
+--Zy is dáár! sprak ze ernstig, en wees met plechtig uitgestrekte
 hand naar de kaart van Insulinde, die aan den wand hing. Ziedaar
 het stiefkind dat behoefte voelt aan ruimte, aan vryheid, aan
-beweging! Ziedáár 't mishandeld schepsel dat aanspraak heeft op wat
-opvoeding en geluk! Verlos háár... dat is de roeping die ik u opdraag!
+beweging! Ziedáár 't mishandeld schepsel dat aanspraak heeft op wat
+opvoeding en geluk! Verlos háár... dat is de roeping die ik u opdraag!
 
 --Maar ... Fancy, genius, engel, juist dit heb ik immers steeds
 gewild ...
@@ -6361,14 +6327,14 @@ stel me voor hoe ik 't aanleggen zou om 'n wilde aan 't verstand te
 brengen--ik leer m'n examen voor sekondante--het volgend theorema:
 
 "Om gelukkig te wezen na je dood, moet je gelooven dat er allerlei
-dingen die niet gebeuren kunnen, gebeurd zyn vóór je geboorte."
+dingen die niet gebeuren kunnen, gebeurd zyn vóór je geboorte."
 
 Ik denk dat zoo'n wilde den samenhang niet zou begrypen, en ik ben
 vreeselyk wild op dit punt.
 
-Lieve Max, tòch kan ik niet alles wegwerpen wat er in dien Bybel
+Lieve Max, tòch kan ik niet alles wegwerpen wat er in dien Bybel
 staat. Ik vind het Hooglied schoon ... ach, ik zou wel willen
-trouwen! Sommige Psalmen ook. En 't boek van de Makkabeën ... dat is
+trouwen! Sommige Psalmen ook. En 't boek van de Makkabeën ... dat is
 'n waar heldendicht! En ik dweep met Job! Job is m'n man! Maar niet
 om z'n geduld, neen, om de flinkheid waar med-i opstond tegen den god
 die hem overleverde in de handen van Satan ...nog-al valsch, vind ik!"
@@ -6441,7 +6407,7 @@ VAN EEN STIEFMOEDER.
 
 Ik doe met de kinderen van myn man, wat ik verkies, en als gy niet
 ophoudt hun dingen te vertellen, die zy niet mogen weten, zal ik hen
-opsluiten. 't Gaat u niet aan, dat ik uít die kinderen haal, wat er uit
+opsluiten. 't Gaat u niet aan, dat ik uít die kinderen haal, wat er uit
 te halen is, en dat ik ze voor my laat arbeiden, 't geen ze bovendien
 geheel vrywillig doen. Met al uwe geschiedenissen heb ik niets te
 maken. Dezelve brengen wanorde in myn huis. Als ge niet ophoudt, zal
@@ -6478,7 +6444,7 @@ VAN EEN LIBERAAL.
 Als ge niet ophoudt, ons huichelaars te noemen, en te zeggen dat
 onze aangebeden Thorbecke, een onbeduidend mannetje is, zal ik my
 verplicht achten, u overal uittemaken voor een onverlaat, een dief,
-een echtbreker, een mooischryver, een gek en een poëet ... enz.
+een echtbreker, een mooischryver, een gek en een poëet ... enz.
 
 
 
@@ -6526,7 +6492,7 @@ gerust!
 Ga van-tyd tot-tyd eens kyken naar dien m'nheer op nummer zes! had
 de doctor in de letteren tot den bediende gezegd.
 
-Deze voldeed hieraan, en vond den "man in de kamer" zeer wèl. Hy
+Deze voldeed hieraan, en vond den "man in de kamer" zeer wèl. Hy
 scheen opgeruimd en vroolyk.
 
 De bediende begreep dat de letterdokter verkeerd geoordeeld had.
@@ -6576,7 +6542,7 @@ Neen, niet van den dag ... de kwestie van jaren!
 
 Sedert jaren betaalt de natie haar Ministers, en zendt Afgevaardigden
 naar den Haag, om te beslissen of de Javaan moet worden uitgezogen
-op liberale of réactionaire, op behoudende of onbehoudende wyze.
+op liberale of réactionaire, op behoudende of onbehoudende wyze.
 
 Zeg iets van beschaving ... men noemt u 'n dwaas, en antwoordt:
 vrye arbeid.
@@ -6593,7 +6559,7 @@ Zeg iets over deugd, eer, gevoel, loyauteit, waarheid, gezond verstand
 ... alles te vergeefs. Men "doet" niet in die dingen.
 
 Ja, sterker nog, wijs op het BELANG, op "MEN" 'S EIGEN BELANG--iets
-waarin "men" toch wél "doet"--dan nog bekomt gy geen gehoor voor ge
+waarin "men" toch wél "doet"--dan nog bekomt gy geen gehoor voor ge
 aan dat eigen belang van "men" eenige frazen weet vastteknoopen over
 Vryen Arbeid of Kultuurstelsel.
 
@@ -6634,28 +6600,28 @@ zonder de indrukken optevangen die 't my aanbood." [62] Welnu,
 ik heb deze indrukken opgezameld voor myzelf, voor m'n allernaaste
 omgeving, vreezende dat ze niet ryp waren, dat ik morgen zou moeten
 terugnemen wat ik heden gaf, dat er gebrek aan harmonie wezen zou
-tusschen jeugd, mannelyken leeftyd en ouderdom. In één woord: Ik heb
+tusschen jeugd, mannelyken leeftyd en ouderdom. In één woord: Ik heb
 gespaard, en waarmede ik vrygevig moge geweest zyn of verkwistend,
 met m'n denkbeelden was ik nooit verkwistend of vrygevig.
 
 Na de uitgave van den Max Havelaar evenwel, had m'n zwygen meestal
 'n anderen grond dan schroom. Van twee geheel tegenoverstaande zyden
 op staatkundig terrein, had men my hulp toegezegd. Ik geloofde,
-vertrouwde en ... wachtte. Ik heb gezegd dat Havelaar naïf was. Van
-beide kanten ben ik bedrogen. Van één kant zelfs bestolen.
+vertrouwde en ... wachtte. Ik heb gezegd dat Havelaar naïf was. Van
+beide kanten ben ik bedrogen. Van één kant zelfs bestolen.
 
 Noch van de zyde des behouds, noch van die der oppositie, werd het
 minste bewys gegeven dat men zich de zaak van den mishandelden Javaan,
 dat is myne zaak, aantrok. De prys van die hulp zou geweest zyn, dat ik
-my geschaard had onder 'n banier. Dit kon ik niet. Je lève bannière,
-n'en suivre ne peux. Wat geschryf over--d. i. vóór--Vryen-Arbeid zou
+my geschaard had onder 'n banier. Dit kon ik niet. Je lève bannière,
+n'en suivre ne peux. Wat geschryf over--d. i. vóór--Vryen-Arbeid zou
 me brood en 'n positie gegeven hebben. Ook had ik m'n kinderen kunnen
 kleeden met wat lof over 't Kultuurstelsel. En zie, ik had talent
 genoeg daartoe. Wie nu meenen mocht dat ik myzelf verhef door me
 dit talent toetekennen, antwoord ik dat er geen zelfverheffing ligt
 in 't aanspraak-maken op 'n hoedanigheid die me walgt. Hoe dit zy,
 dat zoogenaamd talent had ik. Wie anders oordeelt, heeft het maar te
-zeggen. Maar óók had ik--en ditmaal verhef ik myzelf inderdaad--ook
+zeggen. Maar óók had ik--en ditmaal verhef ik myzelf inderdaad--ook
 had ik 'n gemoed dat zich verzette tegen de minste afwyking van de
 waarheid, vooral wanneer die waarheid nadeelig of gevaarlyk was
 voor myzelf. Al wat moeielijk is, lokt my aan. Iets toegeven in
@@ -6672,8 +6638,8 @@ voorganger!--vergiftigd te worden met vrouw en kind. In plaats
 daarvan, scheldt men my uit. M'n tegenstanders hebben den stryd
 weten overtebrengen op 'n terrein dat aan den uitroep der Jakatranen
 herinnert--'t is historisch, lezer!--"die honden van Hollanders
-vechten met drek!" Dáárop had ik niet gerekend. Of ik anders zou
-gehandeld hebben, wanneer ik dit wèl had voorzien ... neen, neen,
+vechten met drek!" Dáárop had ik niet gerekend. Of ik anders zou
+gehandeld hebben, wanneer ik dit wèl had voorzien ... neen, neen,
 duizendmaal neen! Maar ik zou in dit geval den stryd hebben aangevangen
 met minder genoegen.
 
@@ -6690,7 +6656,7 @@ voorwaarden. Van behoudenden en van liberalen kant beide, gaf
 men voor belang te stellen in myn zaak, zonder meer. Eerst later,
 toen men den indruk van den Max Havelaar versleten waande, toen men
 hoopte dat 'n beroep op het Volk zonder vrucht blyven zou, werd er
-onedele dienst geëischt voor hulp. Ik heb brieven die uitwyzen dat men
+onedele dienst geëischt voor hulp. Ik heb brieven die uitwyzen dat men
 maanden, maanden lang--heel onnoodig voorzeker!--my inscherpte moed te
 houden, zonder daarby te gewagen van Vryen-Arbeid, Kultuurstelsel of
 dergelyke byzaken. Men veinsde menschelykheid en rechtvaardigheid op
@@ -6707,8 +6673,8 @@ zoudt ge niet kunnen. In uw geest schryven wil ik niet, schoon ik
 't kunnen zou. Dit hebt gy gezien in Wawelaar's preek, en in de
 redeneeringen van Droogstoppel, een persoon waarin, naar ik met
 genoegen ontwaar, vele Kamerleden zich vice-versa herkend hebben. In
-de laatste zittingen toch riep men gedurig over-en-weêr: "Gy zyt de
-man!" Ieder wilde Nathan wezen, de berispende profeet. Niemand woû
+de laatste zittingen toch riep men gedurig over-en-weêr: "Gy zyt de
+man!" Ieder wilde Nathan wezen, de berispende profeet. Niemand woû
 David zyn, de betrapte misdadige koning.
 
 Ik zou wat schryven in den geest...
@@ -6738,7 +6704,7 @@ geen agitateur ben tot elken prys. Ik had aangetoond hoe schandelyk er
 werd huisgehouden met het leven en de bezittingen der Javanen... men
 beloofde beterschap, en ik zweeg geduldig.
 
-En reeds vóór den Max Havelaar had ik 'n doorslaand bewys gegeven,
+En reeds vóór den Max Havelaar had ik 'n doorslaand bewys gegeven,
 dat het me niet te-doen was om effect, om beroering of schandaal,
 maar om herstel alleen. M'n voorganger was, om te voorkomen dat-i z'n
 plicht deed, vermoord in November 1855. Myn mislukte pogingen om den
@@ -6751,7 +6717,7 @@ tusschen de voorvallen te Lebak, en den oogenblik waarop ik de Natie
 uitnoodigde inzage te nemen van de wyze waarop zy gerepresenteerd
 wordt in Indie. Er zyn er die beweren dat m'n handelingen te Lebak
 voortsproten uit eerzucht, uit begeerte om naam te maken. Ik heb op
-die beschuldigingen tweeërlei antwoord. Vooreerst: dat het te wenschen
+die beschuldigingen tweeërlei antwoord. Vooreerst: dat het te wenschen
 ware veel en vaak zulke eerzucht aantetreffen by de dienaren van den
 Staat. Het zou zoo kwaad niet zyn, meen ik, als plichtsbetrachting tot
 roem en welvaart leidde. Ik geloof, al ware er by my zucht in 't spel
@@ -6766,7 +6732,7 @@ roofzuchtige onderdrukkers. Ik zie niet in, dat ik my vernederd heb:
 door 't staande-houden der eeuwige aanspraken van recht en billykheid,
 tegen-over de gewetenlooze, maar machtige bestryders van dat recht. Ik
 zie niet in, wat er laakbaars liggen zou in 't handhaven myner, onder
-zoogenaamde aanroeping van God, bezworen instruktiën, die voorschreven
+zoogenaamde aanroeping van God, bezworen instruktiën, die voorschreven
 den Javaan te beschermen tegen de hebzucht zyner Hoofden, evenmin als
 ik eer kan geven aan 't verkrachten van gelyke eeden door anderen,
 die datzelfde bezwoeren onder aanroeping van denzelfden God. (Zie
@@ -6779,11 +6745,11 @@ geweest door eerzucht, dat dit my niet had mogen worden voorgeworpen
 als verwyt.
 
 En ten-tweede: zy die dit verwyt tot me richten, bekennen dan toch
-dat er eer làg in myne wyze van doen, dat er roem te behalen wàs door
+dat er eer làg in myne wyze van doen, dat er roem te behalen wàs door
 m'n handelingen. Ik neem nota van die erkentenis. Tot-nog-toe heb ik
 niet vernomen dat men van Twist beschuldigde z'n plicht uit eerzucht
-verzuimd te hebben. De hefboomen waarmeê zóó'n wezen in beweging
-wordt gebracht, zyn van eenigszins ànderen aard.
+verzuimd te hebben. De hefboomen waarmeê zóó'n wezen in beweging
+wordt gebracht, zyn van eenigszins ànderen aard.
 
 Maar... ik zocht geen eer. Zie de dagteekeningen. Vier jaren heb ik
 gezwegen. Is dit sprekend?
@@ -6791,8 +6757,8 @@ gezwegen. Is dit sprekend?
 Toen de heer van Vliet, eenigen tyd geleden, meende zich te moeten
 beklagen over 't Indisch bestuur, werd z'n zaak terstond openbaar.
 
-Na 't vertrek van den Heer van Hoevell uit Indië in 1848, heeft de
-Natie zéér spoedig, ja terstond gelegenheid gehad aandeel te nemen
+Na 't vertrek van den Heer van Hoevell uit Indië in 1848, heeft de
+Natie zéér spoedig, ja terstond gelegenheid gehad aandeel te nemen
 in den stryd dien hy met het bestaande had aangevangen.
 
 En onlangs, toen de heeren Modderman en van den Biesen in hunne
@@ -6817,33 +6783,33 @@ man had geantwoord op myn schryven van Januari 1858. [63] Wanneer hy
 behoorlyk gevolg had gegeven aan wat ik hem daarin verzocht. Wanneer
 hy tot den koning was gegaan, en gezegd had:
 
-Sire, ik heb me vergist tydens ik namens U Indië bestuurde. Gehoor
+Sire, ik heb me vergist tydens ik namens U Indië bestuurde. Gehoor
 gevende aan partydige raadgevers, verblind door eigenwaan, toegevende
 aan gemakzucht, en te gewoon om te kunnen vatten dat er iemand
 bestaan kon die wat minder gewoon was dan ik... hoe dit zy, ik zie
 in dat ik niet heb beantwoord aan de meening die gy van me hadt,
-toen ge my genoeg «yver, kunde en goede trouw» toekende, om me
+toen ge my genoeg «yver, kunde en goede trouw» toekende, om me
 't bestuur in-handen te geven over die kostbare bezittingen. Sire,
 ik beken schuld, en daar ik er prys op stel gehouden te worden voor
 'n eerlyk man, wil ik zooveel mogelyk die schuld boeten, en herstellen
 wat er te herstellen is.
 
 't Is me onmogelyk de personen die door myn verzuim zyn omgekomen, in
-'t leven terug te roepen. Ook kan ik niet de bezittingen weêrgeven aan
+'t leven terug te roepen. Ook kan ik niet de bezittingen weêrgeven aan
 allen die door myn traagheid, achteloosheid en onwil die bezittingen
 verloren hebben. Want, Sire, hoe zuinig en oplettend ik gulden by
 gulden samelde van 't vorstelyk inkomen dat my de Natie betaalde... heb
-ik nog geen vol millioen by elkaêr, en gy begrypt, Sire, dat dit
+ik nog geen vol millioen by elkaêr, en gy begrypt, Sire, dat dit
 op-verre-na niet toereikt tot volledige schadeloosstelling. Maar ik
 zal doen wat ik kan, Sire. Ziehier al wat ik bezit. Ik smeek U, laat
-Uw Minister van Koloniën daarvan, zoover het strekt, iets teruggeven
+Uw Minister van Koloniën daarvan, zoover het strekt, iets teruggeven
 aan de arme beroofden. Ik wil voor 'n braaf man gehouden worden, Sire,
 en... ik beken dat de vloek van die arme lieden my drukt. Hoe ik me
 zal afhelpen van den vloek op de stervende lippen van al de menschen
 die onder en door myn wanbestuur vermoord zyn, weet ik niet.
 
 En dan, Sire, gy die Keizer zyt van Insulinde, ik bidde U, laat U
-nooit weêr bewegen 'n Landvoogd daarheen te zenden, zoo onbekwaam
+nooit weêr bewegen 'n Landvoogd daarheen te zenden, zoo onbekwaam
 als ik. Tracht iemand te vinden, Sire, die wat begrip heeft van
 menschenrecht, van deugd, van eer, van moed, en meer zulke zaken die
 my wat vreemd waren, Sire, omdat ik prokureur was geweest, en te veel
@@ -6871,18 +6837,18 @@ den moed heeft zyn plicht te doen in hoogst moeielyke omstandigheden,
 en zeg hun dat ze zoo iemand geen verwytingen toevoegen, zoo-als ik
 gedaan heb, omdat ik niet begrypen kon dat er zulke menschen bestonden.
 
-Vergeef me ook, Sire, dat ik na m'n terugkomst uit Indië, my
+Vergeef me ook, Sire, dat ik na m'n terugkomst uit Indië, my
 veroorloofd heb den schyn aantenemen als-of ik verstand had van
 Indische Zaken. Want, Sire, ik erken nu dat men op Buitenzorg daarvan
 weinig of niets te zien krygt, en niet anders dan wat de Raden van
-Indië en de kommiezen der Secretarie wel gelieven te geven. Vergeef
+Indië en de kommiezen der Secretarie wel gelieven te geven. Vergeef
 me, dat ik pour me donner un genre, my heb laten verleiden tot het
 verdedigen van 'n opinie over Vryen-Arbeid, Sire. Ik erken dat
 ik er niets van weet, en dat ik maar iets napraat van wat me is
 voorgezegd door anderen die belang hebben by Vryen-Arbeid. Vergeef
-me dit, Sire, en bedenk dat ikzelf in Indië nooit iets persoonlyk
+me dit, Sire, en bedenk dat ikzelf in Indië nooit iets persoonlyk
 heb kunnen onderzoeken, omdat ik in vyf jaren tyds niet geleerd heb
-«goeden morgen» te zeggen in 't Maleisch, en dus nooit in-staat was,
+«goeden morgen» te zeggen in 't Maleisch, en dus nooit in-staat was,
 door kruisvragen en ruggespraak met de betrokkenen, in 't bezit te
 geraken van 'n eigen meening over zulke diepzinnigheden.
 
@@ -6935,8 +6901,8 @@ dat zyn plicht 'n antwoord eischt, 'n antwoord in daden vooral.
 
 Men moge voorwenden te gelooven dat de Max Havelaar 'n roman is... die
 brief aan den Gouverneur-Generaal in ruste is geen roman. Die brief is
-geschreven aan den persoon die instaat zou moeten zyn te weêrleggen
-wat er zou te weêrleggen vallen in myn relaas van 't voorgevallene
+geschreven aan den persoon die instaat zou moeten zyn te weêrleggen
+wat er zou te weêrleggen vallen in myn relaas van 't voorgevallene
 te Lebak. By dien brief waren bylagen die punt voor punt de waarheid
 aantoonden van alles wat ik zeide. Ik had daarby overgelegd extrakten
 uit de conduite-rapporten onder myn voorgangers waaruit bleek dat de
@@ -6948,12 +6914,12 @@ al ware het zoo geweest.
 
 Ik gaf afschriften van stukken, waaruit bleek hoe de schoonzoon
 van dat Hoofd, de man ten wiens huize m'n voorganger kort voor z'n
-dood z'n laatste middagmaal gebruikt had, reeds vóór myn komst in
+dood z'n laatste middagmaal gebruikt had, reeds vóór myn komst in
 Lebak was gestraft wegens roof op den publieken weg. Ik legde kopie
-over van de verklaringen des Kontrôleurs--die ik later publiceerde
+over van de verklaringen des Kontrôleurs--die ik later publiceerde
 [66]--verklaringen die afgelegd waren nadat er gebleken was dat
 de Gouverneur-Generaal den Resident van Bantam wilde steunen in
-'t schipperen, en dus nadat die Kontrôleur weten kon dat-i van my
+'t schipperen, en dus nadat die Kontrôleur weten kon dat-i van my
 niets te hopen of te vreezen had. Ik toonde door 't overleggen van
 andere stukken, op menschkundige gronden ten duidelykste aan, dat
 ik m'n ondergeschikten wist te dwingen tot waarheid, en dat ik van
@@ -6966,9 +6932,9 @@ onmogelyk thans optegeven welke, maar als 't vereischt wordt,
 zal ik 't kunnen. Ik ben in 't bezit van 'n autentiek uittreksel
 uit 'n policie-register, dat aantoont hoe er op-eenmaal 57 of 59
 personen--ik meen te Pandeglang--zyn afgestraft met GEESELING,
-en gevankelyk teruggevoerd naar Lebak, dat ze, als Saïdjah's vader,
+en gevankelyk teruggevoerd naar Lebak, dat ze, als Saïdjah's vader,
 hadden verlaten "zonder pas" om den druk hunner hoofden te ontgaan. Dat
-waren dagelyksche zaken. Men herleze die vertelling van Saïdjah, waar
+waren dagelyksche zaken. Men herleze die vertelling van Saïdjah, waar
 ik in korte woorden samengryp wat me gelegenheid zou gegeven hebben
 tot uitvoerige schilderingen, als ik daarin lust had gevoeld. In den
 Havelaar heb ik de werkelykheid verkort, verzacht, teruggebracht tot
@@ -6978,10 +6944,10 @@ in-stede van uit de lucht gegrepen namen, de juiste, de letterlyk
 juiste namen opgeven van de arme lieden die door verdrukking waren
 verdreven uit hun land. Ik zal die namen opgeven met vermelding van
 geboorte- en woonplaats, dagteekening, beroep... ach, 't waren allen
-landbouwers als Saïdjah's vader. Verlangt men meer?
+landbouwers als Saïdjah's vader. Verlangt men meer?
 
 Laat van Twist ontkennen als-i durft, dat zy die klaagden en
-vluchten òm de mishandeling, daarna op-nieuw werden mishandeld òmdat
+vluchten òm de mishandeling, daarna op-nieuw werden mishandeld òmdat
 ze geklaagd hadden of gevlucht waren. Laat hem ontkennen dat de kern
 der opstandelingen in de Lampongs uit gevluchte martelaren uit Bantam
 bestond. Laat hem ontkennen dat bij elken opstand, de moed van ons
@@ -6995,7 +6961,7 @@ schipperende ambt- en pensioenjagende oogendienaars van gemaklievende
 Gouverneurs-Generaal. Laat hem ontkennen dat men de kracht van ons
 leger, het leven van officieren en soldaten beter kon besteden,
 dan door 't vermoorden der armen die niets misdeden dan dat ze zich,
-na lang dulden, eindelyk verzetten tegen àl te zware geweldenary.
+na lang dulden, eindelyk verzetten tegen àl te zware geweldenary.
 
 Ja, er waren veel bylagen by dien brief, 't was 'n bundel! Nog herinner
 ik my hoe zwaar 't me viel daartoe het noodige papier te bekomen,
@@ -7015,7 +6981,7 @@ deed op de rechtvaardigheid van Koning en Natie. Jazelfs, toen de
 Max Havelaar reeds geschreven, reeds gedeeltelyk gedrukt was, heb ik
 my tot den Koning gewend met verzoek om herstel. Zelfs toen nog, als
 deze had kunnen goedvinden verbetering te brengen in den ellendigen
-toestand van Indië, had ik m'n boek verbrand. [69]
+toestand van Indië, had ik m'n boek verbrand. [69]
 
 Ik zal dien brief later uitgeven, na nog eenmaal aan den Koning
 geschreven te hebben.
@@ -7051,7 +7017,7 @@ is gezorgd.
 
 Vier jaren dus. Jaren van bittere smart. Vier moeielyke, zware jaren...
 
-Zou ik zóólang gewacht hebben, als 't my ware te doen geweest om
+Zou ik zóólang gewacht hebben, als 't my ware te doen geweest om
 opgang of schandaal?
 
 Ik wenschte herstel van grieven voor m'n arme beschermelingen, en als
@@ -7061,7 +7027,7 @@ my opofferde voor zyn eer.
 
 Maar, ik erken dit, zoowel voor als na 't schryven van den Max
 Havelaar, bestond er vaak 'n andere reden die my noodzaakte te
-zwygen. De ellendelingen die Indië verwoesten, hebben een bondgenoot
+zwygen. De ellendelingen die Indië verwoesten, hebben een bondgenoot
 die dikwyls, ja meestal, de kracht heeft my de pen uit de hand te
 slaan. De Natie weet dit, en schynt het goedtekeuren. Dit is hare
 schande, de myne niet.
@@ -7086,7 +7052,7 @@ Want meermalen is 't zoover geweest, dat die vraag 'n vraag was van
 weken of dagen... ja, van uren!
 
 In m'n Kruislied noem ik me taai. Ik zeg altyd de waarheid, en ook
-daar zeide ik de waarheid: ik bèn taai.
+daar zeide ik de waarheid: ik bèn taai.
 
 Maar ik moet erkennen dat ik werk met tegenzin en inspanning... dat
 ik zelfs niet werken kan in 't geheel, als my de gedachte overvalt
@@ -7098,10 +7064,10 @@ en ontvang niets. En laat u nu eens voorleggen--ge hebt het recht
 daartoe, Nederlanders--den Staat van Indische pensioenen, waarop posten
 voorkomen, wat hooger dan eigenlyk behooren zou--zelfs zy erkennen
 dit, die ze toelegden--omdat de betrokkene zekere betrekking NIET
-bekleed heeft." Zóó staat er. Ga eens na welke sommen er jaarlyks op
+bekleed heeft." Zóó staat er. Ga eens na welke sommen er jaarlyks op
 uwe begrooting worden gebracht om menschen in het leven te houden,
 die nooit iets belangryks uitvoerden, en wier geheel leven zonder
-schâe voor iemand best achterwege had kunnen blyven. Tel eens hoeveel
+schâe voor iemand best achterwege had kunnen blyven. Tel eens hoeveel
 gepensioneerde Slymeringen gy vetmest, en vraag dan uzelf af, of
 't billyk is, dat ik van uur tot uur heb te worstelen met gebrek?
 
@@ -7111,26 +7077,26 @@ u duidelyk voortestellen hoe 'n vader gestemd is, die z'n gezin
 moet voeden met niets... dan zal ik uw begrip te-hulp komen door
 't vertoonen van 'n certificaat, waaruit blyken kan hoe eens 'n
 Belgische dorpsburgemeester me twee dagen tyd gunde om te voorkomen
-dat ik als vagebond met vrouw en kinderen door maréchaussées zou
+dat ik als vagebond met vrouw en kinderen door maréchaussées zou
 worden weggevoerd over de grenzen...
 
-Zie in zulke omstandigheden voel ik me "wat moê" zoo-als op 't slot
+Zie in zulke omstandigheden voel ik me "wat moê" zoo-als op 't slot
 van m'n Kruislied!
 
-Dit is weêr uwe schande, Nederlanders, en dit is niet myne
+Dit is weêr uwe schande, Nederlanders, en dit is niet myne
 schande. Daarvan worstelt ge u niet los, als zoudt ge 't begin van
-de week vastbidden en vastpreêken aan 't eind.
+de week vastbidden en vastpreêken aan 't eind.
 
 En wie nu meent dat ik genoegen schep in 't mededeelen van de ellende
 die ik onderging omdat ik myn plicht deed--dat ik er trotsch op ben,
-is waar!--bedenke hoe lang ik zweeg vóór ik iets openbaarde.
+is waar!--bedenke hoe lang ik zweeg vóór ik iets openbaarde.
 
 En dat ik eindelyk daarvan sprak, was om aantetoonen dat ik zeer
 duur het recht heb gekocht en betaald, om meetespreken over de
 vragen van den dag. Men onderzoeke eens nauwkeurig wat anderen
 hebben betaald voor dat recht? Jazelfs, of zy iets betaald hebben,
-iets ten-offer gebracht in 't geheel? En of niet vaak hunne opiniën
-voordeel aanbrachten in-steê van offer te eischen?
+iets ten-offer gebracht in 't geheel? En of niet vaak hunne opiniën
+voordeel aanbrachten in-steê van offer te eischen?
 
 DE KWESTIE OVER VRYEN ARBEID IS GEEN KWESTIE.
 
@@ -7139,7 +7105,7 @@ AGITATIE.
 
 De Geschiedenis leert ons dat overal waar groote bewegingen voor
 de deur stonden, de leiders der algemeene belangen zich beyverden
-byzaken voor-op te schuiven, om de aandacht der Natiën aftetrekken
+byzaken voor-op te schuiven, om de aandacht der Natiën aftetrekken
 van de hoofdzaak.
 
 Dit noemen kleine bestuursmannen: Kunst van regeeren.
@@ -7150,20 +7116,20 @@ alles niet is zoo-als 't behoort, en stelt zich, meer dan anders,
 by elk opgeworpen denkbeeld de vraag voor: "zou dit misschien de
 oorzaak myner malaise wezen?"
 
-Nooit waren er zooveel staathuishoudkundige kwestiën aan de orde
+Nooit waren er zooveel staathuishoudkundige kwestiën aan de orde
 van den dag, als kort voor de Fransche revolutie. Ik bedoel de
 eerste, de ware, de voorloopster van de groote Wereldrevolutie die
 onzen kinderen wacht, en waarby de hoofdvraag wezen zal: hebben
-of niet hebben. Boeren-oorlogen en Jacqueriën zyn periodiek als de
+of niet hebben. Boeren-oorlogen en Jacqueriën zyn periodiek als de
 saizoenen. Dit zal zoo blyven zoo lang menschen menschen zyn. En ook
 zal men altyd blind genoeg wezen om die onvermydelyke schuddingen
 niet te voorzien.
 
-De wegbereiders van zulke revolutiën, zy die het eerst nieuwe
+De wegbereiders van zulke revolutiën, zy die het eerst nieuwe
 denkbeelden verkondigen, bedoelden juist niet altyd 'n omwenteling. Zy
 waren, zoo-als ieder in zekeren zin, de uitdrukking van hun tyd. Zy
 stuwden niet, ze werden aangetrokken. "l'Homme ne manque jamais aux
-circonstances" heeft MONTESQUIEU gezegd, en wáár is het, even zeker
+circonstances" heeft MONTESQUIEU gezegd, en wáár is het, even zeker
 als dat er nooit lucht ontbreekt om de leegte aantevullen die ontstond
 door verplaatsing van andere lucht. Maar diep ligt de waarheid van
 MONTESQUIEU'S uitspraak niet. 't Is als-of men zeide: "geen muskaatnoot
@@ -7193,7 +7159,7 @@ voorafgegaan. De terreur der Fransche revolutie gelykt niets op
 
 Wanneer nu echter hervormers die ter-goeder-trouw zyn, een zoo
 willigen bodem vinden voor nieuwe begrippen, onverschillig of hunne
-ideën uitvoerbaar blyken of niet, onverschillig of ze voldoen aan
+ideën uitvoerbaar blyken of niet, onverschillig of ze voldoen aan
 de behoefte des oogenbliks, en alleen omdat het Volk voelt: qu'il y
 a quelque chose dans l'air--met hoeveel te-meer graagte dan zullen
 opgeworpen twistpunten worden aangenomen, wanneer zy die ze opperen
@@ -7206,12 +7172,12 @@ Dit nu, Nederlanders, is by u sedert jaren het geval.
 Liever dan my te bepalen tot den kleinen kring onzer belangen, zou ik u
 voorbeelden aanhalen uit de Wereldhistorie. Maar ik begryp dat ik beter
 doe my te bepalen tot dingen die u meer van naby raken, en u klaar
-voor den geest zullen liggen naar ik gis. Eén voorbeeld dus uit velen:
+voor den geest zullen liggen naar ik gis. Eén voorbeeld dus uit velen:
 
 Herinnert ge u, Nederlanders, hoe men eenige jaren geleden u heeft
 bezig-gehouden met indisch-muntstelsel en duitenplaatjes? Ge hebt
-die plaatjes goedmoedig geslikt. Dáárover zyn wat verhandelingen
-gehouden, wat brochures geschreven! Dááraan is wat geleerdheid en
+die plaatjes goedmoedig geslikt. Dáárover zyn wat verhandelingen
+gehouden, wat brochures geschreven! Dááraan is wat geleerdheid en
 redenary ten-koste gelegd! Men voedde u met millimeters van den
 omtrek der indische guldens, gy ontbeet met beeldenaars, en uw
 avondmaal vloeide over van circuleerende medium's. Hoe 't mogelyk
@@ -7224,16 +7190,16 @@ was als ze scheen in die dagen...
 
 De opheldering dier muntkwestie is eenvoudig. Op den oogenblik toen
 men u bezig-hield met koperen duiten, recepissen, zilvergehalte,
-agio en dergelyke, was de Bevolking van Indië op 't punt uit te
-bersten in algemeenen opstand, die dan ook partiëel uitgebroken is,
+agio en dergelyke, was de Bevolking van Indië op 't punt uit te
+bersten in algemeenen opstand, die dan ook partiëel uitgebroken is,
 maar overal in bloed gesmoord.
 
 Hebt ge 't niet in de couranten gezien hoe elke mail heldendaden
-meêbrengt? En ziet ge niet tevens hoe er altyd-door meer
+meêbrengt? En ziet ge niet tevens hoe er altyd-door meer
 suppletie-troepen noodig zyn? Hebt ge er niet op gelet hoe men
 in Europa te-kort schiet met werven, in-weerwil van 't bovenmatig
 verhoogen der handgelden, en hoe men de beschermers en verdedigers
-van Nederlandsche belangen weêr, als vroeger, moet zoeken in Afrika?
+van Nederlandsche belangen weêr, als vroeger, moet zoeken in Afrika?
 
 Zyn we ooit in vrede daarginder? Volgt niet oorlog op oorlog, roering
 op roering, onrust op onrust?
@@ -7243,13 +7209,13 @@ telegrammen: "op Java volmaakte rust?"
 
 Vindt ge 't niet vreemd dat de Landvoogden, die zoo met overstoorbare
 eentonigheid die rustigheid proclameeren en telegrafeeren, altyd-door
-méér soldaten noodig hebben om niet weggejaagd te worden?
+méér soldaten noodig hebben om niet weggejaagd te worden?
 
 Ziet ge, dit bevreemdt my. Dat men u bedriegen wil, heeft z'n
 redenen. Dat ge zoo gemakkelyk toegeeft in dit bedrog, vind ik
 zonderling en jammer.
 
-Het aantal opgeworpen kwestiën waarmede men u aandachtig bezig-houdt,
+Het aantal opgeworpen kwestiën waarmede men u aandachtig bezig-houdt,
 is zeer groot, en daaronder behoort ook de vraag die thans in
 Nederland aan de orde van den dag schynt; de vraag over Vryen-Arbeid
 en Kultuurstelsel, waarvan die kibbelaryen over consignatiestelsel,
@@ -7272,32 +7238,32 @@ Want ik stelde u in-staat dit bedrog te doorzien en te ontwyken. In
 den Max Havelaar heb ik aangetoond dat de Javaan mishandeld wordt. Wie
 heeft dit weersproken? Dagbladen, tydschriften, brochures stelden
 ten-klaarste in 't licht dat ik niet overdreven heb, dat ik beneden
-de waarheid ben gebleven. Zie den Indiër, den Gids, het Neêrlandsch
+de waarheid ben gebleven. Zie den Indiër, den Gids, het Neêrlandsch
 Indisch tijdschrift... in 't kort, alle organen van de liberale
 party. Of die organen zoo volmondig zouden verklaard hebben dat ik
 de waarheid sprak, indien ze hadden geweten dat ik geen partyman was,
 mag betwyfeld worden. Maar wat geschreven staat: staat geschreven. 't
-Is zoo, ik ben beneden de waarheid gebleven. Ik vreesde en vermeed àl
+Is zoo, ik ben beneden de waarheid gebleven. Ik vreesde en vermeed àl
 de waarheid te zeggen, uit kunstgevoel. Ik wilde sympathie opwekken,
 geen walging. En dit zou 't geval geweest zyn, indien ik, in-plaats
-der eenvoudige geschiedenis van Saïdjah, de ellende geschetst had
+der eenvoudige geschiedenis van Saïdjah, de ellende geschetst had
 van 'n hongersnood, zooals er van-tyd tot-tyd op Java voorkomt,
 ten-gevolge der overdryving van 't Kultuurstelsel...
 
 "Ziet ge wel, roept hier de Vry-arbeider... 't Kultuurstelsel!"
 
-Een oogenblik, m'nheeren. Ik heb in Indië gruwelen gezien onder
-Gouverneurs-Generaal van allerlei kleur, gruwelen waarmeê 't
+Een oogenblik, m'nheeren. Ik heb in Indië gruwelen gezien onder
+Gouverneurs-Generaal van allerlei kleur, gruwelen waarmeê 't
 Kultuurstelsel niets te maken had. In Lebak byv. werkte geen
-Kultuurstelsel, en dáár was toch jaarlijks hongersnood. En ook
+Kultuurstelsel, en dáár was toch jaarlijks hongersnood. En ook
 elders is de toestand van de Bevolking die overgeleverd wordt
 aan Vry-arbeiders in compliciteit met de Hoofden, verre van
 benydenswaardig. Of erger nog, ik heb dorpen gezien die uitgemoord
-waren door zeeroovers, die alles meêvoerden wat kracht tot roeien had,
+waren door zeeroovers, die alles meêvoerden wat kracht tot roeien had,
 en een geslacht achterlieten wat tot roeien te zwak was. Hierby immers
 komt noch Stelsel van kultuur, noch Vrye-arbeid te-pas, niet waar!
 
-Waarlyk, m'nheeren partymannen, gy hebt het recht niet, elkaêr
+Waarlyk, m'nheeren partymannen, gy hebt het recht niet, elkaêr
 aanteklagen. Ik heb het recht u beiden te roepen voor de rechtbank
 der openbare meening. En dit doe ik. My zult ge niet afleiden met uw
 duitenplatery over Vry-arbeid of Consignatiestelsel...
@@ -7312,7 +7278,7 @@ leiding... dit kan ik bewyzen!"
 
 Zoo antwoordt de behouder den liberaal. En vervolgens:
 
-"Gy zyt oorzaak dat Indië voor ons zal verloren gaan! Als we Indië
+"Gy zyt oorzaak dat Indië voor ons zal verloren gaan! Als we Indië
 verliezen, is 't uwe schuld!"
 
 "Neen, uwe schuld!"
@@ -7350,7 +7316,7 @@ En ik sprak hier niet van Ministers alleen. Ik vraag u, lezer, of
 't niet in de rede zou gelegen hebben dat men in de Tweede Kamer--of
 ook in de Eerste, waarom niet?--aan de Regeering had gevraagd of
 de Max Havelaar waarheid bevat? We hebben behoudende en liberale
-ministeriën gehad sedert de verschyning van dat boek, maar geen
+ministeriën gehad sedert de verschyning van dat boek, maar geen
 opposant heeft aan 'n behoudende Regeering, geen behouder heeft aan
 'n liberaal bewind durven vragen of ik de waarheid gezegd had. Ieder
 voelde dat het antwoord even nadeelig luiden zou voor z'n eigen party
@@ -7367,12 +7333,12 @@ Zwygen dus, smoren!
 Ja, smoren! Maar toch zyn er enfants terribles die in de hitte van den
 stryd geen acht-geven op 't sjt! dat het Volk moest buitensluiten van
 de waarheid. Onlangs by de behandeling der koloniale begrooting heeft
-men elkaêr over-en-weer Droogstoppel genoemd. Men kan 't nalezen in
+men elkaêr over-en-weer Droogstoppel genoemd. Men kan 't nalezen in
 't verslag der zittingen van de Tweede-Kamer.
 
 Droogstoppel nu--ik heb dien man gemaakt, ik heb 't recht te zeggen
 hoe, wat en wie hy is--Droogstoppel is de gemeene dief, minus den
-moed om intebreken. Droogstoppel is de Fariseër die weduwen en weezen
+moed om intebreken. Droogstoppel is de Fariseër die weduwen en weezen
 op-eet, en kushandjes toewerpt aan 'n eigengemaakt godje dat hem
 helpt in de digestie. Droogstoppel is de bloedzuiger die opzwelt
 van onrechtvaardig verkregen goed, maar 'n veerkrachtige magerheid
@@ -7397,8 +7363,8 @@ En ik? Wat ik antwoord?
 
 Ach, ik zie in dat ik 'n profetischen geest had op het oogenblik
 toen ik in de Minnebrieven de vertelling gaf van 'n paar twisters op
-Amboina, die elkaêr onaangenaam hadden bejegend. "Ga gerust naar huis,
-o Jozef en Abraham ... of Ezechiël, gy beiden hebt volkomen gelyk!"
+Amboina, die elkaêr onaangenaam hadden bejegend. "Ga gerust naar huis,
+o Jozef en Abraham ... of Ezechiël, gy beiden hebt volkomen gelyk!"
 
 Ik verklaar overigens my geheel te vereenigen met de opinie van den
 heer Wintgens, die de vraag deed, of niet de ergste Droogstoppels de
@@ -7418,7 +7384,7 @@ ellendelingen zyn.
 
 Wat geschreven staat, staat geschreven. Het byblad, waarin deze vraag
 voorkomt, zal wel reeds gedrukt en verspreid wezen. En al ware dit
-zoo niet, de vraag wordt meêgedeeld in de verkorte verslagen die
+zoo niet, de vraag wordt meêgedeeld in de verkorte verslagen die
 de dagbladen van de zittingen gaven, waarin de koloniale begrooting
 is behandeld.
 
@@ -7432,7 +7398,7 @@ dat dit 'n toeval was, 'n lapsus linguae, 'n oratorische wending van
 den heer Wintgens... volstrekt niet. Herhaaldelyk is 't scheldwoord
 Droogstoppel--dat is: ellendeling--over-en-weer gebruikt. Ik heb dit
 woord in 'n zeer verkort verslag der zittingen, tien of twaalf malen
-gevonden in één alinea. 't Is zelfs ontelbare malen gebruikt door
+gevonden in één alinea. 't Is zelfs ontelbare malen gebruikt door
 den heer P. Myer, den man die 'n zoo hoog pensioen trekt: "omdat
 hy--ik citeer--zekere betrekking niet bekleed heeft." En ook na den
 Heer Wintgens hebben weer anderen zich beyverd aantetoonen dat de
@@ -7451,13 +7417,13 @@ wat verstaat men onder Vryen-arbeid?
 Ik weet dat deze vraag nog altyd door velen gedaan wordt, en dit is
 'n bewys te-meer van de waarheid myner stelling dat de voorgewende
 punten van verschil niet raken aan de hoofdzaak. Als er waarheid lag
-in al de beweringen vóór en tegen die systemen van Indisch bestuur,
+in al de beweringen vóór en tegen die systemen van Indisch bestuur,
 zou men, na al wat daarover is gesproken en geschreven, nu dan toch
-wel zóóver gevorderd zyn, dat men wist waarover de kwestie liep. En
+wel zóóver gevorderd zyn, dat men wist waarover de kwestie liep. En
 dit is het geval niet. Er is zorg gedragen de zaak zoo te verwarren,
-dat de goê-gemeente zich verliest in 'n zee van kunsttermen over
+dat de goê-gemeente zich verliest in 'n zee van kunsttermen over
 staathuishoudkundige wysheid, en moedeloos tot het besluit komt, de
-heeren moeten 't weten! Ja, en dan hebben de "heeren" weêr loisir om
+heeren moeten 't weten! Ja, en dan hebben de "heeren" weêr loisir om
 't gesprek voorttezetten over de zaak die hen bezig-hield, toen 't
 Volk er bykwam: over de mishandeling van den Javaan, en den opstand
 die daarvan 't gevolg wezen moet.
@@ -7471,7 +7437,7 @@ voor Vryen-arbeid, dat het zyne toebracht tot den val van 'n
 behoudend--kultuurstelselig--ministerie. En 't een, en 't ander is
 onjuist. Ik heb noch in den Havelaar, noch later, my ingelaten met
 de voddige voorgehuichelde geschilpunten die men in den Haag gebruikt
-om ministeriën te ondermynen. Even als ik ieder mensch goed noem die
+om ministeriën te ondermynen. Even als ik ieder mensch goed noem die
 goed handelt, zonder te vragen naar z'n geloof, evenzoo zou ik 'n
 Minister aanhangen die rechtvaardigheid beoefent, onverschillig of-i
 oude stelsels aankleeft, of nieuwe verkondigt. Die rechtvaardigheid
@@ -7480,23 +7446,23 @@ kant der zoogenoemde liberalen tevergeefs gezocht. En zoolang dit niet
 verandert, is 't me onverschillig wie er regeert. En den Javaan ook.
 
 Geheel alleen echter sta ik niet met m'n opinie over de ledigheid,
-de nutteloosheid, de ontydigheid der kwestiën van den dag. Ik las in
-'n brochure, onlangs uitgekomen by Günst te Amsterdam [70] de volgende
+de nutteloosheid, de ontydigheid der kwestiën van den dag. Ik las in
+'n brochure, onlangs uitgekomen by Günst te Amsterdam [70] de volgende
 eenvoudige maar veel beteekenende woorden:
 
-«Stel u eens voor, geachte lezer»--men ziet dat de brochure niet van
-my is--«dat in een land waar de openbare wegen zeer onveilig gemaakt
+«Stel u eens voor, geachte lezer»--men ziet dat de brochure niet van
+my is--«dat in een land waar de openbare wegen zeer onveilig gemaakt
 worden door bandieten, die op eene ongehoord brutale wyze schatting
 van de reizigers vorderen, en soms nog wel een weinig verder gaan
 in hunne willekeur, de vraag by de vertegenwoordiging ontstond, in
 hoever het wenschelyk zou wezen, om byv. de tollen der openbare wegen
-afteschaffen, en dat dáárover eindelooze discussiën gevoerd werden,
+afteschaffen, en dat dáárover eindelooze discussiën gevoerd werden,
 zonder dat er door een enkel lid de wensch geuit werd iets te doen
 tot beveiliging van den eigendom en den persoon des reizigers.
 
 Nederlanders! Wilt gy dat die toestand op Java voortduurt? Wilt gy
 dat de wetten en reglementen die daar zyn om den armen Javaan te
-beschermen, onuitgevoerd blyven?»
+beschermen, onuitgevoerd blyven?»
 
 Juist! Die wetten en reglementen bestaan, maar ze worden ter-zy
 gelegd. Dagelyks worden ze geschonden en verkracht. Het "schipperen"
@@ -7508,12 +7474,12 @@ een straf die te zwaar wezen zou voor de misdaden zelf. Zie Havelaar.
 Dit is de zaak, dit alleen! Al het overige is van zeer ondergeschikt
 belang.
 
-En alweêr sta ik niet geheel alleen met deze meening. Ik lees in een
+En alweêr sta ik niet geheel alleen met deze meening. Ik lees in een
 der pikante mededeelingen van Hagiosmandre [71] eenige regelen die met
 weinig omslag aantoonen hoe gezocht de kwestie is over Vryen-arbeid
 en Kultuurstelsel:
 
-«Ministers en Kamerleden praten veel, verschrikkelijk veel over
+«Ministers en Kamerleden praten veel, verschrikkelijk veel over
 cultuurstelsel, vrijen arbeid; doch de vraag:
 
         "Wordt de Javaan mishandeld?"
@@ -7522,32 +7488,32 @@ komt niet ter sprake.
 
 Een lang met de Javanen omgegaan hebbende ambtenaar schrijft mij:
 
-«De Javaan is in zooverre een mensch als een ander, dat hij liever veel
+«De Javaan is in zooverre een mensch als een ander, dat hij liever veel
 geld heeft dan weinig--liever een goed huis dan een slecht,--liever
 welvaart dan armoede.
 
-«Die voorkeur voor bien être zou hem doen werken uit vrije keuze,
+«Die voorkeur voor bien être zou hem doen werken uit vrije keuze,
 wanneer door dat werk die welvaart kon verkregen worden.
 
-«Maar!... hij is er aan gewoon, dat men hem het bespaarde, het
+«Maar!... hij is er aan gewoon, dat men hem het bespaarde, het
 overgewonnene afneemt;--of liever dat men het niet eens zoover laat
 komen dat er iets af te nemen valt.--Hij is arm en blijft arm.
 
-«Het is althans nooit bewezen dat hij niet vrijwillig werken zou,
+«Het is althans nooit bewezen dat hij niet vrijwillig werken zou,
 wanneer er op Java veiligheid bestond voor personen en goederen.
 
-«Dit nu schijnt er niet te bestaan, of liever, volgens den Max Havelaar
+«Dit nu schijnt er niet te bestaan, of liever, volgens den Max Havelaar
 ontbreekt er geheel.
 
-«En vóor dat dit hersteld wordt, is het dwaasheid te spreken over
+«En vóor dat dit hersteld wordt, is het dwaasheid te spreken over
 vrijen arbeid."
 
-Laat er een moreel, intègre bestuur heerschen in Indie, en in den
+Laat er een moreel, intègre bestuur heerschen in Indie, en in den
 Haag, betreffende dat heerlijke land, en dan zal 't blijken of de
 Javaan vrijwillig wil arbeiden.
 
 Ei, zegt men, dat is gemakkelijk voorgeschreven. Hoe moet men doen,
-om zekerheid te hebben dat er intègre bestuurd wordt?
+om zekerheid te hebben dat er intègre bestuurd wordt?
 
 Dat is zeer moeijelijk;--maar zeker is 't onmogelijk zoolang men
 Havelaar geen regt doet op eene wijze, welke aantoont dat men waarheid
@@ -7567,12 +7533,12 @@ hij zijn plicht vervulde?
 
 Immers toch, zoolang het niet uitgemaakt is, dat hij onwaarheid
 vertelde, moet men de feiten, die hij met autentieke stukken staaft,
-als waar erkennen.»
+als waar erkennen.»
 
-Er schynen dus ook anderen moê te wezen van 't gekibbel over
+Er schynen dus ook anderen moê te wezen van 't gekibbel over
 byzaken. Die "anderen" vormen voor als-nog de minderheid. Maar hun
 getal zal aangroeien door overloopers uit de beide partijen, die
-voor-en-na zich verzadigd zullen voelen van onnutte polemiek. Zóó
+voor-en-na zich verzadigd zullen voelen van onnutte polemiek. Zóó
 zullen die "anderen" eindelyk de meerderheid vormen, en dit is de
 party, de eerlyke derde party, die ik den Kiezers aanbeval in de
 Minnebrieven.
@@ -7583,16 +7549,16 @@ zinsneden van den Max Havelaar uit haar verband te rukken. Ik zal
 die hier aanhalen, dewyl ze my tevens dienen om het Kultuurstelsel
 te kenschetsen.
 
-«Doch daar kwamen vreemdelingen uit het Westen, die zich heer maakten
+«Doch daar kwamen vreemdelingen uit het Westen, die zich heer maakten
 van het land. Zy wenschten voordeel te doen met de vruchtbaarheid van
 den bodem, en gelastten den bewoner een gedeelte van zynen arbeid en
-zyn tyd toe te wyden aan het voortbrengen van andere zaken»--er was
+zyn tyd toe te wyden aan het voortbrengen van andere zaken»--er was
 namelijk vroeger gesproken over ryst, die de Javaan noodig heeft om
-in leven te blijven--«van andere zaken, die meer winst zouden afwerpen
+in leven te blijven--«van andere zaken, die meer winst zouden afwerpen
 op de markten van Europa. Om den geringen man daartoe te bewegen, was
 niet meer noodig dan een zeer eenvoudige staatkunde. Hy gehoorzaamt
 zyn Hoofden. Men had dus slechts die Hoofden te winnen door hun een
-gedeelte toetezeggen van de winst... en het gelukte volkomen.»
+gedeelte toetezeggen van de winst... en het gelukte volkomen.»
 
 Ik erken volmondig by het schryven van deze regelen gedacht te hebben
 aan 't stelsel van den generaal VAN DEN BOSCH--die, men ziet het,
@@ -7600,27 +7566,27 @@ al zeer goedkoop den naam van genie heeft verkregen--doch ik bedoelde
 daarmede geenszins party te trekken voor die andere nog afschuwelyker
 wyze van uitzuigen, die men Vryen-arbeid noemt. Integendeel.
 
-«Als men let op de ontzettende massa Javasche producten die in
+«Als men let op de ontzettende massa Javasche producten die in
 Nederland worden te-koop geveild, kan men zich overtuigen van
 't doeltreffende dezer staatkunde, al vindt men ze niet edel. Want
 mocht iemand vragen of de landbouwer zelf eene belooning geniet,
 evenredig aan die uitkomst, dan moet ik daarop 'n ontkennend antwoord
 geven. De Regeering verplicht hem op zynen grond aantekweeken wat haar
 behaagt, zy straft hem als hy het aldus voortgebrachte verkoopt aan
-wien 't ook zy, buiten háár, en zyzelve bepaalt den prys dien ze hem
+wien 't ook zy, buiten háár, en zyzelve bepaalt den prys dien ze hem
 daarvoor uitbetaalt. De kosten op den overvoer naar Europa door een
 bevoorrecht handelslichaam, zyn hoog. De aanmoedigingsgelden aan de
 Hoofden bezwaren daar-en-boven den inkoopsprys, en, daar de geheele
 handel toch ten-slotte winst afwerpen moet, kan die winst niet anders
-worden gevonden, dan door den Javaan juist zóóveel uittebetalen,
+worden gevonden, dan door den Javaan juist zóóveel uittebetalen,
 dat hy niet sterve van honger, 't geen de voortbrengende kracht van
 de natie verminderen zou.
 
 Ook aan de Europesche beambten wordt 'n belooning uitbetaald in
 evenredigheid met de opbrengst.
 
-Wèl wordt dus de Javaan voortgezweept door dubbel gezag... wèl
-wordt hy afgetrokken van z'n rystvelden ... wèl is hongersnood vaak
+Wèl wordt dus de Javaan voortgezweept door dubbel gezag... wèl
+wordt hy afgetrokken van z'n rystvelden ... wèl is hongersnood vaak
 't gevolg van die maatregelen ... doch vroolyk wapperen te Batavia,
 te Samarang, te Soerabaya, te Passaroean, te Bezoeki, te Probolingo,
 te Patjitan, te Tjilatjap, de vlaggen van de stengen der schepen,
@@ -7630,7 +7596,7 @@ Hongersnood? Op het ryke vruchtbare Java, Hongersnood? Ja, lezer. Voor
 weinige jaren zyn geheele districten uitgestorven van honger.
 
 Moeders boden hun kinderen te-koop voor spyze. Moeders hebben hun
-kinderen gegeten...»
+kinderen gegeten...»
 
 Dit is het KULTUURSTELSEL... zeggen de vry-arbeiders, en ik erken
 dat niemand na 't lezen van die regels my kon aanzien voor 'n vurig
@@ -7661,7 +7627,7 @@ bezweken zijn... tot groot nadeel van de koffikultuur.
 
 O, ik trek geen party voor 't Kultuurstelsel, dat allen vooruitgang,
 alle ontwikkeling, alle veredeling tegengaat. De Javaan is 'n
-machine. Neen, zelfs dát niet. Hy maakt slechts 'n gedeelte uit
+machine. Neen, zelfs dát niet. Hy maakt slechts 'n gedeelte uit
 van z'n dessa, van de gemeente die en bloc genomen een werktuig
 is om koffi voorttebrengen. Eigen wil, eigen denkbeelden worden
 verdoofd. Welvaart blyft hem onbekend, en daarmee alle roerselen
@@ -7675,7 +7641,7 @@ geven hem wat hun goeddunkt. O! dat Kultuurstelsel--vooral onder
 Maar ... om te geraken tot de beoordeeling van 't Vrye-arbeidssysteem,
 voege men by al die elementen van schandelyk misbruik, nog bovendien
 den hebzuchtigen partikulieren intrigant, en men zal nagenoeg weten
-wat het lot van den Javaan worden zou, als-i dááraan werd overgeleverd.
+wat het lot van den Javaan worden zou, als-i dááraan werd overgeleverd.
 
 Ik las onlangs in 'n krant-artikel eene verdediging van den
 Vryen-arbeid, waarin de schryver,--'n tabaksplanter, natuurlyk!--op de
@@ -7687,8 +7653,8 @@ plaats van tien. Wie er niet meer van weet, zou z'n artikelen gerust
 achterwege kunnen laten. De vraag is: of die meerdere produktie van
 tabak niet in de plaats is getreden van andere waarden? En ten-tweede:
 of misschien die meerdere produktie van tabak, den grond zou kunnen
-leggen tot omstandigheden die ten-gevolge hadden dat men later nòch
-tabak, nòch iets anders ontvangen zou? Zoo verplaatst men de kwestiën.
+leggen tot omstandigheden die ten-gevolge hadden dat men later nòch
+tabak, nòch iets anders ontvangen zou? Zoo verplaatst men de kwestiën.
 
 Ik herinner me dat, toen er voor eenige jaren ernstig werk gemaakt
 werd van de voeding des Nederlandschen Volks--men vond, meen ik,
@@ -7696,10 +7662,10 @@ onder de miliciens te veel jagers en te weinig grenadiers--een
 geleerde voorstelde om door den Javaan visch te doen vangen, en
 daarmee de Hollanders te voeden. Van betaling was geen spraak. Men
 moet wel heel geleerd wezen om op zoo'n denkbeeld te komen. De man
-had gehoord dat er zooveel proteïne ongedeerd rondzwom in de Indische
+had gehoord dat er zooveel proteïne ongedeerd rondzwom in de Indische
 zee. Dit kan waar zyn. Maar ook in de Noordzee is veel visch. Hebben
 de Hollanders dien gevangen, en gratis naar Java gebracht, toen
-dáár honger werd geleden? En de verhouding is nog niet eenmaal
+dáár honger werd geleden? En de verhouding is nog niet eenmaal
 gelyk. Want de honger der Javanen was een gevolg van de Hollandsche
 onderdrukking, en de Javanen hadden geen schuld aan 't afnemend getal
 grenadiers. Integendeel. Zonder hen zou sedert lang ons heele leger
@@ -7740,10 +7706,10 @@ tegen Ezau.
 En later die Javasche oorlog in 1826-31! Ze werd gerekt in 't belang
 van een der bevelhebbers, die een speler was, en meest-al court
 d'argent zynde, oorlog noodig had om aan geld te komen. Nog wyst men
-te Batavia 't huis dat hy verdobbelde in één nacht. Zoo'n verlies
+te Batavia 't huis dat hy verdobbelde in één nacht. Zoo'n verlies
 moest de Javaan weer betalen.
 
-En hoe is ten-slotte die oorlog geëindigd? Door verraad. Diepo Negoro,
+En hoe is ten-slotte die oorlog geëindigd? Door verraad. Diepo Negoro,
 het hoofd van den opstand, had vrygeleide toen men hem gevangen
 nam. Zyn zoon was onder myn custodie op Amboina, en 't was kurieus
 de opinie van dien man te hooren, over de Hollandsche goede trouw en
@@ -7773,7 +7739,7 @@ zyn gezegend klimaat te blyven leven, minder arbeid noodig heeft dan
 gy. Maar ligt hierin 'n voldoende reden om hem aftenemen, en u toe
 te eigenen wat de natuur hem schonk om-niet? Is 't zyne schuld dat
 uw vaderland zoo bar is, zoo onvriendelyk? Moogt ge 't hem wyten,
-dat in uwe streken de eerste noodigste... éénige vraag van 't leven
+dat in uwe streken de eerste noodigste... éénige vraag van 't leven
 is: hoe men te doen hebbe om dat leven te behouden?
 
 Ge hebt u by den Javaan--dat heet by z'n Hoofden, want de eigenlyke
@@ -7788,7 +7754,7 @@ te houden, maar die ge ter-zy legt zoodra ze niet overeenkomen met
 uw belang: "vervloekt wie zyns naasten landpale verrukt en al het
 volk zal zeggen Amen!"
 
-Ik houd uw Bybel voor volstrekt niet heilig, maar dát woord was
+Ik houd uw Bybel voor volstrekt niet heilig, maar dát woord was
 goedgesproken, dunkt me, en ik zou graag 'n preek houden over
 dien tekst. Hoe doet ge toch als ge voorleest uit die Schrift, en
 eensklaps op zoo'n gebod stuit? Vragen dan uw kinderen niet: papa,
@@ -7799,7 +7765,7 @@ is, en dat de behandeling van zyn landpalen door andere wetten wordt
 geregeerd dan de gewone? Dit zal wel 't eenige uitwegje zyn.
 
 Intusschen gaat ge voort, den arme die uw naaste niet wezen mag,
-te knevelen, te bestelen en te villen à coeur joie, en om u
+te knevelen, te bestelen en te villen à coeur joie, en om u
 zelf by dit alles 'n air van gemoedelykheid te geven, houdt ge u
 bezig met redeneeren over de verschillende systeemen, waarnaar die
 kunstbewerkingen geschieden. Kultuurstelsel, Vry-arbeid... wat geeft
@@ -7811,14 +7777,14 @@ van overweging gemaakt heeft, of de door dien Money opgegeven cyfers
 juist waren, en op welke manier hy tot de inzage van uw boeken geraakt
 was. Maar de overweging der middelen waardoor het geld verkregen
 is, waarover die boekhoudery loopt, schynt beneden de aandacht
-van de vergadering geweest te zyn. En na den Max Havelaar kòn men
+van de vergadering geweest te zyn. En na den Max Havelaar kòn men
 toch weten hoe er gehandeld wordt met het leven en de bezittingen
 van den Javaan! Dit scheen de moeite van 't opmerken niet waard,
-maar wèl stelden de heeren belang in de wyze waarop al dat ellendig
+maar wèl stelden de heeren belang in de wyze waarop al dat ellendig
 geknoei geboekt was, en vooral hoe 'n vreemde toegang bekomen had
 tot hun kantoor.
 
-Ziet ge wel, hoe ook dáár alweder de hoofdzaak werd overzien, met
+Ziet ge wel, hoe ook dáár alweder de hoofdzaak werd overzien, met
 opzet overzien, om de aandacht te leiden op byzaken?
 
 En, Nederlanders 't zyn niet Kamers of Ministers alleen, die
@@ -7829,8 +7795,8 @@ Volks. Ik weet wel dat het spraakvermogen van dien mond belemmerd
 wordt door 'n domme middeneeuwsche, alle ontwikkeling tegengaande
 instelling--de zegelwet!--die in 't jaar uws heeren 1861, als
 vroeger, u maakt tot de Chinezen van Europa. Maar al nemen we nu deze
-instelling als circonstance atténuante voor die spraakbelemmering aan,
-'t blyft dan toch weinig minder onverantwoordelyk, hoe de redaktiën
+instelling als circonstance atténuante voor die spraakbelemmering aan,
+'t blyft dan toch weinig minder onverantwoordelyk, hoe de redaktiën
 der dagbladen hare hooge roeping miskennen, de roeping: om 't Volk
 voortelichten waar 't z'n wezenlyke belangen geldt.
 
@@ -7849,7 +7815,7 @@ zoogenaamd program. Hy heeft, om Minister te worden, beloofd te spreken
 en te handelen in zekeren geest. Dit moge nu dom wezen, onmenschkundig,
 onpraktisch, nadeelig voor 't algemeen welzyn... goed! De man heeft
 het beloofd, en wie geen lust heeft in den beloofden geest, kan de
-ministeriëele redevoeringen overslaan.
+ministeriëele redevoeringen overslaan.
 
 Zoo-als 't Volk dan ook meestal doet.
 
@@ -7866,16 +7832,16 @@ van zoo'n lid, kan ze overslaan.
 Zoo-als 't Volk dan ook meestal doet.
 
 Een predikant, die inziet hoe onaangenaam het is, dat alle menschen
-zouden verdoemd wezen om de schuld van één persoon, en hoe ongerymd,
-dat ze weêr allen gered zyn door de verdiensten van 'n ander, moge
+zouden verdoemd wezen om de schuld van één persoon, en hoe ongerymd,
+dat ze weêr allen gered zyn door de verdiensten van 'n ander, moge
 gedwongen worden tot flauwheid in z'n preeken, door 't besef van
 de onmogelykheid om tot klaarheid te brengen voor 'n ander, wat
 niet helder is voor z'n eigen verstand... hy moge hierdoor worden
-heen-en-weêr geslingerd van begrip tot begrip, en door overmaat
+heen-en-weêr geslingerd van begrip tot begrip, en door overmaat
 van tegenstrydige begrippen tot wanbegrip... hy moge lankdradig
 worden, gerekt, vervelend, onbegrypelyk... dit alles voere hem tot
 de onvermydelyke keus tusschen domheid of huichelary... goed! De
-man heeft beloofd te preêken uit den Bybel. En wie nu geen smaak
+man heeft beloofd te preêken uit den Bybel. En wie nu geen smaak
 vindt in de wargeestery die er gehaald wordt uit 'n verward boek,
 kan t'huis blyven, of uit wandelen gaan, als 't goed weer is. Zelfs
 kan men ter-kerk gaan, en daar inslapen.
@@ -7883,7 +7849,7 @@ kan men ter-kerk gaan, en daar inslapen.
 Zoo-als 't Volk dan ook meestal doet.
 
 Men is niet gedwongen te luisteren naar betaalde preekhouders,
-geachte sprekers of programvormige ministers. Ik ben tégen al die
+geachte sprekers of programvormige ministers. Ik ben tégen al die
 bedryven, maar erken dat de beklaagden iets kunnen aanvoeren dat naar
 verontschuldiging zweemt: de hoop dat men niet geluisterd heeft.
 
@@ -7891,11 +7857,11 @@ Maar gy, dagbladschryvers, gy, wat kunt gy opgeven als reden tot
 vermindering van straf? Ge naamt de taak op u het Volk te verlichten,
 te beschaven, inzage te geven in z'n belangen. Gy vindt alzoo geen
 verschooning in de hoop dat men u niet hooren zal. Uw streven is
-integendeel wèl gehoord te worden. Ge zoudt ophouden te bestaan,
+integendeel wèl gehoord te worden. Ge zoudt ophouden te bestaan,
 als men u niet hoorde, juist anders-om dan die andere heeren, die de
 gelegenheid om voorttegaan slechts behouden door de beperktheid van den
 kring waarin ze spreken. Zy hebben blinden noodig en hardhoorigen. Gy
-integendeel: lezers, dat is abonnés.
+integendeel: lezers, dat is abonnés.
 
 Uw roeping is ernstiger, waardiger, heiliger. En hoe voldoet ge aan de
 roeping, gy die met hoogepriesterlyke deftigheid, uzelf wy noemt in uw
@@ -7908,30 +7874,30 @@ als een minister of predikant, maar deze verontschuldiging gaat
 niet op. De arme lieden, wier betrekkelyke onschuld gy aanhaalt
 als verschoonend voorbeeld, erkennen dat ze gebonden zyn. Ze doen
 die erkenning openlyk by 't houden van de program leerrede of de
-intreê-speech. Zy waarschuwen. Maar gy schryft op uw banier: Koning,
+intreê-speech. Zy waarschuwen. Maar gy schryft op uw banier: Koning,
 Vaderland, Rechtvaardigheid, Billykheid, Goede-trouw, Onpartydigheid
-... alle zaken die wèl luiden en liefelyk klinken. En al weet ik nu
+... alle zaken die wèl luiden en liefelyk klinken. En al weet ik nu
 dat die liefelykheid klank is alleen, en al fluistert ge my in 't oor,
-dat uw party--de aandeelhouders!--m'nheer zóó, die z'n abonnement zou
+dat uw party--de aandeelhouders!--m'nheer zóó, die z'n abonnement zou
 opzeggen ... uw haat tegen die andere krant die 't tegendeel beweerde
 ... kortom, al weet ik dit alles--het Volk, het goede, geloovige Volk,
 dat zoo'n eerbied heeft voor al wat gedrukt is, weet dit niet.
 
 Ik vind in uw couranten dagelyks allerlei dingen die we niet noodig
-hebben, maar de zaken die 't Nederlandsche Volk wèl betreffen, slaat
+hebben, maar de zaken die 't Nederlandsche Volk wèl betreffen, slaat
 ge over. Ellenlange artikelen over Vryen-arbeid en Kultuurstelsel
-vullen de vóórzyden uwer bladen. Eilieve, waarom, als ge u dan toch
-bemoeit met de zaken van Indië, waarom eischt ge geen antwoord op de
+vullen de vóórzyden uwer bladen. Eilieve, waarom, als ge u dan toch
+bemoeit met de zaken van Indië, waarom eischt ge geen antwoord op de
 vraag die ik heb voorgelegd aan de Regeering?
 
-Stelt eens dat ge weet meêtespreken over Vry-arbeid of Stelsel
+Stelt eens dat ge weet meêtespreken over Vry-arbeid of Stelsel
 van kultuur, neemt aan dat er wysheid ligt in 't behandelen van 't
-consignatiestelsel--alweêr 'n stelsel, lieve god!--dan zult ge toch
+consignatiestelsel--alweêr 'n stelsel, lieve god!--dan zult ge toch
 moeten erkennen, niet waar, dat er iets noodig is om al dat gestelsel
 overeind te houden? Dit nu is, in deze zaak, de koffi, de suiker,
 de indigo, de tabak, de kaneel en de bamboezen sigaarkokers die de
 juffrouwen present krygen van haar neven in de oost. Redeneert nu
-over de consignatie van die kokers--van bamboe of pauwveêr, om 't
+over de consignatie van die kokers--van bamboe of pauwveêr, om 't
 even--redeneert daarover nu zoo lang dat ge eindelyk een stelsel van
 consignatie hebt saamgeknoeid, zoo volmaakt als ooit eenig stelsel
 van 'n andere rooverbende, en ziet dan eens rond wat ge zult te
@@ -7947,7 +7913,7 @@ de Oost, en al uw consignatie-wysheid viel reddeloos te-water.
 
 Consignatie! Altyd zulke fraaie, naar studie en wetenschap riekende
 woorden! Zegt eenvoudig aan 't Volk: vrienden, wy beraadslagen of
-de winkel onzer kruiënierswaren hier of ginder zal gehouden worden,
+de winkel onzer kruiënierswaren hier of ginder zal gehouden worden,
 en wat het meeste geeft.
 
 Maar zegt er by, als ge oprecht wilt zyn, dat uw leverancier aandringt
@@ -7964,14 +7930,14 @@ De Javaan wordt mishandeld: dit is de kwestie!
 Maar daarvan zwygt gy, dagbladen.
 
 Neen, ik vergis me. Toen myn protest tegen die mishandeling verscheen,
-hebben dagbladen en tydschriften daarover veel gesproken. Zóóveel
+hebben dagbladen en tydschriften daarover veel gesproken. Zóóveel
 zelf, dat nooit eenig werk in Nederland zoo algemeen is behandeld
 geworden. Maar ... dit duurde slechts zoolang men in de valsche
 meening verkeerde, dat ik behoorde tot 'n party. Ik had een der hoofden
 kunnen worden--of 't hoofd--van de zoogenaamde oppositie, wanneer ik
 had kunnen goedvinden de heilige zaak die ik voorsta, te onderwerpen
-aan de eischen eener côterie die zich 'n air geeft van wetenschap en
-staatkunde, door 't voorwenden van opiniën over een systeem. Wanneer
+aan de eischen eener côterie die zich 'n air geeft van wetenschap en
+staatkunde, door 't voorwenden van opiniën over een systeem. Wanneer
 ik myzelf op de pynbank had willen leggen, om lange hoofdartikelen
 te schryven over dingen die ik niet omslachtiger weet uittedrukken,
 dan--zoo-als ik vaak gedaan heb--met deze woorden:
@@ -7979,12 +7945,12 @@ dan--zoo-als ik vaak gedaan heb--met deze woorden:
 "Men bestele den Javaan niet, men zuige hem niet uit, men vermoorde hem
 niet. Dan zal er na eenigen tyd blyken of hy vrywillig arbeiden wil."
 
-Ik zeg dat hy zál willen, en in dien zin ben ik vóór vryen arbeid. Maar
-'t opwerpen van systeem-kwestiën, vóór men heeft opgehouden den Javaan
+Ik zeg dat hy zál willen, en in dien zin ben ik vóór vryen arbeid. Maar
+'t opwerpen van systeem-kwestiën, vóór men heeft opgehouden den Javaan
 te mishandelen en te plunderen, is... duitenplatery. Ge weet nu wat
-dit woord beduidt, hoop ik. Ik schryf teksten en geen preêken.
+dit woord beduidt, hoop ik. Ik schryf teksten en geen preêken.
 
-En de dagbladschryvers weten 't wel. Maar die abonnés!
+En de dagbladschryvers weten 't wel. Maar die abonnés!
 
 Hoor ge 't, Nederlanders? Die heeren zeggen dat ge volstrekt leugens en
 noodig gehaspel over leugens, lezen wilt. Is dit zoo? Ik kan 't niet
@@ -7995,22 +7961,22 @@ van m'n zoogenaamd talent.
 Maar al ware dit zoo niet, al was de waarheid flauw en onverkoopbaar
 als 'n byblad van de Staats-Courant, hoe is 't mogelyk dat ge u in
 uw meening over de publieke zaak kunt laten leiden door voorlichters
-die--de kwestiën van den dag nu eens daargelaten--in alles toonen zoo
+die--de kwestiën van den dag nu eens daargelaten--in alles toonen zoo
 geheel beneden hun roeping te staan? Abonneert u eens voor 'n maand
-of wat op de Indépendance, op de Kölnische Zeitung, op de Times, en
+of wat op de Indépendance, op de Kölnische Zeitung, op de Times, en
 wanneer ge daarna nog waarde hecht aan uwe organen, aan uwe leiders
 der publieke opinie... dan, ja dan zoudt ge verdienen geprezen te
 worden in een driekolommig hoofdartikel van zoo'n orgaan.
 
 Meent niet dat ik hoog loop met de waarde der buitenlandsche
-kranten. Van-daag nog lees ik in 't résumé politique van de
-Indépendance, dat Napoleon in antwoord op de nieuwejaarswenschen, van
-zyn kant de hoop heeft te kennen gegeven, dat de vorstelyke familiën
+kranten. Van-daag nog lees ik in 't résumé politique van de
+Indépendance, dat Napoleon in antwoord op de nieuwejaarswenschen, van
+zyn kant de hoop heeft te kennen gegeven, dat de vorstelyke familiën
 in 1862 mogen bewaard blyven voor allerlei ongelukken--ziekte, dood,
-verkoudheid en dergelyke, denk ik--grâce aux louables efforts qui
+verkoudheid en dergelyke, denk ik--grâce aux louables efforts qui
 seraient faits partout dans ce but, et auxquels son concours absolu
-était acquis à l'avance." Ziedaar, volgens de Indépendance, Napoleon
-garde santé van al wat er in den Almanach de Gotha staat! Ziedaar den
+était acquis à l'avance." Ziedaar, volgens de Indépendance, Napoleon
+garde santé van al wat er in den Almanach de Gotha staat! Ziedaar den
 Keizer der Franschen 'n concurrent van Holloway, Meidner en Hoff! Hy
 zal z'n best doen om alle vorsten gezond te houden. Hy zal zorgen
 dat geen prins kinkhoest krygt, en dat er geen dakpan valt op 't
@@ -8019,12 +7985,12 @@ idee was gekomen, dan ware prins Albert niet gestorven aan typhus,
 noch de Koning van Portugal aan... men weet niet wat.
 
 Ik weet wel dat de Fransche Keizer die zotterny niet gezegd heeft,
-en dat het 'n gebrek is in de redaktie van de Indépendance, die in
-één greep "les commotions des peuples" heeft saâmgevat met koninklyke
+en dat het 'n gebrek is in de redaktie van de Indépendance, die in
+één greep "les commotions des peuples" heeft saâmgevat met koninklyke
 ongemakken, maar... laat er morgen wat te kiezen vallen, dan licht
 diezelfde redakteur het Volk voor in z'n keus.
 
-Zóó worden de dagbladen geredigeerd!
+Zóó worden de dagbladen geredigeerd!
 
 En de uwen, Nederlanders? De uwen zyn van die bladen een flauwe
 afdruk... neen, was 't nog maar zoo! De uwen zyn daarvan 'n mismaakt
@@ -8040,7 +8006,7 @@ bladen geen ruimte... om de drukkende zegelwet, zeker.
 
 Zoodra er iets te kiezen valt, Nederlanders, voor gemeente, provincie
 of koninkryk, stel ik voor, alle aanspraak op 't leiden uwer opinie te
-ontzeggen aan elke courant, die u niet voor-af zal hebben meêgedeeld,
+ontzeggen aan elke courant, die u niet voor-af zal hebben meêgedeeld,
 of die balanceerstok behoorlyk gerepareerd is? Wat drommel, als men
 nieuws vertelt, moet men vertellen tot het eind.
 
@@ -8076,18 +8042,18 @@ Zaken is belast... enz." De persiflage was aardig.
 Een paar dagen daarna vertelde de Amsterdamsche Courant heel nuchter,
 dat de koning van Araucanie het menschen-eten had afgeschaft, of
 althans die onhebbelykheid had gebracht onder restriktieve bepalingen
-in 't besluit van zóóveel artikelen.
+in 't besluit van zóóveel artikelen.
 
-Ik weet alweêr niet of er kort daarna iets te KIEZEN viel,
+Ik weet alweêr niet of er kort daarna iets te KIEZEN viel,
 Nederlanders, maar zoo ja, dan heeft die courant u weer voorgelicht
 in uwe keuze!
 
 En zoo'n blad--of zulke bladen, want ik citeer een uit velen--zoo'n
-blad matigt zich aan: meêtespreken waar 't uw hoogste belangen
+blad matigt zich aan: meêtespreken waar 't uw hoogste belangen
 geldt. De menschen, die zulke dingen samenflansen, omhangen zich
 met de tribunale toga, en beklimmen 't spreekgestoelte op het forum,
-nadat ze even te voren den Volke hebben meêgedeeld, dat er 'n kind
-is geboren met drie hoofden in 't een of aêr onbekend dorp, of 'n
+nadat ze even te voren den Volke hebben meêgedeeld, dat er 'n kind
+is geboren met drie hoofden in 't een of aêr onbekend dorp, of 'n
 kalf zonder kop, dat 'n krant kan redigeeren. Maar in zoo'n geval is
 't dorp bekend, omdat de zaak navraag lyden kan.
 
@@ -8096,28 +8062,28 @@ verkorte mededeeling der zotternyen van andere kranten. Dit zou 'n
 vervelend werk wezen, en ik bepaal me liever tot de beide staaltjes
 die ik ten-beste gaf om u te waarschuwen, Nederlanders, tegen den
 invloed dien ge op u laat uitoefenen door dezelfde pennen die zulke
-bêtises schreven.
+bêtises schreven.
 
 "O," hoor ik antwoorden, "zotternyen van deze soort raken de
 hoofdartikelen niet! 't Zyn produkten van de dii minorum gentium,
-vàn de redacteurs 2e . 3e... 7e klasse, en wyzelf lachen daarom."
+vàn de redacteurs 2e . 3e... 7e klasse, en wyzelf lachen daarom."
 
 Ei! Maar hoe weet dan het Volk waar 't u moet gelooven, en waar
 niet? Hoe kan men weten wat kermisgrappen zyn, en wat ernst is?
 
 Aan de bladzyde? Is 't ernst, goede wezenlyke ernst wat ge schryft op
-pagina één? Staan de domheden op de achterzyde op de derde bladzy,
-in 't byvoegsel. Wáár, als 't u belieft?" Of liever, waar staan ze
+pagina één? Staan de domheden op de achterzyde op de derde bladzy,
+in 't byvoegsel. Wáár, als 't u belieft?" Of liever, waar staan ze
 niet? Want, neemt my niet kwalyk, ik vind ze overal, en zeker niet
 minder op de voorzyde uwer bladen, dan in de buurt der wonderkinderen
 of afwezige kalfskoppen.
 
 En die kinderen, die koppen doen niemand kwaad. Maar uw zoogenaamde
-hoofdartikelen doen wèl kwaad. Als men zulke lange vertoogen leest
+hoofdartikelen doen wèl kwaad. Als men zulke lange vertoogen leest
 over de juiste bedoeling van Art. 56 van 't Regeeringsreglement van
-Nederlandsch-Indië, waarin gesproken wordt over het bevorderen van
+Nederlandsch-Indië, waarin gesproken wordt over het bevorderen van
 Vryen-arbeid door den Gouverneur-Generaal, gelooft het Volk inderdaad
-dat de kwestie dáár ligt, en let er niet op dat ge--met misdadige
+dat de kwestie dáár ligt, en let er niet op dat ge--met misdadige
 verkrachting van de waarheid--de hoofdzaak verzwygt, de eenige ware
 hoofdzaak:
 
@@ -8128,7 +8094,7 @@ hoofdzaak:
 Dagbladschryvers, ge spreekt zooveel over dat Art. 56. Ik mag dus
 vaststellen dat ge 't Reglement wel eens inziet, niet waar? Hebt ge
 daarin nooit gelezen, dat diezelfde Gouverneur-Generaal verplicht
-is zorg te dragen dat de Bevolking niet mishandeld wordt? Is u dàt
+is zorg te dragen dat de Bevolking niet mishandeld wordt? Is u dàt
 voorschrift te natuurlyk, te eenvoudig, te menschelyk? Kunt ge daaraan
 geen systeem vastknoopen? Kunt ge daarvan geen partyzaak maken? Is dit
 de reden dat ge liever dien tekst overslaat, zoo-als de Hollandsche
@@ -8146,8 +8112,8 @@ wat sukkelens, 't stelsel byeen te knoeien over de rechte manier der
 mishandeling van den Javaan. Een stelsel, een systeem, hoort ge! Een
 systeem met staathuishoudkundig daarin, daarop, daarover, daardoor! Een
 systeem met woorden op "tie", "atie", "itie" en "otie." Een systeem met
-basis en top, met syllogismen, theoriën, utopiën, rhetorische figuren,
-moreele of immoreele convictiën en fictiën! Een systeem, 'n ordelyk
+basis en top, met syllogismen, theoriën, utopiën, rhetorische figuren,
+moreele of immoreele convictiën en fictiën! Een systeem, 'n ordelyk
 systeem met aanhangers, tegenstanders, voorvechters, renegaten...
 
 Een systeem in 't eind, zoo-als menschen zonder denkbeelden noodig
@@ -8182,10 +8148,10 @@ Ziet ge heeren dagbladschryvers, daar zit ge in twee sprongen op de
 Consignatie. Verleidt u dit niet?
 
 Tweede systeem. Schets van bewerking. "De wet is het plechtanker
-van den Staat. Geen Staat kan vergaan zoolang de wet geëerbiedigd
+van den Staat. Geen Staat kan vergaan zoolang de wet geëerbiedigd
 wordt. En wat schryft nu de wet voor, ten opzichte van onze Indische
 medeonderdanen? De Gouverneur-Generaal is verplicht hen te beschermen
-tegen geweldenary. Juist, die wet behoort geëerbiedigd te worden,
+tegen geweldenary. Juist, die wet behoort geëerbiedigd te worden,
 zooals alle wetten. Ziehier ons stelsel, myne heeren. Hiervan wyken wy
 niet af. Dit stelsel is 'n gebouw van steen... neen van arduin... neen,
 't is 'n rots. Wie dit stelsel liefheeft, heeft ons lief... ons,
@@ -8206,7 +8172,7 @@ geest voorbyzien die levend maakt. Neen, verre van ons--hoofd- onder-
 by- derde- zevende- en verdere redakteuren van deze krant--verre van
 ons zulke schending van onze hoogepriesterlyke waardigheid. De wet,
 myne heeren, de wet, de wyze onomstootelyke heilige wet... niets
-buiten die wet. Mèt die wet, alles!
+buiten die wet. Mèt die wet, alles!
 
 En wat zegt ze? Ze schryft den Gouverneur-Generaal voor, de Javanen
 te beschermen. Dit behoort hy dus te doen. Dit is z'n eerste plicht.
@@ -8227,7 +8193,7 @@ moet de Gouverneur-Generaal hem z'n ongenoegen kenbaar maken in
 'n kabinetsbrief, en hem dwingen z'n ontslag te vragen. Ziehier ons
 stelsel, myne heeren.
 
-En wanneer dan zoo-iemand nòg niet ophoudt vertoogen intedienen over
+En wanneer dan zoo-iemand nòg niet ophoudt vertoogen intedienen over
 de mishandeling van den Javaan, die den Gouverneur-Generaal hinderen
 in 't onafgebroken beschermen der Javanen? Dan, myne heeren, dan
 verheffen wy onze stem, en benoemen dien Gouverneur-Generaal, die
@@ -8235,7 +8201,7 @@ zich geen enkel oogenblik, door wien of wat ook, liet aftrekken van
 z'n plicht, tot geachten spreker. Ziehier ons systeem, myne heeren,
 in al z'n schoonheid."
 
-Derde systeem. Proeve van bewerking. «Ieder kent het stelsel
+Derde systeem. Proeve van bewerking. «Ieder kent het stelsel
 dat wy sedert jaren met volle overtuiging verdedigen. Wy achten
 en eerbiedigen de wetten, maar juist daarom kanten wy ons met alle
 macht die ons gegeven is, tegen de valsche interpretatie van Art. 55
@@ -8270,10 +8236,10 @@ gulden. De Landvoogd die zich zou verstouten dien eersten plicht uit
 te oefenen nadat ze door voorafgaande andere plichten, de dertiende,
 of--o gruwel!--de zeven-en-twintigste plicht zou geworden zyn... zulk
 'n Landvoogd... God zy gedankt, zulke Landvoogden bestaan er niet. En
-àls ze bestonden... maar neen, onze dagbladhoofdartikel-schryversgemoed
+àls ze bestonden... maar neen, onze dagbladhoofdartikel-schryversgemoed
 verzet zich tegen zulke veronderstellingen, en met deze voorloopige
 ontwikkeling van ons stelsel besluiten wy dit eerste artikel over
-'t eerstelingschap der verplichtingen van den Gouverneur-Generaal.»
+'t eerstelingschap der verplichtingen van den Gouverneur-Generaal.»
 
 Deze charge is niet zoo sterk als ze schynt. In de Tweede Kamer
 heeft de Oud-Minister Myer gemeend den Gouverneur-Generaal dien ik
@@ -8288,7 +8254,7 @@ van al die zwygers. Ja, met 'n beetje talent ware daarvan inderdaad
 'n staatkundige party te maken. De thans regeerende partyen hebben
 niet veel meer om 't lyf.
 
-Vierde systeem. Proeve van bewerking. «Het is onbegrypelyk hoe
+Vierde systeem. Proeve van bewerking. «Het is onbegrypelyk hoe
 mannen die overigens kunnen geacht worden niet ontbloot te zyn van
 verstand, zoo geheel-en-al afdwalen van gezonde wetsuitlegging,
 zoodra 't de juiste opvatting geldt van 't voorschrift dat den
@@ -8332,7 +8298,7 @@ dan is 't onmogelyk dat-i kan worden aangetast door 'n ziekte die,
 zoo-als wy ten-klaarste hebben aangetoond, voor de grootste helft
 uit hebben bestaat. Dit is ons stelsel. 't Is ons niet onbekend, hoe
 anderen beweren dat men den Javaan ook de zucht behoort aftenemen,
-maar dit zyn ydele theoriën, myne heeren, die verkondigd worden door
+maar dit zyn ydele theoriën, myne heeren, die verkondigd worden door
 de kranten van de andere party, wier stelsel verkeerd is. Onze leus,
 myne heeren, is onpartydigheid, strikte onpartydigheid en gehechtheid
 aan ons stelsel. De waarheid--en ons stelsel--is ons dierbaar als 'n
@@ -8346,15 +8312,15 @@ dat hem voorschryft te zorgen dat die Javaan nooit wete wat hebben
 is. Ziedaar, myne heeren, ons stelsel.
 
 En meer nog. Ons stelsel munt ook daarom ver boven andere stelsels
-uit, wyl het van tweeërlei kanten kan worden bezien, zonder iets te
+uit, wyl het van tweeërlei kanten kan worden bezien, zonder iets te
 verliezen van de symmetrische en majesteuse volmaaktheid die een goed
 stelsel kenmerkt. Want zelfs indien sommige betweters--zy namelyk, die
 de andere kranten schryven, wacht u daarvoor!--indien sommigen beweren
 dat wy ronddwalen in 'n schromelyke verwarring van denkbeelden, door
 't verkondigen der stelling dat de Javaan moet beschermd worden tegen
 hebzucht zyner Hoofden, en niet tegen z'n eigen predispositie tot die
-ziekelyke aandoening, welnu, dan nòg blyft ons stelsel onomgestooten
-dáárstaan als een lichtbaak waarnaar schipbreukige volkeren hun kiel
+ziekelyke aandoening, welnu, dan nòg blyft ons stelsel onomgestooten
+dáárstaan als een lichtbaak waarnaar schipbreukige volkeren hun kiel
 zullen wenden, telkens als zy in den Oceaan van de Wereldgeschiedenis
 'n lek zullen bekomen hebben door 't stooten op de vuile klippen
 der onderzeesche wanbegrippen van die andere party die 'n verkeerd
@@ -8393,14 +8359,14 @@ uitlegging van uit het verband gerukte zinsneden, ziedaar alles wat
 die tegenparty instaat is te doen. Wy houden met de hand op 't geweten
 staande dat er te X. drie kinderen zyn geboren. Dit is ons stelsel,
 myne Heeren. Maar wy hebben niet beweerd, zooals dit andere krant ons
-aanwryft, dat die kinderen geboren zyn van ééne moeder, noch dat ze
-geboren werden op denzelfden dag. Zóó rukken ze alles uit het verband,
-de verblinden die den ondergang beoogen van onzen geëerbiedigden
+aanwryft, dat die kinderen geboren zyn van ééne moeder, noch dat ze
+geboren werden op denzelfden dag. Zóó rukken ze alles uit het verband,
+de verblinden die den ondergang beoogen van onzen geëerbiedigden
 Koning, van 't dierbaar Vaderland en van ons stelsel. Op hen komen de
-gevolgen, op hen en hunne abonnés. Wy voor ons, wy zullen voortgaan..."
+gevolgen, op hen en hunne abonnés. Wy voor ons, wy zullen voortgaan..."
 
 Goed, ga voort! Voor heden genoeg, heeren dagbladschryvers! En gy,
-Nederlanders, zult ge óók voortgaan u te laten voorlichten door
+Nederlanders, zult ge óók voortgaan u te laten voorlichten door
 die heeren?
 
 
@@ -8410,14 +8376,14 @@ die heeren?
 Ja, daar is verrotting in den Staat, en de naam van die verrotting,
 Nederlanders, is: leugen.
 
-Dit zal ik u aantoonen. Dit moest ik vóór alles u aantoonen, by
-'t behandelen der zoogenaamde kwestiën van den dag.
+Dit zal ik u aantoonen. Dit moest ik vóór alles u aantoonen, by
+'t behandelen der zoogenaamde kwestiën van den dag.
 
 En wie nu meenen mocht bedrogen te zyn door een valschen titel,
 omdat ik tot-nog-toe weinig of niets gezegd heb over zoogenaamden
 Vryen Arbeid, vergist zich.
 
-Ik hèb reeds--en veel--gesproken over Vryen-Arbeid. Ik deed dit overal
+Ik hèb reeds--en veel--gesproken over Vryen-Arbeid. Ik deed dit overal
 waar ik opstond tegen leugen.
 
 Want:
@@ -8435,7 +8401,7 @@ AAN DEN UITGEVER.
 
 
 Ik breek eensklaps af. Ik verzoek u dit eerste gedeelte myner brochure,
-eindigende met de vroeggeboorte van een myner conclusiën, terstond
+eindigende met de vroeggeboorte van een myner conclusiën, terstond
 uittegeven.
 
 Ik verneem--en geloof--dat het ministerie zal aftreden, en dat de
@@ -8443,7 +8409,7 @@ Kamer ontbonden wordt.
 
 Het drukken, corrigeeren, reviseeren duurt me te lang.
 
-Wanneer deze brochure nà die verandering uitkomt, zou 't kunnen
+Wanneer deze brochure nà die verandering uitkomt, zou 't kunnen
 schynen dat ik door 't bestryden van vryen arbeid, gevallen grootheden
 aantastte, en hof-maakte aan een nieuw gezag.
 
@@ -8452,7 +8418,7 @@ Dit mag niet.
 Kondig S. V. P. oogenblikkelyk het tweede gedeelte aan, waarin ik
 den Vryen arbeid op andere wyze zal behandelen.
 
-Zoo waarlyk de Havelaarszaak neêr komt op: "de koffiveilingen van de
+Zoo waarlyk de Havelaarszaak neêr komt op: "de koffiveilingen van de
 Nederlandsche Handelsmaatschappy" zoo waarlyk de titel van dat andere
 boek overeenstemde met den inhoud... zoo waarlyk zal men later inzien
 dat deze brochure geschreven is over, en wel tegen... Vryen Arbeid.
@@ -8485,7 +8451,7 @@ Ik.
 
 There is something rotten in the State! Zoo eindigde het eerste
 gedeelte dezer brochure, die ik eensklaps afbrak om reeds dadelyk
-als m'n innige overtuiging te verklaren dat Vrye-arbeid in Indië, op
+als m'n innige overtuiging te verklaren dat Vrye-arbeid in Indië, op
 dezen oogenblik leugen is. Ik wilde die meening publiceeren voor ze
 't uitvloeisel kon schynen van eigenbelang.
 
@@ -8494,7 +8460,7 @@ Nederlanders, is LEUGEN. Van boven tot beneden heerscht leugen.
 
 De troonrede spreekt van ongestoorden vrede, van rust en geluk, op
 den oogenblik als duizenden daarginder bezwyken onder hongersnood,
-of neêrzygen onder de klewang-bajonetten uwer voor hoog handgeld
+of neêrzygen onder de klewang-bajonetten uwer voor hoog handgeld
 gehuurde soldaten. Die troonrede spreekt dus leugen, Nederlanders!
 
 Uw Tweede-Kamer beraadslaagt met voorgewende deftigheid wat zy zal
@@ -8504,34 +8470,34 @@ voort, dat ze dien opgedischten anderen leugen met genoegen
 heeft vernomen. Daarop houdt ze zich bezig mee het beoordeelen
 der wetten, haar voorgelegd door Ministers die zich alweer niet
 kunnen staande-houden zonder leugens. En de beraadslaging, die
-reeds leugenachtige donneés behandelt, dit beraadslaging zelve is
+reeds leugenachtige donneés behandelt, dit beraadslaging zelve is
 leugenachtig. Want by uw Vertegenwoordiging, Nederlanders, wordt
 niet gevraagd naar de strekking der behandelde wetten, de vraag is of
 't belang van de PARTY meebrengt, dat deze of geene Minister aan 't
 bestuur blyve. Er wordt in uwe Kamer handel gedreven in stemmen. Men
 biedt hulp in 'n accynskwestie, ter betaling voor 't zwygen over
 ... dat andere. Delft zal Twenthe steunen in z'n linnenkraam,
-à titre de revanche voor Delftsche boter. De eikenkroon voor
+à titre de revanche voor Delftsche boter. De eikenkroon voor
 den neef van ... zekeren heer, is de belooning voor 't intrekken
 van dat laatste amendement. 'n Lange straatweg die uitloopt op
 X. en de buitenplaats voorbygaat van 'n geacht lid, wordt betaald
 met 'n nog langer redevoering die alles voorbygaat, en op niets
 uitloopt. Uw Tweede-Kamer, Nederlanders, is 'n markt van stemmen. Wie
-'t meest biedt, mynt. Wie zelf niet bieden kan, associëert zich met
+'t meest biedt, mynt. Wie zelf niet bieden kan, associëert zich met
 een-of-andere compagnieschap die ze "staatkundige party" noemen. Als
 er evenwicht is tusschen bod en behoefte, ontstaat er 'n ministerieele
 krisis. Wordt dit evenwicht verbroken, dan komt de meerderheid op
-'t kussen, en blyft daar tot de minderheid op haar beurt weêr hooger
+'t kussen, en blyft daar tot de minderheid op haar beurt weêr hooger
 bod kan doen.
 
 De waar die men op deze markt verkoopt, is nooit de tentoongestelde
-of geannonceerde. 't Is daarmeê als met sommige winkeliers, die
+of geannonceerde. 't Is daarmeê als met sommige winkeliers, die
 handschoenen of sigaren voor 't venster leggen als pretext voor
 't handeldryven in meisjes achter de toonbank.
 
 Op die markt spreekt men over eerlykheid, en bedoelt winst. Over
 begrippen, meeningen, inzichten, overtuiging, en bedoelt belang. Over
-rechtskwestiën, en bedoelt onrecht. Over staathuishoudkunde, en bedoelt
+rechtskwestiën, en bedoelt onrecht. Over staathuishoudkunde, en bedoelt
 diefstal. Over vryheid, en bedoelt dwingelandy. Over menschenrecht,
 en bedoelt moord.
 
@@ -8551,19 +8517,19 @@ bereiken, hoe langzaam en vervelend dan ook de middelen werken. Ge
 hebt de zoogenaamde vryheid van verkiezingen. Maakt daarvan nu-en-dan
 eens gebruik, en verbeeldt u niet dat ge 't doet, door uw candidaten
 te zoeken op de voorzyden uwer couranten, of in de aanbevelingslysten
-der kieskollegiën. Tracht door eigen inzicht te geraken tot honester
+der kieskollegiën. Tracht door eigen inzicht te geraken tot honester
 men in uwe Kamer. Toont dat ge misselyk zyt van al 't gekibbel over
-voorgewende kwestiën. Toont dat ge waarheid eischt, en u verzadigd
+voorgewende kwestiën. Toont dat ge waarheid eischt, en u verzadigd
 voelt, tot walgens toe verzadigd, van parlementaire leugens.
 
-Want het zyn leugens, de kwestiën waarmeê ze zichzelf en u
+Want het zyn leugens, de kwestiën waarmeê ze zichzelf en u
 bezig-houden, Nederlanders!
 
 't Is de vraag niet of de Javaan moet worden uitgezogen door liberale
 of door behoudende bloedzuigers. De vraag is: of hy moet mishandeld
 worden, door wien ook?
 
-En op deze vraag is slechts één antwoord mogelyk; neen!
+En op deze vraag is slechts één antwoord mogelyk; neen!
 
 Dit staat duidelyk geschreven in het Regeeringsreglement, en duidelyker
 nog--o veel duidelyker!--in 't hart van ieder die daarin 'n betere
@@ -8574,23 +8540,23 @@ Zoolang men in uwe Kamers die vraag niet durft te-berde brengen
 WAARHEID, de party die zonder vasthouden aan kinderachtige stelseltjes,
 de hoofdzaak behandelt, en aan die hoofdzaak alle byzaken ondergeschikt
 houdt ... zoolang men in die Kamer vragen zal: zyt ge behoudend
-of liberaal, insteê van plichtsvervulling te eischen van liberalen
+of liberaal, insteê van plichtsvervulling te eischen van liberalen
 en behouders beiden ... zoolang men daar luistert naar onverstane
 redevoeringen over Vryen-arbeid en Kultuurstelsel, en intusschen
-door stilzwygen goedkeurt dat uw prachtig Indië wordt bedorven door
+door stilzwygen goedkeurt dat uw prachtig Indië wordt bedorven door
 onbekwame gouverneurs ... zoolang men daar blyft doorwawelen over
 Art. 56 van 't Indisch Regeeringsreglement, in plaats van voldoening te
 eischen aan 't oneindig belangryker 55e artikel van datzelfde Reglement
 ... zoolang men in die Kamer duldt dat de Slymeringen worden beloond,
 en de Havelaars gestraft ... zoolang men daar traagheid, lauwheid,
 eedverkrachting en misdaad blyft steunen tegen yver, plichtsbesef,
-eergevoel en moed ... zóólang zal ik blyven zeggen: begone, and give
+eergevoel en moed ... zóólang zal ik blyven zeggen: begone, and give
 place to honester men!
 
 En meent nu niet dat ik uw Tweede-Kamer te hard val, Nederlanders. Ik
 heb 'n antecedent voor my, dat in hevigheid myn vonnis te boven gaat
 ... het antecedent dat uitging van die Kamer zelf, waarin men, ge
-hebt het gehoord, elkaâr over-en-weer heeft genoemd: Droogstoppels,
+hebt het gehoord, elkaâr over-en-weer heeft genoemd: Droogstoppels,
 d. i. zonder de minste vryheid in 't vertalen: ELLENDELINGEN.
 
 Ik die Kamer hard vallen? Eilieve, ik sprak nog alleen van de leugens
@@ -8606,7 +8572,7 @@ leidde. Maar eergevoel en eigenliefde moesten u aandryven om eens
 toch dat de vergadering van geachte sprekers gecenseerd wordt de
 monsterkaart te wezen van alles wat uw land uitstekends bezit, en
 dat de vreemdeling--wanneer-i eens in 't hoofd kreeg achttegeven op
-uwe Kamers--zich al zeer spoedig de vraag zou voorleggen: zóó zyn de
+uwe Kamers--zich al zeer spoedig de vraag zou voorleggen: zóó zyn de
 knapsten, wat moet ik denken van de rest?
 
 Welke redenaars heeft uw parlement opgeleverd sedert 1816? Welke
@@ -8618,13 +8584,13 @@ maar ge moest u bezinnen voor ge die noemde. Dit had niet noodig
 moeten zyn, en 't blyft de vraag nog of ge 't recht hadt die mannen
 te noemen, al vergaf ik u 't bezinnen.
 
-Inderdaad, Nederlanders, òf ge telt weinig uitstekende mannen onder
-u, òf ge stelt hen te hoog om ze te veroordeelen tot vyfjarigen
+Inderdaad, Nederlanders, òf ge telt weinig uitstekende mannen onder
+u, òf ge stelt hen te hoog om ze te veroordeelen tot vyfjarigen
 dwangarbeid op de parlementaire galei. Maar in dit geval, waar
 blyven ze dan? Ge kunt ze toch niet allen griffiers maken, zooals met
 Sloet geschied is, wiens onderkoninkschappelyk genie jaren lang zoo
 deerniswaard begraven bleef onder proces-verbalen van de zittingen der
-Geldersche Staten. We hebben immers maar elf provinciën in ons land.
+Geldersche Staten. We hebben immers maar elf provinciën in ons land.
 
 Bedenkt toch, bid ik u, wanneer ge dan geen prys stelt op de eer
 en het belang van de Natie, dat ge misschien eenmaal naar den Haag
@@ -8641,11 +8607,11 @@ en mishandeld. Wie zich aansluit aan 'n party die leugens uitvindt
 tegen-over de leugens der andere party, wordt gesteund, verheven,
 beloond.
 
-Leugens ontvangt de Gouverneur-Generaal in Indië, van de
+Leugens ontvangt de Gouverneur-Generaal in Indië, van de
 residenten. Leugens geeft hy den Minister. Leugens geeft deze ter
 herkauwing aan de Tweede-Kamer.
 
-Leugens verspreiden de dagbladen onder hun abonnés.
+Leugens verspreiden de dagbladen onder hun abonnés.
 
 Met leugens houden de partyen zich staande.
 
@@ -8653,7 +8619,7 @@ Met leugens wordt het Volk gevoed.
 
 Leugens doen adressen teekenen.
 
-Met leugens wekt men kunstmatige agitatiën op.
+Met leugens wekt men kunstmatige agitatiën op.
 
 Zoo waarlyk ik veel gedragen heb, ik zegge u, daar is verrotting in
 den Staat, en de naam van die verrotting is leugen!
@@ -8668,7 +8634,7 @@ gladde gemanierde schuifelende effenheid der onware woorden noodig
 was om u voortdurend al die onwaarheden te doen slikken als goede
 spyze? Ge begrypt immers dat er 'n andere taal dan de gewone noodig
 is, om u wakker te schudden uit uw slaperigheid? Ge begrypt immers,
-in één woord, dat ik niet schryven kàn als 'n ander, juist òmdat ik
+in één woord, dat ik niet schryven kàn als 'n ander, juist òmdat ik
 u de waarheid zeg?
 
 Maar wilt ge die hooren? Is 't u inderdaad om waarheid te doen?
@@ -8686,10 +8652,10 @@ doet er weinig toe. Wat men niet betaalt, is altyd goedkoop. Ik beken
 dan ook dat het u moeielyk vallen zou my alles te betalen wat ge my
 schuldig zyt, ook al waart gy eerlyk genoeg om het te beproeven.
 
-Waarheid? Wat is dan hier waarheid? Wàt is waarheid over de zaken die
+Waarheid? Wat is dan hier waarheid? Wàt is waarheid over de zaken die
 thans aan de orde van den dag zyn? Ik wil trachten u dit te zeggen,
 schoon 't me moeite kost, lezer. Herhaaldelyk heb ik u toegeroepen
-dat ik teksten schryf, en geen preêken. Is 't u inderdaad om waarheid
+dat ik teksten schryf, en geen preêken. Is 't u inderdaad om waarheid
 te doen? Waarlyk, wezenlyk, waarachtig?
 
 Welnu, sla deze bladen toe, leg dit kleine boekje ongeopend voor u,
@@ -8701,7 +8667,7 @@ Lees den titel op den omslag ... lees voort ... lees voort tot op
 den naam van den edelen man die de goedheid heeft,--uit liefde tot
 de waarheid, hoort ge! [72]--deze blaadjes uittegeven, en ...
 
-Weet ge nu nòg niet, lezer, wat de waarheid is?
+Weet ge nu nòg niet, lezer, wat de waarheid is?
 
 Dan wanhoop ik aan 't slagen van elke poging om u die waarheid aan
 't verstand te brengen. Dan ontken ik de oprechtheid uwer begeerte
@@ -8710,9 +8676,9 @@ om die waarheid te weten.
 Dan verklaar ik u te diep verleugend om behoefte te kennen aan
 waarheid, om besef te hebben van waarheid, om eerbied te voelen voor
 waarheid. En als ik te-werk ging naar den indruk van 't oogenblik,
-dan legde ik hier de pen neêr.
+dan legde ik hier de pen neêr.
 
-Wie na 't lezen van de drie motto's op den titel, nòg niet weet wat
+Wie na 't lezen van de drie motto's op den titel, nòg niet weet wat
 waarheid is omtrent de zoogenaamde kwestie van den dag, kan zich
 de moeite van 't verder lezen sparen. Hy zoeke z'n "voorlichting"
 elders. Ge weet wel, waar? En als er geen krant by de hand is, dan
@@ -8769,11 +8735,11 @@ letteren! Het talent, om dertienmaal achtereen 't zelfde te betuigen
 met andere woorden.
 
 Gy vooral, van der Palm, gy vooral, sta me by! Gy die in uw diepzinnige
-uitlegging der nog diepzinniger Schrift, den Volke hebt meêgedeeld
+uitlegging der nog diepzinniger Schrift, den Volke hebt meêgedeeld
 dat er onder 't woord "bedden" moest verstaan worden: groote bedden
 en kleine bedden. [73]
 
-Tot u vooral wend ik my, prins der preêkers, tot u wend ik my om
+Tot u vooral wend ik my, prins der preêkers, tot u wend ik my om
 hulp. Want zie, ook ik ga eens 'n preek maken. Men wil dit zoo. Uw
 voorbeeld richte my ... uw kracht sterke my ... uw geest beziele my
 ... dit hoop ik!
@@ -8797,7 +8763,7 @@ ze u zou aanstaan. Ja daarin beken ik schuld. Ik beloof beterschap
 
 
 Om dit te bewyzen, waarde hoorders, zal ik beginnen met te zeggen
-dat het niet waar is. En ik heb nòg 'n confidentie te doen. Ik zeide
+dat het niet waar is. En ik heb nòg 'n confidentie te doen. Ik zeide
 u zoo-even dat ik methodisch was, en lang nadacht voor ik handelde of
 sprak ... welnu, ook dit is niet waar. Vrye-arbeid is niet wenschelyk,
 en ik ben niet methodisch. Wat ik heden zeg, trek ik morgen in. Ik
@@ -8810,7 +8776,7 @@ maar ik vrees dat dit niet gelukken zou, omdat een uwer misschien in
 1859 No. 294 (avondeditie) waar we--met gepasten eerbied--o. a. het
 volgende lezen:
 
-«De vraag van den dag is: vrye-arbeid of gedwongen arbeid.
+«De vraag van den dag is: vrye-arbeid of gedwongen arbeid.
 
 De theoristen--ik neem aan dat zy allen eerlyk zyn, en dat hunne
 halzen geen schaafmerk dragen van 't systeemjuk--de theoristen kunnen
@@ -8844,7 +8810,7 @@ dit kan niet. En bovendien, dan had ik vroeger moeten protesteeren
 tegen de onzinnige kettery die daar te lezen staat, met m'n naam er
 onder in volle letters.
 
-Neen, geen omwegen! Ik heb 't gezegd. Ik hèb verklaard dat
+Neen, geen omwegen! Ik heb 't gezegd. Ik hèb verklaard dat
 vrywillige arbeid beter is dan gedwongen werk. Daaraan is niets
 te veranderen. Maar nu trek ik die dwaling in, en beweer dat niets
 schandelyker en nadeeliger is dan vrywillige arbeid.
@@ -8859,14 +8825,14 @@ leegschrikt, en dat alleen omslag gewild is. Volstrekt niet eenvoudig
 dus. Op zeer ingewikkelde wyze ben ik genezen van m'n dwaling, en
 wel ... raadt eens door wien? Door kleinen Max.
 
-Dat kind is goed en zacht en gehoorzaam. O, ik vrees hy is àl te goed,
-àl te zacht! En, hoorders, als uw kinderen op hun ouders gelyken,
+Dat kind is goed en zacht en gehoorzaam. O, ik vrees hy is àl te goed,
+àl te zacht! En, hoorders, als uw kinderen op hun ouders gelyken,
 dan zal myn kind ter-zyner-tyd de straffe dragen die de wereld toepast
 op goedheid, om wraak te nemen over het verschil.
 
 Hoe dit zy, hy is willig en gehoorzaam. De kleine plichten die z'n
 leeftyd hem oplegt, vervult hy gaarne. Zelden of nooit behoeft men
-hem iets te bevelen. In één woord, tot-nog-toe arbeidde hy geheel en
+hem iets te bevelen. In één woord, tot-nog-toe arbeidde hy geheel en
 al vrywillig.
 
 Voor eenige dagen sloeg het uur waarop hy gewoonlyk door z'n moeder
@@ -8887,7 +8853,7 @@ in de wereld. Wat is het?
 
 --Neen, luister! Toen 't gister bedtyd was, heb ik me terstond gereed
 gemaakt, en u vroolyk goeden nacht gewenscht. Ge hebt me vriendelyk
-geantwoord, my opgenomen, naar-achter gedragen, neêrgelegd, toegedekt,
+geantwoord, my opgenomen, naar-achter gedragen, neêrgelegd, toegedekt,
 en toen ge met moeder, de kamer verliet, was uw laatste woord,
 zoo-als altyd: goeden nacht, beste jongen ...
 
@@ -8923,7 +8889,7 @@ mishandel hem, eerst om hem te ontdoen van de goedaardige gedweeheid
 die hem zou te-bed dryven ook zonder slaag, en daarna mishandel ik
 hem nog-eens om hem te dwingen tot naar-bed gaan. En meer nog. Ik
 pas die mishandeling toe op alles wat er voorkomt. Ik maak hem al zyn
-plichtjes zóó onsmakelyk, dat-i de vervulling weigert, om daarna hem
+plichtjes zóó onsmakelyk, dat-i de vervulling weigert, om daarna hem
 tot die vervulling te dwingen door mishandeling. Alle vrywilligheid
 ten goede wordt uitgeroeid, en ik heb de aangename voldoening dat
 m'n kleine jongen, die vroeger op vervelend eenvoudige wyze deed
@@ -8962,7 +8928,7 @@ gehoorzaam niet terstond.
 Het kind begreep me volkomen, en weigerde adem te halen, voor ik het
 daartoe gedwongen had door 'n flinke herhaling van straf.
 
-Nu valt-i by-den-dag af, als iemand die op 'n ministeriëele
+Nu valt-i by-den-dag af, als iemand die op 'n ministeriëele
 beschikking zit te wachten. Hy smelt weg, en vergaat als kamfer. Z'n
 lastige vroolykheid is geknakt. Het eenige wat-i nog van-tyd tot-tyd
 vrywillig doet, is schreien en zuchten. Ik zal hem gelasten zich ook
@@ -8978,9 +8944,9 @@ Vergunt my u al terstond meetedeelen hoe ik getracht heb de manier,
 die sedert eenige dagen myn huis tot 'n waar paradys maakt, op de
 algemeene zaak toetepassen.
 
-Ik ben zeer bevriend met 'n agent van policie, die in z'n leêgen
+Ik ben zeer bevriend met 'n agent van policie, die in z'n leêgen
 tyd wysgeer is. Dezen heb ik myn stelsel uitgelegd, en hy begreep
-het terstond, omdat ik 'n oogenblik had waargenomen van leêgen
+het terstond, omdat ik 'n oogenblik had waargenomen van leêgen
 tyd. Niet alleen begreep-i my, maar reeds den volgenden dag paste hy
 m'n heerlyke uitvinding toe. Ziet hier, geachte hoorders, een extract
 uit zyn dagboek:
@@ -9028,7 +8994,7 @@ de onze, dan sta ik borg dat ze geen stap van de plaats komt. En de
 aarde die zich, wie weet hoe lang al, met aanmatigende eigenwilligheid
 veroorlooft te draaien tot eigen genoegen, wy zullen haar dwingen
 tot draaien. Om al deze verbeteringen intevoeren, wacht ik slechts op
-het ééne vaste punt dat Archimedes gezocht heeft, en ... ik beloof u
+het ééne vaste punt dat Archimedes gezocht heeft, en ... ik beloof u
 'n heerlyke toekomst.
 
 Alles zal gedwongen zyn. Door dwang zal 't kind z'n ouders
@@ -9051,7 +9017,7 @@ WAT TE BEWYZEN WAS ... geachte hoorders!
 
 
 
-Ik kan overgaan tot het tweede gedeelte van myn preêk.
+Ik kan overgaan tot het tweede gedeelte van myn preêk.
 
 De kwestie over vryen arbeid is nonsens.
 
@@ -9059,7 +9025,7 @@ Ge hebt gezien, hoorders, hoe moeielyk 't my viel u te bewyzen dat
 vrywillige arbeid wenschelyk was. Ik heb daartoe 'n aaneenschakeling
 van zotternyen noodig gehad. De keuze myner bewysvoering stond niet
 aan my. Myn smaak zou me niet leiden tot zooveel omhaal by 't bewys
-eener waarheid die zóó voor de hand ligt, dat ik niet dan met weêrzin
+eener waarheid die zóó voor de hand ligt, dat ik niet dan met weêrzin
 ben overgegaan tot 'n betoog--en welk betoog!--dat ge my hadt moeten
 sparen, maar dat ik niet sparen mocht aan u, die naar 't schynt niet in
 staat zyt iets te bevatten dat wordt voorgedragen met eenvoudigheid. Ik
@@ -9100,7 +9066,7 @@ aantoonen dat er nog-al verschil van beteekenis bestaat tusschen
 "vrywilligheid" en "particuliere ondernemingen."
 
 Na alles wat ik onlangs in het eerste gedeelte dezer brochure te kennen
-gaf, zou 'k dit heele middelstuk myner preêk kunnen overslaan, of wel
+gaf, zou 'k dit heele middelstuk myner preêk kunnen overslaan, of wel
 het inkrimpen tot deze eenvoudige opmerking: daar ge nu eindelyk met
 my eens zyt dat vrywilligheid beter is dan dwang, begrypt ge dat het
 redeneeren over de vraag:
@@ -9111,15 +9077,15 @@ zal bezitten?"
 gevoegelyk zou kunnen worden gerelegeerd naar de duitenplateryen van
 den dag.
 
-Maar zie, dan was m'n preêk te kort. Erasmus heeft u geprezen,
+Maar zie, dan was m'n preêk te kort. Erasmus heeft u geprezen,
 hoorders, uit dankbaarheid misschien voor uw smaak in lankdradige
 betoogen. Want hy was meester in vrye kunsten, en zulke menschen
-hebben dikwyls behoefte aan débouché voor lange redevoeringen.
+hebben dikwyls behoefte aan débouché voor lange redevoeringen.
 
 Ik ben meester in geen enkele kunst. Maar op de welsprekendheid leg
 ik me toe. Dit ziet ge.
 
-We zullen dus maar weêr beginnen met de bewering dat niets nuttiger
+We zullen dus maar weêr beginnen met de bewering dat niets nuttiger
 is, niets billyker, niets waardiger, niets zielverheffender dan
 vasttestellen by de wet, dat de Javaan arbeiden zal uit vryen wil.
 
@@ -9144,7 +9110,7 @@ terugtekomen op de byzondere:
 't Is goed, wenschelyk, nuttig enz. "al wat goed is" vasttestellen
 by de wet.
 
-Leent me daartoe ... neen, dit hoeft weêr niet. Leent me niets.
+Leent me daartoe ... neen, dit hoeft weêr niet. Leent me niets.
 
 Gierig, hebzuchtig, belangzoekend, was ik nooit. Of 't by 'n wet
 bepaald was, weet ik niet, maar als ik wat had, gaf ik gaarne. Welnu,
@@ -9155,14 +9121,14 @@ zullen te houden hebben over alle voorgestelde wetten die het Volk
 
 "Ziehier hoe men zal kunnen spreken:
 
-»Hoe, myne heeren, hoe ... zouden we weigeren den minister te
+»Hoe, myne heeren, hoe ... zouden we weigeren den minister te
 steunen--voor wien ik persoonlyk de meeste achting heb, doch met wien
 ik niet in de minste relatie sta, want by my op 't dorp trouwen wy
-altyd onder elkaêr--zouden we hem onze hulp ontzeggen, nu hy ons de
+altyd onder elkaêr--zouden we hem onze hulp ontzeggen, nu hy ons de
 vrucht voorlegt van zyn nachtwaken? Mogen wy--wy die 't Nederlandsche
 volk vertegenwoordigen--mogen wy het eenige redmiddel van-de-hand
 wyzen, dat den beklemden Staat zal verlossen uit de geweldig-innypende,
-dooréén-beroerende, van-uit-elkander-gescheurde, tegen-opgeslingerde
+dooréén-beroerende, van-uit-elkander-gescheurde, tegen-opgeslingerde
 ... (niet hoorbaar). Daar liggen zy, de treurige slachtoffers van
 't misbruik. Loeiende, brullende, schoppende, oogverdraaiende,
 liggen zy daar. Ik zeg dat ze daar liggen ... (niet hoorbaar). De
@@ -9182,7 +9148,7 @@ en wat de zaak worden zal, als de zaak die we thans behandelen door
 'n wet zal zyn vastgesteld. Dit is de zaak myne heeren!
 
 De veestapel, myne heeren, ik zeg dit uit diepe overtuiging,
-en niet dan na lang daarmeê te hebben omgegaan, de veestapel
+en niet dan na lang daarmeê te hebben omgegaan, de veestapel
 ... (niet hoorbaar). Ik zeg: zonder koeien geen melk. Zonder vee,
 geen vleesch. En dat vee ... (niet hoorbaar) zoover ik de eer heb het
 te vertegenwoordigen, myne heeren, is geloovig, godsdienstig, gehecht
@@ -9191,13 +9157,13 @@ aan den roem en de bezittingen zyner voorvaderen, myne heeren! Daarom
 lezen, zonder verhitting, zonder partygeest ... kalmte, myne heeren,
 kalmte! Wat zegt de wet? Ziehier:
 
-»Eenig Artikel. Alles gehoord en gelezen, is verstaan te bepalen
+»Eenig Artikel. Alles gehoord en gelezen, is verstaan te bepalen
 dat voortaan elk rund tweemaal zal worden geslacht en opgegeten voor
 't dood is,
 
 Onze Ministers zyn belast met de uitvoering."
 
-Zóó zegt de wet, myne heeren! En gy zoudt die wet, die heerlyke
+Zóó zegt de wet, myne heeren! En gy zoudt die wet, die heerlyke
 onvolprezen wet afkeuren? Ge zoudt ... maar neen ... ik verwacht
 iets anders van uwe vaderlandsliefde. Ik heb gesproken met
 overtuiging. Mocht ik hier-of-daar, in 't vuur der improvisatie,
@@ -9207,12 +9173,12 @@ byzondere hoogachting, en hiermede ... ik heb gezegd!
 
 Anders:
 
-»Ik zou het woord niet hebben gevraagd, myne heeren, dewyl de
+»Ik zou het woord niet hebben gevraagd, myne heeren, dewyl de
 behandelde zaak geheel-en-al buiten myn werkkring ligt, wanneer ik my
-niet verplicht voelde ernstig te protesteeren tegen de insinuatiën
+niet verplicht voelde ernstig te protesteeren tegen de insinuatiën
 die er misschien zouden kunnen gelegen hebben in de woorden van den
 geachten spreker uit X., wiens doorwrochte redevoering ik niet heb
-kunnen verstaan. De heilige zaak die ik op my nam--in onze sociëteit de
+kunnen verstaan. De heilige zaak die ik op my nam--in onze sociëteit de
 Gezelligheid--toen al de leden ... toen al de Kiezers my de belangen
 opdroegen van ons distrikt, verbindt my tot de verklaring dat ik
 niets toestem van wat er in die redevoering misschien stuitends of
@@ -9224,17 +9190,17 @@ gezegd heeft.
 
 En, myne heeren, wat de voorgestelde wet aangaat, met het oog op
 de heilige afspraken die ik maakte met den kruienier op ons dorp,
-verklaar ik plechtig, vóór die wet te zullen stemmen, zoodra de
+verklaar ik plechtig, vóór die wet te zullen stemmen, zoodra de
 Regeering kan goedvinden het getal der avatara's van onze geachte
 runderen te bepalen op drie.
 
 Myn geweten schryft me dit amendement gebiedend voor, en de
-conciërge--voor wien ik persoonlyk de grootste achting heb--zal iets
+conciërge--voor wien ik persoonlyk de grootste achting heb--zal iets
 in dien smaak deponeeren op 't bureau."
 
 Anders:
 
-»Het goede, myne heeren! By ons in den achterhoek--het zy gezegd
+»Het goede, myne heeren! By ons in den achterhoek--het zy gezegd
 zonder den minsten blaam te willen werpen op andere hoeken--by ons
 leven wy voor 't goede. De voorgestelde wet is door al m'n Kiezers,
 wat de strekking aangaat, met genoegen vernomen. En ikzelf zou daarmede
@@ -9249,11 +9215,11 @@ Wat zegt de wet die ons wordt voorgelegd door den tegenwoordigen
 minister, wien ik persoonlyk de meeste achting toedraag? Die wet zegt:
 
 
-    »gehoord enz.» »te bepalen dat alles goed zal zyn.»
+    »gehoord enz.» »te bepalen dat alles goed zal zyn.»
 
 
 En, myne heeren, de ministers moeten dat uitvoeren. Nog-eens, myne
-heeren, al m'n Kiezers--en zelfs de kastelein van onze sociëteit,
+heeren, al m'n Kiezers--en zelfs de kastelein van onze sociëteit,
 'n man van zaken!--al m'n kiezers keuren de strekking van die wet
 goed. Maar, myne heeren, ikzelf als lid van deze Kamer, welker leden
 ik allen persoonlyk de meeste achting toedraag, ikzelf stem tegen de
@@ -9276,7 +9242,7 @@ Lid van de Kamer, ja, maar men is ook mensch. Ik zal voortgaan. Ik zal
 trachten m'n hartstochten te betoomen naar behooren. Ik zal gebruik
 maken van 't voorschrift diens grooten meesters in de redeneerkunst,
 die den redenaar tot eersten plicht maakt niet te schreien onder
-'t preeken, en ik zal u, zonder tranen, maar even bewogen als-óf ik
+'t preeken, en ik zal u, zonder tranen, maar even bewogen als-óf ik
 schreide, nogmaals vragen:
 
 Waar blyven wy dan?
@@ -9289,8 +9255,8 @@ u in 's hemels naam:
 Waar blyven wy dan?
 
 (Indruk. Verpoozing. Rumoer. De spreker geeft 'n teeken aan de
-»juffrouw" op de tribune, die hy 'n kaartje gaf onder verband van
-flauwvallen. Ze valt flauw. Opschudding. De »juffrouw" is weggebracht
+»juffrouw" op de tribune, die hy 'n kaartje gaf onder verband van
+flauwvallen. Ze valt flauw. Opschudding. De »juffrouw" is weggebracht
 door twee knechts, voor wie ze persoonlyk de meeste achting heeft. De
 spreker gaat voort met wat hols in de stem).
 
@@ -9316,8 +9282,8 @@ meent ge dat zy u by ongekozen terugkeer, zou tegenwalmen met de
 vrouwenziel-kenmerkende juichtonen die geschreven staan in 't vrouwen
 onderdanigheid-voorschryvende artikel des burgelyken wetboeks? Meent
 ge dat de herboren onderdanigheid--herboren op den oogenblik uwer
-roemryke apothéose in de Gezelligheid--meent ge dat die herboring
-niet zou neêrvallen, in-eenzakken, vervliegen en verdampen, zoodra ze
+roemryke apothéose in de Gezelligheid--meent ge dat die herboring
+niet zou neêrvallen, in-eenzakken, vervliegen en verdampen, zoodra ze
 in u omarmen moest een aan 't strand gespoeld, gebersten, bedorven,
 gespleten, vergaan, geknakt, gescheurd, bemorst, kleurloos, vormloozig,
 onbruikbaar stuk houts, dat deel maakte van 't verongelukte vaartuig
@@ -9331,14 +9297,14 @@ tegemoetstroomen met zoetgalmend gejuich? Meent ge dat de turfdragers
 ten-uwent de paarden zullen afspannen van uw wagen, als ge ongekamerd
 terugkeert? Denkt ge dat de notaris en de ontvanger u 'n feest zullen
 aanbieden, 'n feest met schildpadsoep, met toasten en leve-de-konings,
-alsof gyzelf de koning waart? Denkt ge dat één boer u zal toeroepen:
-»gnavend samen» als-i weet dat ge door de thans voorgestelde wet
+alsof gyzelf de koning waart? Denkt ge dat één boer u zal toeroepen:
+»gnavend samen» als-i weet dat ge door de thans voorgestelde wet
 zyt veroordeeld tot overbodigheid? Meent ge dat de burgemeester u de
 vuurtest zal reiken voor uw pyp, als die pyp in treurige kamerloosheid
 niet meer branden mag tot heil van 't vaderland! Meent gy in 't eind
 ... doch wat behoef ik verder te vragen, geacht lid uit X ... ik
 zie dat gy getroffen zyt. Ik zie dat m'n rede uit het hart is gegaan
-tòt het hart, en ik zal de fyngevoeligheid der vergadering--welker
+tòt het hart, en ik zal de fyngevoeligheid der vergadering--welker
 leden ik allen persoonlyk de meeste achting--de yselykheden sparen der
 schildering van 't lot dat ons allen wacht ... wanneer de voorgestelde
 wet mocht tot-stand komen.
@@ -9352,12 +9318,12 @@ vergeten omdat gy ze nooit hebt gehoord.
 De redactie deugt niet, myne heeren! Al m'n kiezers zyn 't hierover
 eens. En zelfs onze kastelein ... (onhoorbaar). Wel mocht al het goede
 worden vastgesteld by de wet, maar, myne heeren zeer geachte medeleden,
-dit moet niet geschieden by ééne wet!
+dit moet niet geschieden by ééne wet!
 
 Juicht, geachte medeleden uit X, uit Y, uit Z ... juicht! Schryft
 aan uwe vrouwen, boeren, arbeiders, Kiezers en medeleden van alle
-mogelyke Gezelligheden: al het »goede» zal worden vastgesteld by
-de wet en tòch zal er altyd 'n parlement noodig zyn, tòch zal er,
+mogelyke Gezelligheden: al het »goede» zal worden vastgesteld by
+de wet en tòch zal er altyd 'n parlement noodig zyn, tòch zal er,
 altyd-door, behoefte wezen aan nieuwe wetten.
 
 De aantooning hiervan, myne Heeren, zal me stof geven tot het tweede
@@ -9367,9 +9333,9 @@ deel myner redevoering.
     (Verbazing en suikerwater).
 
 
-Ja, al »het goede» zal worden bepaald, vastgesteld, geschapen door
+Ja, al »het goede» zal worden bepaald, vastgesteld, geschapen door
 de wet! Maar, zeer geachte leden, dit alles moet niet geschieden door
-ééne wet.
+ééne wet.
 
 De thans voorgestelde getuigt van eene onvergeeflyke, in bureau-mannen
 onbegrypelyke--en, ik moet dit erkennen, zeer ongewone--kortheid. Ze
@@ -9392,7 +9358,7 @@ van dit parlement.
 
 
 Wat my betreft, myne heeren zeer geachte medeleden, ik wil toonen
-dat ik 'n man van zaken ben, 'n vyand van holle theoriën: en 'n vurig
+dat ik 'n man van zaken ben, 'n vyand van holle theoriën: en 'n vurig
 aanhanger tevens van onze gezegende grondwet, het kostbaar instrument
 dat aan 'n zeventigtal ingezetenen, die wellicht anders voor 'n groot
 deel niets zouden wezen, den schyn waarborgt dat ze iets zyn.
@@ -9425,7 +9391,7 @@ in zooveel deelen als er deugden kunnen bedacht worden. Mocht men
 overigens nog bovendien verkiezen afzonderlyke wetten te maken voor
 de blonde, voor de bruine, voor de onzekerharige, 't is my wel. Nog 'n
 andere, zeer nuttige splitsing is mogelyk. Men kan de meisjes verdeelen
-naar provinciën, naar steden, dorpen, gehuchten, huisgezinnen, naar
+naar provinciën, naar steden, dorpen, gehuchten, huisgezinnen, naar
 geboorte-dagen of uren, naar hebbelykheden of godsdienstige en andere
 meeningen, jazelfs men zou elke jonkvrouw tot het onderwerp kunnen
 maken van zooveel wetten als er hoedanigheden bestaan. Ik gis, maar
@@ -9462,24 +9428,24 @@ Negende wet. Alle landeryen worden vergroot.
 Tiende wet. Elke ingezetene zal voortaan juist zoo denken als de
 Ministers die den Staat regeeren.
 
-Elfde wet. Een gouverneur-generaal in Indië, zal Engelsch verstaan
+Elfde wet. Een gouverneur-generaal in Indië, zal Engelsch verstaan
 om Pope te kunnen lezen.
 
 Twaalfde wet. Kostschoolkinderen, militairen en
 gouvernements-arbeidslui zullen zich ontdoen van alle begeerte naar
 voedsel.
 
-Dertiende wet. Er wordt voortaan niet geonweêrd voor twaalf uren in
+Dertiende wet. Er wordt voortaan niet geonweêrd voor twaalf uren in
 den nacht, (middelbare tyd.)
 
-Veertiende wet. Alle ziekten die onaangenaam zyn voor de patiënten
+Veertiende wet. Alle ziekten die onaangenaam zyn voor de patiënten
 worden ingetrokken.
 
 Vyftiende wet. Geen jeugdig Nederlander zal onbekwaam en lummelig zyn.
 
 Zestiende wet. Geen bejaard Nederlander zal onbekwaam wezen, en saai.
 
-Zeventiende wet. Er zullen dertien witte boonen groeien in één snyboon.
+Zeventiende wet. Er zullen dertien witte boonen groeien in één snyboon.
 
 Achttiende wet. Men zal voor weinig geld zich even veel gemakken
 aanschaffen, als voor veel geld.
@@ -9489,7 +9455,7 @@ verkrygen zyn om-niet.
 
 
     Nota van toelichting. Deze wet heb ik van 'n vriend die hoogleeraar
-    is in de protéïne.
+    is in de protéïne.
 
 
 Twintigste wet. De Javaan zal arbeiden uit vryen wil.
@@ -9503,28 +9469,28 @@ Wat te bewyzen was alweer ... geachte hoorders!
 Vrywillige arbeid is wenschelyk.
 
 Het is even ongerymd te redeneeren, te discussieeren, te parlementeeren
-over--onverschillig vóór of tegen--zulk 'n wet. (Duitenplatery).
+over--onverschillig vóór of tegen--zulk 'n wet. (Duitenplatery).
 
 Ik meen u gebracht te hebben tot de erkentenis van deze waarheden,
 en alweder moet ik u verzoeken dit eens vooral te mogen constateeren,
-opdat ik dáárop althans niet zal moeten terugkomen.
+opdat ik dáárop althans niet zal moeten terugkomen.
 
 Om verschooning te verdienen, of juister om u te doen inzien
-dàt ik verschooning verdien voor de soort van bewysvoering door
+dàt ik verschooning verdien voor de soort van bewysvoering door
 my toegepast op de stellingen, die ik alzoo de vryheid neem met
 dagbladschryvers-lankdradigheid vooroptestellen, voel ik my verplicht,
-vóór ik mag overgaan tot het derde deel dezer verhandeling, u 'n
+vóór ik mag overgaan tot het derde deel dezer verhandeling, u 'n
 kleine geschiedenis te verhalen, die nooit gebeurd is.
 
 In zeker land heerschte beweging, onrust, tweespalt... agitatie. Er
 bestond 'n verschil van gevoelen, dat zeer diep ingreep in alle
 mogelyke "eerste beginselen". Vaders haatten en onterfden hun
 zoons. Vrouwen verlieten hun echtgenooten. Winkeliers, hun toonbank
-en geldlâ... neen, zóóver ging de agitatie niet, maar ze ging toch
-héél ver.
+en geldlâ... neen, zóóver ging de agitatie niet, maar ze ging toch
+héél ver.
 
 Omdat deze agitatie nadeelig werkte op den loop der zaken--zoo-als
-alle agitatiën--werden er zeventig wyze lieden benoemd--septuaginta, 'n
+alle agitatiën--werden er zeventig wyze lieden benoemd--septuaginta, 'n
 omineus getal!--zeventig wyzen alzoo, met witte haren en overvloeiende
 van persoonlyke geachtheid om de zaak die 't volk zoo agiteerde,
 tot klaarheid te brengen.
@@ -9545,7 +9511,7 @@ als te-voren.
 
 Vaders hielden zich onophoudelyk bezig met onterven hunner
 zoons. Vrouwen gingen voort haar mannen te verlaten. Winkeliers
-... neen, zóóver ging de agitatie niet, maar toch altyd-door, heel ver.
+... neen, zóóver ging de agitatie niet, maar toch altyd-door, heel ver.
 
 En de wyzen werden hoe langer hoe witter van haren. En hunne
 persoonlyke achtenswaardigheid werd gedurig achtenswaardiger en
@@ -9585,9 +9551,9 @@ heeft na z'n dood niet gewandeld. Hy heeft z'n hoofd niet onder den
 arm genomen, noch onder den linker-arm, noch onder den rechterarm. [76]
 
 Het volk gooide dien man met vuil. Dit spreekt vanzelf. Ook de onterfde
-zonen gooiden meê. Ze hadden dit niet moeten doen, zy voóral niet. En
+zonen gooiden meê. Ze hadden dit niet moeten doen, zy voóral niet. En
 ziet, de verzoeking om met vuil te werpen, werd zelfs den winkeliers
-te sterk. Ditmaal verlieten ze voor 'n oogenblik geldlâ en toonbank.
+te sterk. Ditmaal verlieten ze voor 'n oogenblik geldlâ en toonbank.
 
 Maar de man die niet persoonlyk geacht was en geen witte haren
 had, bedacht een middel om een eind te maken aan de nuttelooze
@@ -9596,7 +9562,7 @@ onbegrepen--deftigheid der septuaginta. Hy nam een stoel ging er op
 staan, en sprak:
 
 "Hoort, burgers, hoort het woord dat tot u gesproken wordt over, en wel
-dóór den heiligen Dionysius. Hy is my verschenen in den droom, en heeft
+dóór den heiligen Dionysius. Hy is my verschenen in den droom, en heeft
 me verzocht u allen te groeten. Hy laat u zeer bedanken voor uwen yver
 in de rechter-linkerkwestie. Doch die goede heilige wil niet dat gy te
 ver zoudt gaan in uw vurig streven naar waarheid, en dat ge 't offer
@@ -9607,7 +9573,7 @@ meer zy, hoort wat de heilige man my gezegd heeft, en maakt terstond
 
 Ter voorkoming van na-yver tusschen zyne beide armen, heeft de
 onvolprezen Dionysius na z'n onthoofding, z'n lichaam tusschen de
-tanden genomen, en zóó is-i voortgewandeld!"
+tanden genomen, en zóó is-i voortgewandeld!"
 
 't Volk juichte. De redenaar werd bekranst. Ieder was tevreden. Ieder
 ... behalve de Septuaginters die ietwat verloren hadden van hun
@@ -9624,14 +9590,14 @@ me slechts tegen de beschuldiging dat ik m'n toon zoek ...
 
 Ziehier: (Havelaar pag. zooveel.)
 
-«Vervloekt dat verontwaardiging en droefheid zoo vaak zich kleeden
+«Vervloekt dat verontwaardiging en droefheid zoo vaak zich kleeden
 in 't lappenpak van de satire! Vervloekt dat 'n traan, om begrepen
 te worden, moet verzeld gaan van gegryns! Of is 't de schuld myner
 onbedrevenheid, dat ik geen woorden vind om de diepte te peilen van
 de wonde die er kankert aan ons staatsbestuur, zonder m'n styl te
 zoeken by Figaro of Polichinel?
 
-Styl... Ja! Daar liggen stukken vóór my, waarin styl is. Styl die
+Styl... Ja! Daar liggen stukken vóór my, waarin styl is. Styl die
 aantoonde dat er 'n mensch in de buurt was, een mensch wien 't de
 moeite waard geweest ware de hand te reiken. En wat heeft die styl
 den armen Havelaar gebaat? Hy vertaalde z'n tranen niet in gegryns,
@@ -9648,7 +9614,7 @@ Weg met gemoedelyke taal! Weg met zachtheid, rondborstigheid,
 duidelykheid, eenvoud, gevoel! Weg met al wat herinnert aan Horatius,
 justum ac tenacem! Trompetten hier, en scherp gekletter van bekkenslag,
 en gesis van vuurpylen, gekras van valsche snaren, en hier-en-daar
-'n waar woord, dat het meê insluipe als verboden waar, onder bedekking
+'n waar woord, dat het meê insluipe als verboden waar, onder bedekking
 van zooveel getrommel en zooveel gefluit.
 
 Styl! Hy had styl!
@@ -9656,32 +9622,32 @@ Styl! Hy had styl!
 En wat heeft het hem gebaat?
 
 Als ik dus wil worden gehoord--en verstaan vooral--moet ik anders
-schryven dan hy!»
+schryven dan hy!»
 
 Ja, dan moet ik anders schryven, zeer geachte hoorders! En anders
 spreken ook. Hieraan hebt gy die treffende historie van Dionysius te
-danken. Vermaakt er u meê.
+danken. Vermaakt er u meê.
 
 En nu, dunkt me, kan ik overgaan tot het derde gedeelte myner preek,
 waarin ik eenige beschouwingen wensch medetedeelen ...
 
-Naar den duivel met die preêk en die beschouwingen in 'n derde-deelig
+Naar den duivel met die preêk en die beschouwingen in 'n derde-deelig
 lystje! Naar den duivel met uw gareel waarin 'k niet loopen wil,
 gy die geen paard begrypt zonder juk, geen leest zonder keurslyf,
 geen taal zonder spraakkunst, en geen waarheid zonder peperhuis,
-waarin ze ligt opgerold, toegevouwen, platgedrukt, inééngefrommeld,
+waarin ze ligt opgerold, toegevouwen, platgedrukt, inééngefrommeld,
 als 'n theater-affiche van den vorigen keer!
 
 Naar den duivel met uw schoolmeestery, gy die meent dat schryven of
 spreken iets anders is dan 't weergeven van de indrukken der ziel! Gy
-die dáárom van de ziel 'n talent hebt gemaakt, om uw aangeleerd,
+die dáárom van de ziel 'n talent hebt gemaakt, om uw aangeleerd,
 verschoold talent voor ziel te doen doorgaan, en alzoo dat talent te
-maken tot grondstof van 'n beroep "dat wat gééft!"
+maken tot grondstof van 'n beroep "dat wat gééft!"
 
 Voort ... terug naar de schoolbank, gy meesters in dingen die men niet
-leert, gy volleerden in zaken die ge hadt moeten voelen, vóór gy iets
-leerdet! Weg, preêkers, babbelaars, redevoeringhouërs, preek- praat-
-redeneer- vertoog- pleit- verhandelkranen, à raison van zooveel woorden
+leert, gy volleerden in zaken die ge hadt moeten voelen, vóór gy iets
+leerdet! Weg, preêkers, babbelaars, redevoeringhouërs, preek- praat-
+redeneer- vertoog- pleit- verhandelkranen, à raison van zooveel woorden
 in 't uur, van zooveel centen 't woord! Weg handelaars in de waarheid,
 tegen honderd liters in de minuut. Debitanten en splitsers van gevoel
 in volzinnen groot en klein, by den emmer en by 't maatje ...
@@ -9698,7 +9664,7 @@ dat is: gy met uw bedrog ... GY hebt het Volk bedorven!
 En ge huist, als vuil ongedierte, niet alleen in de plooien van de
 "toga der Volksvertegenwoordigers--ge nestelt overal waar ge kunt
 plaats vinden tusschen naad of vouw der bedekking van de een-of-andere
-deftigheid. Gy, sprekers, praters, schryvers, redenaars, preêkers ...
+deftigheid. Gy, sprekers, praters, schryvers, redenaars, preêkers ...
 
 
 
@@ -9735,12 +9701,12 @@ paradoxen ...
 Ik hoop dat er 'n idee zal liggen in elk verhaal, in elke mededeeling,
 in elke opmerking.
 
-Noem dus m'n werk: Ideën. Anders niet.
+Noem dus m'n werk: Ideën. Anders niet.
 
 En schryf er boven: "een zaaier ging uit om te zaaien."
 
 Kondig het terstond aan. Dat werk zal de vaan wezen die ik ophef en
-hooghoud: parceque suivre bannière ne peux!
+hooghoud: parceque suivre bannière ne peux!
 
 Ja, dat zal ik doen. En nu de vrye arbeid!
 
@@ -9757,23 +9723,23 @@ om u grappen te verkoopen, wyl ge anders niet zoudt luisteren, werd
 ik innig bedroefd. Want ik las daar ... ik las ... ik las ...
 
 Alles kwam my zoo voor den geest terug! Ik riep gedurig: myn god,
-het is toch wáár wat ik daar schreef! 't Is toch wáár dat ik daar m'n
-plicht deed in levensgevaar. 't Is toch wáár dat ik arm en onmachtig
-van Lebak vertrok met vrouw en kind! 't Is toch wáár, dat ik sedert
+het is toch wáár wat ik daar schreef! 't Is toch wáár dat ik daar m'n
+plicht deed in levensgevaar. 't Is toch wáár dat ik arm en onmachtig
+van Lebak vertrok met vrouw en kind! 't Is toch wáár, dat ik sedert
 dien tyd niet heb opgehouden bitter te lyden om 't vervullen van
-m'n plicht! 't Is toch wáár dat we alles hebben gedragen met geduld,
+m'n plicht! 't Is toch wáár dat we alles hebben gedragen met geduld,
 met waardigheid en met moed ...
 
 Dat alles is toch de waarheid, o myn God!
 
 En 't staat toch geschreven in dat boek. En al staat daarin niet alles
-geschreven, omdat alles niet geschreven worden kàn, er staat toch
+geschreven, omdat alles niet geschreven worden kàn, er staat toch
 genoeg in dat boek, om te doen begrypen ook wat ik niet schreef ...
 
 En dat boek was "zoo mooi" zeiden ze. En ze lazen dat zoo gretig,
 met zooveel ingenomenheid, en zoo overal!
 
-En toch... toch... toch is er geen recht gedaan! Tòch ben ik even
+En toch... toch... toch is er geen recht gedaan! Tòch ben ik even
 ver alsof m'n boek niet "mooi" was geweest! Even ver als-of er niet
 zooveel tranen waren gevallen op dat handschrift...
 
@@ -9787,8 +9753,8 @@ Immers, ik heb u waarheid gezegd, en gylieden hebt niet gehoord.
 
 En dagelyks verkondigt men u leugens, en ge luistert.
 
-Dááróm ben ik op-eenmaal ter-zy gesprongen, en legde m'n vloekbrief
-neêr voor de woning dergenen die u bedriegen. Dáárom spykerde ik in
+Dááróm ben ik op-eenmaal ter-zy gesprongen, en legde m'n vloekbrief
+neêr voor de woning dergenen die u bedriegen. Dáárom spykerde ik in
 't voorbygaan de konde myner vete aan de poort van de roofridders die
 op geestelyk gebied uw gemoed prysverklaren, en hun hoogheid ophouden
 door diefstal.
@@ -9802,25 +9768,25 @@ adel.
 Thans neemt men u de waarheid af. En dit heet geleerdheid, staatkunde,
 godsdienst, bekwaamheid, in deze dagen.
 
-En hoe hooger de preêkstoel, hoe verhevener de katheder, hoe deftiger
+En hoe hooger de preêkstoel, hoe verhevener de katheder, hoe deftiger
 't gestoelte... hoe meer geleerdheid, hoe meer godsdienst, hoe meer
 zedelykheid, hoe meer invloed, hoe meer gezag, hoe meer bederf!
 
 Toen de boeren der middeleeuwen te-hoop liepen, bleek er spoedig dat
 de ridders de sterksten niet waren, en dat ze alleen den meester spelen
-konden, zoolang de goê-gemeente vergat dat er verzet mogelyk was.
+konden, zoolang de goê-gemeente vergat dat er verzet mogelyk was.
 
 En gy, eenvoudige lieden van gezond verstand, bedenkt dat de tabbert
 der geestroovende leugensprekers onzer dagen niet van sterker maaksel
 is, dan de harnassen der goed- en geldroovende dieven van adel.
 
-Er is maar één adel. Eén adel, die harnas behoeft noch tabbert. Zyn
+Er is maar één adel. Eén adel, die harnas behoeft noch tabbert. Zyn
 strydperk is het licht. Zyn schild is de waarheid. Zyn kampvechter
 de Geschiedenis der menschheid. En zyn zwaard is het WOORD.
 
-Dàt woord zal ik naar de mate myner kracht tot u spreken in deze
-brochure, en in IDEËN die ik van plan ben uittegeven. Daarin zal ik
-neêrleggen wat er omgaat in m'n ziel...
+Dàt woord zal ik naar de mate myner kracht tot u spreken in deze
+brochure, en in IDEËN die ik van plan ben uittegeven. Daarin zal ik
+neêrleggen wat er omgaat in m'n ziel...
 
 "Ei," zegt ge, "en uwe verdediging van den zysprong? Uw beloofd kykje
 achter de schermen?"
@@ -9830,16 +9796,16 @@ een oratorische kunstgreep om u vertrouwen inteboezemen op alles wat
 ik verder zeggen zal. Dit is nu wat de heeren noemen: "talent."
 
 Lezer, als ge goed hebt opgelet, dan verstaat ge nu die kunsten
-ook. En als ge niets anders te doen hebt, kunt ge terstond Ideën
-uitgeven, en meêschryven over Vryen-Arbeid. Maar, eilieve, nu ik
+ook. En als ge niets anders te doen hebt, kunt ge terstond Ideën
+uitgeven, en meêschryven over Vryen-Arbeid. Maar, eilieve, nu ik
 u zoo goedmoedig in-staat stel om evenveel talent te hebben als de
 beste, nu ge by-ondervinding weet dat zoo'n talent ook voor den minst
 bevattelyken mensch te verkrygen is in een paar minuten tyds, nu ik u
 getoond heb dat het maar 'n "weet" is, zooals 't volk zegt, nu zult ge
 toch wel, eens-vooral hoop ik, ophouden een hoedanigheid te verheffen
-die veel algemeener is dan laarzenmaken. Dàt leert ge zoo gauw niet.
+die veel algemeener is dan laarzenmaken. Dàt leert ge zoo gauw niet.
 
-En als ge nu weêr spreekt van talent, houd ik uw geroep
+En als ge nu weêr spreekt van talent, houd ik uw geroep
 daarover,--ja, ik deed dit reeds lang--voor 'n gehuichelde "exceptie"
 terechtsweigering.
 
@@ -9859,7 +9825,7 @@ gemeten partes leonis worden afgenomen. En toch is dit zoo.
 "O, dat Kultuurstelsel!" roepen de Vry-arbeiders.
 
 Ja, dat Kultuurstelsel werkt inderdaad noodlottig. En ik ben er
-tégen. Maar ik ben alleen dáárom tegen dit stelsel wyl ik ... geen
+tégen. Maar ik ben alleen dáárom tegen dit stelsel wyl ik ... geen
 nationaliteit bezit. 't Woord is er uit. Ik kan 't niet helpen, en
 ik neem het niet terug. My is Aristides nader dan de achtkante boer,
 al zy 't dan dat deze m'n landgenoot was. Ik stel het recht boven
@@ -9890,7 +9856,7 @@ standpunt ...
 Welnu, dan moet ik betuigen, voor-zoo-ver ik heb kunnen nagaan,
 nooit in eenig land ter-wereld, nog op eenig blad der Geschiedenis
 van die wereld, een zoo kunstmatig-schoon organismus te hebben
-aangetroffen, als wy, Nederlanders "met Gods hulp" in Indië hebben
+aangetroffen, als wy, Nederlanders "met Gods hulp" in Indië hebben
 tot-stand gebracht. Wy 'n kleine natie van drie millioen zielen,
 hebben middel gevonden om te heerschen over twaalf millioen Javanen,
 en hen te dwingen tot geregelden arbeid. Wy hebben orde geschapen,
@@ -9898,17 +9864,17 @@ waar ordeloosheid bestond, nyverheid waar luiheid heerschte,
 veiligheid--voor Europeanen, tenminste, en van nederlandsch standpunt
 is dit veel waard! waar vroeger niemand veilig was.
 
-En hoe is dit geschied? Niet dóór het Kultuurstelsel, wel-is waar,
+En hoe is dit geschied? Niet dóór het Kultuurstelsel, wel-is waar,
 maar toch door aanwending van 't hoofddenkbeeld des Kultuurstelsels,
 door dezelfde mekaniek die dit stelsel zoo praktisch maakte. Dat
 stelsel brengt koffi voort, niet waar? Welnu, de toepassing van 't
 zelfde principe waaraan wy die koffi te danken hebben, brengt iets
-anders voort dat méér beduidend zal zyn dan koffi, zoolang 't geheel
+anders voort dat méér beduidend zal zyn dan koffi, zoolang 't geheel
 grooter is dan een der deelen. Het brengt voort: HET GEZAG.
 
 Hoe heet dit kostbaar hoofdbeginsel? Ziehier, en laat nu in 's
 hemels-naam eenvoud niet gelden als verkeerdheid. Ge hebt aan dien
-eenvoud uw GEZAG in Indië te danken, en daardoor ... de koffi.
+eenvoud uw GEZAG in Indië te danken, en daardoor ... de koffi.
 
 Ik zal u dit duidelyk uitleggen, zoo duidelyk 't my mogelyk is. Maar
 begin dan met u te doordringen van de waarheid dat het regeeren van
@@ -9916,37 +9882,37 @@ groote volkeren door 'n klein volk, op verren afstand, met 'n heel
 klein leger niet gemakkelyk is. Zeg niet, zonder nadenken: o dit zou
 ik ook wel kunnen, en denk aan 't ei van Columbus ...
 
-Het hoofddenkbeeld van 't Kultuurstelsel en van ons GEZAG in Indië,
+Het hoofddenkbeeld van 't Kultuurstelsel en van ons GEZAG in Indië,
 is dit;
 
 De Gouverneur-Generaal houdt 'n teugel in-handen, die van afstand
-tot afstand zich verdeelt in onderdeelen, welker splitsing weêr
-op-nieuw onderscheiden lynen en koorden daarstelt, die--weêr op hun
+tot afstand zich verdeelt in onderdeelen, welker splitsing weêr
+op-nieuw onderscheiden lynen en koorden daarstelt, die--weêr op hun
 beurt gesplitst--zich rechts en links uitstrekken, en na herhaalde
-weêrverdeeling ten laatste elk individu bereiken, in-toom houden,
+weêrverdeeling ten laatste elk individu bereiken, in-toom houden,
 dwingen ... dat is: REGEEREN.
 
 Deze teugel--ik spreek altyd als nederlandsch koetsier--is 'n ware
 Katholieke kerk van volmaaktheid. Sit ut est, aut non sit. En even
 als die kerk niet kon worden uitgevonden, maar: het werk der eeuwen is
 [78] d.i. het werk van de logica der feiten die 'r voorvielen in die
-eeuwen, zoo is ook de wyze waarop wy Nederlanders Indië regeeren,
+eeuwen, zoo is ook de wyze waarop wy Nederlanders Indië regeeren,
 niet uitgevonden door den generaal van den Bosch, noch door wien
 ook, maar geheel alleen 'n gevolg der noodzakelykheid. Wilt ge
-heerschen in Indië, heerscht dan zóó. Wilt ge veranderen ... wilt ge
+heerschen in Indië, heerscht dan zóó. Wilt ge veranderen ... wilt ge
 hier-en-daar 'n zyteugel in andere hand geven, dan in de hand die den
 hoofd-teugel houdt ... wilt ge bykoorden afsnyden, onderlynen scheiden
 van de moederlyn waarvan ze uitgingen ... of--erger nog--wilt gy de
 onderdeelen van den hoofdteugel dwars-uittrekken ... rechts ... links
 ... naar-boven ... naar-beneden ... heen-en-weer ... scheef en schots
-... zóó, dat de paarden dol worden ... heersch dan NIET! Geef dan uw
+... zóó, dat de paarden dol worden ... heersch dan NIET! Geef dan uw
 GEZAG op ... en uw koffi.
 
 Nog eens: sit ut est, aut non sit.
 
 Neen dit stelsel is niet uitgevonden. Als 't uitgevonden was, zou 't
 niet zoo goed wezen. Om dit te begrypen trachte men, met voorbygang
-van duitenplaterige dagkwestiën, terugtekeeren tot den oorsprong van
+van duitenplaterige dagkwestiën, terugtekeeren tot den oorsprong van
 de zaak. Als by de algebra--die heerlyke logica in kort begrip--hebbe
 men slechts de opgave uittedrukken in den eenvoudigen vorm.
 
@@ -9971,7 +9937,7 @@ is onrechtvaardig, en vergeet dat hyzelf meestal zou liggen, als hem
 de nood niet dwong tot loopen, staan of kruipen.
 
 En wie 't kwalyk neemt dat de Javaan niet antwoordt op de vraag:
-Javaan, ik wil koffi ... is óók onrechtvaardig, en vergeet dat hyzelf
+Javaan, ik wil koffi ... is óók onrechtvaardig, en vergeet dat hyzelf
 erger zou doen dan niet antwoorden, wanneer die Javaan hem kwam zeggen:
 "Hollander, ik wil kaas."
 
@@ -9985,13 +9951,13 @@ iets dragende, achter den man die niets draagt.
 En zie, uw Javaan, die niet antwoordde, die naar de lucht keek, die
 z'n sirie omwentelde--en zichzelf--richt zich op. Neen, oprichten is
 't woord niet. Maar hy ligt niet meer, dat is waar. Hy hurkt en buigt,
-en vouwt zich, slaat de handen tegen elkaêr, en houdt ze laag ... laat
-z'n hoofd neêrzakken op die handen ...
+en vouwt zich, slaat de handen tegen elkaêr, en houdt ze laag ... laat
+z'n hoofd neêrzakken op die handen ...
 
 "Wat is dat?" vraagt ge verwonderd.
 
 De man die niets draagt, wenkt. Oogenblikkelyk dagen er van rechts en
-links gewapende mannen op--neen, gewapend hoeft niet--die u--alweêr op
+links gewapende mannen op--neen, gewapend hoeft niet--die u--alweêr op
 'n wenk van den nietsdragenden man--aangrypen, binden, mishandelen en
 't land uitgooien.
 
@@ -10017,31 +9983,31 @@ dat-i-koffi plant ... je mag meedrinken ...""
 Nu sla ik honderd jaar over, of meer.
 
 Na wat sukkelen is het u gelukt bevriend te worden met den man, voor
-wien de liggende Javaan opstond en neêrhurkte. Ge begrypt elkaêr als
-... neen, ik wil schryven als Nederlander. Ge begrypt elkaêr wel,
-maar niet comme deux larrons en foire. Ge begrypt elkaêr als twee
+wien de liggende Javaan opstond en neêrhurkte. Ge begrypt elkaêr als
+... neen, ik wil schryven als Nederlander. Ge begrypt elkaêr wel,
+maar niet comme deux larrons en foire. Ge begrypt elkaêr als twee
 heele brave mensen en die samen eene speculatie bespreken.
 
 Wie nu meent dat de Javaan--op dezen oogenblik--tot opstaan,
-neêrhurken, weer opstaan en koffi planten te dwingen is op andere
-wyze dan ik meêdeelde in m'n zeer verkorte geschiedenis van de "edele"
+neêrhurken, weer opstaan en koffi planten te dwingen is op andere
+wyze dan ik meêdeelde in m'n zeer verkorte geschiedenis van de "edele"
 Compagnie, bedriegt zich.
 
 Ei, en gyzelf hebt gezegd, dat-i zou arbeiden uit vrye keuze, als
 men hem niet ...
 
 Zwyg, bid ik u ... laat ons Nederlanders blyven, en dus 't woord
-niet noemen, dat ge noemen woudt. Ja, dat hèb ik gezegd. De Javaan
+niet noemen, dat ge noemen woudt. Ja, dat hèb ik gezegd. De Javaan
 zal arbeiden uit vryen wil, zoodra hy ... of liever eenigen tyd nadat
 hy zal verlost wezen van--ik zelf weet niet hoe ik 't zeggen moet in
 't nederlandsch--nadat hy zal bevryd zyn van--ja, zoo is 't!--nadat hy
-verlost zal wezen van 't ondergààn der nederlandsche deugden. Beter,
+verlost zal wezen van 't ondergààn der nederlandsche deugden. Beter,
 nederlandscher, kan ik me niet uitdrukken.
 
 Maar zoolang die deugden den Javaan overstelpen met modest genot
 van ontbering, zoolang die deugden hem alle welvaart doen schuwen uit
 onbekendheid, alle weelde als schadelyk voor de ziel, alle hebzucht als
-'n onmogelykheid ... zóólang zal de Javaan zich niét omkeeren, niet
+'n onmogelykheid ... zóólang zal de Javaan zich niét omkeeren, niet
 opstaan, niet planten, dan op den wenk van den man, die niets draagt.
 
 Ik hoop dat alle vroegere, tegenwoordige en toekomende
@@ -10049,8 +10015,8 @@ Gouverneurs-Generaal my zullen vergeven dat ik hen voor 'n oogenblik
 tot de automedons maakte van 't groote voertuig dat Insulinde heet. Ik
 had die vergelyking noodig om eenigermate aantetoonen hoe--en hoe
 alleen--'t gezag kan worden gehandhaafd. Maar om de wyze te schetsen,
-waarop de vruchten van dat gezag worden ingeöogst, heb ik een beeld
-noodig dat ik zoeken moet in anderen kring dan de stalhouëry.
+waarop de vruchten van dat gezag worden ingeöogst, heb ik een beeld
+noodig dat ik zoeken moet in anderen kring dan de stalhouëry.
 
 Gy hebt hoop ik dien hoofdteugel voor den geest, waarvan ik sprak,
 met al die by- onder- en neventeugels? 't Is een cat o' nine tails,
@@ -10067,17 +10033,17 @@ om 't niet mooi te vinden. Maar van nederlandsch standpunt blyf ik
 beweren, dat het overvloeit van de katholieke schoonheid. Sit ut est,
 aut non sit.
 
-Sit ut est. Het blyve zóó als 't is. Ja, zóó moet het blyven tot de
+Sit ut est. Het blyve zóó als 't is. Ja, zóó moet het blyven tot de
 Javaan ... enz. want we zyn nog zoo ver niet.
 
-Zóó moet dat stelsel blyven. Zóó als 't beschreven staat. Zóó als
+Zóó moet dat stelsel blyven. Zóó als 't beschreven staat. Zóó als
 de bedoeling was, en tevens zoo als de zeer duidelyk uitgedrukte
 bedoeling was van den wetgever, van de Indische Staatsbladen.
 
-Maar als ik zeg: zóó moet het stelsel blyven, beweer ik daarmeê niet:
+Maar als ik zeg: zóó moet het stelsel blyven, beweer ik daarmeê niet:
 de in dat stelsel door slymerige Residenten of onbekwame en luie
 Gouverneurs-Generaal tusschengeschoven domheden. Die moeten niet
-blyven. Dáártegen trok ik te velde in m'n Havelaar, en niet tegen
+blyven. Dáártegen trok ik te velde in m'n Havelaar, en niet tegen
 't stelsel zelf.
 
 Want, op dezen oogenblik, kunnen we dit stelsel niet missen. Het
@@ -10098,12 +10064,12 @@ noodzakelykheid--hier-en-daar nadeeligen invloed hebben zou op
 de algemeene welvaart, en daardoor op de geregelde, practische,
 voortdurend produktieve werking van dat stelsel.
 
-Dit moet hy voorzien hebben. 't Kán niet anders. Het is te bewyzen,
+Dit moet hy voorzien hebben. 't Kán niet anders. Het is te bewyzen,
 a priori en a posteriori.
 
 A priori: een buis op de borst, en 'n stoompomp op de hoofdbuis ...
 
-Zelfs geen wetgever is zóó dom, dat-i niet begrypen zou hoe onaangenaam
+Zelfs geen wetgever is zóó dom, dat-i niet begrypen zou hoe onaangenaam
 dit voor zoo'n borst wezen moet.
 
 A posteriori: De Staatsbladen vloeien over van menschlievende
@@ -10134,7 +10100,7 @@ de wet.
 
 Overal bemerkt men dat de wetgever, de in dit geval zeer bekwame
 wondheeler die de buizen zetten en besturen moest, medelyden
-met den patiënt heeft. Gedurig spreekt-i dezen een vriendelyk
+met den patiënt heeft. Gedurig spreekt-i dezen een vriendelyk
 woordje toe. Gedurig vermaant hy de omstanders--d. i. de personen
 die hem moeten helpen: de indische ambtenaren--tot kalmte, tot
 inschikkelykheid, tot zachtheid. Telkens waarschuwt hy tegen
@@ -10157,8 +10123,8 @@ middel aangeeft om op den ouden dag heel prettig en kalm te leven van
 'n makkelyk verdiend--neen, van een onverdiend--pensioen ... dat de
 natie gewillig betaalt!
 
-De wetgever--d. i. de in Indië bestaande toestanden, uitgedrukt in de
-bepalingen--heeft begrepen dat er vóór alles, orde noodig was. Die
+De wetgever--d. i. de in Indië bestaande toestanden, uitgedrukt in de
+bepalingen--heeft begrepen dat er vóór alles, orde noodig was. Die
 orde heerscht dan ook. De Javaan moest gewoon gemaakt worden aan
 gezetten arbeid. Goed. De betaling voor dien arbeid was gering. 't Zy
 zoo. Ze kon later stygen, zoodra nederlandsche nood zou hebben plaats
@@ -10170,7 +10136,7 @@ om ze te laten afdryven als een "groetgeschenk van de haaien in
 't binnenland aan de haaien in zee."
 
 Dit alles bedoelde de wetgever niet. Zyn meening--en vooral z'n
-belang--was niet dat de patiënt bezwyken zou.
+belang--was niet dat de patiënt bezwyken zou.
 
 Overal blykt dat die wetgever gepoogd heeft het noodzakelyk kwaad van
 'n eenvoudig maar praktisch gezag en kultuur-stelsel--dat ik trachtte
@@ -10186,11 +10152,11 @@ gematigdheid, en vrees voor overdryving. Elk beschermend besluit of
 staatsblad, elke menschlievende resolutie, draagt het bewys in zich
 dat er bescherming, dat er aansporing tot menschlievendheid noodig was.
 
-Al die staatsbladen, al die besluiten en resolutiën kunt ge lezen. Is
+Al die staatsbladen, al die besluiten en resolutiën kunt ge lezen. Is
 't niet of men in een nabyliggende kamer gedurig op 'n toon van gezag
 hoort roepen: "Niet te erg! Langzaam en voorzichtig, zeg ik u!" "Spaar
 hem!" Goed--d. i. ik benoem u tot... enz.--maar belooft eerst by
-God Almachtig dat ge zult zorg dragen dat hy niet bezwykt--ambtsëed;
+God Almachtig dat ge zult zorg dragen dat hy niet bezwykt--ambtsëed;
 dat men 't niet te erg zal maken...
 
 "Niet te erg!"
@@ -10212,14 +10178,14 @@ Alle Staatsbladen nu schryven voor: niet te erg.
 
 Van lamme, luie, pensioenjagende residenten, van vrome, kuische,
 rustlievende, gewetenlooze Gouverneurs-Generaal spreek ik ditmaal
-niet. Ik heb me nu eenmaal neêrgebogen tot de kwestie van den dag. Ik
+niet. Ik heb me nu eenmaal neêrgebogen tot de kwestie van den dag. Ik
 spreek dus van 't Stelsel zoo-als dit is gereglementeerd in de
 Staatsbladen, en niet over de afwyking van dat stelsel.
 
 Het "niet te erg"--niet erger dan volstrekt noodig is--bepaalt zich
 niet tot voorschriften van algemeene strekking. Neen, de wetgever
 heeft begrepen dat er meer noodig was. Ieder kan ambtenaar worden
-in Indië, maar niet ieder kan ambtenaar worden by 't binnenlandsch
+in Indië, maar niet ieder kan ambtenaar worden by 't binnenlandsch
 bestuur. De keuze van de beambten die meer onmiddellyk in aanraking
 komen met den Javaan, wordt geleid door beschouwingen die--ja, 't is
 de waarheid!--die fyner zyn, meer omvatten, dieper doordringen, dan
@@ -10228,7 +10194,7 @@ om de hand van z'n dochter. Daartoe wordt beschaving vereischt,
 fatsoen, goede manieren, zedelykheid, zachtmoedigheid, verstand,
 oordeel... kortom--en, om niet te spreken van de noodige kennis,
 wetenschap en bekwaamheid [80]--het corps beambten by 't binnenlandsch
-bestuur in Indië moet zyn--en is dit ook naar myn overtuiging in veel
+bestuur in Indië moet zyn--en is dit ook naar myn overtuiging in veel
 opzichten--een corps d'elite.
 
 In de vergelykingen--die ik niet loslaat, want straks zal ik ze
@@ -10253,7 +10219,7 @@ wanneer wy ...
 
 Daar vliegt op-eens 'n bende toehoorders m'n kamer in, die my op
 deurwaarders-manier sommeeren om het derde deel van myn preek te
-leveren, dat achterwege bleef omdat het preêken me verveelde. 't Is
+leveren, dat achterwege bleef omdat het preêken me verveelde. 't Is
 waar: ik had beloofd: eenige beschouwingen die zouden aantoonen "dat
 het niet juist de vry-arbeiders zyn die den Javaan zullen opvoeren
 tot vrywilligen arbeid." O, die tuchteloosheid! O, dat gebrek aan
@@ -10264,11 +10230,11 @@ Daar, leest! zei 'k tot de derdedeelbegeerige menigte.
 Ze lazen, maar riepen: hm! Precies als gy, lezer, op pagina zooveel
 van den Havelaar, waar ik zoo boos op u werd.
 
-Ze lazen, doch waren niet tevreden. Weêr even als gy, by
+Ze lazen, doch waren niet tevreden. Weêr even als gy, by
 't lezen van zoo menige andere bladzy die ik schreef, maar die
 'k niet intrek om uw verstoordheid.
 
-En toen ze gelezen hàdden, riepen ze met 'n eenparigheid van gevoelen,
+En toen ze gelezen hàdden, riepen ze met 'n eenparigheid van gevoelen,
 die zeldzaam is by kerkgangers;
 
 "Al wat ge daar zegt, doet niet tot de zaak. Wy eischen ons derde deel,
@@ -10277,7 +10243,7 @@ zouden hebben ondergaan met geduld, en uw tweede deel met onderworpen
 berusting, als 't ons niet ware te doen geweest om uw derde deel?"
 
 Ik werd bang voor al die menschen. Lezer, ge hebt geen begrip van de
-woede eener menigte die 't derde deel van 'n preêk vraagt.
+woede eener menigte die 't derde deel van 'n preêk vraagt.
 
 Zoo-als altyd, heeft m'n vrouw my uit den nood geholpen.
 
@@ -10289,7 +10255,7 @@ Zoo-als altyd, heeft m'n vrouw my uit den nood geholpen.
 
 --Waar?
 
---Dáár! Zie...
+--Dáár! Zie...
 
 En ze las:
 
@@ -10310,9 +10276,9 @@ hand geven, dan in de hand die den hoofdteugel houdt... wilt ge
 bykoorden afsnyden, onderlynen scheiden van de moederlynen waarvan ze
 uitgingen... of--erger nog wilt gy de onderdeelen van den hoofdteugel
 dwars-uittrekken... rechts... links... naar-boven... naar-beneden...
-heen-en-weer... scheef en schots... zóó dat de paarden dol worden..."
+heen-en-weer... scheef en schots... zóó dat de paarden dol worden..."
 
---O, ik begryp... riep ik, en ik preêkte:
+--O, ik begryp... riep ik, en ik preêkte:
 
 Geachte Hoorders! Derde deel. Wilt ge dat de paarden dol worden... neem
 dan Vry-arbeiders. En nu laat ons te zamen...
@@ -10323,7 +10289,7 @@ ze las:
 "Verander al de lynen van de cat o' twelve million tails in
 buizen, zet een flinken stoomzuiger op de hoofdbuis..."
 
---Ik begryp u, riep ik, en preêkte nog-eens:
+--Ik begryp u, riep ik, en preêkte nog-eens:
 
 "Geachte Hoorders. Tweede deel van m'n derde deel. Geef elken
 aventurier toegang tot de machine, tot de hoofdbuis, tot de onderbuis,
@@ -10341,7 +10307,7 @@ Van niet te erg is geen sprake meer ...
 DROOGSTOPPEL EN CONSORTEN, te plaatsen op de borst van twaalf millioen
 Javanen...
 
-Laat hem boren dóór die borst, tot hy 't hart raakt...
+Laat hem boren dóór die borst, tot hy 't hart raakt...
 
 En dan... ja, dan...
 
@@ -10369,8 +10335,8 @@ van sarcasme.
 
 Maar dikwyls ligt er droefheid in spot, en de vlym der satire wondt
 niet naar-buiten, voor ze 't eigen hart griefde waarin die satire
-geboren werd. Jazelfs, waar dat hart goed is, moet er véél geleden
-zyn, en làng gedragen, voor dit laatste, maar scherpste, wapen zich
+geboren werd. Jazelfs, waar dat hart goed is, moet er véél geleden
+zyn, en làng gedragen, voor dit laatste, maar scherpste, wapen zich
 keert naar uitwendigen vyand.
 
 Zulke smart heb ik bedoeld, toen ik sprak van den "menschenvriend, die
@@ -10382,7 +10348,7 @@ slechts, naar we hopen--sterker zyn dan schoone denkbeelden."
 
 Op die smart doelde ik by 't aanhalen van "den wysgeer die van uit
 z'n cel aan 't Volk tracht te leeren wat waarheid is, als hy bemerken
-moet dat z'n stem overschreeuwd wordt door piëtistische huichelary
+moet dat z'n stem overschreeuwd wordt door piëtistische huichelary
 of gewinzoekende kwakzalvers." Toen ik sprak van "SOKRATES, zoo
 bitter bedroefd by 't drinken van den giftbeker, niet omdat hy dien
 ledigen moest, maar wyl hy zich 'n bederver der jeugd hoorde noemen,
@@ -10392,9 +10358,9 @@ Die droefheid heb ik bedoeld by 't noemen van "den Christus die zoo
 treurig staart op Jeruzalem, en zich beklaagt dat het niet gewild
 heeft!"
 
-"Zulke kreten van smart--vóór giftbeker of kruishout, heb ik
-gezegd--vloeien niet uit 'n ongedeerd hart. Dáár moet geleden zyn,
-dáár is ondervonden!"
+"Zulke kreten van smart--vóór giftbeker of kruishout, heb ik
+gezegd--vloeien niet uit 'n ongedeerd hart. Dáár moet geleden zyn,
+dáár is ondervonden!"
 
 En lezer, hebt gy 't recht aanmerking te maken op den toon van iemand
 die tot u sprak op allerlei wys... en altyd te-vergeefs? Reeds in den
@@ -10409,36 +10375,36 @@ beantwoord met nog snydender wanklank dan natuurlyk sarcasme, met
 'n oneerlyk mengsel van gejuich en lauwheid, van niet verdienden
 smaad en verraderlyken lof?
 
-Maar, ook vóór dien tyd... ik vraag u--en meermalen nog zal ik
+Maar, ook vóór dien tyd... ik vraag u--en meermalen nog zal ik
 dit vragen--welke fouten van voordracht zyn er in den brief aan
 den afgetreden Gouverneur-Generaal, dien ik u te lezen gaf? Welk
-voorwendsel levert u dát schryven tot niet-begrypen, tot niet weten,
+voorwendsel levert u dát schryven tot niet-begrypen, tot niet weten,
 tot weigering van rechtspraak? Wat antwoordt gy, als men na 't lezen
-van dien brief vraagt: "zou 't dan toch wáár zyn, dat andere zaken
+van dien brief vraagt: "zou 't dan toch wáár zyn, dat andere zaken
 behoorden onderzocht te worden, dan de Vry-arbeiderskwestie waarmede
-men zoo lang reeds ons bezig-houdt? Zou 't wáár zyn dat er 'n booze
+men zoo lang reeds ons bezig-houdt? Zou 't wáár zyn dat er 'n booze
 geest van bederf rondwaart, die z'n ziektegevenden adem heenblaast
-over onze huishouding in Indië? Zou 't wáár zyn wat er staat in dien
+over onze huishouding in Indië? Zou 't wáár zyn wat er staat in dien
 brief, die nooit weersproken is, en nog minder wederlegd? En wanneer
 dat alles waarheid is...
 
-Ja, dat is de waarheid. En óók waarheid is de gevolgtrekking die
+Ja, dat is de waarheid. En óók waarheid is de gevolgtrekking die
 hieruit onmisbaar voortvloeit:
 
 er is verrotting in den staat, en de naam van die verrotting is LEUGEN.
 
 Of meent ge dat er geen verband is tusschen de Havelaarszaak en
-de kwestiën van den dag! Dit verband is nauw, innig. Maar 't is
+de kwestiën van den dag! Dit verband is nauw, innig. Maar 't is
 geen verband van eenheid of gelyksoortigheid... 't is verband door
 tegenstelling.
 
 De Javaan wordt mishandeld. De Havelaarszaak heeft aan die waarheid
 'n lichaam gegeven, en een naam die tot de Geschiedenis behooren
-zal. Maar de "kwestiën van den dag" worden thans nog, als vóór den
+zal. Maar de "kwestiën van den dag" worden thans nog, als vóór den
 Havelaar, gebruikt om de hoofdzaak te bedekken, te verbergen, te
 smoren... dat is: om het volk van Nederland te bedriegen.
 
-Daarom moest ik, vóór 't behandelen der zaak die ik uitdrukte op
+Daarom moest ik, vóór 't behandelen der zaak die ik uitdrukte op
 den titel, beginnen met de aantooning hoe men opzettelyk vermeed de
 hoofdzaken te noemen, en tevens van de onwaardigheid dergenen die,
 tot spreken geroepen, zich voortdurend schuldig maken aan misdadig
@@ -10460,9 +10426,9 @@ publieke mannen, die hun yver, hunne kunde, hun talent besteden aan
 aan deze niet--terwyl ze met opzettelyk verzuim niet gewagen van de
 vreeselyke katastroof die het Volk te-gemoet gaat ...
 
-Indië zal voor Nederland verloren gaan, met of zonder Kultuurstelsel,
-met of zonder Vry-arbeid. Mèt dien vryen arbeid spoediger nog, maar
-verloren gaan zal 't zéker, als Nederland niet zorgt dat den Javaan
+Indië zal voor Nederland verloren gaan, met of zonder Kultuurstelsel,
+met of zonder Vry-arbeid. Mèt dien vryen arbeid spoediger nog, maar
+verloren gaan zal 't zéker, als Nederland niet zorgt dat den Javaan
 recht wordt gedaan.
 
 Dit is de kwestie, de ware kwestie van den dag! Dit is dus de kwestie,
@@ -10487,7 +10453,7 @@ naam bedacht worden, die haar onderscheidde van de gewone. Er was
 een tegenstelling noodig. Tegen-over gouvernements-arbeid vond men
 natuurlyk het woord: particuliere arbeid. En ook deze uitdrukking is
 juist. Maar het werk van den Javaan voor 't gouvernement droeg nog
-andere namen. Ook dáártegenover moesten passende uitdrukkingen gevonden
+andere namen. Ook dáártegenover moesten passende uitdrukkingen gevonden
 worden, en alzoo is onze taal en de kring onzer denkbeelden verrykt met
 de woorden: vry-arbeid en vrywillige arbeid, woorden die gemak geven
 in 't gebruik, maar tevens aanleiding tot groot misverstand. Aan dit
@@ -10505,7 +10471,7 @@ Enkhuizen" en van het menschlievende, of althans voorzichtige "NIET
 TE ERG." Maar wanneer de oorzaken die het Javaansche Hoofd tot den
 onmisbaren wenk bewegen, uitgaan van 'n PARTICULIER, dan staan ze
 nergens beschreven, en behouden hare werking tot op de de uiterste
-zeer vèr liggende grenzen:
+zeer vèr liggende grenzen:
 
 
     van de onderdanigheid des Javaans aan z'n Hoofd,
@@ -10516,20 +10482,20 @@ zeer vèr liggende grenzen:
 Het produkt van deze drie enorme faktoren noemt men met leugenachtigen
 schoolklank: VRYWILLIGE ARBEID.
 
-By gouvernements-kultuur is contrôle mogelyk. Waar die contrôle
+By gouvernements-kultuur is contrôle mogelyk. Waar die contrôle
 ontbreekt--zoo-als meestal het geval is--door begeerte om te
 schipperen... door misdadige gemakzucht... door vrees voor 't
 bemoeielyken van 'n tragen Landvoogd die niet wil beroofd worden
 van z'n onkunde, dat vurig bemind voorwendsel om zich bezigtehouden
 met niets doen... daar is dit alles wel treurig en noodlottig,
-maar... de contrôle zou toch kunnen worden uitgeoefend, àls er eens
+maar... de contrôle zou toch kunnen worden uitgeoefend, àls er eens
 'n Gouverneur-Generaal benoemd werd, die besef had van zyn plicht,
 en tevens de gaaf om dat besef optewekken en levendig te houden by
 anderen. Dan immers zou er kunnen gezorgd worden: "dat de Javaan het
 zyne ontving, al is 't dan ook wat weinig."
 
 Maar als men dien Javaan overlevert aan PARTIKULIEREN IN COMPLICITEIT
-MET DE HOOFDEN, vooral met de lagere Hoofden... dan is geen Contrôle
+MET DE HOOFDEN, vooral met de lagere Hoofden... dan is geen Contrôle
 mogelyk, ook al vond men 'n Gouverneur-Generaal die z'n plicht deed.
 
 Ik beweer dit alles uit volle overtuiging; maar erken dat dit niet
@@ -10539,11 +10505,11 @@ meesten is dit naar m'n treurige ondervinding het geval niet, en waar
 ik voel stryd te voeren tegen een door eigenbelang voorgeschreven
 parti-pris, geef ik redeneeringen in den smaak myner parabel over
 den heiligen Dionysius, of der vergelyking van het droogstoppelig
-perspomp-systeem. Wie geld wil bekomen dóór den arbeid des Javaans,
+perspomp-systeem. Wie geld wil bekomen dóór den arbeid des Javaans,
 in stee van waarheid over den arbeid des Javaans, zal m'n geschryf
 zeer leelyk vinden, en dit kan ik niet helpen.
 
-Maar wèl heb ik gewonen, ernstigen betoogtrant ten-beste voor
+Maar wèl heb ik gewonen, ernstigen betoogtrant ten-beste voor
 aanhangers van het vry-arbeidersstelsel die, ter-goeder-trouw verleid
 door den klank vry, meenen een edele zaak voortestaan. Ik ontsla me dus
 geheel-en-al van de tegenstanders wier oordeel over de zaak geput is
@@ -10567,13 +10533,13 @@ is geboren:
 1.) Uit het belang der particulieren, om den door omkooping verkregen
 dwang geheim te houden.
 
-2.) Uit gelyk belang van de Hoofden, vooral van de lageren waarmeê
+2.) Uit gelyk belang van de Hoofden, vooral van de lageren waarmeê
 de particulier meer in aanraking komt.
 
 3.) Uit de onderworpenheid van den Javaan, die niet klaagt voor-i
 daartoe wordt gemoveerd door de zeldzame zekerheid dat z'n klacht
 niet zal worden bestraft als misdryf. (Zie den Havelaar, die nooit
-weêrsproken is.)
+weêrsproken is.)
 
 Hoe is ze gevoed en opgegroeid?
 
@@ -10584,7 +10550,7 @@ a. plichtverzuim, sans phrase.
 b. plichtverzuim om hoftemaken aan 'n Gouverneur-Generaal die
 vryarbeiderig is: pour se donner un genre.
 
-c. plichtverzuim uit nòg grover eigenbelang ... om te deelen in
+c. plichtverzuim uit nòg grover eigenbelang ... om te deelen in
 de winst.
 
 2.) Door plichtverzuim van 'n Gouverneur-Generaal die al deze
@@ -10594,11 +10560,11 @@ waarheid, dat is: met ONWAARHEID.
 
 Weder alzoo is onwaarheid, weder is leugen de hoeksteen van 't
 roofgebouw. 't Is alweer uit LEUGEN dat de noodlottige dwaling
-ontsproot, die hier 't Volk prys-geeft aan gemaakte agitatiën, ginder
+ontsproot, die hier 't Volk prys-geeft aan gemaakte agitatiën, ginder
 aan wanhoop, en overal den naam der Nederlandsche natie aan schande.
 
 En wie er twyfelt ... wie meent dat de arbeid van den Javaan voor
-particulieren, wèl vrywillig geschiedt... wie nooit, als ik, met
+particulieren, wèl vrywillig geschiedt... wie nooit, als ik, met
 eigen ooren hoorde, hoe zulk 'n particulier het Javaansch Hoofd
 inneemt, omkoopt, bederft met zoet walgelyk gevlei, met aandeel in den
 buit... wie 't nooit zag, als ik, met eigen oogen, hoe de particulier
@@ -10612,7 +10578,7 @@ Als meermalen wend ik my tot u, Mr. Albertus Jacobus van Twist,
 oud-Gouverneur-Generaal, vertegenwoordiger des Volks!
 
 Ik wend my tot u, zoo-als ik by opstand of beroering den belhamel
-vóórriep, om niet door algemeenheid der toespraak te doen leiden tot
+vóórriep, om niet door algemeenheid der toespraak te doen leiden tot
 verzwakking van indruk.
 
 Ik wend my tot u, Mr. van Twist! Ik verneem dat gy in die onzalige,
@@ -10625,7 +10591,7 @@ Tot u wend ik my, Mr. van Twist, om u te zeggen dat ik voor 'n groot
 deel getuige ben geweest van het smeden der leugens waarmede men
 u heeft bedrogen. Ik heb den glimlach over uw domheid op de lippen
 gezien van henzelf die zoo gretig van die domheid gebruik maakten. Ik
-heb u bestudeerd toen gy in den val liept, en ik was nog te naïf om te
+heb u bestudeerd toen gy in den val liept, en ik was nog te naïf om te
 weten--zoo als ik later ontwaarde--dat ge niet beter verdiendet. Dat
 men u leugens gaf, hoorde 'k en zag ik. Maar ik meende nog dat gy
 waarheid begeerdet. [81]
@@ -10633,7 +10599,7 @@ waarheid begeerdet. [81]
 Vele werken die men u voorstelde als tot-stand gebracht door
 vrywilligen arbeid, zyn uitgevoerd met den meest onmenschelyken dwang.
 
-Zoodra ik het goedvind, zal ik zeggen welke werken, wáár en hoe. En
+Zoodra ik het goedvind, zal ik zeggen welke werken, wáár en hoe. En
 ik zal 't bewyzen. Reken daarop.
 
 Misschien zal ik daarby, met niet meer dan drie of vier woorden,
@@ -10657,7 +10623,7 @@ braakmiddel.
 
 "Die brochure is excentriek ..."
 
-Zoo noemt 'n pestwalm de stoommachine die een modderpoel leêgmaalt,
+Zoo noemt 'n pestwalm de stoommachine die een modderpoel leêgmaalt,
 en hem komt storen in z'n verdelgingswerk.
 
 Pestwalm? Ja. Want er is verrotting in den staat!
@@ -10688,7 +10654,7 @@ Op dan! Ten-stryde tegen den leugen! Op, ten-stryde! Op, ter
 overwinning! Op, tot het byeenroepen, tot het ordenen, tot het wapenen
 van de Derde party.
 
-Ja ... en nu aan m'n Ideën.
+Ja ... en nu aan m'n Ideën.
 
 
     Amsterdam, 25 Jan. 1862.
@@ -10717,9 +10683,9 @@ begrepen heeft.
 
 Ook kan ik den rang van wederlegging niet toekennen aan geschriften
 die ten-duidelykste blyk geven dat de auteurs het verschil niet kennen
-tusschen eigenlyk gezegde Koloniën, en officiëele Etablissementen,
+tusschen eigenlyk gezegde Koloniën, en officiëele Etablissementen,
 Settlements, Factoryen, Vestigingen, of hoe men dan ons dominium in
-Indië gelieft te betitelen. Eene Kolonie van Nederlanders is Insulinde
+Indië gelieft te betitelen. Eene Kolonie van Nederlanders is Insulinde
 niet! Zy die dit uit het oog verliezen en toch over de zaak meespreken,
 doen denken aan den dwaas die 'n schaakparty aanvangt, zonder den naam
 der stukken te kennen, waaruit kan worden afgeleid dat hy niet zeer
@@ -10749,7 +10715,7 @@ woordspeling. En tevens dat de daaruit voortgevloeide dwaling voedsel
 heeft gekregen door de behoefte van sommigen aan 'n leus. De meesten
 van die heeren zyn uitmuntend geslaagd. Maar ze hebben de Natie zeer
 veel gekost. Indien men den heer van Hoevell, oogenblikkelyk na z'n
-verbanning uit Indië--waar hy zich ten-eenen-male onbevoegd opwierp
+verbanning uit Indië--waar hy zich ten-eenen-male onbevoegd opwierp
 als voorganger--staatsraad met 'n behoorlyk inkomen had gemaakt,
 zou er veel geld en leed bespaard gebleven zyn. De kans dat in dit
 geval een ander de Natie was komen begoochelen met klank, ware gering
@@ -10757,9 +10723,9 @@ geweest. Bekwaamheden als van den heer van Hoevell zyn zeldzaam.
 
 Ook had de ware economie voorgeschreven de bemoeienis van den
 millionair Fransen van de Putte aftekoopen met 'n paar ton 's
-jaars, voor-i zyn in Indië op den Javaan veroverd fortuin, in
+jaars, voor-i zyn in Indië op den Javaan veroverd fortuin, in
 de schaal kon leggen, waarop Javaansche belangen zouden gewogen
-worden door Nederlandsche économie philantropique. Dit heeft
+worden door Nederlandsche économie philantropique. Dit heeft
 men verzuimd, en hiervan is thans de domme en misdadige--jazelfs
 geldverslindende--oorlog met Atjin, een der middelyke gevolgen! Me
 dunkt toch dat ieder met gewoon verstand begaafd persoon had kunnen
@@ -10787,27 +10753,27 @@ Er begint te blyken dat deze Mammon-dienst de wysheid bedriegt, en dat
 de aanbidding van 't gouden kalf 'n zeer dure eeredienst is. En nog
 spreek ik niet van de ruim zeven millioen, waarop de oorlog met Atjin
 ons thans reeds te-staan komt. Dit is een kleinigheid, vergeleken
-by de finantiëele gevolgen van het kibbelen over Vryen-arbeid, en
+by de finantiëele gevolgen van het kibbelen over Vryen-arbeid, en
 de daaruit voortgevloeide noodlottige verslapping van ons gezag in
-Indië. De tyd nadert, waarop wy met het grootst genoegen afstand
+Indië. De tyd nadert, waarop wy met het grootst genoegen afstand
 zouden doen van alle aanspraken op Atjin, en des-noods van geheel
 Sumatra, indien we tot dien prys slechts Java mochten behouden. Ja,
 al moesten wy 't behoud van die eene melkkoe betalen door 't opgeven
-van àlle andere bezittingen in den archipel, dan nog ...
+van àlle andere bezittingen in den archipel, dan nog ...
 
-Maar dit kan niet. Het zoogenaamd Nederlandsch Indië gelykt 'n
+Maar dit kan niet. Het zoogenaamd Nederlandsch Indië gelykt 'n
 glastraan die by de geringste breuk tot stof verbryzeld wordt. Ons
 gezag in die gewesten--een kunstwerk!--is niet bestand tegen de minste
 onhandige aanraking. Wie daarmee niet weet omtegaan--waartoe noodig
 is: diepe kennis van speciale toestanden, wysgeerige algemeenheid
-van blik, en ernstige wil om wèl te handelen--zal dat Gezag doen
+van blik, en ernstige wil om wèl te handelen--zal dat Gezag doen
 uiteenspatten. Waarlyk, Nederlanders, gy vergist u in de meening dat
 de eerste de beste die brutaal genoeg is, niets zynde, zich uittegeven
 voor iets, bekwaam wezen zou aan het hoofd te staan van een zoo fyn
-bewerktuigd organismus als ons bestuur in Indië! Wanneer dit zoo
+bewerktuigd organismus als ons bestuur in Indië! Wanneer dit zoo
 gemakkelyk ware, zou ieder land, ieder duitsch vorstendommetje--ja
 waarom niet elk particulier?--zich de weelde aanschaffen, ryke
-overzeesche provinciën te bezitten. Noch het verkrygen, noch het behoud
+overzeesche provinciën te bezitten. Noch het verkrygen, noch het behoud
 van zulke zaken kan men gevoegelyk opdragen aan kwae-jongens, wier
 eenige verdienste bestaat in plompe baldadigheid en 'n beetje zakgeld.
 
@@ -10821,8 +10787,8 @@ Het bewys?
 
 Waarom liet zich de uitstekend bekwame heer van Hoevell niet minister
 maken, toen de clique waartoe hy behoorde, op 't kussen kwam, en genoeg
-invloed bleek te hebben om hem te doen benoemen tot wèl-bezoldigd
-lid in den Raad van State? Dan immers had hy met één pennestreek die
+invloed bleek te hebben om hem te doen benoemen tot wèl-bezoldigd
+lid in den Raad van State? Dan immers had hy met één pennestreek die
 vervloekte dwang-cultuur kunnen afschaffen.
 
 En waarom deed dit niet de Minister Fransen van de Putte?
@@ -10841,7 +10807,7 @@ belang gebruiken als voetbank om opteklimmen tot het hunne.
 Doch Nederland wilde dit zoo! Drie drukken van deze eerste brochure
 over Vryen-arbeid zyn uitverkocht, en toch is de fortuinmaker van
 de Putte, op dezen oogenblik voor den tweeden keer Minister van
-Koloniën. Toch zit nog altyd de plichtvergeten Duymaer van Twist in
+Koloniën. Toch zit nog altyd de plichtvergeten Duymaer van Twist in
 de Eerste Kamer meetespreken over Indische zaken! Toch meent men nog
 altyd dat het er iets toe doet, of men in den Haag deze of gene wet
 al dan niet bekrachtigt!
@@ -10850,31 +10816,31 @@ De hoofdzaak, de eenige ware hoofdzaak, Nederlanders, is dat er niet
 geroofd en gemoord wordt. En dat ge niet eereposten opdraagt aan
 hen die roof en moord in bescherming namen. Verandering der wetten
 is van later zorg. De wetten waren zoo slecht niet. En al ware nu
-zoo'n van de Putte in-staat béter wetten voortestellen--wat weet hy
-daarvan?--ik vraag u wat dit baten zou, zoolang gy premiën blyft
+zoo'n van de Putte in-staat béter wetten voortestellen--wat weet hy
+daarvan?--ik vraag u wat dit baten zou, zoolang gy premiën blyft
 betalen op 't verkrachten van de wet? De geheele toestand van ons
-Indië op dit stuk wordt vry zuiver gekarakteriseerd door de volgende
-passage uit 'n Kölnische Zeitung in het laatst van 't '70, die ik
+Indië op dit stuk wordt vry zuiver gekarakteriseerd door de volgende
+passage uit 'n Kölnische Zeitung in het laatst van 't '70, die ik
 ter overweging aanbeveel.
 
 Neulich empfing der Kaiser von Russland eine Deputation der
 Petersburger Kaufmannschaft. Bei dem dehnbaren Begriffe eines Kaufmanns
 nach russischem Rechte war die Zusammensetzung der Deputation eine
-sehr gemischte. Der Kaiser beruhigte die Deputation über ihre
-Wünsche, welche die inneren Reformen betrafen; "schliesslich",
-meinte der Kaiser, "werden viele eurer Wünsche erledigt in dem
-neuen Bankerott-Reglement".--"Väterchen Czaar (Tsaa batjuschka),"
+sehr gemischte. Der Kaiser beruhigte die Deputation über ihre
+Wünsche, welche die inneren Reformen betrafen; "schliesslich",
+meinte der Kaiser, "werden viele eurer Wünsche erledigt in dem
+neuen Bankerott-Reglement".--"Väterchen Czaar (Tsaa batjuschka),"
 sagte einer der Deputirten, "wird das neue Bankerott-Reglement nun
-ordentlich ausgeführt werden (badut li jewo ispolnatj)?"--Was willst
+ordentlich ausgeführt werden (badut li jewo ispolnatj)?"--Was willst
 du damit sagen?" fragte der Kaiser.--"Ich meine nur" versetzte der
-Deputirte des Handelsstandes, "wenn man es richtig ausgeführt hätte,
+Deputirte des Handelsstandes, "wenn man es richtig ausgeführt hätte,
 so war ja eigentlich auch das alte Reglement ganz gut (tak i stary
 ustaw byl chorosch)!" Diese einfache Antwort beweist, dass Russland
 etwas ganz Anderes Noth thut als Schiffe auf dem Schwarzen Meere und
 neue Eroberungen.
 
 Zoo ook heeft ons ongelukkig Nederland behoefte aan geheel andere
-zaken dan zoogenaamd-politieke kwestiën, en 'n oorlog met Atjin! Maar
+zaken dan zoogenaamd-politieke kwestiën, en 'n oorlog met Atjin! Maar
 ook dit heeft men gewild! Juist nu 'n jaar geleden--bytyds alzoo!--heb
 ik in myn "Brief aan den Koning" gewaarschuwd. Noch hy noch de Natie
 heeft willen luisteren. Zal 't op-den-duur zoo gaan met m'n vermaningen
@@ -10882,7 +10848,7 @@ over den leugen van Vrye-Arbeid?
 
 De oorzaak van 't in den wind slaan der wenken die ik herhaaldelyk gaf,
 is me zeer wel bekend. Te veel personen zouden er schade by hebben,
-indien de invloed dien ik uitoefen, officiëel gestempeld werd tot
+indien de invloed dien ik uitoefen, officiëel gestempeld werd tot
 gezag. Velen weten uit de laatste bladzyden van m'n "Een-en-ander"
 wat hun in dat geval zou te wachten staan. Ze zyn er zoo bang voor,
 dat zelfs stukken van myn hand die schynbaar niet in 't minste verband
@@ -10891,9 +10857,9 @@ woord nu in bekrompen zin gebruikt--terstond zooveel mogelyk moeten
 worden verkleind. Zie byv. de komisch-wanhopige pogingen van den
 N. Rotterdammer om m'n Vorstenschool van de baan te dringen. Dit blad
 heeft volkomen gelyk... in 't pogen. Van de Putte en Vorstenschool
-kunnen niet te-gelyker-tyd "mooi" gevonden worden. Of 't één,
-òf de ander is 'n prul. De lezer kieze, en voor 't minst dat-i
-mede-aandeelhouder is in zoo'n krant--of in zóó'n ministerie!--geef
+kunnen niet te-gelyker-tyd "mooi" gevonden worden. Of 't één,
+òf de ander is 'n prul. De lezer kieze, en voor 't minst dat-i
+mede-aandeelhouder is in zoo'n krant--of in zóó'n ministerie!--geef
 ik hem den raad zich aan van de Putte te houden.
 
 Ja, ik ken de oorzaken van dat doodzwygen en voorgewend minachten
@@ -10905,7 +10871,7 @@ personen die uit die meening voordeel putten, en geen acht slaan op
 de opinie van iemand die zich opofferde voor z'n beginselen?
 
 Ik beweer geenszins dat dit offer op-zichzelf juistheid van inzicht
-bewyst, doch wèl pleit het voor oprechtheid en integriteit, dunkt
+bewyst, doch wèl pleit het voor oprechtheid en integriteit, dunkt
 me. Ook wanneer al m'n stellingen valsch waren, dan nog had ik
 aanspraak op den eerbied dien ieder schuldig is aan overtuiging,
 eene eigenschap, die by m'n tegenstanders--zie blz. 46--te-vergeefs
@@ -10916,44 +10882,44 @@ verschynselen van politieken en socialen aard die op dit oogenblik
 topics leveren aan hoofd-artikelschryvers, zyn door my lang te-voren
 aangekondigd. Van-waar dan op-den-duur de linksche huichelary, als-of
 men myne voorzeggingen geen aandacht waard keurde? Niet om-mynent-wil
-klaag ik hierover. Tegen ieder, als 't moet, en tegen àlles, zullen
+klaag ik hierover. Tegen ieder, als 't moet, en tegen àlles, zullen
 myn woorden doordringen. De herdruk myner werken is hiervan een
 onwederlegbaar blyk. Ik maak de opmerking in 't belang van henzelf
 die meenen my te kunnen smoren met zoo'n onnoozel taktiekje.
 
-Is 't wáár of niet, dat ik waarschuwde tegen den dommen en misdadigen
+Is 't wáár of niet, dat ik waarschuwde tegen den dommen en misdadigen
 oorlog met Atjin, op 'n oogenblik toen slechts aan 'n zeer klein deel
 der Natie dat Rykje by naam bekend was?
 
 Is 't waar of niet, dat reeds nu in 't Hoogerhuis van Engeland--door
-Lord Stanley--die oorlog is aangegrepen als ... voorwendsel om òns in
+Lord Stanley--die oorlog is aangegrepen als ... voorwendsel om òns in
 den steek te laten, wanneer wy worden aangevallen door 'n machtiger
 buurman? En dat ik dit in letterlyke bewoordingen in myn bekenden
 "Brief aan den Koning" voorspeld heb, toen 't nog tyd was de beoogde
 wandaad te voorkomen, door 't wegjagen van den Minister die zoo'n
 schandelyk spel speelde met de belangen van Nederland?
 
-Is 't wáár of niet, dat ik voor tien jaren reeds, den raad gaf acht
-te slaan op den toestand van den werkman? (Tweede bundel Ideën.)
+Is 't wáár of niet, dat ik voor tien jaren reeds, den raad gaf acht
+te slaan op den toestand van den werkman? (Tweede bundel Ideën.)
 
-Is 't wáár of niet, dat ik in dienzelfden bundel de ledigheid
-tentoonstelde, èn van 't zoogenaamd modernisme op theologisch, èn
+Is 't wáár of niet, dat ik in dienzelfden bundel de ledigheid
+tentoonstelde, èn van 't zoogenaamd modernisme op theologisch, èn
 van de Thorbeckery op politisch gebied?
 
-Is 't wáár of niet, dat ik gedurig in de Ideën, en zelfs reeds in
+Is 't wáár of niet, dat ik gedurig in de Ideën, en zelfs reeds in
 dit boekje--zie blz. 65-- aantoonde hoe weinig goeds er te wachten
 was van onze Kieswet in 't algemeen, en van de daaruit voortgesproten
 Tweede Kamer in 't byzonder?
 
-Is 't wáár of niet, dat ik in al m'n werken de malaise voorspeld heb,
+Is 't wáár of niet, dat ik in al m'n werken de malaise voorspeld heb,
 die thans in Nederland heerscht? En de gezagverslappende verwarring
-in Indië?
+in Indië?
 
-Is dit alles wáár of niet, Nederlanders?
+Is dit alles wáár of niet, Nederlanders?
 
 Waarom dan by-voortduring u aangesteld als-of ge myne inzichten de
 moeite van 't overwegen niet waard keurt? My smoort ge daarmee niet. Ge
-smoort met zulke kinderachtigheid uzelf en uw eigen belang. Eéns
+smoort met zulke kinderachtigheid uzelf en uw eigen belang. Eéns
 toch moet de gevreesde Bogowonto worden overgetrokken, en 't zal u
 weinig baten dat oogenblik uittestellen tot na 't verslyten van nog
 'n paar dozyn van de Putte's of dergelyken.
@@ -10976,12 +10942,12 @@ met ingesmokkelde waren is ... wel niet moeielyk--zoo heel diepdenkend
 als gy schynt te meenen, zyn de Stuart Mill's waaruit uw wyshedens
 geput worden, eigenlyk niet--maar ik zou het toch billyk vinden, uit
 'n economisch-politisch-industrieel oogpunt alweer, dat 'n origineel
-niet te concurreeren had met zulke al te goedkoope kopiën. Worden de
+niet te concurreeren had met zulke al te goedkoope kopiën. Worden de
 "werken" van die soort alleen gelezen door 'n publiek dat noch fransch,
 noch duitsch, noch engelsch, noch italiaansch verstaat? Dan heb ik
 er nagenoeg vrede mee, en wensch uw boekjes goed succes.
 
-Maar ik heb géén vrede met sommige zinsneden uit het--niet
+Maar ik heb géén vrede met sommige zinsneden uit het--niet
 vertaald--voorbericht van den heer Kops. De schryver somt allerlei
 verbeteringen op, die in de laatste vyf-en-twintig jaar zyn tot stand
 gekomen, en waaraan zyn "werkje"--lees: het uit allerlei vreemde
@@ -11005,7 +10971,7 @@ houden, en wy ons blyven vastklemmen aan een kortzichtig stelsel
 van ryksexploitatie. Onze gouvernements-koffieteelt op Java en het
 consignatiestelsel, tegen zoo vele stemmen in nog steeds volgehouden,
 zyn met gezonde begrippen van staathuishoudkunde onvereenigbaar. Maar
-behalve die quaestiëen, waaromtrent men het in beginsel ongeveer
+behalve die quaestiëen, waaromtrent men het in beginsel ongeveer
 eens is..."
 
 De concordantie dezer beide citaten uit het Voorbericht des heeren
@@ -11020,10 +10986,10 @@ doelmatigheid, de uitvoerbaarheid der posten, die hy hier mir nichts
 dir nichts boekt op de credietzyde? Is het hem onbekend dat de
 verschynsels die hy betreurt, door velen nog altyd worden beschouwd
 als gronden van hoop op eenige verbetering? Mag hy verzekeren dat:
-"men het in beginsel over die quaestiën ongeveer eens is?"
+"men het in beginsel over die quaestiën ongeveer eens is?"
 
 Doch nu alleen lettende op de punten die de heer Kops aanvoert als
-verblydende teekenen des-tyds, wie zóó redeneert, kan altyd tevreden
+verblydende teekenen des-tyds, wie zóó redeneert, kan altyd tevreden
 zyn! Om op een gunstig resultaat te bogen, behoeft men slechts
 ignorantie voortewenden van de noodige verschynselen. Al bestond
 er mogelykheid om de twee aangehaalde citaten over-een te brengen,
@@ -11039,13 +11005,13 @@ toch zou het z'n nut hebben gehad, den lezer te waarschuwen dat
 de volgens den heer Kops bereikte resultaten, niet in aller oogen
 doorgaan voor verbeteringen.
 
-Ik, byv. beweer dat de toestand in Indië sedert 1848, en vooral na
+Ik, byv. beweer dat de toestand in Indië sedert 1848, en vooral na
 de infame wyze waarop myne pogingen werden gedwarsboomd, schromelyk
 verachterd is.
 
 Hierover nu met den heer Kops in tournooi te treden, zou me verder
 leiden dan my in dit "Naschrift" gelegen komt. En 't behoeft ook
-niet. Met één woord meen ik zoowel den optimistischen heer Kops met
+niet. Met één woord meen ik zoowel den optimistischen heer Kops met
 z'n "werkje" als de liberaliseerende Kolonie-Ministertjes die sedert
 vyf-en-twintig jaren ons land bederven, uit het veld te kunnen slaan:
 
@@ -11054,7 +11020,7 @@ Op Java heerscht telkens, en byna gedurig hongersnood.
 Noch beginselaars in de staathuishoudkunde, noch beryders van
 liberalistische stokpaardjes, zullen tegen dit argument iets degelyks
 kunnen inbrengen. Gelukkig voor die heeren, dat de idiote meerderheid
-ook met het niet-degelyke tevreden is. Dáárvan echter zal het eind
+ook met het niet-degelyke tevreden is. Dáárvan echter zal het eind
 den last dragen. Men had moeten leeren lezen. Als studie-exemplaar
 beveel ik de Indische couranten aan.
 
@@ -11127,13 +11093,13 @@ Hoe toch moet ik 't aanleggen, om m'n lezers optewekken tot het
 beoordeelen der zaken die ik behandel? Ik geloof niet dat de straks
 volgende brief aan Duymaer van Twist zoo byzonder mooi is, en hierom
 juist wil ik dat hy bewaard blyve. Als de "mooiheid" van den Havelaar
-zal versleten zyn, wordt er misschien eenmaal op dàt stuk recht gedaan
+zal versleten zyn, wordt er misschien eenmaal op dàt stuk recht gedaan
 aan m'n kinderen!
 
 Wie 't vreemd vindt dat ik hier over my en de mynen spreek en niet over
 de zaak der Javanen: bedenke dat ik de vertegenwoordiger van de zaak
 ben. Ik heb deze eer veroverd door wat ik om hunnentwil opofferde. Wie
-meent meer recht te hebben op 't reprezenteeren van rechtdoen in Indië,
+meent meer recht te hebben op 't reprezenteeren van rechtdoen in Indië,
 gelieve z'n geloofsbrieven overteleggen. Wanneer die in orde zyn,
 zal ik terstond m'n plaats afstaan, en waarlyk met groot genoegen!
 
@@ -11144,20 +11110,20 @@ daden bewezen, rechtvaardigheid te willen. Wie my ter-zyde schuift,
 wil onrecht. De tegenwoordige Minister had de impudentie my te
 zeggen dat ik niet den minsten invloed had uitgeoefend op indische
 zaken. Hy zeker, toen-i in den Javaschen oosthoek fortuin maakte met
-de kruieniery! Ik ontken dien invloed niet. Juist de som van zùlke
+de kruieniery! Ik ontken dien invloed niet. Juist de som van zùlke
 invloeden zal bewerken dat de Javaan ons eindelyk wegjaagt. Maar
 wel ontken ik dat de waardigheid der Natie gediend zou wezen met de
-resultaten van invloeden, die uitvloeien van zùlke bron! Dat de chefs
+resultaten van invloeden, die uitvloeien van zùlke bron! Dat de chefs
 der huizen in de rotterdamsche Zandstraat invloed oefenen op moraal
 en gezondheid, is zeker. Maar niet goed zou 't wezen die heeren--na
-gemaakte zaakjes--te benoemen tot opzichters over zeden en hygiène. Ik
+gemaakte zaakjes--te benoemen tot opzichters over zeden en hygiène. Ik
 kan verzekeren dat de Javaan zulke benoemingen schandelyk vindt. Hy
 begrypt zulke "accommodements avec la morale" nog altyd niet!
 
 Nog-eens, ik heb metterdaad bewezen rechtvaardigheid te willen. En,
 wie hoogmoed, eerzucht of eigenwaan meent te ontdekken in deze bewering
 ... hy neme myn plaats in! Maar: met de lasten, en onder 't overleggen
-van behoorlyke lettres de créance. Men mag geen aanspraak maken op
+van behoorlyke lettres de créance. Men mag geen aanspraak maken op
 rem et pretium te-gelyk. Dit is, meen ik, 'n regel in rechten, en
 wat meer zegt: 'n regel van Recht!
 
@@ -11168,8 +11134,8 @@ wat meer zegt: 'n regel van Recht!
 
 Waarde Multatuli! Tine is vry wel, maar Max is aan 't vechten met 'n
 kies. Hoe komt het toch, dat de Natuur, die sedert duizende jaren zich
-bezighoudt met het leveren van iets meer dan één mensch in de sekonde,
-na zoo lange oefening nog niet geleerd heeft zoo'n mensch d'emblée
+bezighoudt met het leveren van iets meer dan één mensch in de sekonde,
+na zoo lange oefening nog niet geleerd heeft zoo'n mensch d'emblée
 kompleet te maken? Weet ge ook, of honden en katten last hebben van
 't tanden krygen? Ik zie niet in waartoe het dient? Ik had 'n meester
 die beweerde dat alles z'n doel had--als kind kon ik hem hierin
@@ -11180,9 +11146,9 @@ de vrouwen dan," vroeg ik verder, "als ze verkouwen zyn?" Maar
 hy zei dat ik pedant en lastig was. Hierin had hy gelyk. "Maar:
 meester, hoe komt het, dat ik zoo pedant en lastig ben?" Toen werd
 'k gerelegeerd by de absente knevels van de vrouwen. En thans weet
-ik waarachtig noch het een, noch het ander. Eén van beide: de Natuur
+ik waarachtig noch het een, noch het ander. Eén van beide: de Natuur
 is volmaakt en weet wat ze wil, of zy is niet volmaakt en weet niet
-wat ze wil. Of ik voldoe aan m'n bestemming door m'n lastigheid, òf
+wat ze wil. Of ik voldoe aan m'n bestemming door m'n lastigheid, òf
 't is 'n fout van de dames dat ze geen knevels dragen.
 
 Denk hierover eens goed na, Multatuli, en deel me den uitslag mee. Ik
@@ -11196,7 +11162,7 @@ entre-nous, ik geloof dat er onder de lieden die daarover klagen,
 velen zyn die 't van me winnen in pedanterie. Ik heb 'n chef gehad,
 die eenmaal, na me vaderlyk berispt te hebben over m'n verwaandheid,
 z'n toespraak sloot met de woorden: "zie naar my, m'n jongen: ik ben
-zóó knap, en toch ben ik altyd modest gebleven."
+zóó knap, en toch ben ik altyd modest gebleven."
 
 Zoo knap als hy ben ik nooit geworden--hy was namelyk Staatsraad in
 ik weet niet welk een soort van dienst--maar en revanche heb ik me
@@ -11212,7 +11178,7 @@ zeggen kan dat men z'n vader vermoord heeft, of makaroni gegeten.
 "Le ton fait la chanson." Uw "ton" deugt niet! Neem me niet kwalyk dat
 ik je rond-uit m'n meening zeg, en wyt het aan de gemeenzaamheid die 't
 gevolg is van onzen langdurigen omgang. Wat al water zou er gestroomd
-zyn door de grachten van Amsterdam--àls dat water stroomde--sedert
+zyn door de grachten van Amsterdam--àls dat water stroomde--sedert
 ik u het eerst ontmoette met wat kennis. Ik herinner me dien dag, al
 was het gister! Je beet op je duim, maakte je hof aan een oude vrouw,
 op wier schoot je lag met je beenen omhoog. En je hebt haar recht
@@ -11260,24 +11226,24 @@ Maar 't zal niet weer gebeuren... in dezen brief niet!
 Ik zei dat je toon niet deugde. Waarom gaf je niet liever, in-plaats
 van dat boek te maken, eenvoudig den brief dien ik schreef aan
 den Gouverneur-Generaal in ruste? Heb je dien niet gevonden in
-m'n pak? Zoek er eens naar. Hy ligt, als ik wèl heb, tusschen Job
+m'n pak? Zoek er eens naar. Hy ligt, als ik wèl heb, tusschen Job
 en Vauvenargues. En kyk-met-een Vauvenargues eens in... maar Job
 hoeft niet. Want dan ga ik weer aan 't verzen uitschryven, en er is
 proza noodig, anders begrypen ze je niet. Lees liever eens na wat Le
 Maistre aan zyn gouvernement schreef; aan het gouvernement dat niet
 verwonderd wilde zyn. En tracht eens te zien te krygen wat Charles
-Lavollée over China zei... en doe er niets by van je zelf, want dan
+Lavollée over China zei... en doe er niets by van je zelf, want dan
 bederf je 't weer.
 
 Als je nu niet letterlyk doet, wat ik je verzoek, breek ik met je voor
 altyd. En als je weer uitstrooit dat ik een dichter ben, doe ik je 'n
 proces van injurie aan, want je zoudt me schaden in de opinie myner
-medeburgers, en ik hecht byzonder veel aan die opinie. Er kon weêr
+medeburgers, en ik hecht byzonder veel aan die opinie. Er kon weêr
 'n betrekking openkomen by de Rechten!
 
 En zoo'n proces zou je verliezen. Want ik heb getuigen! Vraag eens aan
-den Minister van Koloniën, of ik niet 'n goed bureau-man was in 1848
-en volgende jaren? Vraag hèm of er poësie was in m'n statistieken? Hy
+den Minister van Koloniën, of ik niet 'n goed bureau-man was in 1848
+en volgende jaren? Vraag hèm of er poësie was in m'n statistieken? Hy
 zal zeker party voor me trekken, en woedend boos op je wezen, want
 onwaarheid duldt hy niet! Beter dan iemand, weet hy dat ik de man
 van cyfers en staten ben. Ja, gaarne zal hy getuigen dat hy eens zoo
@@ -11285,7 +11251,7 @@ verliefd is geweest op m'n proza, dat hy beloofd heeft my tot z'n
 partikulieren sekretaris te verheffen, wat dan ook nooit geschied is.
 
 Geef iets aan de oude jodin, die zoo tragisch roept: "got segent jedle
-heer, wâ sieje bleek!" Maar zeg haar dat er 'n fout is in haar modus
+heer, wâ sieje bleek!" Maar zeg haar dat er 'n fout is in haar modus
 van 't zegenen, en let eens op de schoentjes van haar kleinen jongen.
 
 En als ze vraagt naar m'n kind, keer u dan af, en schrei niet!
@@ -11296,7 +11262,7 @@ En als ze vraagt naar m'n kind, keer u dan af, en schrei niet!
 
 Ik heb die jodin niet gezien. Maar in de buurt van Job vond ik werkelyk
 den brief waarvan hy spreekt. Ik zal dien meedeelen na eerst verteld
-te hebben wat ik vond van Vauvenargues, van Charles Lavolleé en van
+te hebben wat ik vond van Vauvenargues, van Charles Lavolleé en van
 Joseph le Maistre [84]. Ik houd alle kommentaar terug, want ik wil
 geen twist met hem hebben. Maar pedant en lastig is-i, dat wil ik
 toch even zeggen.
@@ -11307,90 +11273,90 @@ toch even zeggen.
 
 
 Tout ce qui sort de la route ordinaire des usages, effraie ou choque
-ceux qui, favorisés par ces usages mêmes, n'ont jamais eu besoin de les
-braver; et voilà pourquoi les gens de la cour observent d'ordinaire,
-à l'égard des gens en place, une beaucoup plus grande circonspection,
-que ceux qui, placés dans les rangs inférieurs, ont beaucoup moins
-à perdre, et par cela même peuvent risquer davantage.
+ceux qui, favorisés par ces usages mêmes, n'ont jamais eu besoin de les
+braver; et voilà pourquoi les gens de la cour observent d'ordinaire,
+à l'égard des gens en place, une beaucoup plus grande circonspection,
+que ceux qui, placés dans les rangs inférieurs, ont beaucoup moins
+à perdre, et par cela même peuvent risquer davantage.
 
-Vauvenargues, malheureux par sa santé, par sa fortune, et surtout
+Vauvenargues, malheureux par sa santé, par sa fortune, et surtout
 par son inaction, sentait qu'il ne pouvait sortir de cette situation
-pénible, que par une résolution extraordinaire. Les caractères timides
-en société, sont souvent ceux qui prennent le plus volontiers des
-partis extrêmes dans les affaires embarrassantes; privés des ressources
-habituelles que donne l'assurance, ils cherchent à y suppléer par
-l'élan momentané du courage; ils aiment mieux risquer une fois une
-démarche hasardée, que d'avoir tous les jours quelque chose à oser.
-
-Vauvenargues, étranger à la cour, inconnu du ministre, dont il aurait
-pu solliciter la faveur, privé du secours du chef qui aurait pu appuyer
+pénible, que par une résolution extraordinaire. Les caractères timides
+en société, sont souvent ceux qui prennent le plus volontiers des
+partis extrêmes dans les affaires embarrassantes; privés des ressources
+habituelles que donne l'assurance, ils cherchent à y suppléer par
+l'élan momentané du courage; ils aiment mieux risquer une fois une
+démarche hasardée, que d'avoir tous les jours quelque chose à oser.
+
+Vauvenargues, étranger à la cour, inconnu du ministre, dont il aurait
+pu solliciter la faveur, privé du secours du chef qui aurait pu appuyer
 sa demande, prit le parti de s'adresser directement au roi, pour lui
-témoigner le désir de le servir dans les négociations. Dans sa lettre,
-il rappelait a Sa Majesté, que les hommes qui avaient eu le plus de
-succès dans cette carrière, étaient ceux là mêmes que la fortune en
-avait le plus éloignés. Qui doit, en effet, ajoutait-il, servir Votre
-Majesté avec plus de zèle, qu'un gentilhomme qui, n'étant pas né à
-la cour, n'a rien à espérer que de son maitre et de ses services?"
-
-Vauvenargues avait écrit en même temps a M. Amelot, ministre des
-affaires étrangères. Ses deux lettres, comme on le conçoit aisément,
-restèrent sans réponse. Louis XV n'était pas dans l'usage d'accorder de
-places sans la médiation de son ministre, et le ministre connaissait
-trop bien les droits de la place, pour favoriser une démarche, où
-l'on croyait pouvoir se passer de son autorité.
-
-Vauvenargues, ayant donné, en 1744, la démission de son emploi dans
-le régiment du roi, écrivit a M. Amelot une lettre que nous croyons
+témoigner le désir de le servir dans les négociations. Dans sa lettre,
+il rappelait a Sa Majesté, que les hommes qui avaient eu le plus de
+succès dans cette carrière, étaient ceux là mêmes que la fortune en
+avait le plus éloignés. Qui doit, en effet, ajoutait-il, servir Votre
+Majesté avec plus de zèle, qu'un gentilhomme qui, n'étant pas né à
+la cour, n'a rien à espérer que de son maitre et de ses services?"
+
+Vauvenargues avait écrit en même temps a M. Amelot, ministre des
+affaires étrangères. Ses deux lettres, comme on le conçoit aisément,
+restèrent sans réponse. Louis XV n'était pas dans l'usage d'accorder de
+places sans la médiation de son ministre, et le ministre connaissait
+trop bien les droits de la place, pour favoriser une démarche, où
+l'on croyait pouvoir se passer de son autorité.
+
+Vauvenargues, ayant donné, en 1744, la démission de son emploi dans
+le régiment du roi, écrivit a M. Amelot une lettre que nous croyons
 devoir transcrire ici.
 
 
-»Monseigneur,
+»Monseigneur,
 
 
-»Je suis sensiblement touché que la lettre que j'ai eu l'honneur de
-vous écrire, et celle que j'ai pris la liberté de vous adresser pour
+»Je suis sensiblement touché que la lettre que j'ai eu l'honneur de
+vous écrire, et celle que j'ai pris la liberté de vous adresser pour
 le roi, n'aient pu attirer votre attention. Il n'est pas surprenant
-peut-être, qu'un ministre si occupé ne trouve pas le temps d'examiner
+peut-être, qu'un ministre si occupé ne trouve pas le temps d'examiner
 de pareilles lettres, mais, monseigneur, me permettrez-vous de
-vous dire, que c'est cette impossibilité morale où se trouve un
-gentilhomme qui n'a que du zèle, de parvenir jusqu'à son maître,
-qui fait le découragement que l'on remarque dans la noblesse des
-provinces, et qui éteint toute émulation? J'ai passé, monseigneur,
-toute ma jeunesse loin des distractions du monde, pour tâcher de me
-rendre capable des emplois, où j'ai cru que mon caractère m'appelait;
-et j'osais penser qu'une volonté si laborieuse me mettrait du
+vous dire, que c'est cette impossibilité morale où se trouve un
+gentilhomme qui n'a que du zèle, de parvenir jusqu'à son maître,
+qui fait le découragement que l'on remarque dans la noblesse des
+provinces, et qui éteint toute émulation? J'ai passé, monseigneur,
+toute ma jeunesse loin des distractions du monde, pour tâcher de me
+rendre capable des emplois, où j'ai cru que mon caractère m'appelait;
+et j'osais penser qu'une volonté si laborieuse me mettrait du
 moins au niveau de ceux qui attendent toute leur fortune de leurs
-intrigues et de leurs plaisirs. [85] Je suis pénétré, monseigneur,
-qu'une confiance que j'avais principalement fondée sur l'amour de
-mon devoir, se trouve entièrement déçue. Ma santé ne me permettant
-plus de continuer mes services à la guerre, je viens d'écrire a M. le
-duc de Biron, pour le prier de nommer à mon emploi. Je n'ai pu, dans
-une situation si malheureuse, me refuser a vous faire connaître mon
-désespoir. Pardonnez-moi, monseigneur, s'il me dicte quelque expression
-qui ne soit pas assez mesurée.
+intrigues et de leurs plaisirs. [85] Je suis pénétré, monseigneur,
+qu'une confiance que j'avais principalement fondée sur l'amour de
+mon devoir, se trouve entièrement déçue. Ma santé ne me permettant
+plus de continuer mes services à la guerre, je viens d'écrire a M. le
+duc de Biron, pour le prier de nommer à mon emploi. Je n'ai pu, dans
+une situation si malheureuse, me refuser a vous faire connaître mon
+désespoir. Pardonnez-moi, monseigneur, s'il me dicte quelque expression
+qui ne soit pas assez mesurée.
 
-»Je suis, etc."
+»Je suis, etc."
 
 
 Ziehier het tweede stuk dat-i me opdroeg in z'n pak te zoeken.
 
-Charles Lavollée over China.
+Charles Lavollée over China.
 
 
 Pour administrer tant de provinces, plus grandes que des royaumes, il
-faut que l'empereur et ses ministres soient assurés d'une obéissance
-passive, et qu'ils comptent sur l'exécution immédiate de l'ordre une
-fois donné. Les observations, les conseils même, sont mal accueillis,
-et taxés de révolte. Mais alors qu'arrive-t-il? C'est que les
-fonctionnaires, moins peut-être par adulation que par crainte, envoient
+faut que l'empereur et ses ministres soient assurés d'une obéissance
+passive, et qu'ils comptent sur l'exécution immédiate de l'ordre une
+fois donné. Les observations, les conseils même, sont mal accueillis,
+et taxés de révolte. Mais alors qu'arrive-t-il? C'est que les
+fonctionnaires, moins peut-être par adulation que par crainte, envoient
 dans les moments critiques des rapports incomplets ou inexacts,
-dissimulent les petites difficultés, amoindrissent ou dénaturent
-les difficultés sérieuses, se décernent des triomphes diplomatiques
-et militaires, imaginés pour l'entière satisfaction de leur cour,
-enfin saturent leurs depêches de toutes les exagérations, de tous
-les mensonges que peut contenir un récit officiel. Trompé par leurs
-rapports, et conservant ses illusions, le cabinet impérial s'obstine
-dans le vieux systême, il repousse toute idée de concession, et les
+dissimulent les petites difficultés, amoindrissent ou dénaturent
+les difficultés sérieuses, se décernent des triomphes diplomatiques
+et militaires, imaginés pour l'entière satisfaction de leur cour,
+enfin saturent leurs depêches de toutes les exagérations, de tous
+les mensonges que peut contenir un récit officiel. Trompé par leurs
+rapports, et conservant ses illusions, le cabinet impérial s'obstine
+dans le vieux systême, il repousse toute idée de concession, et les
 affaires s'agitent dans une sorte de cercle vicieux, ou s'accumulent
 les malentendus et les embarras. [86]
 
@@ -11409,13 +11375,13 @@ nagedachtenis van Le Maistre verschuldigd, te zorgen dat men hem
 niet behandele als 'n verzenmaker. Ik houd veel van Le Maistre. Hy
 had overtuiging, hy was geheel wat-i was.
 
-De onttroonde koning van Sardinië wachtte op Sicilië den loop
+De onttroonde koning van Sardinië wachtte op Sicilië den loop
 der gebeurtenissen af. De kolos die hem ter-zy geschoven had, kon
 sterven. Misgewas kon ontevredenheid wekken, en ontevredenheid,
-onwil. Onwil, machteloosheid, en machteloosheid, neêrlaag. "Alles
+onwil. Onwil, machteloosheid, en machteloosheid, neêrlaag. "Alles
 verandert--zoo redeneerde waarschynlyk die koning in partibus--het
 kan niet altyd blyven zooals 't is. Wie weet hoe spoedig ik m'n
-koninkschap weêr aanvaarden kan." Ja, men zegt dat hy zich reeds
+koninkschap weêr aanvaarden kan." Ja, men zegt dat hy zich reeds
 bezighield met het herscheppen van de uitmonstering der kragen van
 de garde, die hy zou laten exerceeren, exerceeren ...
 
@@ -11426,13 +11392,13 @@ waarnam van resident zyner onttroonde Majesteit, aan het Russische hof
 der uitmonstering van de garde. Hy was excentriek genoeg om niet de
 minste sympathie te voelen voor ministers die de kleermakery verhieven
 tot zaken van staat, en onbekwaam als z'n groote tegenstander--die by
-z'n geëskorteerd bezoek te Berlyn, zoo onnoozel stond te kyken toen
+z'n geëskorteerd bezoek te Berlyn, zoo onnoozel stond te kyken toen
 de koning van Pruisen hem toonde hoe er zeven rokrugbanen te snyden
-waren uit één breedte--ergerde hy zich over de fainéantise van z'n
+waren uit één breedte--ergerde hy zich over de fainéantise van z'n
 gouvernement at home, want hy was 'n man van handeling. Het verdroot
 hem te wachten tot de kolos zou gelieven te vallen ... hy wilde hem
 omstooten: 'n koalitie! Hy dacht hieraan met al de kracht van zyn
-zoo krachtig denkvermogen, en na lang beraad, na véél inspanning, na
+zoo krachtig denkvermogen, en na lang beraad, na véél inspanning, na
 z'n pogen te hebben betaald met het beste van z'n ziel, riep hy uit:
 "ik heb het gevonden!"
 
@@ -11441,7 +11407,7 @@ dat Le Maistre meende het middel gevonden te hebben om hem te doen
 vallen. Want Napoleon kende Le Maistre.
 
 En toch had dezelfde Napoleon weer gerust kunnen wezen, want Le
-Maistre had 'n gouvernement ... er was 'n kabinet op Sicilië!
+Maistre had 'n gouvernement ... er was 'n kabinet op Sicilië!
 
 Le Maistre nu schreef aan zyn Sardinische Majesteit. Hy schreef
 duidelyk, uitvoerig, overtuigend. Hy boog zich neer tot de vatbaarheid
@@ -11458,7 +11424,7 @@ voor zichzelf. Men wachtte dus op 'n ommekeer van 't lot, op Himmels
 einfallen, en zie daar komt 'n man op half traktement, die niet eens
 den rang van Excellentie had, met een plan voor den dag dat, dat
 ... kortom, hy bracht het verloren speelgoed weer, en de goddelyke
-légitimiteit zou zegepralen over 't ondragelyk parvenuschap van den
+légitimiteit zou zegepralen over 't ondragelyk parvenuschap van den
 gehaten indringer, die niet wist hoe men 'n militairen rok snydt.
 
 Natuurlyk werd het plan van Le Maistre verworpen.
@@ -11468,17 +11434,17 @@ is 'n uittreksel uit den brief, waarin hy dit deed. Met onzen Max
 ben ik van meening dat deze weinige regelen opheldering geven van
 veel wat anders onverklaarbaar schynt.
 
-Comment donc cette idée a-t-elle été si mal accueilli à Cagliari? Je
-crois que vous m'en dites la raison, sans le savoir, dans la première
-ligne chiffrée de votre lettre du 15 février, où vous me dites que
-la mienne est un monument de la plus grande surprise. Voilà le mot,
+Comment donc cette idée a-t-elle été si mal accueilli à Cagliari? Je
+crois que vous m'en dites la raison, sans le savoir, dans la première
+ligne chiffrée de votre lettre du 15 février, où vous me dites que
+la mienne est un monument de la plus grande surprise. Voilà le mot,
 monsieur le ministre: le cabinet est SURPRIS ... tout est perdu. Envain
-le monde croûle, Dieu nous garde d'une idée IMPRÉVUE. [87] Et c'est
+le monde croûle, Dieu nous garde d'une idée IMPRÉVUE. [87] Et c'est
 ce qui me persuade encore davantage, que je ne suis pas votre homme,
 car je puis bien vous promettre de faire les affaires de S. M. aussi
 bien que tout autre, mais je ne peux vous promettre, de ne jamais
-vous SURPRENDRE. C'est un inconvénient de caractère, auquel je ne
-vois pas trop de remèdes!
+vous SURPRENDRE. C'est un inconvénient de caractère, auquel je ne
+vois pas trop de remèdes!
 
 En nu:
 
@@ -11490,7 +11456,7 @@ Brussel, Januari 1858.
 Excellentie!
 
 Voor negentien jaren trad ik in dienst van het Nederlandsch-Indisch
-gouvernement. Ik ging by myn chefs door voor yverig, wèlopgevoed en
+gouvernement. Ik ging by myn chefs door voor yverig, wèlopgevoed en
 bekwaam. De bewyzen daarvan bevinden zich in de archieven, en moeten
 Uwe Excellentie voorgelegd zyn.
 
@@ -11501,7 +11467,7 @@ Menado, op Amboina, en laatst te Lebak.
 Sommige dier betrekkingen waren moeielyk.
 
 Op Sumatra, waar ik in 1843 de afdeeling Natal bestuurde, vond ik de
-bevolking in gisting, ten-gevolge van den sedert kort geëindigden
+bevolking in gisting, ten-gevolge van den sedert kort geëindigden
 oorlog tegen de Padries, en van de, door den gouverneur te Padang
 genegeerde, maar niettemin bestaan hebbende, samenzwering van
 Jang-di-Pertoean in de Battah-landen. De processtukken over den
@@ -11549,7 +11515,7 @@ heeft staande gehouden. Uwe Exc. zelf verklaart daar, dat ik by het
 gouvernement gunstig genoteerd stond. [91]
 
 Ik had dus by den aanvang en het vervolgen myner loopbaan, gegronde
-uitzichten op een goede carrière.
+uitzichten op een goede carrière.
 
 Die uitzichten zyn niet verwezenlykt.
 
@@ -11595,14 +11561,14 @@ Aan dat verzoek is niet voldaan.
 Te Batavia heb ik door den adjudant baron van Heerdt laten verzoeken
 Uwe Exc. eenige oogenblikken te naderen.
 
-Uwe Exc. had een abcès aan den voet. Ik werd niet toegelaten.
+Uwe Exc. had een abcès aan den voet. Ik werd niet toegelaten.
 
 Andermaal liet ik, toen ik vernam dat Uwe Exc. hersteld was om gehoor
 verzoeken. Ik bekwam van den adjunkt-sekretaris Hoogeveen ten antwoord,
 dat Uwe Exc. door de drukte van Haar aanstaand vertrek, verhinderd
 was my te ontvangen.
 
-Den avond vóór uw afreize bad ik weder, en zeer dringend, om gehoor,
+Den avond vóór uw afreize bad ik weder, en zeer dringend, om gehoor,
 ditmaal schriftelyk. [93]
 
 Zy het dezen avond, schreef ik, zy het heden nacht, zy het morgen
@@ -11617,9 +11583,9 @@ inzag, en dat zy recht hadden die my tegenwerkten... gesteld, dat
 ik in alles dwaalde: dit wist uwe Exc. toch, dat ik in die dwaling
 eerlyk was! Dat ik myn bestaan had opgegeven voor een principe.
 
-Vond Uwe Exc. dusdanige personen in Indië vele?
+Vond Uwe Exc. dusdanige personen in Indië vele?
 
-Waren er velen zoo, onder de audiëntie-loopers die bedelen kwamen om
+Waren er velen zoo, onder de audiëntie-loopers die bedelen kwamen om
 traktements-vermeerdering, of hoogeren rang?
 
 Had men Uwe Exc. zoo te-over verzadigd van integriteit, dat het haar
@@ -11630,7 +11596,7 @@ Ik geloof het niet, Excellentie!
 En wat ik dan toch Uwe Exc. te zeggen had?
 
 Het staat geschreven in myn brief van 15 April 1856 no. 153, den brief
-waarin ik het bestuur der afdeeling Lebak overgaf. [94] Dààr staat het,
+waarin ik het bestuur der afdeeling Lebak overgaf. [94] Dààr staat het,
 waarom ik Uwe Exc. spreken wilde:
 
 "Dadelyk kan ik u (de arme bedrukte bevolking) niet helpen. Doch
@@ -11639,7 +11605,7 @@ ellende. Hy is rechtvaardig, en Hy zal u bystaan. Gaat voorloopig
 naar huis! Verzet u niet, verhuist nog niet ... wacht geduldig af
 ... ik denk ... ik hoop, dat er recht geschieden zal."
 
-Zóó schreef ik, ofschoon ik Uw afkeurende kabinets-missive [95]
+Zóó schreef ik, ofschoon ik Uw afkeurende kabinets-missive [95]
 ontvangen had! Ik hield Uwe Exc. voor misleid. Ik bouwde vast op
 uw rechtvaardigheid.
 
@@ -11656,7 +11622,7 @@ Het oogenblik is gekomen, waarop Uwe Exc. het weten zal, en ik hoop
 dat het Haar na het lezen van dezen brief zal bevreemden, dat ik niet
 eer schreef.
 
-Ik wilde vóór alles beproeven, wat ik voornam in myn schryven van 28
+Ik wilde vóór alles beproeven, wat ik voornam in myn schryven van 28
 Februari 1856 No. 93, geheim:
 
 "Al ware het zelfs dat een hoogere macht dan die van UWEd.G.--des
@@ -11713,11 +11679,11 @@ afhankelyk is." [96]
 Gedurende myn Indische loopbaan was ik ruimschoots in de gelegenheid de
 wyzen na te gaan, waarop door beambten, zoo Europeesche als inlandsche,
 misbruik wordt gemaakt van de bevolking. Dit geschiedt in meerder
-of minder mate overal. Wèl wordt in het Regeerings-reglement den
-Gouverneur-Generaal uitdrukkelyk aanbevolen daartegen te waken ... wèl
+of minder mate overal. Wèl wordt in het Regeerings-reglement den
+Gouverneur-Generaal uitdrukkelyk aanbevolen daartegen te waken ... wèl
 vordert men van de beambten met binnenlandsch bestuur belast--boven
 den gewonen ambtseed--den eed, de bevolking te zullen beschermen tegen
-uitzuiging en knevelary ... wèl wordt van-tyd tot-tyd iemand bestraft,
+uitzuiging en knevelary ... wèl wordt van-tyd tot-tyd iemand bestraft,
 die meer, of liever: die anders misdeed dan de gewoonte meebrengt,
 maar de hoofdzaak blyft wat ze was. Ik zou hiervan treurige voorbeelden
 kunnen meedeelen, en heb onder myn Indische herinneringen stof voor
@@ -11767,7 +11733,7 @@ Ja, ik was excentriek! ik vond het stelen schande ... en dubbel
 schande waar het den arme treft, die niets te missen heeft! Honderdvoud
 schande, als hy steelt, die geroepen is tegen diefstal te waken!
 
-Vóór ik de afdeeling Lebak betrad, wist ik wat daar gaande was. Reeds
+Vóór ik de afdeeling Lebak betrad, wist ik wat daar gaande was. Reeds
 in 1845 en 1846, had ik in de residentie Krawang hooren gewagen
 van de ontzettende armoede die daar heerschte, en hoe de bevolking
 stelselmatig werd uitgezogen. Ik kende de familie des Regents van
@@ -11785,15 +11751,15 @@ Door velerlei relatien was ik reeds lang in de Bantamsche afdeelingen
 geen vreemdeling. Ik wist hoe de later uitgebroken onlusten in de
 Lampongs, door Bantamsche uitgewekenen waren voorbereid, gevoed en
 versterkt, en ik kende de oorzaken van dat uitwyken. Ik wist hoe
-ongaarne eenige Bataviasche en Buitenzorgsche landheeren een intègre
+ongaarne eenige Bataviasche en Buitenzorgsche landheeren een intègre
 bestuur in het Bantamsche zagen. "Als er in Bantam niet gekneveld
 wordt, hebben wy volk gebrek" heb ik een hunner te Buitenzorg
 hooren zeggen. Ik wist dat, onder anderen, een groot gedeelte
 der opgezetenen van het particulier land Djassinga, uit gevluchte
 Bantammers bestond. Ik wist dat in Lebak sedert ruim twintig jaren
 veestapel en zielental nagenoeg onveranderd waren staan gebleven. En
-eindelyk, dat dáár--waar de ryst zoo goedkoop is in den oogsttyd,
-dat men de helft van het gewas voor snyloon betaalt--dat dáár geregeld
+eindelyk, dat dáár--waar de ryst zoo goedkoop is in den oogsttyd,
+dat men de helft van het gewas voor snyloon betaalt--dat dáár geregeld
 alle jaren hongersnood heerschte!
 
 By aankomst te Serang, sprak ik over dit alles met den resident, die
@@ -11872,17 +11838,17 @@ daarvan de schryver ben.
 Die konduite-staten zyn vol beteekenis, en zouden stof opleveren
 tot vele opmerkingen, vooral door aantetoonen wat men daarby door
 "kleine willekeurige handelingen" verstaat. Ik durf bovendien vragen
-aan ieder die ooit in Indië binnenlandsch bestuur uitoefende, of het
+aan ieder die ooit in Indië binnenlandsch bestuur uitoefende, of het
 mogelyk is dat de schoonzoon eens Regents, in zyn hoedanigheid van
 distrikshoofd steelt en rooft, zonder dat de Regent daarin betrokken
 is? Het was in Lebak van publieke bekendheid, dat de Dhemang alleen
-dáárom zoo "ongevoelig was voor vermaningen" gelyk de berichtgever
+dáárom zoo "ongevoelig was voor vermaningen" gelyk de berichtgever
 in de konduite-staten zich uitdrukt, omdat ieder wist dat hy voor,
 vanwege, en ten-behoeve van den Regent handelde, en dat hy er op
 vertrouwde dat men "dezen niet aandurfde." [101]
 
 Als het door my gevraagde onderzoek ware toegestaan, zou er gebleken
-zyn, dat het distrikt Parang-Koedjang wérd uitgezogen ten-behoeve
+zyn, dat het distrikt Parang-Koedjang wérd uitgezogen ten-behoeve
 van den Regent.
 
 Gedurig zag ik troepen volks voorby myn deur gaan, die door den Regent
@@ -11894,7 +11860,7 @@ kwamen er die zand aten. [102] Velen kwamen om.
 
 De Regent, die my eenmaal in geschrifte plechtig had verzekerd, het
 hem toegekend getal heeredienstplichtigen niet te overschryden, dreef
-de onbeschaamdheid en het vertrouwen op zyn straffeloosheid zóó ver,
+de onbeschaamdheid en het vertrouwen op zyn straffeloosheid zóó ver,
 dat hy my eenmaal--eveneens in geschrifte: ik bezit dat stuk--durfde
 voorstellen zeker stuk gronds door die onwettig gepreste lieden te
 doen bewerken. En zelfs de zeer vreesachtige kontroleur drong er op
@@ -11919,13 +11885,13 @@ Van dat oogenblik af heb ik alles op my genomen, zoo zelfs, dat de
 kontroleur van den resident zelf voor het eerst vernam dat ik den
 Regent had aangeklaagd.
 
-Hoe ik echter vóór die aanklacht te werk ging, blykt uit de mondelinge
+Hoe ik echter vóór die aanklacht te werk ging, blykt uit de mondelinge
 boodschap, die ik eenmaal den kontroleur opdroeg, toen deze naar
 Serang zou vertrekken.
 
 "Zeg den resident dat hy, hoorende van de vele misbruiken die hier
 plaats hebben, niet van my denke dat ik daaromtrent onverschillig ben,
-maar dat ik eerst, voor ik officiëel rapporteer, pogen wil den Regent
+maar dat ik eerst, voor ik officiëel rapporteer, pogen wil den Regent
 met zachtheid tot zyn plicht te brengen."
 
 Waarschynlyk zou ik op die wyze nog eenigen tyd zyn voortgegaan,
@@ -11974,7 +11940,7 @@ Bantam! Hy heeft zelfs gedreigd, dat, als er geen verandering kwam,
 hy zich op ultimo 1855, met voorbygang van den resident van Bantam,
 rechtstreeks zou wenden tot den Gouverneur-Generaal...
 
-Maar een maand vóór dien tyd is hy ellendig omgekomen,
+Maar een maand vóór dien tyd is hy ellendig omgekomen,
 Excellentie! [107]
 
 Ik erken dat de geneesheer--die hem trouwens slechts weinige
@@ -12123,7 +12089,7 @@ dat ik niet gehoord werd, myn verzoek zou achterhouden.
 
 Bovendien, Uwe Exc. had kunnen weten dat hare afkeuring; niet my
 alleen trof, maar het principe: of het gouvernement al dan niet wilde,
-dat men wèl deed zonder omzien.
+dat men wèl deed zonder omzien.
 
 Te-gelyk met de kabinetsmissive van 23 Maart 1865 No. 54, ontving ik
 een partikulier schryven van een ambtenaar uit de omgeving Uwer Exc.,
@@ -12140,7 +12106,7 @@ Dit was--al bedoelde de schryver het zoo niet--dit was een
 bedreiging! Het beduidde: "als ge niet zwygt zal het nog erger voor
 u afloopen."
 
-"Après tout, staat er, zyt ge er toch eervol afgekomen!"
+"Après tout, staat er, zyt ge er toch eervol afgekomen!"
 
 Myn god, alsof er kwestie van oneer geweest was!
 
@@ -12177,7 +12143,7 @@ aan den kontroleur voorgelegde vraagpunten.
 
 Die ambtenaar wist dat hy op dit oogenblik niets van my te hopen of
 te vreezen had. Ikzelf herinner hem daaraan. Er behoorde voor hem moed
-toe om verklaringen aftegeven die getuigden vóór zyn aftredenden chef,
+toe om verklaringen aftegeven die getuigden vóór zyn aftredenden chef,
 tegen den resident die zyn chef bleef. Tegen het Gouvernement zelfs,
 dat getoond had my niet te beschermen.
 
@@ -12220,7 +12186,7 @@ men strikt uitlegge en nakome den eed: de bevolking te beschermen
 tegen mishandeling en knevelary. [114]
 
 Tallooze malen heeft men my aangeraden me tot den Minister van
-Koloniën te wenden, tot de Staten-Generaal, of tot Zyne Majesteit
+Koloniën te wenden, tot de Staten-Generaal, of tot Zyne Majesteit
 den Koning. Tot nog toe deed ik noch het een, noch het ander. Na myn
 verzoek om ontslag, heb ik over deze zaak geen letter geschreven. Dit
 moge Uwe Exc. een bewys zyn dat ik niet heb getracht opzien te baren
@@ -12229,7 +12195,7 @@ op 28 Februari 1855 en zocht een ander middel van bestaan.
 
 Tot-nog-toe is me dit niet gelukt.
 
-Thans ben ik in België, en zal trachten my eenigen tyd staande te
+Thans ben ik in België, en zal trachten my eenigen tyd staande te
 houden door letterkundigen arbeid. Ik geloof echter niet dat ik slagen
 zal. En al ware het dat ik voor myn behoeften het noodige wist te
 verkrygen--myn vrouw en kinderen hebben aanspraak op ander voedsel,
@@ -12238,14 +12204,14 @@ geloof ik dat ook ik-zelf niet verdiend heb zonder have of huis rond
 te zwerven, dagelyks in angst voor het hoognoodige.
 
 En men heeft my opmerkzaam gemaakt dat ik verkeerd deed, uit tegenzin
-in rekriminatiën of publiek effekt, my te bepalen tot het zoeken naar
+in rekriminatiën of publiek effekt, my te bepalen tot het zoeken naar
 een bestaan voor myzelf. Myn lot toch in een afschrikkend voorbeeld
-geworden voor de weinigen, die is Indië myn voorbeeld zouden willen
+geworden voor de weinigen, die is Indië myn voorbeeld zouden willen
 navolgen, en thans zou er--meer nog dan vroeger!--moed noodig
-zyn om iets te pogen tot tegengang der gruwelen, die in Indië den
+zyn om iets te pogen tot tegengang der gruwelen, die in Indië den
 Nederlandschen naam schande aandoen. Vooral is dit het geval, omdat
 het met my gebeurde voorviel onder het bestuur van Uwe Excellentie
-die in Indië als strikt rechtvaardig geroemd werd. [115]
+die in Indië als strikt rechtvaardig geroemd werd. [115]
 
 Deze omstandigheid werkt noodlottig op den indruk dien de my te-beurt
 gevallen behandeling gemaakt heeft.
@@ -12258,16 +12224,16 @@ Niet ieder acht zich geroepen, de martelaar te zyn eener goede
 zaak. Men laat de zaken zoo als ze zyn, houdt, zoo men het noemt,
 "den boel met schipperen gaande", tracht alles te dekken en te
 dempen, wat de leugenachtige berichten van tevredenheid en welvaart
-weerspreken zou, en de een vóór, de ander na, geniet in vrede en rust
+weerspreken zou, en de een vóór, de ander na, geniet in vrede en rust
 het onverdiend pensioen [116] latende den last der ongerechtigheid
 drukken op de toekomst....
 
 Op de toekomst, die schrikkelyk wezen zal!
 
-Want er is in Indië meer publiek leven dan de Raden van Indië
-weten. Maar het openbaart zich niet vóór de explozie.
+Want er is in Indië meer publiek leven dan de Raden van Indië
+weten. Maar het openbaart zich niet vóór de explozie.
 
-Dáárom is het myn plicht terugtekomen op de zaken die ik behandelde,
+Dáárom is het myn plicht terugtekomen op de zaken die ik behandelde,
 en ik geloof Uwer Exc. een bewys van hoogachting te geven door my
 tot niemand anders te wenden, dan tot Uwe Excellentie zelf.
 
@@ -12289,12 +12255,12 @@ MAAR, EXCELLENTIE, ANDERS DIENEN DAN IK DIENDE TE LEBAK, KAN IK NIET.
 AAN DE STEMGERECHTIGEN IN HET KIESDISTRIKT TIEL.
 
 
-»Dan zou ik aan dat volk vragen om eene plaats in de vertegenwoordiging
+»Dan zou ik aan dat volk vragen om eene plaats in de vertegenwoordiging
 ... om te protesteeren..."
 
 Ik heb mynen wensch te kennen gegeven, om te worden in aanmerking
 gebracht by de aanstaande verkiezing van een lid der Tweede Kamer
-voor Uw Distrikt, en gevoel my verplicht U de redenen meêtedeelen,
+voor Uw Distrikt, en gevoel my verplicht U de redenen meêtedeelen,
 die my tot dien wensch bewegen.
 
 Eerzucht in den gewonen zin bezielt my niet; en al ware dat zoo, dan
@@ -12308,7 +12274,7 @@ genen Kandidaat worden aangevoerd, en die gewoonlyk nederkomen op
 al genezen te zyn van de meening, dat er eerzucht schuilen kan onder
 den wensch, om het Nederlandsche volk te vertegenwoordigen.
 
-En ook geldzucht bezielt my niet. Want al ware dit wél het geval,
+En ook geldzucht bezielt my niet. Want al ware dit wél het geval,
 dan nog zou ik my niet laten verlokken door de schadeloosstelling
 die den Kamerleden wordt uitbetaald, en die naar myn inzien ten
 hoogste voldoende is, om een politiek persoon door het aankoopen van
@@ -12319,7 +12285,7 @@ En, eindelyk, ikzelf gevoel geen lust om lid te zyn van de Tweede
 Kamer.
 
 Ik ben overtuigd dat ik, onder een Ministerie als het tegenwoordige
-by voorbeeld, zeer spoedig zou overgaan tot het neêrleggen van myn
+by voorbeeld, zeer spoedig zou overgaan tot het neêrleggen van myn
 mandaat, na alvorens mynen Ambtgenooten te hebben voorgesteld dien
 stap gezamenlyk te doen, om zoo krachtig mogelyk te protesteeren
 tegen gouvernementeele insolentie.
@@ -12329,30 +12295,30 @@ ben van Max Havelaar, en dat men dus van my wel verwachten kan dat
 ik, waar het noodig is, den moed hebben zou, eenigszins aftewyken
 van den onbeschreven parlementairen slender.
 
-En in weêrwil van dit alles stel ik my tot Kandidaat. Toch vraag
+En in weêrwil van dit alles stel ik my tot Kandidaat. Toch vraag
 ik U, stemgerechtigden van Tiel, of Gy my de eer waardig keurt het
 Nederlandsche volk te vertegenwoordigen tegenover de Regeering.
 
 Ik vraag U of gy een vonnis wilt uitspreken in het geding tusschen
-Multatuli en het Ministerie van Koloniën?
+Multatuli en het Ministerie van Koloniën?
 
 Ik zal my op die wyze driemalen wenden tot het volk, even als ik
-my, na twee vergeefsche pogingen, nog éénmaal wenden zal tot Zyne
+my, na twee vergeefsche pogingen, nog éénmaal wenden zal tot Zyne
 Majesteit den Koning, opdat ik wete of ik by Koning en Natie myn
 plicht verloren heb?
 
 En juist daarom is, ook in dezen brief, myn toon niet de toon van
-iemand die ambieërt, van iemand die stemmen zamelt, rondgaande met
+iemand die ambieërt, van iemand die stemmen zamelt, rondgaande met
 belofte en gevlei. Wie een rechter tracht om te koopen, wantrouwt
 zyne zaak. De stukken van den processe zyn in Uwe handen: de Max
 Havelaar is alom gelezen. Ik wilde dit, en daarom schreef ik zooals
 ik schreef. Het staat ieder vry dat boek aftekeuren,--ikzelf loop
-er niet hoog meê,--"het is my volkomen om 't even, hoe men de wyze
+er niet hoog meê,--"het is my volkomen om 't even, hoe men de wyze
 beoordeele waarop ik myn "houd den dief" heb uitgeroepen, mits men
 den kreet hoore, mits men my bysta in het grypen en onschadelyk maken
 aan den dief.
 
-Op den Max Havelaar was van de zyde des Gouvernements slechts één
+Op den Max Havelaar was van de zyde des Gouvernements slechts één
 antwoord mogelyk: "Gy hebt gelogen, de door U overgelegde stukken
 zyn verzonnen".
 
@@ -12363,7 +12329,7 @@ wyze, waarop de Nederlandsche Natie, of de Regeering dier Natie,
 zich kwyt van hare verplichtingen omtrent de Overzeesche bezittingen,
 en omtrent zich zelve. Het behoeft immers niet gezegd, dat de fouten
 ginds, eindelyk zullen terugwerken op de welvaart hier, en dat een
-goed bestuur van Indië, ook uit een geldelyk oogpunt, betere vruchten
+goed bestuur van Indië, ook uit een geldelyk oogpunt, betere vruchten
 zou afwerpen, dan er te verwachten zyn van verkeerdheid.
 
 De eeuwige wetten der zedelykheid gedogen niet, dat er op den duur
@@ -12381,14 +12347,14 @@ gewesten daarginder, als in het vertrouwen des Konings hier te lande.
 Ik stryd niet tegen personen, maar kan toch niet nalaten, in
 het voorbygaan te wyzen op de volstrekte, op de algemeen erkende
 onbekwaamheid van den man, aan wiens absent beleid op dezen oogenblik
-het onderkoningschap over Nederlandsch-Indië is toevertrouwd, en op
-den noodlottigen invloed der côteriën en byomstandigheden, die zulke
+het onderkoningschap over Nederlandsch-Indië is toevertrouwd, en op
+den noodlottigen invloed der côteriën en byomstandigheden, die zulke
 benoemingen hebben kunnen doordryven.
 
 Om dwaling te ontgaan, acht ik het noodig myn gevoelen te vergelyken
 met dat van anderen, vooral van tegenstanders; en ik geloof te kunnen
 verzekeren, dat myne opinie over den tegenwoordigen landvoogd van
-Indië zou onderschreven worden door den Minister van Koloniën zelven,
+Indië zou onderschreven worden door den Minister van Koloniën zelven,
 die, naar het heet, hem uitnoodigde zyn hoogen post nog een jaar te
 blyven bekleeden. Natuurlyk.--Er moet nog een en ander bereikt worden,
 voor men gezamenlyk kan aftreden, en een jaar wanbestuur meer, zou
@@ -12404,7 +12370,7 @@ Den Minister daarvan kennis te geven, zou verloren moeite wezen,
 daar die Staatsdienaar zich gerust zou voelen by de--misschien
 onjuiste--meening, dat het zyn tyd wel zou uithouden." Die meening
 namelyk is het hoofdartikel van den staatkundigen Katechismus, die
-wat Indië aangaat,--en misschien Indië niet alleen,--ons regeert.
+wat Indië aangaat,--en misschien Indië niet alleen,--ons regeert.
 
 Wie de debatten heeft nagegaan der Tweede Kamer, naar aanleiding der
 paragraaf van antwoord op de Koninklyke betuiging, dat daarginder
@@ -12432,7 +12398,7 @@ overeenstemmen ondanks die afwyking.
 discussie der Tweede Kamer liep als gewoonlyk over het adres van
 antwoord.--De Grondwet vordert geen zoodanig adres, de aanbieding
 daarvan is eene daad van parlementaire beleefdheid jegens het Hoofd
-van den Staat; van dáár dat het gewoonte was geworden dat adres een
+van den Staat; van dáár dat het gewoonte was geworden dat adres een
 weerklank te doen zyn van de Troonrede.
 
 "Van die gewoonte is men dezen keer afgeweken; dit adres bevat meer
@@ -12441,9 +12407,9 @@ der Troonrede onbeantwoord te moeten laten, en daarentegen aan te
 dringen op de spoedige aanbieding van verschillende wetsontwerpen
 in de Troonrede niet genoemd. In zoo verre is de Kamer in haar
 regt, en deze aangelegenheid zoude onopgemerkt kunnen voorbygaan,
-ware het niet dat de discussiën over dat adres een buitengewoon
+ware het niet dat de discussiën over dat adres een buitengewoon
 karakter hadden aangenomen.--Aan den opmerkzamen beschouwer van 's
-lands aangelegenheden kan het niet ontgaan zyn, hoe die discussiën
+lands aangelegenheden kan het niet ontgaan zyn, hoe die discussiën
 zich dit jaar meer dan anders door bitterheid kenmerkten; hoe de
 Tweede Kamer, aan het slot van haar adres, wees op de overeenstemming
 tusschen de Regeering en den voornaamsten tak der Vertegenwoordiging,
@@ -12465,7 +12431,7 @@ hand der Kamer wenscht te zyn, maar een eigen overtuiging wenscht
 te volgen? Herinnert zy zich misschien met weinig zelfvoldoening
 hare eerste motie ter zake der spoorwegen, en in verband daarmede,
 hare laatste stemming over dat onderwerp; en hoe zy daardoor aan de
-Regeering het recht toekende om de motiën der Kamer te beschouwen als
+Regeering het recht toekende om de motiën der Kamer te beschouwen als
 zinlooze uitboezemingen, onder den indruk van het oogenblik geslaakt:
 uitboezemingen, die men later als van nul en geene waarde herroept? Of
 is het wellicht het bewustzyn der Kamer, dat de afgeloopen zitting tot
@@ -12481,20 +12447,20 @@ dan komt dit laatste het waarschynlykst voor.
 
 "Toch is het denkende publiek niet vergeten hoe de Regeering ernstig
 heeft aangedrongen op de afdoening van belangryke wetsontwerpen, met
-name van de nieuwe rechterlyke inrichting; maar de Heer van Hoëvell
+name van de nieuwe rechterlyke inrichting; maar de Heer van Hoëvell
 meende, dat het tyd was om naar Wiesbaden te gaan en--de behandeling
 der wet bleef achterwege. [117]
 
 "Die zelfde zucht tot tyd verbeuzelen bestaat nog by de Kamer als
 vroeger. Wie dit nog mogt betwyfelen sla het byblad van 25 September
-op; daaruit zal hy kunnen leeren hoe een ex-Minister van Koloniën
+op; daaruit zal hy kunnen leeren hoe een ex-Minister van Koloniën
 (P. Myer) en een ex-Gouverneur-Generaal (Duymaer van Twist) zonder de
 minste aanleiding, gemeend hebben, zich te moeten verdedigen tegen
 een aantyging van willekeur, voorkomende in een anoniem geschrift,
 dat meer van groot talent dan van groot doorzigt getuigt. Die heeren
 stellen zich gerust. De natie heeft sedert lang haar oordeel geveld
 over het bestuur des heeren Duymaer van Twist als opperlandvoogd van
-Nederlandsch-Indië, zonder dat het voor dien staatsman noodig zy van
+Nederlandsch-Indië, zonder dat het voor dien staatsman noodig zy van
 zichzelven getuigenis af te leggen in de Kamer. De Nederlandsche natie
 is niet vergeten, hoe de onstaatkundige regeling der troons-opvolging
 in het Ryk van Banjermassing, de hoofdoorzaak was van den opstand op
@@ -12505,25 +12471,25 @@ op de Onrust aangedaan, niet gewroken. [118]
 "De natie herinnert zich nog al te wel hoe de door den
 Gouverneur-Generaal Duymaer van Twist genomen maatregelen ten
 opzigte der Mekka-gangers, die kiemen der ontevredenheid en
-fanatismus dermate in Nederlandsch-Indië hebben gestrooid, dat
+fanatismus dermate in Nederlandsch-Indië hebben gestrooid, dat
 eene aanmerkelyke vermeerdering van leger en vloot noodzakelyk zyn
 geworden, en millioenen schats vorderen om het geschokte gezag te
-handhaven; en er behoort waarlyk meer dan eene gewone naïviteit in een
+handhaven; en er behoort waarlyk meer dan eene gewone naïviteit in een
 volksvertegenwoordiger Duymaer van Twist toe om, na door kortzigtigheid
 als opperlandvoogd aanleiding te hebben gegeven tot zooveel onheil,
 aan de tegenwoordige Regeering het verwyt te doen, dat de toestand
-van Nederlandsch-Indië niet bevredigend is.
+van Nederlandsch-Indië niet bevredigend is.
 
 "Het is tyd en meer dan tyd, dat de Kamer wete dat het der natie
-onverschillig is wie de ministeriëele zetels bekleeden; dat het
-Nederlandsche volk moede is van die party-kwestiën, waarby het slechts
-individuën geldt; dat zy van de Regeering verwacht de ontwikkeling van
-hare zedelyke belangen, van haar materiëele hulpmiddelen en van hare
+onverschillig is wie de ministeriëele zetels bekleeden; dat het
+Nederlandsche volk moede is van die party-kwestiën, waarby het slechts
+individuën geldt; dat zy van de Regeering verwacht de ontwikkeling van
+hare zedelyke belangen, van haar materiëele hulpmiddelen en van hare
 politieke regten; van hare Vertegenwoordiging, dat zy wake voor die
 regten, dat zy een heilzaam tegenwigt tegen mogelyke willekeur vorme,
 een kracht en steun schenke wanneer de Regeering haar plicht vervult.
 
-"Mochten èn Regeering èn Volksvertegenwoordiging zoodanig hare
+"Mochten èn Regeering èn Volksvertegenwoordiging zoodanig hare
 roeping begrypen, en de wensch der Tweede Kamer, aan het slot van haar
 adres, zal geen ydele verzuchting zyn, maar een bron van welvaart en
 ontwikkeling voor de natie worden."
@@ -12546,24 +12512,24 @@ zoo blyven kan?"
 Neen, men twyfelt thans daaraan niet meer. Getuige het adres van
 antwoord op de troonrede, getuige de rilling die naar de kernachtige
 uitdrukking van een lid der Tweede Kamer, door het land ging na 't
-verschynen van den Max Havelaar, getuigen de werfdepôts in Zwitserland
+verschynen van den Max Havelaar, getuigen de werfdepôts in Zwitserland
 en aan den Ryn, getuige de op nieuw aangevangen "Vrykooping" van
 Afrikaansche slaven, om die te herscheppen in Nederlandsche militairen,
 getuige de intrekking van het besluit waarby de infame wyze van
 werving der Javanen in speelhuizen enz. is afgeschaft, getuigen de
-eindelooze expeditiën en heldendaden, die onnoodig wezen zouden wanneer
+eindelooze expeditiën en heldendaden, die onnoodig wezen zouden wanneer
 alles rustig ware, getuige eindelyk dat onbestemd gevoel van angst,
 dat--zeer ten onrechte--Bandjermassing in verband brengt met Djeddah,
-en de Islamsche propaganda in Indië, met den moord van Damaskus!
+en de Islamsche propaganda in Indië, met den moord van Damaskus!
 
-Na myne studiën, die wat Indië aangaat, hoofdzakelyk reiken van
+Na myne studiën, die wat Indië aangaat, hoofdzakelyk reiken van
 Magelhan tot de suikerkontrakten, van Houtman tot de drukperswet; na
 myne persoonlyke opmerkingen, die ik in ruim twintig jaren voortzette,
 zonder door lief noch leed my te laten afbrengen van myn plan,
 ben ik gekomen tot de overtuiging dat er een andere, dan de tot
 nog toe gevolgde, wyze moest uitgedacht worden, om te bewerken wat
 ik in mynen kring altyd te vergeefs beproefde, en waarin ook zeer
-dappere en bekwame kampioenen (als by voorbeeld de Heer van Hoëvell)
+dappere en bekwame kampioenen (als by voorbeeld de Heer van Hoëvell)
 tot heden niet dan zeer onvolkomen geslaagd zyn.
 
 Ik beweer niet die wyze gevonden te hebben, maar beproeven zal ik het,
@@ -12607,10 +12573,10 @@ volksvertegenwoordiging als de heer Stolte, niet onopgemerkt
 wordt voorbygegaan, en het is te verwachten dat ook zy, die van den
 overledene verschilden in staatkundige kleur, het afsterven betreuren
 van den man die, naar ik met de redactie der Amst. Courant geloof:
-in het algemeen belang, vooral met betrekking tot Indië, gedaan heeft
+in het algemeen belang, vooral met betrekking tot Indië, gedaan heeft
 wat hy kon."
 
-"Maar niet alleen dáárom betreur ik het overlyden van den afgevaardigde
+"Maar niet alleen dáárom betreur ik het overlyden van den afgevaardigde
 Stolte.
 
 "Want ik vertrouw dat deze betuiging zal mogen worden uitgesproken
@@ -12621,7 +12587,7 @@ by het graf van elken afgevaardigde.
 "De heer Stolte was,--men vergeve my de banaliteit van myn lof,
 de heer Stolte was eene specialiteit.
 
-"Ja, zóó banaal is die lof, dat hy denken doet aan ironie, want ook
+"Ja, zóó banaal is die lof, dat hy denken doet aan ironie, want ook
 hier weder heeft het misbruik veel goeds bedorven.
 
 "Ik huldig in vollen ernst de specialiteit van den heer Stolte, en
@@ -12650,7 +12616,7 @@ Javaan optezoeken in prototypen uit de tyden van Porus,--zyne
 rechtspleging te pandektiseeren,--en Hugo Grotius lastig te vallen
 by een slokkan-proces.
 
-"Maar of dat alles zoo doeltreffend is als de studiën van den heer
+"Maar of dat alles zoo doeltreffend is als de studiën van den heer
 Stolte, meen ik te mogen betwyfelen.
 
 "Het is verdrietig zyne woorden misduid te zien; ik haast my daarom
@@ -12745,7 +12711,7 @@ omtrent de politieke kleur, die een vereischte wezen zoude in den te
 verkiezen volksvertegenwoordiger.
 
 "Ik zie namelyk geen heil in uitsluitend behoud, evenmin als ik
-heil verwacht van oppositie quand même, of van een liberalisme dat
+heil verwacht van oppositie quand même, of van een liberalisme dat
 Westersche vormen zou geven aan Oostersche zaken.
 
 "Ik geloof integendeel, dat er iemand noodig is, die zonder eenige
@@ -12762,9 +12728,9 @@ alle onderscheid van staatkundige richting.
 noodig is voor alles: kennis van die zaken.
 
 "Van waar bekomt het moederland en de Tweede Kamer hare kennis
-over Indië?
+over Indië?
 
-"Natuurlyk van den Minister van Koloniën. Deze van den
+"Natuurlyk van den Minister van Koloniën. Deze van den
 Gouverneur-Generaal, deze weder van directeuren, residenten, enz.
 
 "De juistheid der beoordeelingen in het moederland gaat dus hand aan
@@ -12776,8 +12742,8 @@ dwalen.
 "Ik beweer dat dit vaak het geval is, ja, ik houd staande, dat dit
 meestal het geval is. Byna had ik gezegd altyd...
 
-"Er heerscht namelyk in Indië een geest van... hoe zal ik het
-noemen?... een geest van vergoêlyken: van schipperen, van eerbied voor
+"Er heerscht namelyk in Indië een geest van... hoe zal ik het
+noemen?... een geest van vergoêlyken: van schipperen, van eerbied voor
 zyne Excellentie, die alle verschil van gevoelen met zyne Excellentie,
 tot een HORS D'OEUVRE maakt.
 
@@ -12788,7 +12754,7 @@ gelyksoortig geval:
 "Ik vermeen dus in den geest van Uwe Excellentie te handelen door te
 adviseeren, enz."
 
-"Ik laat nu daar wat men hebbe te denken van Excellentiën, die
+"Ik laat nu daar wat men hebbe te denken van Excellentiën, die
 zoodanig advies niet terugzenden, ik constateer slechts, en zou
 curieuse voorbeelden van dien geest kunnen aanvoeren.
 
@@ -12796,14 +12762,14 @@ curieuse voorbeelden van dien geest kunnen aanvoeren.
 in de Tweede Kamer.
 
 "Ik ben voor de handhaving van het byna onbeperkt gezag van den
-landvoogd in Indië. Ik zoude verlangen, dat ieder hem diepe eerbied
+landvoogd in Indië. Ik zoude verlangen, dat ieder hem diepe eerbied
 betoone....
 
 "Maar ik ben er tegen, dat men dien eerbied uite in... onwaarheden.
 
 "En daarom geloof ik dit te mogen vooropstellen als een vereischte
 in den nieuwen volksvertegenwoordiger: dat hy aandringe op WAARHEID
-in de berichten die uit Indië werden gegeven als données voor de
+in de berichten die uit Indië werden gegeven als données voor de
 beraadslagingen der Tweede Kamer.
 
 "Welke hoedanigheden er noodig zyn, om dat aandringen vruchtbaar
@@ -12819,7 +12785,7 @@ uitteoefenen op den loop der Indische zaken, stuitte ik op een
 moeielykheid die ik aanvankelyk niet voorzag, doch waarvan het gewicht
 my aldra in het oog viel.
 
-"Die moeielykheid bestaat dáárin, dat ik in gemoede niet besluiten kan
+"Die moeielykheid bestaat dáárin, dat ik in gemoede niet besluiten kan
 te behooren tot een der beide zyden waarin de staatkundige strekking
 van de personen die over Indische zaken het woord voeren, verdeeld is:
 ik heb geene kleur.
@@ -12832,18 +12798,18 @@ aan dat bestaande kan verkleefd zyn.
 
 "Maar evenmin acht ik het betreden wenschelyk van den weg dien anderen
 betreden willen, van den weg die door onoordeelkundig afbreken,
-vóór er iets nieuws zy in de plaats gesteld,--door het toepassen van
+vóór er iets nieuws zy in de plaats gesteld,--door het toepassen van
 Westersche begrippen op Oostersche zaken,--door het ondermynen van
-Aziatisch gezag met de rammeien van Westersche praeconceptiën,--evenmin
+Aziatisch gezag met de rammeien van Westersche praeconceptiën,--evenmin
 wensch ik dien weg betreden te zien die rechtstreeks leiden zoude
-tot algeheele désorganisatie van het Nederlandsche bestuur in Indië...
+tot algeheele désorganisatie van het Nederlandsche bestuur in Indië...
 
 "En die,--behoeft het gezegd?--evenzeer leiden zou tot vernietiging
 van batige saldo's!
 
 "Maar het zyn die saldo's niet alleen die verloren zouden gaan, indien
 niet zeer spoedig herstel werd aangebracht aan het kunstmatig gebouw
-onzer heerschappy in Indië. Ja, ik beweer zelfs, dat die saldo's
+onzer heerschappy in Indië. Ja, ik beweer zelfs, dat die saldo's
 niet het voornaamste zyn wat Nederland verliezen zoude, als eens
 "onrustbarende telegrammen geen vat bieden zullen aan bemoedigende
 beschouwingen..." Het geheel bestaan van ons Vaderland staat of valt
@@ -12854,7 +12820,7 @@ uiting myner denkbeelden, voor zoover ik daarvoor een kanaal zoek
 in eenig dagblad. De welwillendheid toch eener redactie van zoodanig
 blad, mag my niet leiden tot het voorstaan van beginselen, die in stryd
 wezen zouden met de hare, terwyl weder, aan den anderen kant, ik myne
-ideën niet mag ten offer brengen aan eene soort van wellevendheid,
+ideën niet mag ten offer brengen aan eene soort van wellevendheid,
 die nadeelig werken zoude, en op de wyze waarop ik myne gedachten uit,
 en op de zaak die ik voorsta.
 
@@ -12868,19 +12834,19 @@ voor alles geloof te moeten aandringen op waarheid.
 velen die sedert jaren in de Kamer van de Volksvertegenwoordiging ter
 rechter- en ter linkerzyde het woord voeren over Indische zaken. Met
 bewondering ging ik meermalen de geslotenheid na van de syllogismen
-waarmede men van déduktie tot déduktie geraakte tot konklusiën,
+waarmede men van déduktie tot déduktie geraakte tot konklusiën,
 die werkelyk een beter lot hadden verdiend dan opgetrokken te wezen
 op... min juiste praemissen!
 
-"Want,--ik zeg het met weêrzin, maar ik zeg het met ernst--er is
-vaak onwaarheid in de données die van het Ministerie van Koloniën der
+"Want,--ik zeg het met weêrzin, maar ik zeg het met ernst--er is
+vaak onwaarheid in de données die van het Ministerie van Koloniën der
 Kamer worden aangeboden, als terrein tot het ophalen van parlementaire
 bouwstukken.
 
 "Ook in andere parlementen is het niet vreemd de
 volksvertegenwoordiging te zien amuseeren,--ik noem dit woord in
 streng-etymologischen zin, omdat hier van vermaak geen sprake is,--te
-zien ophouden dus, met zaken die eigenlyk alleen dáárom worden
+zien ophouden dus, met zaken die eigenlyk alleen dáárom worden
 vooruitgeschoven, om de aandacht aftehouden van meer gewichtige
 onderwerpen.
 
@@ -12890,7 +12856,7 @@ belangryk voorzeker, maar het is niet zoo belangryk als de wenschen,
 de hoop, de vrees, de smarten van het volk, God bewaar ons ... als
 DE WANHOOP VAN HET VOLK!
 
-"Want zóóver is de zachtmoedige Javaan door wanbestuur gebracht,
+"Want zóóver is de zachtmoedige Javaan door wanbestuur gebracht,
 dat er sprake is van opstand, en als het daartoe komt, zal er blyken
 of er eerlang zal te diskuteeren vallen over de wyze van aanwending
 der batige saldo's!
@@ -12903,7 +12869,7 @@ die ... meer of min afwyken van de waarheid.
 
 "Ik geloof dat er een man noodig is van studie, maar niet van studie
 alleen, een man van praktyk, doch niet alleen van praktyk; een man,
-die het volk in Indië kent, die daaronder en daarmede geleefd heeft,
+die het volk in Indië kent, die daaronder en daarmede geleefd heeft,
 die tevens echter genoeg man van wetenschap is, om niet door zyne
 praktische richting geleid te worden op bloot empirisch gebied; een
 man, die het goede voorstaat door het streven naar waarheid; iemand,
@@ -12913,15 +12879,15 @@ hoe diep de wonde is, die er kankert aan ons Staatsbestuur, iemand
 eindelyk, die ondervinding heeft, bekwaamheid, moed en dit vooral,
 een man, die een HART bezit!....
 
-"Ik houd niet van insinuatiën. Ik verklaar daarom hier expresselyk,
+"Ik houd niet van insinuatiën. Ik verklaar daarom hier expresselyk,
 dat ik, by de bewering dat meermalen.... myn juiste opgaven ten
-grondslag liggen aan de diskussiën der Tweede Kamer, hiermede niet
+grondslag liggen aan de diskussiën der Tweede Kamer, hiermede niet
 juist bedoelde valschheid. Geenszins. Ik vertrouw dat de Minister
-van Koloniën vaak gelooft de waarheid te zeggen.
+van Koloniën vaak gelooft de waarheid te zeggen.
 
 "Hy zelf toch kan misleid wezen door anderen, en die anderen weder
 door andere anderen. Wanneer bovendien zoodanig Minister vroeger
-in Indië eene hooge betrekking heeft vervuld, die hem jaren lang
+in Indië eene hooge betrekking heeft vervuld, die hem jaren lang
 ingezwachteld hield in de windselen der Bataviasche kommiezery, zonder
 ander voedsel dan de jaarlyksche rustverslagen van de naar pensioen
 hygende residenten, ziet, myne Heeren! dan zoude het eene onbillykheid
@@ -12940,9 +12906,9 @@ gereed, om niet gekozen te worden: de Max Havelaar was niet verschenen.
 Ik wilde namelyk niet dat het afwyzen van myn beroep op de kiezers,
 een gevolg wezen zou van onbekendheid met myn persoon, dewyl in dat
 geval die afwyzing my niet had kunnen gelden als eene uitspraak over
-de voorvallen en denkbeelden die ik heb neêrgelegd in myn boek. Eene
+de voorvallen en denkbeelden die ik heb neêrgelegd in myn boek. Eene
 veroordeeling,--in deze instantie--ontzet my niet. Ik weet dat er nog
-vele instantiën te doorloopen zyn, voor ik, door een gewysde, myn pleit
+vele instantiën te doorloopen zyn, voor ik, door een gewysde, myn pleit
 als verloren zou moeten beschouwen. Maar ik wilde niet veroordeeld
 worden, uit gebrek aan kennis van de zaak die ik voorsta, opdat niet
 het vonnis ongeschikt zy tot het vervullen van myne behoeften aan
@@ -12983,7 +12949,7 @@ AANTEEKENINGEN
 [2] Misschien had hy Arria moeten raden.
 
 [3] De eerste uitgaaf van dit werk is inderdaad verschenen by den
-Uitgever Günst, die geen bezwaar maakte de acceptatie te honoreeren.
+Uitgever Günst, die geen bezwaar maakte de acceptatie te honoreeren.
 
 [4] Zie de parabel van den goudmaker aan het slot van Idee 527.
 
@@ -13000,7 +12966,7 @@ uit etymologie, maar de schoolmeesters hebben 't moeilyk gemaakt.
 
 [8] Mensch komt van den Sanskrit-wortel man = denken.
 
-[9] De beteekenis van het woord dochter--in 't Sanskrit: thugathêr
+[9] De beteekenis van het woord dochter--in 't Sanskrit: thugathêr
 is melkster.
 
 [10] Gune = vrouw.
@@ -13047,17 +13013,17 @@ Hollanders vechten met drek! Dit was de kreet, waarmede de Jakatranen
 zich overwonnen verklaarden. (Historisch, en nog altyd van toepassing!)
 
 [25] Noot van den heer Van Lennep. Wy geven de toespraak van Eleonora,
-om der naïveteits wille, in de oude taal, zoo als die in de Keulsche
+om der naïveteits wille, in de oude taal, zoo als die in de Keulsche
 kronyk fol. 325 geboekt is.
 
 [26] Zie de parabel van den granaat, op pag. 33.
 
 [27] Wys my de plaats, enz.
 
-[28] Zoo heeft Buffon gezegd, en niet: «le style c'est l'homme». Er
+[28] Zoo heeft Buffon gezegd, en niet: «le style c'est l'homme». Er
 is verschil.
 
-[29] Slaapkamerkostuum in Indië.
+[29] Slaapkamerkostuum in Indië.
 
 [30] 't Vervolg door den uitgever gesupprimeerd.
 
@@ -13075,7 +13041,7 @@ mais le moindre grain de mil ... etc.
 [35] (Noot van 1874.) Dit was de heer Pahud, dezelfde die na
 't verschynen van den Havelaar persoonlyk den toestand te Lebak
 onderzocht, uit welk onderzoek de erkentenis is voortgevloeid dat
-er in die Afdeeling «misbruiken» bestonden. 't Spreekt vanzelf dat
+er in die Afdeeling «misbruiken» bestonden. 't Spreekt vanzelf dat
 daarby met geen woord melding werd gemaakt van myn aanklacht. Men
 zie hierover 't oordeel van den heer Veth in den Gids van Augustus '60.
 
@@ -13100,11 +13066,11 @@ ontvangen--c'est trop fort!
 [40] (Noot van 1865). Zitting van den 25sten September 1860.
 
 [41] (Noot van 1865). Die man is nog altyd by de Nederlanders zeer
-geacht. Nu dit is billyk. Zóó'n persoon verdient achting van zóó'n
+geacht. Nu dit is billyk. Zóó'n persoon verdient achting van zóó'n
 natie! Nog onlangs is hy verkozen tot lid in 't bestuur van Mettray,
 'n instelling, nota bene, die ten-doel heeft te voorkomen, dat er
 roovers en dieven groeien uit arme jongens. Treffende zorg voor 'n
-oud-gouverneur-generaal van Nederlandsch-Indië, die my kwalyk nam dat
+oud-gouverneur-generaal van Nederlandsch-Indië, die my kwalyk nam dat
 ik geen genoegen nam in diefstal, roof en moord. Wat zal dat Mettray
 goede resultaten geven!
 
@@ -13117,14 +13083,14 @@ beweer dat het niet-antwoorden 'n duidelyk antwoord is.
 De natie die, blijkens dagblad- en tijdschrift-litteratuur van 1860 en
 1861, zoo gesteld was op haar eer, is met wapens en bagage overgeloopen
 naar den kant der schande. Men heeft gezag, invloed en geld,--ja, geld
-vooral: een javasche rykworder is Minister van Koloniën!--men heeft
+vooral: een javasche rykworder is Minister van Koloniën!--men heeft
 invloed, geld en gezag aangehangen, in-plaats van den man te steunen,
 die alleen tegen allen den moed had z'n plicht te doen. Mag men my
 euvel duiden, dat ik hoogmoedig ben? Begrypt men niet hoe onmogelyk
 't wezen zou, zich niet hoog te stellen tegen-over zooveel laagheid?
 
 Het is nu eenmaal waar, o brave Nederlanders, dat Havelaar 'n
-byzonder slecht mensch is. 't Is wáár dat-i alle meisjes verleidt
+byzonder slecht mensch is. 't Is wáár dat-i alle meisjes verleidt
 ... dat hy z'n lieve, edele vrouw mishandelt ... dat-i z'n schulden
 niet betaalt ... dat-i altyd dronken is ... dat-i liederlyk leeft
 ... dat-i verkwistend is ... dat-i met gemeen volk omgaat,--schoon hy
@@ -13142,7 +13108,7 @@ Of Havelaar's pruik zoo leelijk is, zal misschien later blyken, als
 't hem schikt zich neertebuigen tot openbaring. Maar eerst de zaken,
 Nederlanders, en dan uw oud-wyvenvertellingen.
 
-Een beetje menschkunde, als ge die bezit! Kàn Havelaar wezen, zoo-als
+Een beetje menschkunde, als ge die bezit! Kàn Havelaar wezen, zoo-als
 't belang der van Twisten en konsorten--d.i. de personen en cliques
 die hy vry naakt uitkleedde--meebrengt hem voortestellen?
 
@@ -13152,13 +13118,13 @@ verduitschte kooplui in winkeltaal--'t is billyker, den alleen-staande
 te schelden, dan met hem party te trekken voor recht, tegen de bende
 die hy aantastte.
 
-Menschkunde! Het nageslacht zal oordeelen, of 't u dááraan haperde,
+Menschkunde! Het nageslacht zal oordeelen, of 't u dááraan haperde,
 of ... aan hart? Och, wat zoudt ge een fyn gevoel voor recht hebben,
 zoodra ge inzaagt dat er by dat recht wat te verdienen viel!
 
 De weinigen die me hartelyk aanhangen, hoef ik niet by naam
 uittezonderen. Hen dank ik voor de trouw aan 't heilig recht,
-hen de edele hovelingen en «courtisanes» van den tegenspoed! Hen,
+hen de edele hovelingen en «courtisanes» van den tegenspoed! Hen,
 wien ik niet hoef te zeggen, dat ik niet klaag, wyl hun liefde en
 trouw ruimschoots opweegt tegen de schandelyke desertie van 't gros
 der Natie. Voor de tiende maal: M'n verwyt is geen klacht, het is
@@ -13168,7 +13134,7 @@ al draag ik van zoovelen den kleinen haat.
 Met Nederland overwinnen? Deze hoop gaf ik reeds op, zes maanden na
 't verschynen van den Havelaar. Tegen Nederland ... ja! Ik heb 't
 beloofd, en men meene niet dat ik m'n woord brak, indien ik mocht komen
-te bezwyken vóór 't bereiken van m'n doel. Ik zal zorg dragen nooit
+te bezwyken vóór 't bereiken van m'n doel. Ik zal zorg dragen nooit
 geheel te sterven. M'n geest zal leven en overwinnen, lang nadat de
 koninkjes en ministertjes van heden zullen vergeten zyn. Ziedaar nu,
 christenen, myn onsterfelykheid!
@@ -13176,14 +13142,14 @@ christenen, myn onsterfelykheid!
 [43] (Noot van 1865). Om ook onkundigen te doen begrypen, wat de reden
 is dat alle personen op eenmaal verdwenen zyn, die in 1860 en 1861 zoo
 welsprekend aandrongen op recht, herhaal ik hier de vaak meegedeelde
-byzonderheid dat èn Liberalen èn Behouders den Max Havelaar wilden
+byzonderheid dat èn Liberalen èn Behouders den Max Havelaar wilden
 gebruiken als machine de guerre in hun partijgekibbel. Toen ik de
 beide cliques barsch had afgewezen, en alleen hulp vraagde aan wie
-'t wèl meende met menschelykheid en rechtvaardigheid, bleek er dat
+'t wèl meende met menschelykheid en rechtvaardigheid, bleek er dat
 niemand den moed had zich aan m'n zy te stellen. Indien ik de taele
-Kanaäns van 't Liberalisme had willen spreken, ware ik sedert lang
-Minister van koloniën. En ook de behouders hadden myn «talent» kunnen
-gebruiken, als nu maar eenmaal dat talent «te gebruiken» ware. Lieve
+Kanaäns van 't Liberalisme had willen spreken, ware ik sedert lang
+Minister van koloniën. En ook de behouders hadden myn «talent» kunnen
+gebruiken, als nu maar eenmaal dat talent «te gebruiken» ware. Lieve
 god, ikzelf ben er geen meester van, en geloof er niet aan. (Idee 112).
 
 [44] Hanootzri = Timmerman.
@@ -13195,11 +13161,11 @@ god, ikzelf ben er geen meester van, en geloof er niet aan. (Idee 112).
 dat gehouden werd in het paleis des konings te Amsterdam, gezegd dat
 Nederland 'n roofstaat is. Men zie hierover Idee 534.
 
-[47] Deze man was Loerah = klein hoofd. Dáárom zeker nam men hem twee
+[47] Deze man was Loerah = klein hoofd. Dáárom zeker nam men hem twee
 buffels af, dat ook heel billyk was, daar hy de macht had z'n schade
 te verhalen op 'n ander.
 
-[48] Of Pasir-aijer. Ik houd van stiptheid in «zaken.»
+[48] Of Pasir-aijer. Ik houd van stiptheid in «zaken.»
 
 [49] Deze man was dorpshoofd.
 
@@ -13225,13 +13191,13 @@ myner konklusie staande, en vraag aan wien ze betwyfelt, of loochent:
 
 Welke fout ik maakte in m'n berekening?
 
-Hoeveel er dàn wordt gestolen onder 't bestuur van één
+Hoeveel er dàn wordt gestolen onder 't bestuur van één
 Gouverneur-Generaal die z'n plicht niet doet?
 
 Laat Duymaer van Twist toch eens antwoorden op deze vragen, als-i
 beweert beter te rekenen dan ik. En dat hy dan tevens berekene hoeveel
 fortuinen met buitenplaatsen, enz. van gewezen Gouverneurs-Generaal,
-er noodig zyn om de fouten van één plichtvergeten Landvoogd te boeten?
+er noodig zyn om de fouten van één plichtvergeten Landvoogd te boeten?
 
 Ik konstateer--heden 16 Juli 1865--dat niemand protest heeft
 aangeteekend tegen het punt van uitgang myner berekening: den staat
@@ -13252,14 +13218,14 @@ gastvryheid hadden genoten van roovers. Die vraag en die vrees waren
 gepast en gegrond.
 
 Na my sprak de heer Rochussen 'n redevoering uit, waarin hoofdzakelyk
-werd betoogd dat Nederland veel voordeel trekt uit Indië, wat ik
-volmondig toestem. De Indépendance, in den verkeerden waan dat de
+werd betoogd dat Nederland veel voordeel trekt uit Indië, wat ik
+volmondig toestem. De Indépendance, in den verkeerden waan dat de
 heer Rochussen myn beschuldigingen wilde weerleggen, noemt die rede:
 un discours ministre. De scherpte dezer kwalifikatie treft geen doel,
 als men weet--zooals ik verzekeren kan--dat het voornemen des heeren
 R. geenszins was om myn grieven te behandelen, evenmin als hy 't
 verdedigen of vergoelyken op zich wilde nemen van de gruwelen die in
-Indië plaats vinden. Dat die Staatsdienaar onmiddellyk na my optrad,
+Indië plaats vinden. Dat die Staatsdienaar onmiddellyk na my optrad,
 was toevallig, en 'n gevolg van de ordre du jour, gewyzigd trouwens
 op 'n verzoek van den heer Povin van Brussel, die na my had moeten
 spreken, maar aan den heer R. had verzocht te mogen ruilen van beurt.
@@ -13285,7 +13251,7 @@ voor die dame. (Idee 527).
 En dat ook inderdaad de rede van den heer R. niet werd opgenomen als
 antwoord op myn beschuldigingen, blykt onder anderen hieruit, dat 'n
 hoofdambtenaar uit den Haag--de referendaris van Alphen, meen ik--met
-zeker élan, het woord vraagde, en stamelend van drift, de hoop uitte:
+zeker élan, het woord vraagde, en stamelend van drift, de hoop uitte:
 "dat men my toch eens zou tegenspreken!"
 
 Nu ja, dit hoopte ik al lang! Maar op-nieuw konstateer ik, dat men
@@ -13306,41 +13272,41 @@ uit dat belang.
 [55] Een inlandsch beambte die den Regent ter-zyde staat, en in casu
 diens vertrouweling was.
 
-[56] «Nog nooit heeft eenig heer aldus gesproken.»
+[56] «Nog nooit heeft eenig heer aldus gesproken.»
 
 [57] Mr. P. Myer.
 
 [58] Zie hier wat prof. Veth hiervan zegt in den Gids van Augustus
 1863.
 
-«Sedert heeft Havelaar met de zynen gebrek geleden, hy is het voorwerp
+«Sedert heeft Havelaar met de zynen gebrek geleden, hy is het voorwerp
 geworden van den smaad der Droogstoppels--want de Droogstoppels in
-Nederland maken altyd gemeene zaak met de Slymeringen in Indië--hy
+Nederland maken altyd gemeene zaak met de Slymeringen in Indië--hy
 is geworden: Multatuli, niet alleen in aangenomen naam, maar inderdaad.
 
-«En wat bewyst nu het feit, dat, na zyn ontslag, werkelyk een
+«En wat bewyst nu het feit, dat, na zyn ontslag, werkelyk een
 onderzoek naar de knevelaryen in het Regentschap Lebak plaats had,
 dat de Regent een scherpe vermaning ontving, en eenige mindere hoofden
 werden afgezet?
 
-«Primo: de waarheid van het spreekwoord, dat de kleine dieven gehangen
+«Primo: de waarheid van het spreekwoord, dat de kleine dieven gehangen
 worden, terwyl men de groote laat loopen.
 
-«Secundo: dat de zaak te veel ruchtbaarheid had verkregen om nu nog
+«Secundo: dat de zaak te veel ruchtbaarheid had verkregen om nu nog
 gesmoord te worden.
 
-«Tertio: dat de knevelary in Lebak al zeer erg moet geweest zyn,
+«Tertio: dat de knevelary in Lebak al zeer erg moet geweest zyn,
 wanneer zelfs een Resident, die zoo gaarne schipperde, en zoo ongaarne
 een inlandsch hoofd vervolgde, constateren moest, dat er werkelyk
 reden tot klagen bestond, en by gevolg
 
-«Quarto: dat Havelaar volkomen gelyk had."
+«Quarto: dat Havelaar volkomen gelyk had."
 
 [59] Brief aan de Kiezers te Amsterdam, by J. H. de Ruyter.
 
-[60] (Noot van 1865) «Help ons hierin, dan beloof ik u de stem van
+[60] (Noot van 1865) «Help ons hierin, dan beloof ik u de stem van
 dat of dat geacht lid voor die zaak!" Verbeeld u het lid eener jury,
-die tot 'n kollega zei: «help my dezen man hangen, dan zal ik u helpen
+die tot 'n kollega zei: «help my dezen man hangen, dan zal ik u helpen
 aan 't geeselen van dien ander?"
 
 [61] (Noot van 1865). Ik citeer! Hoe ik denk over dien esprit de
@@ -13348,7 +13314,7 @@ clocher, moge uit het volgende blyken. In 'n Friesche courant lezende
 dat men my had voorgesteld tot kandidaat, onder verzekering dat ik 'n
 kordate Fries was, heb ik terstond tegen die eer geprotesteerd. Kordaat
 beweer ik te zyn--en ik zal 't toonen--maar 'n Fries ben ik niet. Er is
-'n kreet van verwondering opgegaan, toen ik daarop betuigde: «Fries
+'n kreet van verwondering opgegaan, toen ik daarop betuigde: «Fries
 of geen Fries, dat is hetzelfde. Ik zou m'n votum weigeren aan 'n
 wet ter bescherming van de Jenever, al ware ik met algemeene stemmen
 gekozen te Schiedam." Zie Leeuwarder Courant, 30 Oktober 1860.
@@ -13360,31 +13326,31 @@ De aangehaalde zinsnede komt in deze uitgaaf voor op blz. 65 van den
 Max Havelaar.
 
 [63] De hier bedoelde brief is herhaaldelyk gedrukt, en komt in deze
-uitgaaf voor in 't volgende deel onder de «Verspreide Stukken».
+uitgaaf voor in 't volgende deel onder de «Verspreide Stukken».
 
 [64] De titel is Gouverneur-Generaal... enz., opperbevelhebber
 van Zs. Ms. Land- en Zeemacht, beoosten de Kaap de Goede Hoop. De
-rang is of schynt officiëel nagenoeg geassimileerd aan dien van
+rang is of schynt officiëel nagenoeg geassimileerd aan dien van
 Luitenant-Generaal, maar ten-onrechte. Want de Luitenant-Generaal,
 Kommandant van 't leger, en de Vice-Admiraal, Kommandant der Zeemacht,
 staat onder dien Gouverneur. De laatste behoudens eenige directe
 ondergeschiktheid van meest administratieven aard, aan den Minister
 van Marine.
 
-De juiste titel van den Landvoogd in Indië zou wezen: Luitenant des
+De juiste titel van den Landvoogd in Indië zou wezen: Luitenant des
 Konings of Onder-Koning, met Maarschalksrang.
 
 Ik begryp dus niet waarom jongelui die eerzucht gevoelen en begeerte
-naar 'n Maarschalkstaf, hun carrière ontvangen te Willemsoord of te
+naar 'n Maarschalkstaf, hun carrière ontvangen te Willemsoord of te
 Breda. De weg tot het hoogste militair Kommandement in den Staat, leidt
 door den corridor van een prokureurskantoor... of gekker nog: men is
-in Indië vyf jaren lang geplaagd geweest met een Gouverneur-Generaal
+in Indië vyf jaren lang geplaagd geweest met een Gouverneur-Generaal
 die z'n loopbaan begon met 'n mislukt examen voor schoolmeester van
 den laagsten rang. Zoo springen de Haagsche cliques om met de hoogste
 belangen van den Staat.
 
-Ik sta volstrekt niet de leer voor, dat men te vragen hebbe: «hoe en
-waar heb gy geleerd?» Wie wat weet, wie wat kan, wie wat is vooral,
+Ik sta volstrekt niet de leer voor, dat men te vragen hebbe: «hoe en
+waar heb gy geleerd?» Wie wat weet, wie wat kan, wie wat is vooral,
 behoeft geen certificaat van oorsprong. Daarvoor geldt in zoo'n
 geval, het genie. Heeft men ooit daarnaar gevraagd? Dit betwyfel
 ik, en niemand beweerde dit ook. Voor Gouverneur-Generaal, Minister
@@ -13395,18 +13361,18 @@ kunnen gebruiken.
 
 [66] Minnebrieven, pag. 111 en vlg.
 
-[67] «Ik vraag of ik op 29 Maart onwaarheden in myn belang kon vorderen
-van een ambtenaar, wien ik den 5den te-voren den brief schreef No. 97?»
+[67] «Ik vraag of ik op 29 Maart onwaarheden in myn belang kon vorderen
+van een ambtenaar, wien ik den 5den te-voren den brief schreef No. 97?»
 [Brief aan den Gouv. Gen. in ruste].
 
 Om te beoordeelen of 't mogelyk was dat iemand my het hof maakte met
-onwaarheden, leze men voorts den brief aan den Kontrôleur, die voorkomt
+onwaarheden, leze men voorts den brief aan den Kontrôleur, die voorkomt
 in den Havelaar, pag. 169. Ik stel voor, den brief te doen opnemen in
 't Regeerings-Reglement, om den Gouverneur-Generaal te dienen als
 handleiding tot het bekomen van eenige kennis der waarheid. Maar er
 is eigen onderzoek ook noodig, anders helpt het niet veel.
 
-[68] In 't officiëel Regeerings-verslag over 1856 worden die knoeieryen
+[68] In 't officiëel Regeerings-verslag over 1856 worden die knoeieryen
 te Lebak erkend, maar men vermydt, met de oneerlykheid die ik byna
 zonder uitzondering overal ontmoet, my te noemen. De ontdekking wordt
 daar voorgedragen als vigilantie van de Regeering.
@@ -13427,17 +13393,17 @@ te-recht. Wanneer ik zitting had gehad in de Arrond. Rechtbank te
 Amsterdam, zou ik niet anders gestemd hebben. Voor de rechtbank
 immers is slechts gewezen op 'n stuk waarin ik verklaarde myn boek
 in vollen eigendom aftestaan aan den heer van Lennep. Maar de wyze
-waarop die heer dat stuk had in handen gekregen, namelyk: «OM NU MET
-EEN UITGEVER EEN CONTRACT TE KUNNEN SLUITEN» is niet aangeroerd.
+waarop die heer dat stuk had in handen gekregen, namelyk: «OM NU MET
+EEN UITGEVER EEN CONTRACT TE KUNNEN SLUITEN» is niet aangeroerd.
 
 Overeenkomsten, aangegaan ten gevolge van... neen, neen... dat
 wetsartikel--tevens 'n artikel uit het wetboek van eenvoudige
-eerlykheid--zal ik aanhalen by de behandeling myner zaak in appèl.
+eerlykheid--zal ik aanhalen by de behandeling myner zaak in appèl.
 
 Appelleeren? Ja. Maar voor 'n Gerechtshof niet. Ik heb geen geld.
 
 Maar ik zal appelleeren voor de rechtbank der publieke opinie. En
-dáár zal ik winnen, Mr. van Lennep!
+dáár zal ik winnen, Mr. van Lennep!
 
 Wat zou 't bovendien baten of ik die zaak won voor een gerechtshof? Een
 gunstig vonnis zou den heer van Lennep noodzaken my de behaalde winst
@@ -13445,7 +13411,7 @@ uit te betalen, en dit is myn zoeken niet. Ik heb den Max Havelaar
 niet geschreven om geld te winnen. De hoofdzaak is dat door hoogen
 prys en trage verspreiding, het juiste oogenblik is verstreken om
 'n beroep te doen op 't Volk. Dat oogenblik kan geen gerechtshof my
-teruggeven ((Eenige toelichting van deze zaak is te vinden in Ideën
+teruggeven ((Eenige toelichting van deze zaak is te vinden in Ideën
 287 en 288, vooral in de by 't laatste nummer in den vyfden druk
 gevoegde noot. (1873).))  (1866).
 
@@ -13454,7 +13420,7 @@ gevoegde noot. (1873).))  (1866).
 [71] Handels- en Effectenblad, 6 December 1861.
 
 [72] Aan deze brochure wedervaart de hooge eer te worden uitgegeven
-door denzelfden man die voor het eerst "le Testament du Curé Meslier"
+door denzelfden man die voor het eerst "le Testament du Curé Meslier"
 doet drukken. Ik beschouw dit als 'n gunstig omen.
 
 Maar dat Meslier wachtte tot-i dood was, voor hy de waarheid
@@ -13463,14 +13429,14 @@ verkondigde, neem ik hem kwalyk. (1862).
 [73] Zie z'n aanteekeningen op den Bybel (1862).
 
 [74] Voor hen die zoo gaarne my willen doen doorgaan voor een opposant
-quand même, voor een wargeest, voor een afbreker, moet het lastig
+quand même, voor een wargeest, voor een afbreker, moet het lastig
 wezen te ontwaren dat ik, nu reeds meer dan twee jaren geleden, na
 den dood van heer Stolte, van een behouder dus, de verkiezing heb
 aangeraden van iemand in zynen geest. (1862)
 
 [75] Dit wordt inderdaad gezegd in een Haagsch krantje. Den naam van
 't blad weet ik niet. Het is dezelfde courant die m'n heele redeneering
-over 't cyfer van wat er wordt gestolen onder één Gouverneur-Generaal
+over 't cyfer van wat er wordt gestolen onder één Gouverneur-Generaal
 die z'n plicht niet doet, zoo triumfantelyk omver gooit met 'n paar
 regeltjes. Hoe die krant over logica denkt, gaat me niet aan. Maar
 gissende dat sommige--velen misschien--even als die krant meenen dat
@@ -13483,7 +13449,7 @@ altyd te-vergeefs. 't Was te eenvoudig. (1862).
 
 [77] Ik weet dat velen die onderworpenheid aanvoeren als 'n bewys voor
 't gevaarlyke om 'n Hoofd te straffen. Hierin ligt 'n dwaling die ik
-releveeren zal in m'n Ideën (1862).
+releveeren zal in m'n Ideën (1862).
 
 [78] Napoleon op St. Helena.
 
@@ -13500,7 +13466,7 @@ Batavia of elders op Java.
 [80] Kennis, wetenschap en bekwaamheid. Lezer, vraag eens een uwer
 Indische kennissen de instructie voor de Kontroleurs by de Landelyke
 inkomsten op Java, ter-inzage. Dit is 'n merkwaardig stuk. Het zal
-u eenig denkbeeld geven van wat er in Indië moet gedaan worden om de
+u eenig denkbeeld geven van wat er in Indië moet gedaan worden om de
 zaken gaande te houden. (1862)
 
 [81] Het is op dien oogenblik, het is in de toen by my bestaande
@@ -13514,7 +13480,7 @@ den stryd waarin hy meende een bondgenoot te hebben. (1862.)
 is van 1865.
 
 [83] (Noot van 1875.) Dit stuk verscheen eenige maanden na den
-Havelaar, doch vóór Minnebrieven. Deze opmerking diene tot opheldering
+Havelaar, doch vóór Minnebrieven. Deze opmerking diene tot opheldering
 van den toon. In diepen kommer zaten ik en de mynen te wachten op den
 uitslag van m'n bitter protest. In-plaats daarvan vernam ik dat de
 Havelaar zoo "mooi" was. Dat men dien "met byzonder genoegen gelezen
@@ -13525,12 +13491,12 @@ de uitgave van dezen brief aan Van Twist zonder 't minste gevolg was
 gebleven. Vandaar de toon der inleiding van de Minnebrieven. Men meene
 evenwel niet dat ik beweer in deze weinige woorden m'n verachting
 voor Publiek volkomen gerechtvaardigd te hebben. Misschien is dit
-zoo, doch wáárlyk voel ik me in staat meer te leveren! Het relaas der
+zoo, doch wáárlyk voel ik me in staat meer te leveren! Het relaas der
 schurkeryen waarmee men geslaagd is, zooveel jaren lang m'n pogingen
 te verydelen, zou boekdeelen vullen. De oorzaak die me terug houdt
 van volledige openbaring, ligt... in kunstbesef. 't Zou me onmogelyk
 wezen 'n "mooi boek" samentestellen uit 'n eentonige aaneenschakeling
-van vilénie, als die welke my van de Nederlandsche Natie te-beurt
+van vilénie, als die welke my van de Nederlandsche Natie te-beurt
 viel. Er ware veel goeds te bereiken geweest met 'n klein deel der
 inspanning die van officieelen en partikulieren kant is aangewend om my
 't leven--d. i. den arbeid!--onmogelyk te maken.
@@ -13545,11 +13511,11 @@ grooten dank verschuldigd is.
 de toepassing der aangehaalde stukken. Ik hoop lezers te vinden,
 die deze toepassing weten te maken zonder myn hulp. Zeer dikwyls
 echter werd m'n hoop te dien aanzien teleurgesteld. Ervaringen van
-dezen aard gaven my de verdrietige IDEËN 502 en 523 in de pen.
+dezen aard gaven my de verdrietige IDEËN 502 en 523 in de pen.
 
 [85] (Noot van 1865.) Ou--voeg ik er by--qui doivent toute leur
-considération à leur fortune, bien ou mal acquise. 't Is inderdaad
-schandelyk, dat juist zulke personen in Nederland geëerd zyn, die
+considération à leur fortune, bien ou mal acquise. 't Is inderdaad
+schandelyk, dat juist zulke personen in Nederland geëerd zyn, die
 aan de misbruiken welke bestreden moeten worden, hun fortuin, en
 de daaruit voortvloeiende verheffing te danken hebben. Duymaer van
 Twist zou niet gekozen kunnen worden tot lid der Eerste-Kamer, als-i
@@ -13561,17 +13527,17 @@ velen hebben geleden onder en door zyn wanbestuur. Erger nog: Fransen
 van de Putte, de ryk geworden kontraktant en vry-arbeider--men zegt,
 dat-i drie millioen wist te halen uit Javanen-arbeid, in slechts elf
 jaren tyds, en al zy 't iets minder, toch is 't zeker dat het zeer
-veel is--die v. d. Putte is Minister van Koloniën!
+veel is--die v. d. Putte is Minister van Koloniën!
 
 [86] (Noot van 1865). 't Is om jaloers te worden op China! Daar
-immers zou voor den naïven menschenvriend hoop kunnen bestaan op
+immers zou voor den naïven menschenvriend hoop kunnen bestaan op
 verbetering, indien hy slagen mocht in 't doordringen tot den Keizer,
-die slechts bedrogen is door «leugenachtige rapporten» en misschien
+die slechts bedrogen is door «leugenachtige rapporten» en misschien
 zich zou verplicht voelen iets te doen tot herstel, indien men hem
 het leugenachtige van die rapporten had aangetoond. Ik denk dat de
 drukpers in China niet vry is. Dit is 'n bemoedigend denkbeeld voor
 'n chineeschen menschenvriend. Hy kan zich troosten met de gedachte:
-Als de Keizer 't wist, wie weet òf er geen recht geschiedde!
+Als de Keizer 't wist, wie weet òf er geen recht geschiedde!
 
 Maar wat men te denken hebbe van 'n land, waar de gansche Natie
 rilt, zonder dat iemand 'n hand uitsteekt tot herstel, ook hy niet,
@@ -13583,14 +13549,14 @@ Wat helpt een vrye drukpers, als men niet leest? Wat helpt het lezen,
 als men slechts rilt? Wat helpt het rillen, als men niet handelt?
 
 Maar ik dacht hieraan niet, toen ik den Havelaar schreef! Ik bedroog my
-met de Chineesche hoop: dat het «Keizerlyk kabinet» bedrogen was door
+met de Chineesche hoop: dat het «Keizerlyk kabinet» bedrogen was door
 valsche rapporten, en met dankbaarheid de gelegenheid zou aangrypen
-om eens iets wáárs te nemen.
+om eens iets wáárs te nemen.
 
 Ik heb 't niet verder kunnen brengen dan den minister Thorbecke te
 dwingen tot de erkenning: dat er besmetting heerschte in de politiek
 van den Staat." Zoo'n verklaring is niet zeer aangenaam voor den
-patiënt! Vooral wanneer hy daarna zoo zorgvuldig wordt verpleegd
+patiënt! Vooral wanneer hy daarna zoo zorgvuldig wordt verpleegd
 ter genezing, als we na 't oprichten van de liberale malzapotheek
 ondervonden hebben! Ik ben zoo vry te gelooven dat er zelfs in China
 iets anders zou gevolgd zyn op zoo'n rilling, dan 't verruilen alleen
@@ -13598,7 +13564,7 @@ van m'nheer Malz-Bruggeman, tegen m'nheer Malz-Hof en konsorten.
 
 [87] (Noot van 1865) Toen ik Duymaer v. Twist in de gelegenheid stelde
 te weten wat hy sedert lang had moeten weten--daarvoor betaalde hem de
-Natie!--was hy verrast, en: Dieu nous garde d'une idée imprévue. Ik
+Natie!--was hy verrast, en: Dieu nous garde d'une idée imprévue. Ik
 ben zoo vry te gelooven wel eens meer denkbeelden te hebben gehad,
 die verrassend zouden wezen voor zoo'n ordinair wezen. Toch liet
 ik die verrassing gelden als verlichtende omstandigheid. Voor twee
@@ -13607,7 +13573,7 @@ z'n allergemeenste ordinairheid, hield ik van Twist voor eerlyk. Men
 ontwaart dit uit het stuk dat nu volgt. En zelfs nog in den Havelaar
 heb ik den man met meer verschooning behandeld dan hy verdiende. Wat
 men te denken hebbe van de eerlykheid des mans die na 't ontvangen van
-den bovenstaanden brief, nà 't verschynen van Havelaar, Vry-Arbeid en
+den bovenstaanden brief, nà 't verschynen van Havelaar, Vry-Arbeid en
 Minnebrieven, geen aandrang voelde tot herstel--voor zooveel mogelyk
 althans!--van wat hy misdreven had, dit laat ik over aan 't oordeel
 van elken lezer ... die lezen kan.
@@ -13619,7 +13585,7 @@ bylagen niet aantoonden wat ik daar opgeef, welnu, dan zal ik altyd
 lust en gelegenheid vinden om ze later te publiceeren. Het beste
 justificatoir bewys voor al m'n beweringen, levert van Twist zelf,
 door z'n prachtige redevoering in de Tweede Kamer--waar-i zeide dat
-hy zweeg uit vrees voor partydigheid--en dóór dat zwygen!
+hy zweeg uit vrees voor partydigheid--en dóór dat zwygen!
 
 [89] (Noot van 1875.) De hier bedoelde oorlog tegen de Padries--ten
 rechte: Pedirezen--leverde het voorspel van den tegenwoordigen oorlog
@@ -13655,14 +13621,14 @@ worden!" Ik vroeg hem, of dan 't Nederlandsch Gouvernement alleen zulke
 lieden kon gebruiken, die geen hoogachting verdienen? Hy sloeg de oogen
 neer. En dit moest wel, want na die tegenstelling van ambtenary en
 hoogachting, voelde hy schaamte over z'n bruikbaarheid. Kort daarop
-werd hy ridder. Deze onderscheiding moet hem zéér gedaan hebben,
+werd hy ridder. Deze onderscheiding moet hem zéér gedaan hebben,
 want slecht was hy niet.
 
 (Noot van 1875). Later kwamen me walgelyke byzonderheden ter-oore,
 waaruit bleek dat ik dien man altyd te goed beoordeeld had. Zoodra men
 de Havelaarszaak de eer der diskussie waard keurt, zal ik ze openbaren.
 
-[98] (Noot van 1865.) Officiëele missive 24 Februari 1856. Zie
+[98] (Noot van 1865.) Officiëele missive 24 Februari 1856. Zie
 Havelaar.
 
 [99] (Noot van 1875.) In het vyftiende hoofdstuk van den Havelaar
@@ -13691,21 +13657,21 @@ alinea aangehaalde bewysstukken.
 [104] Zie de Vraagpunten aan den Kontroleur in de Minnebrieven.
 
 [105] (Noot van 1865). Later is me gebleken dat hy niet op dienzelfden
-dag gestorven is. Hy heeft--als ik goed geïnformeerd ben--nog anderhalf
+dag gestorven is. Hy heeft--als ik goed geïnformeerd ben--nog anderhalf
 etmaal geleefd. Hoe dit zy, de weduw en de kinderen van den man die
 vermoord werd omdat hy zyn plicht wilde doen, wachten nog altyd op
 recht, of althans op onderzoek. Over 't feit zelf, de VERGIFTIGING,
 bestaat in Lebak en in de omliggende landstreken, waar men vaak
-beter dan op de plaats zelf geïnformeerd is, geen twyfel. Spreek
+beter dan op de plaats zelf geïnformeerd is, geen twyfel. Spreek
 me toch eens tegen, m'nheer van Twist! Die man is vermoord onder uw
 bestuur! Gaat u dit niet aan? De Natie betaalde u immers behoorlyk
-dáárvoor dat zulke zaken u wèl zouden aangaan?
+dáárvoor dat zulke zaken u wèl zouden aangaan?
 
 [106] (Noot van 1865.) Zie: Vraagpunten kontroleur, in de Minnebrieven.
 
 [107] [Noot van 1875.] Zou niet die moord in elk ander land 'n cause
-célèbre geworden zyn? In Nederland is de invloed van schelmen--als
-ze maar geld hebben!--zóó groot, dat geen tydschrift of courant 'n
+célèbre geworden zyn? In Nederland is de invloed van schelmen--als
+ze maar geld hebben!--zóó groot, dat geen tydschrift of courant 'n
 woord van deernis aan 't overlyden van dien armen martelaar besteed
 heeft. De laaghartige van Twist had er belang by dat de zaak gesmoord
 werd, en ze werd gesmoord!
@@ -13732,8 +13698,8 @@ toch eens tegen, m'nheer van Twist!
 
 [112] (Noot van 1865). Dezen brief van 5 Maart vind ik in den Havelaar
 niet, en ik heb geen lust hem optezoeken. Bovendien, de geest die
-daarin heerscht--en dáárom is 't hier te doen--blykt uit het stuk
-van 15 Maart, No. 114, dat wèl in den Havelaar is opgenomen.
+daarin heerscht--en dáárom is 't hier te doen--blykt uit het stuk
+van 15 Maart, No. 114, dat wèl in den Havelaar is opgenomen.
 
 [113] (Noot van 1865). De resident van Bantam zou tegen dien brief
 terstond geprotesteerd hebben, indien er protest mogelyk geweest
@@ -13743,7 +13709,7 @@ zeggen aan 't Gouvernement! en geenszins over de kwestie: of het door
 my beweerde waarheid was?
 
 [114] (Noot van 1865.) Juist! En zoolang de van Twisten en konsorten
-worden geëerd, terwyl men Havelaar met slyk werpt... zoolang blykt er
+worden geëerd, terwyl men Havelaar met slyk werpt... zoolang blykt er
 dat ook de NEDERLANDSCHE NATIE dit niet wil. Ieder die niet, binnen
 den kring van zyn vermogen, meewerkt om een eind te maken aan den
 schandelyken triomf van onrecht, dat we sedert het verschynen van
@@ -13752,23 +13718,23 @@ ik opstond.
 
 [115] (Noot van 1875). De zeer gewone fout die ook ik maakte. Dorheid,
 droogheid, deugdzaamachtigheid, worden vaak voor deugd aangezien. Thans
-ben ik minder naïf op dit punt. De van Twisten hebben me genezen. Hoe
+ben ik minder naïf op dit punt. De van Twisten hebben me genezen. Hoe
 lang zal 't nog duren voor de meerderheid des Nederlandschen Volks
 begint te walgen van de vuile tartufferie die ons arm land verpest?
 
-Doch ook vóór 't doorbreken van 'n beetje verlichting, hoe is 't
+Doch ook vóór 't doorbreken van 'n beetje verlichting, hoe is 't
 mogelyk, dat het volk maar altyd door genoegen neemt met de uitgaven
 voor 't onderhoud van den zwerm gauwdieven die, al geven onze wetten
 dan geen middelen aan de hand om hen voor 't Gerecht te roepen, toch
 waarlyk geen aanspraak kunnen maken op belooning? Ons leger, onze
-vloot, onze koloniën, onze nyverheid... alles verkeert in slechten
+vloot, onze koloniën, onze nyverheid... alles verkeert in slechten
 staat. En toch gaat men maar voort met het opbrengen der belastingen:
 1o. om dien toestand te doen voortduren, 2o. om de ellendelingen
-in 't leven te houden dìe--vooral sedert 1848! door onbekwaamheid,
+in 't leven te houden dìe--vooral sedert 1848! door onbekwaamheid,
 plichtverzuim en baatzucht, de bewerkers waren van dien algemeenen
 achteruitgang!
 
-Dat het peil der publieke zedelykheid laag staat, kan nu eenmáal niet
+Dat het peil der publieke zedelykheid laag staat, kan nu eenmáal niet
 anders. Het is 'n onmisbaar gevolg van tien eeuwen demoralizeerende
 goddienery. Maar eilieve, 't belang? sedert jaren peins ik over de
 oorzaak van dat zonderling gebrek aan verzet, en kan alweer geen
@@ -13783,7 +13749,7 @@ dingen welker beoordeeling kunde, eer en integriteit vorderen, en
 laat zich benoemen tot lid in 't bestuur van Mettray, en blyft by
 voortduring "zeer geacht" in 't goddienend Nederland!
 
-[117] Is de bedoeling den heer van Hoëvell te beschuldigen van gebrek
+[117] Is de bedoeling den heer van Hoëvell te beschuldigen van gebrek
 aan yver? Dat zou inderdaad kluchtig wezen.
 
 [118] En, voeg ik hierby, nog is zeeroof in den Indischen Archipel
@@ -13799,7 +13765,7 @@ waart dat het door dien arbeid verkregene uw eigendom bleef?
 
 "Toen die buffel hem was afgenomen.... enz." in die woorden ligt het
 geheele antwoord op de vraag: wil de Javaan vrywillig arbeiden. En
-dáárom is zooveel papier vermorst? Heb ik niet gelyk, dat ik zocht
+dáárom is zooveel papier vermorst? Heb ik niet gelyk, dat ik zocht
 naar een anderen weg, dan de jaren lang zoo vruchteloos gevolgde?
 
 [120] Daartoe is noodig: kennis van zaken, gezond verstand, moed,
@@ -13824,367 +13790,6 @@ artikel in elk geval geschiedkundige waarde heeft.
 
 
 End of the Project Gutenberg EBook of Minnebrieven; Over Vrijen-Arbeid in
-Nederlandsch Indië; Indrukken van den dag, by Multatuli
-
-*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK MINNEBRIEVEN ***
-
-***** This file should be named 41060-8.txt or 41060-8.zip *****
-This and all associated files of various formats will be found in:
-        http://www.gutenberg.org/4/1/0/6/41060/
-
-Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed
-Proofreading Team at http://www.pgdp.net/ for Project
-Gutenberg
-
-
-Updated editions will replace the previous one--the old editions
-will be renamed.
-
-Creating the works from public domain print editions means that no
-one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
-(and you!) can copy and distribute it in the United States without
-permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
-set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
-copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
-protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
-Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
-charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
-do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
-rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
-such as creation of derivative works, reports, performances and
-research.  They may be modified and printed and given away--you may do
-practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
-subject to the trademark license, especially commercial
-redistribution.
-
-
-
-*** START: FULL LICENSE ***
-
-THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
-PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
-
-To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
-distribution of electronic works, by using or distributing this work
-(or any other work associated in any way with the phrase "Project
-Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
-Gutenberg-tm License (available with this file or online at
-http://gutenberg.org/license).
-
-
-Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
-electronic works
-
-1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
-electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
-and accept all the terms of this license and intellectual property
-(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
-the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
-all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
-If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
-Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
-terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
-entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
-
-1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
-used on or associated in any way with an electronic work by people who
-agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
-things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
-even without complying with the full terms of this agreement.  See
-paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
-Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
-and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
-works.  See paragraph 1.E below.
-
-1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
-or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
-Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
-collection are in the public domain in the United States.  If an
-individual work is in the public domain in the United States and you are
-located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
-copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
-works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
-are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
-Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
-freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
-this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
-the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
-keeping this work in the same format with its attached full Project
-Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
-
-1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
-what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
-a constant state of change.  If you are outside the United States, check
-the laws of your country in addition to the terms of this agreement
-before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
-creating derivative works based on this work or any other Project
-Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
-the copyright status of any work in any country outside the United
-States.
-
-1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
-
-1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
-access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
-whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
-phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
-Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
-copied or distributed:
-
-This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
-almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
-re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
-with this eBook or online at www.gutenberg.org/license
-
-1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
-from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
-posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
-and distributed to anyone in the United States without paying any fees
-or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
-with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
-work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
-through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
-Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
-1.E.9.
-
-1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
-with the permission of the copyright holder, your use and distribution
-must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
-terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
-to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
-permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
-
-1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
-License terms from this work, or any files containing a part of this
-work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
-
-1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
-electronic work, or any part of this electronic work, without
-prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
-active links or immediate access to the full terms of the Project
-Gutenberg-tm License.
-
-1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
-compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
-word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
-distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
-"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
-posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
-you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
-copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
-request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
-form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
-License as specified in paragraph 1.E.1.
-
-1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
-performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
-unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
-
-1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
-access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
-that
-
-- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
-     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
-     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
-     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
-     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
-     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
-     must be paid within 60 days following each date on which you
-     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
-     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
-     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
-     address specified in Section 4, "Information about donations to
-     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
-
-- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
-     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
-     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
-     License.  You must require such a user to return or
-     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
-     and discontinue all use of and all access to other copies of
-     Project Gutenberg-tm works.
-
-- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
-     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
-     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
-     of receipt of the work.
-
-- You comply with all other terms of this agreement for free
-     distribution of Project Gutenberg-tm works.
-
-1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
-electronic work or group of works on different terms than are set
-forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
-both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
-Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
-Foundation as set forth in Section 3 below.
-
-1.F.
-
-1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
-effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
-public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
-collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
-works, and the medium on which they may be stored, may contain
-"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
-corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
-property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
-computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
-your equipment.
-
-1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
-of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
-Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
-Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
-Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
-liability to you for damages, costs and expenses, including legal
-fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
-LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
-PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
-TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
-LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
-INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
-DAMAGE.
-
-1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
-defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
-receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
-written explanation to the person you received the work from.  If you
-received the work on a physical medium, you must return the medium with
-your written explanation.  The person or entity that provided you with
-the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
-refund.  If you received the work electronically, the person or entity
-providing it to you may choose to give you a second opportunity to
-receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
-is also defective, you may demand a refund in writing without further
-opportunities to fix the problem.
-
-1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
-in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
-WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
-WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
-
-1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
-warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
-If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
-law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
-interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
-the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
-provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
-
-1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
-trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
-providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
-with this agreement, and any volunteers associated with the production,
-promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
-harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
-that arise directly or indirectly from any of the following which you do
-or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
-work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
-Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
-
-
-Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
-
-Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
-electronic works in formats readable by the widest variety of computers
-including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
-because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
-people in all walks of life.
-
-Volunteers and financial support to provide volunteers with the
-assistance they need, are critical to reaching Project Gutenberg-tm's
-goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
-remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
-Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
-and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
-To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
-and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
-and the Foundation web page at http://www.pglaf.org.
-
-
-Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
-Foundation
-
-The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
-501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
-state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
-Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
-number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
-http://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
-Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
-permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
-
-The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
-Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
-throughout numerous locations.  Its business office is located at
-809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
-business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
-information can be found at the Foundation's web site and official
-page at http://pglaf.org
-
-For additional contact information:
-     Dr. Gregory B. Newby
-     Chief Executive and Director
-     gbnewby@pglaf.org
-
-
-Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
-Literary Archive Foundation
-
-Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
-spread public support and donations to carry out its mission of
-increasing the number of public domain and licensed works that can be
-freely distributed in machine readable form accessible by the widest
-array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
-($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
-status with the IRS.
-
-The Foundation is committed to complying with the laws regulating
-charities and charitable donations in all 50 states of the United
-States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
-considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
-with these requirements.  We do not solicit donations in locations
-where we have not received written confirmation of compliance.  To
-SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
-particular state visit http://pglaf.org
-
-While we cannot and do not solicit contributions from states where we
-have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
-against accepting unsolicited donations from donors in such states who
-approach us with offers to donate.
-
-International donations are gratefully accepted, but we cannot make
-any statements concerning tax treatment of donations received from
-outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
-
-Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
-methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
-ways including checks, online payments and credit card donations.
-To donate, please visit: http://pglaf.org/donate
-
-
-Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
-works.
-
-Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm
-concept of a library of electronic works that could be freely shared
-with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
-Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
-
-
-Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
-editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
-unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
-keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
-
-
-Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
-
-     http://www.gutenberg.org
-
-This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
-including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
-Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
-subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
+Nederlandsch Indië; Indrukken van den dag, by Multatuli
+
+*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 41060 ***
diff --git a/41060-8.zip b/41060-8.zip
deleted file mode 100644
index e5d0a99..0000000
--- a/41060-8.zip
+++ /dev/null
diff --git a/41060-h.zip b/41060-h.zip
deleted file mode 100644
index ce2965f..0000000
--- a/41060-h.zip
+++ /dev/null
diff --git a/41060-h/41060-h.htm b/41060-h/41060-h.htm
index a367f0b..8452839 100644
--- a/41060-h/41060-h.htm
+++ b/41060-h/41060-h.htm
@@ -7,7 +7,7 @@
 "HTML Tidy for Windows (vers 25 March 2009), see www.w3.org">
 <title>Minnebrieven. &ndash; Over vryen-arbeid in Nederlandsch
 Indi&euml;. &ndash; Indrukken van den dag.</title>
-<meta http-equiv="content-type" content="text/html; charset=us-ascii">
+<meta http-equiv="content-type" content="text/html; charset=UTF-8">
 <meta name="generator" content=
 "tei2html.xsl, see http://code.google.com/p/tei2html/">
 <meta name="author" content="Multatuli">
@@ -750,44 +750,7 @@ font-size:large;
 </style>
 </head>
 <body>
-
-
-<pre>
-
-The Project Gutenberg EBook of Minnebrieven; Over Vrijen-Arbeid in
-Nederlandsch Indi&euml;; Indrukken van den dag, by Multatuli
-
-This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
-almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
-re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
-with this eBook or online at www.gutenberg.org/license
-
-
-Title: Minnebrieven; Over Vrijen-Arbeid in Nederlandsch Indi&euml;; Indrukken van den dag
-
-Author: Multatuli
-
-Release Date: October 14, 2012 [EBook #41060]
-
-Language: Dutch
-
-Character set encoding: ASCII
-
-*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK MINNEBRIEVEN ***
-
-
-
-
-Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed
-Proofreading Team at http://www.pgdp.net/ for Project
-Gutenberg
-
-
-
-
-
-
-</pre>
+<div>*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 41060 ***</div>
 
 <div class="front">
 <div class="div1 cover">
@@ -16934,386 +16897,6 @@ dat deze links voor u niet werken.</p>
 </div>
 </div>
 
-
-
-
-
-
-
-<pre>
-
-
-
-
-
-End of the Project Gutenberg EBook of Minnebrieven; Over Vrijen-Arbeid in
-Nederlandsch Indi&euml;; Indrukken van den dag, by Multatuli
-
-*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK MINNEBRIEVEN ***
-
-***** This file should be named 41060-h.htm or 41060-h.zip *****
-This and all associated files of various formats will be found in:
-        http://www.gutenberg.org/4/1/0/6/41060/
-
-Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed
-Proofreading Team at http://www.pgdp.net/ for Project
-Gutenberg
-
-
-Updated editions will replace the previous one--the old editions
-will be renamed.
-
-Creating the works from public domain print editions means that no
-one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
-(and you!) can copy and distribute it in the United States without
-permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
-set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
-copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
-protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
-Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
-charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
-do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
-rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
-such as creation of derivative works, reports, performances and
-research.  They may be modified and printed and given away--you may do
-practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
-subject to the trademark license, especially commercial
-redistribution.
-
-
-
-*** START: FULL LICENSE ***
-
-THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
-PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
-
-To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
-distribution of electronic works, by using or distributing this work
-(or any other work associated in any way with the phrase "Project
-Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
-Gutenberg-tm License (available with this file or online at
-http://gutenberg.org/license).
-
-
-Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
-electronic works
-
-1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
-electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
-and accept all the terms of this license and intellectual property
-(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
-the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
-all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
-If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
-Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
-terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
-entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
-
-1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
-used on or associated in any way with an electronic work by people who
-agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
-things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
-even without complying with the full terms of this agreement.  See
-paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
-Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
-and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
-works.  See paragraph 1.E below.
-
-1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
-or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
-Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
-collection are in the public domain in the United States.  If an
-individual work is in the public domain in the United States and you are
-located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
-copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
-works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
-are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
-Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
-freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
-this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
-the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
-keeping this work in the same format with its attached full Project
-Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
-
-1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
-what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
-a constant state of change.  If you are outside the United States, check
-the laws of your country in addition to the terms of this agreement
-before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
-creating derivative works based on this work or any other Project
-Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
-the copyright status of any work in any country outside the United
-States.
-
-1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
-
-1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
-access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
-whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
-phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
-Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
-copied or distributed:
-
-This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
-almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
-re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
-with this eBook or online at www.gutenberg.org/license
-
-1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
-from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
-posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
-and distributed to anyone in the United States without paying any fees
-or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
-with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
-work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
-through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
-Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
-1.E.9.
-
-1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
-with the permission of the copyright holder, your use and distribution
-must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
-terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
-to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
-permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
-
-1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
-License terms from this work, or any files containing a part of this
-work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
-
-1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
-electronic work, or any part of this electronic work, without
-prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
-active links or immediate access to the full terms of the Project
-Gutenberg-tm License.
-
-1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
-compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
-word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
-distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
-"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
-posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
-you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
-copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
-request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
-form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
-License as specified in paragraph 1.E.1.
-
-1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
-performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
-unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
-
-1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
-access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
-that
-
-- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
-     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
-     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
-     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
-     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
-     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
-     must be paid within 60 days following each date on which you
-     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
-     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
-     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
-     address specified in Section 4, "Information about donations to
-     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
-
-- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
-     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
-     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
-     License.  You must require such a user to return or
-     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
-     and discontinue all use of and all access to other copies of
-     Project Gutenberg-tm works.
-
-- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
-     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
-     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
-     of receipt of the work.
-
-- You comply with all other terms of this agreement for free
-     distribution of Project Gutenberg-tm works.
-
-1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
-electronic work or group of works on different terms than are set
-forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
-both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
-Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
-Foundation as set forth in Section 3 below.
-
-1.F.
-
-1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
-effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
-public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
-collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
-works, and the medium on which they may be stored, may contain
-"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
-corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
-property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
-computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
-your equipment.
-
-1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
-of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
-Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
-Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
-Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
-liability to you for damages, costs and expenses, including legal
-fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
-LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
-PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
-TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
-LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
-INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
-DAMAGE.
-
-1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
-defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
-receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
-written explanation to the person you received the work from.  If you
-received the work on a physical medium, you must return the medium with
-your written explanation.  The person or entity that provided you with
-the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
-refund.  If you received the work electronically, the person or entity
-providing it to you may choose to give you a second opportunity to
-receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
-is also defective, you may demand a refund in writing without further
-opportunities to fix the problem.
-
-1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
-in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
-WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
-WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
-
-1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
-warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
-If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
-law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
-interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
-the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
-provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
-
-1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
-trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
-providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
-with this agreement, and any volunteers associated with the production,
-promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
-harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
-that arise directly or indirectly from any of the following which you do
-or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
-work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
-Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
-
-
-Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
-
-Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
-electronic works in formats readable by the widest variety of computers
-including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
-because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
-people in all walks of life.
-
-Volunteers and financial support to provide volunteers with the
-assistance they need, are critical to reaching Project Gutenberg-tm's
-goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
-remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
-Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
-and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
-To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
-and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
-and the Foundation web page at http://www.pglaf.org.
-
-
-Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
-Foundation
-
-The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
-501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
-state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
-Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
-number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
-http://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
-Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
-permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
-
-The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
-Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
-throughout numerous locations.  Its business office is located at
-809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
-business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
-information can be found at the Foundation's web site and official
-page at http://pglaf.org
-
-For additional contact information:
-     Dr. Gregory B. Newby
-     Chief Executive and Director
-     gbnewby@pglaf.org
-
-
-Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
-Literary Archive Foundation
-
-Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
-spread public support and donations to carry out its mission of
-increasing the number of public domain and licensed works that can be
-freely distributed in machine readable form accessible by the widest
-array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
-($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
-status with the IRS.
-
-The Foundation is committed to complying with the laws regulating
-charities and charitable donations in all 50 states of the United
-States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
-considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
-with these requirements.  We do not solicit donations in locations
-where we have not received written confirmation of compliance.  To
-SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
-particular state visit http://pglaf.org
-
-While we cannot and do not solicit contributions from states where we
-have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
-against accepting unsolicited donations from donors in such states who
-approach us with offers to donate.
-
-International donations are gratefully accepted, but we cannot make
-any statements concerning tax treatment of donations received from
-outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
-
-Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
-methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
-ways including checks, online payments and credit card donations.
-To donate, please visit: http://pglaf.org/donate
-
-
-Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
-works.
-
-Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm
-concept of a library of electronic works that could be freely shared
-with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
-Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
-
-
-Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
-editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
-unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
-keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
-
-
-Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
-
-     http://www.gutenberg.org
-
-This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
-including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
-Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
-subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
-
-
-</pre>
-
+<div>*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK 41060 ***</div>
 </body>
 </html>