diff options
| author | Roger Frank <rfrank@pglaf.org> | 2025-10-14 20:13:30 -0700 |
|---|---|---|
| committer | Roger Frank <rfrank@pglaf.org> | 2025-10-14 20:13:30 -0700 |
| commit | 807a98316a864764fdeb19fa01356b0feca67af6 (patch) | |
| tree | b0089cc20c11afd71c52b80ebb8fbfdfb171df75 /39736-h | |
Diffstat (limited to '39736-h')
| -rw-r--r-- | 39736-h/39736-h.htm | 6800 | ||||
| -rw-r--r-- | 39736-h/images/cover.jpg | bin | 0 -> 65904 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 39736-h/images/extern.png | bin | 0 -> 172 bytes |
3 files changed, 6800 insertions, 0 deletions
diff --git a/39736-h/39736-h.htm b/39736-h/39736-h.htm new file mode 100644 index 0000000..58a21a8 --- /dev/null +++ b/39736-h/39736-h.htm @@ -0,0 +1,6800 @@ +<!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.1//EN" + "http://www.w3.org/TR/xhtml11/DTD/xhtml11.dtd"> + +<html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="nl"> + +<head> + <meta http-equiv="Content-Type" content="text/html;charset=iso-8859-1" /> + <meta http-equiv="Content-Style-Type" content="text/css" /> + <meta name="description" content="13 Amsterdamse schetsen: inkijkjes in het dagelijks leven eind 19e eeuw. (1e druk 1903)" /> + <meta name="author" content="Willem van Amsterdam" /> + <meta name="keywords" content="Amsterdam, schetsen, 19e, eeuw, dagelijks, leven, jeugd, gewone, man, inkijkjes" /> + + <title> + Kleurig en donker, by Willem van Amsterdam—A Project Gutenberg eBook. + </title> + <style type="text/css"> + +h1 {text-align: center; clear: both; margin-top: 2em; margin-bottom: 2em; + font-size: 185%;} +h2 {text-align: center; clear: both; margin-top: 4em; margin-bottom: 1em; + font-size: 133%; font-weight: normal;} +h2.h2inh {letter-spacing: 0.2em; margin-right: -0.2em; font-size: 140%;} + +p {text-align: justify; text-indent: 1em;} +p.tp {margin-top: 4em; margin-bottom: 4em; text-align: center; text-indent: 0em;} +p.subh2 {margin-top: 1em; margin-bottom: 1em; text-align: center; text-indent: 0em; + font-weight: normal; font-size: 75%;} +p.noi {text-indent: 0em;} + +div.title {margin-top: 3em; margin-bottom: 1em; text-align: center;} +div.voorblad {margin-top: 3em; margin-bottom: 1em; text-align: center; font-size: 133%;} +div.inhoud {margin-top: 3em; margin-bottom: 2em; font-size: 100%;} + +/* TB */ +hr {width: 15%; clear: both; border: 1px solid black; + margin-top: 1em; margin-bottom: 1em; margin-left: auto; margin-right: auto;} +hr.fnsep {width: 20%; margin-top: 0.5em; margin-bottom: 1em; + margin-left: 0; margin-right: 0; text-align: left;} +hr.chend {width: 20%; margin-top: 2.5em; margin-bottom: 2.5em;} +hr.chbegin {width: 10%; margin-top: 1em; margin-bottom: 1em;} +hr.hrdash {width: 100%; border: 1px dashed black;} + +.pagenum {/* uncomment the next line for invisible page numbers */ + /* visibility: hidden; */ + position: absolute; left: 93%; text-indent: 0em; text-align: right; + font-size: small; font-weight: normal; font-variant: normal; font-style: normal; + letter-spacing: normal; color: #888888;} +span[title].pagenum:after {content: "[" attr(title) "] ";} + +/* TABLES */ +table {margin-left: auto; margin-right: auto; + padding: 0; border: 0; border-collapse: collapse;} +.toc {margin-top: 3em; margin-bottom: 1em;} +td.tdl {text-align: left; font-variant: small-caps; padding-left: 0.5em; padding-right: 0.5em;} +td.tdr {text-align: right; padding-left: 0.5em; padding-right: 0.5em;} + +/* ALIGN */ +.mixcap {font-variant: small-caps;} +.ls2 {letter-spacing: 0.2em; margin-right: -0.2em;} +ins.corr {border-bottom: 1px dotted red; text-decoration: none;} + +/* IMAGES */ +img {border: 0;} +.figcenter {margin: auto; text-align: center;} + +/* FOOTNOTES */ +.footnote {margin-left: 0; margin-right: 0; font-size: 75%; text-align: justify; } +.footnote .label {padding-right: 1.5em; text-decoration: none;} +.fnanchor {text-decoration: none; margin-left: 0.05em;} + +/* POETRY */ +.poem {margin-left: 10%; margin-right: 10%; text-align: left; font-size: 75%;} +.poem br {display: none;} +.poem .stanza {margin: 1em 0em 1em 0em;} +.poem div.i0 {display: block; margin-left: 0em; padding-left: 8em; text-indent: -8em;} +.poem div.i2 {display: block; margin-left: 1em; padding-left: 8em; text-indent: -8em;} +.poem div.i12 {display: block; margin-left: 6em; padding-left: 8em; text-indent: -8em;} + +.size67 {font-size: 67%;} +.size75 {font-size: 75%;} +.size85 {font-size: 85%;} +.size133 {font-size: 133%;} + +/* Transcriber Note */ +.TNbox {border: 1px solid; padding: 1em; font-family: sans-serif; font-size: 90%;} +.TNbox h2 {font-variant: small-caps; font-size: 130%; letter-spacing: 0; + margin-top: 1em; margin-bottom: 1em; line-height: 2em;} +.TNbox p {text-indent: 0em; margin-top: 0.7em; margin-bottom: 0.7em;} +.TNbox table {width: 100%; font-size: 90%;} +.TNbox th {text-align: left;} +.TNbox td {text-align: left; vertical-align: top;} +td.td2 {width: 20%;} +td.td4 {width: 40%;} + +@media screen +{ body {margin-left: 8%; margin-right: 8%;} + p {margin-top: .4em; margin-bottom: .4em;} + .TNbox {margin: 10% 10% 5% 10%; background-color: #dddddd;} + ins.corr2 {border-bottom: 1px dotted red; text-decoration: none;} +} + +@media print +{ p {margin: 0;} + .pagenum {display: none;} + ins {border: none;} + ins.corr2 {border-bottom: 1px dotted red; text-decoration: none;} +} + +@media handheld +{ body {margin-left: 2%; margin-right: 2%;} + p {margin-top: .2em; margin-bottom: .2em;} + .pagenum {display: none;} + ins.corr2 {border: none; text-decoration: none;} +} + + </style> +</head> + +<body> + + +<pre> + +The Project Gutenberg EBook of Kleurig en donker, by Willem van Amsterdam + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: Kleurig en donker + +Author: Willem van Amsterdam + +Release Date: May 19, 2012 [EBook #39736] + +Language: Dutch + +Character set encoding: ISO-8859-1 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK KLEURIG EN DONKER *** + + + + +Produced by The Online Distributed Proofreading Team at +http://www.pgdp.net + + + + + + +</pre> + + +<div class="TNbox"> + + <h2>Opmerkingen van de bewerker</h2> + + <p>De tekst in dit bestand wordt weergegeven in de originele, verouderde spelling. + Er is geen poging gedaan de tekst te moderniseren.</p> + + <p>Afgebroken woorden aan het einde van de regel zijn stilzwijgend hersteld. + Voetnoten zijn hernummerd en verplaatst naar het eind van het hoofdstuk.</p> + + <p>Overduidelijke druk- en spelfouten in het origineel zijn gecorrigeerd; deze zijn voorzien van een + <ins class="corr" title="Bron: dnnne roed stipppellijn">dunne rode stippellijn</ins>, + waarbij de Brontekst via een zwevende pop-up beschikbaar is.<br /> + Variaties in spelling zijn behouden.</p> + + <p>Een overzicht van de aangebrachte correcties is te vinden aan + <a href="#correctie">het eind van dit bestand</a>.</p> + + <p>Dit Project Gutenberg e-boek bevat externe referenties. Het kan zijn + dat deze links voor u niet werken.</p> + +</div> + +<div class="figcenter" style="width: 512px;"> + <img src="images/cover.jpg" width="512" height="744" alt="" /> +</div> + +<p><span class="pagenum" title="i"> </span><a id="p_i"></a></p> + +<div class="voorblad"> + KLEURIG EN DONKER. +</div> + +<p><span class="pagenum" title="ii"> </span><a id="p_ii"></a></p> + +<p><span class="pagenum" title="iii"><br /> </span><a id="p_iii"></a></p> + +<div class="title"> + + <h1>KLEURIG EN DONKER</h1> + + <p class="tp size67">DOOR</p> + + <p class="tp"><span class="size133">W. VAN AMSTERDAM,</span><br /> + <i>Schrijver van „Marionetten.”</i></p> + + <hr /> + + <p class="tp size85"><span class="mixcap">Haarlem</span><br /> + <span class="ls2">H. D. TJEENK WILLINK & ZOON</span></p> + +</div> + +<p><span class="pagenum" title="iv"> </span><a id="p_iv"></a></p> + +<p><span class="pagenum" title="v"><br /> </span><a id="p_v"></a></p> + +<div class="inhoud"> + + <h2 class="h2inh"><a id="INHOUD">INHOUD.</a></h2> + + <hr class="chbegin" /> + + <table class="toc" summary="inhoudsopgave"> + <tbody> + <tr> + <td class="tdl"></td> + <td class="tdr size75">Blz.</td> + </tr> + <tr> + <td class="tdl">Aan de voordeur</td> + <td class="tdr"><a href="#p_1">1</a></td> + </tr> + <tr> + <td class="tdl">Het straatorgel</td> + <td class="tdr"><a href="#p_12">12</a></td> + </tr> + <tr> + <td class="tdl">Eddy</td> + <td class="tdr"><a href="#p_25">25</a></td> + </tr> + <tr> + <td class="tdl">Haar brood</td> + <td class="tdr"><a href="#p_48">48</a></td> + </tr> + <tr> + <td class="tdl">Kinderleed</td> + <td class="tdr"><a href="#p_61">61</a></td> + </tr> + <tr> + <td class="tdl">Karel Jan Vonk</td> + <td class="tdr"><a href="#p_73">73</a></td> + </tr> + <tr> + <td class="tdl">De oudste</td> + <td class="tdr"><a href="#p_84">84</a></td> + </tr> + <tr> + <td class="tdl">Het klooster der Witte Vrouwe</td> + <td class="tdr"><a href="#p_94">94</a></td> + </tr> + <tr> + <td class="tdl">Haar keuze</td> + <td class="tdr"><a href="#p_103">103</a></td> + </tr> + <tr> + <td class="tdl">Blok's Vrouw</td> + <td class="tdr"><a href="#p_113">113</a></td> + </tr> + <tr> + <td class="tdl">Geen „Verrajer”</td> + <td class="tdr"><a href="#p_127">127</a></td> + </tr> + <tr> + <td class="tdl">De aanspreker</td> + <td class="tdr"><a href="#p_141">141</a></td> + </tr> + <tr> + <td class="tdl">Derde Klasse</td> + <td class="tdr"><a href="#p_155">155</a></td> + </tr> + </tbody> + </table> + + <hr class="chend" /> + +</div> + +<p><span class="pagenum" title="vi"> </span><a id="p_vi"></a></p> + +<p><span class="pagenum" title="1"><br /> </span><a id="p_1"></a></p> + +<h2><a id="Aan_de_voordeur">Aan de voordeur.</a></h2> + +<hr class="chbegin" /> + +<p>„Zoo, dikke zus!” zegt Evert—een jonge slagersknecht, +een pracht van een kerel, zooals de meeste +van zijn soort, groot en breed in de schouders, met +gespierde armen en een paar handen, die iemand niet +kan aanzien zonder het een geruststelling te vinden +dat zijn rond en blozend gezicht een zeer goedige +uitdrukking heeft—„zoo, dikke zus! hoe gaat 't met +mijn?” En dit zeggende, neemt hij, met een rappe +beweging, de mand van zijn schouder en zet die +op de stoep van een mooi en groot huis aan de +Heerengracht.</p> + +<p>„Hoe 't met je gaat,” antwoordt Grietje, de aan de +voordeur staande keukenmeid, een dikke, frissche +schommel, met een opgeruimd gezicht, „hoe 't met je +gaat, dat weet 'k niet, maar an je vollemaans-gezicht +te zien, dan gaat 't nogal met je.”</p> + +<p>„Ja, 'k zie bleek, hè?” zegt Evert, „dat komt omdat +me maag niet in orde is, weet je!”</p> + +<p>„Niet?” vraagt Grietje, „lust je geen ete meer?”</p> + +<p>„Jawel,” antwoordt Evert, „maar 'k lust te veel.”</p> + +<p>„En krijg je niet genoeg?” vraagt Grietje.</p> + +<p><span class="pagenum" title="2"> </span><a id="p_2"></a></p> + +<p>„Of 'k 't krijg,” zegt Evert, „dat zou me niet kanne +schele, as 'k maar zooveel kon neme as 'k lust.—En +daar hei je haar ook,” roept hij uit, als Keetje, de +werkmeid, een net, jong dienstmeisje, met een proper +katoentje aan en een koket mutsje op het hoofd, met +een lachend gezicht mede aan de voordeur verschijnt.</p> + +<p>„Zoo, malle! bè je weer an de gang?” vraagt zij.</p> + +<p>„Mal-le?” vraagt Evert, „as 'k na 't stadhuis ga, om +'n trouwbriefie te hale, hoor!—Wat zie je 'r weer +goed uit!” roept hij uit, een poging doende om Keetje +in de wangen te knijpen, wat zij met een: „laat je +staan!” en een tik op zijn arm, verhindert.</p> + +<p>„Ga je van aved 's met me uit?” vraagt Evert haar.</p> + +<p>„Ikke niet,” antwoordt Keetje, „want me parresol is +in de maak, hoor!”</p> + +<p>„Ja,” zegt Evert, „nou je 't zeit, bedenk 'k me, dat +mijn hooge hoed ook nog niet t'huis is.—Maar 'n +Zondag dan?”</p> + +<p>„Jonge nee,” antwoordt Keetje<ins class="corr" id="corr1" title="Niet in Bron.">,</ins>—<ins class="corr" id="corr2" title="Niet in Bron.">„</ins>'n Zondag dan ga +'k na 't bessieshuis.”</p> + +<p>„'t Bessieshuis!—daar heb ik ook nog 'n oome,” +beweert Evert.—„Zà je 'm van me groete?”</p> + +<p>„Dat zal 'k,” belooft Keetje. „As 'k 'm zie, dan zal +'k 'm om ze hals valle.”</p> + +<p>„Zeg eris!” roept de keukenmeid uit,—„da 's waar +ook!—'k docht dat jij 'n eerlijke jonge was, hè?”</p> + +<p>„Ikke niet eerlijk,” zegt Evert, „nou nog mooier! +Geef me maar 's 'n zoen van je, dan krijg je 'm daalijk +weerom.”</p> + +<p>„Nee,” zegt Grietje, „dat hoeft niet. As je 'r een van +me krijgt, dan mag je 'm wel houwe ook.—Maar 'n +Maandag hei je beloofd, dat je 'n beetje gehakt zou +<span class="pagenum" title="3"> </span><a id="p_3"></a>meebrengen voor mijn en Kee, omdat we dat zoo +graag luste, en dat hei je niet gedaan.”</p> + +<p>„Mijn schuld is 't niet,” verzekert Evert. „De baas +zei, da' 'k 't maar vergete most, en toe, dat begrijp je, +is 't in eene—rits...! door me hoofd gegaan.”</p> + +<p>„Zei-ie-dat?” vraagt Grietje. „Zei ie, dat je 't maar +vergete most?—Hoor je dat, Kee?”</p> + +<p>„Zoo'n akelige, schriele kerel,” roept Keetje uit.</p> + +<p>„Hoort eris,” zegt Grietje, „zeg <i>jij</i> an je baas, da' 'k +haast wel zou denke, dat me volk binne kort ze vleesch +niet meer zal luste, as er af en toe niet 'n kleinigheid +voor de keuke kan overschiete. Daar he' 'k zoo'n ideetje +van,” verzekert zij, en knikt dan, met stijf gesloten +mond, verscheidene malen met het hoofd.</p> + +<p>„En dan zou ik er wel 'n eed op wille doen,” verklaart +Evert.—„Alla, zegge zal 'k 't. En wat ete we +nou vandaag? 'n Kalfstongetje, 'n zweezerikkie of kalfsoesters,—wat +mot 'k brenge?”</p> + +<p>„'k Mot niks van je hebbe,” antwoordt Grietje. „We +ete vandaag 'n stukkie koud vleesch, 'n kippetje en 'n +gebakke tong.”</p> + +<p>„Verdikke, mens, houw op!” roept Evert uit, „daar +zou je 't water van over je tanden loope. 'k Geloof, +dat die meneer van je nog al lekker is, hè?”</p> + +<p>„Of ie lekker is!” zegt Grietje, „nee”—en met de +vingertoppen tegen de wang wiegt zij het hoofd—„dat +geloof je niet. 'k Zeg laatst nog tege Kee—is 't niet waar +meid—„Kee,” zeg 'k, „'k heb me eigen verhuurd voor +de fijne pot, en die kan 'k dan ook klaar make, maar +hier mot je toch ook kokkerelle kanne of je ziel en +zaligheid van 'n sausie afhangt.” Want aldoor het ie wat. +Dán binne de kwartels wel goed geweest, zeit ie, maar +<span class="pagenum" title="4"> </span><a id="p_4"></a>'t geroosterde brood kon nog wel 'n siertje brosser; of, +as ie tarrebot gegete het, dan zal ie van de visch niks +zegge, zeit ie, maar de saus,—die kon nog wel 'n tik-kie +meer gebonde. En zoo gaat 't aldoor. Dan mot 'k <i>hier</i> +nog 's 'n eitje meer in perbeere, of <i>daar</i> kan wel 'n +grimmeltje gries in, zeit ie, dat je, om zoo te zegge, je +boezelaar of—en 't hem om ze dikke lijf zou doen.—En +as 't niet percies zóó is, as ie 't graag lust, dan +het mevrouw ook al de bokkepruik op, want die mot +er van hoore, dat begrijp je!—'t Is dat 'k hier zoo'n +hoog loon verdien, maar anders....”</p> + +<p>„Dan ha' je 'm al gesmeerd?” vraagt Evert.</p> + +<p>„Al lang,” verklaart Grietje, „want an al dat putlut +daar he' 'k 'n hekel an. Nee, dan ha' 'k in me vorige +dienst 'n boel meer schik, en as ze niet buite ware +gaan wone, dan diende 'k er nog. Daar kreeg je nog +'s 'n goed woord, en altoos 'n vrindelijk gezicht, en +ha' je nog 's eer van je werk ook. „Griet,” zei meneer +dikkels, „je mot niet zoo lekker koke, mens; 'k kan +'s middags niet uitscheije.” En as mevrouw, die er +zoo'n hekel an had d'r eige met de pot te bemoeie—omdat +ze nooit niks kon bedenke, zei ze—'t ete an mijn +had overgelate, en 'k had 's ies nieuws verzonne: 'n +schoteltje vooraf of 'n toe-tje d'rna, van dit of van dat +wat de vorige dag was overgebleve, dan zei ze: „Kijk, +dat hei je goed geprakkeseerd! zoo'n keukenmeid mot +'k nou juist hebben.” Och ja,” zegt Grietje met een +zucht, „'t was er effetief prettig diene; en 'n mens is +zóó zeg 'k altijd, dat hoe meer ie 't na ze zin het, hoe +meer dat ie ze best nog 's doet ook. Nee”—en ze +schudt het hoofd tegen een koopman in bloemen, die met +de hand naar de waar op zijn kar wijst—„niet noodig.”</p> + +<p><span class="pagenum" title="5"> </span><a id="p_5"></a></p> + +<p>„Mot je geen bwommetje?” vraagt hij.</p> + +<p>„Nee,” antwoordt Grietje, „ik mot geen blommetje +hebbe.”</p> + +<p>„Koop 's 'n mooi ghoozie van me?” vraagt de koopman, +„of 'n potje met ghesida.”</p> + +<p>„Ga nou maar gerust deur,” zegt Grietje, „want +'k koop toch niks van je.”</p> + +<p>„'n Aa-digheidje voo' je moede', of 'n pgezentje voo' +je zussie,” zegt de koopman, met een paar potten in +de handen de stoep op komende.</p> + +<p>„Och, ga nou weg, hè!” roept Evert uit.</p> + +<p>„Nà,” zegt de koopman, „la me dan 's wat verdiene. +Koop 's 'n paag potjes voo' de meissies: tien cente +'n pot.”</p> + +<p>„Ja,” zegt Evert, „'t zit er bij mijn nogal an, hè! +Zoodra 'k geen slagersknecht meer ben, maar me koetjes +op 't droge heb, dan krijg je de klandisie, hoor.”</p> + +<p>„Wat zou 't,” roept de koopman uit, „as datte gebeugd, +dan rentenieg 'k à tien jaag! En jij, juff,” vraagt hij +aan Keetje, „mo' je niet 's 'n potje in 't keukeghaam +zette, of op 't kassie in je kametje?”</p> + +<p>„Nee,” antwoordt Keetje, „ik heb zoo'n rare neus! ik +kan de lucht niet verdrage, hoor! net zoo min as van +uie. Ik ruik liever,” en zij ginnegapt achter haar hand, +„ik ruik liever gebraje spek.”</p> + +<p>„Ja,” zegt Grietje, gemoedelijk voor zich uit lachende, +„nou je 't zeit, ruik ik ook liever 'n bankethammetje.”</p> + +<p>„Of 'n varkensrib,” zegt Evert, „dat mot je ook niet +uitvlakke, dat ruikt heerlijk, hoor!”</p> + +<p>En terwijl zij dat zeggen, knipoogen zij tegen elkander, +en zien af en toe den koopman aan, die van den een +naar den ander kijkt, en eindelijk uitroept: „toe maag, +<span class="pagenum" title="6"> </span><a id="p_6"></a>hoo' ze nou's an gaan! Net as de kindetjes, asse ze +stout binne.—Mà voo' mijn pagt za je 't niet ghuike, +of je za 't magge ete ook. En ga nou 's vóó' me +vwage of je mevwouw geen bwommetje mot hebbe, hè?”</p> + +<p>„Nee,” zegt Grietje, „dat kan 'k niet doen, da' 's +mijn werk niet; ik ben alleenig voor de pot.”</p> + +<p>„Nà,” zegt de koopman, den rozenstruik voor zich +uithoudende, „da's ommes ook 'n pot.—Doe je 't niet? +Jij dan?” vraagt hij aan Keetje,—„'k het 'n ghoot +huishouwe, denk 'e om.”</p> + +<p>„Dat zou 'k nou wel voor je wille doen,” zegt Keetje, +„maar daar hoef 'k niet mee an te komme, want an +de deur koopt ze nooit. Nee, as je zoo graag wat +verkoope wil, geef mijn dat roosie dan maar, dan +neemt me kameraad dat andere potje wel. Doe je 't +Griet?”</p> + +<p>„Alla!” zegt Grietje, met de hand in den zak naar +haar knip zoekende, „'n mens mot ook 's wat voor 'n +ander doen. Ziedaar,” en zij reikt den koopman twee +dubbeltjes over—want een keukenmeid heeft altijd +en een werkmeid nooit geld bij zich, en daarom schiet +zij haar kameraad de twee stuivers voor, „daar is je +geld. Maar nou niet terugkomme hoor,—'n Zaterdag +of zoo.”</p> + +<p>„Nee,” zegt Keetje, „want dan houwe we groote +verschoondag, hoor!”</p> + +<p>„Schoon za' je bwijve kind,” zegt de koopman, de +stoep af gaande, „'t zou jamme' weze as je 'n vwakkie +kreeg.”</p> + +<p>„Ze-eg!” roept Evert uit, „jij hoeft hier niet de blikke +dominé uit te bange, hoor je!”</p> + +<p>„Laat 'm maar gaan,” zegt Keetje, „want gelijk het +<span class="pagenum" title="7"> </span><a id="p_7"></a>ie.—Wil jij nou ook liever dat roosie hebbe?” vraagt +zij aan haar kameraad, „dan geef mijn dat andere +dingie maar.”</p> + +<p>„Wel nee meid,” antwoordt Grietje, „dit ruikt immers +ook goed!”</p> + +<p>„Dat doet 't,” bevestigt Evert. „Hoe zei ie ook weer, +dat 't hiet?”</p> + +<p>„Weet je dat niet?” vraagt Grietje, „en 'k dacht nog +al, dat jij uit Blomstraat kwam? Da' 's nou 'n potje +met „ghesida”<ins class="corr" id="corr3" title="Niet in Bron.">”</ins> zegt zij, den koopman nadoende. „Wou +je 't graag meeneme voor je meissie, of hei je 'r nog +geen?”</p> + +<p>„Ikke geen meissie!” roept Evert uit; „alle Zondagge +'n ander, hoor!”</p> + +<p>„Dat binne d'r een en vijftig te veel,” beweert +Grietje.—„Maar jij bent er ook net zoo een, om 'n echte +vrouwegek te weze, hè?”</p> + +<p>„Nou,” zegt Evert, <ins class="corr" id="corr4" title="Niet in Bron.">„</ins>'t zou ook al heel beroerd met +me zijn, as 'k niet van 'n aardig snoetje hieuw. Wat +zeg jij nou, zus?” vraagt hij aan Keetje.</p> + +<p>„Ikke zeg niks,” antwoordt zij. <ins class="corr" id="corr5" title="Niet in Bron.">„</ins>„As jij je mond +houwt,<ins class="corr" id="corr6" title="Niet in Bron.">”</ins> zeit me moeder, <ins class="corr" id="corr7" title="Niet in Bron.">„</ins>dan kan 'n ander de zijne niet +over je ope doen.” En daar gedraag 'k me eige na; is +'t niet waar, Griet?”</p> + +<p>„Ja,” antwoordt Grietje, „van 's aves ellefe tot +'smorreges zevene, hè?”</p> + +<p>„Nou, maar dan kan ik is ook effe, hoor!” verzekert +Evert.—<ins class="corr" id="corr8" title="Niet in Bron.">„</ins>„Nee,<ins class="corr" id="corr9" title="Niet in Bron.">”</ins> zeit me moeder, +<ins class="corr" id="corr10" title="Niet in Bron.">„</ins>zoo as jij toch ook +slape kan—da's gerust 'n mirakel; daar slijt om zoo +te zegge 't beddegoed van.”<ins class="corr" id="corr11" title="Niet in Bron.">”</ins></p> + +<p>„Dus ze hoeve jou geen wel-te-ruste te wensche, +hé?” vraagt Keetje.</p> + +<p><span class="pagenum" title="8"> </span><a id="p_8"></a></p> + +<p>„As 'n stelletje van 'n stuk of tien dat ooit te gelijk +doet, dan wor 'k nooit meer wakker,” beweert Evert. +„Zeg eris,” roept hij uit, in de gang kijkende, „juilie +gaan hier toch geen kaarsewinkel opzette, of zoo?—daar +legge wel 'n pak of tien op de bank.”</p> + +<p>„Da's voor 'n Zaterdag,” zegt Grietje, „dan hebbe we +hier diné.”</p> + +<p>„Diné?” vraagt Evert. „Ete jullie dan alle dage +nog niet lekker genoeg?”</p> + +<p>„Alle dage lekker,” zegt Grietje, „maar as we diné +hebbe, dan ete we fijn.”</p> + +<p>„Hoort eris,” zegt Evert, „as 'k ooit 'n kosthuis +zoek, dan zal 'k om juilie denke, hoor. 'k Geloof, dat +'t me hier best zou bevalle. 't Lijkt hier de restoratie +van Van Laar wel.”</p> + +<p>„Van Laar,” zegt Grietje, „die mag de oestertjes +levere, want daar beginne we mee: 'n oestertje met 'n +glaasie sampagne. „Dat zet de maag in ze fatsoen, daar +wort ie graag van,” zeit meneer.”</p> + +<p>„Nou,” zegt Evert, „dan is 't maar goed, dat ik 't +alle dage niet krijg, want mijn maag het toch al zoo'n +fatsoen, asof ie 'n keer of zes op de leest geslagen is.”</p> + +<p>„Dan zou 't je hier 'n Zaterdag best bevalle,” verzekert +Grietje, „want er valt heel wat te smikkele. +Eerst de oestertjes, zooas 'k zei, en dan krijgen we +twee soepies.”</p> + +<p>„Och ga weg!” roept Evert uit. „Twee keer soep!...”</p> + +<p>„Daar mag je uit kieze,” zegt Keetje. <ins class="corr" id="corr12" title="Niet in Bron.">„</ins>Ik kom achter +je, en vraag wat uwes hebbe wil: 'n bordje schildpadsoep +of 'n bordje witte ragoe.”</p> + +<p>„En onderwijl,” zegt Grietje, „schenkt de knecht je +'n glaasie serry in.”</p> + +<p><span class="pagenum" title="9"> </span><a id="p_9"></a></p> + +<p>„Die kon wel achter me blijve staan,” meent Evert.</p> + +<p>„Wel nee,” zegt Keetje, „da' 's nerges voor noodig, +want iedere keer krijg je weer 'n andere soort wijn; +en bovendien staat er naast je bord nog 'n kraf vol.<ins class="corr" id="corr13" title="Niet in Bron.">”</ins></p> + +<p>„Dat zou niet lang dure,” verzekert Evert.</p> + +<p>„Dat denk ik ook niet,” zegt Grietje, <ins class="corr" id="corr14" title="Niet in Bron.">„</ins>en daar mag +je dan 'n glaasie uit neme, as je na de soep 'n pasteitje +krijgt, want daarna krijg je 'n stukkie versche zalm, +met kappertjes-saus en 'n aardappeltje, en daar schenkt +de knecht je 'n glaasie witte wijn bij in.”</p> + +<p>„En als je dat lekkertjes het opgepeuzeld,” zegt Keetje, +„dan begin je om zoo te zegge pas.”</p> + +<p>„Ja!” roept Evert uit, „'k docht, dat we al aardig +an de gang ware, hè!”</p> + +<p>„Jawel,” zegt Keetje, „maar dan komt eigelijk pas +wat ze „sta-in-de-maag” noeme: ossehaas met groente +d'r om heen, kalfsvleesch met sper...”</p> + +<p>„Nee hoor, nou is 't genoeg!<ins class="corr" id="corr15" title="Niet in Bron.">”</ins> roept Evert uit, naar zijn +mand grijpende, „da 'k 't niet krijg, da's tot daar an toe, +maar om er nou alleenig van te motte hoore, da's al +te arremoeïig.”</p> + +<p>„En wil je wel geloove, da' 'k dat lekkere ete niet +eens lust?” vraagt Grietje.</p> + +<p>„Niet?” vraagt Evert. „Hei jij dan zoo'n beroerde +maag?”</p> + +<p>„Gelukkig niet,” antwoordt Grietje, „maar 'k ben er +vies van.”</p> + +<p>„Kom”, zegt Evert,—„vies...!”</p> + +<p>„Dat ben 'k,” bevestigt Grietje, „en Kee ook. Is 't +niet waar, meid?”</p> + +<p>„Ba,” roept Keetje uit, haar oogen dicht knijpende en +haar hoofd afkeerende, „dat vieze gedoe!”</p> + +<p><span class="pagenum" title="10"> </span><a id="p_10"></a></p> + +<p>„Daar wor je ziek van,” beweert Grietje. „We zegge +zoo dikkels tege mekaar,—is 't niet Kee—as de kok in +de keuke bezig is: „dat moste ze binne nou 's zien, +hoe 't hier wordt klaar gemaakt, dan zette ze 'r geen +mond an.”—Want niet alleenig, dat er niks op tafel komt +of ie is 'r met ze hande an geweest, maar met 't +eigeste lepeltje proeft ie van alles; en as ie zoo gauw +niks bij de hand het, om 'n sausie om te roere, dan +kan ie 't met ze vinger ook wel.”</p> + +<p>„En as je dan binne bent om te diene,” zegt Keetje, +„dan hoor je meneer tegen mevrouw van hier naast +zegge: „wel mevrouw, is dat nou geen lekker sausie?” +En dan zeit zij,—met 'n pracht van 'n diamante koljee +om d'r magere, bloote hals: „ja”<ins class="corr" id="corr16" title="Niet in Bron.">”</ins>—en Keetje trekt een +allerliefst mondje—<ins class="corr" id="corr17" title="Niet in Bron.">„</ins>„dat mo' 'k zegge, da' 's heusch +delicieus!””</p> + +<p>„Nee hoor,” zegt Evert, „as 't zóó is, dan lust ik toch +ook liever me moeders pot.”</p> + +<p>„En daar doe je wijs an,” verzekert Grietje. <ins class="corr" id="corr18" title="Niet in Bron.">„</ins>Lekker +ete is goed, maar zindelijk ete is lekkerder. Afijn, voor +dit jaar is 't alweer 't laatste diné, het mevrouw gezeid; +want 't wordt zaggies an weer tijd, dat we na buite +gaan.”</p> + +<p>„Mooi zoo!” roept Evert uit, „dan zà je me baas weer +effe hoore moppere.—Gaan jelui al gauw?”</p> + +<p>„Dat zal geen zes weke meer dure,” antwoordt Grietje.</p> + +<p>„Maar ik ga al gauwer,” zegt Keetje.</p> + +<p>„Zoo! wanneer ga jij dan?” vraagt Evert.</p> + +<p>„Van aved, hoor!—as 'k de voordeur achter me toe +trek. En wanneer ga jij?”</p> + +<p>„Ik ga van 't jaar maar 's in 't geheel niet,” antwoordt +Evert; „me moeder wil de Blomstraat niet uit, +<span class="pagenum" title="11"> </span><a id="p_11"></a>en ik zie hier in Amsterdam”—en hij knipoogt tegen +Keetje—„blommetjes genog.”</p> + +<p>„As dat dan waar is,” zegt Keetje, „dan ga ik met +me blommetje maar gauw weg. 'k Sta hier maar te +prate, asof 't vandaag geen kamerdag is.”</p> + +<p>„En ik dan!” roept Evert uit, de mand op zijn +schouder zettende. <ins class="corr" id="corr19" title="Niet in Bron.">„</ins>Ik mot al de klanten nog of.—Maar +'t is juilie schuld; je hadt toch ommers wel daalijk +kanne zegge, dat er niks te zegge was!”</p> + +<p>„Zie je Kee, zoo gaat 't nou altijd, kind,” zegt +Grietje. „En daarom zegge ze dan ook:</p> + +<div class="poem"> + <div class="stanza"> + <div class="i0">As Adam in 'n appel bijt,<br /></div> + <div class="i0">Ofschoon door Eva <i>niet</i> verleid,<br /></div> + <div class="i0">Dan weet ie 't toch zóó an te legge,<br /></div> + <div class="i0">Dat <i>zij</i> er 't loodje bij mot legge.<br /></div> + </div> +</div> + +<p>En nou atjuus hoor,” zegt zij, met een hoofdknik +naar Evert. „En droom van nacht 's van me. Zal je?”</p> + +<p>„'k Hoop er om te denke,” antwoordt Evert. „Maar +'k zal in alle geval an me moeder zegge, dat ze me +mot wakker make as 'k 't vergeet.—Adie...!”</p> + +<hr class="chend" /> + +<p><span class="pagenum" title="12"> </span><a id="p_12"></a></p> + +<h2><a id="Het_straatorgel">Het straatorgel.</a></h2> + +<hr class="chbegin" /> + +<p>„'Morges vroeg porre en overdag orgel-draaie—zoo +kom 'k an de kost, sedert me man van de steiger is +gevalle en 'n stijve arm en 'n stijf been het,” zegt Bet +Bos, bij de buren bekend als „orgel-Bet”. „En à je me +nou vraagt, of 'k dat in me jonge jare heb gedocht, da' +'k op die manier door de tijd zou komme, dan is 't +nee; want toe 'k me man trouwde—dat was toe 'k +keukemeid was bij mevrouw Govers, op de Keizersgracht +over de Westermart—'n goed mens daarvan +niet, maar zij en d'r man konne niet overweg, en zoo +was er dikkels ruzie, da' 'k wel gezien heb, dat de +bure d'r hoofd over de schutting stakke; en ze wou-e +dan ook wel van mekaar of, maar dat wou zij niet, +om 't schandaal en de kindere, zei ze—toe <i>ik</i> me +man trouwde,” herhaalt Bet, diep adem halende, want +de lange tusschenzin heeft het laatste zuchtje lucht +uit haar longen gedreven, „toe was ie 'n boom van 'n +kerel, en verdiende ie twaalf tot veertien gulde in de +week.—Ja mens, zoo benne we begonne, knappies +in de meubeltjes, want <i>hij</i> had 'n paar cente overgehouwe +en <i>ik</i> had 'n spaarpotje gemaakt, en knappies +<span class="pagenum" title="13"> </span><a id="p_13"></a>in de verdienste, want met musse-make verdiende 'k +er nog wat bij. En zoo docht 'k niet anders of 't zou +wel schikke in me trouwe. Maar op 'n goeje dag... +daar brochte ze 'm t'huis! Heere! heere!”—en Bet +slaat haar handen in elkander—„zoo goed als in stukke +en brokke! En daar ha' je 't gedoe an de gang!—'k Zou +wijs doen, as 'k 'm na 't gasthuis liet brenge, zei de +dokter; 't zou lang dure, en as 'k dat allemaal most +betale...! Maar 'k wou er niet van hoore. „Nee,” zeg +'k, „daarvoor is niet getrouwd!” En zoo hieuw 'k 'm in +huis. Maar toe ie weer overeind sting en over de kamer +kon scharrele, hè' 'k menig stukkie motte wegbrenge +om de dokter en de aptheker te betale, en begreep 'k +wel, dat <i>ik</i> in 't vervolg de kost zou motte verdiene +in plaas van me man; want daartoe was ie niet meer +in staat. Och ja,”—en met beide handen strijkt Bet het +haar aan haar voorhoofd glad—„zoo is 't gegaan; en zoo +is 't gekomme, da' 'k met 'n orgel loop. Maar 't het zoo +motte weze, zalle we maar denke; en as je tegeswoordig +op de een of andere manier an de kost komt, dan mag +'n mens al blij weze, zeg 'k.”</p> + +<p>En als Bet, die praatgraag is als een fonograaf, deze +wederwaardigheden heeft medegedeeld aan een jufvrouw, +in een achterbuurt wonende, en naar voren +gekomen om, onder het voorwendsel van een cent voor +de muziek te offeren, een praatje te maken, dan klotst +zij het houten trapje van de voordeur naar de straat +af, en als zij zich met haar orgel verwijdert, laat +bedoelde jufvrouw een punt van haar boezelaar, die zij +onder het praten tusschen den band om haar lijf heeft +gestoken, weer vallen, stroopt langzaam haar mouwen +weer op, waarbij zij nu rechts dan links de straat op +<span class="pagenum" title="14"> </span><a id="p_14"></a>kijkt, en gaat eindelijk op een drafje haar woning in, +om tot haar ergernis te ontdekken, dat het zeepzop koud +is geworden, en zij haar tijd derhalve verpraat heeft.</p> + +<p>En onderwijl loopt Bet de straat uit en de Palmgracht +op, waar een aantal van haar vaste klantjes +wonen.</p> + +<p>Zij is een klein, maar stevig gebouwd vrouwtje, +goed berekend voor haar beroep, dat een sterk gestel +en meer spierkracht eischt, dan men, oppervlakkig +beschouwd, zou denken. Om al haar kracht tot het +draaien van het orgel te kunnen aanwenden, want +„draaie en cente ophale, dat doen 'k zellevers,” zegt +ze, „draaie om de haverderij, weet je, en cente ophale,—nou, +dat begrijp je wel,” heeft zij een zeventien- of +achttienjarigen jongen in haar dienst, wiens bijzonder +groot hoofd, met uitzondering van enkele lange, witblonde +haren aan het achterhoofd, zoo kaal is als een +spoelkom, en die, diep over de kruk gebogen, en +voortdurend, om het orgel heen, voor zich uit ziende, +het gevaarte voortduwt. Maar niettegenstaande deze +stuwende kracht, kost het ten gehoore brengen der +verschillende nummers van het <i xml:lang="fr">répertoire</i> Bet nog heel +wat inspanning; en met recht noemt zij dan ook het +draaien van tien of twaalf „moppies,” als er een +ziek kind opgevroolijkt—of de pret in een bruiloft +gehouden moet worden, „'n heele karrewei.” Want +zoodra zij de kruk heeft gegrepen, bevestigd aan het +wiel, waardoor aan dit prachtstuk van een instrument +de lieflijke tonen ontlokt worden, geraakt haar geheele +lichaam in beweging, en slingeren haar korte rokken, +waarvan lange rafels afhangen, om haar beenen, „zoo +asse de gowwevies,” zou Mozes zeggen, „zoo asse de +<span class="pagenum" title="15"> </span><a id="p_15"></a>gowwevies kabbewe om 'n schip.” Eerst draait zij een +poos met haar rechterhand, en dan grijpt zij, al +draaiende, de kruk met haar andere hand, welk links +draaien de actie van haar bovenlijf,—door de ongemakkelijke +houding die zij daarbij moet aannemen, eenigszins +van het orgel af, en door het voortdurend heen en +weer slingeren van haar rechterarm,—niet weinig +verhoogt. Door haar kleine gestalte moet zij bovendien, +om het wiel geheel te kunnen ronddraaien, zich onophoudelijk +op haar teenen verheffen, waardoor telkens +zichtbaar wordt, dat haar roode kousen aan de hielen +<i xml:lang="fr">à jour</i> zijn gewerkt, en zoo is het geen wonder, dat +een zucht haar ontsnapt, als de laatste tonen van het +lieflijke: „Daisy, Daisy!” zijn weggestorven, en dat zij +eerst haar zwart wollen muts, tengevolge van al die +bewegingen op haar achterhoofd gezakt, naar voren +moet trekken, voordat zij de koperen lip, aan den +zijkant van het orgel aangebracht, verschuift en vastzet, +en van haar programma, dat bijzonder rijk aan afwisseling +is, het tweede nummer: <i xml:lang="fr">la dernière pensée</i> van +Weber, doet hooren.</p> + +<p>Bet kijkt, dit spreekt van zelf, goed uit „'r doppe,” en +een haar toegedacht centje ontgaat haar nooit. Zoodra +zij dan ook bemerkt, dat er een venster wordt opengeschoven, +laat zij haar orgel in den steek, waardoor +de aandoenlijke melodie plotseling door een afschuwelijk +gehuil—veroorzaakt door het nog even en langzaam +doorloopen van het wiel,—wordt onderbroken, en +terwijl zij, om de een of andere geheimzinnige reden, +haar rokken niet van voren maar van achteren ophoudt, +draaft zij naar een woning, waar een juffrouw, met +het bovenlijf uit het raam eener tweede verdieping +<span class="pagenum" title="16"> </span><a id="p_16"></a>hangende, haar een cent, in een papiertje gewikkeld, +toewerpt, die door Bet in haar wijd uitgehouden boezelaar +wordt opgevangen, waarna zij naar haar orgel +terugkeert, en het meesterstukje, op zoo ergerlijke +wijze onderbroken, „ofdraait”.</p> + +<p>Haar orgel, waarop in goud het woord: „orchestrion” +prijkt, is zeker een van de mooiste, die in Amsterdam +worden aangetroffen, wat niet weinig zegt, als men het +groot aantal dier instrumenten, in onze goede stad aanwezig, +in aanmerking neemt. Aan de voorzijde ervan +zijn drie poppen aangebracht: een in het midden en een +aan iederen kant. Die aan weerszijden zijn gekleed als +pages, de eene in het rood en de andere in het groen, +terwijl hun kleeren overvloedig zijn afgezet met goud. +Op het hoofd dragen beiden een baret, versierd met +groene en gele veeren, en ieder houdt in de linkerhand +een triangel, waarop zij, met een ijzeren staafje in de +andere hand, die zij, met inbegrip van den arm, bijzonder +los en natuurlijk bewegen kunnen, slaan, wat natuurlijk, +vooral als zij het te gelijk doen, een verrassend effect +maakt, en zijn uitwerking op de omstanders dan ook +nooit mist, getuige de glimlach waarmede de mannen +elkander aanzien, en het „gut!” waarmede de vrouwen +haar bewondering te kennen geven. De pop in het +midden, blootshoofds, met een hooge pikzwarte kuif, +een vervaarlijke snor en een ijzeren glimlach om den +mond, is deftig uitgedost in een zwarte rok, wit vest, +witte das en <i xml:lang="fr">gris-perle</i> handschoenen, en slaat, een +dirigeerstok in de hand houdende, en zijn beide armen +bevallig op en neer bewegende, de maat. Bovendien +bezit hij het voor een pop zeldzaam vermogen, zijn +hoofd naar rechts en naar links te kunnen bewegen, +<span class="pagenum" title="17"> </span><a id="p_17"></a>en als hij, dit doende, een der beide andere poppen +aankijkt, dan zou men zweren een orchest-dirigent +te zien, die zich naar een deel der executanten richt, +op het oogenblik dat hunne instrumenten moeten +invallen. Eigenaardig is, dat 's mans hoofd, als hij zich, +met een alleszins krachtigen, maar ietwat houterigen +ruk, naar rechts of naar links heeft gekeerd, eenige +oogenblikken, met ongelooflijke snelheid, blijft schudden, +waardoor het den schijn heeft alsof hij, ook weer als +een orchest-dirigent op een repetitie, ontevreden is, +in dit geval over de wijze, waarop de pages hun partij +uitvoeren. Maar met het oog op den van groote voldoening +getuigenden glimlach op 's mans gelaat, en de +zeldzame nauwkeurigheid waarmede de triangels op +het juiste oogenblik invallen, acht ik het waarschijnlijk, +dat bedoeld hoofdschudden niet is een door den maker +der mechaniek gewilde beweging, maar dat de dirigent +lijdende is aan een inwendige kwaal, waarvan een +straatjongen, na hem geruimen tijd met open mond te +hebben aangestaard, de diagnose ten beste gaf, toen +hij, heengaande, uitriep: „je bent slap in je kop, knul, +slap in je kop!”</p> + +<p>De concurrentie is op ieder gebied groot, en zelfs +orgeldraaiers hebben er onder te lijden, maar waar is, +dat Bet, hoe gaarne zij ook een goed daggeldje t'huis +brengt, zich nooit tot minder eerlijke handelingen +tegenover haar collega's laat verleiden.</p> + +<p>„A's 'k weet,” zegt ze, „dat Manus van Zeggere, +Woensdag en Zaterdag, om tien uur, op de Lauriergracht +komt draaie, dan maak <i>ik</i> niet, da' 'k er kwart voor +tiene bin, om ze klantjes af te loopen, zooas Piet +Dons mijn laast op de Vijzelgracht het gelapt; en te +<span class="pagenum" title="18"> </span><a id="p_18"></a>doen, zooas Dirk Muis laast deej, me zegge, toe 'k de +Berestraat wou ingaan, waar dik zand leej, da' 'k daar +die dag niet mocht draaie, omdat 'r 'n zieke was; en +'n poosie later d'r zelvers gaan draaie, omdat ie wist, +dat 't zand 'r niet lag om 'n zieke, maar omdat de +straat pas gemaakt was—zoo'n stiekemert! dat doen +<i>ik</i> niet. 'k Zal niet zegge, da' 'k alles over me kant laat +gaan, maar dat hoeft ook niet. As 'n ander staat te +draaie in 'n straat, waar ik ook mot weze, dan laat 'k +'m stil ze gang gaan, maar as ie twee moppies het +gedraaid en, as ie ze cent het, nog eentje toe, dan +mot ie opkrasse, want da' 's me recht. En as ie 't niet +doet, dan draai 'k tege 'm in, en dan wil 'k wel ereisies +zien, dat ie zóó hard tege me op draait, dat er nog wat +van 'm te hoore is.” Door haar kolossaal instrument +behaalt Bet in verreweg de meeste gevallen inderdaad +de overwinning, maar als de strijd eenmaal aan den +gang is, geven haar collega's het gewoonlijk niet zoo +spoedig op, en zoo valt wel eens een pianissimo van +het orgel van Bet samen met een fortissimo van het +vijandige orgel, waardoor een zoo oorverscheurende +potpourri ontstaat, dat Bet, als zij ook maar eenigszins +muzikaal ontwikkeld was, de vlag zou strijken, en aan +haar beleedigd gehoor de zegepraal zou ten offer brengen. +Maar daaraan denkt zij geen oogenblik, en geen zenuwtje +in haar gezicht vertrekt, als haar orgel den doodenmarsch +uit Saul en het andere orgel het lied van den +toreador uit Carmen doet hooren.</p> + +<p>Op haar dagelijksche tochten door de stad voert Bet +een onafgebroken strijd tegen de honden, niet omdat +deze dieren het om de een of andere reden op haar +persoonlijk voorzien hebben, maar om het afschuwelijk +<span class="pagenum" title="19"> </span><a id="p_19"></a>gehuil, waarmede zij de welluidende klanken van haar +orgel begeleiden. „As 'k effe kan, dan geef 'k zoo'n +lamme hond, die bij me orgel staat te sjanke, 'n doodschop,” +verzekert Bet, en meer dan een Bijou of Chéri +heeft dan ook aan de punt van haar slof zijn leven +lang een miserabele herinnering bewaard. En dat nog +wel terwijl een hond een door en door muzikaal dier +is. Want wel beweert men, dat hij geen muziek kan +hooren, zooals dat heet, en dat zijn zenuwen gefolterd +worden door de klanken, die onze ooren streelen, maar +deze meening is volstrekt onjuist, om de eenvoudige +reden, dat men nooit een hond ziet wegloopen, als de +tonen van het een of ander muziek-instrument tot hem +doordringen. Als hij geen muziek kon hooren zonder +„akelig” te worden, dan zou hij natuurlijk onmiddellijk +de plaat poetsen, iets waartoe hij bij uitnemendheid +in staat is. Maar dit doet hij nooit.—Integendeel! +zoodra hij op zijn levenspad een muziek-instrument, +bijvoorbeeld een orgel ontmoet, dan blijft hij, zoodra +de eerste accoorden zich doen hooren, daar omheen +draaien, en daar hij zich daarvan niet dan op geringen +afstand verwijdert, is het alleszins aannemelijk, dat +de geluiden, die hij aanheft, en die wij, de taal +der honden niet kennende, huilen of janken noemen, +moeten worden verklaard als een soort poging om mee +te zingen of mee te neuriën, althans als een openbaring +van het genot, dat hij smaakt. Dat Bet ooit over het +huilen der honden heeft nagedacht, is onwaarschijnlijk. +„As ie sjankt, dan mot ie weg,” zegt ze, en nooit +verzuimt zij een gelegenheid dit den onnoozelen dieren +aan het verstand te brengen, waartoe zij hun allerlei +lagen legt en listen verzint. Is er een onbezonnen +<span class="pagenum" title="20"> </span><a id="p_20"></a>genoeg even vóór haar orgel te gaan zitten, dan schopt +zij, tot ontsteltenis van het dier, onder het orgel door, +haar slof naar zijn kop. En heeft er een de onvoorzichtigheid +zich een oogenblik naast haar orgel neer te +zetten, dan laat zij hem stil begaan, maar zij houdt hem +in het oog, en als hij, al mee-neuriënd, zijn kop een +weinig van haar af keert, dan schiet zij opeens uit, en +tracht hem haar doodschop toe te brengen. Een enkele +maal raakt zij hem, en dan vliegt het dier met een gil +op, neemt zijn staart, waarschijnlijk om dit ornament +tegen eventueele averij te beveiligen, tusschen de +beenen, en rent, nu inderdaad huilende, weg. Mist zij +haar doel, dan heeft haar onverhoedsche uitval toch +altijd dit resultaat, dat het beest zich half dood schrikt +en het hazenpad kiest. Maar gewoonlijk wordt hij, nog +voordat Bet het gunstig oogenblik voor haar doodschop +gekomen acht, door een natuurgenoot in zijn muzikale +genoegens gestoord, en de wederzijdsche plichtplegingen +vervullende, die deze dieren der schepping elkander +bij het ontmoeten bewijzen, dwalen zij ver genoeg af +om buiten het bereik der orgeltonen en van de harde +slof van Bet te komen.</p> + +<p>Bet is een ordentelijke vrouw, die nog nooit met de +politie in aanraking is geweest, zooals dat heet, wat +inderdaad lofwaardig is, als men bedenkt hoe gemakkelijk +zij in haar beroep het een of andere voorschrift +der politie-verordening kan overtreden, bijvoorbeeld het +verbod van op de kleine steentjes te rijden, een bepaling, +die telkens aanleiding geeft tot onaangenaamheden +tusschen haar en haar kogel-kalen assistent, met wiens +verklaarbare voorliefde voor geëffende wegen Bet, die +bij eventueele bekeuring de boete zou moeten betalen, +<span class="pagenum" title="21"> </span><a id="p_21"></a>zich volstrekt niet kan vereenigen. „Smerisse,” zegt ze, +„daar mot 'k niks van hebbe, en met 'n bout an me +arm, op klaarlichte dag, over de straat te loope, asof 'k +de la gelicht of me buurvrouw 'n blauw oog geslage +had—en dat zou zoo'n wonder niet weze—zoo'n +doerak!... daar he' 'k 'n hekel an. Want ze neme je +mee!” roept ze uit. „As je, zonder erg, de een of andere +straat van de verkeerde kant bent ingereje, en je het +'t ongeluk 'n paar woorde tege te pruttele, as ze je +bekeure, en dat doet 'n mens al gauw, dan schrijve ze +je niet op, maar je mot mee na 't bero. En as je <i>erg</i> +bertaal bent, zooas ze dat noeme, dan loope ze nog 'n +graggie met je om. Sekuur!” roept zij uit, als haar +toehoorder haar ongeloovig aankijkt, „want toe Da +Punt....” en dan volgt het waarachtige verhaal van +een van haar vriendinnen, die het om een kleinigheid +met de politie aan den stok had gekregen, en in plaats +van naar den politie-post aan de Raambarrière gebracht +te worden, zooals volgens recht en billijkheid had +moeten geschieden, naar het bureau aan het Jonas-Daniël-Meijerplein +was gebracht. „Nee, nee,” zegt Bet, +„met de pelisie affetuur 'k niks, want <i>dat</i> wil 'k wel +wete: ik het me tong <i>ook</i> tot me dienst.” En zoo komt +zij getrouw de bepalingen na, die op het stuk van +straatmuziek in de hoofdstad verordend zijn, van welke +voor haar zeker de meest bezwarende is, dat zij geen +muziek mag maken voordat de zon een half uur lang +aan den hemel heeft gestaan, en niet <i>meer</i>, als het een +half uur is geleden dat hoogstdezelve zich verwijderd +heeft, want daardoor heeft zij in de hondsdagen, in +plaats van vacantie te hebben, juist haar drukken tijd. +Overdag bezoekt Bet met haar orgel de meer deftige +<span class="pagenum" title="22"> </span><a id="p_22"></a>wijken, en tegen het vallen van den avond treft men +haar aan in de achterbuurten, waar de meesterstukken, +die zij ten gehoore brengt, ten hoogste worden gewaardeerd.</p> + +<p>Als het mooi weer is, en de menschen buiten hun +woningen van den heerlijken zomeravond en van de +orgeltonen genieten, dan gebeurt het nog wel eens dat +Euterpe en Terpsichore elkander ontmoeten, met andere +woorden, dat er in een ommezientje een straatbal +wordt geimproviseerd. Deze gebeurtenis moet gewoonlijk +worden toegeschreven aan een halfbeschonken kerel, +die in zijn eentje, de armen wijd van het lijf, het +hoofd zoo ver mogelijk voorover gebogen, van het +eene been op het andere springt, en al springende +ronddraait. En na deze miserabele <i xml:lang="fr">entrechat</i> begint het +bal. Eigenaardig genoeg wordt daaraan alleen door +dames deelgenomen en, mits er slechts muziek zij, is het +volstrekt geen vereischte, dat bepaaldelijk dansmuziek +worde uitgevoerd. Een <i xml:lang="fr">marche-funèbre</i> van Beethoven +of Chopin kan even goed dienst doen als een wals van +Strausz, en zelfs de eerste de beste straatdeun is +voldoende begeleiding van de lichaamsbewegingen, die +men in achterbuurten dansen noemt, en die bestaan +in het uitvoeren van eenige passen, nu eens wat sneller +dan weer wat langzamer, al naar de maat der muziek, +en waarbij nooit een deftige bedaardheid en gepaste +bezadigdheid, die bij andere amusementen van het volk +nooit zoo treffend op den voorgrond treden, uit het +oog worden verloren. Kijk maar! Zoodra de danslustige +dames, elkander stevig vasthoudende, in letterlijken +zin <i xml:lang="fr">nez à nez</i> staan—liefst op de kleine steentjes, +maar op de keien gaat het ook wel—maken zij, +<span class="pagenum" title="23"> </span><a id="p_23"></a>onder het voortdurend op en neer bewegen van de +uitgestoken armen (de rechter van eene danseuse tegen +de linker van de andere) eenige afgemeten, schuivende +voetbewegingen, eerst op de plaats waar zij beginnen, +dan een beetje naar rechts, daarna een siertje naar +links, eindelijk vooruit en achteruit, en ten slotte draaien +zij, plechtig en triomfantelijk, alsof al het voorafgaande +heeft moeten dienen om dit doel te bereiken, eenige +malen om elkander heen, waarna zij onmiddellijk weer +van voren af beginnen en volhouden, totdat een der +dames zich genoodzaakt ziet haar losgeraakte haren +weer op te steken, of een van haar schoenen, die wat +wijd en daardoor half van den voet gegleden is, weer +aan te trekken.</p> + +<p>Bij dezen dans zijn niet, zooals bij mazurka of +polonaise, de verschillende bewegingen voorgeschreven, +maar alles is overgelaten aan eigen fantasie, en zoo +gebeurt het nog wel eens, dat zich langzamerhand een +wijde kring vormt van moeders, tantes, nichten en +vriendinnen om een paar danseressen, die door verrassende +wendingen en bijzonder sierlijke bewegingen +de aandacht op zich gevestigd hebben, en onder den +prikkel der bewondering zich zoozeer overtreffen, dat +bedoelde familieleden, door met de hand aan de wang +langzaam het hoofd te wiegen, of door korte uitroepen, +haar verrukking te kennen geven over de ten toon +gespreide bevalligheid.</p> + +<p>Voor Bet is zulk een straatbal—want de bewoners +van achterbuurten zijn goedhartig en dus, zoo mogelijk, +gul—een aardig buitenkansje, maar natuurlijk ook een +vermoeiend half uurtje. In haar hart is zij dan ook +dankbaar als het laatste paartje er genoeg van heeft +<span class="pagenum" title="24"> </span><a id="p_24"></a>en zij naar huis kan gaan. Maar als zij zulk een goeden +dag gehad heeft, vergeet zij nooit, voordat zij haar +woning binnen gaat, bij den drogist op den hoek een +pijp drop of een paar stukken zoethout te koopen, +waarmede zij, bij haar t'huiskomst, haar vijf-jarigen +jongen gelukkig maakt. Ze heeft er maar één, maar +„wat 'n hartepitje is ie, hè?” En als zij hem van den +vloer opneemt en hem zoent dat het klapt, dan is alle +vermoeienis vergeten en er in heel Amsterdam geen +gelukkiger moeder te vinden.</p> + +<hr class="chend" /> + +<p><span class="pagenum" title="25"> </span><a id="p_25"></a></p> + +<h2><a id="Eddy">Eddy.</a></h2> + +<hr class="chbegin" /> + +<p>Ik wou, dat ik een portretje van hem had zóó als ik +hem nu, in gedachte, voor mij zie: een jongen van +zestien jaren, gekleed in een licht-grijs pak, met een +viooltje in het knoopsgat, een donkergroene das met +een fijn wit streepje om, en op het zachte, golvende, +kastanjebruine haar een veld-mutsje of zoo iets—donkerblauw, +afgezet met wit—want hij is het een +of ander bij de weerbaarheid, en omdat hij niet altijd +de geheele uniform kan aan hebben, draagt hij ten +minste het hoofddeksel daarvan. Hij heeft een open, +prettig gezicht, met groote donkere oogen, een scherphoekigen +neus, die hem in het geheel niet misstaat, +maar wel een beetje een uitdrukking van +„<ins class="corr" id="corr20" title="Bron: ik-mag-er ook-wel-wezen">ik-mag-er-ook-wel-wezen</ins>” +aan zijn gezicht geeft, en de volle +lippen sluiten zich over regelmatige, kleine tanden, +die hij mij dikwijls laat zien, want het gebeurt herhaaldelijk, +dat hij naar mij grijnst, vooral als inleiding +om te stoeien, iets waartoe ik mij slechts zelden laat +verleiden, omdat het hem maar ophoudt en opwindt, +waardoor hij minder geschikt wordt voor zijn werk.</p> + +<p>Zóó als ik hem nu voor mij zie, heeft hij ettelijke +<span class="pagenum" title="26"> </span><a id="p_26"></a>malen tegenover mij gezeten, thans een zevental jaren +geleden, en als ik dan naar het portret kijk, dat op +mijn schrijftafel staat en mij weinige dagen geleden +door hem werd gebracht, dan kan ik moeilijk begrijpen, +dat de tengere jongen van vroeger zich heeft ontwikkeld +tot de krachtige, mannelijke gestalte, waarvan dat +portret een afbeeldsel is, en waarnaar ik kijk, niet +zonder de weemoedige gedachte, of ik hem wel ooit +weer zal zien en zijn hand nog eens drukken zal.</p> + +<p>Maar laat ik niet vooruitloopen op hetgeen ik vertellen +wil, en dus eerst mededeelen hoe ik Eddy leerde kennen +en hoe het kwam, dat wij elkander op onzen levensweg +eenigen tijd geregeld gezelschap gehouden hebben.</p> + +<p>Ik was overgeplaatst; maar aan het huis, dat ik +in mijn nieuwe woonplaats zou betrekken—want +ofschoon ik ongetrouwd ben, vind ik het kamerleven +op den duur te „onhuiselijk”—moest zooveel hersteld +en veranderd worden, dat daarmede eenige maanden +gemoeid zouden zijn; en daar ik slechts eens, nu en +dan tweemaal in de week in mijn nieuwe standplaats +<i>moest</i> wezen, besloot ik kamers te huren in een nabijgelegen +dorp, bekend om zijn vriendelijke omstreken +en daar te vertoeven totdat mijn woning in orde zou +zijn. 't Was winter, en zoo had ik de keus tusschen +een aantal pensions, maar toen ik de gezellige benedensuite +had gezien, die de zuster van Eddy, een veertiental +jaren ouder dan hij, mij liet zien, en ik een poosje met +haar had gesproken, kwam het mij voor, dat ik niet +gemakkelijk beter zou vinden, waarom ik de kamers +huurde, voorloopig voor een maand. En zoo nam ik op +een Zondag-avond mijn intrek in Dennenheuvel, waar +ik toen de eenige gast was.</p> + +<p><span class="pagenum" title="27"> </span><a id="p_27"></a></p> + +<p>De eerste tijd ging voorbij zonder dat ik veel notitie +nam van de personen bij wie ik inwoonde, noch zij +van mij. Nu en dan bemerkte ik, dat Cor—zoo heette +de zuster van Eddy—als zij binnen kwam, om het +een of ander te doen, te halen of te brengen, tersluiks +naar mij keek, alsof zij zich wilde overtuigen met welk +mensch zij nu eigenlijk te doen had, maar toen zij +bemerkte, dat ik mij gedroeg zóó als dit aan een +fatsoenlijk man betaamt, en geregeld betaalde, wat +niet minder fatsoenlijk is, won ik al spoedig haar vertrouwen, +en vroeg zij mij op een morgen—waarschijnlijk +omdat zij mij nu wel wenschte te houden totdat ik +naar mijn nieuwe woonplaats zou vertrekken—of ik +tevreden was, of dat ik in het vervolg het een of +ander veranderd wilde hebben.</p> + +<p>Ik antwoordde, dat ik het zeer naar mijn zin had, +en niets liever wenschte dan rustig te blijven waar ik +was; en met haar pratende, vroeg ik wie die jongen +was, die nu en dan op een fiets kwam aanrennen, of +op zijn beenen weg holde, de voordeur achter zich +dicht slaande zóó, dat het huis er van dreunde en, met +de klep van zijn pet op het achterhoofd, al dravende, +zijn overjas aantrekkende.</p> + +<p>Dat was Eddy, haar broer, antwoordde zij. En dit +zeggende, lichtte er iets in haar oogen, en kwam er +een uitdrukking op haar gezicht, die dat van schoonheid +misdeelde gelaat aantrekkelijk maakte. Want Cor is +niet mooi: haar gelaatskleur is onfrisch, de groote +donkere oogen staan te veel naar voren, en het zwarte, +kroezende haar is grof en zonder glans; maar nu zij +over haar broer spreekt, straalt haar gezicht in het +zonnetje van haar liefde, en zij houdt heel veel van hem.</p> + +<p><span class="pagenum" title="28"> </span><a id="p_28"></a></p> + +<p>Zij zegt te hopen, dat ik geen last van hem heb.</p> + +<p>„Welzeker niet,” antwoord ik. „'t Is, helaas! al heel +lang geleden, maar ik herinner mij nog best, dat ik op +zijn leeftijd even „stormachtig” was als hij. Gaat hij +nog op school, of...?”</p> + +<p>„Ja, op 't Gymnasium; iederen dag gaat hij heen en +weer naar stad.”</p> + +<p>„En leert hij goed?”</p> + +<p>„Jawel. Zijn hoofd is best, en daardoor is hij dan +ook ieder jaar gelukkig nog over gegaan, maar hij is +speelziek en loopt nog al dikwijls van zijn werk af. +Hij zit nu in de laatste klasse, en met het oog op het +eind-examen moest hij nu vooral zijn best doen, maar +zijn rapporten zijn dit jaar niet mooi, en het laatste +was slecht.”</p> + +<p>„En wat moet hij worden?”</p> + +<p>„Ik hoop,” antwoordt Cor, met een blosje, dat van +haar bescheidenheid getuigt, „dat hij dokter zal worden, +dokter bij de marine.” En aangemoedigd door mijn +belangstelling vertelt zij nu: „Eenige jaren geleden +stierven onze ouders kort na elkander. Van de zes +kinderen, die zij gehad hadden, waren Eddy, de jongste +en ik, de oudste, alleen in leven gebleven; en toen we +nu samen in de wereld stonden, zonder iemand te +hebben, die zich inderdaad om ons bekommerde, besloot +ik dit huis te huren, en er een pension in te openen. +'t Was een waagstuk, want ik was toen nog wel wat +jong, maar ik had goeden moed, en 't ging gelukkig, +'t ging dadelijk. De menschen vonden 't hier gezellig, en +zoo had ik iederen zomer het huis vol logé's. Intusschen, +had Eddy de lagere school doorloopen, en moesten we +beslissen wat hij verder zou gaan doen. 't Ontbrak me +<span class="pagenum" title="29"> </span><a id="p_29"></a>natuurlijk niet aan raadgevingen, en men hield mij voor +dat het beste zou zijn, hem zoo spoedig mogelijk geld +te laten verdienen. We hadden geen fortuin, zei men, +er kwamen hier telkens meer pensions bij, en als ik +eens ziek werd.... Dat alles was wel waar, maar +Eddy wou studeeren; en als hij dat deed, dan beloofde +zijn toekomst natuurlijk veel meer dan wanneer hij +voor de eene of andere mindere betrekking werd opgeleid, +of op een kantoor werd geplaatst. Wat het geld +betrof, kon ik hem zonder eenig bezwaar op het +Gymnasium laten gaan; en als hij dan later spoorstudent +werd en zuinig wou zijn, dan kon ik hem, als +het mij niet erg tegenliep, de middelen verschaffen om +dokter te worden, wat hij wenschte. Zoo kon het; en +toen ik Eddy ernstig onder het oog had gebracht, dat +ik hem wel zou kunnen laten studeeren, maar hem +niet de middelen kon verschaffen om pret te maken, +zooals andere studenten dat doen, en hij gezegd had +dat ook niet te verlangen, toen vond ik het beter te +vertrouwen op zijn goed hoofd en eerlijk hart, dan zijn +toekomst te verstikken onder een berg van mogelijkheden, +waarvan misschien niet een zou gebeuren. En +zoo,” zegt Cor, met een glimlachje, „ben ik overgegaan +tot mijn tweede waagstuk, waarvan ik zeker niet minder +hartelijk hoop dat het mij zal gelukken.”</p> + +<p>Ik zei, dat ik haar besluit toejuichte, maar dat zij +daarbij toch iets over het hoofd had gezien.</p> + +<p>„En dat is?” vroeg zij, een beetje ongerust.</p> + +<p>„Dat ge in 't geheel niet om Eddy zijn zuster hebt +gedacht,” antwoordde ik.</p> + +<p>„Niet om mezelf?” vroeg zij verbaasd.</p> + +<p>„Nee, want als hij dokter moet worden, dan moet hij +<span class="pagenum" title="30"> </span><a id="p_30"></a>zeker nog zes of zeven jaren studeeren, en moet ge +dus ook al dien tijd voor hem zorgen.”</p> + +<p>„O,” zei zij met een glimlach, „dat is geen bezwaar! +Ik wil natuurlijk niets liever dan zijn toekomst verzekeren. +Beter doel kan ik aan mijn leven niet geven.”</p> + +<p>Ik vroeg haar, of zij dan niets voor zichzelf van +het leven verlangde, en of zij nog niet wat jong was +om dat geheel aan haar broer te wijden, maar zij +antwoordde lachend en blozend, dat zij volkomen +tevreden was met voor Eddy te zorgen en haar dagelijksche +bezigheden te doen.</p> + +<p>„En dat ge tot dit tweede waagstuk bent overgegaan, +daarvan hebt ge nog geen berouw?” vroeg ik.</p> + +<p>„Neen,” antwoordde zij beslist. „Tot nog toe is hij +ieder jaar overgegaan, en meer kan ik niet verlangen. +Wel vind ik, dat hij, vooral in den laatsten tijd, erg +onstuimig is en te veel pret maakt, maar hij is ook +nog heel jong, en ik hoop, dat zijn verlangen om van +'t Gymnasium, of „'t hok,” zooals hij zegt, af te komen, +hem zal aansporen om deze laatste maanden nog eens +flink te werken. En gelukkig was hij over zijn laatste +rapport dan ook zelf erg verslagen; al heeft het dan +ook niet heel lang geduurd,” voegde zij er met een +glimlach bij.</p> + +<p>Ik zei, dat ik nog geen kennis met haar broer had +gemaakt, maar dat ik dit eens zou doen, en dat ik, +als het een beetje tusschen ons wou opschieten, wel +eens gelegenheid zou vinden om met hem te praten +en hem aan te moedigen zijn best te doen.</p> + +<p>Dat vond Cor best, daarmede zou ik haar veel plezier +doen, zei ze; en met een vriendelijk knikje ging zij +de kamer uit.</p> + +<p><span class="pagenum" title="31"> </span><a id="p_31"></a></p> + +<p>Een paar dagen later, op een Woensdag-middag, terwijl +ik achter in den tuin was, stormde Eddy, gevolgd +door zijn hond, de keukendeur uit, rende ettelijke +malen met het dier een grasveld rond, en toen hij zich +eindelijk hijgend op een tuinbank liet vallen, de armen +langs de leuning, het hoofd achterover, en de zijkant +van zijn linkervoet op zijn rechter knie, ging ik, +eenige oogenblikken later, naar hem toe en sprak +hem aan.</p> + +<p>'t Was volkomen duidelijk, dat hij er volstrekt niet +op gesteld was kennis met mij te maken, maar toen +ik een paar vriendelijke dingen had gezegd over zijn +hond en het beest had gestreeld, toen even later bleek, +dat wij vrijwel eenstemmig dachten over de verdiensten +van Homerus, Virgilius, Terentius en Livius, uitsluitend +beschouwd van het standpunt van iemand, die hunne +onvergankelijke geschriften in behoorlijk Nederlandsch +moet vertalen, en ik het volkomen met hem eens was, +dat zes jaren lang op een Gymnasium te gaan „heel +taai,” en derhalve lang genoeg is; toen hij bemerkte, +dat ik hem volkomen als mijn gelijke behandelde, ontdooide +hij al spoedig, en nam hij mijn uitnoodiging, +over een uurtje met mij te gaan rijden, gereedelijk aan, +iets wat hij waarschijnlijk niet gedaan zou hebben, +geloof ik, als ik niet, rekening houdende met zijn jongens-schuwheid, +hem eerst een beetje voor mij gewonnen +had. Want uit rijden gaan, is natuurlijk wel prettig, +maar met een vervelenden kerel—„ajasses nee!”</p> + +<p>Een poos later zaten we samen op de dogcart, en +wegrijdende, keek ik glimlachend nog even om naar +Cor, die voor het raam van mijn zitkamer stond, en +die mij, met een opgewekt gezicht, vriendelijk toeknikte.</p> + +<p><span class="pagenum" title="32"> </span><a id="p_32"></a></p> + +<p>„Ik geloof,” zei ik tegen Eddy, „dat je 'n beste zus +hebt, hè?”</p> + +<p>„Ja, hoor!” antwoordde hij, met de oogen naar het +paard, en voegde er zoo onmiddellijk bij: „wat 'n mooi +tuigie het ie op!” dat hij het blijkbaar even natuurlijk +vond een beste zus te hebben, als dat water koud en +vuur heet is.</p> + +<p>Wie het hart van een jongen veroveren wil, moet +dit stormenderhand doen, of het zal hem nooit gelukken; +en door met Eddy om te gaan alsof ik hem al jaren +had gekend, en te doen alsof het van zelf sprak, dat +ik belang stelde in zijn zuster en in hem, sloten wij +al heel spoedig vriendschap, en liep hij weldra even +vrijmoedig bij mij uit en in, alsof ik niet een logé van +zijn zuster maar een oudere broeder van hem was.</p> + +<p>„Ik vind, Eddy,” zei ik op een avond, toen hij binnen +kwam terwijl ik bezig was mijn wekelijksche rekening +met zijn zuster te vereffenen, „ik vind, dat het zijn +nut kan hebben muizentarwe hier en daar en overal te +strooien, maar ik geloof niet, dat het ergens toe dient +datzelfde met boeken en schriften te doen. Deze twee—en +ik wijs naar een paar op tafel liggende, zeer beduimelde +cahiers—heb ik hier een poosje geleden op +de canapé gevonden; dien Franschen lexicon en die +Latijnsche grammatica heeft Arie uit de dogcart gehaald +en een half uurtje geleden binnen gebracht, denkende +dat die vieze dingen van mij waren, en....”</p> + +<p>„Vieze dingen!” roept Eddy uit, <ins class="corr" id="corr21" title="Bron: onmiddelijk">onmiddellijk</ins> een +krijgshaftige houding aannemende.</p> + +<p>„Nu goed dan, <i>niet</i> vies, maar—ja kijk nu maar +niet zoo woedend—in ieder geval behooren ze daar +niet te liggen, en als je zoo goed wilt zijn even in de +<span class="pagenum" title="33"> </span><a id="p_33"></a>gang te kijken, dan zal je nog een stapeltje boeken op +de trap vinden en een tweede op het zadel van je fiets.”</p> + +<p>„Nou ja,” zegt Eddy, „dat komt, omdat 'k dan hier, +dan daar werk. Eerst he' 'k van middag op de trap +gezeten; toe hier, omdat u toch uit was; toe in de +stal, en toe ben 'k uitgegaan, en toe he' 'k vergeten +de boel op te redderen.”</p> + +<p>„Welke verdediging waarschijnlijk geacht moet worden +afdoende te zijn?” vraag ik.</p> + +<p>„Of ie!” beweert Eddy, waarop hij, op zijn eigenaardige +manier, begint te knipoogen en stilletjes voor +zich heen te lachen.</p> + +<p>„Ik heb hem al zoo dikwijls gezegd, dat hij op die +manier nooit goed kan werken,” zegt Cor, „en dat hij +veel beter zou doen als hij rustig op zijn kamertje +bleef zitten.”</p> + +<p>„En daarin hebt ge volkomen gelijk,” stem ik toe. +„Hoe zoudt ge 't vinden, majoor”—want sedert ik +weet, dat hij lid is van de weerbaarheid, een instelling, +die ik, tot zijn ergernis, nog al dikwijls met de pupillenschool +verwar, spreek ik hem gewoonlijk aan door hem +een militairen rang toe te kennen—„hoe zoudt ge 't +vinden, als je in 't vervolg hier bij mij kwam zitten; +als je boeken een vaste plaats kregen, daar op dat +tafeltje, en als je iederen avond, iederen Woensdag- +<ins class="corr" id="corr22" title="Bron: en en">en</ins> Zaterdag-middag hier kwam werken?”</p> + +<p>Ik zie Cor aan, dat zij dit plan van harte toejuicht, +maar zij is verstandig genoeg niets te zeggen en kijkt +naar Eddy, die, met opgetrokken wenkbrauwen, een +poosje naar mijn inktkoker staart, en dan opeens naar +Cor kijkt, en haar met een knipoogje toeknikt, blijkbaar +denkende dat dit plan van haar afkomstig is.</p> + +<p><span class="pagenum" title="34"> </span><a id="p_34"></a></p> + +<p>Cor, die hem begrijpt, ontkent er een woord van +gezegd te hebben, en als ik dit heb bevestigd, herhaal +ik mijn voorstel, het aannemelijk makende door de +belofte van een sigaar en een glas bier, na den arbeid, +en door hem het vooruitzicht te openen op een rijtoertje, +iederen Woensdag en Zaterdag, als hij ten minste tot +vier uur behoorlijk heeft gewerkt.</p> + +<p>Eddy, die zich zijn vrijheid niet zoo spoedig laat +ontfutselen, kijkt nog even voor zich, doet mij dan de +zotte vraag: of ik er een eed op wil doen, dat ik mijn +beloften zal nakomen, iets waarvoor ik beleefdelijk +bedank, maar eindelijk zegt hij toch, dat hij het „dan +maar doen zal.”</p> + +<p>En zoo zaten wij den volgenden avond voor het eerst +tegenover elkander, hij bezig een wiskundig vraagstuk +op te lossen, en ik mij verdiepende in de vraag, of aan +zeker boertje al dan niet het kiesrecht moest worden +toegekend, iets waaromtrent Eddy beweerde, dat ik er +niet over behoefde te „suffen”, omdat het er toch niets +toe deed of „die stomme boer” het kreeg of niet.</p> + +<p>Ik moet eerlijk erkennen, dat Eddy zijn belofte +behoorlijk is nagekomen, en dat hij, van dien avond af, +geregeld bij mij gezeten en al zijn huiswerk gemaakt +heeft; maar waar is ook, dat hij dit op een zonderlinge +manier deed. Het is niet onmogelijk, dat hij misschien +wel eens een kwartier lang achter elkander gearbeid +heeft, maar dat hij dit nooit een half uur lang heeft +volgehouden, daarvan ben ik volkomen zeker. Als hij +zich een poosje heeft ingespannen, dan schijnt het, +dat hij eenige ontspanning absoluut noodig heeft; en +zelfs als hij over zijn boeken gebogen zit en ik zie +dat hij met zijn gedachten bij zijn werk is, dan nog +<span class="pagenum" title="35"> </span><a id="p_35"></a>maakt hij allerlei geluiden, sist tusschen de tanden, +trommelt met de vingers op de tafel, of hij neuriet de +wijs van een liedje, waarvan hij dikwijls de laatste +regel uitgalmt, of met een hoog stemmetje zingt. Als +hij de wijs neuriet van het lied, waarin sprake is van +een kiezer, die het „ongeluk” heeft geen „klare” te +lusten—hetgeen trouwens niet verhindert, dat de +ware „kiezerspit” in zijn <i xml:lang="en">body</i> zit—dan weet ik wel, +dat straks de woorden: hij loopt geregeld voor het +fijnste lid, door de kamer zullen daveren; en als ik +de wijs herken van het „moppie”, waarin een doodelijk +verliefd jongeling de hand vraagt van een weerbarstige +juffer, dan is het tien tegen een, dat Eddy, eenige +oogenblikken later, een mal gezicht zettende, met een +miserabel, sopraanachtig geluid, de voor bedoelden +jongeling hartbrekende woorden zal zingen:</p> + +<div class="poem"> + <div class="stanza"> + <div class="i0">„Neen, waarvoor ik op aard' ook zwicht,<br /></div> + <div class="i0">'t Zal nimmer zijn voor Amor's schicht.”<br /></div> + </div> +</div> + +<p>En ook als hij nadenkt, begaat hij dikwijls allerlei +buitensporigheden. Eerst kijkt hij in de vlam van de +lamp, en als hij daardoor geen „licht” krijgt, gaat hij +soms met zijn kin op de tafel liggen en grijnst hij +naar mij, als ik hem even aankijk—iets waarvan ik +natuurlijk niet de minste notitie neem—of hij trekt +het tafelkleed over zijn hoofd, en blijft in deze egyptische +duisternis een poosje zitten. En ook gebeurt het +wel, dat hij languit op den vloer gaat liggen: de +handen achter het hoofd, de oogen naar het plafond, +nu het eene—dan het andere been, ook wel beide te +gelijk, in de lucht stekende en daarmede gymnastische +toeren makende, totdat hij, niettegenstaande hij op den +<span class="pagenum" title="36"> </span><a id="p_36"></a>vloer ligt, om zoo te zeggen, omvalt. En het schijnt +wel, dat deze zonderlinge gedragingen de werking +zijner hersenen inderdaad verscherpt, want het gebeurt +herhaaldelijk, dat hij plotseling overeind komt of opspringt, +uitroepende: „wacht 's effe, da' 's <i xml:lang="la">ablativus +absolutus</i>!” of: „daar hè' 'k 't! x² + y², dat kan je +immers ontbinden? Jawel. Zie je wel, zoo gaat 't!”</p> + +<p>Als de vertaling af- of het algebraïsch voorstel opgelost +is, dan begint hij natuurlijk niet aan iets anders +voordat hij zich eenige oogenblikken heeft verpoosd. +De boeken en schriften, die hij gebruikt heeft, met +„bevallige nonchalance,” zooals hij zegt, op het tafeltje +achter zich slingerende, heft hij dikwijls een brokstuk +van den eenen of anderen straatdeun aan. En waarom +hij nu bijna nooit iets anders zingt dan zulk een zielloos +en gewoonlijk ook onzinnig lied, is een onopgelost +raadsel voor mij. 't Is niet omdat hij geen andere kent. +Een enkele maal toch zingt hij een aardig liedje van +een jongen, die buiten loopt te zingen, maar niet weet +waarom hij dat doet, en waarvan ik mij deze regels +herinner:</p> + +<div class="poem"> + <div class="stanza"> + <div class="i0">„Maar 't was zoo heerlijk, buiten!<br /></div> + <div class="i0">'t Was alles: zonnestraal!<br /></div> + <div class="i0">En boven in de takken,<br /></div> + <div class="i0">daar zong een nachtegaal;<br /></div> + </div> + <div class="stanza"> + <div class="i0">En alle bloemen bloeiden,<br /></div> + <div class="i0">en schitterden in 't rond;<br /></div> + <div class="i0">en als een bloem was 't kereltje,<br /></div> + <div class="i0">zoo frisch, en zoo gezond.<br /></div> + </div> + <div class="stanza"> + <div class="i0">Zoo liep de jongen lustig,<br /></div> + <div class="i0">en zong zijn vroolijk lied.<br /></div> + <div class="i0">Maar waarom hij een liedje zong,<br /></div> + <div class="i0">dat wist het ventje niet.”<br /></div> + </div> +</div> + +<p><span class="pagenum" title="37"> </span><a id="p_37"></a></p> + +<p>En zoo kende hij er wel meer. Maar tegen eenmaal +zulk een lied zingt hij wel twintigmaal:</p> + +<div class="poem"> + <div class="stanza"> + <div class="i0">„Maar dat viel lang niet mee.<br /></div> + <div class="i0">Ze zei: „wel jonge, nee,<br /></div> + <div class="i0">ik houw niet van tariteraraboumdié.””<br /></div> + </div> +</div> + +<p>En niet minder dikwijls:</p> + +<div class="poem"> + <div class="stanza"> + <div class="i0">„Een jeugdig huw'lijkspaartje,<br /></div> + <div class="i0">Pas in den echt getreen,<br /></div> + <div class="i0">Gevoelde zich gelukkig,<br /></div> + <div class="i0">Nu 't eind'lijk was alleen.<br /></div> + <div class="i0">Maar daar komt plots'ling binnen<br /></div> + <div class="i0">De schoonmama—o, hé!...”<br /></div> + </div> +</div> + +<p>En dan slaat hij een aantal regels en waarschijnlijk +ook wel coupletten over, om te eindigen met de verrassende +woorden:</p> + +<div class="poem"> + <div class="stanza"> + <div class="i0">„Vroolijk sprong hij de lijkkoets na,<br /></div> + <div class="i0">Van die lieve schoonmama.”<br /></div> + </div> +</div> + +<p>Waarbij hij natuurlijk een plastische voorstelling +geeft van het zeer onbehoorlijk gedrag van bedoelden +schoonzoon bij de uitvaart zijner schoonmoeder.</p> + +<p>Is Eddy in een minder luidruchtige stemming, dan +vermaakt hij zich, tusschen de eene en de andere +werkzaamheid, door in een almanakje na te kijken +hoeveel weken en dagen hem nog scheiden van de +Paaschvacantie—waarbij hij de meest onwaarschijnlijke +mogelijkheden, waarom die eenige dagen vroeger dan +gewoonlijk zal beginnen of een poosje langer dan anders +zal duren, alleszins aannemelijk acht;—of hij haalt een +doosje, waarin een naamstempeltje—een cadeau van +Cor—uit zijn zak, bestempelt daarmede ettelijke +malen de kaften of de schutbladen van zijn boeken, of +<span class="pagenum" title="38"> </span><a id="p_38"></a>hij drukt, zonder dat ik het bemerk, het stempel op +zijn voorhoofd af, vraagt mij dan iets, en als ik opkijk, +staart hij mij met een strak gezicht aan en zie ik zijn +naam, met dikke blauwe letters, midden op zijn voorhoofd +staan. En als ik zeg: „maar jongen, in 's hemels +naam, hoe verzin je toch al die dwaasheden!” dan +antwoordt hij met de belachelijke leugen: dat hij die +van mij heeft geleerd.</p> + +<p>Half tien, kwart voor tienen is gewoonlijk al zijn +werk af, en dan gebeurt het bij hooge uitzondering, +dat hij, rookende en bier drinkende—want als hij het +laatst gebruikte boek dicht slaat, dan vraagt hij al +waar zijn glas bier en waar zijn sigaar is—rustig +blijft zitten en mij verhalen doet, die mij innig dankbaar +stemmen dat het mij niet in het hoofd is gekomen +leeraar te worden; maar gewoonlijk springt hij +uit den band, waardoor hij het mij volstrekt onmogelijk +maakt, na dien tijd nog iets uit te voeren.</p> + +<p>Eens ging hij de kamer uit, zeggende, dat hij zijn +handen moest wasschen, en nadat ik dit voornemen +uitbundig had toegejuicht, hem sarkastisch verzoekende +de zeep toch vooral niet te sparen, kwam hij even +later weer binnen, en toen ik, dom genoeg, niet op +hem lette, nam hij, achter mij staande, op eens mijn +hoofd tusschen zijn ingezeepte handen, vragende: of er +nu zeep genoeg aan zat, een brutaliteit waarvoor ik +hem natuurlijk behoorlijk afstrafte. Maar toen ik hem +eindelijk losliet, riep hij triomfantelijk uit, dat <i>ik</i> toch +in allen gevalle mijn neus en mond vol zeep had +gehad. Een andere maal kwam hij, na de kamer uitgegaan +te zijn, terug met een hoed van Cor op en een +mantel van haar om. En terwijl hij een opgestoken +<span class="pagenum" title="39"> </span><a id="p_39"></a>parasol boven het hoofd hield, liep hij de kamer op en +neer, zingende:</p> + +<div class="poem"> + <div class="stanza"> + <div class="i0">„Eens liep een aardig meisje,<br /></div> + <div class="i0">al in den maneschijn.<br /></div> + <div class="i0">Zij had twee blauwe oogen,<br /></div> + <div class="i0">en voetjes—o zoo klein...!”<br /></div> + </div> +</div> + +<p>En in mijn nabijheid komende, nam hij mijn pet, +die ik ook wel eens in huis draag, van mijn hoofd, +opdat, zooals hij zei, mijn kale hoofd den maneschijn +zou voorstellen; en bij zijn verdere wandeling door de +kamer hield hij de parasol zorgvuldig in de richting +van mijn hoofd, net zoo lang totdat ik aan de vertooning +een eind maakte, door het „aardige jonge meisje,” +niettegenstaande haar hevig protest en krachtig verzet, +met parasol en al de voordeur uit te gooien, met +verzoek in den waarachtigen maneschijn te gaan wandelen, +waarna ik de voordeur op het nachtslot deed. +Maar een oogenblik later kwam Eddy de kamer weer +in; want al is het huis des avonds, beneden, behoorlijk +gesloten—door met aapachtige vlugheid bovenop de +veranda te klimmen en een venster open te schuiven, +is hij in een ommezien weer binnen.</p> + +<p>Mijn kale hoofd is natuurlijk een mikpunt van zijn +aardigheden. Hij zegt, dat hij het „onfatsoenlijk” vindt, +en biedt mij een dubbeltje aan, als hij er tien keer +met een erwt op mag schieten. „Dat zou zoo lekker +gaan,” zegt hij, en met de vuist in de lucht slaande, +voegt hij er bij: „pats...!” En als ik voor dit aanbod +beleefdelijk bedank, dan tracht hij het aannemelijk te +maken, door te zeggen: „nou, <i>vijf</i> keer dan maar!” En +als ik ook daarvan niet weten wil, dan vraagt hij, +niet zonder moeite een verbaasd gezicht zettende: +„waarom niet?”</p> + +<p><span class="pagenum" title="40"> </span><a id="p_40"></a></p> + +<p>Als ik in de kamer mijn pet op heb, een licht plat +ding van grijze zijde, dat ik nogal dikwijls draag, in +afwachting van den leeftijd, waarin ik met fatsoen een +kalot zal kunnen aanschaffen, bergt hij daaronder allerlei +voorwerpen weg: een inktlap, een vingerdoekje, een +handschoen of een zakdoek, „tegen de mot”, zooals hij +zegt, en als ik hem laat begaan dan maakt hij „een +Chineesie” van mij, zooals hij dat noemt, door de weinige +haren boven mijn voorhoofd in een fijn uitloopende +punt bijeen te draaien, waarna hij zijn hond op mij +aanhitst, door naar mij te wijzen en „kiesch! kiesch!” +te roepen, net zoolang totdat het beest begint te blaffen.</p> + +<p>En met dien hond, die den buitengewonen naam +„Pak 'm” draagt, kan hij sollen, dat een mensch er +zenuwachtig van wordt; en tot in het oneindige laat +hij hem zijn kunstjes vertoonen. Hij heeft, de hemel +weet hoe, het dier leeren „zingen,” hierin bestaande, +dat het zacht jankende geluiden maakt, als Eddy, al +neuriënd, eenige rhythmische bewegingen maakt met +het hoofd; en als hij zegt: „Pak 'm-snoet-vuil!” dan +strijkt het beest herhaaldelijk, eerst met den eenen- +dan met den anderen voorpoot, op onbeholpen wijze +langs zijn bek. Dat Eddy zich op deze en andere wijze +met zijn hond vermaakt, is begrijpelijk; maar ergerlijk +is, dat hij het goede dier rook in de keel blaast als +het gaapt, onder het zotte voorwendsel, dat Pak 'm +moet leeren zijn poot voor zijn bek te houden. En +soms ook zet hij het beest tusschen zijn knieën, neemt +de voorpooten in zijn handen, en daarmede gesticuleerende, +doet hij den eenen of anderen leeraar na. En +als hij uitroept: „ik zek oe, dat zal <i>niet</i> kebeuren!” +slaat hij met den hondenpoot zoo krachtig op de tafel, +<span class="pagenum" title="41"> </span><a id="p_41"></a>dat het beest zich losrukt en al jankende wegrent, +waarop Eddy hem achterna holt, en door allerlei liefkoozingen, +waarbij hij uitroept: „hij is braaf, hoor! hij +is zoet. Wat het de leelijke baas gedaan, hè? ja, hoor! +hij is een goeie hond!” zijn wangedrag tracht goed te +maken. En niettegenstaande herhaalde dergelijke mishandelingen, +is het dier, dat hij soms ook met overdreven +teederheid behandelt, iets waaraan Pak 'm nog +grooter hekel heeft, geloof ik, niet van den jongen af +te slaan, en zou het stellig bewijzen zijn naam met +eere te dragen, als het iemand in het hoofd mocht +komen zijn baas aan te randen.</p> + +<p>Nu en dan zit Cor een gedeelte van den avond bij +ons, en als het goede kind, blij om Eddy, dat hij met +zijn werk klaar is, zich haast bier voor ons te halen, +dan beloont hij haar daarvoor, door haar aan te pakken +en met haar te ravotten. En als zij met verwarde +haren, dikwijls ook met Eddy's naam op haar beide +wangen gestempeld, hem verzoekt haar nu <i>asjeblieft</i> +los te laten, dan heeft hij de grenzenlooze onbeschaamdheid +haar toe te voegen: „geef me dan een +kwartje, dan laat ik je los.” Natuurlijk kom ik +<ins class="corr" id="corr23" title="Bron: onmiddelijk">onmiddellijk</ins> +tusschen beide en ontzet Cor, waarbij ik Eddy +zijn schandelijke poging tot afzetterij verwijt, hetgeen +hij zich evenwel volstrekt niet aantrekt, zeggende, dat +ik afzetterij en „handelsgeest” met elkander verwar.</p> + +<p>Valt het hem moeilijk 's avonds aan het werk te +blijven, zwaarder beproeving is het voor hem Woensdags +en Zaterdags eenige uren na den middag te +arbeiden. We gaan nu langzamerhand naar het voorjaar, +en we hebben verrukkelijke dagen, luw en zonnig, +vol heerlijke beloften van zomerweelde: bloemen, +<span class="pagenum" title="42"> </span><a id="p_42"></a>warmte, vogelenzang en rijpende vrucht. En die eerste +glimlachjes der naderende lente doen zijn jonge bloed +onstuimig verlangen naar buiten, naar lichaamsbeweging, +vrijheid en frissche lucht. Maar hij moet t'huis +blijven en werken. En hij doet dit dan ook wel, maar +met tegenzin, die hem intusschen, dit moet ik tot zijn +eer zeggen, niet doet mokken of mopperen, maar hem +allerlei afleiding doet zoeken, die voor zijn werk nu +juist niet bijzonder dienstig is.</p> + +<p>Moet hij een aantal regels van de fransche spraakkunst +uit het hoofd leeren, waarvan hij beweert, dat +die nog wel te leeren zouden zijn, als er niet zooveel +„verrekte” uitzonderingen waren, dan tracht hij dit te +doen door den inhoud der <i xml:lang="fr">grammaire</i> als den tekst van +een fransche opera te behandelen; en zoo staat hij +midden in de kamer, met allerlei vreemdsoortige +gebaren te zingen: „<i xml:lang="fr">emploie—toujours—l'indicatif!</i>” +op dezelfde wijze, waarop in een balkon-scène, op het +tooneel, een rijk-harig bariton, met smeekend opgeheven +armen zou aanheffen: „<i xml:lang="fr">pour toi—pour toi—mon +âme aimé!</i>”</p> + +<p>Nu en dan moet hij 's middags een opstel maken, +en als dat het geval is, dan is hij ongelukkig, want +fantasie heeft hij weinig, en stellen vindt hij, om een +uitdrukking van hem zelf te gebruiken, „misselijk.” +Gewoonlijk mag hij uit een drietal onderwerpen kiezen, +en nadat hij geruimen tijd heeft geweifeld tusschen +„de mode,” „men moet het ijzer smeden als het heet +is,” en „spaarzaamheid is nog geen gierigheid,” waarbij +hij mij raadpleegt en vraagt, wat er van die onderwerpen +te zeggen is, neemt hij eindelijk een besluit +en zegt: „nou, de mode dan maar!” waarna hij een +<span class="pagenum" title="43"> </span><a id="p_43"></a>nog onbeschreven cahier naar zich toe trekt en opent. +Maar zoodra hij de pen heeft ingedoopt, strekt hij den +rechterarm ver op de tafel uit, laat het hoofd op zijn +linker bovenarm rusten, en den onderarm om het +hoofd buigende, betast hij zijn oor, of hij strijkt met de +vingertoppen langs zijn wang, waarbij hij, als hij na +lang zoeken een enkel haartje gevonden heeft, mij +mededeelt, dat hij waarschijnlijk een kolossaal zwaren +baard zal krijgen, en eindelijk roept hij zuchtend uit: +„wat zal 'k nou toch van die ber...oerde mode zeggen?” +En als ik dan een enkele maal, medelijden met hem +hebbende, besluit hem te dicteeren, en zeg: „kom, +schrijf dan maar op, sukkel!” dan zit hij onmiddellijk +recht op, antwoordt vriendelijk grijnzend: „asjeblieft, +collega!” en voegt er onmiddellijk bij: „maar nou niet +zoo eeuwig lang!” En als hij op die wijze eerder klaar +is dan hij had durven hopen, dan springt hij op, en +een oogenblik later vliegt hij, als een vogel in de lucht, +weg op zijn fiets, met de heerlijke gedachte, dat hij +over een uurtje op de <span xml:lang="en">dogcart</span> zal zitten en misschien +wel mag mennen.</p> + +<p>Op een avond, toen we een uurtje gewerkt hadden, +of liever: toen wij een uur lang samen geweest waren—want +Eddy was buitensporig lastig, en zoo hadden wij +eigenlijk niets uitgevoerd—maakte hij een stapeltje +van zijn boeken, stond op en zei, dat hij naar Velthuijzen, +een vriend van hem, ging; er in een adem +bijvoegende—wel begrijpende, dat ik met dit voornemen +niet bijzonder ingenomen zou zijn—dat hij toch bijna +niets te doen had en dat beetje morgenochtend wel zou +doen. Dan stond hij maar wat vroeger op, zei hij, en +in den trein kon hij ook nog werken.</p> + +<p><span class="pagenum" title="44"> </span><a id="p_44"></a></p> + +<p>„Ja,” zeg ik, „in gezelschap van tien of twaalf andere +jongens zal dat zeker heel goed gaan. En vroeg opstaan—nu, +dat moet je bed maar liever niet hooren, hè? +'t Is veel beter, kerel, dat je t'huis blijft en je werk +maakt. De tijd schiet nu al mooi op; nog enkele +maanden en dan ben je voor goed van „'t hok” af, als +je nu nog maar een poosje je best doet. En dat, jongen, +is je plicht; van jou nog meer dan van een ander. +Want die het je mogelijk maakt te studeeren, is niet +je vader of je moeder, maar je zuster. En Cor <i>hoeft</i> +dat toch niet te doen, niet waar?”</p> + +<p>„Cor doet dat graag voor me,” zegt Eddy, „en later +zal ik haar alles teruggeven.”</p> + +<p>„In geld...? Nee, kerel, dat is 't niet, wat ze van je +verlangt. Wat ze wenscht, dat is je een positie in de +wereld te verschaffen, veel ruimer en veel beter dan je, +zonder haar liefde voor je, zoudt kunnen innemen. En +als je haar daarvoor, op jouw beurt, iets geven wilt, +dan kan je haar gelukkig maken door haar telkens te +doen zien, dat je doet wat men in billijkheid van je +kan verlangen om 't mooie doel te bereiken.</p> + +<p>„Ik ben nog ieder jaar overgegaan,” zegt Eddy.</p> + +<p>„Dat is ook zoo, en dat is flink van je. Maar nu +staat het eind-examen voor de deur, hè? En moet je +nu niet alles doen wat je kunt om daarvoor te slagen?”</p> + +<p>„Ik zal <i>toch</i> wel door dat examen komen,” beweert hij.</p> + +<p>„Misschien! Maar hoe minder je jezelf te verwijten +zult hebben als 't <i>niet</i> lukt, des te beter zal het zijn. +En geloof je nu niet, kerel, dat je het niet voor jezelf +zoudt kunnen verantwoorden, als je moest erkennen, +dat je je werk nog wel eens in den steek hadt gelaten, +om geen andere reden dan.... dat je er geen zin in +<span class="pagenum" title="45"> </span><a id="p_45"></a>hadt? Ja, hè? Want als het eene vogeltje rondvliegt en +zoekt, en takjes en pluizen aandraagt, dan moet het +andere vogeltje zich roeren en weren en bouwen totdat +het nestje is voltooid. Maar zich in het zonnetje +koesteren, zijn veertjes pluizen en.... en 'n beetje +piepen, dat mag hij niet. En nu,” zei ik opstaande, om +Eddy de gelegenheid te geven buiten mijn tegenwoordigheid +weer aan het werk te gaan, „ga ik even mijn +handen wasschen; ik beloof je, dat ik de zeep niet zal +sparen, en ook zal ik niet met ingezeepte handen +terugkomen.”</p> + +<p>Toen ik in de achterkamer stond, keek ik door een +kier van de schuifdeuren, en zag ik Eddy langzaam +heen en weer loopen, het hoofd voorover, de handen +in de zakken, sissende tusschen de tanden, waarschijnlijk +wel een ander deuntje dan ik hem zooeven had voorgefloten. +Na een poosje ging hij bij zijn stoel staan, +duwde die, door er herhaaldelijk met de knie tegen te +stooten, op zijde, keek toen naar het stapeltje boeken, +dat op de tafel lag, gaf er een fermen tik tegen, zoodat +er verscheidene op den vloer vielen, schopte een dikken +lexicon op zijde, waarbij hij even lachte, liep toen nog +een paar malen op en neer, maar opeens schudde hij +even het hoofd, raapte alles haastig op, ging zitten en +begon weer aan zijn werk———</p> + +<p>„En nu moet u eens zien,” zei Cor eenigen tijd later, +en vertoonde mij, met een gelukkig gezicht, Eddy's +rapport.</p> + +<p>'t Was goed; <i>veel</i> beter dan het vorige, en de rector +had er zelf onder geschreven, dat hij tevreden was.</p> + +<p>„En wat zegt Eddy er wel van?” vroeg ik.</p> + +<p>„Dat het hem niet verwondert,” antwoordde Cor +<span class="pagenum" title="46"> </span><a id="p_46"></a>lachende, „omdat hij, zooals hij zegt, in de laatste +maanden veel beter gewerkt heeft dan vroeger.”</p> + +<p>„Jawel,” zei ik, „logisch redeneeren—dat kan hij best.”</p> + +<p>„Ik ben <i>heel</i> blij,” zei Cor, en met een dankbaren +blik keek het goede kind mij aan.</p> + +<p>„'t Is voor mij een genot den jongen om mij heen te +hebben,” verzekerde ik, „en ik verheug mij van harte +over dit succes. Maar nu moeten wij hem ook beloonen, +en als ge 't goedvindt, ga ik Zondag eens met hem +naar de duinen en naar de zee.”</p> + +<p>En zoo gebeurde het. Eddy had een prettigen dag, +en toen wij den volgenden avond weer tegenover elkander +zaten, en ik hem vroeg of een gelukkig gezicht van Cor +en een dag aan het strand geen betere dingen waren +dan een miserabel rapport t'huis te brengen, met al de +narigheden daaraan verbonden, knipoogde hij even, +glimlachte en zei, dat ik dominé had moeten worden.</p> + +<p>Eenige weken later vertrok ik, met de gelukkige +overtuiging twee vrienden meer in de wereld te hebben, +en op een avond, toen ik in den tuin mijner woning +van den heerlijken zomeravond genoot, kreeg ik een +briefje, waarin Eddy mij berichtte, dat hij door zijn +examen was. Spoedig daarop ging ik op reis, en toen +ik in het laatst van Augustus was teruggekeerd, vroeg +ik Eddy of hij niet eens bij mij kwam. En aan die +uitnoodiging voldoende, zat hij, op een Zondag, tegenover +mij aan tafel.</p> + +<p>Het eerste uur, dat hij bij mij doorbracht, was hij een +beetje schuw, niet erg, maar nu wij elkander eenige +maanden lang niet gezien hadden, en hij daarenboven +niet t'huis, maar bij mij was, had hij een poosje +noodig om op zijn gemak te komen. Maar door hem te +<span class="pagenum" title="47"> </span><a id="p_47"></a>behandelen juist zooals vroeger, look hij spoedig weer +op, en was de oude vriendschap weldra volkomen +tusschen ons hersteld.</p> + +<p>„En wat zijn nu je plannen?” vraag ik hem, als wij +na het eten in den tuin een sigaar rooken; „denk je +lid van het corps te worden, of niet?”</p> + +<p>Die vraag heeft mij al eenigen tijd op de lippen gezweefd, +maar ik weifelde die te doen, want met het +oog op zijn omstandigheden en karakter geloof ik, dat +het beter is als hij het niet doet. Maar ik begrijp +natuurlijk wel, dat hij het graag zou willen, en als hij +het zich in het hoofd heeft gezet, dan is het niet +onmogelijk, dat Cor, zij het dan ook noode, haar toestemming +zal geven. Maar Eddy zegt gelukkig, dat hij +het niet zal doen, dat hij er wel over gedacht heeft, +maar heeft ingezien, dat hij het niet doen moest.</p> + +<p>Ik zeg hem, dat ik dit met hem eens ben, en dan +laat ik hem beloven, dat hij na ieder welgeslaagd +examen bij mij zal komen om.... een glas bier te +drinken en een sigaar te rooken.</p> + +<p>En dat heeft hij gedaan. Telkens als de gebruikelijke +tijd van voorbereiding verstreken was, kwam hij mij +vertellen, dat hij een sport hooger was geklommen op +de academische ladder, en eenige dagen geleden kwam +hij bij mij in de nette uniform van officier van gezondheid +bij het Indisch leger, bloeiend van jeugd en +gezondheid, vol blijden levenslust en ontwakende mannelijke +kracht.</p> + +<p>En zoo is dan nu ook Cor's tweede waagstuk heerlijk +gelukt.</p> + +<hr class="chend" /> + +<p><span class="pagenum" title="48"> </span><a id="p_48"></a></p> + +<h2><a id="Haar_brood">Haar brood.</a></h2> + +<hr class="chbegin" /> + +<p>Zij was een dagelijksche verschijning. 's Morgens, +kwart voor negenen, schelde zij aan en hield het ezeltje, +dat het karretje trok, waarop zij schillen en anderen +afval verzamelde, voor onze woning stil. Zij kwam altijd +op precies denzelfden tijd, en zoo hadden de kinderen +zich aangewend niet eerder naar school te gaan, dan +nadat Antje, zoo heette zij, had aangescheld. Als ik +vroeg: „Frits, jongen, moet je nog niet naar school?” +of: „Karel, ventje, is het je tijd nog niet?” dan was +het antwoord: „nee, pa, want Ant is er nog niet;” +maar zoodra een van de kinderen haar of haar ezeltje +in het oog kreeg, dan riep hij: „daar is Ant; Ant is +er, hoor!” en dan grepen allen naar boeken en tasschen +en stormden de deur uit.</p> + +<p>Zij was een klein vrouwtje, oud en arm. Onder een +langen, zwarten, kaal-gedragen mantel droeg zij een +japon, die vroeger waarschijnlijk bruin was geweest, +maar die nu, na veeljarig gebruik, die vale kleur had +aangenomen, welke aan de plunje der armoede eigen is. +Haar hoofd was gehuld in een zwart wollen muts, onder +de kin vastgestrikt, en hare handen waren gestoken in +<span class="pagenum" title="49"> </span><a id="p_49"></a>grijze wanten, die veel te wijd en daarom met bandjes +om haar polsen bevestigd waren. Haar gestalte was +gebogen, haar gelaat, gebruind door weer en wind, was +gerimpeld, en haar tandelooze mond was ingevallen, +maar haar oude en vermoeide oogen hadden een bijzonder +zachte uitdrukking, en als zij, voor de deur staande, +op schillen wachtte, en de kinderen haar met een: +„goeje morge, Ant; dag Ant!” voorbij gingen, dan bewees +de vriendelijkheid, waarmede zij hun groet beantwoordde, +en het welgevallen, waarmede zij hen naoogde, dat al +het verdriet en de zorgen, die zij gekend had, haar +hart niet hadden verbitterd.</p> + +<p>Ook het langharig, wit-en-grijze ezeltje, dat het +karretje trok, was oud. Reeds menig jaar had hij Antje +op haar dagelijksche tochten vergezeld, maar altijd goed +door haar verzorgd, was hij gezond en sterk gebleven, +en zoo zag hij er op zijn ouden dag nog frisch en +kranig uit, voor zoover men dit tenminste van een +ezeltje zeggen kan. Antje hield veel van hem, niet +alleen omdat hij grootendeels haar kostwinner was, +maar ook om hemzelf, „want,” zei zij, „'t was 'n best +ezeltje, nooit eigenzinnig en altijd gezond.”</p> + +<p>Hans werd dan ook naar verdienste beloond, en als +Antje een broodkorst in den afval vond, of iets anders, +waarvan zij vermoedde dat hij het zou lusten, dan vergat +zij nooit het vóór hem op straat te werpen, waarop +Hans, na eerst eenige oogenblikken daarnaar gekeken +te hebben, zijn kop boog, het van alle kanten besnuffelende, +en eindelijk ophapte, als het tenminste van +zijn gading was, wat lang niet altijd gebeurde; want +doorvoed als hij was, had hij natuurlijk geen honger, +maar slechts trek in wat lekkers, en wat Antje dacht +<span class="pagenum" title="50"> </span><a id="p_50"></a>dat een delicatesse voor hem zou zijn, bleek nog wel +eens volstrekt niet in zijn „smaak” te vallen.</p> + +<p>Als een verstandig ezeltje wist Hans natuurlijk +precies den weg, dien hij dagelijks moest afleggen en +de woningen, waarvoor hij moest stilstaan. En als +Antje, die verderop in de straat waarin wij woonden +geen klanten had, bij ons aanschelde, dan liep Hans +uit eigen beweging eenige stappen voort, maakte een +wel wat overdreven grooten draai, en bleef daarna +geduldig voor onze woning staan, wachtende totdat de +schillen waren opgeladen, en Antje „vort Hans!” riep, +waarop hij terstond aantrok en het karretje wegrolde.</p> + +<p>Gedurende de jaren, die zij samen hadden doorleefd, +had Antje haar ezeltje langzamerhand tot haar stilzwijgenden +vertrouwde gemaakt en, naast zijn kop +gaande, had zij, in lange alleenspraken, hem alles +medegedeeld wat er belangrijks in haar leven voorviel, +en hem al haar hopen en vreezen toevertrouwd, waarbij +zij hem van tijd tot tijd in den hals duwde, vooral +als zij zijn aandacht op het een of ander meer in het +bijzonder wilde vestigen.</p> + +<p>Vroolijk en opwekkend was het gewoonlijk niet wat +Hans te hooren kreeg. Toen de man van Antje ziek +en bedlegerig was geworden, had zij haar ezeltje al +haar tobben in het heden en al zorgen voor de toekomst +geopenbaard, en toen de zieke na een lijden van eenige +jaren overleden was, had Hans al spoedig daarop de +ongelukkige geschiedenis moeten aanhooren van de +dochter, het eenige kind zijner meesteres, wier man, +een dronkaard, zijn vrouw had mishandeld en eindelijk +haar en haar kind had verlaten, die daarop hun intrek +bij Antje genomen hadden: de moeder ziek en ellendig +<span class="pagenum" title="51"> </span><a id="p_51"></a>van het leven, dat zij geleden had, maar haar jongen—frisch +en gezond. „Niet waar, Hans? frisch en gezond, +dat is ie, dat harteboertje!” had Antje haar ezeltje +toegeduwd. „Maar z'n vader, hè! Och Heere, ja! +Alweer de drank, hè? Ja, jonge, dat is 't, de drank, die +er al menigeen onder geholpe het, die 'n best leve +had kanne hebbe. En zij ook; „want als werkman is +er geen beter,” zeit z'n baas. En nou zwerft ie rond, en +motte wij de kost voor ze verdiene. Maar 't gaat, +Goddank, hè! As wij nou maar gezond blijve, ik en jij! +maar dat zal wel schikke, hè! want heelemaal verlate, +dat wordt 'n mens, die z'n plicht doet, nooit...”</p> + +<p>Op een kouden wintermorgen, toen de schillen van +alle klanten waren opgehaald, kwamen Antje en Hans, +die veel moeite had het karretje door de hoog liggende +sneeuw te trekken, op hun weg naar buiten de stad, +waar de schillen gebracht moesten worden, over den +Brink, toen zij door een agent van politie werden +aangehouden, die, Hans bij het hoofdstel vasthoudende, +tot Antje zei: „da' 's nou al de derde maal, da' 'k 't +zie; twee keere hè 'k 't door de vingers gezien, maar +nou mot je mee na 't berô.”</p> + +<p>Antje, die deze woorden met de grootste verbazing +had aangehoord, keek den agent aan, alsof zij dacht, +dat hij niet wel bij het hoofd was, en kwam eerst tot +zichzelve toen Hans, niet gewend zich op die plaats +op te houden, en gaarne zijn zaken zoo spoedig mogelijk +afdoende, om de rest van den dag genoegelijk in zijn +stalletje te slijten, een zoo krachtige poging aanwendde +om het karretje voort te trekken, dat de man der wet, +zijns ondanks, een eindje werd meegetrokken.</p> + +<p>„Ho, Hans, ho!” riep Antje uit, het ezeltje op den +<span class="pagenum" title="52"> </span><a id="p_52"></a>hals kloppende; en zich tot den agent keerende, vroeg +zij: „wat zeg je, mot 'k mee na 't berô?”</p> + +<p>„Wel wis,” antwoordde de agent met een straffen +blik, „ik zeg je ommers, dat 't nou al de derde keer +is, en da's genoeg zou 'k denke!”</p> + +<p>„De derde keer, wat derde keer?” vroeg Antje, den +man met groote oogen aanziende.</p> + +<p>„Maar mens!—dat je schille ophaalt!” antwoordde +de agent, met een hoofdbeweging naar het karretje.</p> + +<p>„Nou ja,” zei Antje, „dat doe 'k alle dage, hoor! Wat +zou dat?”</p> + +<p>„Maar dat mag je niet doen!” riep de agent uit. +„Wist je dat dan niet?”</p> + +<p>„Wat zeg je nou? Mag 'k geen schilletjes ophale? +Menslief, droom je, of hoe hè' 'k 't nou met je?” vroeg +Antje, den agent ongeloovig aanziende.</p> + +<p>„Droome,” antwoordde de agent, <ins class="corr" id="corr24" title="Niet in Bron.">„</ins>dat doe 'k in bed, +en hoe je 't met me het, dat weet 'k niet, maar schille +vervoere, dat mag je alleen maar doen vóór 's morgens +acht uur.”</p> + +<p>„Kom”, zei Antje, „nou nog mooier! wie zou dat +verbieje?”</p> + +<p>„Weet ik 't! de burgemeester of 'n ander, die 'r over +te zegge het,” antwoordde de agent, „maar 't <i>mag</i> niet. +En ga nou maar mee na 't berô, dan kan je 't van de +commissaris zelfs hoore.”</p> + +<p>Antje keek even naar den grond, schudde langzaam +het hoofd, maar begrijpende, dat er niets aan te doen +was, en wenschende te weten wat er waar was van +hetgeen de agent beweerde, iets waardoor haar broodwinning +ernstig werd bedreigd, nam zij Hans bij den +teugel, en riep met een zucht: „Vort, Hans, vort jonge!”</p> + +<p><span class="pagenum" title="53"> </span><a id="p_53"></a></p> + +<p>'t Ging lang niet gemakkelijk Hans aan het verstand +te brengen, dat hij dien morgen een anderen weg +moest volgen dan anders, en herhaaldelijk gaf hij, door +opeens stil te staan, en door verkeerde straten te willen +ingaan, zijn weinige ingenomenheid te kennen met de +buitengewone verlenging zijner morgenwandeling, maar +eindelijk, vooral toen de agent er zich niet meer mee +bemoeide, wiens inmenging Hans volstrekt niet verdragen +wilde, werd hij gewilliger; en toen zij ten slotte +voor het politie-bureau gekomen waren, gingen Antje +en de agent naar boven en kwam er, om op Hans te +passen, een andere agent buiten, bij wiens verschijning +het ezeltje terstond een lang aangehouden gebalk aanhief, +tot groote pret van eenige straatjongens, die een +aantal geestige opmerkingen maakten over de krassende +geluiden, die Hans maakte, in verband met de komst +van den agent.</p> + +<p>„Wel Kloek,” vroeg de commissaris, toen Antje en +haar geleider voor hem stonden, „wat is er, wat heeft +dat vrouwtje gedaan?”</p> + +<p>„Afval van eetware vervoerd nà bezette tijd, +U-gestrenge,” antwoordde de agent, de hand aan +het hoofd brengende, „al drie dage achter mekaar.”</p> + +<p>„Maar dat mag je niet doen vrouwtje!” zei de commissaris. +„Na 's morgens acht uur is dat verboden, en +mag 't alleen van gemeentewege gebeuren. Je moet +dus maken, dat je in 't vervolg op dat uur met je +karretje van de straat bent.”</p> + +<p>„Maar me lieve meneer,” zei Antje, „as 'k 's morges +vóór acht uur me schilletjes mot hale, dan krijg 'k er +geen een. Vóór half acht hoef 'k bij de rijkdom niet +an te schelle, en in 'n half uur kan 'k ommers +<span class="pagenum" title="54"> </span><a id="p_54"></a>me klantjes niet afloope en de schilletjes wegbrenge.”</p> + +<p>„Ja,” antwoordde de Commissaris schouderophalend, +„daarmee heb 'k niet te maken. Ik moet alleen zorgen, +dat de verordeningen worden nageleefd; en als je nu +niet doet wat 'k je zeg, dan moeten we je bekeuren. +Ik zal 't nu nog <i>eens</i> door de vingers zien, maar Kloek, +je hoort 't, als ze nu weer nà acht uur schillen vervoert, +dan moet je proces-verbaal tegen haar opmaken.”</p> + +<p>„'t Zal gebeure, U-gestrenge,” antwoordde de agent, +andermaal de hand aan het hoofd brengende.</p> + +<p>„Maar meneer,” zei Antje, „'t is me brood! wat mot +'k beginne, as 'k geen schilletjes meer mag ophale?”</p> + +<p>„Ik heb je al gezegd, vrouwtje, dat 'k er niet mee +te maken heb,” antwoordde de Commissaris. „Wees nu +verstandig en zie, dat je wat anders bij de hand neemt. +En nu, goeden dag, hoor!” En terwijl hij zich weer +verdiepte in de papieren, die voor hem op de tafel +lagen, ging Antje heen, mompelend: „zóó verstandig +zal 'k nooit worre, da'k zal wete hoe 'k op 'n andere +menier an de kost mot komme. Maar”—en langzaam +de trap af gaande, schudde zij zeer beslist het hoofd—„ik +laat 't er niet bij, dat doen 'k niet!”</p> + +<p>Op straat gekomen, liep zij langen tijd, in diep gepeins, +naast den kop van Hans, die zich haastte zijn +gewonen weg weer op te zoeken, maar toen zij buiten +de stad gekomen waren, gaf zij, opeens haar hoofd opheffende, +Hans een paar krachtige duwen in den hals +en riep zij uit: „ik heb 't Hans, ik heb 't!”</p> + +<p>Een uur later, toen Hans in zijn stalletje gebracht +en van het noodige voorzien was, knapte Antje zich +wat op en, na een linnen zakje met eenig geld daarin +uit haar chiffonnière genomen en bij zich gestoken te +<span class="pagenum" title="55"> </span><a id="p_55"></a>hebben, ging zij naar het huis van Mr. Verdoorn, een +advocaat, bij wien haar dochter voor haar ongelukkig, +huwelijk had gediend.———</p> + +<p>Meneer was t'huis, maar had iemand bij zich, zei de +huisknecht, maar als zij wou wachten....</p> + +<p>„Wel, menslief, ja, hoor! ik het de tijd,” antwoordde +Antje. En zoo stond zij geruimen tijd bescheidenlijk te +wachten op de vloermat bij de voordeur, in de breede, +marmeren gang, met haar beelden, vazen en planten, +en verwonderde zij zich hoe rijk iemand wel moest +wezen, om zulk een prachtig huis te bewonen, toen zij +eindelijk werd binnen gelaten in de ruime kamer, +waarin de advocaat zich bevond, en zij, het armoedige +vrouwtje, in haar schamele plunje, een droevige tegenstelling +opleverde met de weelderige inrichting van het +hooge vertrek, ouderwetsch en deftig door het geschilderde +behangsel en de gebeeldhouwde meubelen, het +dikke tapijt en de zware draperieën.</p> + +<p>„Wel, vrouwtje,” zei Mr. Verdoorn in volle waardigheid +in zijn hoog-gerugden stoel achterover leunende, +de handen over het lijf gevouwen en het eene been +over het andere geslagen, „wat kan ik voor u doen?”</p> + +<p>En Antje, die niet vergat te zeggen, dat zij de +moeder was van Jans, die er vijf jaren eerlijk had +gediend, vertelde wat haar overkomen was en vroeg +wat er aan te doen zou zijn.</p> + +<p>„'t Is juist wat ik heb voorspeld,” zei Mr. Verdoorn, +met een zelfgenoegzaam glimlachje zijn duimen om +elkander draaiende, „juist wat ik heb voorspeld. Toen +in den raad werd voorgesteld in het vervolg afval van +gemeentewege op te halen, heb ik er op gewezen, dat +men daardoor een aantal personen broodeloos zou maken. +<span class="pagenum" title="56"> </span><a id="p_56"></a>En toen, niettegenstaande dit bezwaar, dit zeer groote +bezwaar,” herhaalt Mr. Verdoorn met een ernstig +gezicht, „het voorstel werd gehandhaafd, heb ik in +overweging gegeven hun, die sedert eenige jaren afval +ophaalden, te vergunnen daarmede voort te gaan. Maar +ook hiermede kon men zich niet vereenigen. En alles +wat ik gedaan heb kunnen krijgen, bestaat hierin, dat +het ophalen van afval, bij uitzondering, ook aan particulieren +kan worden vergund. Die vergunning voor u +aan te vragen, is dus alles wat ik voor u kan doen.”</p> + +<p>„Ik kan dus een vergunning krijgen?” vroeg Antje, +die, van al hetgeen zij had gehoord, niet veel meer dan +het laatste had begrepen.</p> + +<p>„Onmogelijk is 't niet,” antwoordde Mr. Verdoorn, +„maar”—en hij zette een bedenkelijk gezicht—„zeker +is 't evenmin.”</p> + +<p>„Och meneer, doe uw best voor me,” vroeg Antje, +„doe uw best, want 't is me brood!” en een paar dikke +tranen kwamen in haar oude oogen te voorschijn.</p> + +<p>„Ik beloof u te zullen doen wat ik kan,” antwoordde +Mr. Verdoorn, „en zoodra ik de beslissing heb, zal ik +het u doen weten.”</p> + +<p>„Dank u, dank u!” zei Antje; en het linnen zakje +voor den dag halende, nam zij daaruit een aantal +dubbeltjes, die zij op de schrijftafel van Mr. Verdoorn +begon uit te tellen, om hem voor zijn advies te +betalen.</p> + +<p>Maar de advocaat streek met een glimlach het geld +van zich af, zeggende, dat hij gaarne zou doen, wat +hij haar had beloofd, maar dat hij daarvoor geen geld +wilde ontvangen.</p> + +<p>Met nog een dankbetuiging borg Antje het geld weer +<span class="pagenum" title="57"> </span><a id="p_57"></a>weg, en met een koddig buiginkje verliet zij de kamer +en weldra ook het huis van Mr. Verdoorn.</p> + +<p>Dankbaar gestemd door de aanvankelijke hulp, die +zij gevonden had, ging zij haar klanten rond, vertelde +wat er gebeurd was, en vroeg hun, om niet door +anderen „onderkropen” te worden, of zij, gedurende +den tijd, waarin het haar niet mogelijk zou zijn haar +broodwinning uit te oefenen, de schillen slechts aan +personen, die van stadswege daarom kwamen, wilden +meegeven; en nadat allen haar dit bereidwillig beloofd +hadden, ging zij naar huis, en afwachtende de dingen, +die komen zouden, legde zij zichzelve en Hans een +gedwongen vacantie op, iets waarin het ezeltje zich +bijzonder goed schikte.</p> + +<p>Twaalf, veertien dagen gingen voorbij, zonder dat +Antje kwam opdagen, en reeds maakten wij ons ongerust, +dat zij de vergunning niet had kunnen krijgen, +toen op een morgen, waarop het zonnetje scheen en +de kinderen, vroolijk en gezond, zich gereed maakten +om naar school te gaan, Karel uitriep: „Kijk's, kijk's, +daar is Antje weer! daar staat ze te knikken en +buiginkjes te maken.”</p> + +<p>En waarlijk, daar stond zij, en knikte ons toe met +zulk een gelukkig gezicht en zooveel zonneschijn in +haar oogen, dat wij allen naar de voordeur gingen, haar +gelukwenschten en zeiden hoe blij wij waren, dat zij +haar broodwinning had mogen behouden.</p> + +<p>En dankbaar was zij! „Lieve harte,” zei ze, „wat in +de wereld ha'k toch motte beginne as 'k geen schilletjes +meer had magge ophalen? Dan was 'k natuurlijk an de +diakenie vervalle, en as 'k van de arreme niet hoef te +trekke, dan is dat ommers veel beter! En nou ben ik +<span class="pagenum" title="58"> </span><a id="p_58"></a>zoo blij as 'n kind, en kom 'k weer alle dage, net zoo +lang as onze Lieve Heer wil.” En zij knikte ons toe, +en wij haar, en opgewekt riep zij: „Vort, Hans, vort +jonge!” En het ezeltje, dat er na zijn vacantie bijzonder +welgedaan uitzag, trok aan en weg rolde het karretje.</p> + +<p>Haar gewonen weg volgende en, op den Brink gekomen, +den agent van politie ziende, die haar zulke +bange dagen had bezorgd, besloot zij haar rekening +met de politie, die toch eens moest weten dat zij een +vergunning gekregen had, terstond te vereffenen, en +om de opmerkzaamheid van den agent te trekken, die +met zijn rug naar haar toe stond, riep zij, iets wat zij +anders nooit deed, zoo luid als haar zwakke stem toeliet: +„schille, schille, wie het schille!”</p> + +<p>Dit geroep miste zijn uitwerking geenszins. Kloek +keerde zich terstond om, en Antje met haar karretje +ziende, ging hij naar haar toe, en zei knorrig: „ik +merk 't al, je bent net as de rest, en je <i>wil</i> 't niet late.”</p> + +<p>„Dat kan 'k niet, me goeje man,” zei Antje hoofdschuddend; +„'t is me brood, zie je, en daarom mot 'k +'t wel doen—vandaag, morge en altijd.”</p> + +<p>„'t Is goed,” antwoordde Kloek, „maar je weet wat +de Commissaris het gezeid, en je mot dus weer mee +na 't berô. Maar 't zal er spanne, hoor je, 't zal spanne, +dat zeg ik je!”</p> + +<p>„'t Zal zoo'n vaart niet loope,” meende Antje, 't zal +nog wel schikke.”</p> + +<p>„Wor nou maar niet bertaal,” waarschuwde Kloek, +„want dan maak je 't nog erger!”</p> + +<p>„Menslief,” zei Antje, „daar denk 'k niet an.” En +Hans tegen den hals duwende, riep zij uit: „Vort Hans, +vort jonge, we gaan nog <i>eens</i> na de Commesaris.”</p> + +<p><span class="pagenum" title="59"> </span><a id="p_59"></a></p> + +<p>Hans, die waarschijnlijk gedurende zijn vacantie zijn +gewone <i xml:lang="fr">route</i> een beetje had vergeten, stribbelde deze +maal in het geheel niet tegen, en weldra stonden +Antje en de agent weer voor den Commissaris.</p> + +<p>En Kloek had gelijk gehad, want het spande geducht +toen Antje in het verhoor werd genomen. Maar, met +gebogen hoofd voor hem staande, liet zij hem kalm +uit...spreken, en toen zij eindelijk haar naam, ouderdom +en woonplaats had opgegeven, vroeg zij: „Meneer, +toe u me laast het gezeid, da' 'k geen schilletjes mocht ophale—dat +was toch niet de volle waarheid, was 't wel?”</p> + +<p>„Mensch,” stoof de Commissaris op, „wou je me in +m'n gezicht zeggen, dat 'k lieg!”</p> + +<p>„Maar me lieve meneer,” zei Antje, „dat wil 'k in +'t geheel niet zegge; ik meen maar, dat 't niet de <i>heele</i> +waarheid was; want 'k mag wel schilletjes ophale, as +'k maar 'n vergunning heb. Is 't zoo niet?”</p> + +<p>„Die vergunning,” zei de Commissaris boos, „wordt +nooit verleend, en 't was dus geheel onnoodig daarover +te spreken.”</p> + +<p>„Ja,” zei Antje, „zoo heel gemakkelijk kan je 'm niet +krijge, maar 'k het er toch eentje.” En nadat zij eenigen +tijd, <ins class="corr" id="corr25" title="Bron: misschen">misschien</ins> iets langer dan bepaald noodzakelijk was, +in de diepte van haar zak had rondgewoeld, haalde zij +daaruit een papier, dat zij met een buiginkje aan den +Commissaris overhandigde, die nauwelijks zijn oogen +kon gelooven, toen hij het stuk doorgelezen en gezien +had, dat het een vergunning in <i xml:lang="la">optima forma</i> was.</p> + +<p>Eindelijk gaf hij, schouderophalend, het papier terug, +en zei, op een toon alsof hij verongelijkt was: „'t is in +orde, en we zullen er aanteekening van houden. Maar +hoe <i>jij</i> die vergunning gekregen hebt,” vervolgde hij, +<span class="pagenum" title="60"> </span><a id="p_60"></a>het schamel menschje met ongeveinsde verbazing aanziende, +„dat mag de hemel weten!”</p> + +<p>„Ik mag dus ongehinderd weer schilletjes ophale?” +vroeg Antje, die het onnoodig vond den Commissaris te +vertellen op welke wijze zij de vergunning gekregen had.</p> + +<p>„Ja, mensch, ja!” antwoordde de Commissaris, zich +omkeerende, waardoor het dankbaar buiginkje, dat Antje +voor hem maakte, geheel voor hem verloren ging.</p> + +<p>Op straat gekomen, haalde Antje diep adem, en Hans +vriendelijk op den rug kloppende, zei zij: „hè Hans, +da' 's achter de rug, hoor! 't Ware benauwde dage, +maar goeje mense hebbe ons geholpe; we benne erdoor +en voor goed ook; vort, jonge, vort.”</p> + +<hr class="chend" /> + +<p><span class="pagenum" title="61"> </span><a id="p_61"></a></p> + +<h2><a id="Kinderleed">Kinderleed.</a></h2> + +<hr class="chbegin" /> + +<p>Nadat hij aan tafel had plaats genomen en, zooals +hij placht te doen, eerst zijn mes, lepel en vork, en +daarna wijnflesch en glas een weinig op zijde had +geschoven, zei mijn vader: „Meneer Nelissen is zoo +even bij mij geweest, Willem, en heeft mij gezegd, +dat hij met de groote vacantie zijn school opheft. Hij +heeft een betrekking in Indië gekregen, en in het +begin van Augustus gaat hij daarheen, zoodat je naar +een andere school moet, ventje.”</p> + +<p>„Och heden, dat is jammer!” zei mijn moeder; „dat +zal je spijten, hè, Willem?”</p> + +<p>„Hè ja!” riep ik uit, „zoo'n prettige school.”</p> + +<p>„Ja,” zei mijn vader, „het spijt mij ook. Meneer Nelissen +is een verstandig man, die veel van kinderen houdt +en daarbij een goed onderwijzer. Maar er is natuurlijk +niets aan te doen. Ik zal nu informeeren of er plaats +voor je is bij meneer Kreggers; dat moet een uitmuntende +school zijn, wel wat duur, maar heel goed.”—En +hiermede van dit onderwerp afstappende, vroeg hij +aan mijn ouderen broeder, die deelgenoot in zijn zaken +was: hoe de Beurs was geweest, en terwijl Gerard +<span class="pagenum" title="62"> </span><a id="p_62"></a>hem mededeelde, dat de Portugeezen „een ietsje flauwer”—de +Metallieken „een tikje beter” waren, en +verder verslag gaf over den stand der fondsen, dacht +ik na over het akelige nieuws, dat ik had gehoord, en +was zoo geheel onder den indruk daarvan, dat ik, +om zoo te zeggen, eerst weer tot mijzelf kwam toen +ik mijn jongste zusje met haar ernstig stemmetje +hoorde zeggen: „Heere—zegen—deze—spijs—en—drank—amen,” +waarna het mijn beurt was, en ik +dan ook hetzelfde gebedje deed, maar omdat ik half +boos, half bedroefd was, waarschijnlijk niet op dien +eerbiedigen toon, die mij paste, want toen ik mijn +oogen weer opsloeg, zag ik een glimlach, niet alleen +op de gezichten mijner broeders en zusters, maar zelfs +op het ernstige gelaat van mijn vader.</p> + +<p>Ik was dien avond stil en teruggetrokken, en eerst +toen ik in bed lag en mijn moeder, zooals zij altijd +deed, boven kwam, om mij toe te dekken en een nachtkus +te brengen, kreeg ik, nadat zij met mij gesproken +en mij opgebeurd had, weer moed, en sliep ik in, +droomende van mijn duiven en konijnen, mijn zeer +dierbare lievelingen, zonder dat meneer Kreggers, van +wien ik mij een verschrikkelijke voorstelling maakte, +daar tusschen kwam spoken.</p> + +<p>Het was geen wonder, dat ik mij het aanstaand vertrek +van meneer Nelissen aantrok, want niemand kon beter +met kinderen omgaan dan hij. Opgewekt, nooit onbillijk, +altijd zichzelf meester en daarenboven een zeer kundig +onderwijzer, verwierf hij zich spoedig het vertrouwen +en de genegenheid van iederen nieuwen leerling; en +zoo hielden wij van hem, als soldaten van een welwillend +en kranig officier. Wij moesten leeren, dat sprak +<span class="pagenum" title="63"> </span><a id="p_63"></a>van zelf, maar hij maakte het ons gemakkelijk, en op +humane wijze handhaafde hij orde en tucht.</p> + +<p>Ik herinner mij, dat ik, op den eersten dag, waarop +ik zijn school bezocht, en hij, naast mij zittende, mijn +schrijfwerk corrigeerde, een klein spinnetje zag, dat +zich van de hanglamp naar beneden liet zakken. Zoodra +het onder mijn bereik was, streek ik den draad, waaraan +het hing, voorzichtig aan mijn vinger, en zonder +daartoe vergunning te vragen, stond ik op, bracht het +spinnetje naar een plant, die voor het geopende venster +stond, en ging weer zitten, niet vermoedende mij aan +eenige inbreuk op de schoolwetten te hebben schuldig +gemaakt.</p> + +<p>„Je mag zoo maar niet opstaan!” zei Henri, die +naast mij zat.</p> + +<p>„Dat zal hij langzamerhand wel leeren,” zei meneer +Nelissen, mij op den schouder kloppende. „Hij is verstandig +genoeg om te begrijpen, dat, waar zooveel +jongens bij elkander zijn, niet ieder kan doen wat hij +verkiest, en dat hij dus, als hij wil opstaan, moet +vragen of hij dit doen mag. En wat hij deed,” vervolgde +meneer Nelissen, mij over het hoofd strijkende, „is in +allen gevalle veel beter dan vliegen met een pennemes +te onthoofden, niet waar Henri?”</p> + +<p>„Maar dan doen ze zoo eeuwig mal,” mompelde +Henri. En toen meneer vroeg wat hij zei, antwoordde +hij: dat hij het niet weer zou doen.</p> + +<p>Ik geloof wel, dat ik in dien tijd een wilde jongen +was, en dat ik nog al dikwijls terecht gewezen moest +worden, maar nooit bemerkte ik, dat ik in de oogen +van meneer Nelissen onhandelbaarder was dan andere +jongens van mijn leeftijd, en nooit heeft hij mij doen +<span class="pagenum" title="64"> </span><a id="p_64"></a>gevoelen, dat mijn gebreken ernstiger waren dan die +van mijn kameraden.———</p> + +<p>„En waar gaat hij nu heen?” vroeg meneer Nelissen, +toen hij een afscheidsbezoek aan mijn ouders bracht, +en ik binnen was geroepen om hem vaarwel te zeggen.</p> + +<p>Mijn vader antwoordde, dat ik na de vacantie naar +de school van meneer Kreggers zou gaan, en toen +meneer Nelissen hierop niets zeide, vroeg mijn moeder, +over dat stilzwijgen een weinig ongerust, of hij die +school kende?</p> + +<p>„Zeker mevrouw,” antwoordde hij. „Kreggers is een +knap man, geloof ik, een <i>heel</i> knap man.—Hm.!” En +dit zeggende stond hij op, nam afscheid van mijn +ouders, en heel hartelijk van mij, en vertrok.</p> + +<p>Ik heb hem nooit weergezien. Nauwelijks in Indië +aangekomen, bleek hij niet bestand te zijn tegen het +klimaat, en op het schip, waarmede hij naar het vaderland +terugkeerde, overleed hij.—Arme meneer Nelissen! +gij waart een goed en verstandig man, en nog veel +goeds hadt gij tot stand kunnen brengen———</p> + +<p>Meneer Kreggers—groot, sterk-gebouwd, met een +bleek, rond en baardeloos gezicht, volstrekt kleurlooze +oogen en een zachte stem, die bijzonder zalvend is als +hij het morgengebed doet, waarbij hij zijn witte, dikke +handen ter hoogte van het gezicht houdt—meneer +Kreggers zegt: dat ik brutaal, ergerlijk brutaal ben, en +onophoudelijk voegt hij mij toe, dat ik mijn onbeschaamde +oogen voor mij moet houden. Ik doe het zoo goed ik +kan. Ik dwing mij op de liniaal, de pennehouder, het +boek, of wat ook voor mij ligt, te kijken, maar een +enkele maal sla ik mijn oogen wel eens op en dan +bemerkt hij het, helaas, altijd. Waarom kan hij toch +<span class="pagenum" title="65"> </span><a id="p_65"></a>niet velen dat men hem aankijkt? Ik weet het niet, +maar zeker is, dat hij het niet hebben wil, zoodat alle +jongens voor zich zien, als hij voor de klas staat en +les geeft.</p> + +<p>Ook heeft hij zich in het hoofd gezet, dat ik trotsch +ben. Ik weet volstrekt niet waarom hij dit denkt, maar +hij doet het en herhaaldelijk waarschuwt hij mij, dat +hij mijn trotschen kop wel buigen zal. En eindelijk +beweert hij nog, dat ik onwillig ben. „Je verstand is +goed,” zegt hij, „maar je <i>wilt</i> niet opletten, je <i>wilt</i> niet +begrijpen;” en mij met den vinger dreigende, roept hij +mij toe, dat hij het er wel uit zal krijgen. Misschien +zijn er nog andere redenen waarom hij op mij gebeten +is, ik ken die niet, maar zeker is, dat hij een hekel +aan mij heeft. Ik voel het, het maakt mij zenuwachtig +en ik lijd er onder van het oogenblik af, dat hij 's morgens +haastig binnen komt, met een liniaal eenige vinnige +slagen op de voorste bank geeft en ons toeroept: +„<i xml:lang="fr">Messieurs, la prière!</i>” totdat het vier uur is en wij +naar huis kunnen gaan.</p> + +<p>Op dat uur staat hij, hoog opgericht, bij zijn lessenaar, +en gaan alle jongens langs hem heen om hem +een hand te geven, maar zij, op wie hij ontevreden is, +blijven van die eer verstoken, en zonder dat ik ook maar +in de verte de reden kan gissen, heft hij, dagen achtereen, +zijn hand op, als ik beschroomd de mijne uitsteek, +en als hij mij een enkele maal de zijne toesteekt, dan is +die hand zóó slap, dat ik het niet waag die te drukken, +maar haar slechts even met mijn vingers omvat, waardoor +ik hem, geheel onwillekeurig, misschien in zijn +overtuiging omtrent mijn eigenzinnigheid versterk.</p> + +<p>Hij heeft een verschrikkelijke straf voor mij uitgevonden, +<span class="pagenum" title="66"> </span><a id="p_66"></a>als ik brutaal, trotsch of onwillig ben. Ik moet +dan op de bank gaan staan, met den rug naar hem +toe, en doordat ik mijn plaats op de voorste bank heb, +zien alle jongens mij in het gezicht. Daar sta ik, hoog +verheven, maar o! zoo diep vernederd, tot spot van +mijn kameraden, op wie de wijze, waarop meneer +Kreggers mij behandelt al spoedig invloed uitoefent, +zoodat zij mij al meer en meer als een paria onder +hen beschouwen, en die, van mijn tepronkstelling +genietende, leelijke gezichten tegen mij trekken, de tong +tegen mij uitsteken, en mij, zoodra meneer Kreggers +zich omkeert, met proppen gooien of papieren pijlen +naar mij werpen.</p> + +<p>En terwijl ik daar sta, pijnig ik mij af met de gedachte, +waarom hij toch vindt, dat ik brutaal, trotsch en onwillig +ben. Maar ik begrijp het niet en geloof ook niet, dat +ik „zoo'n akelige jonge” ben. Ik weet, dat men mij dit +alles vroeger nooit verweten heeft, en als ik zoo „slecht” +was, waarom zou meneer Nelissen mij dit dan nooit +gezegd hebben, en waarom zou men mij thuis daarover +nooit eens onderhouden hebben? En dan denk ik +aan mijn vorige school, hoe tevreden en gelukkig ik +daar was, terwijl ik hier... hier...! Maar dan treft +mij een prop of raakt mij een pijl, en dan komen ze, +mijn lang ingehouden tranen, en als ik die met de +mouw van mijn wit en blauw gestreepte kiel afwisch, +dan fluisteren de jongens, die het dichtst bij mij zitten, +mij de woorden: huilebalk, lammert, en zoo vele andere +toe, en—ben ik rampzalig.</p> + +<p>Ik heb veel moeite met de uitspraak van het Fransch +en ofschoon ik niet geloof, dat de jongens, met wie ik in +dezelfde klas zit, mij daarin zooveel vooruit zijn—Meneer +<span class="pagenum" title="67"> </span><a id="p_67"></a>Kreggers heeft zich in het hoofd gezet, dat mijn +onwil zich vooral bij het lezen in die taal openbaart. +Zoodra hij dan ook zegt: „<i xml:lang="fr">et maintenant, Messieurs, la +lecture française</i>,” word ik zenuwachtig en gejaagd, waardoor +ik de geringe kans, die ik heb om mij er door te +slaan, natuurlijk grootelijks verminder. Soms laat hij +iederen jongen eenige volzinnen voorlezen, maar mij +slaat hij over; een andere maal verbetert hij het eerste +verkeerd door mij uitgesproken woord, en laat mij dit tot +in het oneindige herhalen; maar ook gebeurt het, dat hij +mij laat beginnen en, zonder een enkele aanmerking te +maken, mij eenige bladzijden laat voorlezen. En dit is +het pijnlijkste. Zelf weet ik natuurlijk wel, dat mijn +uitspraak nog zeer gebrekkig is, en als ik, al hakkelend, +voortlees, stapelen de fouten zich op. Wel tracht ik die +telkens te verbeteren, en in het begin gelukt mij dat +ook wel, geloof ik, maar al spoedig lees ik voort zonder +te letten op hetgeen ik zeg, want mijn gedachten dwalen +af. Ik hoop toch, aan het einde van iederen zin, dat +meneer Kreggers een anderen jongen een beurt zal +geven; ik hoor het onderdrukt gelach der jongens om +mij heen en ik vrees, dat hij mij weer op de bank zal +laten staan. En zoo haspel ik voort, met een prop in +mijn keel, terwijl de letters, door mijn tranen heen, +voor mijn oogen dansen, totdat meneer Kreggers, in +het midden van een zin, met de liniaal op de bank +slaat en met verbeten woede uitroept: „<i xml:lang="fr">Assez, maintenant +l'arithmétique</i>,” een werkzaamheid waaraan ik +evenwel geen deel mag nemen, want ik moet van mijn +plaats opstaan, op een ledige bank, aan het eind van +het schoollokaal gaan zitten, en gedurende de overige +uren van den middag eenige honderde malen op de lei +<span class="pagenum" title="68"> </span><a id="p_68"></a>schrijven: <i xml:lang="fr">je suis un enfant revêche, hautain et indocile</i>.</p> + +<p>Eens, toen wij met onze leesboeken voor ons zaten, +en het mijn beurt was eenige volzinnen voor te lezen, +zei meneer Kreggers, dat ik even moest wachten, en, +naar het bord gaande, schreef hij daarop met sierlijke +letters de woorden: <i xml:lang="fr">les yeux, les jeux, les cieux; les gens, +les chants, les champs; la nation, l'effusion, la religion</i>. „Lees +dat nu eens hardop voor,” zei hij, en zijn rechterhand +opheffende, voegde hij er bij: „en nu niet geagiteerd, +asjeblieft!”</p> + +<p>Niet geagiteerd....! En dat terwijl ik de jongens +reeds hoor giggelen van plezier over hetgeen er zal +volgen, en ik de schande van een nieuwe tepronkstelling +niet kan ontgaan. Ik lees, maar voor de oogen, de +spelen en de hemelen vind ik slechts een klank: <i xml:lang="fr">les +sjeux</i>; voor de lieden, de zangen en de velden slechts +een woord: <i xml:lang="fr">les sjans</i>, en waar ik den uitgang „ion” +moet verbinden met de „g”, of de „s” of een andere +medeklinker, daar is mijn weerbarstige mond niet in staat +iets anders uit te brengen dan een afschuwelijk: <i xml:lang="fr">sjion</i>.</p> + +<p>Zoodra ik het laatste woord heb uitgesproken, geeft +de jongen, die naast mij zit, mij den welgemeenden +raad: uit eigen beweging op de bank te gaan staan, +en hoor ik achter mij fluisteren: <i xml:lang="fr">je suis un enfant +revêche et un imbécile</i>.</p> + +<p>Meneer Kreggers zwijgt, zwijgt geruimen tijd, en als +ik eindelijk, half wanhopig, waag mijn oogen even naar +hem op te slaan, dan ontmoet ik zijn kouden, glansloozen +blik, waarmede hij, met een uitdrukking van +minachting op zijn gezicht, naar mij kijkt. Eindelijk +zegt hij, met ijzige bedaardheid, dat ik die woorden op +mijn lei moet schrijven, en nadat hij de jongens aan +<span class="pagenum" title="69"> </span><a id="p_69"></a>eenig schrijfwerk heeft gezet, moet ik bij hem komen +aan zijn lessenaar. Hij is bezig een brief te schrijven, +en laat mij een poos wachten, maar eindelijk keert +hij zich naar mij toe en zegt, schijnbaar kalm: +„we zullen het nu nog eens probeeren, maar nu”—en +hij spreekt zacht, maar op dreigenden toon—„nu +pas je op, versta je? Zeg me nu na: <i xml:lang="fr">des...i...eux</i>.”</p> + +<p>In mijn angst, dat ik het weer verkeerd zal doen, +zeg ik hem de beide woorden zoo precies na, met zoo +volkomen dezelfde intonatie, dat hij zich driftig naar +mij toe keert en mij vraagt: of ik denk hem voor den +gek te houden?</p> + +<p>Hoe kan hij in 's hemels naam zoo iets denken, maar +ik weet niet wat ik zal zeggen, en zwijg, terwijl ik +voor mij kijk.</p> + +<p>„Krijg ik ook antwoord?” vraagt hij.</p> + +<p>„Maar ik houd u niet voor den gek, ik denk er niet +aan!” roep ik uit.</p> + +<p>Meneer Kreggers wuift even met de hand, ten teeken, +dat hij daarover verder niet wil spreken en herhaalt: +„<i xml:lang="fr">des ... i ... eux</i>.”</p> + +<p>Ik vrees nu natuurlijk nog meer, dat hij mij zal verdenken +hem na te doen, dan dat ik het moeilijke woord +niet goed zal uitspreken, en het gevolg is, dat ik stotterend +uitbreng: „<i xml:lang="fr">des sjeux</i>.”</p> + +<p>Meneer Kreggers richt het bovenlijf hoog op en haalt +zwaar adem; het is duidelijk, dat mijn onwil zijn geduld +op de zwaarste proef stelt, maar hij bedwingt zich en +na eenige oogenblikken zegt hij, bijna fluisterend: „nu +nog eens, maar nu ook voor het laatst: <ins class="corr2" id="corr26" title="Bron: „"></ins><i xml:lang="fr">des...i...eux</i>.”</p> + +<p>Maar mijn lijdzaamheid bezwijkt. Ik weet, dat ik +onder deze omstandigheden niet <i>kan</i> doen wat hij van +<span class="pagenum" title="70"> </span><a id="p_70"></a>mij vordert, en zwijgend, terwijl de tranen langs mijn +wangen loopen, schud ik even het hoofd.</p> + +<p>Het gezicht van meneer Kreggers wordt bloedrood. +Hij staat haastig op, en mij een duw tegen den schouder +gevende, zegt hij: „marsch, in den hoek..!”</p> + +<p>Er komt nu opeens een gevoel van volstrekte onverschilligheid +over mij. Ik weet, dat ik <i>niet</i> onwillig ben +en dit <i>nooit</i> ben geweest, maar dat hij dit niet gelooft +en nooit gelooven zal. Ik begrijp, dat ik geen schuld +heb, maar schandelijk word mishandeld, en in die +overtuiging hef ik het hoofd op, ga met een flinken +stap naar den mij aangewezen hoek, maar op eenigen +afstand daarvan blijf ik staan, steek mijn handen in +de zakken en kijk rechts en links naar het plafond.</p> + +<p>Als het vier uur geslagen heeft en de jongens vertrokken +zijn, zegt meneer Kreggers, dat ik mij moet +aankleeden, dat hij zelf mij t'huis brengen—en met +mijn vader spreken zal. Ik ben zoo door alles heen, +dat zelfs het vooruitzicht: aan mijn vader rekenschap +van mijn daden te moeten geven, niet in staat is mij +mijn trotschen kop te doen buigen, en met mijn pet +op één oor, mijn overjas wijd open hangende en mijn +handen in de zakken, loop ik, een paar passen achter +meneer Kreggers blijvende, naar huis.</p> + +<p>Zoodra wij tegenover mijn vader staan, vraagt +meneer Kreggers, met een allervriendelijksten glimlach: +of het misschien niet beter zal wezen als hij mijn +vader eerst even alleen spreekt, maar na diens antwoord: +dat hij waarschijnlijk de eene of andere beschuldiging +tegen mij zal inbrengen, en het dus billijk +is, dat ik die zal aanhooren, ziet hij zich genoodzaakt +zijn grieven tegen mij in mijn tegenwoordigheid te +<span class="pagenum" title="71"> </span><a id="p_71"></a>openbaren. Hij doet het. Op welsprekende wijze vertelt +hij, dat hij, reeds op den eersten dag waarop ik +zijn school bezocht, heeft ingezien, dat hij met een +stuggen, onhandelbaren jongen te doen had, dat hij in +die overtuiging voortdurend werd versterkt, en eerlijk +kan verklaren nog nooit, niettegenstaande hij reeds meer +dan vijf-en-twintig jaren <i xml:lang="fr">instituteur</i> is, een kind te +hebben gezien, zóó brutaal, trotsch en onwillig, als ik +ben. Hij deelt mijn vader mede hoe ergerlijk ik mij +dien middag heb gedragen, ook toen hij mij, om mij +te straffen, in den hoek had laten staan, en eindigt +met te zeggen, dat hij mij eigenlijk van zijn school +moest verbannen, maar nog eenmaal, als mijn vader +dit wenscht, consideratie met mij zal gebruiken, op +voorwaarde evenwel, dat ik den volgenden morgen +openlijk, ten aanhoore van alle jongens, mijn onwil zal +erkennen en hem excuus zal vragen, welken eisch hij +ter wille van zijn prestige stellen moet.</p> + +<p>Terwijl hij sprak, had ik het gelaat van mijn vader +meer en meer zien betrekken, en reeds vreesde ik, dat +hij ernstig boos op mij was, toen hij zich op eens, met +iets heel vriendelijks in zijn oogen, tot mij keerde en, +mij naar zich toe trekkende, zeide: „en wat zegt m'n +jongen nu?”</p> + +<p>O, die weldadige gewaarwording dat hij mij liefhad +en beschermde! Ik wierp mij snikkend in zijn armen +en zei, dat ik niet zoo slecht was als meneer Kreggers +beweerde, maar dat hij een hekel aan mij had en altijd +had gehad; dat ik waarlijk mijn best deed, maar dat +hij dit niet geloofde en nooit zou gelooven, en dat ik +ongelukkig was geweest van het eerste oogenblik af, +waarop ik op zijn school was gekomen.</p> + +<p><span class="pagenum" title="72"> </span><a id="p_72"></a></p> + +<p>„Maar 't kind is zenuwachtig,” zei meneer <ins class="corr" id="corr27" title="Bron: Kreggens">Kreggers</ins> +glimlachend.</p> + +<p>„Ik geloof het ook,” antwoordde mijn vader, en zachter +voegde hij er bij: „misschien wel meer dan ik +verantwoorden kan. Intusschen”—en nu klonk zijn +stem weer krachtig—„zal mijn zoon uw school niet +langer bezoeken. Over een jaar gaat hij naar den +cursus van dr. Van Eeken, en tot dien tijd zal ik hem +privaat-onderwijs laten geven. Voor de <i>goede</i> zorgen, +die u voor mijn kind hebt gehad,” vervolgde mijn +vader, meneer Kreggers vast aanziende, „betuig ik u +mijn dank.”</p> + +<p><ins class="corr2" id="corr28" title="Bron: „"></ins>Meneer Kreggers stond op, boog en vertrok; en bevrijd +van een last, waarvan ik nu eerst recht begreep +hoe zwaar die mij had gedrukt, sloeg ik de armen om +den hals van mijn vader, die mij op zijn knie trok, +mij streelde en troostte, en zei: dat ik zijn beste +jongen was———</p> + +<p>Dit alles is meer dan dertig jaren geleden, maar hoe +levendig herinner ik het mij nog! En hoe kan het +anders! Want wie het heeft ondervonden, die zal het +toestemmen: kinderleed is <i>groot</i> verdriet.</p> + +<hr class="chend" /> + +<p><span class="pagenum" title="73"> </span><a id="p_73"></a></p> + +<h2><a id="Karel_Jan_Vonk">Karel Jan Vonk.</a></h2> + +<hr class="chbegin" /> + +<p>„K..arel, J..an Vonk,” zegt op lijzigen toon de +burgemeester, die met den rug naar het venster mijner +griffie staat „zoo spreekt hij precies, en zoo <i>is</i> hij ook, +saai en droog als een stokvisch. En dom en onnadenkend, +daar is geen voorbeeld van! Laatst moest hij een +brief voor mij schrijven aan de oude mevrouw Winter. +„Neem het copyboek,” zeg ik tegen hem, „zoek daarin +den brief, dien je verleden week aan dominee Hulst +hebt geschreven, en schrijf hem letterlijk over; alleen +moet je natuurlijk het woord „heer” in „mevrouw” +veranderen.” En Vonk deed precies wat ik hem gezegd +had; want toen hij mij den brief bracht, stond er boven: +„WelEerwaarde Mevrouw.” WelEerwaarde Mevrouw, herhaalt +de burgemeester met een schamper lachje, zoo'n +eend! En zoo zou ik je honderd stupiditeiten van hem +kunnen vertellen. Daarbij komt, dat hij zich telkens +vergist; geen brief, waarin hij niet knoeit, geen register +waarin hij niet krabt, in één woord: beroerd werk. Ik +zeg je dit alles maar, zie je, opdat, als je hem toch +neemt, je later niet zult kunnen zeggen, dat ik je +daartoe heb geanimeerd.”</p> + +<p><span class="pagenum" title="74"> </span><a id="p_74"></a></p> + +<p>„Mijn waarde,” zeg ik, „daarover behoef je je niet +ongerust te maken. Zoo noodig, ben ik bereid onder +eede te verklaren, dat je dat niet gedaan hebt. Maar +heb je me niet verteld, dat hij voor het onderwijs zou +worden opgeleid?”</p> + +<p>„Zoo is 't. En hoe ze ooit op <i>die</i> belachelijke gedachte +zijn gekomen, dat is meer dan een mensch begrijpen +kan. Verbeel je, <i>die</i> jongen moest eerst zijn akte lager +onderwijs halen, en dan nog die voor Engelsch en +Fransch. En dat <i>nota bene</i>, in een tijd, waarin je, om +zoo te zeggen, een dansmeester in het rekenen moet +wezen; dat je, om maar een kleinigheid te noemen, +moet weten hoe zij het Engelsch uitspraken in den tijd +van de <i xml:lang="en">prehistoric peeps</i> uit +<a href="http://www.gutenberg.org/wiki/Punch_%28Bookshelf%29#Volume_104.2C_Jan_-_Jun_1893" title="Zie de verschillende e-boek-uitgaven via http://www.gutenberg.org/."><i xml:lang="en">Punch</i></a><img class="extern" src="images/extern.png" width="12" height="12" alt="externe link" />, +en dat je zakt als +een baksteen als je, in het Fransch, niet alle onderdeelen +van een kerk of van een schip kunt noemen, +dingen, die een verstandig mensch natuurlijk niet eens +in het Hollandsch weet. Twee jaren is hij op de normaalschool +te Diepenburg geweest.”</p> + +<p>„Waar hij zeker in de eerste klasse is blijven zitten?” +vraag ik.</p> + +<p>„Als een rots,” bevestigt de burgemeester met een +krachtigen hoofdknik, „en toen ze dan eindelijk begrepen, +dat hij weinig aanleg had om schoolmeester te worden, +hebben ze, omdat hij voor een ambacht te zwak was, +een kantoor voor hem gezocht en kwam hij, nu ongeveer +een jaar geleden, bij den notaris. Daar is hij drie +maanden geweest, maar toen hij in een paar dagen zes +zegels, en dus voor een waarde van vier gulden vijftig +verknoeid had, heeft van Sevenum, die niet bepaald een +gemakkelijk heer—en nogal op nummer één gesteld is, +hem bij zijn kraag genomen en de deur uitgezet. Toen +<span class="pagenum" title="75"> </span><a id="p_75"></a>kwam hij bij den ontvanger, waar hij zulk een vuurwerk +van cijfers moet hebben afgestoken, dat Venninga nog +met de oogen knipt als je daarover begint, en die, toen +hij het geheele onheil had overzien, den jongen onder +handen genomen—en zulke venijnige dingen gezegd +heeft—want Venninga is nog al scherp, zooals je +weet—dat Vonk letterlijk versuft is t'huis gekomen.”</p> + +<p>„Maar had hij den jongen dan niet wat meer op de +vingers kunnen zien?” vraag ik.</p> + +<p>„Dat weet ik niet,” antwoordt de burgemeester. „Venninga +is natuurlijk dikwijls uit, want dan heeft hij +hier, dan daar zitting, en daarbij komt, dat Vonk, +zooals menschen die de dingen niet begrijpen dikwijls +doen, liever knoeide dan te zeggen, dat de boel in de +war was, dat hij, om maar geen standje te krijgen, de +cijfers <i>liet</i> kloppen, totdat hij zelf er niet meer wijs +uit kon worden en de bom barstte.</p> + +<p>„Eindelijk kwam hij bij mij. Ik <i>moest</i> een jongen +hebben, en omdat het op een klein plaatsje als dit +moeilijk is er, voor een kleinigheid, een te krijgen, heb +ik hem genomen; maar 't gaat niet, het kan niet langer. +Van alles wat uit zijn handen komt, is het eene nog +ellendiger dan het andere. Ik heb gedaan wat ik kon; +eerst heb ik hem, zoo vriendelijk mogelijk, onder het +oog gebracht, dat zulk gemeen geknoei op mijn kantoor +niet geduld kon worden, en toen dat niet hielp, heb +ik hem standjes gegeven, standjes...”</p> + +<p>„Ja,” zeg ik, „dat zal wel.”</p> + +<p>„Hè!” roept de burgemeester uit, mij eenigszins verbaasd +aanziende, „waarom denk je dat?”</p> + +<p>„Omdat ik geloof,” antwoord ik, „dat je wel een +beetje heftig bent, weet je.”</p> + +<p><span class="pagenum" title="76"> </span><a id="p_76"></a></p> + +<p>„Ik geloof 't ook,” erkent de burgemeester, „maar +'t schijnt geen slechte eigenschap te wezen. Mijn vader, +ten minste, zei altijd: „dat mag ik wel in een jongen, +want 't bewijst, dat er wat inzit;” 't geen hem trouwens +nooit verhinderde me een pak ransel te geven, +als ik nog al dacht hem een plezier te doen met mijn +hoofd door zijn ruiten te steken. Maar om op Vonk +terug te komen: toen niets baatte, heb ik hem weggestuurd. +Als <i>jij</i> hem nu neemt, dan doe je een weldaad +aan hem en aan zijn ouders, want het is een +fatsoenlijk gezin, dat hard moet tobben om rond te +komen; maar je weet nu wat je van hem te wachten +staat.”</p> + +<p>„Is hij gewillig?” vraag ik.</p> + +<p>„Zeer gewillig.”</p> + +<p>„En ijverig?”</p> + +<p>„Zeker. Naar ik hoor, moet hij op de normaalschool +geblokt hebben als—als een heimachine,” zegt de +burgemeester, die met deze even krachtige als kenschetsende +uitdrukking kennelijk is ingenomen.</p> + +<p>„Nu,” zeg ik, „dan wil ik 't ook nog wel eens met +hem probeeren, en kan hij Maandagmorgen om tien +uur hier komen. Wil je hem dat laten weten?”</p> + +<p>„Graag,” antwoordt de burgemeester. „Ik ben blij +om hem en om zijn ouders, maar.... <i xml:lang="fr">enfin, tu m'en +diras des nouvelles</i>.”</p> + +<p>En zoo werd er den volgenden Maandag, precies tien +uur, aan de deur der griffie geklopt, en binnen kwam +Karel Jan Vonk, een jongen van achttien jaren, met +een bleek en smal gezicht en eenigszins droomerige +oogen, gekleed in een fatsoenlijk, grijs pak, dat zeker +niet meer nieuw, maar netjes onderhouden was, en +<span class="pagenum" title="77"> </span><a id="p_77"></a>met een helder wit boordje om zijn hals, waarvan de +rafeltjes zorgvuldig afgeknipt waren.</p> + +<p>Ik laat hem tegenover mij zitten, geef hem een +<i xml:lang="fr">imprimé</i> in blanco van een vonnis, om dat in te vullen, +zooals ik dat heb gedaan in het <i xml:lang="fr">imprimé</i>, dat ik hem +daarbij geef, en als hij daarmede een half uurtje bezig +is geweest, dan zegt hij: dat hij het af heeft.</p> + +<p>En dat eerste werk is niet best. Zooals het afschrift +nu luidt, is de beklaagde niet ter terechtzitting verschenen, +maar heeft hij toch aldaar stokstijf ontkend +zich aan het hem ten laste gelegde te hebben schuldig +gemaakt; getuigen heeten niet gehoord te zijn, maar +verklaren toch er alles van gezien te hebben, en doordat +hij heeft vergeten de straf in te vullen—wat bij een +veroordeeling wel eenigszins <i xml:lang="de">des Pudels Kern</i> is—heeft +hij van het vonnis een verkapte vrijspraak gemaakt, +die voor den veroordeelde geen onaangename verrassing +zou zijn, maar waarmede ik mij volstrekt niet +vereenigen kan.</p> + +<p>Ik breng Karel Jan het een en ander onder het oog, +en voor zich kijkende, hoort hij mij aan, met een rimpeltje +tusschen de oogen, terwijl hij met de rechterhand +de vingers zijner linkerhand bijeendrukt, en dan +zet hij zich weer aan het werk om de fouten te verbeteren.</p> + +<p>En zooals het dien eersten dag ging, zoo gaat het +nog vele dagen, en telkens erkent hij, met een bedrukt +gezicht, dat het veel beter kon.</p> + +<p>En onderwijl doe ik de ervaring op, dat ik als leermeester +mijn sporen nog verdienen moet. Heeft Karel Jan +zich in een afschrift vergist, dan zeg ik, dat wij moeten +denken bij hetgeen wij doen, en den volgenden dag +<span class="pagenum" title="78"> </span><a id="p_78"></a>beweer ik, dat wij bij <i>zulk</i> werk eigenlijk in het geheel +niet denken moeten, omdat wij daardoor maar in de +war geraken. Ik deel hem mede, dat alle vonnissen de +woorden: „in naam der Koningin,” aan het hoofd +moeten voeren, en even later leg ik, zonder daarbij te +denken, hem een oud imprimé voor, waarboven met +vette letters staat gedrukt: „in naam des Konings.” +En als hij mij van het een of ander een verklaring vraagt, +dan geef ik hem die, maar doe dat zóó omslachtig, en +verdiep mij in zooveel uitzonderingen, dat het mij zelf +begint te duizelen, wat Karel Jan trouwens niet verhindert +toestemmend te antwoorden, als ik hem vraag: +of hij het begrepen heeft.</p> + +<p>En zoo trekken wij te zamen, met horten en stooten, +den wagen een eindje, een heel klein eindje, de helling +van den weg op. Dikwijls betwijfel ik of wij ooit zullen +komen waar wij wezen moeten, maar telkens, als de +moed mij bijna ontzinkt, neem ik mij weer voor geduld +te hebben tot het uiterste, want onder het weinige, +dat Karel Jan, die langzamerhand iets spraakzamer +wordt, mij vertelt van zijn leven en omstandigheden, is +veel wat mij toefluistert, dat ik zachtkens met hem +handelen moet.</p> + +<p>Tien jaren geleden kreeg zijn vader in de fabriek +dat ongeluk, waardoor hij op krukken loopt; hij werkt +daar nog, maar verdient veel minder dan vroeger, +omdat hij zoo weinig meer kan doen. Kort daarna +begon zijn moeder te sukkelen, die nu altijd bedlegerig +is. Zij heeft dikwijls pijn, spreekt heel weinig en +heeft graag, dat het stil om haar heen is. Maar +die wensch is niet altijd gemakkelijk te vervullen, +want hun huisje is klein en de kinderen zijn druk. +<span class="pagenum" title="79"> </span><a id="p_79"></a>Ze zijn met hun zessen; eerst zijn oudere zuster, die +t'huis moet blijven om het huishouden te doen en +moeder op te passen, dan hij, en dan nog drie broertjes +en een zusje, die allen nog klein zijn en op +school gaan.</p> + +<p>Als Karel Jan sterker was geweest, zou hij een ambacht +geleerd hebben, wat hij altijd had gewild, en +dan zou hij nu zeker al zooveel verdiend hebben, dat +zij zich t'huis minder behoefden te bekrimpen, maar +voor handenarbeid was hij te zwak. Ziek was hij wel +nooit, maar dikwijls gevoelde hij zich moe en lusteloos. +Misschien was <i>dat</i> wel de reden, waarom zijn werk +minder goed was dan dat van anderen, want hij geloofde +toch, dat hij waarlijk zijn best deed. Dat had hij +ook gedaan op de normaalschool te Diepenburg, waar +hij, op kosten van mevrouw Winter, twee jaren lang, +driemalen in de week heen gegaan was. Maar hij was +niet geschikt voor studie; dat had hij na het eerste +jaar reeds begrepen, en graag had hij het toen al opgegeven, +maar mevrouw Winter had gewild, dat hij +het nog één jaar lang zou volhouden, en dat had hij +ook gedaan. Maar op het laatst had hij de plagerijen +zijner kameraden en den spot van zijn leermeesters +niet langer kunnen verdragen en was hij, een maand +voor de vacantie, weggebleven. Mevrouw Winter had +dat niet goedgevonden, maar als zij eens wist wat +hij had uitgestaan! En toch had hij altijd gewerkt, dikwijls +tot laat, laat in den nacht, altijd, behalve Zondags, +omdat vader dat verboden had.</p> + +<p>Ik vroeg hem, of hij iederen Zondag naar de kerk ging.</p> + +<p>„Ja, gewoonlijk tweemalen; daarop was vader gesteld.”</p> + +<p>Hoe bracht hij den Zondag verder door?</p> + +<p><span class="pagenum" title="80"> </span><a id="p_80"></a></p> + +<p>„Als het goed weer was, liep hij met de kinderen +langs den dijk tot Stormwijk, of den anderen kant uit +tot Lingedam, en als het regende, dan las vader voor +uit den Bijbel of uit een stichtelijk boek.”</p> + +<p>Ging hij Zondags nooit uit met jongens van zijn +leeftijd?</p> + +<p>„Weinig; hij zou dat wel willen, maar zij waren niet +toeschietelijk voor hem, en ook zaten zij dikwijls in de +herberg, wat vader niet goedvond.”</p> + +<p>Las hij veel?</p> + +<p>„Neen. Wel hield hij veel van lezen, maar boeken +waren duur, en er was hier geen bibliotheek.”</p> + +<p>Had hij geen konijnen, geen duiven?</p> + +<p>„Niet meer. Vroeger had hij twee duiven gehad, +mooie dieren, die geheel aan hem gewend waren, maar +ze zaten Zondags in het kerkraam, en de menschen in +de kerk keken er naar, waarom vader had gezegd, dat +hij ze moest wegdoen. Dat had moeder niet gewild; zij +had gezegd, dat hij ze Zondags moest opsluiten, en dat +had hij dan ook gedaan, maar de kinderen lieten ze +los, als hij in de kerk was, en toen had vader ze +verkocht.”</p> + +<p>Had hij nooit iets gezien van zijn vaderland, nooit +gestaan aan het strand van de heerlijke zee, en nooit +gedwaald in de geurende bosschen?</p> + +<p>Als ik dat vraag, kijkt Karel Jan mij aan, en een +oogenblik is er iets in zijn oogen, dat mij doet denken +aan een groot, onbestemd verlangen, maar het is aanstonds +weer voorbij, en op zijn gewonen toon zegt hij, +dat hij nooit ergens anders is geweest dan in Diepenburg.</p> + +<p>En terwijl hij mij die dingen vertelt, schaam ik mij +over mijn ondankbaarheid. Want aan den rijkdom, den +<span class="pagenum" title="81"> </span><a id="p_81"></a>overvloed des levens, zijn schatten aan bloemen en +zangen, heb ik mijn deel, maar daarvan is niets voor +hem, niets dan het strikt onontbeerlijke: een stuk +brood en een schamel kleed.———</p> + +<p>Vier maanden was Karel Jan bij mij geweest, toen +hij op een maandagmorgen, nadat het tien uur had +geslagen, niet verscheen. Even later hoorde ik een +ongewoon gestommel op de trap en, toen ik ging kijken +wat het was, zag ik den vader van Karel Jan, die met +moeite naar boven kwam en mij, toen hij bij mij zat, +zeide, dat zijn zoon niet kon komen, omdat hij +ziek was.</p> + +<p>Ik antwoordde, dat mij dat speet maar niet verwonderde, +omdat hij er in den laatsten tijd zoo slecht +had uitgezien, en vroeg wat de dokter zei.</p> + +<p>„Niet veel; hij vindt hem zwak, heel zwak. „Vonk,” +zei ie van morge, toe 'k 'm uitliet, „dat lampie”—en +de stem van den ouden man beeft—„dat lampie +brandt nog maar heel eve.””</p> + +<p>„Arme jongen...!”</p> + +<p>„En helder het 't nooit gebrand; och nee, helder +nooit! O, 't is niet, da' 'k murmureer, want wie ben ik +om God rekeschap te vrage van z'n dade, maar de +gedachte is toch wel 's bij me opgekomme, dat, as 'k +'m wat meer had kanne ontzien, as 'k 'm niet altijd +had hoeve voort te jage, as ie wat meer had kanne +geniete, dat ie dan... maar nog 's, zeg 'k, dat 't niet +is om met God te rechte, want as 'k rijk was geweest +en 'm alles had kanne geve, wie weet wat 'k dan an +'m beleefd zou hebbe. En daarom—beruste, altijd weer +beruste, want waar is ommers wa' 'k Zondag nog hoorde: +onnaspeurlijk voor 's mense oog zijn de wege Gods; wie +<span class="pagenum" title="82"> </span><a id="p_82"></a>zal zegge of Hij niet geeft waar Hij onthoudt, Hij, die +levend maakt waar Hij doodt.”</p> + +<p>Nog eens komt Karel Jan terug, op een mooien, +zoelen lentedag, en weer zit hij tegenover mij zooals +vroeger. 't Zou nu wel weer gaan, zei hij; hij was veel +beter en de zomer kwam aan. Maar o, wat is hij droevig +veranderd en verouderd, met die ingevallen slapen en +die diepe groeven om neus en mond! En zwak is hij..! +Telkens legt zijn bevende hand de pen neer, omdat hij +even moet rusten, en dan veegt hij tersluiks het zweet +van de palmen zijner handen, terwijl hij steelsgewijze +naar mij kijkt. Maar ik doe of ik niets bemerk, en +bedenk hoe ik hem zal verlossen van dat schrijfwerk, +dat zijn krachten verre te boven gaat.</p> + +<p>Eindelijk heb ik het gevonden. Ik kan hem laten +nazien of een aantal stukken allen voorkomen op een +daarvan opgemaakte lijst, en als ik hem dat werk heb +voorgelegd, zet hij, kennelijk verlicht, zich daaraan.</p> + +<p>Langzaam neemt hij elk geschrift op, ziet het in en +legt het op zijde. En terwijl hij daarmede bezig is, is +het alsof hij, één voor één, de bladen omslaat van zijn +eigen levensboek, waarvan de inhoud, helaas, even dor +is en koud als die van die schrifturen. Gaandeweg +vermindert het stapeltje: nog maar weinige, nog slechts +enkele, en dan is zijn taak voltooid, maar dan zal het +ook twaalf uur zijn, de tijd waarop hij naar huis gaat. +En die laatste minuten met hem doorbrengende, valt +mij een rijmpje in, dat ik lang geleden heb gehoord, +en dat luidt:</p> + +<div class="poem"> + <div class="stanza"> + <div class="i0">Eens zei een teer bloempje, op een donkere plek:<br /></div> + <div class="i12">„Schijn, zonnetje, ook op mij!”<br /></div> + <div class="i0">Maar 't zonnetje hoorde 't zwak stemmetje niet,<br /></div> + <div class="i12">Haar stralen gingen voorbij.<br /></div> +<p><span class="pagenum" title="83"> </span><a id="p_83"></a></p> + + <div class="i0">Toen hoopte ons bloempje op den volgenden dag,<br /></div> + <div class="i12">En tuurde naar 't morgenrood,<br /></div> + <div class="i0">Maar toen 't zonnetje weer het bloempje vergat,<br /></div> + <div class="i12">Toen treurde 't, kwijnde en ging dood.<br /></div> + </div> +</div> + +<p>En hoeveel bloemen verwelken er zoo...!——</p> + +<p>Den volgenden dag kwam Karel Jan niet, maar de +krukken stommelden weer op de trap en zijn vader +kwam binnen.</p> + +<p>„Hoe is 't?” vraag ik.</p> + +<p>Maar de oude man zwijgt en schudt het hoofd.</p> + +<p>„Geen hoop meer?”</p> + +<p>„Nee;... hij is dood.”</p> + +<hr class="hrdash" /> + +<p>Drie dagen later hebben wij hem uitgedragen en hem +neergelegd waar hij gewenscht had te rusten: onder +het groen der sparreboomen op het kerkhof. Een steen +dekt zijn graf en daarop staat: K. J. Vonk. En die +naam zegt den voorbijganger niets.... niets. Maar voor +hem, die het weet, gewaagt hij van een korte maar +sombere geschiedenis, van een jong leven, licht- en +vreugdeloos voorbijgegaan als een late herfstdag: kleurloos, +mistig en koud.</p> + +<p>O, 't is beter... zóó! Want wat zou hij uit den +moeielijken strijd des levens meer nog hebben weggedragen +dan het bestaan, en wie weet hoeveel +onuitsprekelijk heerlijke dingen er zijn weggelegd voor +zijn ziel.</p> + +<hr class="chend" /> + +<p><span class="pagenum" title="84"> </span><a id="p_84"></a></p> + +<h2><a id="De_oudste">De oudste.</a></h2> + +<hr class="chbegin" /> + +<p>Wij hebben, te midden onzer kinderen, ons feest +gevierd, het feest van ons vijf-en-twintigjarig huwelijk. +Het hart vervuld van dankbaarheid voor de zegeningen +die wij ontvingen, wijdden wij, het verleden herdenkend, +een dronk aan de toekomst, en zoo hebben wij een +gedenkteeken opgericht, waarop wij <i>Eben Haëzer</i> schreven, +een teeken, dat zichtbaar blijven en ons bemoedigen +zal, als wij, bij het vervolgen van onzen levensweg, +den blik terug wenden.</p> + +<p>Thans is alles tot zijn vroegere rust teruggekeerd. +Onze gasten zijn vertrokken; de kleine zilveren botter +ons geschonken door mijn goede visschers, wier burgervader +ik nu reeds vijf-en-twintig jaren ben, prijkt op +een tafeltje tusschen de ramen, en op mijn kamer gezeten, +herdenk ik wat achter mij ligt.</p> + +<p>Van zelf, het eerst, het liefst gaan mijn oogen naar +het geschilderd portret van Agnes, mijn vrouw, dat +sedert onzen feestdag boven mijn schrijftafel hangt. +Toen ik het van haar ontving, en zij den doek wegnam, +die het bedekte, zeide zij te weten, dat er niets was, +waarmede zij mij meer genoegen kon doen, en met +<span class="pagenum" title="85"> </span><a id="p_85"></a>een gelukkigen glimlach voegde zij er bij, God te danken +dat het zoo was.</p> + +<p>Ja, mijn beste, zoo is 't. En wie zou ik zijn, als gij +mij niet dierbaar waart boven alles! Nu vijf-en-twintig +jaren geleden, op den dag waarop wij voor het eerst als +man en vrouw deze woning binnengetreden waren, +genoten wij den heerlijken voorjaarsavond op het duin. +Millioenen sterren vonkelden aan den hemel, en zachtkens +ruischte de stille zee.</p> + +<p>Daar stonden wij, hand in hand, met onze bloeiende +liefde in het hart, bereid tot ons werk, bereid ook tot +den strijd. En toen ik zeide te hopen, dat onze toekomst +mocht zijn vredig, als de natuur om ons heen, +toen hebt gij uw armen om mij heen geslagen en +mijn hand gedrukt, en heb ik begrepen, dat gij bovenal +voor mij zoudt zijn een levenshulpe, mij altijd nabij, +mij altijd steunende en bemoedigende, ook in den nood.</p> + +<p>Arme lieve, de tijd is niet over u heengegaan zonder +u te deren. Uw haren zijn vergrijsd, en de lijnen om +neus en mond bewijzen, dat gij de zorgen des levens +geleden hebt; maar wat uw gelaat heeft behouden, dat +is het beste en kan geen ouderdom u ontrooven, want +het is die blijmoedige en liefdevolle uitdrukking, de +openbaring van dat reine, onbaatzuchtige hart, zich +zelf gelijk gebleven al die jaren lang, altijd. O, als +jongeling had ik u lief, maar hoe dierbaar, hoe onmisbaar +zijt ge mij thans! En wanneer ik gevoel een beter +mensch te zijn dan ik was, toen gij uw leven aan het +mijne verbondt, dan is het omdat mijn ziel zich meer +en meer naar de uwe stemt.</p> + +<p>En nu rust mijn blik op die andere beeltenis, op dat +blonde, blozende kindergezichtje, met die groote, bruine, +<span class="pagenum" title="86"> </span><a id="p_86"></a>onschuldige oogen en dien lieven mond; en in gedachte +jaren en jaren teruggaande, zie ik Agnes weer voor +me, zooals zij daar lag tusschen de witte kussens, het +bleeke gezichtje rustende op de los gevouwen handen, +met een uitdrukking van innig geluk starende naar +het wiegje, waarin ons kind lag, onze eersteling, teeder +als een rozeblad en rein als de morgen.</p> + +<p>„Ons kind, onze zoon!” Met hoeveel trots sprak ik +die woorden uit, en hoeveel weelde lag er in de stem +waarmede Agnes, naar mij opziende, herhaalde: „onze +zoon.”</p> + +<p>„Dien wij willen liefhebben,” zei ik, „<i>ook</i> met geheel +ons verstand, tot zijn eigen geluk en tot het onze.”——</p> + +<p>Eenige jaren gingen voorbij; en nu zie ik hem weer, +als hij, heerlijk opgroeiende en een toonbeeld van +levenslust en gezondheid, zijn eerste broek draagt, +waarop hij verbazend trotsch is. Met zijn blonde haren, +donkere oogen, blozende wangen en het—aan de +mondhoeken naar beneden getrokken bovenlipje, dat +zijn gezichtje zoo aantrekkelijk maakt, ziet hij er allerliefst +uit, en op zijn korte beentjes, met die plooi in +zijn mollige kuitjes, juist boven zijn rijgschoenen, +dribbelt hij over het strand, vriendschap sluitende met +de visschers, die hem „de jonker” noemen, en wier +verweerde gezichten vriendelijk op hem neerzien, als +hij vrijmoedig zijn klein, zacht knuistje in hun groote, +vereelte handen legt.</p> + +<p>Hij is nu in den leeftijd, waarin zijn weetlust ontwaakt, +en op de lange wandelingen, die wij te zamen +maken, staat zijn mond niet stil, vragende het hoe en +waarom van alles wat indruk maakt op zijn jongen +geest. En daardoor brengt hij mij dikwijls in verlegenheid, +<span class="pagenum" title="87"> </span><a id="p_87"></a>want het is moeielijk een voor hem begrijpelijke +verklaring te geven van hetgeen hij weten wil.</p> + +<p>Als ik 's avonds met hem buiten ben, en hem wijs +op het vonkelen der sterren, dan vraagt hij, met dat +zilveren stemmetje, dat zoo helder te midden der stilte +klinkt: „hoe kom dat?” en als de opkomende maan +zijn aandacht trekt, dan blijft hij stilstaan, kijkt naar +boven en vraagt: „het de maan ook beene?”</p> + +<p>Een enkele maal loop ik 's avonds, voordat hij naar +zijn bedje gaat, met hem langs het strand, wat voor +hem de bekoring heeft van iets dat „goote mense +doen.” Maar de breede, eenzame en donkere vlakte voor +hem uit, het ruischen der zee, het rijzen en dalen der +golven, en het stille uitvloeien van het schuim over +het strand, te midden der duisternis om ons heen, dat +alles heeft iets geheimzinnigs, dat zijn invloed op hem +uitoefent, en hem zijn kleine vingers vaster om de +mijne sluiten doet.</p> + +<p>Eens, toen op eenigen afstand een gedaante van +achter een der vaartuigen te voorschijn kwam en ons +naderde, zei hij:</p> + +<p>„Daar kom 'n man an, hè?”</p> + +<p>„Ja jongen, 't is 'n visscher, die van zijn pink +komt.”</p> + +<p>„Goeje man, hè?”</p> + +<p>„Zeker wel, vent.”</p> + +<p>„Niks bang, hoor?”</p> + +<p>„Wel nee. Waarom zou je bang zijn? Niemand doet +zoo'n klein kereltje als jij bent kwaad, en Pa is immers +bij je?”</p> + +<p>„Pa zou mijn wel hejjepe, hè?”</p> + +<p>„Nou hoor, ik zou ze wel vinden! Maar kijk 's, 'k +<span class="pagenum" title="88"> </span><a id="p_88"></a>geloof, dat 't Teunissen is, die daar aankomt; je weet +wel, die zoo'n aardig klein meisje heeft.”</p> + +<p>Maar de groote, krachtige gestalte, die sterk en hoog +afstekende tegen het vlakke strand naar ons toe komt, +en de reusachtige afmetingen van haar schaduw, +boezemen hem toch eenig ontzag in, en dichter dringt +hij zich tegen mij aan.</p> + +<p>Zoodra de visscher bij ons gekomen is, spreek ik hem +even aan, om mijn ventje te doen zien hoe weinig verschrikkelijk +die geduchte verschijning is, en na eenige +oogenblikken steekt hij dan ook uit eigen beweging, +Teunissen zijn handje toe; maar als de visscher zich +verwijdert, kijkt hij nog een paar malen om naar de +verdwijnende gestalte, en zegt hij, met iets in zijn +stem, dat van verlichting getuigt: „goeje man, hoor!”</p> + +<p>Het liefst bereikt hij onze woning, niet langs den +gebaanden weg, maar door over het duin te klimmen, +en als wij dit dien avond doen, dan ziet hij, dat men +in den kleinen, op een hoog duin geplaatsten lichttoren, +een nieuwe en grootere lamp heeft geplaatst, +dan daarin vroeger heeft gestaan. Hij weet, door den +storm, dien hij eens heeft bijgewoond, en door hetgeen +wij hem hebben verteld van het wrak, dat eenige jaren +geleden, een half uur gaans van onze woning op het +strand werd gezet, dat de zee „o, zoo gevaajik is voo' +die ajjeme visserjes.” En sedert ik hem heb verteld, dat +zij, bij donker op zee zijnde, dat licht van ver, van +heel ver kunnen zien en daardoor hun weg vinden +naar huis, stelt hij in het ouden baken het grootste +belang. En als hij nu die nieuwe lamp ziet branden +en bemerkt hoeveel sterker dat licht is dan het vroegere, +dan roept hij uit: „o, jiggie bjandt mooi, hoor! nou +<span class="pagenum" title="89"> </span><a id="p_89"></a>kanne de visserjes goed zien, hè? die goe...je visserjes!” +En die gedachte laat hij niet weer los. Hij zegt dat +het heel goed is, dat zij nu zoo'n mooi „jiggie” hebben, +dat zij nu zeker wel „bjij” zijn, en als wij t'huis zijn +gekomen en hij, nadat hij is uitgekleed, in zijn helder +wit nachtjaponnetje binnen komt, om ons een nachtkus +te brengen, dan zegt hij nog eens, terwijl hij op mijn +knie staat en mijn hoofd tusschen zijn warme handjes +houdt: „nou kanne de visserjes mooi zien, hè?”</p> + +<p>„Zeker, mijn schat! het licht brandt helder en de +visschertjes kunnen zien.”</p> + +<p>Ja, hij heeft een warm-gevoelend, klein hart. O, zoo +teeder streelt hij onzen grooten hond, die oud en blind +is, en als hij zijn frisch gezichtje tegen den ruigen kop +van het dier drukt en zegt: „o jou goeje, ouwe bj...inde +Pjins!” dan spreekt het grootste medelijden uit zijn +stem. En 's winters, als hij naast mij staat, terwijl ik, +op den grond gehurkt, mijn arm om hem geslagen +houd, en zijn kleine vuist, in een bord vol kruimels +grabbelend, daarvan telkens een handjevol in de sneeuw +werpt, „voo' die ajjeme vogejes, die zoo'n honner hebben,” +en die dan ook, tot zijn blijdschap, spoedig komen +aanvliegen en zich gulzig verzadigen, dan zegt hij: +„dat vinne ze jekker, hè? nou smujje ze hoor!” en +dan kijkt hij mij aan met zulke vriendelijk toegeknepen +oogjes, dat 'k niet kan laten hem tegen mij aan te +drukken en te kussen.</p> + +<p>Trouwens, zijn levendig gezichtje is altijd vol uitdrukking, +en in hooge mate bezit hij de gave der +mimiek. Hij houdt veel van versjes opzeggen, waarbij +hij aan moeders schoot staat, zijn armen op haar knieën +geleund. Agnes zegt dan den eenen en hij den volgenden +<span class="pagenum" title="90"> </span><a id="p_90"></a>regel, en dan is het alleraardigst onzen kleinen +acteur te bespieden. Als, door de stem van Agnes, de +verkleede prins uit het sprookje tot den ouden houthakker +zegt, dat de takkebossen, die hij draagt, toch +zoo zwaar niet kunnen zijn, dan antwoordt ons ventje:</p> + +<p>„Nou zie je, meneerje, da vaj je nie meê!”</p> + +<p>En dan schudt hij zijn hoofdje, rimpelt zijn voorhoofdje +en zet een hoogst bedenkelijk gezichtje. En als +hij van het versje, waarin wordt verhaald van een +schaapje, dat ongehoorzaam is en niet bij zijn moeder +wil blijven, waarom het dan ook in het water valt en +verdrinkt, den laatsten regel zegt:</p> + +<div class="poem"> + <div class="stanza"> + <div class="i0">„O, 't sjaapie is vedjonke,<br /></div> + <div class="i0">Och, 't ajme dier is dood!”<br /></div> + </div> +</div> + +<p class="noi">dan laat hij zijn kopje hangen, slaat de oogen naar +boven, en kijkt o, zoo bedroefd!</p> + +<p>Maar nooit is de uitdrukking van zijn gezichtje welsprekender, +dan wanneer Agnes op haar orgel eenige +eenvoudige melodieën speelt. Dan staat hij dicht tegen +haar aan, en ziet met zijn groote oogen naar haar op, +zoo ernstig, onschuldig en aandachtig als door Raphaël +in zijn engelenkopjes, die naar gewijde muziek luisteren, +is afgebeeld.</p> + +<p>Ja, het waren heerlijke, gezegende jaren, en schaduwloos +was ons geluk, tot die avond kwam—en nu ik +daaraan denk, gevoel ik weer dezelfde gewaarwording, +die ik toen ondervond, dat voorgevoel van een naderend +onheil, dat als een zwaard gaat door de ziel—toen +Agnes, met een benepen gezichtje, beneden kwam en +zei, dat ik eens naar Frits moest gaan zien, omdat hij +zoo onrustig was en zij vreesde, dat hij onwel zou zijn. +Helaas, dat was het begin van de ramp die ons beschoren +<span class="pagenum" title="91"> </span><a id="p_91"></a>was! Binnen weinige uren was de blos van zijn wangen +verdwenen, de glans zijner oogen verdoofd, en na enkele +dagen was hij zóó zwak, dat hij onze fluisterende +stemmen bijna niet meer kon verdragen en het daglicht, +hoe ook getemperd, nauwlijks meer aan zijn oogen +velen kon. Daar ligt hij, klein en teer in zijn bedje, en +strijdt den zwaren strijd: den strijd om het leven. Wij +verlaten hem niet, geen uur, geen oogenblik, en +omringen hem met alles wat onze liefde kan uitdenken. +O, het is wreed hem te zien worstelen, en van tijd tot +tijd dien blik op te vangen, die ons schijnt te vragen, +of wij hem niet helpen kunnen, en niets te vermogen, +niets, dan hem te liefkoozen en met teedere namen te +noemen, met de folterende overtuiging, dat onze teedere +bloem—ach, met hoeveel zorg gekweekt!—onder de +zeis des grooten maaiers vallen zal.</p> + +<p>Hij is nu het best in de armen zijner moeder, die +hem zachtjes wiegt en af en toe haar diep bedroefd +gezicht, o, zoo innig tegen zijn hoofdje drukt. En als +hij daar zoo ligt en ik neerzie op zijn arm, bleek, +vervallen gezichtje, met die blauwe kringen onder de +oogen en die lange wimpers, die hij nu bijna in het +geheel niet meer opslaat, op die vermagerde handjes +en die langzame bewegingen—o, wat zou ik dan niet +willen geven, om dat oog weer te zien schitteren, dien +vroolijken lach te hooren en dien frisschen blos weer +op zijn wangen te zien! Maar wat baat het! Ik weet +het, ik zie het immers: zijn jong leven spoedt heen +als het beekje, dat zich rept naar de rivier.</p> + +<p>Op een avond, nadat wij ons hadden verheugd in +hetgeen wij hielden voor een vleugje van herstel, maar +dat onzen dokter, toen wij er hem op wezen, geen +<span class="pagenum" title="92"> </span><a id="p_92"></a>bemoedigend woord ontlokte, had ik hem van Agnes +overgenomen, en lag hij stil, doodzwak en uitgeput in +mijn armen. Wij hoopten, dat hij in slaap zou vallen, +maar de uren verstreken en brachten geen rust voor +ons afgetobd kind. Agnes wil hem nog eens zijn drankje +ingeven, maar hij keert zijn hoofdje af, hij kan niet meer.</p> + +<p>„Och Agnes, laat maar; het baat niet meer!”</p> + +<p>Neen, het kan niet meer baten, want hij is nu buiten +bereik van alle aardsche hulp, en ragfijn is de draad +die zijn jonge ziel nog aan het leven bindt.</p> + +<p>Als de maan is opgekomen, en haar stralen door de +toegeschoven gordijnen naar binnen dringen, dan is zijn +tijd vervuld. Nog eenmaal richt hij zich op, nog even +ziet hij, zonder besef, om zich heen, en dan buigt hij +zijn hoofdje aan mijn borst en, met een zachten zucht, +is alles voorbij...</p> + +<p>„Voorbij...!” Met die gedachte buig ik mij over hem +heen en tracht haar beteekenis te beseffen, maar ik +kan die niet omvatten, en weet alleen, dat zij een gevoel +van nameloos jammer in mijn hart stort. Dan sta ik +met hem op, en leg hem in zijn bedje. Arme lieveling, +hoe rustig, hoe vredig ligt hij daar! En terwijl Agnes +met haar hoofd op mijn schouder leunt, nemen wij +afscheid van ons kind, zooals hij daar ligt, klein heiligje, +in het zilver-glanzend maanlicht, schuldeloos als dat +reine licht. En in dien aanblik is iets zóó plechtigs, +iets zóó verhevens, dat het onze lippen verzegelt en +onze tranen weerhoudt. Eindelijk laat ik de witte +gordijnen om zijn bedje vallen, en leid Agnes naar buiten.</p> + +<p>Zacht ruischt de zee, en langzaam stuwt zij haar +golfjes naar het strand. O, nog dikwijls zal zij ebben, +en nog menigmaal zal de vloed opkomen, voordat de +<span class="pagenum" title="93"> </span><a id="p_93"></a>wonde, ons hart geslagen, zal ophouden te bloeden, +maar zelfs op dat oogenblik, toen wij daar naast elkander +zaten, sprakeloos, maar hand in hand, toen was er in +de diepte van ons hart toch iets, ons toefluisterend, +dat wij onze groote smart zouden leeren dragen, omdat +wij te zamen leden, en dat, waar de zon van ons geluk +was schuilgegaan, onze nacht niet gekomen was, +omdat wij elkander omvat hielden.</p> + +<p>En terwijl ik dit alles herdenk, wordt mijn ziel ontroerd. +Het is, als ging ik onder kerkbogen, in het stille hooglicht, +dat door de geschilderde vensters, in breede kleurbanen, +naar binnen valt. Harpakkoorden en zachte +orgeltonen ruischen om mij heen, en terwijl mijn oog +is gericht op de eeuwige lamp, die voor het hoog-heilige +op het altaar brandt, heffen engelenstemmen een lied +der hope aan!——————</p> + +<p>Men heeft mij dikwijls gevraagd waarom ik op den +duur met mijn bescheiden betrekking tevreden was, en +nooit naar iets beters vroeg. Maar de eerzucht, die, den +mensch geen rust latende, hem voortdrijft van de +eene plaats naar de andere, om daardoor een sport +hooger te stijgen op de maatschappelijke ladder, is ons +vreemd. Hier hebben wij lief en worden wij bemind, +en genieten een vreedzaam leven, een stil geluk. Maar +wat hier bovenal ons bindt en houden zal, totdat ook +onze hulk op de zee des levens aan den gezichteinder +verdwijnt, dat is, al hebben wij het zelfs elkander nooit +bekend, de kleine grafzerk op het kerkhof in de duinen, +waar hij rust, onze oudste, onze lieveling, ons dierbaar +kind, dat wij met duizend hoopvolle verwachtingen +hebben verbeid, met duizend zegeningen ontvingen, +maar o, met hoeveel meer tranen hebben beweend!</p> + +<hr class="chend" /> + +<p><span class="pagenum" title="94"> </span><a id="p_94"></a></p> + +<h2><a id="Het_klooster_der_Witte_Vrouwe">Het klooster der Witte Vrouwe.</a></h2> + +<p class="subh2">(Een indruk.)</p> + +<hr class="chbegin" /> + +<p>Omlaag, in de diepte, kronkelend in talrijke bochten +tusschen de bergen, voortspoedend in wilde haast +over de steenen der ondiepe bedding, alles meevoerend +wat hij op zijn weg ontmoet en geen weerstand +bieden kan, bruist de machtige bergstroom naar +beneden; en daar, waar hij in zijn vaart wordt gestuit +door een vooruitspringenden rotswand, waartegen hij +hoog opstuift, zoodat de spattende droppels, opgevangen +door de zonnestralen, tot regenboogjes gekleurd worden, +daar ligt, op den top van den berg, boven het donkergroen +der wuivende denneboomen, wit en rechtlijnig, +het klooster der Witte Vrouwe, en onder den diepblauwen +hemel, waaraan lichte wolkjes langzaam wegdrijven, +baadt het in zonneschijn en rust.</p> + +<p>Meer dan twee eeuwen zijn voorbijgegaan en nog is +het, zooals het was toen het, na jaren van arbeid en +eindelooze inspanning, was verrezen op deze plaats, +waar het ligt, te midden der talrijke bergtoppen, als +een baken in zee. Wat door den tijd werd gesloopt, +door weer en wind vernield en door het vuur verwoest, +<span class="pagenum" title="95"> </span><a id="p_95"></a>dat alles is hersteld, maar niet veranderd, en zoo is +het nog zooals het was, en zal het blijven zooals het is, +zoolang het zal bestaan, tusschen de hooge en statige +dennen, die het als wachters omringen.</p> + +<p>En evenals het klooster zelf geen verandering onderging, +zoo is ook het leven van haar, die er wonen, +hetzelfde als van die allen—en velen zijn het—die +er waren, en die zijn ingegaan tot de eeuwige rust. +Want zij, die een toevlucht vonden in het huis der +Witte Vrouwe—wier in steen gehouwen beeld, +dragende het Kindeke, dat de armpjes uitstrekt, in een +nis boven den ingang staat—haar leven gaat voorbij, +nu evenals vroeger, in aanbidding en boete. In de +afzondering der cel glijden de kralen van den rozenkrans +tusschen de vingers; onder de spitsbogen der kapel +rijzen des morgens en des avonds het gemeenschappelijk +gebed en de lofzang naar omhoog; door vasten en waken +kruisigen zij het vleesch, en door het versieren van +het altaar, het vervaardigen van autaarkleeden en misgewaden +trachten zij Gode welgevallig te zijn. Dat +deden zij, die er waren, dat doen zij, die er zijn, al de +dagen, al de jaren, die zij er doorbrengen, onafgebroken, +zonder verdere afwisseling. Want met de wereld hebben +zij voor altijd gebroken. Van have en goed hebben zij +afstand gedaan, om armer te zijn dan de armste; de +banden van liefde en vriendschap hebben zij ontknoopt, +ter wille van haar hemelschen Bruidegom, en zelfs haar +naam hebben zij afgelegd, toen zij den drempel overschreden +van dit gebouw, om een ander, een nieuw +leven te beginnen. Niets wat van de wereld is heeft +voor haar meer belang, niets van buiten stoort den +vrede daarbinnen. En wanneer dan ook de zware +<span class="pagenum" title="96"> </span><a id="p_96"></a>poort zich gemakkelijk opent voor den reiziger, die +vermoeid is en rust noodig heeft, en voor den arme, +wiens weg hem over dezen berg voert, en die om lafenis +vraagt, dan is het alleen om goed te doen en barmhartigheid +te oefenen. Hier kan hij rusten, hier zich +verkwikken, totdat hij den staf weer opneemt en verder +trekt. Maar naar zijn naam vraagt men hem niet, noch +van waar hij komt of waar hij heen gaat, en naar de +wereld evenmin. Want de ziel heeft dit alles niet van +noode, en ijdel is immers alles wat de ziel niet behoeft.</p> + +<p>Hoor! Daar luidt de klok in den toren. Eerst driemaal +drie slagen: aan den Vader, den Zoon en den Heiligen +Geest, en dan galmt zij eenigen tijd voort, vol en diep, +de kloosterlingen roepende tot het gemeenschappelijk +gebed in de kapel.</p> + +<p>Op het dak daarvan, boven het geschilderd boogvenster, +verheft zich een groot verguld kruis, dat in +den zonneschijn schittert met hellen glans, en daar +omheen wieken zwaluwen, die haar nest onder de +balken van het bedehuis gebouwd hebben en die, door +een opening in den muur uit en in vliegende, van tijd +tot tijd door haar vleugelruischen de stilte afbreken, +die in de gewijde ruimte heerscht, harmonisch met +het getemperd licht, waarin het gewelf is gehuld. In +dat wazig halfduister brandt zwak de vlam der kaarsen, +die op hooge zilveren kandelaars op het altaar staan, +en in dat bleekgele licht strekt de Heiland aan het +crucifix de armen uit, het edel hoofd diep gebogen. Ter +weerszijden van dit roerend afbeeldsel des Heeren geurt +een overvloed van witte rozen, en achter het altaar +staat hoogopgaand groen van palmen, sparren en varens. +Voor het overige is de kapel ledig; geen banken, geen +<span class="pagenum" title="97"> </span><a id="p_97"></a>bidstoelen, niets dan het altaar en daar tegenover het +orgel, waarvan, als de laatste galm der luidende klok +is weggestorven, een zachte muziek ruischt.</p> + +<p>Onder de tonen van het orgel, die, langzaam aanzwellend, +welluidend door de ruimte stroomen, komt +een lange rij nonnen binnen, in wit gewaad, het hoofd—bedekt +met een wijd-uitstaande witte kap—eerbiedig +gebogen, de handen tegen de borst en de +vingertoppen tegen elkander gedrukt. Stil, als elven, +verspreiden zij zich over de zerken, waarmede de +kapel is bevloerd, en dan knielen zij neer op die +steenen, waaronder het gebeente rust harer zusteren, +die haar zijn voorgegaan. Het orgel zwijgt en het +gemeenschappelijk gebed rijst omhoog.</p> + +<p>Er is iets niet van deze wereld, iets bovenaardsch +in die vrouwenrijen, zooals zij, in dat geheimzinnige +licht, allen in een zelfde kleed gehuld, in het heilige +der heiligen geknield ter neder liggen. Meer menschen<i>beelden</i> +zijn het dan menschen, meer herrezenen dan +levenden. Want niet van deze wereld schijnt de rust, +waarvan al die gelaatstrekken getuigen, en de kalmte, +die uit den opslag dier oogen en de gelijkmatigheid +dier bewegingen spreekt.</p> + +<p>Immers het leven daarbuiten heet „zorg.” Daar is +de zorg voor het heden en die voor de toekomst, de +zorg voor zichzelf en die voor anderen, de zorg om te +verkrijgen en die om te behouden, zorg van allerlei +aard. En dat rusteloos trachten en jagen, dat altijd +bereid zijn en uitzien, houdt den mensch wakend en +in spanning, en zoo openbaart de uitdrukking van zijn +gelaat, zijn houding en gebaren, dat hij streeft en +strijdt. Maar hier, waar de weg, die moet worden afgelegd, +<span class="pagenum" title="98"> </span><a id="p_98"></a>tot den eindpaal des levens is gebaand, waar +vandaag is als gisteren en morgen zal zijn als heden, +waar wel een eind is, maar geen toekomst, waar het +leven, losgemaakt van al het aardsche, voorbijgaat +zonder indrukken, zonder emoties, zonder wenschen +en verlangen, zonder genot en zonder smart, waar de +ziel ademt in een dampkring, doortrokken van den +wierookgeur, die van het altaar opstijgt, hier worden +zij verkregen, na korter of langer tijd, die kleurlooze +kalmte en die effen rust, door allen, die op den tocht +des levens, van verre of van nabij, langs verschillende +paden naar deze toevlucht gekomen zijn.</p> + +<p>Daar zijn er die langs steile en ongebaande wegen +kwamen en die, uitgeput van vermoeienis en bloedig +verwond, hier een wijkplaats gezocht en gevonden +hebben. Maar er zijn er ook, die langs een zandweg +liepen, in koele schaduw, langs helder stroomend water, +met een lieflijk verschiet voor oogen. En als ook zij +zich hebben afgekeerd van de bekoorlijkheden van het +dal, waardoor zij gingen, en haar leven aan den dienst +der Witte Vrouwe hebben toegewijd, dan is het, omdat +zij geleid werden door den drang der ziel, de verzadiging +zoekende, die in de wereld niet voor haar te +vinden was, en omdat zij meenden dat de zaden, die +zij konden uitstrooien op den akker des levens, wel +vruchten konden dragen daarboven, maar niet <i>ook</i> +konden rijpen tot aardschen oogst.</p> + +<p>Zie daar ginds die jeugdige gestalte, met dat fijngevormde, +regelmatige gelaat, zooals zij daar ligt +neergeknield, de handen rustende in den schoot, de +vingers los in elkander gestrengeld, het hoofd eenigszins +achterover gebogen, de groote, blauwe oogen naar +<span class="pagenum" title="99"> </span><a id="p_99"></a>boven gericht, in innige devotie. Hier is in jeugd en +schoonheid, naam en rijkdom alles vereenigd wat het +leven kon maken tot een langen, schoonen, vruchtbaren +zomerdag, met een vriendelijken avond, waarin het +genot der rust door de herinnering aan het welbesteed +en zegenvol verleden zou worden gewijd. Maar zij heeft +alles versmaad, wat haar was toebedeeld: geurende +bloesem en rijpe vrucht. Want wat was alles, wat zij +naar de wereld bezat? Zouden jeugd en schoonheid +niet voorbijgaan als zonneschijn? Was een naam iets +meer dan klank, en goud iets anders dan gewicht? De +menschen zouden komen en voor dat alles knielen, en +door den wierookwalm hunner vereering, den adem +hunner aanbidding den vlekkeloozen spiegel harer ziel +bezoedelen.</p> + +<p>Haar ziel! een schittering van Zijn licht, een ademtocht +van Zijn mond, een sprank van Zijn geest, die +zou leven als de doodsklok luidde over haar en al het +hare, en die naar Hem verlangde, als de balling naar +zijn vaderland. Neen, op de weegschaal van wat waarlijk +geluk mocht heeten, wees de evenaar niet naar aardsche +genietingen, maar naar het heil harer ziel. Haar wijden +aan Hem, te zijn met Hem, elken dag, elk uur, elk +oogenblik, in gebed, in gedachte, in de eenzaamheid, +ver van het gewoel, den glans, de verleiding der wereld, +dat was het eenig noodige, dat, waardoor zij haar ziel +door het leven kon dragen als een leeuwerik zijn lied. +En zoo was zij in 's levens lente haar roeping gevolgd.</p> + +<p>Jong ook, maar in den strijd des levens diep verwond, +is die andere gestalte naar hier gekomen, wier edel +gelaat de sporen draagt van het leed, dat achter haar +ligt. Daar was een tijd, waarin het geluk haar toelachte, +<span class="pagenum" title="100"> </span><a id="p_100"></a>toen zij werd geëerd en benijd door allen, die haar +omringden, toen het scheen, dat de wereldsche zorgen +verre van haar zouden blijven, en dat haar leven, rijk +aan zegen, zou zijn ten zegen ook. Maar dat alles was +veranderd, ineens. Een enkele windstoot had alles +vernield en haar niets gelaten dan de bittere ervaring, +dat de overgroote menigte den mensch waardeert naar +zijn kleed. Toen had zij gewerkt voor haar brood, dagen +en nachten, en geleerd, dat de vruchten van den arbeid +vaak rijpen in de duisternis van kommer en ontbering. +Maar zij was jong en sterk. Zij had den gordel +vaster om de lendenen gesnoerd en voorwaarts ging +zij met fieren moed, al brak haar bijna het hart onder +den spot en schimp van hen, die haar omringden. Want +de armoede haat de armoede, die niet uit haar is +geboren, zij hoont het kind der weelde, dat gebrek lijdt, +en kwetst zijn fijngevoeligheid op de pijnlijkste wijze. +Maar zij had alles verdragen, geduldig, standvastig. En +toen was er een zonnestraal doorgedrongen in de +duisternis om haar heen, en weer had zij zich gekeerd +naar het leven als het kind naar zijn moeder, want +zij had lief. Een vriendelijk oog had haar toegelachen, +een welluidende stem had gedeeld in haar verdriet, +haar vertroost en bemoedigd, en een sterke arm had +zich om haar heen geslagen, een arm, die haar zou +leiden en steunen, haar leven lang, langs lieflijke dreven. +En gelukkig was zij geweest, als nooit te voren. O, +niet meer alleen zijn, te midden dier tallooze, onverschillige +menigte, die haar ruw bejegende, haar wegstiet +en voorbij snelde in die verschrikkelijke jacht +naar brood. Neen, nooit meer alleen zijn, maar zij aan +zij en hand in hand door het leven gaan. Te zamen +<span class="pagenum" title="101"> </span><a id="p_101"></a>werken des daags, te zamen rusten des avonds, te +zamen zaaien en zorgen, en te zamen oogsten, te zamen +den zegen ontvangen en het leed dragen. Elkander +steunen en bemoedigen in iederen strijd, elkander +leiden en dienen, elkander waardeeren en hooghouden, +elkander liefhebben tot het einde. <i>Dat</i> had zij gehoopt +van haar toekomstig geluk, en het was een droom +geweest waaruit zij op ruwe wijze was wakker geschud. +Want zijn hart was verdorven, en zijn ziel kende geen +idealen, en diep beleedigd had zij zich van hem losgerukt, +vluchtende ver buiten zijn bereik.</p> + +<p>En toen, toen was het geweest of de nacht was +gekomen, waarna geen morgen meer zou dagen, alsof +de wereld, de wreed-zelfzuchtige wereld, haar joeg in +de armen van den dood. Teleurgesteld in haar verwachtingen +van aardsch geluk, gebogen door de ellende, +bedrogen in haar liefde—waaruit zou haar verzwakte +hand nu nog de kracht putten om het roer van haar +ontredderd levensscheepje verder te omklemmen?</p> + +<p>Maar in dien bitteren nood had zij een stem gehoord, +die zacht, maar met nadruk had gesproken: „kom tot +mij,” en telkens als haar hopeloos „waarom” onbeantwoord +bleef en de moed haar ontzonk, dan had zij +weer gehoord: „kom tot mij,” met de troostvolle belofte +van rust. En Hij, die haar riep, Hij had in zijn gebed +geen andere aardsche gave gevraagd dan het dagelijksch +brood; Hij had zijn lijden gedragen zonder klacht, en +vergiffenis afgebeden voor hen, die Hem kruisigden. +En langzaam als de smachtende bloem, zich verzadigend +aan den dauwdroppel, haar kroon keert naar de zon, +zoo had haar dorstende ziel, het levend water drinkend, +zich gekeerd tot Hem, aan den voet van wiens kruis +<span class="pagenum" title="102"> </span><a id="p_102"></a>zij was neergeknield, zeggende: „hier ben ik, Heer!”</p> + +<p>En zoo heeft zij Hem haar leven toegewijd en de +rust gevonden, die haar was toegezegd. Zij weet nu, +dat alle dingen medewerken ten goede hem, die gelooft, +en als zij herdenkt wat achter haar ligt, dan wekt die +herinnering een glimlach, zacht als de kus der vergiffenis.———</p> + +<p>Zie, daar dringt door het boogvenster boven het altaar +een zonnestraal, die in zijn lichtbanen het crucifix op +het outer omvat en dan valt op haar kleed. En in dat +licht ziet zij het beeld van de genade Gods, die, afstralend +van den Heiland, tot haar gekomen is.</p> + +<p>Ja, God is haar nabij geweest! En Hem dienen zal +zij altijd meer, altijd inniger, om eens, als de weg is +afgelegd, die haar voert, niet naar de duisternis des +doods, maar naar het licht <i>des</i> levens, en zij neerligt, +bleeke roze in witte wade, te zijn <i>in</i> Hem.</p> + +<hr class="chend" /> + +<p><span class="pagenum" title="103"> </span><a id="p_103"></a></p> + +<h2><a id="Haar_keuze">Haar keuze.</a></h2> + +<hr class="chbegin" /> + +<p>.... En Geerte buigt zich over de heg. Zij hoopt, +dat hij nog even naar haar zal omzien... daar... +bij 't laantje... Maar Aart loopt door, en als hij +achter het Raadhuis verdwenen is, dan zucht zij even +en denkt pruilend: „hij het ook zoo'n haast!”</p> + +<p>Zoo'n haast! Geerte weet wel beter, want al lang +geleden heeft zij begrepen wat Aart bedoelde, en verrast +is zij dan ook niet geweest, toen hij haar zoo even +vroeg, of zij nu samen zouden kermis houden. En +„kermis houwe, met Allerheilige trouwe,” zegge ze in +'t dorp.</p> + +<p>Maar Geerte is niet tevreden met zichzelve en daarom +zoekt zij een reden om ontevreden te zijn over een +ander. „'t Was,” denkt ze—en starende op de heg +plukt zij aan de blaadjes daarvan—„'t was, toe ie +me aankeek en z'n hand toestak, of iemes me zei: +„toe dan, meisie, toe dan!” en 't is of 't dwaas van me +is, da' 'k 't niet en deej. Maar 't is nog wijd veur 't +kermis is. En dan...”</p> + +<p>En in gedachte ziet ze Tinus, den boer van „de +Wykamp”, de grootste hofstee in den omtrek, met haar +<span class="pagenum" title="104"> </span><a id="p_104"></a>uitgestrekte bouwvelden en heerlijke weiden, en hoort +zij hem eenzelfde verzoek doen als Aart haar zoo even +heeft gedaan. En „boerin van de Wykamp te worde,” +denkt Geerte, „da' 's veul!”</p> + +<p>Eens is zij er met haar moeder geweest, en verbaasd +was ze over alles wat ze zag. „'t Was haast te veul veur +een alleenig mens,” had haar moeder gezegd, maar +Tinus had geantwoord, dat hij 't nog niet half genoeg +vond, en even later had hij een kistje geopend, waarin +hij het goud van zijn moeder bewaarde. „Doe ze 's in, +Geerte,” had hij gezegd, toen zij voorzichtig een paar +lange oorhangers opgenomen en zwijgend bewonderd +had. Maar zij had 't niet willen doen; en toen zij 't +goud weer had geborgen, had zij, in den spiegel, zijn +oogen op haar gevestigd gezien met een uitdrukking, +die haar had verschrikt.</p> + +<p>„Zou 't waar weze, moeder,” had zij peinzend gevraagd, +toen zij naar huis liepen, „zou 't waar weze, alles wat +ze van 'm vertelle?” En haar moeder had geantwoord, +dat ze 't niet wist, maar dat hij rijk was en afgunstige +menschen daarom misschien kwaad van hem spraken. +Dat was wel mogelijk, had Geerte gedacht, maar zijn +oogen waren toch gluiperig en schuw, vond zij. En +toen had zij aan Aart gedacht, en met een gevoel, dat +een glimlach om haar mond bracht, had zij begrepen, +dat <i>zijn</i> gezicht niets verborg.</p> + +<p>Aan dat alles denkt Geerte, terwijl zij langzaam +naar de deel gaat om de blankgeschuurde emmers te +halen,—want het is tijd om te melken,—en zij weet niet +wat zij doen zal. „'t Is moeilijk,” meent zij, „moeielijk!”—</p> + +<p>Intusschen loopt Aart naar huis, en als hij op het +erf van „de Zonnebloem” gekomen is, dan roept zijn +<span class="pagenum" title="105"> </span><a id="p_105"></a>knecht hem toe, dat Harmsen, de kastelein van „de +Roode Leeuw,” er geweest is en gevraagd heeft waarom +hij het hooi nog niet had gekregen: dat er morgen +markt te Elsdingen was, en hij zijn stal vol paarden +kreeg.</p> + +<p>Aart heeft het vergeten, en 't is het eenige niet wat +hij in den laatsten tijd verzuimd heeft te doen.</p> + +<p>„Wa' 'k tegeswoordig toch zit te piekere en te miere,” +denkt hij, kwaad op zich zichzelf. „Zet de wage voor +de schuur, Dirk,” roept hij zijn knecht toe, „en laat +Kees ons helpe. Toe dan jong! 'k mot nog veur 't +aved weerum.”</p> + +<p>Zes rappe handen hebben den wagen spoedig geladen, +en als de vracht is vastgesjord, haalt Aart het paard +van stal. 't Is de zwarte, dien hij niet graag gebruikt, +want het dier is nog te jong en te vurig voor dat zware +werk. Maar 't is zijn eigen schuld, dat hij hem nu moet +gebruiken—Arie met de bruinen komt eerst laat t'huis.</p> + +<p>'t Is ruim een half uur stappen naar „de Roode Leeuw,” +en reeds laat in den namiddag, als hij er aan komt.</p> + +<p>„Daar is ie eindelijk! Ha' je 't vergete?” vraagt +Harmsen, die, met zijn knecht, in 't zolderluik van +den stal staat.</p> + +<p>„Dat he' 'k,” antwoordt Aart opkijkende; „'t was me +deur 't heufd gegaan, heur!”</p> + +<p>„Zooas laast met de eereppels. Hei je muizeneste in +'t heufd, jong?”</p> + +<p>„Of wil ze niet meer van je wete?” vraagt de knecht +van Harmsen, met een knipoogje naar zijn baas.</p> + +<p><ins class="corr" id="corr29" title="Niet in Bron.">„</ins>Dan denk maar jong, veur haar 'n aar!” roept Harmsen +uit. „En nou, as de weerga de zolder vol.”</p> + +<p>En Aart steekt het hooi op. 't Is zwaar werk. Diep +<span class="pagenum" title="106"> </span><a id="p_106"></a>zinken zijn voeten in het voer, telkens als hij, heen +en weer stappende, de vork drie- viermalen in het hooi +steekt, en vinden slechts een wankel steunpunt, als +hij de vork opheft en een geurende, wijd uitstaande +massa, waarvan telkens vlokken loslaten, die op zijn +hoofd en schouders vallen, in het luik werpt. Naarmate +de vracht mindert, wordt de afstand tusschen +hem en den zolder grooter, zoodat hij het hooi hooger +opsteken en dus ook meer kracht aanwenden moet, +en de haast, die hij maakt, om den verloren tijd in te +halen, vermeerdert de inspanning. Ja, 't is zwaar werk, +maar als eindelijk alles is geborgen en Aart, op den +bodem van den leegen wagen staande, zijn pet afneemt +en met de mouw van zijn boezeroen zich het zweet +van het voorhoofd wischt, dan denkt hij: „hard werke, +da's 't beste; te prakkiseere en te narre, dat baat niks.” +En met een vluggen zwaai springt hij van den wagen, +en door den knecht van Harmsen geholpen, spant hij +zijn paard weer in.</p> + +<p>„'n Mooie zwart,” zegt de kastelein, naar borst en +„beenen” van het fiere en trappelende dier kijkende, +en het dan onder de manen, op den hals kloppende, +herhaalt hij: „'n mooie zwart. Ho-o, man, ho!”</p> + +<p>„'n Beste,” verzekert Aart, met den voet op de trede +van den wagen. „Stil, zwart! ho jong!”</p> + +<p>„Hij 's dartel,” zegt Harmsen, op zijde gaande om +den wagen voorbij te laten.</p> + +<p>„Hij 's jong, en 't is veurjaar,” antwoordt Aart. +„Da-ag!” En de teugels vierend, rijdt hij het erf af.</p> + +<p>„'k Zal 'm toch 's minder straf voere,” denkt hij, als +hij uit het mulle zand op den straatweg gekomen is, +en zijn vurig paard, dat naar den stal verlangt, slechts +<span class="pagenum" title="107"> </span><a id="p_107"></a>met moeite in toom houdt, „hij wordt te veel mans. +Zacht, zwart! zaggies, nou!” En met sterke vuist +beheerscht hij het edele dier, zoodat het, den glanzenden +nek sierlijk gebogen en knabbelend op het bit, +eenigen tijd, half stappend half dravend, over den weg +gaat, door het schudden van den kop en het vinnig +slaan met den langen staart bewijzende hoe noode het +gehoorzaamt.</p> + +<p>En terwijl hij naar huis rijdt, herinnert Aart zich +wat Harmsen zei: „veur haar 'n aar.” „'k Mocht lijje,” +denkt hij, „dat 't zoo gemakkelijk ging, maar 't kruipt +en wriemelt in je rond, dat je 't niet verzette kan. 'n +Aar! wis, 'n aar, want moeder is oud en alleenig kan +'k niet, maar of 'k krijg wa' 'k wil, of da' 'k neem wa' +'k kan,—of dat scheelt! En as 'k sikuur wist,” denkt +hij, op het schoft van het tuig starende, „heel sikuur, +dat ze me niet lijje mag,—alla! 't zou dragelijk weze, +maar 't is of ze nee zeit met 'r aarig bekkie, en ja kijkt +uit 'r....”</p> + +<p>Maar opeens heft hij het hoofd op en grijpt met +kracht in de teugels, want zijn paard schrikt voor eenig +wit goed, dat op een haag hangt en door den wind +wordt bewogen. Het dier vliegt op zij, loopt dan terug, +en als daardoor zijn lijf met den dissel en een zijner +pooten met een wiel van den wagen in aanraking komt, +dan wordt het schuw. Het steigert, slaat, en dan opeens +trekt het woest aan en slaat op hol....</p> + +<p>Blootshoofds, met fladderende haren, de oogen wijd +geopend, de kleurlooze lippen op elkander geklemd, het +bovenlijf achterover gebogen, spant Aart de teugels +met levenverdedigende kracht, maar het woedende dier +stuift voort in toomelooze vaart, met opgespalkte en +<span class="pagenum" title="108"> </span><a id="p_108"></a>trillende neusgaten, de wild-staande oogen met bloed +beloopen, de ooren in den nek en den kop tegen de +borst gedrukt. De manen in den wind, bloedig schuim +om den bek, dat in vlokken wegvliegt, druipend van +zweet, peezen en zenuwen op het uiterste gespannen, +telkens gespoord door den slingerenden wagen, die +hotsend en stootend over den weg giert en ieder oogenblik +dreigt te kantelen, rent het razende dier voort... +Voort jaagt het langs bouwvelden, waar daglooners nog +arbeiden, die door het ratelend gerucht van den wagen, +waarvan de losse zijstukken telkens opvliegen en weer +neerploffen, opkijken en dan, ontzet door hetgeen zij +zien, hun gereedschap laten vallen en zich naar den +weg spoeden, waar zij, de handen boven de oogen, hem +nastaren.</p> + +<p>„Wie is 't?”</p> + +<p>„Aart.”</p> + +<p>„Aart? Aart van de Zonnebloem?”</p> + +<p>„Ja, hij. God, wat slingert de wagen...! Wat +holt ie...!”</p> + +<p>En voort gaat het. Windsnel over een pas begrint +gedeelte van den weg, zoodat de kiezelsteenen, hoog +opvliegende, Aart in het aangezicht treffen, of op den +wagen kletteren—voort, naar den tol.</p> + +<p>De tolgaarder staat buiten. Zal hij den boom dicht +gooien? Als hij het doet, dan stort alles neer in een +verschrikkelijken val, maar als hij het niet doet, +het dorp is dicht bij, met alles wat er in den weg +kan staan, en verder op ligt de brug over de rivier, +en als de klap daarvan open is...!</p> + +<p>Maar hij is een oud man, en voordat hij een besluit +genomen heeft, schiet de wagen hem voorbij, en scheuren +<span class="pagenum" title="109"> </span><a id="p_109"></a>de wielnaven stukken hout uit den balk, waaraan de +sluitboom bevestigd is.</p> + +<p>En voort holt het kolderende dier naar het dorp. +Eerst, met donderend geraas, over het houten brugje, +dat over een smallen zijarm van de rivier is geslagen, +en dan over de keien, die onder de hoeven vonken, +door de dorpsstraat, waar de menschen, die in groepjes +staan te praten, uit den weg vliegen en, als de wagen +voorbij is, zich op het midden van de straat vereenigen, +waar zij, met gerekte halzen, hem nazien.</p> + +<p>„Staat de brug op?”</p> + +<p>„Net gestreken.”</p> + +<p>„Goddank...!”</p> + +<p>Een aantal mannen rent hem na, want ginds, bij de +losplaats, die glooiend naar het water loopt, daar moeten +paard en wagen in de rivier storten, of, als zij op de +lange en smalle brug komen, dan slingert de gierende +wagen tegen de borstwering en moet kantelen. Vlak +bij de brug rukt het dier even naar links, naar de +losplaats, maar dan wringt het weer naar rechts en is +op de brug. En nu komt er een uitdrukking van ontzetting +op het gelaat van Aart, want voor hem uit +rijdt een boerenwagen, en daarachter slingert een +ploeg, met de punt van het breede ijzer dreigend naar +boven. Aart tracht den dissel te grijpen, om van den +wagen te springen, maar het gelukt hem niet een +oogenblik in evenwicht te komen. De boer vóór hem +heeft zijn paard aangezet, om nog van de brug af te +komen, maar in een oogwenk heeft het hollende dier +hem ingehaald, en dan storten zij neer, eerst het paard, +dan Aart, terwijl het achtergedeelte van den wagen +hoog opvliegt en dan, omkantelend, neersmakt.......</p> + +<p><span class="pagenum" title="110"> </span><a id="p_110"></a></p> + +<p>Een paar uren later komt Geerte t'huis; zij zet haar +emmers op de deel, en dan loopt zij daar eenigen +tijd rond, de handen tegen de borst gedrukt, kreunend, +alsof zij pijn lijdt: „O, Aart! arme, lieve Aart!”</p> + +<p>Want, nu opeens, nu weet zij, dat zij hem liefheeft +en altijd heeft lief gehad, en dat er geen rijkdom is +zóó groot, dien zij niet zou willen geven om hem weer +beter te maken. Zij wil naar hem toe, om hem dat te +zeggen; want als hij haar nog kan hooren—en ja, +dat zal immers!—dan zal dat hem troosten, en dan +zal zij hem ook zeggen, dat zij zijn vrouw wil worden, +wat er ook gebeure, als hij maar weer beter wordt... +weer beter wordt!</p> + +<p>Zij wisent het klamme zweet van haar voorhoofd, +snelt het erf af, en spoedt zich voort, langs den donkeren +dijk, op de lichten van de brug af, starende in +de verte.</p> + +<p>De brugwachter is buiten en, met een lantaarn bijlichtende, +vertelt hij aan eenige boeren hoe het gegaan is.</p> + +<p>„Net was de „Culemborg” de brug onder deur en de +klap gestreke, toe ie kwam aanrenne. 'k Had net effies +de tijd om op zij te springe, toe ie tege de borstwering +slingerde. Hier, zie je? en daar, zie je wel? 't Is ijzer, +maar as glas afgeknapt, hè? Wat zoo'n dier toch 'n +kracht het! Watte! Effies later viel ie op de ploeg...</p> + +<p>„Daar in me woning hebbe ze 'm binne gebracht, maar +geen leve d'r in, en toe ze 'm weghaalde, lag ie nog net as +toe ze 'm gebracht hadde....”</p> + +<p>„Dood?”</p> + +<p>„Nee, nog effies levend; maar de dokter zei, dat 't slim +met 'm was... slim.”</p> + +<p>En haastiger spoedt Geerte zich voort, want als zij +<span class="pagenum" title="111"> </span><a id="p_111"></a>hem moet missen, dan niet, dat geve de hemel! voordat +zij bij hem is geweest.</p> + +<p>Door de dorpsstraat, langs het kerkpad, bereikt zij +den straatweg, waaraan „de <ins class="corr" id="corr30" title="Bron: Wijkamp">Wykamp</ins>” is gelegen, +en als zij de hofstee van Tinus voorbijgaat, dan begrijpt +zij niet, dat zij niet heeft kunnen kiezen tusschen hem +en Aart. En zij denkt weer aan den blik, waarmede hij +haar in den spiegel heeft aangezien, en als zij zich +een oogenblik later herinnert hoe Aart naar haar +opzag, toen hij haar vroeg of zij kermis zouden houden, +dan schieten haar oogen vol tranen, en stilstaande, +schreit zij.</p> + +<p>Maar slechts een oogenblik geeft zij toe aan haar +verdriet, en dan loopt zij weer voort en wischt met +haar voorschoot haar oogen af.</p> + +<p>Nog enkele minuten en zij heeft „de Zonnebloem” +bereikt, en over het erf, waar de vruchtboomen bloeien, +de meidoorns geuren, de pioenen gloeien, en alles een +lied der toekomst zingt, treedt zij de woning binnen.</p> + +<p>'t Is er stil, doodstil, en slechts uit het achtervertrek, +waarvan de deur openstaat, straalt het schijnsel van +een zwak licht. Daarop gaat zij af, en als zij op den +drempel staat, ziet zij, bij het getemperd licht der +hanglamp, het bleek, omzwachteld gelaat van Aart op +het kussen in de bedstede, en naast hem zit zijn arme, +oude moeder, het hoofd op de borst gebogen, zijn hand +in de hare.</p> + +<p>Stil treedt Geerte binnen, en neergeknield voor de +bedstede, grijpt zij eerst de gerimpelde hand van zijn +moeder en kust die, en dan neemt zij zijn breede +hand in de hare, kust ook die en drukt haar voorhoofd +er op, en dan noemt zij hem bij zijn naam met al de +<span class="pagenum" title="112"> </span><a id="p_112"></a>teederheid van haar liefde en houdt zijn scheidende +ziel nog een oogenblik op den drempel der eeuwigheid +op....</p> + +<p>Als de morgen weer rijst, ligt Aart alleen, de doode +handen gevouwen over het crucifix op de borst. Donker +golft het glinsterend haar om het strakke voorhoofd, +en donker ook steken de lange wimpers af tegen de +wasbleeke wangen.</p> + +<p>Ja, hij is heengegaan, maar heengegaan in vrede. +Want om den even geopenden mond rust een glimlach, +en die is daar gekomen, toen zij hem in tranen +bekende, dat zij hem liefhad en altijd had liefgehad—o, +altijd...!</p> + +<hr class="chend" /> + +<p><span class="pagenum" title="113"> </span><a id="p_113"></a></p> + +<h2><a id="Bloks_Vrouw">Blok's Vrouw.</a></h2> + +<hr class="chbegin" /> + +<p>„Zoodat je nou zooveel as heelemaal van 'r of bent?” +vraagt Gijsen, een kantoorlooper, die een met een koperen +ketting om zijn hals bevestigde portefeuille onder den +arm draagt, aan Blok, een brievenbesteller, dien hij +op straat heeft ontmoet en met wien hij naar het +postkantoor loopt.</p> + +<p>„Ja,” antwoordt Blok, „'t is nou zóó ver, dat we effetief +en voor goed van mekaar of benne. Gistere wier 'k +bij me avekaat ontboje, en die zei me, dat 't nou +eerdaags in de krant zou komme. „Blok,” zei ie, +„verleje Dinsdag is 't uitgeweze, hoor. Ze hebbe zooveel +as 'n streep door je trouwbriefje gehaald, en de +kinderen.... die blijve bij jou.”<ins class="corr" id="corr31" title="Niet in Bron.">”</ins></p> + +<p>„Da's nog gauw gegaan,” zegt Gijsen, „gauwer as 'k +docht.”</p> + +<p>„Dat komt,” antwoordt Blok, „doordat me vrouw +d'r eige d'r heel niet an gelege het late legge. „As ze +d'r tege in had gelege,” zeit me avekaat, „dan had +'t nog 'n poos kanne dure, maar nou ze, om zoo +te zegge, geen asem het gegeve, nou gong 't hard.” En +'t is maar goed ook!” roept hij uit, „want zóó.... zoo +kon 't niet langer.”</p> + +<p><span class="pagenum" title="114"> </span><a id="p_114"></a></p> + +<p>„Dat hoor 'k,” zegt Gijsen. „Ze mot, zooas deze en +gene me wist te vertelle, in de laaste tijd al heel +verkeerd geweest zijn.”</p> + +<p>„O man, slim hoor!” erkent Blok, met een zucht. +„In de eerste jare van ons trouwe hebbe we 'n goed +leve gehad, daar zal 'k niks van zegge, maar toe ze +daarmee begon”—en Gijsen even aanziende, brengt +hij de hand aan den mond en licht den pink op—„toe +was 't mis.”</p> + +<p>„J—a!” roept Gijsen uit, „as 'n vrouw daarmee begint, +dan is 't erg. Je het er niet zoo heel veel, die d'r eige +d'ran te buite gaan, maar as ze 'm luste, dan, he' 'k +wel hoore zegge, motte ze d'r nog erger an verslaafd +weze as 'n man.”</p> + +<p>„Te minste niet minder,” bevestigt Blok. „En hoe +dat 'n vrouw verlaagt!” roept hij uit, „dat geloof je +niet, as je 't niet voor je ooge het gezien. As ze in die +toestand was en te keer ging, dan was 't dikkels meer +as 'k kon begrijpe, dat dat nou <i>mijn</i> vrouw was, want +zoo ies.... nee hoor! dat ha' 'k nou noot achter 'r +gezocht.”</p> + +<p>„Dat geloof 'k graag,” zegt Gijsen, „want as 'k me +eige goed herinner, dan was ze 'n knap en fesoenlijk +meisie toe je 'r mee verkeerde.”</p> + +<p>„Zoo knap en fesoenlijk as 't maar kon,” stemt Blok +toe. „En netjes en vroolijk...! <ins class="corr" id="corr32" title="Niet in Bron.">„</ins>'k Krijg 'n best wijf,” +docht 'k, toe 'k met 'r na 't stadhuis reej!—Maar +me moeder het 't toch noot op 'r begrepe gehad. +'k Had 't al gauw in de gate toe we verkeerde, dat +ze 'r liever niet over de vloer had as wel. En as 'k 'r +vroeg wat ze tegen d'r had, dan zei ze: dat wist ze +niet, zei ze, maar ze sting 'r niet an. Daar he' 'k in +<span class="pagenum" title="115"> </span><a id="p_115"></a>die tijd weet genoeg van gehad. Want hoe gaat 't al, +he? As je denkt te trouwe, en je houwt van je aanstaande +vrouw, dan hei je graag, dat je ouwers 't ook +doen. Maar in later jaren he' 'k er dikkels an gedocht, +dat me moeder toch 'n beter kijkie op 'r gehad had +as ik, al had ze <i>dit</i> nou juistement ook niet voorzien.”</p> + +<p>„En hoe ze zoo an de drank gekomme is, dat zal je +misschien niet wete?” vraagt Gijsen.</p> + +<p>„Nee, heel niet,” antwoordt Blok. „'k Heb wel 's +gezien, dat ze op 'n verjaarpartijtje of zoo 'n kejakkie +nam met wat suiker, of 'n glaasie kurasouw of zoo +ies, maar da' 's ies dat doen er bij zoo'n gelegeheid +zooveel, hè? Maar hoe ze zoo wijd gekomme is, dat +de lust tot de drank 'r te machtig is geworde, da' 's +meer as 'k weet. En 'k docht daar zoo weinig an, dat +deze en gene, zooas 'k van achtere hoor, 't al eerder +in de gate gehad mot hebbe as ik. Wel ha' 'k meer +as eens, as 'k t'huis kwam, gedocht: „maar mens, wat +doe je toch raar!” maar dat dat van de drank kwam, +dat was niet in me harses opgekomme. Maar op 'n aved, +da' 'k weer docht: „wat hei je toch?” en dat ze opsting +om 't eene of 't andere uit de keuke te hale, toe gong +me 'n licht op. Ze liep, dat ze d'r eige kwalijk op de +been kon houwe, en toe 'k onder d'r asem kwam, rook +'k, dat ze gedronke had. Nou hè,—ik 'r effe onder +hande genome, dat spreekt, maar ze hiete 't me liege, +natuurlijk. Zij—dronke! zei ze. As 'k dat docht dan +was 'k zellevers.... Jawel...! D'r zenuwe hadde 'r te +pakke gehad, zei ze, en daarom had ze voor 'n paar +cente bedaarwater bij de aptheker gehaald.—Afijn...! +Ik had 't gezien, hè? En dat opgeteld bij +<span class="pagenum" title="116"> </span><a id="p_116"></a>al 't genige, da' 'k vroeger al gemerkt had, maakte, da' +'k begreep, da' 'k 'n vrouw had, die an de drank was. +„Nou,” denk 'k, „nou wordt 't mooi. Ik—altijd van +huis, en me vrouw met de fles in d'r zak, en drie +kinders over de vloer, waarvan de ouwste toe pas zes +jare was... nou, gaat 't goed!” En die eigenste nacht, +dat me vrouw sliep as 'n os, lag ik te draaie en me +eige ongelukkig te make. En toe de dag kwalijk an +de hemel sting, ik—na me moeder. „Toe moeder,” +zeg 'k, „doe me 'n plezier en houw er 'n oogie op.” +Niet op me vrouw, meende 'k, want wat ze voor mijn +en de kindere niet liet, dat zou ze voor me moeder, daar +ze bovedien 'n hekel an had, ook niet late, maar—op de +kindere bedoelde 'k. Dat zou ze doen, zei me moeder. +De schape! As d'r moeder niet wou oppasse, dan hadde +ze altijd d'r grootouwers nog. Zie je,” roept Blok uit, +met den rug van de hand zijn blonden knevel opstrijkende, +misschien meer om een trekking om den +mond te verdrijven dan omdat de haren hem hinderen, +„toe 'k weer op straat sting, en na 't ketoor ging, voelde +'k me opgelucht. 'n Mens mag getrouwd weze en ie +mag kindere hebbe, maar zoo lang dat je ouwers nog +leve, en je kan er na toe gaan, as je in de war zit, en +je krijgt 'n vrindelijk woord...”</p> + +<p>„Dan voel je,” zegt Gijsen, „dat je 'r ten minste niet +heel alleenig voor staat.”</p> + +<p>„Zoo is 't,” bevestigt Blok. „En van die tijd af was +me moeder, as ze effe kon wegloope, bij de kindere<ins class="corr" id="corr33" title="Bron: ,">.</ins> +Maar alla, altijd kon ze 'r ook niet weze, hè? want ze +had ook voor me vader te zorrege, die toe al krukte, +en zoo wier 't gaandeweg bij mijn an huis 'n misse +boel. As 'k t'huis kwam om te ete, dan gebeurde 't +<span class="pagenum" title="117"> </span><a id="p_117"></a>wel, dat me vrouw d'r heel niet was, of ze had niet +gekookt, en had ze 't klaar gemaakt, dan was 't dikkels +niet te ete ook: niet gaar, of angebrand, of roet er in—afijn—beroerd! +Me weekloon, daar ze vroeger geregeld +mee had toe gekonne, raakte zoetjes an al op in 't +voorst van de week, en was 't vroeger netjes en zindelijk +in me woning geweest, 't wier er langzamerhand slordig +en smerig ook. Maar 't ergste was, dat ze d'r eige ook niet +meer an de kindere gelege liet legge. Ze liet ze maar +rondscharrele en keek niet na ze om. En doordat 'r +humeur er ook al niet beter op wier, grauwde en +snauwde ze ze af, en as ze iet of wat deje, dat 'r niet +beviel... alla, vort maar, de straat op! 'k Heb 't toch +wel gehad,” roept Blok uit, met diepe rimpels tusschen +de oogen naar de straatsteenen kijkende, „'k heb 't +toch wel gehad, dat Antoon, da's me jongste, en 'n aardig +gezeggelijk knaapie, al zeg 'k 't zelfs, me 's aves laat +in de kou en in de rege, 'n heel end van me woning +sting op te wachte, toe 'k van 't ketoor kwam. Moeder +had 'm de straat opgestuurd, vertelde ie, omdat ie 'n +kommetje had gebroke of zoo ies. En 't schaap had +bekant geen kleere an 't lijf! Ik—'m opgenome, en +toe ie op me arm zat, begon ie door ze trane heen te +lache en aaide ie me wang, want nou was ie gerust, +hè? En dat ie ze hoofie op me schouwer leit, valt ie +in slaap ook. „'k Breng 'm niet na huis,” denk 'k, +want 'k voelde, da' 'k me eige geen baas was; en „as +me vrouw me nou onder de ooge komt,” denk 'k, „dan +weet 'k al niet waartoe da' 'k in staat ben.” En zoo +brocht 'k 'm na me ouwers, waar 'k 'm gelate heb ook, +want me moeder wou 'm graag houwe, zei ze, en dat +ie 't daar beter zou hebbe as bij mijn... ongelukkig +<span class="pagenum" title="118"> </span><a id="p_118"></a>was 't, maar wat kon 'k er an doen! De vollegende +dag, da' 'k na 't ketoor zal gaan, vraagt me vrouw waar +dat Antoon is. „Wel nou,” zeg 'k, „jij het 'm de straat +opgestuurd, hè? maak jij dan nou ook maar weer, dat +ie t'huis komt.” En toe ze d'r achter was gekomme, +dat ie bij me ouwers was en daar blijve zou, toe had +je 't gaande! „Ja nou,” denk 'k, „speel maar op, maar +hier komt ie niet meer weerom.””</p> + +<p>„Opspele?” zegt Gijsen,—„ze had d'r eige motte +schame, dat was beter geweest.”</p> + +<p>„D'r schame!” roept Blok uit, „nee hoor, dat kunsie +had ze al lang verleerd; en 't droeg er toe bij, dat 't +van kwaad tot erger gong. Eerst maakte ze, dat we +moste verhuize.—Dat de bure 't in de gate hadde, dat +spreekt, hè? en zoetjes an liete ze d'r loope: eerst de +een en toe de ander, en op 't lange lest keek niemand +d'r meer an. Daar had ze de duvel over in, dat begrijp +je, en zoo zocht ze met iedereen ruzie, net zoo lang +totdat ons de huur wier opgezeid<ins class="corr" id="corr34" title="Bron: ,">.</ins> 'k Woonde toe in de +Blomstraat, en 'k had er 'n woning zoo as 'k niet gauw +'n tweede zal vinde: 'n groote voorkamer met 'n ruim +alkoof, 'n lief keuketje, en niet duur ook. Maar 't kon +niet langer, zei de opzichter; niet dat ie iet of wat tege +mijn had, maar me vrouw en de andere bewoonders +van 't perceel,—dat gong niet. En zoo moste we weg. +Ik—in me vrije tijd 'n andere woning gezocht +natuurlijk, maar dat zat me niet glad, want in de buurt +most 'k blijve, wou 'k 's aves, as 'k gedaan had, niet +'n heel end loope, en me vrouw had d'r eige gaandeweg +al zoo bekend gemaakt, dat ze me overal wegstuurde +as 'k zei wie 'k was. Maar, alla hè! eindelijk vond 'k +er toch een, wel niet veel bezonders maar 't kon er mee +<span class="pagenum" title="119"> </span><a id="p_119"></a>door, en toe we 'r goed en wel in ware, begon ze of +en toe 'n stukkie weg te brenge. Eerst d'r eige spulle: +'n horlosie, daar ze voor had opgespaard toe ze nog +diende, 'n kerkboek met 'n klampie en 'n ringetje, dat +ze van mijn had gekrege, en later plukte ze an 't +huishouwe: 'n stukkie koper, dat we hadde, 'n paar +ornementjes op de schoorsteen,... afijn, alles wat ze +kon pakke, zonder dat 't als te veel in de gate liep, +gong na de lommerd en 't geld na de kroeg.</p> + +<p>„Op 'n Zondag 'n morrege, da' 'k weer wat miste, en +dat ze me wat handzamer leek as gewoonlijk, docht +'k: „'k mot toch 's met 'r prate,” en 'k zeg: „Bet, Bet,” +zeg 'k, „waar gane we toch na toe!” 'k Had 't kwalijk +gezeid, of ze gong met d'r hoofd op d'r arm op de tafel +legge, en huile... huile van geweld! 't Was gedaan, +zei ze, 't zou niet weer gebeure. Ze zag 't nou in as +dat 't mijn en de kindere ongelukkig maakte, en d'r +eige ook. 'k Kon er op an, 't was uit.</p> + +<p>„Da' 'k dat zoo grif annam, zal 'k niet zegge, maar +'n mens hoopt al 's gauw wat, hè? En om 't 'r wat +nader an d'r hart te legge, zeg 'k: „Zie je,” zeg 'k, „as +je dit nou 's te bove kon komme, dan konne we +ommers weer 'n best leve hebbe, zooas we in de +eerste jare van ons trouwe hebbe gehad. Want zoo as 't +nou is,” zeg 'k, „is 't niks; da' 's arremoed voor ons +allebei en voor de kindere ook, en grooter arremoed +as dat je niet te ete het. Jij het fesoenlijke ouwers +gehad,” zeg 'k, „en ik heb ze nog, en nou motte wij +ook make, dat <i>wij</i> fesoenlijk door de tijd komme. En +as je wil,” zeg 'k, „dat de kindere later zalle oppasse, +dan motte ze an ons 'n voorbeeld hebbe, dat spreekt.<ins class="corr" id="corr35" title="Niet in Bron.">”</ins> +'k Had gelijk, zei ze, ze had 't d'r eige ook al voor +<span class="pagenum" title="120"> </span><a id="p_120"></a>gehouwe, en 't zou nou anders worde, dat beloofde +ze me.</p> + +<p>„'t Was om de klok van negene, da' 'k 'r dat voorhieuw, +en tege half tien sting ze op en kleedde d'r +eige an: 'n hoed op en 'n mantel om. „Waar ga je nou +na toe?” zeg ik. „Na de kerk,” zei ze. 'k Had 'r hemelsche +gedachte in d'r hoofd gebrocht, en nou wou ze na de +Noorderkerk, waar de dominé preekte, daar ze bij +angenome was.</p> + +<p>„'t Was me wel wat heel mooi, maar „je kan 't niet +wete,” denk 'k. „'t Is mogelijk, dat ze 't d'r eige vast +het voorgenome, en ze zou de eerste niet weze, die er +van teruggekomme is.” En zoo lie' 'k 'r gaan. 'k Gaf 'r +'n dubbeltje voor de stovezetster en 'n paar cente voor +'t armezakkie, en zij—de deur uit.</p> + +<p>„'k Had die dag—'t was Zondag—maar één rondte, +en toe 'k t'huis kwam om te ete, zeg 'k tege Jan—da' 's +me ouwste—„Jan,” zeg 'k, „waar is je moeder?” +„Moeder,” zeit ie, „moeder is nog niet weerom.” „Niet?” +zeg 'k, en 'k docht er 't mijne van. Maar 'k hoopte toch +nog effe, dat ze na kerktijd bij die dominé an huis was +gegaan om 's met 'm te prate. As ze 't <i>goed</i> meende, +dan was dat niet onmogelijk. En zoo ha' 'k geduld. +Maar 'k wachtte, en ze kwam niet. 't Wier vier uur en +'t wier vijf; 'k stak de lamp an, en tege half zes, dat +de mense weer na de avedkerk gonge,... daar kwam +ze an: d'r hoed dwars op d'r hoofd, d'r hare voor d'r +gezicht, d'r mantel onder d'r arm, en 'n paar ooge...”</p> + +<p>„N—ou,” roept Gijsen uit, „'t is mooi; en dat voor 'n +vrouw...!”</p> + +<p>„J—a,” zegt Blok met een zucht, „'t was erg...! Wat +er die dag bij 'r is omgegaan,... ik weet 't niet! Maar +<span class="pagenum" title="121"> </span><a id="p_121"></a>zoo as ze toe te keer ging...! En woorde, dat ze in +d'r mond nam...! En dinge, dat ze zei..! Nee,... da' 's +nou effetief waar, maar zóó,... zoo hoor je 't onder +dienst nog geen eens.<ins class="corr" id="corr36" title="Niet in Bron.">”</ins></p> + +<p>„N—ou,” zegt Gijsen, „maar da' 's meer as ik had +verdrage, hoor!”</p> + +<p>„As je mijn vóór me trouwe had gezeid,” antwoordt +Blok, „dat <i>ik</i> die dinge zou anhoore en me eige zou +bezitte, dan ha' 'k gezeid, dat je me heel niet kon. En +as me dat zoo in eene overkomme was, dan weet 'k +wel, da' 'k me eige ook geen baas zou zijn gebleve. +Maar je mot niet vergete, dat je zoetjes an tot zukke +dinge komt, net of dat je 'n ladder opklimt. 't Gaat er +al mee as met 'n sjouwerman, hè: eerst het ie an +vijftig pond ze bekomst, maar as ie er 'n tijd bij is, +dan loopt ie met vijftig kilo weg.”</p> + +<p>„Dat laat 'm wel hoore,” erkent Gijsen, „maar je mot +'t maar drage; en as 't 'n poos het geduurd, dan wordt +'t zwaar.”</p> + +<p>„Of 't zwaar wordt!” roept Blok uit. „Geloof mijn +maar, dat er heel wat wilskracht noodig is om zelfs +niet door de wind te gaan. En as 'k me eige niet vast +had voorgenome, dat me dat niet zou gebeure, dan weet +'k niet wat er met mijn gebeurd zou zijn, want ze +zegge met recht, hè: 'n goed klantje van de tapper +heet „verdriet.” Maar 'k zag an me vrouw wat er van +'n mens wort, die ze eige laat gaan, en 'k heb altijd +gedocht, as 'k 'r in die toestand zag: „zóó ziene de +kindere me noot!”—En onderwijl gong 't aldoor met +'r achteruit. Soms kwam ze in geen dage meer t'huis, +en was ze 'r, dan lag ze as 'n blok op d'r bed, of ze +speelde de beest. 'k Moest van d'r of; zóó kon 't niet +<span class="pagenum" title="122"> </span><a id="p_122"></a>langer, en 'k was er mee doende toe Jan ziek wier, +en hard ziek ook. 'k Had twee keer daags de dokter +over de vloer, en dat ie 'r 'n zwaar hoofd in had, dat +kon 'k wel zien. 'k Had 'm graag na 't gasthuis late +gaan, maar dat kon niet, zei de dokter, en zoo kwam +de jonge an oppassing veels te kort. Wel was me +moeder gedurig bij 'm, as ze effe kon, en af en toe keek +'n buurvrouw ook nog wel 's na 'm, maar de geregelde +verzorging, die 'n kind in die omstandighede noodig +het,—die had ie niet. En zoo gong 'k 's morreges +met looje schoene na 't ketoor. Want kindere,” roept +Blok uit,—„as ze motte komme dan kijk je 'r tege an, +maar as je ze eenmaal het, dan wil je ze niet weer kwijt.”</p> + +<p>„Zoo is 't,” stemt Gijsen toe. „Toe wij in 't begin van +ons trouwe geen kindere krege, en me vrouw d'r over +murremureerde, zeg 'k: „mens,” zeg 'k, „wees blij, dat +je 'r niet voor te zorrege het.” Maar toe we 'r eindelijk +'n paar hadde, en me vrouws tante, die er behoorlijk +bij kan, 't in d'r hoofd haalde om de ouwste na 'r te +neme, en dan verders voor 'm te zorrege, toe zeg 'k: +„'t is heel vrindelijk angepreseteerd, daarvan niet, en 't +is wel mogelijk, dat de jonge me d'r later schuins om +an zal kijke, maar om 'r nou, nou we 'm eenmaal +hebbe, zooveel as afstand van te doen,... nee hoor!.. +daar kom 'k niet in.<ins class="corr" id="corr37" title="Niet in Bron.">”</ins>—En me vrouw had me wel om me +hals wille valle, geloof 'k.<ins class="corr" id="corr38" title="Niet in Bron.">”</ins></p> + +<p>„Ja,” zegt Blok, „'t is 'n mens ze vlees en bloed, hè! +En zoo wou <i>ik</i> me jonge ook graag houwe, maar 't wier +met de dag slimmer: aldoor had ie koors, en aldoor +was ie in de war,... 't wier hoog tijd, zei de dokter, +dat de wind om liep; as ie nog 'n poosie in <i>die</i> hoek +bleef, dan sting ie er kwaad voor. Maar wat was er an +<span class="pagenum" title="123"> </span><a id="p_123"></a>te doen? 't Beetje dat <i>ik</i> kon doen, dat deej 'k: 's nachts +tobde 'k met 'm om, en as 'k bij 't doen van me rondte +in de buurt van me woning kwam, dan liep 'k effe na +bove. 't Mocht wel niet, maar... 'n mens denkt toch +eerst om ze kindere en dan om ze werk, hè?</p> + +<p>„'t Was toe net in de tijd da' 'k voor 'n kameraad van +me, die was overgeplaast, de postkwitanties ophaalde, +en op 'n Woensdag 'n middag, da' 'k pal naast me deur +'n rijksdaalder had weze ontvange,—ik effe me woning +in, dat begrijp je. 't Had hard gereged, en om niet in +me natte kleere bij me jonge te komme, trok 'k in 't +voorkamertje me jas uit, en hong 'm over de stoel daar +'k me brievetas en me geldzak op gelege had, en ik—na +achtere. En toe 'k daar kwam, sting 'k toch te kijke, +want voor me jonge ze bed zat 'n juffertje, met 'n +blauw ketoene japonnetje an en 'n wit boezelaar voor, +en naast 'r sting me dochtertje, dat ze met 'n prente-boekie +bezig hieuw. Ze was zooveel as wijkverpleegster +vertelde ze, en de dokter had 'r gestuurd. Ze was eerst +effe bij me ouwers angeloope, zei ze, en nou ze van +me moeder wist wanneer die niet bij mijn over de vloer +kon weze, zou <i>zij</i> zorrege, dat zij er dan was. „Of 'k dat +goedvond,<ins class="corr" id="corr39" title="Niet in Bron.">”</ins> vroeg ze. „Of 'k dat goedvin?” zeg 'k, „ja hoor, +ikke wel, want hulpeloozer as ik, kan 'n mens er al +niet voor staan.” „Ja, ja,” zei ze, „dat weet ik wel, maar +'t zal nou alles wel beter gaan.” „Dat denk 'k ook,” zeg +'k, want in de gauwigheid ha' 'k al gezien, dat ze me +dochtertje had gewasse en gekamd, en toe 'k me ooge +door de kamer liet gaan, zag 'k, dat ze die had opgeredderd +ook. Maar 't beste van alles was, dat me jonge +lag te slape, en... dood gerust. En al was dat niet +door haar gekomme, <i>zij</i> had er voor gezorgd, dat ie +<span class="pagenum" title="124"> </span><a id="p_124"></a>zou doorslape, want de dokter had gezeid, vertelde ze, +dat er veel gewonne was as dat 'n poos anhieuw, en +daarom had ze an de bure gevraagd of ze stil wou-e +weze, zoo stil as 't maar kon. „En de goeje mense,” zei +ze—„je hoort ze niet.” <ins class="corr2" id="corr40" title="Bron: „"></ins>Zie je,” roept Blok uit, „'k +kreeg toe 'n gevoel asof de klok weer gemaakt was, +want in 'n huishouwe benne man en vrouw al net as +de beide wijzers. As de groote gaat, maar de kleine niet, +of de kleine draait, maar de groote staat stil...”</p> + +<p>„Nee,” zegt Gijsen, „daar het 'n mens niet an. Ze motte +allebei d'r plicht doen. De eene mag 'm in 'n wat +grootere kring bewege as de andere, maar as ze de +juiste tijd zal anwijze....”</p> + +<p>„Dan mot 't van binne bij allebei in orde weze,” +verklaart Blok. „'t Zal dan bij mijn an huis ook weer +gaan,” docht 'k;—„wel niet zoo heel precies, maar +toch 'n boel beter;” en, zoo voelde 'k me wel honderd +pond lichter toe 'k weer na 't kamertje gong, om me +jas an te trekke. 'k Doe de deur ope, en daar staat, bij +de stoel daar 'k me spulle op gelege had, me vrouw, +en dat ze me ziet, schrikt ze en doet 'n paar stappe +achteruit. Jij hier, denk 'k, en da' 'k 'r ankijk, loopt +ze aldoor achteruit, net zoo lang tot ze met d'r rug +tege de muur sting. „Ben je nou bang voor me?” denk +'k, „waar is dat voor? want me hande na je uitgestoke +he' 'k nog noot.” Maar 'k zag, dat ze gedronke had, +en zoo gaf 'k er niet om, hè? Maar net, da' 'k me tas +en me geldzak zal opneme, gaat 't me door me hoofd, +dat ze zoo vlak bij die stoel had gestaan, en misschien +al 'n heele tijd alleenig in dat kamertje was geweest. +„Verd...!” denk 'k, „ze is zoo van me geschrokke, ze +zal toch niet...” En voor 'k recht wist wa' 'k deej, +<span class="pagenum" title="125"> </span><a id="p_125"></a>draaide 'k de deur of, dat ze niet kon wegloope, en +ik—me cente nageteld. En onderwijl, da' 'k er mee +bezig was, sting ze met 'r rug tege de muur na me te kijke, +d'r hoofd voorover, d'r waterige ooge en d'r mond wijd +ope.—De specie was er: zooveel an rijksdaalders, +zooveel an guldes, zooveel an klein geld... dat kwam +uit. Maar an 't pampiere geld ontbrak 'n briefie van +honderd gulde; en da' 'k 't gehad had, wist 'k zeker. +'k Had er drie ontvange, hier een en daar een, maar +da' 'k er drie most verantwoorde,—daar ging niks +van of. 'k Telde nog 's, want alla, me hande hadde +gebeefd, hè? maar 't was weg en 't bleef weg, en me +vrouw most 't hebbe. „Bet,” zeg 'k, en 'k gong na 'r +toe, maar 'k sprak zaggies, want in de kamer d'r achter +sliep me jonge, en as ie nou wakker wier... „Bet,” +zeg 'k. „geef me dat briefie weerom.” Maar me vrouw +keek me an, aldoor strak an, maar ze gaf geen asem. +„As 'k an 't ketoor kom,” zeg 'k, „en 'k heb geld tekort, +dan jage ze me weg; en waar motte we dan na +toe?” Maar wat scheelde 't haar! Ze schudde effe d'r +hoofd, maar ze hieuw d'r mond. „Maar mens,” zeg 'k, +„hei je me dan nog niet ongelukkig genoeg gemaakt?” +En toe 'k dat zei, zag 'k an d'r gezicht, dat ze wou +gaan opspele. „Stil,” zeg 'k, „in Gods naam, wees stil! +Je weet ommers, dat Jan ziek is? Welnou, nou slaapt +ie. Ze zegge, dat ie beter kan worde as ie nou doorslaapt. +Laat 'm dan ook slape. 't Is toch ommers ook +jouw jonge. Jij het 'm onder 't hart gedrage, en je +weet ommers nog wel hoe blij dat je was, toe ie komme +most?” En me vrouw sloeg d'r ooge neer, d'r mondhoeke +trokke, en uit 'r zak haalde ze 't briefie van +honderd gulde, dat ze me over gaf.——————</p> + +<p><span class="pagenum" title="126"> </span><a id="p_126"></a></p> + +<p>„Dat dat gebeurde,” zegt Blok, zijn pet naar achteren +duwende en met de vlakke hand een paar malen over +het voorhoofd strijkende, „dat dat gebeurde, is nou +alweer 'n knap poosie geleje, en na die tijd he' 'k 'r +nog niet weerom gezien. Wat ze uitvoert, of waar dat +ze zit,—ik weet 't niet. De een zeit, dat ze t'huis +leit in 'n slaapstee in de St. Jacobsdwarsstraat, en de +ander wil 'r gezien hebbe, met 'n mand met negosie, +in de buurt van d'Uithoorn. Maar hoe dat ze rondscharrelt, +of wat er verders met 'r gebeure zal,—van mijn +is 't of. <i>Ik</i> heb geduld genoeg met 'r gehad, en 'n best +leve had ze kanne hebben, maar ze het niet gewild.”</p> + +<p>„En dan zit er ook al niet veel anders op,” zegt +Gijsen, „as dat ze daarvan dan ook de gevolge mot +ondervinde.”</p> + +<p>„Ja,” stemt Blok toe, „dat kan al niet anders. Maar +as je me nou vraagt of 'k daar heel geen weet van heb,—dat +niet.—D'r is 'n tijd geweest, da' 'k veel van 'r +gehouwe heb, hè? En de moeder van me kindere,—dat +blijft ze altoos. 't Is 'n geluk, da' 'k van 'r of ben, +en dat zou 'k niet anders wille, maar as 'k 't goed +bekijk, dan he' 'k toch meer mejelijje met 'r as wat +anders. Want dat ze 'r zelfs geen vrede mee had, dat +ze zoo was, da' 's vast; en toe 'k 'r daar alleenig in dat +kamertje had, het ze beweze, dat ze ook nog wel wat +voelde, hè?—En daar benne we alweer an 't ketoor. +Jij gaat zeker voor in?”</p> + +<p>„Ja,” antwoordt Gijsen, „ik mot brieve anteekene.”</p> + +<p>„En ik,” zegt Blok, „ga hier bezijje of. Dag, hoor.”</p> + +<hr class="chend" /> + +<p><span class="pagenum" title="127"> </span><a id="p_127"></a></p> + +<h2><a id="Geen_Verrajer">Geen „Verrajer”.</a></h2> + +<hr class="chbegin" /> + +<p>In den vroegen morgen van een lentedag, omstreeks +den tijd waarop de werklieden naar karwei gaan en de +melkboeren met hun wagens de stad inrijden, komen +twee jongens, de eene even zestien- en de andere dertien +of veertien jaren oud, beiden met ziekelijke oude-mannetjes-gezichten +en meer vodden dan kleeren aan +het lijf, de Korte Amstelstraat uit en loopen, linksom +gaande, langs den Amstel in de richting naar de +Hoogesluis. De oudste draagt een zak, die gevuld maar +niet zwaar is en kijkt, het hoofd zoo weinig mogelijk +bewegende, met een loerenden blik om zich heen. De +jongste loopt een weinig vooruit, en zwijgend vervolgen +beiden hun weg, totdat, een vijftiental huizen van de +Hoogesluis verwijderd, de jongste plotseling blijft staan +en uitroept:</p> + +<p>„Verdikke Koo, twee leenmichels!”<a id="FNa_1" href="#FN_1" class="fnanchor"><sup>1</sup>)</a></p> + +<p>„Dat lieg ie. Waar?” vraagt de oudste.</p> + +<p>„Op de Hoogesluis,” antwoordt de jongste, en kijkt +<span class="pagenum" title="128"> </span><a id="p_128"></a>met groote oogen naar twee personen, loopende in de +richting naar het Weesperplein.</p> + +<p>„Niet bunsig<a id="FNa_2" href="#FN_2" class="fnanchor"><sup>2</sup>)</a> worre, Pietje,” waarschuwt Koo. +„Ga wat meer voor me loope, dat ze 't zakkie niet +zien. Kijke ze?”</p> + +<p>„Nee.”</p> + +<p>„Hoe weet je, dat 't leenmichels benne?”</p> + +<p>„Omdat ze laast bij ons ware,” antwoordt Pietje, „en +de langste, die kan 'k toch al,—da' 's van Dam.”</p> + +<p>„'t <i>Benne</i> leenmichels,” bevestigt Kootje, als hij, even +om den jongste heen ziende, de beide personen in het +oog heeft gekregen, wier verschijning het ventje, dat +heden voor het eerst met hem „gewerkt” heeft, zoo +grooten schrik op het lijf jaagt.</p> + +<p>„Domme, nou kijke ze!” roept Pietje uit. En in een +ommezien trekt hij zijn klompen uit, neemt die in de +linkerhand, en rent weg, al loopende zijn broek, die +veel te lang en veel te wijd is, met zijn rechterhand +ophoudende.</p> + +<p>„Bunsigert!” roept Koo hem achterna, den zak op +een stoep smijtende, „beroerde spatzetter! As ze me +snappe, dan verraaj 'k je, hoor je!”</p> + +<p>Niet zonder reden vermoedende, dat het plotseling +wegloopen van Pietje den argwaan der rechercheurs +zal hebben opgewekt, staat hij in beraad den zak in +den steek te laten en zelf weg te loopen, als hij tot +zijn verwondering ziet, dat de beide rechercheurs, in +plaats van den Amstel op te gaan, zooals hij verwachtte, +schijnbaar zonder kwaad vermoeden doorloopen, de +Sarphatistraat in.</p> + +<p><span class="pagenum" title="129"> </span><a id="p_129"></a></p> + +<p>Gerustgesteld, neemt hij den zak weer op en loopt +voort, mompelend dat hij „vertikt” zal zijn, als hij ooit +weer iets doet met „zukke snotneuze van jonges, die +geen lef<a id="FNa_3" href="#FN_3" class="fnanchor"><sup>3</sup>)</a> hebbe, en door d'r bunsigheid 'n ander 'n +loer zouwe draaije.” Bij de Hoogesluis gekomen, gluurt +hij voorzichtig om het hoekhuis heen, maar niets van +de rechercheurs bespeurende, vermoedt hij, dat zij een +zijstraat of een woning zijn ingegaan, en vervolgt hij +zijn weg, zoo dicht mogelijk langs de huizen loopende, +om niet in het oog te vallen. Zoo komt hij aan het +West-Einde, loopt die straat door, en juist als hij +rechtsom wil gaan, voelt hij een hand op zijn schouder +en, verschrikt opziende, herkent hij een der beide +rechercheurs, die hij zoo even gezien heeft.</p> + +<p>„Dat dacht je niet, hè Kootje, da' 'k zoo in eene uit +de lucht zou komme valle?” vraagt de rechercheur van +Dam, glimlachende om de verbazing waarmede de jongen +hem aanziet. „Maar zie je, maatje, dat komt omdat je +niet op 't wachthuisie van de tram het gelet, toe je om +'t hoekhuis keek, want daar zatte ik en me kameraad +nou juistement op de loer. „Nou jij dat aardige, kleine +jongetje achterna,” zeg 'k tege me kameraad, „en ik +Kootje opgepikt.” En toe he' 'k 'n endje meegereje met +die melkboer, die daar met ze wage wegrijdt, en zoo +ben ik dan nou bij je. Gogem, hè? En mal van me da' +'k je dat vertel? In 't geheel niet, hoor! want zie je, +Kootje, ik weet wel honderd maniertjes om jongetjes +te vangen; dan doen 'k 't zus en dan weer zoo, maar +altijd weer heel anders; en al zou 'k je nou morge, +om zoo te zegge, op de eigeste plaas zien, en al hà' je +<span class="pagenum" title="130"> </span><a id="p_130"></a>mijn dan <i>ook</i> weer in de gate, dan was je 'r toch weer +bij, want dan prakkiseerde 'k weer heel ies nieuws.—Maar +hoor 's, Kootje, ik wou 's met je prate; ja, dat +wou 'k. Zalle we dan 's zame op zoo'n hoog, diep +stoepie in de van Woustraat gaan zitte? Da' 's gezellig, +hè? Alla, neem 't zakkie dan maar op.”</p> + +<p>„Draag 't zellevers,” antwoordt Kootje, nijdig.</p> + +<p>„Maar Kootje, wat ben je narrig, jongie! En dat nog +al op de vroege morge, tege 'n goed vrind van je.”</p> + +<p>„Stik!” roept Kootje uit.</p> + +<p>„'k Mag gehange worre as 'k wat van je begrijp. En +jij, zus,” vraagt van Dam aan een aardig dienstmeisje, +dat voorbijloopt.</p> + +<p>„Och malle!” roept het meisje uit, „laat mijn maar +loope. 'k Zal 't an je vrouw zegge, hoor! dat je de meisies +niet met rust laat.”</p> + +<p>„Jij doe maar,” antwoordt de rechercheur, „dan zal +'k 'r zegge, da' 'k je voor me schoonmoeder hieuw.—Nou +Kootje, wil je 't zakkie niet drage? Ook al goed; +dan zal ik 't doen, as je me maar 'n handje geeft; want +'k zou me eige wel kanne begrijpe, dat je „adie” zegge +en 'm smere zou, as 'k er niet voor zorgde, dat je nog +'n poosie bij me bleef.—Koman dan maar!” En den zak +op zijn schouder ladende, loopt hij met Kootje, dien hij +bij den pols vasthoudt, voort, totdat zij zijn gekomen +in de van Woustraat, bij een woning met een ingebouwde +stoep, die beide opgaan.</p> + +<p>„Nou,” zegt van Dam, zorg dragende zóó te gaan +staan, dat Kootje niet kan wegloope, „late we nou 's +kijke wat er in dat zakkie zit. Pijpies? Jawel! Een, twee, +drie, vier onderstukkies, en allemaal dieferente. Jonges +Kootje”—en de rechercheur bergt de vier stukken +<span class="pagenum" title="131"> </span><a id="p_131"></a>zink, afkomstig van aan gevels bevestigde afvoerbuizen, +weer in den zak—„je bent van morge vroeg uit de +veere geweest, hoor je, en je het je tijd goed besteed +ook. Maar je was met je beije, da's waar ook; en as 'r +een op de uitkijk staat, dan kan de ander 'n boel rustiger +doorwerke, doordat ie niet tellekes hoeft te kijke of 'r +ook 'n smeris ankomt. Daar hei je gelijk an. Maar 'k +vin toch wel, Kootje, dat dat jongetje, dat je bij je had, +wat heel jong is, om al met je mee te gaan. Wie was 't?”</p> + +<p>„Wie?” herhaalt Kootje, met een blik vol minachting +naar den rechercheur, die durft te denken, dat hij +zal „klappe”—„wie? Kees Gappe, hè!”</p> + +<p>„Ja!” roept van Dam uit, zich houdende alsof hij ten +hoogste verwonderd is, „was die 't? Da' 's nog famielje +van je, hè? Maar dat nou 's daar gelate. Je mot wete, +Kootje, da' 'k 'n plannetje heb; ja, dat hè' 'k; 'n heel +lief plannetje. En daar mot jij me in helpe, as 'n zoete +jonge. Wil je wete wat 't is?” vraagt de rechercheur, +zijn hand op den schouder van den jongen leggende.</p> + +<p>Maar Kootje, nijdig omdat hij „zuur” is, trekt wrevelig +zijn schouder terug en zwijgt.</p> + +<p>„Hoor 's jongetje,” zegt van Dam, nu in vollen ernst, +„nou he' 'k je maar één ding te zegge: òf je mot +hoore na 't geen ik je te zegge heb en asem geve as 'k +je wat vraag, òf, as je dat niet van zins bent, +dan blaas 'k alarm, en dan komme 'r twee smerisse, +zooas jij zeit, en die neme je mee, dà' je voor schandaal +over de opebare weg loopt. Je bent dus gewaarschouwd, +Kootje!” roept de rechercheur uit, den jongen +met zijn signaalfluit dreigende. „Nou nog 's”—en al +sprekende, brengt hij bedoeld instrument langzaam naar +den mond—„wil je nou hoore, of mot 'k muziek make?”</p> + +<p><span class="pagenum" title="132"> </span><a id="p_132"></a></p> + +<p>„Wat mot 'k dan,” vraagt Kootje nurks.</p> + +<p>„Zie je wel, daar draai je al bij!” zegt van Dam, „en +da' 's dan ook verstandig van je.—Nou, Kootje, doe je +oore nou goed ope, want nou komt 't.—Die pijpies”—en +van Dam kijkt den jongen scherp aan—„wou je +zeker bij Krido brenge, hè? Want je ging die kant uit!” +voegt hij er, met eenige verheffing van stem en uitgestoken +wijsvinger, bij.—Kootje denkt even na en +bevestigt dan, door een flauw hoofdknikje, het vermoeden +van den rechercheur.</p> + +<p>„Zie je wel, dat dacht 'k wel!” verzekert van Dam. +„Nou zeg 'k altijd, Kootje,” vervolgt hij, zijn bakkebaard +streelend, „dat 't de ergste niet altoos benne, die op 't +rooje-dorp zitte. As jij en je kornuite, hier of daar 'n +stukkie zink gappe, of lood, of koper of wat 't is, dan ben +je 'r gemeenlijk bij, dat spreekt, hè!—maar opkoopers, +as Krido, as Mosselman, Luchthof en andere, die veel +gemeender benne, omdat ze, door al dat gestole goed +te koope, jullie an de gang houwe, die draaije d'r niet +alleenig tusse uit, maar door jou en 'n ander verdiene +ze zooveel cente, dat ze huisies koope en as groote +meneere voor de dag komme, as 'r dat in d'r hoofd +komt. Zie je, Kootje, dat zeg 'k altijd, da' 's niet zoo +as 't hoort, en as daar 's 'n end an kwam—dat zou +heelemaal niet mal weze.—Nou mot je wete, jongie”—en +de rechercheur gaat met één been op de stoepleuning +zitten—„dat me kameraas, 'n maand of zes geleje, +Ponto, dat almee de grooste opkooper hier in de stad +is, voor de tijd van twee jare in de kast hebbe geprakkiseerd, +en nou wou ik 's kijke, of <i>ik</i> er Krido niet bij +kon lappe. En daar mot jij me nou in helpe.—Wat zou +je 'r nou wel van zegge, maatje, as wij zame's 's maakte, +<span class="pagenum" title="133"> </span><a id="p_133"></a>dat „oome maffie,” zooas juilie 'm noeme, door dit +zaakie van jou”—en de rechercheur wijst met een +hoofdbeweging naar den zak—„voor 'n jaar of wat +zakkies most plakke.—Moppig, hè?”</p> + +<p>'t Is duidelijk dat Kootje dezelfde meening is toegedaan, +want een flauw glimlachje vertoont zich om +zijn bleeken neus en bloedelooze lippen, maar het plan +van den rechercheur acht hij geen duit waard, want +hij antwoordt: „ja, dat zal je ook glad zitte...!”</p> + +<p>„Nou, wacht nou 's effe; dat wou 'k nou juistement +'s met je beprate,” zegt van Dam, van de stoepleuning +af komende. „Kijk nou 's! As jij nou 's”—en onder +het spreken beweegt de rechercheur den wijsvinger +der rechterhand op en neer—„die pijpies, hier in dit +zakkie, na Krido bracht, en 'm vierkant in z'n gezicht +zei, dat ze gegapt benne,—dan zou ie 't toch koope, +denk 'k?”</p> + +<p>„Ja, daar zal ie ook wat om male!” roept +Kootje uit.</p> + +<p>„Nou net; maar as ie goed koopt, daar je van bewijze +kan, dat ie gewete het, dat 't gegapt was, dan is ie er +bij; want da' 's effetief hele, hoor je! En as ie daarmee +voor de heere mot komme, die toch al zoo fel op die +opkoopers gebete benne, dan wil 'k nog 'n kwartje van +me arremoed verspele, as ie niet de eigeste porsie krijgt, +die ze Ponto gegeve hebbe. Dus,” zegt van Dam, met +den wijsvinger langs den neus strijkende, „alles wat 'k +nou van jou hebbe wil, Kootje, is, dat je met 'n handlangertje +van me na Krido gaat en 'm de pijpies verkoopt, +nadat je—versta me nou goed—nadat je 'm +eerst het gezeit, dat ze gegapt benne. Je mot dan naderhand, +as Krido terechtstaat, voor de rechtbank getuige, +<span class="pagenum" title="134"> </span><a id="p_134"></a>dat je 'm dat het gezeid, en dat kan dat handlangertje +van me dan bevestige, maar as je 't doen wil, dan +beloof 'k je, da' 'k je voor dit zaakie zal late loope; en +dan krijg je nog 'n koekie van me,—je weet wel, zoo'n +mooi zillever portretje van de Koningin.”</p> + +<p>„En as ie 't nou niet koopt, la' je me dan ook loope?” +vraagt Kootje, den rechercheur met een argwanenden +blik aankijkende, „want die pijpies heb <i>ik</i> niet gegapt, +hoor!”</p> + +<p>„Och kom!” roept van Dam uit, den jongen met een +vriendelijken glimlach aanziende.</p> + +<p>„Wel neen 'k!” zegt Kootje, verontwaardigd. „Je het +ommers die andere jonge bij me gezien? Wel nou, van +zijn he' 'k 't zakkie gekrege, om 't voor twee vierduisstukke +bij Krido te brenge, en 'm van aved, op de Dam, +de cente of te drage.”</p> + +<p>„Och kom,” herhaalt de rechercheur.</p> + +<p>„Wel ja,” grauwt Kootje, „da' 's de waarheid. Wist +ik nou wat 'r in dat zakkie zat! Daar heb ik geen +kennis an, hoor! En as ik bij Krido ga zegge, da' 'k +die pijpies heb gegapt, dan kan jij Krido naderhand +wel 's late verklare, dat ik dat bekend het, en dan was +'k zuur hè?”</p> + +<p>„Ei..!” en van Dam glimlacht en knikt goedkeurend, +„da's heelemaal niet mal van je geprakkiseerd, hoor! +Je bent gogemer as 'k docht, Kootje; maar”—en de +rechercheur denkt een oogenblik na—„'k beloof je, +da' 'k je in alle gevalle zal late loope. 'k Waag heel +wat,” beweert hij, een bedenkelijk gezicht zettende en +zich met de vlakke hand langs den hals strijkende, „as +me commissaris hoort, da' 'k je heb late loope, dan ben +'k geschogte. Maar 'n mens mot wat wage, 'n mens +<span class="pagenum" title="135"> </span><a id="p_135"></a>mot wat wage!” roept hij uit. „Wil je dan nou 't booschappie +doen, Kootje?”</p> + +<p>Onder deze voorwaarden stemt de jongen met een +hoofdknik toe, en daarop gaat hij met den rechercheur +naar het bureau, waar hij de komst van het handlangertje +afwacht, dat van Dam heeft doen ontbieden. +Dit heerschap evenwel ziek zijnde en in het gasthuis +verpleegd wordende, laat de rechercheur een ander +jongmensch komen, dat ook wel eens diensten aan de +politie bewijst, en bij haar, om zijn pokdaligheid, als +„de mottige” bekend staat. Veel vertrouwen stelt van Dam +wel niet in dit individu, dat een half uurtje later aan +het bureau verschijnt, maar voor dit zaakje, waarin hij +niets anders te doen zal hebben dan te hooren naar +hetgeen er tusschen Krido en Kootje verhandeld zal +worden, meent van Dam hem wel te kunnen gebruiken, +en als de mottige voldoende is ingelicht, begeven zij +zich met hun driëen op weg, om den niets vermoedenden +opkooper in de val te lokken. De jongens loopen +vooruit, en op eenigen afstand volgt van Dam, die +Krido onmiddellijk zal arresteeren, als de zaak haar +beslag heeft gekregen.</p> + +<p>„'k Heb 'n lief kansie,” denkt de rechercheur, „'n heel +lief kansie, en as 't me gelukt, dan zal 't me geen +windeiere legge; da' 's 't minste daar 'k over prakkiseer. +As Kootje nou 't booschappie maar goed doet! 't Is +zoo'n raar kalf van 'n jonge, en je kan nooit 's wete +wat ie vóór het. Maar as 'k goed zie, dan vindt ie 't wel +moppig om Krido zuur te make. Afijn! we zalle zien +wat ie doet. Maar nou 'k dit in me hoofd heb gezet, +nou is 't je geraje, maatje,”—en de rechercheur +kijkt met een dreigenden blik naar Kootje, die druk +<span class="pagenum" title="136"> </span><a id="p_136"></a>pratende en ginnegappende met den mottige, van tijd +tot tijd naar van Dam omkijkt—„nou is 't je geraje, +dat je me niet in me contrarie werkt, want jongie, +jongie...! dan zou je in 't vervolg zoo'n kwaje an me +hebbe, hoor...!”</p> + +<p>Intusschen zijn Kootje en de mottige aan het lompenmagazijn +van Krido gekomen, en terwijl van Dam op +eenigen afstand daarvan blijft wachten, gaan de beide +jongens naar binnen. 't Is een smal en diep perceel, +en 't is er zoo donker, dat, den geheelen dag door, in +het achterhuis, een paar gaspitten branden. Ontzaglijke +hoeveelheden gesorteerde en ongesorteerde lompen zijn +tegen de muren opgestapeld, oud ijzer, koper, lood en +zink liggen bij hoopen op den vloer, en een menigte +voorwerpen, van allerlei aard: gedeukt, beschadigd, +gehavend of verroest, bedekken de lange toonbank, +links van de voordeur. 't Is een chaos van dingen, +ingekocht tegen een belachelijk gering bedrag, maar +die, verstandig van de hand gedaan, een verbazende +winst zullen opleveren, en te midden van dat alles +staat een bascule, waarop Kootje den zak smijt, zeggende +tot Krido, die met zijn knecht een hoop vodden uitzoekt: +„daar, weeg maar op.”</p> + +<p>De knecht haalt, zonder iets te zeggen, het zink uit +den zak, en terwijl Krido aan den eenen- en de jongens +aan den anderen kant der bascule staan, zegt de opkooper, +een zuur gezicht zettende: „is dat awwes? 'n enke' +stukhie zinkhe pijp!”</p> + +<p>„Alles!” roept Kootje uit, „ja, d'r zal daar zoo meteen +nog 'n verhuiswage met goed achteran komme, hè...!”</p> + +<p>„'k Zà 'm zien komhe,” antwoordt Krido en, met een +blik naar den mottige, dien hij nog niet kent, voegt +<span class="pagenum" title="137"> </span><a id="p_137"></a>hij er, tot diens onderricht, bij: „'k koop awwes, en 'k +geef meegh as wie ook.”</p> + +<p>Als de opkooper dit zegt, grinniken de jongens +tegen elkander en zegt Kootje, Krido brutaal aanziende: +„as je maar niet in de gate het, dat 't gegapt +is, hè?”</p> + +<p>„Gaphe!” herhaalt Krido, verontwaardigd. „Wat wou +jij zeghe! Ikhe, ikhe zou gestowe goed koophe...!”</p> + +<p>Kootje antwoordt niet, maar snuft hoorbaar en knipoogt +tegen den mottige.</p> + +<p>„As 'k ooit ies heef gekoch,” vervolgt de opkooper, +„dat achte-af gezien geen zuive-è koffie was, heef 'k +dan daa-van vemoedes gehad? Kan dat in de hande' +niet voo-komhe, dà' je ies koop, nie' te wete dat 't +gestowe is? Mà as 'k 't in de gate heef, asse ze 't me +anpgesentee-è, heef 'k dan niet a-tijd gezeid: „gaat na +Mosse-man, of gaat na Nibbig, ma' bij Kgido, da' mo' +je niet weze?””</p> + +<p>„Dan koop dit ook niet,” raadt Kootje hem aan, „want +die pijpies binne gegapt, hoor!”</p> + +<p>„As dat waagh is,” zegt Krido rustig, „ove' wat zou +jij dat dan zeghe?”</p> + +<p>„Dat vraag die leenmichel, die buite staat,” antwoordt +Kootje.</p> + +<p>Krido kijkt den jongen een oogenblik onderzoekend +aan, maar denkende, dat Kootje hem voor den gek +houdt, haalt hij even de schouders op.</p> + +<p>„Ja nou, ik heb je gewaarschouwd, he!” roept Kootje +uit, „en as je me niet gelooft—'t zal mijn 'n zorreg +weze, hoor!”</p> + +<p>De stellige toon, waarop de jongen spreekt en de blik, +waarmede hij naar hem opkijkt, maken den opkooper +<span class="pagenum" title="138"> </span><a id="p_138"></a>nu toch ongerust, en Kootje scherp in de oogen ziende, +vraagt hij: „voo' wat zou die buite sthaan?”</p> + +<p>„Om je op te pikke en na 't rooje-dorp te brenge, as +je de pijpies koopt, nou je weet, dat ze gegapt binne,” +antwoordt Kootje.</p> + +<p>Zoodra de jongen dit heeft gezegd, gaat Krido haastig +naar de voordeur, draait den sleutel om, en terwijl de +knecht, uit eigen beweging, de stukken zink weer in +den zak doet en den zak tegen de toonbank zet, vraagt +Krido, Kootje met vonkelende oogen aanziende: „wie +sthaat è buite; hoe hiet ie?”</p> + +<p>„Wie!” herhaalt Kootje, „van Dam, hè! die van morrege, +toe 'k die pijpies... alla! toe 'k met die pijpies over +de straat gong, me het angehouwe. En met ze lamme +moppe me sarre, die verrekte stiekemert...! Ik zuur, hè! +Maar as 'k hier na toe gong, om je te verraje; as 'k +de pijpies versjaggelde, maar eerst zei, datte ze gegapt +ware, om jou d'r bij te lappe, dan kon 'k er tusse +uit. „Da' 's moppig,” zei ie.—Moppig<ins class="corr" id="corr41" title="Niet in Bron.">,”</ins> roept Kootje +uit,—„<i>hem</i> 'n loer te draaije, da' 's veel moppiger, +hè!”</p> + +<p>„Zoo'n vervloekte judas,” zegt de knecht van Krido +binnensmonds.</p> + +<p>„'n Hond!” roept de opkooper uit. „Heef 'k niet à-tijd +de resersie in de hand geweght? Heef 'k niet a-tijd +gezeid, asse ze bij me kwamhe vwage, of 'k ditte of +datte had gekoch: „kijk mà' na, en zoek mà' uit!” En +asse ze 't gevonde hadde, heef 'k dan niet à-tijd gezeid +van wie 'k had gekoch, en hebbe ze 't niet kanne meeneme +ook? En ha' 'k dat hoeve doen? Ha' 'k niet +kanne zeghe: „ikhe weet van niks, en me goed—dà +kom je niet an?” En nou zou-e ze me, op me ouwe +<span class="pagenum" title="139"> </span><a id="p_139"></a>dagh, geschogte make voo' 'n stukhie zinkhe pijp! Mà' +'k zà ze zien komhe, asse ze me noodig hebbe, en ze +zà-e wete da' ze me zuugh wou-e make. Zeg dat an van +Dam”—en Kootje, te gelijk met den zak, vier kwartjes +in de hand duwende, die de jongen terstond met den +mottige deelt—voegt hij er bij: „en zeg 'm ook dat +'t 'm zà heuge, dat ie Kgido heef gezoch.” En dan, naar +de voordeur gaande en de jongens uitlatende, zegt hij +nog eens tusschen de tanden: „zoo'n hond!”———</p> + +<p>„Wel donders!” denkt van Dam, groote oogen opzettende, +als hij Kootje met den gevulden zak ziet terug +komen, „'t is mis! Hoe duivel is dat mogelijk?”</p> + +<p>„Wel Kootje, wou ie 't niet hebbe?—Loop maar 'n +endje mee; hier, de dwarsstraat in.—Nou, wat zei ie?”</p> + +<p>„Da' 'k 't maar weer mee most neme,” antwoordt +Kootje, „toe 'k zei, dat 't gegapt was.”</p> + +<p>„Wel verbazend!” roept van Dam uit.</p> + +<p>„Kan ik 't hellepe?” vraagt Kootje.</p> + +<p>„Stil maar, jongie, dat zeg 'k immers niet!—Wel, +wel! Wou ie er niks mee te make hebbe, mottige.—Zei +ie dat?”</p> + +<p>„Hij zei, da' we na Mosselman moste gaan, of na +Nibbig,” antwoordt de mottige, „maar bij hem—daar +ware we niet te recht.”</p> + +<p>„'t Is sikuur 'n mirakel!” roept van Dam uit, die, +nadenkende hoe de zaak zich kan hebben toegedragen, +en van den eenen jongen naar den andere kijkende, +bemerkt, dat zij, naast hem voortloopende, af en toe +tersluiks elkander aanzien en dan, niet zonder moeite, +hun lachen verbergen.</p> + +<p>„'k Had 'n kwartje tege 'n cent gehouwe, dat ie 't +gekocht zou hebbe,” verzekert van Dam en, met een +<span class="pagenum" title="140"> </span><a id="p_140"></a>blik naar Kootje, vraagt hij: „waarom zou ie 't niet +gedaan hebbe, denk je?”</p> + +<p>„Weet ik 't?” antwoordt de jongen.</p> + +<p>„Hoort eris, maatje,” zegt de rechercheur, „je bent +machtig kort van asem nou, en daarom zou 'k haast +wel denke, dat je, toe je bij Krido was, veel meer woorde +het vuil gemaakt, as je voor mijn part had hoeve doen. +Afijn! 'k heb je gezeid, da' 'k je zou late loope en dat +zal 'k dan nou ook doen. Geef 't zakkie dus maar hier.”</p> + +<p>„En krijg 'k nou geen koekie?” vraagt Kootje, den +zak latende vallen en den rechercheur brutaal aanziende.</p> + +<p>„Nee,” antwoordt van Dam, doende alsof hij zich even +bedenkt, „'n koekie, dat geef 'k alleenig maar as 'n +zaakie in orde komt; maar 'n goeje raad, Kootje, die +kan je van me krijge: as je wijs doet, jongie”—en al +sprekende, tikt hij Kootje herhaaldelijk met den wijsvinger +op den schouder—„as je wijs doet, dan maak +je, dat je vooreerst niet meer in me vaarwater komt. +Dag, hoor!” En den zak opnemende, keert hij zich om +en verwijdert hij zich. „'t Is zoo klaar as de dag,” +denkt hij, „Kootje het me verraje en begrepe, dat ie +'t koekie, dat ik 'm beloofde, ook wel van Krido kon +krijge. En dat het ie <i>nog</i> moppiger gevonde—zoo'n +gare! 't Sting me al niet an, dat ze zoo liepe te smoese +en te grinneke, toe we d'r na toe gonge.—Maar 'n mens +mot leere, 'n mens mot leere! En jongetjes gebruike, +om opkoopers in de val te lokke—nee hoor, da' 's +eens, maar dat nooit weer!”</p> + +<hr class="fnsep" /> + +<div class="footnote"><p><a id="FN_1" href="#FNa_1" class="label">1</a> Rechercheurs.</p></div> + +<div class="footnote"><p><a id="FN_2" href="#FNa_2" class="label">2</a> Bang.</p></div> + +<div class="footnote"><p><a id="FN_3" href="#FNa_3" class="label">3</a> Moed.</p></div> + +<hr class="chend" /> + +<p><span class="pagenum" title="141"> </span><a id="p_141"></a></p> + +<h2><a id="De_aanspreker">De aanspreker.</a></h2> + +<hr class="chbegin" /> + +<p>„Nog 'n hallefie, Pieterse,” zegt van Soelen—een +dikke aanspreker, die de vijftig even voorbij is, een +man met grijzend haar, een rood, gezwollen gezicht +en uitpuilende, vochtige oogen—„nog 'n hallefie,” en +dit zeggende schuift hij zijn glas den kastelein toe, die +met een: „meneer asjeblieft,” welke uitdrukking hij +zich heeft aangewend in plaats van: „asjeblieft meneer” +te zeggen, het glas opneemt en het, enkele oogenblikken +later, bijna geheel gevuld—want om de concurrentie +met zijn buurman, die knijperig is, geeft hij meer dan +volle maat—voor zijn gast op tafel zet.</p> + +<p>„As 't zuk nat weer is as nou,” zegt van Soelen, +het glas tegen het licht houdende en den inhoud even +schuddende, voordat hij dien aan den mond brengt, +„as 't zuk nat weer is as nou, dan zorreg ik er voor, +da' 'k me eige van binne warm houw. Wij mense +motte, weer of geen weer, in ons bloote hoofd op +'t kerkhof staan, en:</p> + +<div class="poem"> + <div class="stanza"> + <div class="i0">„as 'n boom, in de herfst, ze blare,<br /></div> + <div class="i0">verliest 'n mens met de jare ze hare;”<br /></div> + </div> +</div> + +<p class="noi">las me vrouw me laast uit 't een of andere boek voor, +en wist 'k buitedien ook al,” verzekert hij, met de +<span class="pagenum" title="142"> </span><a id="p_142"></a>vlakke hand over de kruin van zijn hoofd strijkende, +die inderdaad zoo glad is als de bodem van een kommetje.</p> + +<p>„Ze magge zegge wat ze wille!” roept hij uit, een +zakje met vijf sigaren uit zijn borstzak halende en een +daarvan opstekende—„de jenever is dit en de jenever +is dat, zegge ze, en 'n poos geleje he' 'k geleze, dat 't +zooveel as de volkskanker was—ook al, en dat je +mirakel wijs deej as je, in plaas van 'n proppie te koope, +'n glas warreme melk.... N-ou...! <i>Ik</i> zeg maar: „'n +iegelijk mot wete, wat 'm past.” Ik drink ze al lang, +dat wil 'k wel wete, en blijf er gezond bij. Maar—van +de gezondheid gesproke—hoe maakt 't je dochter?”</p> + +<p>„Och!” antwoordt Pietersen, terwijl een ruk van zijn +hoofd schijnt te kennen te geven, dat dit onderwerp +hem minder aangenaam is, „dat blijft aldoor maar 't +zelfde. 't Sagrijn da' 'k daar al van gehad heb..! 'n +Flinke meid, en dan de heele dag niks uit te voere, +maar aldoor maar voor d'r eige heen te zitte suffe—daar +krijg je op 't laast de duvel over in! Maar hardhans +anpakke, kan je d'r niet, want dan raakt ze heelemaal +van de kook.—En 't beroerste is, dat niemand weet +wat ze nou eigelijk het. 't Is zóó met 'r, dat as d'r +moeder grient, dan grient zij ook, en om de kleinste +kleinigheid kan ze d'r eige overstuur make, dat ze in +geen twee dage uit 'r bed komt, maar waar 't 'm nou +effetief in zit—ja nou, dat raaj maar! De juffrouw +van hierbove zeit, dat 't wurreme binne, en die wil, +dat ze wurremekoekies zal slikke. „'t Is niettes,” zeit +de vrouw van van Seggere, die baker is, en hier nogal +'s over de vloer komt, „ze is slap. Geloof me nou toch +'s,” zeit ze, „'t is niks as slapte, en ze mot staalwijn drinke, +staalwijn.” Maar de zuster van me vrouws tante, die +<span class="pagenum" title="143"> </span><a id="p_143"></a>'r 'n kind an verlore mot hebbe, zeit dat 't kliere binne. +En <i>dat</i> vin ik ook nog zoo mal niet, weet je, omdat ze +zoo bleek ziet en zoo papperig is.<ins class="corr" id="corr42" title="Niet in Bron.">”</ins></p> + +<p>„Je mot 'r 's late onderzoeke,” geeft van Soelen in +bedenking.</p> + +<p>„Ook al gebeurd,” antwoordt Pietersen; „de dokter +is 'r bij geweest, en 'n poos later de perfester. Maar +dat ha' 'k wel kanne late, want die konne niks anders +bij d'r vinde, zeije ze, as dat ze spatare het. Nou, daar +ha' 'k nou ook wat an! „Spatare,” zeg 'k, „die zalle d'r +niet na d'r hoofd vliege.” En toe 'k dat zei, keke ze me +over d'r bril heen an en zeije ze, met 'n strak gezicht, +dat ze dat ook niet dochte. Maar verder kwam 'k niet. +'k Most make, zeije ze, dat ze afleiding had, en dat ze +zooveel as plezier in d'r leve kreeg. As 'k 't goed begrijp, +dan mot ze, om zoo te zegge, as 'n rijkelui's kind +behandeld worre en altijd iemand om 'r hene hebbe +die ze eige met d'r bemoeit.—Ja, toe maar! 't Is gauw +gezeid, hè? maar begin 'r maar 's an. <i>Ik</i> heb met de +tapperij de heele dag me hande vol, en me vrouw—met +'r huishouwe en d'r zes andere kindere—kan +'r tijd ook wel an.”</p> + +<p>„Ja,” zegt van Soelen, „verordineere dat kenne ze, +en rekene, dat kenne ze nog beter, maar 'n kwaal +kereere—da's nog wel effe wat anders.—En daar hei +je de cyperse ook,” roept hij uit, als de deur opengaat +en een van zijn confraters binnen komt, „ik docht +al: waar blijft ie. Gaat zitte, man en koopt er eentje, +as je niet op 'n droogie wil zitte.”</p> + +<p>De aangesprokene, iemand met vuurrood haar, die +Hinsen heet, maar onder de aansprekers als „de cyperse” +bekend staat, zet zijn parapluie in een hoek en zijn +<span class="pagenum" title="144"> </span><a id="p_144"></a>hoed af en, door een hoofdknik naar den kastelein, zijn +wensch naar zijn gewonen borrel te kennen gevende, +gaat hij tegenover van Soelen zitten, de opmerking +makende, dat 't nat weertje is, en dat het weerglas, zoo +als de barbier hem verteld heeft, altijd nog terugloopt.</p> + +<p>„'t Zal mijn 'n zorg weze,” verklaart van Soelen. +„As we dit karreweitje van ellefe achter de rug hebbe, +dan gaan 'k rechtdeur na huis en as 't niet opklaart, +dan blijf ik d'r in.”</p> + +<p>„'k Wou da' 'k 't ook kon zeggen, maar ik,” +zegt Hinsen, met een zucht, „kan de heele middag +deur de stad loope anzegge, dat meneer Breukelmans +dood is.”</p> + +<p>„Die van de Keizersgracht?” vraagt van Soelen, „da' +'s 'n toggie na Muijerberg, hè?”</p> + +<p>„Na Muijerberg!” roept Hinsen uit—„en ze hebbe +me gezeid, dat ie op Zorgvliet....”</p> + +<p>„Gelijk hei je,” stemt van Soelen toe, „'t is Zorgvliet, +maar 't is ook al 'n vijf en twintig jaar geleje, dat we +ze vrouw, die in de kraam van 'r jongste kind stierf, +d'r na toe gebrocht hebbe.”</p> + +<p>„Ja,” zegt Pietersen, een stoel tusschen de beide +aansprekers zettende en zitten gaande, „dat is verleje +Dinsdag, 11 Juni, vijf en twintig jare geleje geweest +want mijn vrouw het er as keukemeid gediend, en op +de eigeste dag, dat <i>wij</i> trouwde, wier <i>zij</i> begrave. 't Is +dikkels meer as 'k kan begrijpe, dat die tijd er alweer +op zit, maar 't is zoo, hoor! En waar is, dat er sedert +me trouwe hier in Amsterdam al heel wat veranderd +is, dat mot 'k ook 's zegge.—Neem jij je eige nou maar 's, +van Soele. Toe je hier je eerste borrel dronk, nadat 'k +dit zaakie had overgenome, toe zag je 'r heel anders +<span class="pagenum" title="145"> </span><a id="p_145"></a>uit as dat je nou doet, man, en as 'k zal zegge zooas +'k t' meen, dan stong dat vroegere pakkie toch 'n boel +beter as 't genige, dat je nou an je lijf het, hoor.<ins class="corr" id="corr43" title="Niet in Bron.">”</ins></p> + +<p>„Of dat beter stong!” roept van Soelen, in zijn zwak +getast, uit; „wel man, dat scheelt ommers dag en nacht! +Wat zeit me vrouw laast, toe ze met de schoonmaak me +ouwe spulle voor de dag haalde, en me korte broek +voor d'r lijf hieuw, om te kijke of er ook altemet de +mot in zat: „dikke,” zeit ze, „'t is toch zonde van je +kuite, hè? Vroeger ha' je 'r nog wat an, as je voor de +stasie uit gong, maar wat doet 't er nou toe of je 'n +paar goeje beene het? Nee,” zeit ze, „as je mijn nou +vraagt, dan mocht 'k je toch heel wat liever zien in +je ouwe goed.” En gelijk het ze. As je ouwers er +voor gezorgd hadde, dat je welgeschape in de wereld +was gekomme, dan sting zoo'n pakkie goed, zie je, +'t sting degelijk, effetief degelijk, dat sting 't. As je +maakte, dat je kouse en je korte broek glad over je +beene zatte; as je schoene met de zillevere gespies—daar +'k nou brossies voor me vrouw en me dochter +van heb late make, omdat ze mijn toch niet meer te +pas komme—glomme as 'n spiegel; as je jas, van +vore ope, van achtere wat krappies zat, dat ie goed in +de holte van de rug viel; as je 'r dan nog voor zorregde, +dat je boord, je hallefehempie en je beffie helder wit +gestreke ware, en je zette je driekante steek met de +lange lamfer 'n ziertje schuins op je hoofd, dan mochte +ze na je kijke, hoor! as je, met 'n militaire stap en je +elleboge buitewaars, voor de stasie uit gong. En dan +voelde je zellevers ook wel, da' je 'r weze mocht.—Nou +drage we 'n hooge hoed, 'n sluitjas en 'n lange +broek. En as dat nou mooijer mot weze as 't genige +<span class="pagenum" title="146"> </span><a id="p_146"></a>wat we vroeger droege, dan is 't mijn goed, maar <i>ik</i> +kan er 't moois niet in zien.”</p> + +<p>„En ik niet,” zegt Pietersen. „'t Mocht ouwerwes +weze: 'n steek en 'n korte broek, maar 't sting goed, +hoor! en 't hoorde er hij.”</p> + +<p>„Dat deej 't,” stemt van Soelen toe.</p> + +<p>„'k Zei laast nog tege me vrouw,” zegt Pietersen, +„toe hier 'n begraffenis voorbij gong en we nog weer +'s ophaalde hoe die er vroeger uitzag: „nee,” zeg ik, +„ze magge prate wat ze wille, maar as <i>dat</i> nou 'n +lijkstasie mot heete, dan kan ik niet zegge, dat er heel +veel stasie meer an is.”<ins class="corr" id="corr44" title="Niet in Bron.">”</ins></p> + +<p>„Wat zou 't!” roept van Soelen uit. „As 'n vroegere +begraffenis 'm over de strate bewoog, dan zag je ies +daar je eerbied voor kreeg as 't voorbijgong, hè? en +'t zat 'm daarin dat alles zooveel meer solied was as +'t nou is. Neem de lijkkoes nou maar 's, zooas wij die +hebbe gekonne, 'n goeije twintig jaar terug: alles fluweel, +van bove tot beneje, met dikke kwaste en franje, hier +en daar effetjes met koorde opgenome,—sting dat niet +goed? en sting dat niet beter as 't ope kassie, dat ze +'r nou voor gebruike? En dan de dekkleeje, die de +pêrde over d'r hals en over d'r heele lijf tot op d'r hakke +honge, sting dat ook niet beter as 't smalle lappie +lake, dat nou, an weerskante van 't schoffie, na beneje +hangt? Maar 't ergste is, dat ze de dragers, die vroeger +in d'r lange mantels, achter mekaar, rechs en links +van de wage liepe, nou twee an twee, in d'r sluike jasse, +d'r achter late loope, want nou leutere ze en lache ze, +dat 't 'n schandaal is voor de mense, die er voorbij loope. +'k Bin zóó niet,” roept van Soelen uit—van wege +zijn corpulentie niet zonder moeite het eene been over +<span class="pagenum" title="147"> </span><a id="p_147"></a>het andere slaande—„'k bin zóó niet, da' 'k ieuwers +'n hekel an heb alleenig maar omdat 't nieuw is, en 'k +zal niet zegge, dat 't nou niet beter is as vroeger, +dat de wage niet meer door de stad holt as ie terug +komt, en dat de dragers er niet meer in zitte te rooke +en met d'r beene te slingere; maar dat, alles bij mekaar +genome, 'n tegeswoordige begraffenis er bij gewonne het +bij 't genige dat ie vroeger is geweest—nee, hoor! +dat maakt niemand me wijs.—En 't beroerste is—alla +Pieterse, geef mijn nog 's 'n hallefie...”</p> + +<p>„Koman,” zegt Hinsen, door het goede voorbeeld aangemoedigd, +„geef mijn dat ook maar 's.”</p> + +<p>„'t Beroerste is,” herhaalt van Soelen, „dat je er +vroeger 'n goed stuk brood mee verdiende en dat je 't +nou voor 'n schijntje mot doen. <i>Ik</i> heb begraffenisse +gekonne, daar je 18 tot 20 gulde mee verdiende, behalve +je lamfer en je hanschoene, en vraag daar nou 's om! +As je vroeger 'n goeje dertig jaar had meegeloope, dan +was je binne, hoor! en kon je d'r van renteniere, net +zoo goed as 'n makelaar van de spekelasie, maar lap +'m dat nou 's! Maar in die jare was er ook niemand, +die an begraffenismaatschappije docht, en je deej met +je tiene, zal 'k maar zegge, daar je nou met je honderde +voor staat. Want nou draagt alles. Of je bakker, of +krante-ombrenger, of kruijeniersknecht bent—zoodra 'r +wat te drage valt—pak an maar—'t is alweer mee +genome, en 'n uurtje uitbreke, dat kan 'n ieder. Maar +in vroeger jare zat 't in vaste hande; je was er koster, +of barbier, of tafelknecht bij, en je bediende in Artis, +Felix of 't Park. En dat je zoo doende an de kost kwam—dat +vraag 's an van Meerse, die de laaste jare dat ie +tafeldiende, geen kouwe soupee's meer annam. „'k Wil +<span class="pagenum" title="148"> </span><a id="p_148"></a>nog wel 's diene,” zei ie, „maar dan luuks; as 't de +moeite niet waard is, dan stuur 'k 'n ander om 't +hallefie.”—Nou het ie zes huize in de stad; 'n zoon, +die voor dominé leert en, met ze vrouw en ze kindere, +leeft ie royaal van de huur.”</p> + +<p>„En zoo kan 'k er wel meer,” verklaart Pietersen, de +weer gevulde glaasjes op tafel zettende. „Daar hei je +Tielemans van hierover, Grondert uit de Westerstraat, +bove de fruitwinkel, en Beverse, die dan nou weer in +Weesp woont, waar ie vandaan komt—allemaal ouwe +ansprekers, die van d'r cente leve, en goed ook.<ins class="corr" id="corr45" title="Niet in Bron.">”</ins></p> + +<p>„Maar nou nog 's wat,” zegt Hinsen, „hoe komt 't +toch, dat van Vliet, van de Lijnbaangracht, d'r zoo goed +schijnt bij te kanne? 'n Poosie geleje sta 'k met Smulders +te prate, en die wist me te vertelle, dat ie passies +'n huis in de Gousblomstraat gekocht mot hebbe. Is +dat doojefons zoo goed, daar ie bode bij is?”</p> + +<p>„Wat 'n wonder!” roept van Soelen uit. <ins class="corr" id="corr46" title="Niet in Bron.">„</ins>'t Is dat je +'r nog maar zoo kort bij bent, maar anders zou je wete, +dat „Zorg voor de Toekomst”, daar hij dan bode bij is, +almee tot de grooste hier in de stad hoort. En as je <i>dat</i> +het, as je bij 'n doojefons bent daar honderde en honderde +bij verassereerd binne—ja nou, dan is er nog wel wat +te verdiene, want alle weke komt ie de dubbeltjes +ophale, en zoo komt ie bij de mense an huis, hè?”</p> + +<p>„Waardoor ie,” zegt Hinsen, „nog 's eer as 'n ander +weet wanneer er iemand begrave mot worre.—Verdikke, +ja!” roept hij uit, „dat mot je niet uitvlakke.”</p> + +<p>„Om de weerga niet!” bevestigt van Soelen. <ins class="corr" id="corr47" title="Niet in Bron.">„</ins>As ie +merkt, dat er een ziek is, dan vigeleert ie natuurlijk +op de begraffenis, en zoodra dat ie hoort, dat ie dood +is, dan gaat ie d'r na toe met de cente van 't fons. +<span class="pagenum" title="149"> </span><a id="p_149"></a>„Asjeblieft juffrouw,” zeit ie dan met 'n mooi praatje, +„daar was 'k al met de duite. U most vijf en negetig +gulde uit 't doojefons trekke, as uws man kwam te +valle, daar bin je eerlijk voor verassereerd, en daar legge +ze dan nou ook: 'n briefie van zestig, één van vijf en +twintig en twee rijksdaalders,—hier is uws geld. En as +je nou wil, dat je je eige met niks het te bemoeie, en +dat uws man 'n fesoenlijke begraffenis zal hebbe, zooas +ie het geleefd, dan hei je 't maar voor 't kommandeere en +dan zorreg ik voor alles. Negetig gulde hoeft 't niet +eens te koste, want, as ik 't zal doen, dan houw je nog +over, let maar op.—Hoeveel jonges het u? Drie, zeit +u, drie en een schoonzoon? Goed; da' 's één koes. En hoeveel +mans-leje van uws famielje binne d'r, die gevraagd +motte worre? Door mekaar vier van uws kant en vier +van uws mans kant, zeit u? Heel goed—da' 's acht, +da' 's dus nog twee—da' 's drie koesse. Drie volgkoesse, +met koesier en pallefrenier in groote rouwleverei en de +stasiewage voor uws man, met zwarte pluime,—da' +'s zóóveel. En hoeveel dragers motte d'r weze? Zalle +we 's twaalf zegge? Twaalf dragers, da' 's heel netjes +en heel fesoennelijk. Vin u dat goed, zeit u? mooi +zoo. Twaalf dragers dus. Dan krijge we 'n zwarte kist +natuurlijk, van echt greine hout, met uws mans naam, +en de dag en 't jaar van ze geboorte en sterreve d'r op +in vertinde spijkertjes. Dat staat nog 's fijnder, zal 'k +'s zegge, as die witgeschilderde letters. Vin u dat ook +niet? Bestig. 'n Zwarte kist dus met vertinde spijkerkoppies, +dat komt, met de dragers mee, op zooveel. Dan +hebbe we nog de koste op 't kerkhof voor 'n mooi graffie +onder de treurboome, as 'k dat krijge kan, maar dat +zal wel, en de kleinere onkosten voor fooije en zoo, dat +<span class="pagenum" title="150"> </span><a id="p_150"></a>maakt, alles met mekaar, as ik d'r ook nog 'n paar +cente an verdiene zal, en dat mag wel, tachetig gulde.—Kijk +u nou 's hier. As u dat nou goedvindt, dan +wil 'k voor dat geld 't heele zaakie anneme, maar dan +is ook alles en alles d'r onder begrepe, behalleve +natuurlijk de koffie en de broodjes op de dag van de +begraffenis, die voor uws koste blijve. Zalle we dat dan +maar zoo afgesproke houwe? Heel goed; dan houwt u +vijftien gulde,—daar legge ze,—ziet u wel? en dan +neem ik de rest maar weer mee en zorreg voor alles. +En tevreje zal je weze, daar hei je geen nood voor.”</p> + +<p>„An die tachetig gulde,” zegt van Soelen—zijn sigaar, +die onder het verhaal uit is gegaan, weer aanstekende—„verdient +ie er dertig; en dat ie drie van die begraffenisse +achter de rug het, as je 'm om de klok van ellefe +tegekomt, da' 's voor hem doen niks ongewoons.”</p> + +<p>„Drie?” vraagt de cyperse. <ins class="corr" id="corr48" title="Niet in Bron.">„</ins>Hoe kan ie voor ellefe +drie keer begrave?”</p> + +<p>„Maar waar kom je vandaan man, dat je dat niet +weet!” roept van Soelen uit. „Hei je dan nog nooit 's +gezien, dat ie 'm poest, as ze 'n poosie an de gang +binne?”</p> + +<p>„Wat zeg je nou?” vraagt Hinsen, groote oogen opzettende,—„poest +ie 'm?”</p> + +<p>„Wel ja, mens, hij poest 'm.—Dat je dat nou toch +nooit 's gezien het, en je het toch ook al 's met 'm +begrave! Afijn, maar ie doet 't; en zoo haalt ie de drie +begraffenisse voor ellefe. Kijk maar.—Late we nou maar +'s zegge, dat ie mot begrave om nege uur, om half tien +en om tien uur; dan maakt ie, dat de eerste percies +op tijd begint. Klokslag negene rijje ze weg, en dan +zorregt ie d'r voor, dat ie pal achter de wage loopt. +<span class="pagenum" title="151"> </span><a id="p_151"></a>Eigelijk mot ie wel voor de stasie uit loope, omdat ie +'m het angenome, maar dat doet ie niet, omdat 't niet +in ze kraam te pas komt, want as ze nou 'n endje +gereje hebbe, en ze slaan 'n hoek om, van de gracht de +straat in of omgekeerd, dan trekt ie d'r tusse uit, gaat +'n sigarewinkeltje of ieuwers anders in—wat ze uit +de volgkoesse niet zien kanne, omdat eerst al de dragers +komme, voordat de eerste koes de hoek om slaat—en +dan loopt ie op 'n draffie of, as ie kan, pakt ie de tram, +na ze tweede begraffenis. Daar doet ie natuurlijk net +eender; en zoo kan ie om tien uur voor de derde keer +antreje, en het ie d'r al twee achter de rug.”</p> + +<p>„Verdikke,” roept Hinsen uit, „die is gogem!”</p> + +<p>„Glad genoeg,” verklaart van Soelen. „En as 't ongeluk +wil, dat deze of gene van de famielje, door de eene of +andere omstandigheid, d'r achter is gekomme, dat ie +d'r van door is gegaan, dan het ie ze praatje natuurlijk +klaar. „Ziet u juffrouw,” zeit ie, „as ik 'n begraffenis +heb angenome, dan mot 'k zooveel as overal te gelijk +weze. Eerst zorreg ik d'r voor, dat de stasie an de +gang is, en as ze onder weg binne, dan' kan 'k wel +'n oogeblikkie gemist worre, en loop 'k langes de +korste weg na 't kerkhof, om te kijke of daar alles +klaar is as uws man komt. Het uws neef me daar niet +gezien, toe ze daar kwamme, zeit u? Nou, dan mot 'k +toe zeker bij 't graf geweest zijn, om te kijke of de +touwe en de dwarsleggers klaar lagge. En daar ook niet, +zeit u, toe ze effetief an 't begrave gonge? Ja, dan ben +'k toe zeker alweer an de wachtkamer geweest, om te +kijke of de pallefreniers bij de koesse stinge, as uws +famielje terugkwam. En as dat in orde is, dan gaan +ik me gang, ziet u, want ik heb meer te doen.”</p> + +<p><span class="pagenum" title="152"> </span><a id="p_152"></a></p> + +<p>„Zoo doet ie net wat ie wil!” roept van Soelen uit<ins class="corr" id="corr49" title="Niet in Bron.">,</ins> „en +verdient ie dik cente.</p> + +<p>„Maar—van geld gesproke—nou mo' 'k je toch 's wat +vrage. We hebbe 'n afspraakie, hè, dat as ik 'n begraffenis +heb, dan draag jij mee, en hei jij er een, dan ik. +Nou hei je dit jaar vast al zes keer met mijn gedrage, +maar ik nog maar eene keer met jou. Je het toch niks +meer gehad, hoop 'k?”</p> + +<p>„Zou je nou toch waarachtig denke, da' 'k je op de +hak wou neme?” vraagt Hinsen verontwaardigd.</p> + +<p>„Nou,” antwoordt van Soelen, „dat zou de eerste keer +niet weze, dat me dat overkwam. Maar alla, je bint er +nog maar kort bij, en we zalle dan maar hope, dat +'t jou ook nog 's voor de wind zal gaan.”</p> + +<p>„'k Help 't je wensche,” zegt Hinsen, door een zucht +te kennen gevende, dat de wind in dat geval uit een +tegenovergestelden hoek zal moeten waaien. „'k Heb +dit jaar nog niks anders gehad as juffrouw Trapman, +da' 's de heilige waarheid,” verzekert hij, „en daar ben +je bij geweest. Maar as je nou nog 's 'n poosie wacht, +dan hè' 'k er weer een; en da' 's 'n goeje.”</p> + +<p>„En wie is dat?” vraagt van Soelen.</p> + +<p>„Da' 's juffrouw Willemse, uit de Westerstraat,” antwoordt +Hinsen; „'t mens is zes en tachetig, en...”</p> + +<p>„Nou, da' 's nou ook wat!” roept van Soelen uit, +Hinsen met een leuk gezicht aanziende.</p> + +<p>„Nou ook wat?” herhaalt Hinsen verbaasd, „wat +meen je daarmee?”</p> + +<p>„Och man,” zegt van Soelen met een korten lach, +„zoo kan je me de begraffenis van me eige vader wel +belove, hè! Wel ja,” roept hij uit, in antwoord op een +vragenden blik van zijn confrater, „Juffrouw Willemse +<span class="pagenum" title="153"> </span><a id="p_153"></a>da' 's net zoo goed as me bloed-eige grootmoeder, zal +'k maar zegge! 't Mens woont zeker al vijftig jaar bove +me ouwers, en aldoor omgang met d'r gehouwe, hoor. +'k Kan me eige nog best herinnere, da' 'k, als zoo'n +aap van 'n jonge, alle dage bij d'r bove most komme, +omdat ze van d'r eige geen kindere had, en dan was +'t aldoor: „och, wat 'n aardig joggie!” en: „och, wat +'n lief bellefleurtje!” en al die viere en vijfe meer. Van +me trouwe af komt ze bij mijn over de vloer en wij +over de hare, en nog geen zes weke geleje, toen ze +begon te krukke, het ze me gezeid, dat, as 't ongeluk +wou, dat ze kwam te valle, ikke voor d'r begraffenis +most zorrege en niemand anders.”</p> + +<p>„Maar van mijn is 't famielje!” roept Hinsen uit, die +door de mededeeling van de intieme vriendschapsbetrekkingen +tusschen de van Soelens en de Willemsens bijzonder +onaangenaam is verrast. „Mijns vrouws moeders +moeder is d'r bloed-eige zuster, en nou ik ook bij 't vak +gekomme bin, zal ze d'r eige famielje toch niet voorbijgaan +voor 'n vreemd.”</p> + +<p>„Ja, daar zal ze wat om male!” zegt van Soelen. +„'k Zal niet zegge, as je d'r zoon of d'r broer nog was, +maar as je verder in de parmetasie komt, en dan nog +wel van je vrouws kant—dat het niks meer te beduije, +hoor. Mijn het ze gezeid, dat ze 't beschreve had; en +as zoo'n oud mens dat het gedaan, dan verandert ze +'t ook niet meer. 'n Draagplaas man, da' 's alles wat +ervoor je op zal zitte, en daar zal je tevreje mee motte +weze.”</p> + +<p>„Maar daar bin 'k <i>niet</i> tevrede mee,” verklaart +Hinsen; „as d'r famielje sta 'k er 't naaste toe; en da' +'k met al me kindere 'n voordeeltje best gebruike +<span class="pagenum" title="154"> </span><a id="p_154"></a>kan—dat zou toch wel wat heel erg weze, as ze dat +over 't hoofd zou zien.”</p> + +<p>„Afijn, we zalle zien!” roept van Soelen uit, „'t mens +is nog niet dood en we kanne d'r nog wel eerder +onder legge as zij. 't Zou de eerste keer niet weze, +dat iemand gezond na bed ging....”</p> + +<p>„En dood opsting,” zegt Pietersen met een lakoniek +gezicht.</p> + +<p>„Nou,” roept van Soelen uit, „nou mot hij ook nog +'s wat zegge, hè!—Spot niet, Pieterse, 'n mens kan +nooit 's wete wat 'm nog bove ze hoofd hangt.—Maar +'t wordt onze tijd, cyperse. De dooje hebbe niks te doen +en kanne wel wachte, maar de levendige hebbe d'r +zake en wille op z'n tijd gehollepe weze.—Zalle we dan +gaan? Koman dan maar.—Hei, daar hei je mijn hoed! +Wat van jou is, is van mijn, zie je, maar wat van mijn +is, daar blijf je of.” En dit zeggende, neemt hij zijn +hoed uit de hand van Hinsen, die, nog geheel onder +den indruk der pasgehoorde Jobstijding, het hoofddeksel +van zijn confrater gegrepen heeft. „Dag Pieterse,” zegt +van Soelen, zijn jas dichtknoopende en zijn parapluie +opnemende, „tap ze nog lang, man, en tap ze an mijn; +dan benne we allebei gehollepe.”</p> + +<p>„'k Mag 't lijje,” antwoordt de kastelein, de beide +ledige glaasjes van de tafel nemende. „Dat je hier +komt om 'n borrel te hale, da' 's me lief; maar dat +je hier zou komme om mijn te hale, daar he' 'k nog +'n hekel an.”</p> + +<hr class="chend" /> + +<p><span class="pagenum" title="155"> </span><a id="p_155"></a></p> + +<h2><a id="Derde_Klasse">Derde Klasse.</a></h2> + +<hr class="chbegin" /> + +<p>„Nà, geef je vade' 'n zoen,” zegt Mozes, met één +voet op de treeplank van den waggon staande, tot zijn +zoontje, dat, op den arm der moeder zittende, „vade'” +naar den trein heeft gebracht.</p> + +<p>„Pas op toch, pas op ze mussie!” roept de vrouw +van Mozes uit, nog juist bijtijds het hoofddeksel +grijpende, dat, onder de vaderlijke omhelzing, het +kind van het hoofd glijdt.</p> + +<p>„O—ch,” zegt Mozes—en in de wijze waarop hij +dit woord uitspreekt, doorloopt hij een aantal noten +van de toonladder,—„wat zou 't! wat zou ze mussie, +is 't bweekba-è waag?”</p> + +<p>Dan geeft hij zijn zoon een „zabbe-zoen” en stapt in, +het portier achter zich sluitende. „Zeg an Fwank,” roept +hij, met het bovenlijf uit den waggon hangende, zijn +vrouw toe, „da' 'k de puwwe zà khoope, asse ze gaaf +binne, en da' 'k an Lewie za' vwage, of ie gwaze het, +zooasse de dokte' mot hebbe.” Daarna gaat hij zitten, +kijkt even rond, en zegt op gedempten toon: „g'dag +zame!”</p> + +<p>Eenige oogenblikken later weerklinken de drie klokslagen, +<span class="pagenum" title="156"> </span><a id="p_156"></a>de hoofdconducteur geeft, met opgestoken hand +en met het fluitje in den mond, langs den trein dravende +het sein tot vertrek, en terwijl Mozes, met een breeden +glimlach om zijn ruig-omhaarden mond en met toegeknepen +oogen, herhaaldelijk knikkende, zijn vrouw en zijn +zoontje een aantal zoenhandjes toewerpt, en zijn vrouw het +kind laat teruggroeten, door het armpje van den jongen +heen en weer te bewegen, waarbij zij zelve, niet +minder dikwijls dan haar man, met het hoofd knikt, +rijden wij weg, in het stille licht van den heerlijken +zomeravond, wazende over bosch en bouw.</p> + +<p>In het compartiment, waarin wij zijn gezeten, is het +gelukkig—want het is nog heel warm—niet vol. Met +mij zitten op dezelfde bank twee boeren, met gezichten +als frambozen, elk met een kort buis aan en een +lakensche pet op het hoofd, waarvan de verlakte klep, +waarop een paar eikeltjes van zwarte zijde heen en +weer bungelen, niet het voorhoofd, maar het rechteroor +overschaduwt. Beide trekken, de een aan een +lekke sigaar en de ander aan een snorkende pijp, met +zooveel kracht, dat zich telkens diepe kuilen in hun +wangen vertoonen, en dikke rookwolken langzaam +langs mij heen trekken naar het neergelaten portierraampje, +waar zij even talmen en dan op eens, met +vaart het luchtruim invliegende, spoorloos verdwijnen. +Op de andere bank zit Mozes in het hoekje en, een +eind van hem af, een stukadoor, met een grootendeels +„gewit” gezicht, de handen vol kalk en ontelbare spatten +op zijn jas, schoenen en pet, welke spatten waarschijnlijk +ook op zijn broek en zijn vest aanwezig +zullen zijn, maar die, nu die kleedingstukken van een +witte stof zijn vervaardigd, niet noemenswaard in het +<span class="pagenum" title="157"> </span><a id="p_157"></a>oog loopen. Tusschen zijn beenen staat een niet +gesloten reiszak van gebloemd trijp, gevuld met een +aantal kwasten en ander gereedschap, en om zich +heen verspreidt hij een lucht, die mij levendig aan „de +groote schoonmaak” doet denken. Een weinig van +hem af zit een vrouw, met een zuigeling op den +schoot en een meisje van omstreeks twaalf jaren +naast haar. Die vrouw, een frissche, gezellige dikzak, +met een rond, prettig en vooral moederlijk gezicht, +en glimmend-zwarte, langs de slapen gladgestreken +haren, gekleed in jak en rok, met lange gouden +bellen in de ooren, een helder witte muts op het +hoofd en een lichtkleurige sjaal om, is kennelijk de +vrouw van een polderwerker, en het kind naast haar +is stellig pas „aangenomen”, want de blauwe jurk, +die veel te lang is, de witte hoed en het kruisje van +allerdunst goud, aan een even dun kettinkje van het +zelfde metaal om den hals bevestigd, geven dienaangaande +stellige aanwijzingen. In haar handen houdt +het kind een netjes-opgevouwen, witten zakdoek, +en juist verwonder ik mij, dat zij dien, niettegenstaande +de drukkende hitte, nog niet heeft gebruikt, +als zij haar moeder iets toefluistert en, op een toestemmenden +hoofdknik, haar hand diep in den zak van +moeders rok stekende, daaruit een kolossalen lap +linnen of katoen te voorschijn haalt. Met dit familiestuk +wischt zij haar gezicht af en stopt het daarna +weer weg, waaruit voldoende blijkt, dat het door haar +in de hand gehouden voorwerp slechts als sieraad +bij haar toilet behoort, zooals een bouquet bij een +baljapon; en daar zij dat zakdoekje van tijd tot tijd +stijf tegen haar gezicht drukt, zóó, dat het puntje van +<span class="pagenum" title="158"> </span><a id="p_158"></a>haar neus er spierwit bovenuit komt, is het niet +minder duidelijk, dat bedoeld doekje uitsluitend moet +voldoen aan zijn hoogere bestemming, en daarop dus, +nog niet zoo heel lang geleden, een paar droppeltjes +grog van eau-de-Cologne gegoten moeten zijn.</p> + +<p>„We zitte hier toch ommers goed voor Amsterdam?” +vraagt de vrouw van den polderwerker, wel wat laat, +want de trein snelt met volle vaart voort, maar +gerustgesteld door het antwoord der boeren, van wie +de eene zegt: „dat doe je,” en de andere: „dat zitje,” +deelt zij ons mede wel gevraagd—maar het antwoord +van den conducteur, die het te druk had, om haar +behoorlijk te woord te staan, niet gehoord te hebben, +en geeft zij voorts te kennen, dat zij niet graag in +een verkeerden trein zou zitten, omdat zij nog verder +moet, „weet u!” waarop de boeren eenstemmig verklaren: +„dat kan je,” en de stukadoor vraagt: „waar +na toe?”</p> + +<p>„Na tante Kees,” zegt het kind in het blauw, een +mededeeling, die de boeren ontsteld opkijken—en Mozes +mompelen doet: „da' 's raag,” zoodat het kind verlegen +wordt, dicht bij haar moeder kruipt, den arm +door dien der moeder steekt, en het hoofd tegen haar +schouder drukt, waarop de vrouw van den polderwerker +haar dochtertje goedig toeknikt en ons zegt, +dat bedoelde tante eigenlijk Kee heet, maar door haar +man, voor de grap, nooit anders dan Kees wordt +genoemd, een opheldering, die de boeren, kennelijk +gerustgesteld, doet herademen en den stukadoor aanleiding +geeft te verklaren, dat de man van tante Kees +<i>ook</i> wel zal weten waarom hij haar zoo noemt.</p> + +<p>Intusschen is het zuigelingetje wakker geworden en +<span class="pagenum" title="159"> </span><a id="p_159"></a>begint zoo vervaarlijk te schreeuwen, dat de stukadoor, +als dit een poosje, zonder naspeurlijke reden, +heeft geduurd, beweert, dat de jongen bang is om +naar tante Kees te gaan, en Mozes vraagt: of het +kind zijn spoorwegkaartje ook verloren kan hebben, +welke aardigheden de moeder doen glimlachen, maar +op de boeren niet de minste uitwerking hebben.</p> + +<p>Onderwijl tracht de vrouw van den polderwerker +het kind te sussen, maar wat zij ook doet: of zij het +tusschen de handen op en neer wipt of op haar armen +dodijnt, de kleine is niet tot bedaren te brengen.</p> + +<p>„Wel wel, wat skreeuwt 't jong!” zegt de oudere +boer, het kind met verbazing aanziende.</p> + +<p>„'k Weet niet wat ze het!” verklaart de moeder, „ze +het aldoor zoo lief geslape. Wat is er dan toch, loeressie?”</p> + +<p>„Is 't 'n zij-tje?” vraagt de stukadoor.</p> + +<p>„Wel, dat raaj je goed,” antwoordt de vrouw, „'t kind +heet Zijdje.”</p> + +<p>„As 'k toch wis,” zegt Mozes, „dat 't 'n meisie was.”</p> + +<p>„Sakkerloot,” roept de stukadoor uit, „dan mot jij +toch goeje ooge hebbe, hoor!”</p> + +<p>„Na, wat zou 't!” antwoordt Mozes grinnekend, „as +'k toch heef gezien, dat ze tege me heef gewagge.”</p> + +<p>„Het ze?” vraagt de stukadoor. „Alla, dan het ze'r +nou berouw genoeg van; 't kind schreeuwt as 'n +ongesmeerde kruiwage.”</p> + +<p>„Kan ze ook honger hebbe?” vraagt de jongere +boer, die, als iemand niet tevreden is, in de eerste +plaats aan een leege maag denkt.</p> + +<p>„Nee,” antwoordt de vrouw, nadrukkelijk het hoofd +schuddend, „ze komt er pas of.”</p> + +<p>„En dan za' ze d'g possie ook <i>wè'</i> gehad hebbe,” +<span class="pagenum" title="160"> </span><a id="p_160"></a>verklaart Mozes, een vermoeden waarmede de boeren, +door herhaaldelijk te knikken, hun volle instemming +betuigen.</p> + +<p>„Je eerste en je laaste?” vraagt de stukadoor, met +een blik naar de beide kinderen.</p> + +<p>„Wel nee,” antwoordt de vrouw—druk bezig tusschen +de kleertjes van het kind te zoeken, om de reden te +vinden waarom het zoo schreeuwt—„wel nee! bove +haar”—en met het hoofd wijst zij naar het kind in het +blauw—„he' 'k er nog vijf, en onder haar nog vier. +Maar dat dit kleintje me laaste zal weze—dat zou +'k wel denken.”</p> + +<p>„Na,” zegt Mozes, „pas mà' op, dat 't de ojevaag +niet hoo-t.”</p> + +<p>„Dat mag ie wel hoore,” beweert de vrouw. „We +hebben 'r tien, en da' 's net wat 'n burgermens toekomt +hè, want 't versie zeit:</p> + +<div class="poem"> + <div class="stanza"> + <div class="i0">Een edelman die krijgt er twee,<br /></div> + <div class="i2">Een rijke man krijgt vier;<br /></div> + <div class="i0">—Zoo'n twee- of viertal is niet erg,<br /></div> + <div class="i2">Die hei je voor plezier.<br /></div> + <div class="i0">Maar bè je 'n kale ambtenaar,<br /></div> + <div class="i2">Of ben je dominé,<br /></div> + <div class="i0">Dan vare d'r wel zes of acht,<br /></div> + <div class="i2">In 't huwlijksbootje mee.<br /></div> + </div> + <div class="stanza"> + <div class="i0">Een tiental krijgt,—'t is haast te gek,<br /></div> + <div class="i2">Een burger zonder goed;<br /></div> + <div class="i0">En 't vol dozijn,—da' 's gekker nog,<br /></div> + <div class="i2">Is voor de arremoed.<br /></div> + </div> +</div> + +<p>„Wel kijk,” roept zij uit, als zij, het linkerarmpje +van het kind ontblootende, daarop een rood vlekje +ontdekt, „da' 's vast 'n beest, dat 'r gestoken het, +want ze het noot nergens niks op d'r lijfie.”</p> + +<p>„'n Hoog-springertje,” oppert de oudere boer.</p> + +<p><span class="pagenum" title="161"> </span><a id="p_161"></a></p> + +<p>„Wel nee,” zegt de vrouw, haar hoofd afkeerende, +„die het ze noot.”</p> + +<p>„Ja nou,” roept de oudere boer uit, „'n mens mag +zoo zindelijk weze as ie wil, maar <i>daar</i> kan je niks +an doen!”</p> + +<p>„'t Kan ook wel 'n muggebeet zijn,” beweert de +stukadoor.</p> + +<p>„Wel ja,” zegt de vrouw van den polderwerker, „dat +zal 't zeker wel weze. Hier meisie, houw jij d'r 's effe +vast.” En terwijl zij het kind op den schoot van haar +oudste dochtertje legt en daarna, uit een naast haar +staand spoorwegmandje, een lapje linnen en een +apothekersfleschje met water gevuld te voorschijn +haalt, beweert Mozes, dat 't „misegabè' is, zoo'n mach +mugge as 'r dit jaag binne,” en deelt de oudere boer +ons mede al eens opgemerkt te hebbe, dat dit met +den wind in verband staat, omdat, als de wind oostelijk +is, er veel meer van „dat goed” in den polder komt, +dan bij westenwind, waarop de vrouw van den polderwerker +aanmerkt, dat men er meer last van heeft, +als men bij het water woont dan in droge streken, en +de stukadoor verklaart alleen te weten, dat het een +last is, omdat men er 's nachts niet van slapen kan, +waartegen de vrouw van den polderwerker een paar +droppels nagel-olie als „erg goed” aanbeveelt, wat de +stukadoor ook niet kwaad vindt, het evenwel nog +beter achtende 's avonds de vensters gesloten te houden, +omdat de dieren op het licht af komen, welk laatste +middel allen gereedelijk toestemmen verreweg het +beste te zijn.</p> + +<p>„Zie zoo,” zegt de vrouw van den polderwerker, het +in water gedrenkt lapje om het armpje van het kind +<span class="pagenum" title="162"> </span><a id="p_162"></a>bevestigend, „nou zal ze wel gauw weer bedare; 'k heb +er altijd 'n hekel an as ze zoo in eene wat krijge, +want toe we pas getrouwd ware, kreeg me man, zonder +te wete hoe ie er an kwam, 'n dikke voet. En 't was +maar goed, zei de dokter, dat we 'm daalijk hadde late +hale, want as ie d'r mee was blijve loope, dan had 't +gevaarlijk kanne worde.”</p> + +<p>„Ja,” zegt de oudere boer, „met zukke dinge mot je +niet zuime, da' 's menigeen z'n dood geweest.”</p> + +<p>„En mijn vade za-egè,” zegt Mozes, „heef 't è ook mee +bekoch.”</p> + +<p>„Het ie?” vraagt de oudere boer.</p> + +<p>„Dat heef ie,” antwoordt Mozes.—„Zes, zeve dage voo' +ghoote vehzoendag, dat ie in ze winke' met 'n buugman +sthaat te pgate, sthaat ie met ze hande te zwaaie, +en slhaat ie in 'n spijke' van 'n kis.—„Na, wat zou 't!” +zeit ie tege me moede', as ze schgikt, dat ie bloeit, +„maak toch geen matschudding ove' niks.”—<ins class="corr2" id="corr50" title="Bron: „"></ins>Mà 's awes, +dat ie na ze bed zà gaan, zeit ie, dat 't 'm pijn doet, +zeit ie.—„Gaat na de dokte',” zeit me moede, „gaat na +de dokte'.”</p> + +<p>„Och,” zeit me vade',—„de dokte', de dokte', wat zou +de dokte'!” en ie gong niet. Mà 's ande-è daags had me +vade' 'n agm as è kagepijp, en toe 't ghoote vehzoendag +was, was mijn vade' bij zijn vade-è vehzamed.—Mà' +as ie gedaan had wat me moede' wou, as ie na de dokte' +was gegaan, dan had die 'm gehouwe, zeit ie,—„met ze +agm of zonde' ze agm, mà' gehouwe had 'k 'm,” zeit ie. +„Ma' nou,” zeit ie, „nou 't vehgif in ze hagt is gegaan, +nou mos ie dood.”<ins class="corr" id="corr51" title="Niet in Bron.">”</ins></p> + +<p>„En 'k houw 't ervoor, dat ie nog leefde,” zegt de +oudere boer, „as de smid van de Bullewijksbrug d'r bij +<span class="pagenum" title="163"> </span><a id="p_163"></a>was geweest, voordat ie de laatste azem had uitgeblaze, +want zooveel as die d'r het geneze, die door de dokters +opgegeve waren—dat geloof je niet.”</p> + +<p>„Is 't toch waar?” vraagt de stukadoor.</p> + +<p>„Honderde en honderde,” verzekert ons boertje. „En +alles met 'n zallevie, dat ie zelfs klaar maakt. <i>Hoe</i> ie +dat doet, da' 's zijn geheim, zeit ie, maar zooveel is +zeker, dat 't al 'n macht van jare van vader op zoon +moet zijn overgegaan, wat voor dingsighede daartoe +noodig benne. En 't helpt, hoor! bovest en bovest! +Jong en oud, man en vrouw vindt er baat bij. +En wat je het: galle of spatte, zal 'k maar zegge, 'n +zieke arm of 'n zeer been—hij leit hier 'n pleister +en daar een, en as ze d'r af valle—want je mot ze +late zitte tot ze uitgewerkt hebbe—dan ben je geneze, +hoor je!”</p> + +<p>„Wat zeit u?” roept de vrouw van den polderwerker +uit.</p> + +<p>„Glad geneze,” verzekert het boertje. „En da' 's geen +praatje, maar de zuivere waarheid, want toe me zeun +hier”—en met het hoofd wijst hij naar den jongeren +boer—„'n kind was, kreeg ie 'n ziektestof in de linkervoet: +zooveel as 'n beeneter, zei de dokter, en die zou +zien, dat ie 'm weer opknapte; maar wat ie prakkizeerde +of mierde: pappe of snijje, niks hielp. En onderwijl wier +'t zoo erg, dat de perfester d'r an te pas most komme, +en die zei, dat 't hoog tijd wier, dat de voet d'r af +kwam. Maar daar kon 'k zoo in eene niet toe besluite +en me vrouw nog minder.”</p> + +<p>„Dat kan 'k me begrijpe,” zegt de vrouw van den +polderwerker, „want wat wij mense hebbe gekrege, dat +motte we houwe, ziek of gezond.”</p> + +<p><span class="pagenum" title="164"> </span><a id="p_164"></a></p> + +<p>„Dat zeg je goed,” bevestigt de oudere boer, „want +dat we 'r over prakkiseerde, wat ons te doen stind, +heur 'k van de smid an de Bullewijksbrug, en ik—met +me vrouw en me zeun' d'r na toe. „Ofzette,” zeit +ie, toe 'k 'm 't geval vertelde, „ofzette,—'t mocht wat; +<i>ik</i> zal 'm geneze, en over vier weke loopt ie paardjespele +met de jonges langs de weg.” En ze woord het +ie gehouwe, want amper 'n maand later had ie de +klompe weer aan, en na die tijd—zeg 't nou zelfs, +Kees!”</p> + +<p>„Nooit nerges meer niks van gewete,” verklaart zijn +zoon.</p> + +<p>„Daar beur je 't,” zegt zijn vader, „nooit iewers meer +ies van gewete. En à je nou ze voet ziet,—net zoo blank +en zoo zuiver, <i>net</i> zoo blank en zoo zuiver,” herhaalt +hij, beide handen over elkander schuivende, „de eene +as de andere.”</p> + +<p>„M—enslief,” roept de vrouw van den polderwerker +uit, langzaam haar hoofd wiegend, „wat 'n zege, wat +'n zege!”</p> + +<p>„Ja,” zegt de stukadoor, „want as je nou was heengegaan +en je hadt na die perfester geluisterd....”</p> + +<p>„Dan was ie 'n kruppel geweest, ze leve lang 'n kruppel,” +verklaart de oudere boer met een krachtigen +hoofdknik.</p> + +<p>„En daarvoor is ie gelukkig gespaard gebleve,” zegt +de vrouw van den polderwerker. „Is 't niet waar +meisie?” vraagt zij met den voorsten vinger het zuigelengetje, +dat nu weer tevreden kijkt, tegen de wangetjes +tikkende. <ins class="corr" id="corr52" title="Niet in Bron.">„</ins>Is 't nou weer goed? En ga je nou weer slape? +Toe dan maar.” En het kind in een omslag gewikkeld +hebbende, wiegt zij het heen en weer en neuriet:</p> + +<p><span class="pagenum" title="165"> </span><a id="p_165"></a></p> + +<div class="poem"> + <div class="stanza"> + <div class="i0">„Doe die blauwe oogies toe,<br /></div> + <div class="i0">Zoete, lieve poes!<br /></div> + <div class="i0">Vaders vreugd en moeders lust,<br /></div> + <div class="i0">Slaap, me kleine snoes!”<br /></div> + </div> +</div> + +<p>En dan begint zij weer van voren af aan: „doe die +blauwe oogies toe,” net zoolang totdat het kind aan de +herhaalde uitnoodiging heeft voldaan.</p> + +<p>Onderwijl stopt de trein te Bussum, waar een aantal +militairen op het perron staan, gepakt en gezakt, hun +lange jassen van voren opgeslagen, een groen takje op +de schako of een heideplantje in den loop van het +geweer.</p> + +<p>„Inkwartiering,” zegt de oudere boer, die geen +soldaat kan zien zonder aan gedwongen logeergasten +te denken, waaraan hij een hekel heeft als aan een +zieke koe.</p> + +<p>„Schijfschiete,” beweert de stukadoor, die van militaire +dingen geen flauw begrip heeft, maar Mozes, den +spijker op den kop slaande, zegt: „maneuvels. Ze wasse +in 't kamp en ze gane tegug.”</p> + +<p>„Zou 't?” vraagt de oudere boer, die „afmarcheeren” +het ideaal van alle militaire verrichtingen vindt.</p> + +<p>„As 'k 't toch weet,” roept Mozes uit, „as 'k eiges +toch ook heef gediend!”</p> + +<p>„Bij de marine?” vraagt de stukadoor, met een knipoogje +tegen ons.</p> + +<p>„Nà,” zegt Mozes,<ins class="corr2" id="corr53" title="Bron: ”"></ins> „wate' is nat, hè? Ovè' wat zà je +zwabbe-è op de pwanke, as je kan sthaan op de ghond?”</p> + +<p>„Ze motte naar Amersfoort,” zegt de jongere boer, +ziende dat de militairen plaats nemen in den naar die +stad bestemden trein.</p> + +<p>„Dat motte ze,” bevestigt Mozes, „weegom, na d'g +gagnizoen.”</p> + +<p><span class="pagenum" title="166"> </span><a id="p_166"></a></p> + +<p>„Ja, ja,” zegt de oudere boer, met een zucht—terwijl +de trein, waarin wij zijn gezeten, zich weer in beweging +stelt—„al dat soldaatje-spele is mooi en goed, maar +'t kost 'n bult geld—'n bult; en ik en 'n ander +kanne 't an belasting maar opbrenge.”</p> + +<p>„O,” roept de stukadoor uit, „da' 's 'n ongeluk, zoo +as ze je tegeswoordig d'r bij lappe! En as ze je eenmaal +te pakke hebbe, dan late ze je niet los, net zoo min +as 'n spin 'n vlieg.—Vijf, zes maande terug, net da' 'k +t'huis ben om te ete, komme er twee van die risserseurs +van de belasting binne.—'n Mooi stelletje! Half-sleet +heere, met hongerige gezichte, gerafelde broeke en +moderspatte tot op de kraag van d'r jasse, van 't vigeleere, +dat ze, dag in dag uit, weer of geen weer, door +de stad doen.—En mager, dat ze ware! dat ze wel met +de konijne tusse de tralies door hadde kanne ete.—</p> + +<p>„„Offe ze terecht ware bij Bruins,” vroege ze. „Nou,” +zeg 'k, „dat is er na, hè! Me vader hiet Bruins, drie +broers van me hiete ook Bruins, en dan he' 'k nog 'n +macht oomes en neefs, die ook Bruins hiette—zoek +jij nou maar uit waar je weze mot.”</p> + +<p>„„Bij Jan Bruins,” zei diegenige, die 'n paar jaar +ouwer was as de andere—'n dwarskijker van belang, +want hij had 'n paar ooge, dat ie met 't eene na de +neus van je gezicht en met 't andere na de neus van +je schoene keek—„bij Jan Bruins, de stikkadoor.”—„O,” +zeg 'k, „tel dan je geld maar uit, want van dat +soort is er maar een in heel Amsterdam.” „Nee,” zei ie, +„brenge kwamme ze zoozeer niks, as wel 's kijke hoe 't +er bij me an zat, want ze ware, zoo gezeid, van de +belasting.” „Belasting,” zeg 'k, „asjeblieft, daar zitte ze, +allemaal om de tafel: een, twee, drie, vier, vijf, zes, +<span class="pagenum" title="167"> </span><a id="p_167"></a>zeve kindere; en da' 's belasting genoeg zou 'k denke.”</p> + +<p>„„'k Weet niet hoe jelui 't in je hoofd haalt,” zeit me +vrouw. Belasting, dat was goed voor de rijkdom, zei ze, +maar dat je er de mindere man mee an kwam, dat +had ze nog noot op de viool hoore spele.</p> + +<p>„Dat kon wel, zei toe die andere kerel—die zoo zuur +keek, asof ie 'n karnemelksche moeder had gehad—dat +kon wel, maar as ze 't alleenig van de rijkdom +moste hebbe, dan kwamme ze d'r niet.</p> + +<p>„„Ja nou,” zeg 'k, „waar jelui weze motte, dat weet +'k niet en dat kan me niet schele ook, maar hier ben +je niet terecht.”</p> + +<p>„Dat zat nog, zei ie, 'k had al vast 'n knap boeltje.</p> + +<p>„„'n Knap boeltje,” zeg 'k, „mag dat dan niet voor de +belasting, dat je 'n knap boeltje het?”</p> + +<p>„Ja wel, dat mocht wel, zei ie, maar 't was 'n eigeschap +daar rekening mee gehouwe wier voor de inkomste-belasting.</p> + +<p>„„Inkomste-belasting,” zeg 'k, „maar man 't is ommers +al mooi, da' 'k met me inkomme uitkom.”</p> + +<p>„'k Begreep er niks van, zei ie.</p> + +<p>„„Nou,” zeg 'k, „'k mag lijje, dat je gelijk het, maar as 't +niet om me cente te doen is, dan zalle jelui toch allebei +'n borrel van me hebbe, voordat je weggaat.<ins class="corr" id="corr54" title="Niet in Bron.">”</ins>—Afijn... +wa' 'k zei of zweeg... van me baas wiste ze dit en +van die dat... 'k most nou maar ofwachte, zei-e ze, +dan zou 'k wel 'n pampier t'huis krijge, en as 'k daar +dan niet mee tevreje was, dan kon 'k altoos nog rikkelameere. +„Maar dat doen 'k al,” zeg 'k, „daar he' 'k geen +pampier voor noodig; 'k rikkelameer al zoo hard as 'k +kan.” Ja nou, maar dat gong niet, <i>eerst</i> most 'k dat +pampier hebbe.</p> + +<p><span class="pagenum" title="168"> </span><a id="p_168"></a></p> + +<p>„'n Poos later kwam 't, en ik er mee na 'n kennis van +me, die nog wel 's 'n goeje raad voor 'n arm mens over +het, en die dan ook 'n stuk voor me het opgesteld, da' +'k zellevers kwalijk wist, da' 'k er zoo beroerd an toe +was. Maar uitgehaald het 't niks, want 'n week of wat +later kreeg 'k weer 'n pampier, en daarin sting 'n heele +omhaal van woorde—dit gezien en dat gezien—dit +zus en dat zoo,—w..eet ik 't! maar de rijksdaalder, daar +die kerels me voor opgeschreve hadde, die most 'k +betale. „Nou,” zeg 'k tege me vrouw, „as dat nou niet +is iemand 'n stuk van ze hemd knippe, zeg jij dan 's +hoe 'k dat noeme mot.”<ins class="corr" id="corr55" title="Niet in Bron.">”</ins></p> + +<p>„Ja,” zegt de oudere boer, „'t is erg. En ze store d'r +eige nerges an. Of de oogst mee- of tegevalt, of de mart +hoog is of laag, of je gelukkig bent met je vee of er +'n tegeslag mee het—je kan maar make, dat je de +cente bij mekaar het. En 't lijkt wel of tegeswoordig +alle belasting d'rekt is, want je het je anslag kwalijk +in huis, of je kan 't al betale ook.—Maar daar benne we +al te Amsterdam.—Koman jong, nou as de weerga na +de avekaat.”</p> + +<p>„En ikhe na de vekoopening,” zegt Mozes,—„g'dag +zame.”</p> + +<p>„En ik na huis,” zegt de stukadoor,—„ook g'dag.”</p> + +<p>„En wij na Sloterdijk,” zegt de vrouw van den polderwerker,—„gedag +allemaal, en wel t'huis, mense.”</p> + +<hr class="chend" /> + +<div class="TNbox"> +<a id="correctie"></a> + +<h2>Overzicht aangebrachte correcties</h2> + +<p>De volgende correcties zijn aangebracht in de tekst:</p> + +<table summary="correcties in tekst"> + <thead> + <tr><th>Plaats</th><th>Bron</th><th>Correctie</th></tr> + </thead> + <tbody> + <tr><td class="td2"><a href="#corr1">Blz. 2</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">,</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr2">Blz. 2</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">„</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr3">Blz. 7</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">”</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr4">Blz. 7</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">„</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr5">Blz. 7</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">„</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr6">Blz. 7</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">”</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr7">Blz. 7</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">„</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr8">Blz. 7</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">„</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr9">Blz. 7</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">”</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr10">Blz. 7</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">„</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr11">Blz. 7</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">”</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr12">Blz. 8</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">„</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr13">Blz. 9</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">”</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr14">Blz. 9</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">„</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr15">Blz. 9</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">”</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr16">Blz. 10</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">”</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr17">Blz. 10</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">„</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr18">Blz. 10</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">„</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr19">Blz. 11</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">„</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr20">Blz. 25</a></td><td class="td4">ik-mag-er ook-wel-wezen</td><td class="td4">ik-mag-er-ook-wel-wezen</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr21">Blz. 32</a></td><td class="td4">onmiddelijk</td><td class="td4">onmiddellijk</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr22">Blz. 33</a></td><td class="td4">en en</td><td class="td4">en</td></tr> + + <tr><td class="td2"><a href="#corr23">Blz. 41</a></td><td class="td4">onmiddelijk</td><td class="td4">onmiddellijk</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr24">Blz. 52</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">„</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr25">Blz. 59</a></td><td class="td4">misschen</td><td class="td4">misschien</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr26">Blz. 69</a></td><td class="td4">„</td><td class="td4">[<i>Verwijderd.</i>]</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr27">Blz. 72</a></td><td class="td4">Kreggens</td><td class="td4">Kreggers</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr28">Blz. 72</a></td><td class="td4">„</td><td class="td4">[<i>Verwijderd.</i>]</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr29">Blz. 105</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">„</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr30">Blz. 111</a></td><td class="td4">Wijkamp</td><td class="td4">Wykamp</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr31">Blz. 113</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">”</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr32">Blz. 114</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">„</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr33">Blz. 116</a></td><td class="td4">,</td><td class="td4">.</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr34">Blz. 118</a></td><td class="td4">,</td><td class="td4">.</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr35">Blz. 119</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">”</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr36">Blz. 121</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">”</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr37">Blz. 122</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">”</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr38">Blz. 122</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">”</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr39">Blz. 123</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">”</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr40">Blz. 124</a></td><td class="td4">„</td><td class="td4">[<i>Verwijderd.</i>]</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr41">Blz. 138</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">,”</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr42">Blz. 143</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">”</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr43">Blz. 145</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">”</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr44">Blz. 146</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">”</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr45">Blz. 148</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">”</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr46">Blz. 148</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">„</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr47">Blz. 148</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">„</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr48">Blz. 150</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">„</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr49">Blz. 152</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">,</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr50">Blz. 162</a></td><td class="td4">„</td><td class="td4">[<i>Verwijderd.</i>]</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr51">Blz. 162</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">”</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr52">Blz. 164</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">„</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr53">Blz. 165</a></td><td class="td4">”</td><td class="td4">[<i>Verwijderd.</i>]</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr54">Blz. 167</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">”</td></tr> + <tr><td class="td2"><a href="#corr55">Blz. 168</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">”</td></tr> + </tbody> +</table> +</div> + + + + + + + + +<pre> + + + + + +End of Project Gutenberg's Kleurig en donker, by Willem van Amsterdam + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK KLEURIG EN DONKER *** + +***** This file should be named 39736-h.htm or 39736-h.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + http://www.gutenberg.org/3/9/7/3/39736/ + +Produced by The Online Distributed Proofreading Team at +http://www.pgdp.net + + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License available with this file or online at + www.gutenberg.org/license. + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS', WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation information page at www.gutenberg.org + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at 809 +North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887. Email +contact links and up to date contact information can be found at the +Foundation's web site and official page at www.gutenberg.org/contact + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit www.gutenberg.org/donate + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including checks, online payments and credit card donations. +To donate, please visit: www.gutenberg.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For forty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. + + +</pre> + +</body> +</html> diff --git a/39736-h/images/cover.jpg b/39736-h/images/cover.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..2031135 --- /dev/null +++ b/39736-h/images/cover.jpg diff --git a/39736-h/images/extern.png b/39736-h/images/extern.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..ba4f205 --- /dev/null +++ b/39736-h/images/extern.png |
