initial commit of ebook 39039HEADmain

11 files changed, 8479 insertions, 0 deletions

diff --git a/.gitattributes b/.gitattributes
new file mode 100644
index 0000000..6833f05
--- /dev/null
+++ b/.gitattributes
@@ -0,0 +1,3 @@
+* text=auto
+*.txt text
+*.md text
diff --git a/39039-0.txt b/39039-0.txt
new file mode 100644
index 0000000..d8f465f
--- /dev/null
+++ b/39039-0.txt
@@ -0,0 +1,2784 @@
+The Project Gutenberg EBook of Wat is het dat eene zondaar zaligmaakt?, by 
+Joseph Charles Philpot
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Wat is het dat eene zondaar zaligmaakt?
+       zamenspraak tusschen een kappersknecht, Methodisten
+       predikant en den heer Easterman met een antwoord op die
+       gewichtige vraag
+
+Author: Joseph Charles Philpot
+
+Translator: W Rs
+
+Release Date: March 3, 2012 [EBook #39039]
+
+Language: Dutch
+
+Character set encoding: UTF-8
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK WAT IS HET DAT EENE ZONDAAR ***
+
+
+
+
+Produced by The Online Distributed Proofreading Team at
+https://www.pgdp.net
+
+
+
+
+
+  +----------------------------------------------------------------+
+  |                                                                |
+  |                 OPMERKINGEN VAN DE BEWERKER:                   |
+  |                                                                |
+  | De tekst in dit bestand wordt weergegeven in de originele,     |
+  | verouderde spelling. Er is geen poging gedaan de tekst te      |
+  | moderniseren.                                                  |
+  |                                                                |
+  | Bladzijde-nummering is verwijderd. Afgebroken woorden aan het  |
+  | einde van de regel zijn stilzwijgend hersteld.  De voetnoot    |
+  | is verplaatst naar het eind van het gedicht.                   |
+  |                                                                |
+  | De in het origineel als cursieve tekst is weergegeven als      |
+  | _cursief_. Uitgespatieerde tekst is weergegeven als            |
+  | ~uitgespatieerd~; vette tekst als #vet#.                       |
+  |                                                                |
+  | Overduidelijke druk- en spelfouten in het origineel zijn       |
+  | gecorrigeerd. Variaties in spelling zijn behouden.             |
+  |                                                                |
+  | Aan het eind van het boek volgt een overzicht van de           |
+  | aangebrachte correcties.                                       |
+  |                                                                |
+  +----------------------------------------------------------------+
+
+
+
+
+                               WAT IS HET
+                      Dat eene Zondaar zaligmaakt?
+
+                Zamenspraak tusschen een Kappersknecht,
+              Methodisten predikant en den Heer Easterman
+
+                                MET EEN
+
+                    ANTWOORD OP DIE GEWICHTIGE VRAAG
+
+                         van den WelEerw. Heer
+
+                            #J. C. PHILPOT#,
+
+         waarin de leer onzer dagen in hare velerlei gedaanten,
+           en daartegen over die van vrije, souvereine genade
+          in het klaarste licht wordt geplaatst en de laatste
+           van de beschuldiging van antinomianisme gezuiverd.
+
+
+                   _Naar den derden Engelschen druk._
+
+                         Vertaald door #W. Rs.#
+
+             Met een voorwoord van den vertaler, bevattende
+                  zijn bijzonder doel met de uitgave.
+
+
+                        L. DORSMAN.—ROTTERDAM.
+
+
+
+
+VOORWOORD.
+
+
+Sedert het God behaagd heeft, nu ongeveer 1½ jaar geleden, licht
+in mijne ziel te doen opgaan, om de waarheid te verstaan naar de
+meening des H. Geestes, sedert ik de kracht der waarheid, die naar de
+godzaligheid is, in mijn hart heb mogen gevoelen, is het mij zonneklaar
+geworden, dat men bij eene verstandelijke beschouwing, min of meer
+letterkennis en toestemming of belijdenis der waarheid, een groot figuur
+kan maken in de belijdende gemeente en desniettemin ledig kan zijn van
+alle ware zelf- en Godskennis en met al zijn ingebeeld verstand en
+zijne gaven, als een zelfbedrieger kan verloren gaan; ja, het werd
+mij duidelijk, dat men alles wat men heeft, zelfs zijn leven, voor de
+waarheid kan opofferen, zonder den persoon van Christus deelachtig te
+zijn, buiten wiens openbaring in de ziel, men geen leven heeft in
+zichzelf.
+
+Wat mij betreft, ik heb mij moeten verbazen over mijne vroegere
+blindheid, mij moeten schamen over zooveel ijver zonder verstand, en ook
+moeten bedroeven over menige vroegere handeling uit al die geestelijke
+onkunde voortgesproten.—Onder anderen herinner ik mij eenen strijd
+voor het welmeenend aanbod van genade, de schenking van Christus door
+het Evangelie enz., weinige jaren geleden gevoerd, in het weekblad de
+Bazuin.—Ik heb dikwijls gewenscht den indruk te kunnen wegnemen, bij
+dezen of genen welligt nagelaten, uit hetgeen ik toen in mijnen blinden
+ijver schreef, daar ik bij latere ervaring heb geleerd dat mijne
+bewering destijds, strijdt tegen de mij thans dierbaar geworden leer
+van Gods souverein welbehagen, zich openbarende in de uitverkiezing,
+roeping, regtvaardigmaking, heiligmaking en verheerlijking des zondaars,
+door Jezus Christus zijnen eeniggeboren Zoon.
+
+Menigmaal heb ik begeerd te dien einde mijne tegenwoordige overtuiging
+openlijk uit te spreken;—doch meer dan ooit huiverende om ongeroepen
+den leerstoel te beklimmen, in gevoel mijner onbekwaamheid, heb ik
+tevens begrepen dat tot staving eener leer, die van alle eeuwen onder de
+godsdienstige menigte den meesten tegenstand en de grootste vijandschap
+ontmoet heeft, zelfs meer dan gewone bekwaamheid noodig is, om niet door
+misslagen de vijandschap der groote belijdende menigte te stijven en de
+ellendigen en nooddruftigen te bedroeven.
+
+Dus redenerende ging de tijd heen, tot mij dezer dagen het volgend
+geschrift ter hand kwam, waarin ik zoo volkomen de in mijne ziel levende
+overtuiging en bevinding vond uitgesproken, dat ik geen beteren weg wist
+om aan mijnen reeds lang gekoesterden wensch te voldoen, dan door dit
+werkje, vooral het gedeelte van mijnen geliefden Philpot, te vertalen
+en in het licht te geven, met eenige woorden ter inleiding van mijne
+hand.
+
+Ik meen met de uitgave dezer vertaling meer dan één oogmerk te kunnen
+bereiken; ten eersten de omverwerping mijner eigene vroeger geuite
+stellingen; ten tweeden, moge het zijn onder de bedaauwing des H.
+Geestes, om hier of daar nog een of meer zelfbedriegers te ontdekken,
+die de gedaante der godzaligheid vertoonen, maar van de kracht derzelve
+ontbloot zijn; terwijl er overigens stof genoeg in gevonden wordt, ter
+vertroosting en opbouwing van het door God levend gemaakt geslacht, arm
+in zichzelf en onder de verbazende en nog steeds toenemende verwaandheid
+en vermetelheid dezer dagen, hier en daar in de kloven der steenrotsen
+verborgen; en ten derden tot overtuiging dat de leer van vrije,
+souvereine genade, geene leer is die leidt tot losbandigheid; maar
+integendeel, dat ze de eenige leer is die, waar ze door den H. Geest
+wordt geopenbaard in de ziel, in de wegen des Heeren doet wandelen
+terwijl de aanklever van die leer zich gaarne getroost voor antinomiaan,
+dweeper, mystiek en wat niet al, te worden uitgekreten. Inmiddels
+roep ik allen toe, die voortgaan met deze beschuldigingen op dit
+volk te werpen: wat ik u raden mag, houdt op met te lasteren wat gij
+niet verstaat, laadt niet langer schuld op schuld, want de Heere zal
+den smaad zijner knechten niet ongewroken laten; uwe wijsheid worde
+dwaasheid en tenzij gij een kindeken wordt aan 's Heeren voeten, gij
+kunt met al uw pleiten voor Evangelische mildheid, voor regtzinnigheid
+enz., het koningrijk Gods niet ingaan.
+
+En eindelijk laten toch allen die in het welmeenend aanbod van
+genade, naauw verwant met de leer der algemeene verzoening, al hun
+heil en zaligheid zoeken of reeds meenen gevonden te hebben, zich niet
+zoozeer ophouden met de afgetrokken woorden, (Joh. 1: 12.) „Zoovelen Hem
+aangenomen hebben, die heeft Hij magt gegeven kinderen Gods te worden,”
+maar dat ook diep in hunne ziel mogt dalen, hetgeen onmiddelijk volgt:
+„_namelijk die in zijnen naam gelooven, welke niet uit den bloede,
+noch uit den wil des vleesches, noch uit den wil des mans, maar uit God
+geboren zijn_,” opdat zij zich niet, met een aangenomen Christus vóór
+de geboorte uit God, voor de eeuwigheid bedriegen.—Mogten vooral de
+zoodanigen met aandacht en onbevooroordeeld de volgende twee geschriften
+onderzoeken en gebiede de Heere daarover zijnen onmisbaren zegen!
+
+                                                        DE VERTALER.
+
+
+
+
+                                   I.
+
+                            ~#Zamenspraak#~
+
+                             OVER DE VRAAG:
+
+                       #Wat is de oorzaak van de
+                       Zaligheid des Menschen?#
+
+
+
+
+VOORREDE
+
+
+            Waarde Vrienden!
+
+Nadat ik de volgende zamenspraak tot behulp van mijn geheugen had
+opgeteekend, en haar verscheidene malen had overgelezen, kon ik nog niet
+komen tot het antwoord op de vraag Wat is het dat eene ziel zalig maakt?
+Ik dacht het daarom goed, haar publiek te maken, hopende het in handen
+mogt vallen van iemand, die in staat mogt zijn de vraag te beantwoorden,
+en meer duidelijk en klaar in het licht te stellen, wat eene ziel
+zaligt, dan én de Methodisten Predikant én de Heer Easterman zulks
+gedaan hebben.—Indien dit gedaan wordt zal het met dankbaarheid
+ontvangen en behartigd worden door
+
+                                        Uwen zeer verpligten Dienaar
+
+                                             Een Kappersknecht.
+
+
+
+
+ZAMENSPRAAK.
+
+
+~De Kappersknecht.~ Eens op een morgen ging mijn meester voor zijn
+beroep uit, en liet mij alleen in den winkel.—Spoedig daarop kwam de
+heer Easterman, een buurman, in; maar mijn meester niet ziende, scheen
+hij van mij geen notitie te nemen en ging in een hoek zitten om te
+wachten op mijns meesters terugkomst.—Even daarna kwam een Methodisten
+predikant binnen, die mij op zijne gewone raillerende wijze, aldus
+aansprak:
+
+~De Predikant.~ Goeden morgen vriend! Geheel alleen? Wat is de reden dat
+uw meester uit is? Mij dunkt gij ziet er vandaag wat ernstig en bedrukt
+uit!
+
+~De K.~ Goeden morgen mijnheer! Ik denk dat mijn meester dezen
+morgen eenige van zijne buiten-klanten bezoekt, en in mijne eenzaamheid
+had ik dus gelegenheid om over de godsdienst na te denken; dit is
+waarschijnlijk de reden, waarom ik naar uw oordeel wat bedrukt zie. Gij
+weet de godsdienst is een ernstig onderwerp en ik ben zeer verblijd gij
+zoo juist van pas komt, want ik had reeds van uwe komst in deze streken
+vernomen; ik heb veel over uw preeken gehoord en men zegt, dat gij
+zeer bekwaam zijt in het voorstellen en verklaren van gelijkenissen,
+om daardoor de dwalingen en verkeerde voorstellingen van anderen te
+wederleggen. Als zoodanig zou ik wel eenig onderwijs van u verlangen,
+daar wij nu bij afwezigheid van mijn meester geschikte gelegenheid toe
+hebben. Ik hoop mijnheer! gij er niet op tegen hebt, om mij eenig
+onderrigt te geven?
+
+~De Pred.~ Ik acht het tot mijn pligt om naar mijne bekwaamheid iedereen
+onderrigt te geven, die het noodig heeft of verlangt,—maar ik ben
+eenigsins verwonderd als ik u goed aanzie, dat gij zulk eene gunst
+verlangt, wanneer ik bedenk hoe menige gelegenheid gij gehad hebt om
+over meest alle onderwerpen der godsdienst te hooren handelen door
+zoovele klanten uws meesters, die op dit punt uitgestudeerd zijn en
+inzonderheid wanneer ik bedenk hoe menige pruik van wijze hoofden op
+u geweest is, terwijl zij door uwen meester in order gesteld werden.
+Daarom verwondert het mij dat de eene u niet zooveel onderwijs en de
+andere zooveel verstand medegedeeld hebben, dat gij wijs genoeg zijt,
+om van mij onderwijs te behoeven.
+
+~De K.~ Dat is waar, mijnheer! echter weet gij, dat groote mannen niet
+altijd wijze mannen zijn en dat de ouderdom geen verstand aanbrengt. Het
+oude spreekwoord blijft waar: „zoo lang wij leven moeten wij leeren”.
+
+~De Pred.~ Gij hebt gelijk;—ik hoop gij zult mij mijne opmerking niet
+ten kwade duiden, ik bedoelde er geen kwaad mede. Maar wat is het, dat
+gij in de zaak der godsdienst zoudt willen weten?
+
+~De K.~ Inderdaad vele zaken; maar in het bijzonder dit eene, om kort te
+zijn: _Wat is het, dat een verloren zondaar van het eeuwige verderf
+bevrijdt?_
+
+~De Pred.~ Inderdaad een belangrijke vraag! Zij verdient een naauwgezet
+onderzoek, daar het van een eeuwigdurend gewigt is. Maar het is niet
+ééne zaak, waardoor een zondaar verlost wordt, maar het zijn vele
+zaken, met elkander vereenigd.
+
+~De K.~ Ja, ik oordeel, dat het bestaat uit vele deelen en niet een of
+twee of meer afzonderlijk of zamengesteld, maar al de deelen vereenigd
+in één hoofdpunt, dat het gansche werk zamenvat. Mag ik zoo vrij zijn om
+uw oordeel te vragen over hetgeen ik beschouw de hoofddeelen te zijn.
+
+~De Pred.~ Vraag wat gij voor uzelf noodig acht en ik zal er rondborstig
+mijne gedachten over zeggen.
+
+~De K.~ Ik zeg u dank voor uw vriendelijk aanbod. Nu dan; stelt gij, dat
+de souvereine liefde van God tot den zondaar de eenige beweegreden is,
+van al de zegeningen der verlossing, en dat uit deze oorzaak God den
+mensch, door of in Christus Jezus, uitverkoor en voorbeschikte ten
+eeuwigen leven?
+
+~De Pred.~ Dat de liefde Gods de oorzaak der verlossing is, zijnde
+de bron van alles goeds, daar heb ik niets tegen, ook niets tegen
+uitverkiezing en voorbeschikking, indien ze wel verstaan worden.—Maar
+wij moeten de besluiten Gods niet als absoluut of onvoorwaardelijk
+beschouwen, maar als gegrond op voorwetenschap; want God voorziet
+alle dingen van den beginne, zoowel kwade als goede en handelt dien
+overeenkomstig; en schoon er geschreven staat: „als de kinderen nog
+niet geboren waren, noch iets goeds of kwaads gedaan hadden, opdat het
+voornemen Gods, dat naar de verkiezing is, vast bleve,” moet dat niet
+verstaan worden alsof God niet voorzag, wat zij in den tijd doen zouden
+en zonder dat, hen verkoos of verwierp. Hij ziet met één blik van
+eeuwigheid, wie onder het gansche geslacht van Adam de voorwaarden der
+zaligheid al of niet zal volbrengen en zoo verkiest en verordineert Hij
+al de gehoorzamen tot de zaligheid, en bestemt de ongehoorzamen tot de
+verdoemenis.—Dit noemen wij eeuwige verkiezing; en het is het gevoelen
+van al de groote hoofden der Methodisten zooals de heeren Wesley,
+Fletcher enz. wier wetenschap in de godsdienst in onze dagen weinig
+betwist wordt.—Ja zelfs worden hunne leerstellingen beschouwd den
+onloochenbaren standaard der waarheid te zijn.
+
+~De K.~ Goed, hierin versta ik u zeer wel.—Maar zijn er niet eenigen,
+die genade ontvangen tot vernieuwing des harten, den H. Geest deelachtig
+worden geloof en bekeering verkrijgen, enz. die in de liefde Gods zijn
+en toch weer afvallen en verloren gaan? En handelt God dan op een
+voorgezigt van den tweederlei staat van de zoodanigen? Hij zag hen
+de voorwaarden vervullen, zoover als zij genade verkregen.—Hij zag
+hen later de voorwaarden verwerpen.—Verordineerde Hij hen eerst ten
+leven en daarna ten verderve, heeft Hij hen te gelijk uitverkoren en
+verworpen?
+
+~De Pred.~ Ik sta gereedelijk toe, dat wij beide gelooven en prediken,
+dat er velen in de liefde en gunst Gods staan en den H. Geest deelachtig
+zijn, benevens al de genaden welke gij vermeldt, die nog alles verliezen
+en ten laatsten verloren gaan, en ik meen dat de heer Fletcher in zijn
+„opregt geloof” zegt: dat God de zoodanigen lief heeft, ziende hunne
+gehoorzaamheid waardoor zij zijne schapen worden, maar daar Hij ook
+voorziet dat zij weér veranderen zullen en bokken worden, haat Hij
+hen.—Zoo kan Hij dezelfde persoon verordineeren ten leven en ten doode,
+volgens zijn volbrengen en niet volbrengen, zoover ik althans zien
+kan.—Maar dit is niet alles wat tot zaligheid noodig is, daar is
+verlossing, wedergeboorte enz. vòor wij zalig kunnen gemaakt worden.
+
+~De K.~ Te regt, Mijnheer! Ik wilde juist uwe gedachten vragen, over de
+verlossing door Jezus Christus wat zegt gij dat het is?
+
+~De Pred.~ Verlossing is een werk door Christus volbragt in zijn leven
+op aarde, door zijn' dood en opstanding uit het graf en is daarbij de
+bevrijding des menschen van de zonde.
+
+~De K.~ En waarvan wordt de mensch verlost door Christus, in zijn leven,
+dood en opstanding?
+
+~De Pred.~ Van den vloek der wet, van zelfbedrog en van alle
+ongeregtigheid en daarbij wordt hij verlost uit de handen van den
+boozen, van den dood van alle vijanden, van het verderf en tot God
+gebragt. „Gij hebt ons Gode gekocht door uw bloed.” Dit is de taal der
+Schrift over het einde der verlossing.
+
+~De K.~ En inderdaad eene aangename taal; maar hoever strekt zich die
+verlossing uit? Tot allen of slechts tot een gedeelte van het menschdom?
+
+~De Pred.~ Tot ~allen~ en elk individu van het menschelijk geslacht.
+„Hij gaf zich zelven voor allen,” „was een rantsoen voor allen,”
+„stierf voor de zonden der geheele wereld,” „smaakte den dood voor
+alle menschen,” enz. zoo als de Schrift verklaart. Ik ben niet zoo
+enghartig om te stellen dat Christus alleen stierf voor een gedeelte van
+het menschelijk geslacht en de overigen liggen liet, maar ik geloof dat
+Hij voor allen te gelijk stierf.
+
+~De K.~ Ik dank u voor uwe opmerkingen en duidelijke verklaring. Mij
+dunkt ik kan nu tot de zaak komen, die ik wenschte te weten, en dat is:
+_hoe een zondaar gezaligd wordt?_ Indien Christus voor allen stierf, hen
+van den vloek en alle ongerechtigheid verloste, en tot God wederbragt,
+dan is dit zeker _de verlossing door Christus_ en regtens zullen alle
+menschen zalig worden.
+
+~De Pred.~ Wacht een weinig! Drijf uwe gevolgtrekkingen niet te ver.
+Gij schijnt de groote grondstelling van het Evangelie te vergeten,
+de ~voorwaarden~ die door den mensch moeten volbragt worden om de
+verlossing deelachtig te worden. Het is het werk van Christus en in
+zijne handen, en de mensch verkrijgt het door volbrenging van hetgeen
+God eischt. Degenen, die de voorwaarden volbrengen hebben de zaligheid
+door Christus, die het niet doen, bezitten de zaligheid niet. Vergeet
+toch vooral de voorwaarden niet, maar houdt ze in het oog en zij zullen
+u ten gids zijn.
+
+~De K.~ Mijnheer, ik zal er aan denken. Maar indien Christus aannam om
+de menschen zalig te maken, vooronderstel ik dat niemand zal ontkennen
+dat Hij voorzag wie de voorwaarden zouden volbrengen en wie niet. Hij
+mogt zich zijnen doodsangst en bloedig zweet, zijne folteringen aan het
+kruis en de smarten der hel, die over Hem kwamen, bespaard hebben, voor
+allen van wie Hij voorzag dat ze niet gehoorzaam zouden zijn, en alleen
+geleden hebben voor degenen, van wie Hij voorzag dat zij de voorwaarden
+volbrengen zouden. Ik kan niet zien, van wat nuttigheid het voor Hem kon
+zijn, te sterven voor hen, die er geen voordeel uit zouden trekken.
+Heeft Christus dan zoo ver niet te vergeefs geleden?
+
+~De Pred~. Neen, Hij stierf niet te vergeefs, want indien Hij niet door
+hunne zaligheid moet worden verheerlijkt, zal Hij het worden, door hunne
+verdoemenis. Vreeselijk zal het zijn voor hen die besloten zijn, door
+het bloed van Christus naar de hel te waden, het zal hunne folteringen
+veelvoudig vermeerderen.
+
+~De K.~ Inderdaad vreeselijk om aan te denken, maar meer nog zulks
+te ondervinden. Ik heb eenige van mijns meesters klanten hooren
+zeggen, dat zij de gedachte niet konden verdragen, dat God eenigen
+zoude voorbijgaan, terwijl Hij anderen uitverkoor, de eersten als
+wetverbrekers latende lijden, en te gelijkertijd de laatsten zaligende
+als geheel onwaardigen: dit noemden zij de leer der verwerping van de
+Calvinisten en noemden het inderdaad zeer wreed. Maar gij moet mij niet
+ten kwade duiden, ik het nog veel wreeder noem, dat wanneer Christus
+voorzag dat Hij eenigen door zijn lijden niet kon redden, Hij zich toch
+zoude laten straffen, opdat de zoodanigen in de eeuwigheid dubbel zouden
+gestraft worden, waaruit ik zou moeten afleiden, dat indien Christus
+dood geene zaligheid kan teweeg brengen, hij dan verdoemenis
+voortbrengt.
+
+~De Pred~. Ja! en dunkt u niet dat de zoodanigen die als zij de ligte
+voorwaarden der zaligheid hadden willen volbrengen, hadden kunnen zalig
+worden, het verdienen, degene namelijk die de roeping Gods niet hebben
+willen hooren?
+
+~De K.~ Ja, ik stem toe dat gehoorzamen beter is dan offerande, en gij
+herinnert mij hierdoor aan eene andere zaak, waarover ik gaarne uwe
+gedachte zou willen hooren en dat is: de roeping Gods.
+
+~De Pred~. Gij meent de roeping Gods tot boete, geloof en bekeering.
+
+~De K.~ En waardoor roept Hij de menschen daartoe?
+
+~De Pred~. Door zijn woord en Geest, die Hij aan iedereen op de een of
+andere wijze geeft om winst mede te doen.
+
+~De K.~ En is deze roeping van zoodanige kracht, dat het alle menschen
+in staat stelt om de geboden Gods te betrachten?
+
+~De Pred~. Neen, eenigen wanneer zij het gehoorde ter harte hebben
+genomen, beginnen zich te bekeeren en in Christus te gelooven, worden
+gewillig en volbrengen de voorwaarden, door welke zij meer genade
+ontvangen en zich meer talenten van God verzekeren; andere geroepenen
+verharden zich en blijven in hunne zonden.
+
+~De K.~ En verkrijgen degenen die gelooven en zich bekeeren, ware genade
+om hunne zielen te behouden?
+
+~De Pred~. Ja, zij krijgen een nieuw hart en eenen nieuwen geest, opregt
+geloof in Christus, bekeering tot God, verlossing en vergeving van alle
+hunne zonden, regtvaardigmaking door Zijn bloed en al de geestelijke
+zegeningen waarmede zij in Christus Jezus gezegend worden.
+
+~De K.~ Ik dank u, want dat is het, wat ik juist wenschte te weten,
+de wijze waarop een zondaar bij God wordt aangenomen.—En indien zij al
+deze groote dingen ontvangen hebben, zullen zij zalig worden. Deze zijn
+het waarnaar ik zoeken moet, want indien ik ze gelukkig vind, zal ik
+zalig worden.
+
+~De Pred.~ Gij hebt het juist uitgedrukt, deze dingen moet gij zoeken
+deelachtig te worden, daar het inderdaad groote zaken zijn, maar wat het
+andere deel uwer bemerking betreft, dat gij zalig zult worden indien gij
+ze hebt, daarin hebt gij ongelijk; want velen hebben ze, maar behouden
+ze niet, en nadat zij ze voor een tijd gehad hebben, keeren zij er hunne
+aangezigten en harten af, werpen al die zegeningen de deur uit, keeren
+weder tot de wereld en de zonde, en gaan ten laatsten verloren.
+
+~De K.~ Ik dank u mijnheer, voor uwe gedachte omtrent deze punten en
+twijfel niet of gij zijt beide eerlijk en opregt geweest; toch moet ik
+bekennen en het is zeker mijner domheids schuld, dat ik nog niet zien
+kan waarin, volgens uwe opgaaf, de wezenlijke oorzaak der zaligheid
+ligt, Mijnheer ~Easterman~, gij zijt tot hiertoe stil geweest,
+ongetwijfeld hebt gij echter opgemerkt wat er verhandeld is. Wilt gij
+zoo goed zijn ons met uwe aanmerkingen te begunstigen?
+
+~De heer E.~ Ja, ik ben stil geweest, en heb wel acht gegeven op uw
+gesprek, maar kan niet vinden dat de zaligheid ligt in een van die
+zaken welke de predikant opgegeven en verklaard heeft, niet in de
+predestinatie of uitverkiezing, want hierin handelt God niet naar
+zijn eigen wil, maar is afhankelijk van den wil en de handelingen des
+menschen, want indien God voorziet dat de mensch in der tijd het goede
+wil en volbrengt, dan wil Hij zijne uitverkiezing ten leven, en als Hij
+ziet dat hij het goede niet zal volbrengen, dan verordineert Hij hem ten
+verderve, zoodat de wil des menschen de beweegoorzaak der uitverkiezing
+is.
+
+~De K.~ Ja, ik moet dat ook uit de gegevene verklaring afleiden, zóó
+zelfs, dat indien het niet geweest was, dat eenige menschen beter gezind
+waren dan anderen, God uit gemis van 's menschen gehoorzaamheid, niemand
+ten eeuwigen leven konde hebben uitverkoren.
+
+~De heer E.~ Neen, niemand uit het geheele menschelijke geslacht, en
+ik denk dat de zaligheid van zondaren evenmin ligt in de verlossing
+door Christus als in de uitverkiezing; want onze vriend zegt: dat alle
+menschen door Christus verlost zijn van zonde, van den satan, van den
+vloek der wet en van den dood; velen dus verlost, gaan toch eindelijk
+verloren, en indien de zaligheid des menschen niet in de verlossing
+ligt, moeten zij op eene andere wijze gezaligd worden, de mensch
+ontvangt toch naar zijn doen. Indien hij gehoorzaam is, heeft hij het,
+indien niet, hij mist het.
+
+~De K.~ Ja, dit schijnt onvermijdelijk. Doch dan ligt des zondaars
+zaligheid ook niet in de roeping des menschen door God, maar in de
+middelen, die Hij heeft voorgeschreven?
+
+~De heer E.~ Niet volgens de verklaring der leer van den predikant; want
+hij zegt, God roept _alle_ menschen, en eenigen, wanneer zij hooren,
+gelooven, zich bekeeren, enz. verkrijgen daarop genade en zaligheid van
+God; anderen, die het tegendeel doen, ontvangen niets.
+
+In beide gevallen is de roeping van God, dezelfde. Indien dit het geval
+is, kon het niet bestaan in de roeping, maar in de gewilligheid van hen
+die hooren en gehoorzamen.
+
+~De K.~ Goed, maar zij die hooren en gehoorzamen ontvangen
+wedergeboorte, geloof in Christus, bekeering tot God en hebben den Geest
+des Heeren, zijn verzoend, verlost en geregtvaardigd, in één woord:
+zijn ware Christenen. Dan zou ik hunne zaligheid zoeken in de kracht
+des Geestes, vereenigd met hun geloof en hunne bekeering, welke de
+vereischte voorwaarden zijn. Dit moet, naar ik oordeel, de ware oorzaak
+der zaligheid zijn.
+
+~De heer E.~ Neen, evenmin, want schoon zij de voorwaarden volbragt
+hebben en den Geest hebben en werkelijk in de liefde en gunst Gods
+staan, indien zij te eenigertijd ontaarden en afvallen, verwerpen zij
+den Geest, hun geloof en hunne bekeering, de gunst van God en al het
+goede dat zij bezaten en gaan eindelijk nog ten verderve. Het zijn dus
+deze dingen niet die hen kunnen zaligen, want eens bezaten zij ze. Zoo
+dat, al wat God de Vader gedaan heeft in hen, door de voorkennis van het
+goede dat Hij in hen zag, uit te verkiezen en te predestineren,—alles
+wat God de Zoon gedaan heeft in hen te verlossen,—al wat God de Geest
+gedaan heeft, in hunne harten te vernieuwen,—en de volbrenging der
+voorwaarden, alle deze dingen te zamen genomen hen niet kunnen zaligen,
+want deze afvalligen bezaten ze eenmaal, en indien zij het werk konden
+doen, hadden zij het moeten doen, zoodat gij ergens elders naar de
+zaligheid moet zoeken, want alle deze roepen ons toe: „Bij mij is het
+niet.”
+
+~De K.~ Inderdaad, mijnheer, gij drijft mij bijna tot wanhoop, want
+waar zal ik zoeken of verwachten de zaligheid te vinden, indien niet in
+eenige of alle deze dingen? Ik kan niet denken dat het bij de Engelen
+Gods te vinden is, schoon eenigen ook al eerbiedwaardig zijn gebleven;
+en gevallene engelen indien zij de magt hadden, zij hebben den wil niet,
+want zij haten beide God en den mensch. Tot wien zal ik dan gaan? Tot
+de heilige maagd? ik heb toch eenigen hooren zeggen, dat zij de moeder
+boven den Zoon achten?—Kan ik de zaligheid bij haar vinden of tot wien
+van de heiligen zal ik mij wenden?
+
+~De heer E.~ Neen, neen, volgens de bovenvermelde leer van uwen
+vriend, behoeft gij zooveel moeite niet te doen, gij kunt het digter
+bij huis vinden, in uzelven, in hetgeen men noemt _vrije wil_; doch
+hetgeen _ik_ noem, de wil des vleesches, want wat bezit de mensch meer
+dan dit, terwijl hij dood is in zonden en misdaden? En immers wanneer
+God geneigd is om te verkiezen en te predestineren, doet hij het op
+de voorwetenschap van hetgeen de wil des vleesches zal doen. Christus
+verlost, maar het is de wil des vleesches die het zich moet verwerven of
+de mensch moet verloren gaan; God roept maar het berust in den wil des
+vleesches om de roeping te gehoorzamen of te verwerpen. En indien de wil
+des vleesches zoover hoort en vervult en de nieuwe geboorte verkrijgt,
+benevens al de voorvermelde zegeningen, toch blijft het nog de wil des
+vleesches om deze dingen te behouden of weer weg te werpen. Hier ziet
+gij de geheele kracht en het wezen der zaligheid en gij hebt op te zien
+tot _deze aanbiddelijke en verhevene zaak_, de wil des vleesches.
+
+~De Pred.~ Zijt niet te haastig, mijnheer! Gij hebt nooit iemand van
+ons noch op den kansel, noch in druk hooren zeggen, dat het de wil des
+vleesches is, die den zondaar zaligt. Neen, integendeel wij verklaren
+dat de mensch een dood zondaar is, en niets tot zijne zaligheid doen
+kan, dat gij zien kunt in eene preek door Mr. Charles Wesley in het
+licht gegeven. Dit zijn de woorden (Eph. 5: 14) waar hij zegt: „dat
+een dood zondaar niets tot zijne zaligheid doen kan, evenmin als een
+ligchamelijk doode kan opstaan en de werkzaamheden van een levend mensch
+verrigten.” En Mr. Fletcher bewijst uit Gods woord, in het eerste deel
+van zijn werk, dat de mensch niets doen kan, om zijne ziel te behouden,
+maar dat het is, het werk der genade Gods, Die aan iedereen een of twee
+talenten geeft, en indien hij er mede woekert door de middelen die God
+hem beschikt, zal hij daardoor meer genade ontvangen, en indien niet,
+zoo zal hij verdoemd worden; en dit is de beginnende genade Gods en de
+bekwaamheid des menschen en niet de wil des vleesches, zoo als gij zegt.
+
+~De Heer E.~ Het is waar, dat ik u nimmer hoorde zeggen, noch van den
+kansel, noch door de pers, dat het de wil des vleesches is, die verlost;
+maar het is te bejammeren dat gij het niet doet, want gij misleidt het
+volk, door leerstellingen te verkondigen die in den wil des vleesches
+zich vereenigen en den mensch leiden om daarop te rusten. Het _moet_ zoo
+zijn volgens uwe stelling. Niet in den wil en het welbehagen Gods, want
+gij zegt; Hij zou hem verlossen indien de wil des menschen de voorwaarde
+wilde volbrengen; niet in de verlossing door Christus, want Hij heeft
+hen verlost, maar zij willen de verlossing niet hebben; niet in de
+roeping, want velen willen niet gehoorzamen; niet in die genade, die
+men zou kunnen verkrijgen, want de wil des menschen verwerpt den Geest
+Gods met alle zijne genade, en verandert zich zelven weer van genade
+in natuur, keert van vrede tot toorn, van liefde tot haat, van een
+schaap van Christus tot een bok des satans, van de zaligheid tot de
+verdoemenis.
+
+En wat gij ter wederlegging voortbrengt dient slechts ter bevestiging,
+want gij zegt dat God aan iedereen een talent van genade geeft om winst
+mede te doen; naarmate hij er mede woekert, wint of verliest hij, is hij
+zalig of verloren. Hadt gij gezegd dat God een talent van genade gaf, om
+den mensch te bekeeren, zijn hart te veranderen en zijne ziel te redden,
+ik zou u gaarne geloofd hebben, die genade zou den mensch inderdaad
+zalig maken. Maar gij zegt met Mr. Fletcher, dat de mensch het talent
+moet doen toenemen, tot hij trapsgewijze genade ontvangt. Nu laat mij u
+of Mr. Fletcher vragen: wat is een mensch, of wat heeft hij vóór hij het
+talent ontvangt? _Niets, niet met al_, gelijk door u beide beleden is,
+slechts eene zondige gevallen natuur, de wil des vleesches, om met het
+talent te woekeren. Zoo komt het op hetzelfde punt neer en bevestigt
+het. Indien de wil des vleesches goed en vlijtig arbeidt, ontvangt hij;
+doch indien hij zich het talent onwaardig maakt en het verwaarloost en
+niet ijverig werken wil heeft hij geene zaligheid; en indien hij niet
+toonen kan, dat de mensch niet iets meer heeft dan den wil des vleesches
+vóór hij het talent ontvangt, moet immers dat het zijn, waar het op
+aankomt en waar zijne zaligheid van afhangt? Zou het niet veiliger voor
+u zijn te gelooven dat het talent zelf den mensch bekeert en verlost,
+dan dat de mensch het talent verbeteren, behouden en bewaren moet?
+
+~De Pred.~ Gij moogt zeggen wat ge wilt, maar wij gelooven, dat God de
+zaligheid heeft bestemd voor iedereen op zijne gehoorzaamheid, en ons
+zijne dienstknechten gezonden heeft om hem te roepen tot het volbrengen
+der voorwaarden, iedereen de genade Gods aan te bieden op de vervulling
+der conditiën en hen te verzekeren, dat God van zijne zijde alles
+gedaan heeft en indien zij het hunne willen doen, zij gezaligd zullen
+worden.
+
+~De heer E.~ Ja, ik sta gereedelijk toe, dat wat gij gezegd hebt, de
+wijze is van uwe bediening, waarover ik mij menigmaal verwonderd heb,
+en ik ben nooit in staat geweest om het eene deel van uwe predikatiën
+met het andere overeen te brengen. In uwe gebeden tot God, gaat gij heen
+en smeekt Hem, zijne genade aan zondaren te willen geven, dat het Hem
+behagen moge hunne harten daardoor te veranderen, hun genade te geven
+tot geloof en bekeering, genade om hen te verzoenen, te regtvaardigen,
+te heiligen en te verlossen. Dit alles vraagt gij aan God, hun te willen
+schenken en mededeelen; kort daarop gaat gij de genade en zaligheid
+voor het aangezigt Gods iedereen aanbieden. Wanneer ik dit alles hoor,
+moet ik mij verbazen, want in uw gebed schijnt gij vast te stellen,
+dat het te geven alleenlijk en uitsluitend het regt des Heeren is en
+een oogenblik daarna spreekt gij alsof gijlieden geroepen zijt om het
+iedereen aan te bieden, die gewillig is om het te ontvangen. Nu, schoon
+velen het niet begeeren toch denk ik dat er in elke gemeente eenigen
+zijn, die verlangen genade en zaligheid te ontvangen. Vooronderstel dat
+een dezer opstond en tot u zeide: Ik ben verlangend om te ontvangen en
+gij zijt gereed om te geven, wilt gij zoo goed zijn, mij de genade des
+geloofs en de genade tot verzoening, regtvaardigmaking, heiligmaking en
+verlossing te geven? Zoudt gij niet genoodzaakt zijn te antwoorden in de
+taal der wijze maagden tot de dwazen: „Niet alzoo, opdat er misschien
+voor ons en voor u niet genoeg zij,” want ik heb niet meer genade dan
+om mij zelven te behouden, indien maar zooveel! Zoudt gij niet verpligt
+zijn den armen vraager naar eene andere fontein te verwijzen om genade
+te erlangen? Zoudt gij hem niet op Christus moeten wijzen, in Wien het
+alleen is en uit wiens volheid het alleen kan ontvangen worden, en hem
+zeggen, dat hij zijne begeerte aan God moest bekend maken en aan zijnen
+troon wachten, tot het Hem behagen mogt te hooren en genade te geven?
+Zou de man niet grootelijks teleurgesteld zich van u af moeten wenden en
+zoudt gij niet gedwongen zijn, om overdekt met schaamte neder te zitten?
+En zou het wel overdreven zijn indien het publiek uitriep: „die man is
+een spotter, hij biedt genade en zaligheid aan en wanneer iemand het
+begeert, heeft hij niets om te geven.” Laat mij u raden, uwe spotternij
+te laten varen en het volk op God te wijzen in Wien genade is, en Die
+het alleen kan mededeelen; want Hij zal het u niet toevertrouwen, noch
+u de eer geven over iets te beschikken.—Neen; het is Zijne eigen regt
+en Zijne eigene heerlijkheid, barmhartig te zijn dien Hij wil en Zijne
+genade te geven aan wien en wanneer het Hem behaagt.
+
+~De Pred.~ Mij dunkt, ik begin te bemerken dat gij van gevoelen een
+Calvinist zijt, en het zou mij niet verwonderen een Antinomiaan tevens,
+die gelooft, dat wat ook in den tijd geschiedt, door God van eeuwigheid
+is besloten en vastgesteld, een leerstelling die ik haat met den
+grootsten afschuw, hoewel ik niet denk dat volgens deze leer gij of
+iemand anders het regt hebt ons te beschuldigen wegens hetgeen wij
+prediken of doen. Want indien alle dingen door God bepaald zijn en
+gebeuren moeten, dan is het ook besloten, dat wij zouden gelooven,
+prediken en handelen, gelijk wij doen, en wij zoowel als anderen
+vervullen slechts de besluiten Gods. Wij kunnen niet verkeerd handelen
+in zijnen raad te volvoeren. Zoodat, indien gij gelijk hebt, wij geen
+ongelijk kunnen hebben, dit mag ons eenigen troost verschaffen.
+
+~De Heer E.~ Indien gij meent dat ik een Calvinist ben, weet gij meer
+van mij dan ik van mijzelven, want ik heb nooit meer dan eene enkele
+pagina van de werken van dien grooten Hervormer gezien of gelezen, en ik
+ben verzekerd dat wij op dit punt door hem behandeld, zoover in gevoelen
+van elkander verschillen als twee personen kunnen doen, schoon wij in
+andere opzichten, zoover ik weet, mogen overeenstemmen. Maar het is
+niet de mensch, van welk gezag ook, noch Calvijn, Luther, Wesley noch
+Fletcher, dien ik in mijn geloof wensch te volgen, maar het zuivere
+Woord der Profectie, de Schriften der Waarheid.—Ik schaam mij niet te
+bekennen, dat ik geloof dat God alle dingen van eeuwigheid bepaalde,
+vaststelde en verordende: ja, dat gij en alle anderen de besluiten
+Gods zijt vervullende, en niettegenstaande, dat velen zullen gevonden
+worden verkeerd te zijn! Zoodat dit uw wachtwoord: „Indien zij het regt
+hebben, kunnen wij geen ongelijk hebben,” zoo algemeen in de monden
+der Methodisten, u zooveel troost niet zal laten, als gij u moogt
+voorstellen. Indien ik uwe meening wel versta, is het deze: dat indien
+God alle dingen, die de menschen doen, heeft besloten, zij niet schuldig
+kunnen zijn; zij vervullen zijnen raad, alzoo zijn zij regt, zij kunnen
+niet verkeerd zijn. Maar heeft God niet besloten toe te laten, dat
+engelen en menschen zijne heilige wet overtraden, en daar Hij toch
+de magt had het te verhinderen, is het zijnen wil geweest? God heeft
+den mensch en de Engelen regt gemaakt. Hij zag dat zij vele kwade
+vonden zouden uitvinden en ze evenzoo uitvoeren, indien Hij het niet
+verhinderde. Daar Hij het voorzag moest Hij in zijn eigen gemoed tot
+een besluit komen of Hij het zoude toelaten of verhinderen. Maar wij
+zijn genoodzaakt deze onloochenbare daadzaak te gelooven, dat, daar Hij
+het niet belette, Hij besloot om het toe te laten; en Hij laat het nog
+toe, daar Hij het ieder oogenblik konde verhinderen; en als de mensch
+gewillig zondigt, laat God hem de gelegenheid om alzoo te doen, door in
+Zijne Voorzienigheid zijn leven te onderhouden. Zal dan de mensch tot
+God zeggen; omdat Gij besloten hebt, mijn leven en mijne gezondheid te
+bewaren en mij uit eigen beweging te laten handelen enz., daarom kunnen
+wij niet verkeerd doen? Ik weet, de mensch zal, indien hij kan, zijne
+zonden op anderen schuiven en zelfs God beschuldigen, eerder dan eene
+zonde of bewezen schuld te bekennen. Adam was gereed te zeggen: „de
+vrouw, die Gij mij gegeven hebt die heeft mij van dien boom gegeven,” en
+de vrouw: „die slang heeft mij bedrogen” enz. Maar wij hooren geen van
+beiden zeggen: „Gij liet den satan toe ons te vinden en te verzoeken en
+tevens ons om te vallen; hetwelk alles Gij hadt kunnen beletten; maar
+daar Gij besloten hebt deze verzoeking toe te laten en ons, om er in te
+vallen, kunnen wij in de uitvoering niet verkeerd zijn.” Tot zulk eene
+diepte van schaamteloosheid waren zij niet gekomen. Simeï vloekte David;
+toen zeide Abisai tot David: „Laat mij toch overgaan en zijnen kop
+wegnemen.” „Neen,” zegt David, „de Heere heeft toch tot hem gezegd:
+vloek David.” Nu, had iemand Simeï verweten den gezalfde des Heeren
+gevloekt te hebben of gezegd dat hij schuldig was in zoo te doen, zoo
+mogt hij geantwoord hebben: „God besloot mij toe te laten om David te
+vloeken, ja, Hij heeft mij zulks bevolen en is het dan zonde wat God
+bepaald en mij bevolen heeft? Indien God in zijn besluit regt handelt,
+kan ik geen onregt doen in de uitvoering.” Doch wij lezen niet dat Simeï
+zoover gegaan is, in zijne goddeloosheid op Gods toelating te werpen.
+De Apostel Petrus, sprekende tot degenen die Christus gekruist hadden,
+zeide, dat Hij, dien zij hadden gevangen genomen, gekruist en gedood,
+naar den bepaalden raad en voorkennis Gods was overgegeven en dat Gods
+hand en raad te voren bepaald had, dat het geschieden zoude. Zeide
+Petrus hun, dat zij de besluiten Gods hadden volbragt in het vermoorden
+van den Heere der heerlijkheid? Dan hadden zij kunnen antwoorden:
+„Petrus, indien gij gelijk hebt dan kunnen wij geen ongelijk hebben,
+deze handen waren bestemd om het te doen, of het voornemen Gods kon
+niet uitgevoerd zijn.” Doch schoon wij lezen dat de Joden het Evangelie
+tegenspraken en lasterden, wanneer het door Paulus en anderen gepredikt
+werd, toch lezen wij niet, dat zij tot zulk een trap van Godslastering
+zijn gekomen om te zeggen: „Indien gij gelijk hebt, kunnen wij geen
+ongelijk hebben.” Wij lezen van een booze geest, die vrijheid van God
+ontving om een leugengeest te zijn in den mond van de valsche profeten,
+om Achab te misleiden en te overreden. Toch gelooven wij, dat de booze
+geest bevonden zal worden, ongelijk te hebben en dat zij, op wie hij
+invloed uitoefende, evenzoo zullen openbaar worden kwaad gedaan te
+hebben met naar zijne voorschriften te handelen. Wij lezen dat de
+Satan onder de toelating zich verandert in een engel des lichts om te
+misleiden, en dat zijne dienaars tot hetzelfde einde zich veranderen als
+waren zij dienaars der geregtigheid, toch twijfelen wij niet, of beiden,
+de satan en zijne dienaars, zullen eenmaal gevonden worden in het
+ongelijk te zijn, „van welke het einde zal zijn naar hunne werken!” Wij
+gelooven dat in de laatste dagen spotters zullen komen, die naar hunne
+eigene begeerlijkheden zullen wandelen; die verderfelijke ketterijen
+bedektelijk invoeren zullen en velen hunne wegen navolgen zullen, door
+welke de weg der waarheid zal gelasterd worden; dat de menschen zullen
+zijn liefhebbers van zichzelven, hoovaardigen enz. Nu, indien God
+niet bepaald had, dat alle deze dingen geschieden zouden, kon Hij het
+ons in zijn woord niet gezegd hebben; maar moest gewacht hebben, tot
+het geschiedde en terwijl hij achttien honderd jaren geleden, reeds
+verklaard heeft, dat het zoo zijn zou, zoo _moet_ het alzoo geschieden
+of deze gedeelten van zijn woord moeten onvervuld ter aarde vallen, en
+dan, wie kan op eenig gedeelte daarvan staat maken? Maar het is het
+onfeilbare woord der waarheid en moet regt zijn, en al de bovenvermelde
+dingen zijn goddeloosheden, die wij weten dat eenmaal onregt zullen
+bevonden worden.
+
+Ik beken, dat, indien ik een van de bovenvermelde karakters ben, ik
+zonder twijfel verkeerd zal zijn. Maar, indien gij anders denkt en het
+voor God kunt uithouden en het gerigte Gods denkt te trotseren, gij
+moet weten wat gij gelooft. Maar „o mensch! wie zijt gij, die tegen
+God antwoordt? Zal ook het maaksel tot dengenen die het gemaakt heeft,
+zeggen: waarom hebt Gij mij alzoo gemaakt?”
+
+~De Pred.~ Ik vrees waarlijk, mijnheer! dat gij gelijk het gros uwer
+broederen in een gemakkelijken stoel gezeten zijt, maar zorg dat gij
+niet zacht zit, tot de duivel u haalt en gij dan ziet, wat de besluiten
+Gods over u zijn; met zulk een geloof kunt gij alle werk laten varen,
+want dewijl gij gelooft dat God zoo velen door zijne souvereine genade
+zal behouden, zult gij zeggen: „Indien God mij hebben wil, zal Hij mij
+wel halen, indien niet, zoo zal Hij mij toch niet zalig maken, wat ik
+ook doe.” Zulk eene leer kan geene andere strekking hebben, dan om den
+mensch in de zonde te verharden. Geen wonder dat gij Calvinisten, zwarte
+harten hebt.
+
+~De heer E.~ Wat betreft te gelooven aan Gods besluiten en dat Hij alles
+werkt naar den raad zijns willens, hetwelk gij noemt gezeten zijn in een
+gemakkelijken stoel, ik erken dat ik daar gezeten ben en gaarne wensch
+af te wachten elk der dingen, die gij voorgebragt hebt om mijn geloof
+te wederleggen. Wat mij ook moge halen, zoo als gij zegt, weet ik niet,
+en dat God komen en mij trekken moet, indien ik ooit in den hemel zal
+komen, is eene waarheid. Ik ben zeker, dat Hij reeds menigeen van de
+aarde ten hemel getrokken heeft. Hij beloofde zijne discipelen, dat,
+wanneer Hij henen zou gegaan zijn,—Hij wederkomen zou en hen tot
+zich nemen, opdat waar Hij was, zij ook zijn mogten. En indien wij
+in den toestand zijn van hem, die onder de moordenaars viel, gewond
+en hulpeloos, en indien gij, werkdadige Priesters en Levieten, ons
+voorbij komt, ons ziet en geen bijstand aanbrengt, indien wij op uwe
+roeping niet in staat zijn ons zelven te helpen of op te staan, heb dan
+medelijden met ons, liever dan ons te bespotten en verwijtingen te doen!
+En indien de God van alle genade den goeden Samaritaan mogt zenden, en
+Hij naar zijne groote barmhartigheid den wijn en de olie der genade in
+onze wonden mogt gieten, dezelve verbinden, ons zet op zijn eigen beest,
+ons naar de herberg voert, de kosten betaalt, de waard last geeft ons te
+verzorgen en belooft voor alle kosten in te staan, mor dan niet tegen
+zijne vrije goedheid, wij kunnen zonder dat niet gelukkig zijn noch
+geholpen worden. Maar indien gij sterk en ongewond zijt, of indien gij
+uzelven kunt genezen of naar de herberg loopen, of indien gij, daar
+zijnde voor uzelven zorg kunt dragen of de kosten betalen, gij hebt
+de vrijheid, help u zoo goed gij kunt. Wij belijden dat wij niets doen
+kunnen, ja zelfs, overtuigd van onzen verloren staat, niet op de borst
+kunnen slaan en uitroepen: „O God, wees mij zondaar genadig!” of „Red
+ons Heere! wij vergaan!” Wat aangaat, dat deze onze leer de zonde
+aanmoedigt, het is een oude beschuldiging tegen Paulus en anderen in
+hunne dagen ingebragt, door hen die zeiden: „Laat ons het kwade doen,
+opdat het goede daaruit voortkome.” Wij verheugen ons gerangschikt te
+worden onder zulk een eerwaardig gezelschap als de Apostelen. Indien wij
+onze beginselen uit dezelfde fontein hebben, door denzelfden Heere zijn
+geroepen, onze oogen door dezelfde hand geopend zijn en onze harten door
+denzelfden magtigen arm zijn veranderd, moeten wij onvermijdelijk in
+zekere mate denzelfden laster en hetzelfde verwijt ondervinden, gelijk
+deze goede menschen ondervonden van de wereld en de tegenstanders van
+den Heere Jezus Christus, en wel omdat zij de eer van 's menschen
+zaligheid Hem alleen toekenden en zich niet vermeten de onreine vodden
+van onze geregtigheid te vereenigen, met dien grooten naam, wien toekomt
+eer en heerlijkheid tot in alle eeuwigheid. Indien wij in dezen staat
+zijn, hebben wij inderdaad reden ons te verblijden en zijn bovenmate
+verheugd, wanneer men ons voor zijne zaak met allerlei lasten bezwaart.
+Maar wij gelooven dat gij u moet schamen, geschaard te zijn aan den kant
+der lasteraars; en wat aangaat de zwartheid onzer harten, wij weten dat
+ze zoo zijn; ja, wij zijn snoode zondaars en niets meer, de boosheid is
+ons eigen, wij kunnen geene volmaking vinden noch in- noch uitwendig.
+Doch wij zullen niet wanhopen, wij weten dat zondaars kunnen gezaligd
+worden zonder de werken der wet. Het bloed van Christus en de Geest der
+waarheid zijn in staat ons van alle zonden te reinigen en op den dag
+zijner heirkracht zullen wij een zeer gewillig volk zijn, om God in den
+weg zijner eigene instellingen te gehoorzamen en te dienen. Tot onze
+zaligheid zien wij uit en zoeken naar Zijne geregtigheid alleen, want
+wij weten dat in ons vleesch niets geen goed woont.
+
+~De Pred.~ Gij zult dan maar bij uw eigen systeem moeten blijven wat ook
+de gevolgen mogen zijn. Al stoot men een dwaas in een mortier met eenen
+stamper, zijne dwaasheid zal niet van hem wijken. Mij dunkt mijne
+woorden hebben geenen invloed op den heer E. Maar wat denkt gij er van
+Kapper? Gij hebt mijn geloof gehoord en zijne aanmerkingen er op, naar
+welke zijde gevoelt gij uw gemoed overhellen?
+
+~De K.~ Wel, als ik spreken zal naar de geneigdheid van mijn gemoed,
+geloof ik dat de heer E. het beste op de hoogte der zaak is, dit is
+althans mijn oordeel, want hij heeft aangetoond, dat achtervolgens uwe
+stelling, de zaligheid niet in den wil en de werking van God ligt, want
+gij zegt dat Hij de zaligheid van alle menschen wil, maar het niet
+uitvoeren kan, omdat het schepsel ook niet wil. Gij zegt dat Christus
+alle menschen verlost heeft, maar dit behoudt hem niet, omdat zij de
+voorwaarden niet willen volbrengen om het deelachtig te worden. Gij
+gelooft dat God iedereen roept, maar velen niet zullen gehoorzamen.
+Gij zegt; Hij geeft aan iedereen een talent of talenten van genade, en
+eenigen zijnde gehoorzamer dan anderen, vermeerderen hunne talenten,
+gelooven en bekeeren zich, hebben hunne harten vernieuwd en worden met
+God verzoend, en toch zijn er die deze zegeningen weder wegwerpen, weder
+onder de verdoemenis komen en ten laatsten verloren gaan. Daarom kan
+onmogelijk iets van hetgeen door u opgenoemd is, de oorzaak zijn van des
+zondaars zaligheid, dat is te zeggen: ze kan niet in Gods wil liggen,
+want gij zegt dat hij het wil en toch worden zij er niet door behouden;
+niet in de verlossing door Christus, want gij zegt: Hij verloste alle
+menschen en toch gaan vele van deze eindelijk verloren; noch in de
+roeping van God of het gegeven talent, dit hebben zij ook, zooals gij
+zegt; noch in de wedergeboorte; noch in den Geest van God; noch in het
+geloof in Christus; noch in de bekeering tot God; noch in hun eenmaal
+verzoend en geregtvaardigd zijn; want gij beweert dat velen alle deze
+dingen bezeten hebben en toch door allen te zamen niet behouden worden.
+En wat bezit de mensch buiten deze dingen meer, dan de wil des
+vleesches? en gij schijnt onwillig toe te staan, dat ook deze hem zoude
+verlossen. Wilt gij zoo goed zijn, mij te verklaren wat het dan is dat
+dit groote werk veroorzaakt en werwaarts ik moet gaan om het te zoeken?
+
+~De Pred.~ Dat zou inderdaad geen zware taak zijn, maar ik verzoek u mij
+thans te willen verschoonen, daar mijn werk mij elders roept.
+
+
+
+
+                                  II.
+
+                              EEN ANTWOORD
+
+                                 OP DE
+
+                          ~GEWICHTIGE VRAAG~:
+
+                              #Wat is het,
+                     dat eene zondaar zalig maakt?#
+
+                                 DOOR
+
+                            #J. C. PHILPOT.#
+
+
+
+
+VOORREDE.
+
+
+Toen ik op verzoek van den Uitgever van het geschrift getiteld:
+„Zamenspraak enz.,” ondernam een aanhangsel te leveren en daarin een
+antwoord te geven op de gewigtige vraag: „Wat is het dat eene ziel zalig
+maakt?” welke vraag daar onbeslist is gelaten; dacht ik slechts weinige
+bladzijden te schrijven, zonder daarbij mijn naam te vermelden; maar al
+schrijvende bevond ik dat het onderwerp onder de hand in gewigt toenam
+en dat gedachten en denkbeelden in mijne ziel vloeiden. Ik gevoelde, in
+het bijzonder toen ik tot het tweede deel van mijn onderwerp kwam, de
+verlossing en zaligheid beschouwd als een inwendig bezit, dat ik er
+mij niet in weinige algemeene bewoordingen kon afmaken, maar dat het
+vereischte, wat ik niet kon leveren,—bladzijden uit het leven en de
+bevinding met zalving en kracht, zal het geschikt zijn om de behoeften
+van Gods beproefde familie te ontmoeten. Ik zag aan alle zijden
+verlossing als eene inwendige wezenlijkheid, onbekend, onbemind,
+ongezocht, verwaarloosd. Eenigen zag ik, die zich dienstknechten
+Gods noemden, ijverig genoeg voor de zaligheid uitwendig, gezond in de
+letter der waarheid en ernstig strijdende voor de leerstellingen der
+genade die, óf nooit spraken van de zaligheid inwendig, óf indien zij er
+al van gewaagden, er zich van af maakten met weinige magere volzinnen,
+die gewoonlijk zoo met dwalingen en misslagen vermengd waren, dat zij
+eenvoudige zielen slechts verwarden en aan het onderscheidende oog
+ontdekten, de onwetendheid en ledigheid van den prediker. Anderen die
+uit hunne opgeblazenheid en verwaandheid schenen te denken, dat „de
+wijsheid met hen sterven zoude,” (Job 12 vs. 2), zag ik sloopen wat God
+in zijn woord heeft opgebouwd, en opbouwen wat Hij heeft afgebroken.
+Deze waren leermeesters gezet op vormen, ceremoniën, ordonantiën,
+bidstonden, kerklidmaatschap, huiselijk gebed en duizend andere
+uiterlijke dingen, (allen goed op hunne plaats) alsof zij de inhoud
+en het wezen der levende godzaligheid waren. Anderen weder die zich
+bevindelijke predikanten noemden, zag ik of aan de eene hand de zonden
+als bewijzen van genade opbouwen óf aan de andere hand eene algemeene
+haat tegen de zonde, als een bewijs daarvan aanmerken. Dus zag ik de
+in- en uitgangen, het vallen en opstaan, de verborgen werkingen, het
+onzigtbare spoor, de innerlijke worstelingen en geheel dit bijzondere,
+diepe, gedurig veranderende, golvende pad, dat door Gods familie wordt
+betreden óf nimmer aangeroerd, óf indien al ondernomen dat in te gaan,
+zoo duister en verkeerd voorgesteld, dat eene levende ziel door al wat
+hij hoorde, meer bedroefd en verward dan getroost en bemoedigd werd.
+Ik zag insgelijks dat zelfs leeraars, die de merkteekenen droegen van
+hunne roeping door de genade en van hunne roeping tot de bediening (die
+of rustende waren op vroegere bevinding óf zoo als zij het noemden
+bevestigd waren in Christus; dat mij voorkomt eene bevestiging
+in zich zelf te zijn), weinig, indien iets, verschilden van de
+letter-Calvinisten dezer dagen.
+
+Alzoo terwijl eenigen goed kwaad en kwaad goed noemen, bitter voor
+zoet en zoet voor bitter gevende en anderen de schaduw voor het wezen
+en den vorm voor de kracht instellen, zag ik, dat degene die in de
+bres moesten staan, hunne zwaarden in de schede hadden gestoken en ze
+nimmer uittrokken tegen de vijanden van Christus, die in het gewaad van
+vrienden komen. De vraag scheen te zijn: „Zijt gij een Arminiaan of een
+Calvinist?” indien de eerste, zoo zijt gij een vijand, indien de laatste
+een vriend. En alzoo worden de gevaarlijkste en listigste vijanden van
+levende Godzaligheid, in de legerplaats van Christus ontvangen, omdat
+zij het wachtwoord kunnen noemen en de kleeding van zijne soldaten
+dragen. Dus zie ik de waarheid over de straten struikelen, levende
+godzaligheid verwaarloosd, uiterlijke dingen hoog gewaardeerd, de
+schapen van Christus ongevoed en de bokken niet gescheiden. Zoodat ik
+mij gedrongen gevoelde met meer uitgebreidheid dan ik mij eerst voornam,
+te blijven staan bij ~inwendige~ zaligheid, schoon met de diepste
+bewustheid van mijne onbekwaamheid en onervarenheid, en er tevens
+mijnen naam bij te voegen, opdat het niet het nadeel en de verdenking
+mogt hebben, welke gewoonlijk aan naamlooze geschriften verbonden
+zijn. Zonder dus eenig oordeel te vellen ten gunste of tegen het
+geschrift, waarbij dit aanhangsel gevoegd is, noch er mij geheel mede te
+vereenigen, schoon ik het beschouw als een antwoord aan de Wesleijanen,
+met bekwaamheid en onpartijdigheid geschreven te zijn, wend ik deze
+zwakke poging aan om te strijden voor het geloof, eenmaal den heiligen
+overgeleverd, en om de natuur dier verlossing aan te wijzen, welke men
+kennen en bezitten moet vóór men het koningrijk der hemelen kan ingaan.
+
+                                                  J. C. PHILPOT.
+
+
+
+
+WAT IS HET, DAT EEN ZONDAAR ZALIG MAAKT?
+
+
+Wel mag ieder overtuigd zondaar een waar voldoend antwoord verlangen,
+op eene vraag van zoodanig gewigt. Wel mag iedereen, die den alsem en
+de gal geproefd heeft, met den angel der zonde doorstoken is geworden,
+die zucht onder den vloek der wet en beeft onder het toekomende
+oordeel,—wel mag ieder dusdanige, schuldige, zelf-veroordeelende
+ellendige, de lippen kussen desgenen, die een regt antwoord geeft op de
+alles omvattende vraag: „Hoe zal de mensch rechtvaardig zijn bij God?”
+(Job. 9 vs. 2).
+
+Om dan deze vraag regt te beantwoorden moeten wij de zaligheid onder
+twee hoofdpunten beschouwen. 1º. De zaligheid beschouwd als eene daad
+buiten ons; 2º. de zaligheid beschouwd als eene zaak in ons. Daar de
+eerste de laatste voorafgaat, zullen wij haar den verschuldigden
+voorrang geven. En daar niemand onderwijst gelijk God, en Hij is de
+Vader der lichten, de Fontein des levens en de alleen Wijze Jehovah,
+mogen beide schrijver en lezer genade ontvangen om tot Hem op te zien,
+„om de zalving die leert van alle dingen en ook waarachtig en geen
+leugen is.” (1 Joh. 2 vs. 27).
+
+1. De zaligheid dan, moet beschouwd worden, ten eersten als eene
+handeling buiten ons, als eene eeuwige onveranderlijke daad
+voortvloeijende uit het gemoed van Jehovah en geheel onafhankelijk van
+het schepsel. Te vooronderstellen dat eenig nieuw plan, eenig te voren
+ongedacht ontwerp, eenige verandering van voornemen, eenige verbetering
+van een oorspronkelijk onvolmaakt plan, plaats kunne nemen in het hart
+van Jehovah, is een van de grootste beleedigingen te werpen op de
+wijsheid en magt van den drieëenigen God, welke ooit het schepsel kan
+ten uitvoer brengen.
+
+Indien Hij Alwijs is, zoo kan geene nieuwe gedachte in zijn gemoed
+oprijzen; indien Hij Almachtig is, dan kan geene onverwachte hinderpaal,
+geen onvoorzien toeval, noch opkomende gebeurtenis, zijn voornemen
+verijdelen en indien Hij de Bron en Oorsprong is van het geheele bestaan
+van het schepsel (Rom. XI vs. 36) zoo kan noch de wil, noch de magt van
+het schepsel sterker zijn dan Hij. Wij beschouwen Hem als de ervarenste
+Ingenieur, die vooruit met de meeste naauwkeurigheid, de beweging en
+het uitwerksel van ieder rad en van iedere tand van eenig nieuw stuk
+machinerie, kan berekenen. Wij noemen Hem de bekwaamste Generaal, die
+voor den veldslag iedere beweging, welke Hij denkt te volvoeren het best
+ontwerpt en die met de grootste nauwkeurigheid en den besten uitslag
+zijn oorspronkelijk plan ten uitvoer legt. Te misrekenen, in verwarring
+te geraken door eenige onvoorziene hinderpaal, op te houden wegens
+eenige onverwachte hindernis, doet een mensch kennen als een broddelaar.
+In zijne oorspronkelijke schatting mis te tasten, doet de kennis in
+twijfel trekken; niet in staat te zijn zijn plan te volvoeren, bewijst
+magteloosheid in een architect. Nu, zal een generaal een plan hebben,
+evenzoo een ingenieur en een architect en zal God geen plan hebben?
+Zullen wij iemands kennis afmeten naar de wijsheid van zijn plan en
+zijne magt naar deszelfs uitvoering, en zullen wij de wijsheid en de
+magt Gods niet in denzelfden weg afmeten? Zullen wij hem niet een zot
+en een dwaas noemen, die geen orde in zijne bezigheden heeft, geen goed
+overlegd plan in de uitoefening zijner zaken, geene bepaalde werkuren,
+geen vooraf beraamde reeks van werkzaamheden, en zullen wij niet beven
+om al deze dwaasheid aan God toe te schrijven? Eene Manchestersche
+katoenfabriek kon geene week doorwerken, indien het niet een vooraf
+bepaald stelsel van werking, geen geregeld plan had, waardoor aan ieder
+spinnewiel zijn werk, aan iedere hand zijne plaats wordt aangewezen. En
+toch zijn er menschen, van zulk eene stoute goddeloosheid, die aan den
+alleen wijzen God eene verwarring, eene wanorde, eene nalatigheid in
+het bestuur van de eeuwige bestemming des menschen toeschrijven, welke,
+indien ze in een groote stad in praktijk werd gebragt, onvermijdelijk
+zou ten gevolge hebben, dat hare drukke fabrieken werden gesloten, hare
+uitgestrekte bevolking werd verarmd en hare opgepropte straten in eene
+woning der draken en rustplaats der nachtuilen verkeerd werden.
+
+Wij kunnen daarom niet ontkennen, dat al wat God doet, Hij zulks doet
+naar een plan van eeuwigheid vastgesteld in zijn eigen gemoed, zonder
+zijne wijsheid in de uitvinding, of zijne magt in de volvoering in
+twijfel te trekken. Indien dan al wat God doet, Hij doet „naar den
+raad van zijnen eigen wil,” zoo is het duidelijk dat de zaligheid of
+verdoemenis der zielen een deel moet uitmaken van zijn eeuwig voornemen.
+Indien alle dingen, die plaats hebben, vloeien in een voor hen gegraven
+kanaal, elkander opvolgen achtervolgens eene bepaalde orde en zoowel een
+deel uitmaken van Gods algemeene regering, als elk rad bedraagt tot de
+beweging van eenig zamengesteld werktuig, dan moet de zaligheid begrepen
+zijn in een groot oorspronkelijk plan. Te zeggen dat God eenige dingen
+bepaalt en andere dingen niet; tijdelijke gebeurtenissen vaststelt,
+maar geene geestelijke; waakt over het vallen van een musch, maar de
+onsterfelijke ziel des menschen overgeeft aan bloot toeval en goed
+geluk, is onbeschaamder onderstelling, dan dat een onkundig landman,
+een van Watt's stoomwerktuigen beziende, zoude zeggen, deze ketel, dit
+rad, deze zuiger heeft Watt ontworpen, maar op al het overige heeft
+hij geen acht geslagen. Zijn grootsch verstand vergat dit deel van het
+werktuig en verzuimde dat; en dit keurig zamenstel en schoon geheel, is
+gedeeltelijk het voortbrengsel van vinding en vernuft, en gedeeltelijk
+van bloot toeval. Veel dwazer en onwetender nog spreken zij, die
+loochenen de zaligheid een volmaakt plan te zijn, overeenstemmend in elk
+deel, en haren oorsprong, voortgang en einde vindende in den wil en het
+voornemen van God alleen. Om reden wij de overeenstemming en schoonheid
+van het groote geheel niet kunnen waarnemen, om reden er tegenwerpingen
+en zwarigheden zijn, om reden wij het onderwerp en den grondslag van
+ieder deel niet kunnen bevatten, zijn wij daarom vrij om te ontkennen,
+dat de verlossing een groot in alles overeenstemmend plan is? Even goed
+mogt de bovengenoemde onkundige landman, aanmerking maken op elk rad en
+elke beweging der stoommachine, welker gebruik en schoonheid hij niet
+begrijpen kon. Indien verlossing als één geheel, een plan is, waarin de
+grootste harmonie heerscht, dan moeten ook al de deelen en takken van
+dezelfde natuur zijn. Zeg dat een deel niet harmonieert, en gij zegt
+dat het geheel zulks niet doet, want de harmonie van het geheel hangt
+af van de harmonie der deelen. Deze takken of deelen dan eischen ons
+naauwgezet onderzoek en indien wij kunnen aantoonen dat ze volkomen
+zijn, zullen wij het doen van het geheel.
+
+1º. De eerste tak dan van de verlossing is, _de openbaring daardoor, van
+de heerlijkheid van den Drieëenigen Jehovah_. Niets kan God zoo dierbaar
+zijn dan zijne eigene heerlijkheid. Niets minder dan de openbaring
+daarvan, kan het verheven oogmerk zijn van alle zijne daden. De
+oorsprong van alle geschapene wezens, van de verhevenste engel tot den
+kruipenden worm, kan slechts worden toegeschreven aan de zucht welke
+Jehovah koestert, om daardoor zijne eigene eeuwige heerlijkheid te
+openbaren. De verlossing, welke de grootste daad Gods is, moet daarom
+tot dezelfde bron worden opgespoord. „Tot prijs _der heerlijkheid zijner
+genade_,” zegt Paulus, (Eph. 1 vs. 6), „door welke Hij ons begenadigd
+heeft in den Geliefde,” en wederom vers 12: „opdat wij zouden zijn tot
+prijs zijner heerlijkheid, wij, die eerst in Christus gehoopt hebben. En
+opdat Hij zou bekend maken den rijkdom zijner heerlijkheid over de vaten
+der barmhartigheid, die Hij te voren bereid heeft tot heerlijkheid,”
+(Rom. 9: 23). Nu, indien de zaligheid geheel rust op den wil des
+menschen en tot hare eindelijke voorspoed afhangt van de magt en
+bekwaamheid van het schepsel, zoo is het bewezen dat er mogelijkheid
+bestond dat er geen enkele ziel behouden werd. Wat meer is, indien het
+daarvan afhangt, dan is er niet de minste twijfel in het hart van hen,
+die den gevallen staat des menschen ondervindelijk kennen, of niemand
+konde of wilde zalig worden. Tenzij dus de zaligheid een besloten,
+bepaald, onveranderlijk, onherroepelijk voornemen zij, zoo is het klaar
+dat God teleurgesteld kon worden, betrekkelijk de heerlijkheid, die Hij
+zich voorgesteld had, om daardoor zijnen grooten naam te verhoogen. En
+indien wij alleen maar toestaan, dat Hij het einde van het begin ziet en
+te voren weet elke gebeurtenis die plaats zal hebben, dat de arminianen
+erkennen, dan is het bewezen, dat, vooruitziende en bemerkende de
+teleurstelling van al zijne ontwerpen, Hij zou opgehouden en nooit het
+ontwerp verzonnen hebben. Wat meer is, om de gevolgtrekking nog een stap
+verder te nemen, indien God door den tegenstand van het schepsel beroofd
+kon worden, van den prijs zijner eigene heerlijkheid, zou hij nooit
+deze wereld in aanwezen gebragt, noch den mensch uit het stof der
+aarde geformeerd hebben. Wij maken plannen, in welker uitkomst wij ons
+teleurgesteld vinden, omdat wij geene toekomende gebeurtenissen kunnen
+voorzien, maar indien wij begaafd waren met de voorkennis van alle
+dingen, zouden wij alleen zulke ondernemingen beginnen, van welke wij
+zeker waren dat ze ons gelukken zouden. Laat dus niemand die dwaasheid
+aan God toeschrijven, welke hij aan zijn medeschepsel niet zoude
+toekennen.
+
+2º. Onze zwakke vermogens niet in staat zijnde, om Gods besluit als
+een welluidend geheel te beschouwen, zoo zijn wij genoodzaakt Hem eene
+opvolging van handelingen toe te schrijven, welke geen wezenlijk bestaan
+heeft in Hem die een eeuwig _Heden_ is, dezelfde gisteren, heden en in
+eeuwigheid. Alzoo spreken wij over de liefde die God heeft tot zijne
+eigene heerlijkheid, als over de eerste daad in het plan der zaligheid
+en van _zijne eeuwige liefde_ als van de tweede. Maar in zijn oneindig
+gemoed is noch eerste noch tweede, toekomende noch verleden, vroeger
+noch later. Wanneer wij dan zeggen, dat de _eeuwige liefde_ een tweede
+beweegoorzaak is van zaligheid, gebruiken wij de taal door ons zwak
+verstand gevorderd, en meenen daarmede niet aan God eenige zulke
+onvolmaaktheid toe te schrijven, als eene opvolging van beweegredenen
+in zich behelst.
+
+_Liefde_ dan is eene tweede oorzaak der verlossing. Maar indien Jehovah
+volmaakt en onveranderlijk is, moet zijne liefde van dezelfde natuur
+zijn. Hoe zuiverder, hoe onbewegelijker, hoe onveranderlijker de liefde
+is, hoe nader zij aan de volmaaktheid komt. Onstandvastig te zijn,
+gedurig van voorwerp te veranderen, neerslagtig, ontmoedigd, verward,
+vervreemd of in eenig opzigt door uitwendige omstandigheden verkoeld te
+zijn, neemt de zuiverheid der liefde weg. De liefhebbende vrouw, die in
+spijt van slechte behandeling en onverschilligheid aan haren man kleeft,
+die hem lief heeft in oneer en schande, zijn beeld op haar hart draagt,
+schoon hij als een doodschuldige gevat of als een boosdoener wordt
+gevonnisd, verwekt onze bewondering als een voorbeeld van echtelijke
+liefde. De teedere moeder, die om haren ongebonden zoon jammert, en
+hare hoofdpeluw met tranen van liefde tot hem doornat, schoon haar hart
+innerlijk verscheurd is door zijnen ligtzinnigen wandel, bewonderen wij
+evenzoo als een voorbeeld van moederlijke gehechtheid. De sterkte, de
+onveranderlijke natuur, de zuiverheid, de belangeloosheid van deze twee
+voorbeelden van menschelijke liefde, gaat ons onwillekeurig ter harte.
+Zullen wij nu de zuiverheid en volmaaktheid van schepsels genegenheid
+afmeten bij eenen zekeren standaard, en dien regel ter zijde werpen
+met betrekking tot de goddelijke liefde? Indien de liefde Gods tot
+de menschenkinderen onbestendig is, veranderlijk, afhankelijk van
+omstandigheden, veroorzaakt door hun gedrag, afwisselend gegeven en
+ontnomen, dan moeten wij stoutweg zeggen, dat zij onvolmaakt is, en
+indien de liefde Gods onvolmaakt is, dan is God zelf evenzoo onvolmaakt.
+Maar indien God hen, die Hij lief heeft, eeuwig, oneindig volmaakt
+lief heeft dan moet Hij hen onveranderlijk lief hebben. Heeft God dan
+alle menschen lief? Heeft Hij Ezau, Faraö, Saul en Judas lief? Hij zegt
+ons zelf dat Hij Ezau haatte (Mal. 1: 3) en Paulus verklaart, dat deze
+haat was, vóór dat de kinderen geboren waren en vòòr zij iets goeds of
+kwaads gedaan hadden. (Rom. 9: 10-13). Wij moeten dan tot dit besluit
+komen, dat God eenigen lief heeft en anderen haat. Maar is er geen
+beweegoorzaak in de voorwerpen zelve? Zijn niet eenigen goed en anderen
+kwaad; eenigen gehoorzaam en anderen ongehoorzaam; verdienen niet
+eenigen liefde en anderen haat? Indien alle menschen gelijkelijk
+gevallen zijn, allen even slecht, even ingewikkeld in zonde en
+verdoemenis, kan er in hen geen oorspronkelijk verschil zijn. Indien
+eenigen behouden worden, anderen verloren gaan; indien eenigen eeuwig
+gelukkig, anderen eeuwig rampzalig worden; moeten wij naar de oorzaak
+van dit verschil zoeken, ergens elders dan in de personen zelf. En laat
+ons over de zaak zoo lang redekavelen als wij willen, indien wij eenmaal
+de oorspronkelijke zonde en de val des menschen toegeven, moeten wij
+altijd tot hetzelfde besluit komen, dat het verschil gemaakt tusschen
+de gezaligden en de verdoemden, niet in hen maar in God gevonden wordt,
+in één woord, dat Hij vrijelijk eenigen haat en vrijelijk anderen lief
+heeft.
+
+3º. Maar het bestaan der liefde, kan enkel door daden openbaar worden.
+Liefde is een verborgen beginsel in den boezem, in zoover als het
+betrekking heeft op hen _door_ wien zij gekoesterd wordt; maar
+betrekkelijk hen _tot_ wien zij gevoeld wordt, kan zij alleen door
+uitwendige daden blijken. Dus is liefde de oorsprong van de zaligheid,
+even als de zaligheid de vrucht van liefde is. De eene is de oorzaak, de
+andere het uitwerksel; de eene de innerlijke beweegreden, de andere de
+uitwendige daad. Maar wij meten de liefde af bij de proeven, die zij
+doorstaat; bij de opofferingen die zij doet; bij het lijden dat zij
+ondergaat voor het voorwerp van toegenegenheid. Bij denzelfden standaard
+meten wij de liefde Gods af, tot de kinderen der menschen. _Verlossing_
+daarom wordt bestendig in het Woord voorgesteld als het bewijs van de
+liefde van Christus; „Christus had de gemeente lief en heeft zich zelven
+voor haar overgegeven.” (Eph. 5: 25). „Die mij lief gehad heeft,” zegt
+Paulus, „en zich zelven voor mij overgegeven heeft.” (Gal. 2: 20).
+„Hieraan hebben wij de liefde gekend, dat Hij zijn leven voor ons
+gesteld heeft.” (1 Joh. 3: 16). Indien dan verlossing de vrucht is van
+liefde, het gevolg en de uitdrukking daarvan, indien de liefde beperkt
+en bijzonder is, dan is de verlossing evenzoo beperkt en bijzonder. Het
+uitwerksel kan niet grooter zijn dan de oorzaak, noch de daad grooter
+dan de beweegreden.
+
+Maar is verlossing eene volmaakte daad, een voleindigd werk? Indien het
+de uitvoering is van een oorspronkelijk plan en te gelijk uitgevoerd
+door God geopenbaard in vleesch, moet het zekerlijk zoo volmaakt
+zijn als deszelfs Auteur. Doch is een werk volmaakt dat onzeker en
+toevallig is, dat afhangt van de wispelturige eigenzinnigheid en den
+veranderlijken wil des menschen en dat nog wel van een gevallen mensch?
+Hing de schepping der wereld af van de medewerking des menschen? Kan hij
+een enkel grasscheutje doen groeijen, één haar wit of zwart maken? Is de
+medewerking des menschen gedoogd in eene enkele van Gods handelingen?
+Indien zoo iets mogelijk ware, zou dan niet het mengsel van schepsels
+werk het geheel bezoedelen en bederven? Indien de verlossing algemeen
+ware en slechts een deel zaligde, kan het een volmaakt werk genoemd
+worden? Indien verlossing ontspringt uit liefde, en de verlossing
+algemeen is, dan zal ook de liefde algemeen zijn; maar indien iemand
+verloren gaat, indien iemand in de hel is, voor wien Christus stierf,
+zal hunne verlossing ijdel zijn en al de liefde van Christus tot hen was
+te vergeefs. Hij betaalde hunne schuld, en nog staat hunne schuld open.
+Hij nam hunne zonden weg en nog blijven hunne zonden. Hij had hen lief,
+had magt om hen te verlossen, deed al wat Hij kon om hen van de hel te
+bevrijden, kwam op aarde met het opzettelijk voornemen om hunne zonden
+te dragen op het hout, stond voor hen op van den dooden en voer ten
+hemel als hunnen Hoogepriester en Voorspraak—en na dit alles kan Hij
+hen niet verlossen,—na geheel deze magtige oneindige, onmetelijke
+betooning van liefde, lijden, tranen, zuchten, doodsangst en bloed,
+sterven zij in hunne zonden en worden in de hel geworpen. Is Christus
+wezenlijk en waarachtig God? Heeft Hij al de eigenschappen der Godheid?
+Is Hij alwijs en almagtig? Ziet Hij het einde van het begin, en weet Hij
+alle dingen, die verleden, tegenwoordig en toekomend zijn? Wist Hij toen
+Hij aan het kruis hing wie behouden zou worden en wie verloren zou gaan?
+Dan, welk eene ijdele en nuttelooze betooning van liefde en lijden; wat
+eene noodelooze opeenhoping van smarten en doodsangsten, indien het
+uitwerksel van al wat Hij toen leed, afhing van den vrijen wil des
+menschen en millioenen nimmer voordeel zouden trekken uit alles wat
+Hij toen voor hen onderging. Maar stierf Christus voor de zonden des
+ganschen menschelijken geslachts? Dan droeg Hij de zonden der lieden
+van Sodom en Gomorra; van het leger van Faraö dat in de roode zee
+verdronk; van Korach, Dathan en Abiram welke de aarde verzwolg; van de
+zeven vervloekte volken van Canaän en van allen die in den algemeenen
+zondvloed omkwamen. Maar alle deze zijn in hunne zonden gestorven. Werd
+hun in de hel bekeering geschonken? Droeg Christus hunne zonden aan het
+kruis en ging Hij daarna in de hel met aanbiedingen van genade aan de
+verdoemden? Had de vrije wil eene andere gelegenheid, een ander heden
+der genade; verschaft het een ander getijde tot de uitoefening van haren
+magtigen invloed? Judas zegt ons (vers 7) „dat de zoodanigen zijn
+voorgesteld tot een voorbeeld, dragende de straf des eeuwigen vuurs,”
+Paulus zegt: „dat zij vernield zijn van den verderver.” (1 Cor. 10 vs.
+10). Maar indien Christus voor allen stierf, zoo stierf Hij ook voor
+deze, en indien Hij voor deze stierf, zoo moet er eenig oogmerk zijn,
+er moet iets geschieden, eenig uitwerksel moet er voortkomen uit zijn
+dragen van hunne zonden. Indien Hij voor hen niet stierf, dan is de
+verlossing niet langer algemeen, wij ontdekken millioenen voor wie
+Christus niet gestorven is en eensklaps is er een einde gemaakt aan de
+algemeenheid van al die teksten, die zoo dikwijls worden aangehaald ten
+gunste der algemeene verzoening. Indien Hij voor hen stierf, dan trekken
+zij al of niet eenig voordeel uit zijnen dood. Indien zij er het minste
+voordeel uit trekken, dan worden er verlost, die reeds in de hel zijn,
+die in hunne zonden gestorven en onder den toorn Gods zijn vergaan.
+En indien eenigen, waarom niet allen? De smarten der hel zullen hen
+zekerlijk geleerd hebben, om hunnen vrijen wil beter te gebruiken dan
+zij deden op aarde, en één uur ondervinding van den brandenden poel
+heeft hen doen instemmen, met de aanbiedingen van genade. Christus
+behoefde zoolang niet te vergeefs aan de deur hunner harten te kloppen,
+als Hij volgens de Wesleijaansche predikanten nu doet aan de harten
+hunner hoorders! Zij zeggen, indien de verdoemden dezelfde aanbiedingen
+van genade hadden als wij hoe gaarne zouden zij die omhelzen! Nu, indien
+Christus dan voor hen gestorven is, zoo is de hel reeds sedert lang
+ontvolkt van zijne aloude bewoners. Caïn, Faraö, Saul, Achitofel, Doëg,
+Ezau en duizend anderen, die de schrift voorstelt als vijanden Gods,
+zijn nu in den hemel, zingende het lied des Lams. Maar indien Christus
+voor hen niet gestorven is, dan is de verlossing niet algemeen, er is
+eene beperking gemaakt en zij is wat wij belijden, bijzonder.
+
+Dus beschouwen en gelooven wij met de schriften der waarheid, dat
+Christus „zijn leven heeft afgelegd voor zijne schapen; eens werd
+overgegeven om de zonden te dragen van velen; het volk reinigde met zijn
+eigen bloed; de gemeente lief had en zich zelven voor haar overgaf”; en
+de zonden droeg van zijn uitverkoren geslacht in zijn eigen lichaam
+op het hout. Gelijk de namen van de kinderen Israëls op de borst des
+Hoogepriesters gedragen werden, (Exod. 28: 29) zoo gelooven wij dat
+Christus op zijn hart de namen droeg van zijne uitverkorenen, toen
+Hij aan het kruis hing en zijn bloed stortte voor al hunne zonden en
+ongeregtigheden. Hij betaalde hunne schuld tot den laatsten penning,
+voldeed aan de strengste eischen der eeuwige geregtigheid, leed in
+ligchaam en ziel het volle gewigt, de volle maat en het tal van de
+zonden van zijn volk en liet geen enkele hunner zonden, ongeboet en
+onverzoend. De Godheid gaf waarde en verdienste aan het lijden der
+menschheid, en dus werd Immanuël, God met ons, de algenoegzame
+Zaligmaker van allen die Hem gegeven, door Hem bemind en verlost waren.
+
+4º. De laatste tak der zaligheid als eene uitwendige daad, die wij nog
+zullen beschouwen, is de toegerekende geregtigheid van den Zoon van God,
+zijnde tot allen en over allen, die gelooven.
+
+De wet van God, zijnde het afschrift van zijne eeuwige geregtigheid,
+kon niet straffeloos verbroken worden, dan dat God ophield God te zijn.
+Tenzij dus de wet volmaaktelijk werd gehoorzaamd, òf door den mensch
+wien hij gegeven was of door een Borg die in zijne plaats stond, zoo
+moest die heilige en regtvaardige wet al deszelfs straffen en vloeken in
+alle eeuwigheid over den overtreder uitstorten. Indien dit waar is, dan
+is Christus gekomen onder de wet en gehoorzaamde haar volkomelijk, of
+voor geheel het menschelijk geslacht of voor een gedeelte deszelven.
+Indien voor het geheel, dan worden alle menschen geregtvaardigd, alle
+menschen hebben de wet gehoorzaamd door hunnen Borg, allen staan voor
+God in Christus volmaakt, zonder vlek of rimpel of iets dergelijks
+(Efez. 5: 27); de deuren des hemels zijn geopend voor allen, en geheel
+het geslacht van Adam, zal in huwelijksgewaad nederzitten aan de
+bruiloft des Lams. Maar indien dit de waarheid niet is en schoon _allen_
+de wet hebben overtreden, slechts _een gedeelte_ behouden wordt, dan
+moeten wij tot het besluit komen, dat alleen die geregtvaardigd worden
+voor wie Christus als een Borg de wet vervulde, en dat het Israël alleen
+is die in den Heere geregtvaardigd worden en zich zullen beroemen. (Jes.
+45 vs. 25).
+
+2. Dusver hebben wij de verlossing geschetst als eene uitwendige daad,
+als iets gedaan voor ons en buiten ons. In deze gemeenschappelijke
+overeenkomst en onderhandeling hadden wij als werkende leden geen
+aandeel. Zij werden bepaald en uitgevoerd vóór wij eenig aanwezen
+hadden, uitsluitend in het voorbeschikkende gemoed van Jehovah. Gelijk
+de boom zijne botten uitgeeft, welke botten een bestaan hadden in den
+boom, vóór zij in zigtbaren groei kwamen, zoo brengt het predestinerend
+voornemen van den drieëenigen God ons in aanwezen, opdat wij de
+voordeelen mogen genieten van al hetgeen voor ons gedaan werd, toen
+wij nog slechte aanwezen hadden in het gemoed van Jehovah.
+
+En dit leidt ons om te spreken over de zaligheid als een werk gewrocht
+_in_ ons, als eene magtige daad waardoor datgene wat oorspronkelijk
+en altijd het onze was, eene persoonlijke wezenlijkheid wordt, eene
+werkelijke bezitting, eene ontvangene erfenis, gelijk een erfgenaam
+wanneer hij meerderjarig wordt, het vermogen aanvaardt dat zijn eigendom
+was, lang voor hij in het bezit daarvan gesteld werd.
+
+God is alwijs en daarom doet Hij geene overhaaste, noch onbedachtzame
+stappen. Gelijk het oorspronkelijke ontwerp der zaligheid door oneindige
+wijsheid werd uitgedacht, zoo zijn ook al de volgende trappen van
+uitvoering van dat plan, geregeld door dezelfde eindelooze wijsheid.
+„Met welke Hij overvloedig is geweest over ons,” zegt Paulus, „in
+alle wijsheid en voorzigtigheid.” God stelt dus zijn volk in zijne
+bedeelingen met hen, niet op eens in het bezit van al de zegeningen
+die Hij voor hen bewaard heeft. Hij heeft bij voorbeeld hunne zonden
+vergeven maar Hij stelt hen niet onmiddelijk in het bezit van die
+weldaad, wanneer Hij hen door zijne genade roept. Hij heeft hen eerst
+hunne behoefte daaraan te leeren. Hij heeft hunne harten voor de
+ontvangst daarvan te bereiden. Het is geen gemeen geschenk en Hij heeft
+hen te onderwijzen, hoe het te waarderen. Zij zijn verlost van toorn en
+eeuwige rampzaligheid, van zijn vreeselijk ongenoegen en schrikkelijke
+verontwaardiging tegen de zonde. Zij hebben noodig dat hun getoond worde
+en dat zij innerlijk gevoelen _waarvan_ en _waartoe_ zij verlost zijn.
+En gelijk de eik niet in éénen dag tot zijnen vollen wasdom komt, maar
+jaren van zonneschijn en onweer, van felle winden en huilende stormen
+noodig heeft, om hem kracht en stevigheid, eenen diepen en uitgebreiden
+wortel te geven, zoowel als eenen verheven en met takken gevulden stam,
+zoo hebben Gods kinderen maanden en jaren van beproeving en verzoeking
+noodig, opdat zij nederwaarts diepen wortel schieten, en gezond en
+krachtig opwaarts groeijen mogen. Dus, vóór dat de ziel iets omtrent
+de verlossing weten kan, moet zij diep en ondervindelijk leeren, de
+natuur der zonde en van zich zelve als door haar bezoedeld en onteerd.
+Zij is hoogmoedig en moet vernederd worden; zorgeloos en moet wakker
+geschud worden; levend en moet gedood worden; vol en moet ontledigd
+worden; geheel en moet gewond worden; bekleed en moet ontbloot worden.
+Zij is van nature eigengeregtig en zelfzuchtig, diep begraven in
+wereldsgezindheid en vleeschelijkheid; ten uiterste blind en onwetend;
+vervuld met vooroordeel, verwaandheid, eigendunk, vijandschap en zij
+haat al dat hemelsch en geestelijk is. De zonde in al derzelver
+verschillende vormen, is haar natuurlijk element. Begeerlijkheid,
+vleeschelijke lusten, wereldsch vermaak, zucht naar eer van menschen en
+onverzadelijke dorst naar zelfbevordering; eene volkomene overgifte aan
+alles wat nieuwe begeerten des harten kan streelen en bevredigen; eene
+uiterste verachting en afkeer van alles wat haar dolzinnig najagen van
+wat zij lief heeft, beteugelt of verijdelt, deze zijn eenige van de
+gedachte van de onvernieuwde natuur des menschen. Opvoeding, zedelijk
+bedwang of de kracht der gewoonte mogen het ontbreken van inwendig
+bederf bedwingen, en een dam opwerpen tegen den woedenden stroom van
+inwonende zonde, zoodat het niet al zijne grenzen zal verbreken en het
+land verwoesten; maar geene zedelijke beteugeling kan de menschelijke
+natuur veranderen. Een geketende tijger blijft een tijger. De moorman
+kan zijne huid niet veranderen, noch de luipaard zijne vlekken (Jer. 13:
+23).
+
+Den mensch juist het tegengestelde te maken van wat hij oorspronkelijk
+is; te maken dat hij God lief heeft in plaats van Hem te haten; Hem te
+vreezen in plaats van tegen Hem op te staan en te beven voor zijne
+geduchte Majesteit, in plaats van met dik verhevene schild Hem te
+bestrijden; om dit magtige werk te doen en deze wonderbare verandering
+te weeg te brengen, is er noodig, de inplanting van eene nieuwe natuur,
+door de onmiddelijke hand van God zelf. Natuurlijk licht, natuurlijke
+liefde, natuurlijke gehoorzaamheid, in één woord, alle natuurlijke
+godsdienst is hier nutteloos en krachteloos. De stroom te keeren
+verandert de natuur der wateren niet. Laat de loop van de modderige beek
+inplaats van naar het zuiden, naar het noorden geleid worden, het blijft
+eene modderige beek. Alzoo mag de oude natuur beteugeld, gewijzigd, en
+in nieuwe en in verschillende kanalen geleid worden, maar het is en
+blijft de oude natuur. En dit is de bediening van honderden, die zich
+dienstknechten van Christus en arbeiders in Zijnen wijngaard noemen,
+om houweel en spade te nemen en verscheidene kanalen te graven voor
+de wateren der oude natuur, en wanneer zij na veel moeite en arbeid,
+eenige weinige stroompjes in hunne naauwe kanalen hebben doen vloeijen,
+verwaardigen zij de vruchten van hun werk met de namen van „bekeering,
+wedergeboorte en een werk der genade.” Alzoo maakt de eene een
+kanaal in de Zondagschool, een ander graaft een breed kanaal voor
+het bijbelgenootschap, een derde maakt eene nieuwe opening voor
+besliste vroomheid en een vierde holt eene wijde groef uit voor
+eigengeregtigheid, onder den naam van Christelijke heiligheid. Maar
+na al hunne moeite en na al hunnen voorspoed in het leiden van de
+stroomen der natuur in deze nieuwe kanalen, is het nog de oude natuur,
+even gevallen, even onwetend, even blind, even vleeschelijk, even dood,
+even vol van vijandschap tegen God en even onbekwaam als ooit om het
+koningrijk der hemelen binnen te gaan. Om de buitenzijde der oude natuur
+te witten, te schilderen, te vergulden, te bekleeden, op te schikken,
+te versieren, in één woord, te hervormen, is de godsdienst van den dag.
+Honderde kerken en kapellen worden gebouwd, duizende predikatiën worden
+gedaan en millioenen gelds worden besteed, alleen met het doel om uit
+het ruwe blok hout der natuur, de gedaante, ledematen en gelaatstrekken
+van een mensch te formeren, en al deze arbeid brengt niets voort dan
+eene gedaante, een beeld, eene levenlooze gelijkenis van levende
+godzaligheid, welke eenen mond heeft maar niet spreekt, het heeft
+oogen, maar zij zien niet, ooren, maar zij hooren niet, handen, maar zij
+tasten niet, voeten, maar zij gaan niet en zij geeft geen geluid door
+hare keel. Kerkelijke en Dissenter, Orthodox en Evangelisch, Baptist,
+Independent en Methodist, allen slaan de handen ineen tot het goede
+werk. „De een helpt den ander en zegt tot zijn medgezel: wees sterk! En
+de werkmeester versterkt den goudsmid; die met den hamer glad maakt,
+dien, die op het aanbeeld slaat, zeggende van het soldeersel het is
+goed: daarna maakt hij het vast met nagelen, dat het niet wankele.”
+(Jes. 41: 6, 7.)
+
+Maar hervorming is geen wedergeboorte, evenmin is eene verandering van
+leven, hetzelfde als eene verandering des harten. Er kan overvloed van
+ijver zijn, van vroomheid, van bestaanbaarheid van wandel, onderzoek
+des bijbels, verborgen en huiselijk gebed, kerk gaan onder de waarheid,
+godsdienstige gesprekken, naauwgezetheid in de voorschriften van het
+Nieuwe Testament en een groot vertoon van uitwendige vroomheid en
+heiligheid, waar geen vonk van goddelijk leven in de ziel gevonden
+wordt. De godsdienst des menschen is om het schepsel op te bouwen in
+goede werken, in vroomheid, in het hooren van Gods woord, in het lezen
+van godvruchtige schrijvers, in werkzaamheid, in al de onrustige drukte
+en den arbeid van vereenigingen en scholen. De godsdienst van God
+is, het schepsel neer te werpen in het stof van zelfvernedering en
+zelfverfoeijing. De mensch zoude de godsdienst onderwijzen gelijk hij
+rekenen en meetkunde onderwijst. Dezen regel moet geleerd, die som
+gemaakt, dit vraagstuk opgelost en die zwarigheid overwonnen worden en
+dus zal men vordering maken. Het vuur moet aangestoken, de blaasbalg
+gedreven worden, de stoom moet omhoog vliegen, de machine te werk
+gesteld, de voorgeschreven taak gedaan worden. Godsdienst is, volgens
+het aangenomen geloof, iets waartoe de mensch moet worden gedrongen.
+Hij moet op de eene of andere wijze godsdienstig gemaakt worden. Hij
+moet door de menschelijke beweegredenen of menschelijke overreding,
+gedreven of getrokken, bepraat of bedreigd, toe gelokt of gezweept
+worden. Degodsdienst wordt hem voorgesteld als de rivier tusschen zijne
+ziel en den hemel. Hij wordt overreed, genoodigd, vermaand, gesmeekt
+om in deze rivier te springen. Hij moet er in loopen of als het ware
+er in gedrongen worden. Hij wordt er toe overtuigd en hij neemt de
+voorgeschreven sprong, hij wordt een belijder. Hij hoort; hij leest; hij
+bidt; hij ondersteunt de zaak; hij bedient de zondagschool; hij vormt
+zijne kleeding naar de uniform van het corps, waartoe hij behoort; hij
+dankt zijn geboord overhemd af, kamt het haar gelijk, en scheert zijne
+bakkebaarden; hij voorziet zijn hoofd met de belijdenis van de secte
+waarbij hij is aangesloten, spreekt zooals zij spreekt, gelooft zoo
+als zij gelooft en, handelt zoo als zij handelt. En dit alles wordt
+„bekeering en besliste vroomheid” genoemd, terwijl er in de ziel van den
+armen ellendige, geen spoor van genade, geen greintje geestelijk geloof
+of geen vonkje goddelijk leven gevonden wordt. Doch, Gods weg is wijd
+verschillend van geheel dit ellendige, zoo algemeen heerschende stelsel;
+Hij bouwt niet op, voor en aleer Hij heeft gesloopt; Hij verlost de ziel
+niet, vóór Hij haar eerst heeft doen gevoelen, dat zij verloren is. Hij
+neemt niet, het hout en de stoppelen der oude natuur, om een fondament
+van te leggen, ook gebruikt Hij geen slijm in plaats van kalk om een
+verrot Babel op te bouwen. De wijze des menschen is, om hier een stuk
+hout en daar een steen te plaatsen, de eene hoek te vullen met een
+steen, de andere met een dakpan, en alzoo voortgaande, een toren te
+bouwen, welks top mogt reiken tot aan den hemel. De weg Gods is om neder
+te komen en hunne taal te verwarren, om iederen steen en elk stuk hout
+naar de vier winden des hemels te verstrooijen en niet een steen op den
+anderen te laten, die niet afgebroken zal worden. Hij is een naijverig
+God en wil geen deelgenoot hebben in het werk der zaligheid. Hij wil
+geen nieuwen wijn in oude lederen zakken doen, noch een nieuwen lap
+op een versleten kleed zetten. De vuile kleederen van Josua (Zach.
+3: 4) moesten van hem weg genomen worden, voor hij met wisselkleederen
+bekleed werd. Alzoo gaat dooden vóór levend maken, armoede vóór
+rijkdom, bedelarij en den mesthoop vóór de erfenis van den troon der
+heerlijkheid; het graf van alle verwachting van de heuvelen en bergen,
+en het gruis van zelfverfoeijing voor de verheffing tot het zitten onder
+de prinsen. (Sam. 2: 6-8). Te zaaijen met tranen gaat voor het maaijen
+met gejuich, asch voor schoonheid, treuren voor de olie der vreugd en
+eenen benaauwden geest voor het gewaad des lofs. Zaligheid is geen
+uitwendige zaak. Het bestaat niet in de letter, maar in den geest; niet
+in een gezond geloof, zoo als men meent, maar in de genieting daarvan
+als een balsem in een verbroken hart. Dus wanneer wij de groote vraag
+beantwoorden: „Wat is het dat eene ziel zalig maakt?”, zoo moeten wij
+vooraf wel verstaan, dat het woord „zaligmaken” in zich bevat, een
+voorafgaanden staat, waarvan en waaruit het een herstelmiddel, eene
+ontkoming, eene bevrijding is. Dat zaligheid veronderstelt voorafgaande
+verlorenheid, verderf en ellende, en dat het eene bevrijding is van
+dit alles, stemt iedereen toe. Maar het wordt niet zoo gereedelijk
+toegestemd, of indien al bekend in woorden, toch niet verkondigd als
+eene fondamenteele waarheid, dat het is eene _gevoelde_ verlorenheid,
+eene _gevoelde_ vernietiging, eene _gevoelde_ rampzaligheid, waaruit
+zaligheid eene ontkoming is. Ieder die de waarheid des Bijbels belijdt,
+stemt in woorden den val des menschen toe en dat zalig maken eene
+bevrijding is van de verschrikkelijke gevolgen van dien val. Maar dat
+men het innerlijk kennen en diep gevoelen moet; dat de ziel onder het
+gewigt daarvan ter neer gebogen en beladen moet zijn; dat de overtuiging
+van schuld, toorn en gevaar door bovennatuurlijke kracht in zijne
+ondervinding moet gewrocht worden en dat hij als het ware tusschen
+den bovensten molensteen der wet en den ondersten molensteen van
+een schuldig geweten moet worden vergruisd; deze groote en plegtige
+waarheden worden vermeden, bedekt en verzwegen door bijna allen die
+belijden den zondaar den weg naar Sion te wijzen. „Ga naar Christus;
+zie op Jezus; wijdt u zelf den Heere toe; leid eenen gelijkvormigen
+wandel; leest dezen en dien schrijver; woon de bekende pligten bij;
+wees werkzaam; sluit u aan bij onze vereeniging; wordt een lidmaat
+der kerk; hoor onzen leeraar; houdt huisgodsdienstoefening; zendt uwe
+kinderen naar de zondagschool; kweek naarstig de heiligmaking aan; haat
+alle zonde; waak tegen alle kwade hartstogten; oefen het geloof in
+verootmoediging;” deze en dergelijke vermaningen worden van duizende
+kansels met kwistige hand over zoekende zondaren uitgestrooid.
+Maar de natuur, de diepte, de magt, de gevoelens, de snijdende
+overtuigingen, het kermend roepen, de angstige foltering, de donkere
+uitzigten, de zinkende vertwijfeling, de uiterste hulpeloosheid,
+de dikke duisternis, het ellendige ongeloof, in één woord, al deze
+inwendige werkzaamheden, welke in een zoekend zondaar gevonden worden,
+worden door al de letterpredikers van den dag voorbij gegaan. Deze
+dingen worden toegestemd maar of geheel verzuimd of met minachting op
+gezinspeeld. Doch, indien wij weten willen wat het is, dat eene ziel
+verlost, zoo moeten wij den staat weten _waaruit_ hij verlost moet
+worden. Indien wij het begin niet hebben, zoo kunnen wij het midden
+noch het einde hebben. Maar onze hedendaagsche regtzinnige belijders en
+predikers hadden nooit een begin in hunne godsdienst. Zij waren vroom
+van hunne kindschheid; of zij hadden het voorregt van godsdienstige
+ouders; of zij werden op de Christelijke of Zondagschool opgebragt;
+of zij zaten onder een evangelie-prediker; of een goed boek viel hun
+in handen en maakte hen vroom; of zij werden ernstig en overtuigd van
+de noodzakelijkheid der godsdienst; of zij trouwden eene godvruchtige
+vrouw of man en op die wijs werden zij ook godsdienstig. Zulke en
+dergelijke verhalen worden dagelijks in vrome couranten opgedischt, in
+gezelschappen of bidstonden medegedeeld en blindelings, naar den aard
+der liefde zoo als men het noemt, als echte bevinding en opregt werk
+der genade aangenomen. Maar waar is een uit duizend te vinden, die kan
+verhalen, hoe de Heere met hem begon, en wat zijne gevoelens waren onder
+zijne goddelijke onderwijzingen? Wie kan het pad beschrijven, waardoor
+hij geleid is geworden, de nederwerpen en de verheffingen, welke hij
+ondervonden heeft, de wisselingen, welke hij is doorgegaan, hoe hij
+trapsgewijze van vat in vat geledigd is geworden en de worstelingen
+welke hij ondervond? Wie, van duizend belijders kan gevoelig spreken
+over den alsem en de gal der zonde, den vergiftigen angel van schuld,
+de pijlen Gods in de conscientie, de vuilheid van een hopeloos bedorven
+en arglistig hart, het strijden, zinken en worstelen, de afwisselende
+hoop en vrees, de stralen van licht en de schaduwen der duisternis, de
+oogenblikken van vertrouwen en de spoedig wederkeerende moedeloosheid,
+en al de verschillende ondervindingen van eene ontwaakte ziel?
+Verfoeijing en walging van zich zelf in stof en asch, duistere voorboden
+van eeuwige straf, schreeuwen tot God uit de diepte van schuld,
+opgevolgd door tijden van treurig stilzwijgen, afwisselend berouw en
+hardheid des harten, nu overvallen door de zonde en dan weder treurende
+en zuchtende over zijne zwakheid er tegen; zulke oefeningen als deze,
+hoe weinigen spreken er van met gevoel, zalving en kracht, hetwelk
+bewijst dat zij die allen zijn doorgegaan? Of, wederom, den zwaren
+last der zonde, het neérdrukkend gevoel van bederf, de stroomen van
+ongeloof en godloochening, de vloeden van vuilheid, begeerlijkheid en
+hardnekkigheid, het schielijk invallen van godslasterende gedachten,
+vreeselijke verbeeldingen, dwaze gedachten, ijselijke vervloekingen, en
+al de opwellingen van den vuilen bodem van een zinnelijk en duivelsch
+hart, welken predikant uit duizend draagt de bewijzen in zijne
+prediking dat zulk een pad door hem betreden is geworden? Maar indien de
+verlossing eenen voorgaanden staat onderstelt waaruit men verlost wordt
+dan zeg ik, dat het kinderachtige dwaasheid is, te praten van verlost
+te zijn, indien wij niets bevindelijks weten waarvan wij verlost zijn.
+Daarom, indien iemand mij vraagt: „Wat is het dat eene ziel zalig
+maakt?” antwoord ik: „Waarom doet gij mij die vraag?” Vòòr men iets van
+verlossing kan kennen, is er eene voorafgaande les te leeren. Indien
+gij deze niet geleerd hebt, hebt gij met de andere niets te maken. Gij
+mogt even goed de tiendeelige breuken denken te leeren, voor gij nog
+lezen geleerd hebt. Maar welk is de beweegreden waarom gij een antwoord
+op deze vraag verlangt? Om eenige begrippen te vormen, uw oordeel te
+scherpen, om u een sterk geloof eigen te maken? Indien dit de reden is,
+dan kan ik er mij met u niet over bezig houden. Gij hebt eerst eene
+andere les te leeren en aleer gij deze geleerd hebt, kan ik op uwe vraag
+niet antwoorden.
+
+De zaligheid is een geschenk, het kostbaarste en rijkste geschenk dat
+de hand van een Drieëenig God wiens naam Liefde is, kan geven. Het is
+een legaat, eene erfenis, eene bezitting, een schat, eene eeuwige
+wezenlijkheid. Het volle bezit, het ruim genot, de volkomene beërving
+van dit voorbeschikte gewigt van heerlijkheid, is inderdaad bewaard tot
+eenen toekomstigen staat; maar de eerstelingen, de vroegrijpe druiven,
+de eerste daauwdroppen van de eeuwige erfenis, worden den uitverkorenen
+gegeven terwijl zij op aarde zijn. De eeuwigdurende genieting van de
+tegenwoordigheid en heerlijkheid van Christus, wordt in de Schrift
+altijd vergeleken bij een huwelijk. Dus lezen wij (Openb. 19: 7) van
+„het wijf des Lams” en „de bruiloft des Lams”, zoo wordt de kerk gezegd
+„tot den Koning gebragt te worden in gestikte kleederen van gouden
+borduursel,” gelijk in oostersche landen de bruid door haren vader
+tot den bruidegom geleid werd (Gen. 29: 23). Maar wij lezen ook van
+„ondertrouw” welke altijd de viering van het huwelijk vooraf ging.
+„Ik gedenk der weldadigheid uwer jeugd, der liefde uwer ondertrouw,”
+(Jer. 2: 2); „ik heb ulieden toebereid om u als eene reine maagd, aan
+éénen man voor te stellen, namelijk Christus.” (2 Cor. 11: 2). Zoo was
+Jozef ondertrouwd met de maagd Maria eer zij zamenkwamen (Matt. 1:
+18), dat is voor zij man en vrouw werden. Deze ondertrouw nu was eene
+onvermijdelijke voorbereiding tot het huwelijk, schoon het niet dezelfde
+zaak was. En daarom werd eene verloofde maagd gestraft als eene
+overspeelster, volgens de Livietische wet, (Deut. 22: 24), indien
+zij ontrouw was aan haren ondertrouwden man. De ondertrouw had in
+zich den aard van het huwelijk, schoon het niet dezelfde zaak was. De
+deelgenooten leefden niet te zamen en werden niet in elkanders bezit
+gesteld. Alzoo heeft de geestelijke ondertrouw plaats in dit leven
+en het geestelijk huwelijk in het toekomende leven; „Ik zal u mij
+ondertrouwen in geregtigheid en in gerigt en in goedertierenheid en
+in barmhartigheden en ik zal u mij ondertrouwen in geloof; en gij
+zult den Heere kennen.” (Hosea 2: 18, 19). Dus, indien wij de zaligheid
+beschouwen, zoo zullen wij bevinden dat zij in drie deelen bestaat, in
+_verledene_, _tegenwoordige_ en _toekomende_ zaligheid. _Verledene_
+zaligheid is onze namen geschreven te hebben in het boek des levens des
+Lama, van voor de grondlegging der wereld. _Tegenwoordige_ zaligheid
+bestaat in de openbaring van Christus in de ziel, waarbij Hij zich haar
+ondertrouwt. En _toekomende_ zaligheid bestaat in de eeuwige genieting
+van Christus, wanneer de uitverkorenen aan het bruiloftsmaal van
+Christus zullen aanzitten en altijd met den Heere zullen zijn. Gelijk
+nu niemand de _toekomende_ zaligheid zal genieten, die geen deel heeft
+in de _verledene_ zaligheid; met andere woorden, gelijk niemand ooit
+met Christus in de eeuwige heerlijkheid zal zijn, wiens naam niet is
+geschreven in het boek des levens van alle eeuwigheid, alzoo zal niemand
+de _toekomende_ zaligheid genieten, die leeft en sterft zonder het genot
+van de _tegenwoordige_ zaligheid;—met andere woorden, niemand zal voor
+eeuwig met Christus in heerlijkheid leven, die Hij in dit leven niet
+ondertrouwd heeft, door openbaring van zich zelf aan zijne ziel. Naar de
+gewoonte der Joden gaf de man ten tijde zijner ondertrouw aan de bruid
+een stuk zilver tot een getuigenis, zeggende tot haar: „Ontvang dit
+stuk zilver als een onderpand dat gij op zulk een tijd mijne huisvrouw
+zult worden.” En daarop verwisselden de partijen hunne ringen. Deze
+ontmoeting van de verloofde partijen, die dan elkander voor het eerst
+zagen, is een liefelijk zinnebeeld van de eerste ontmoeting der ziel
+door Jezus. De jonge dochter had van den jongeling gehoord, maar tot
+dien tijd had zij hem nimmer gezien, even als zoekende zielen van Jezus
+hooren met het gehoor der ooren, voor hare oogen Hem zien. De sluijer
+was op haar aangezigt, (Gen. 24: 65), gelijk als de sluijer ligt op het
+hart (2 Cor. 3: 15), tot dat Jezus die in tweeën scheurt van boven tot
+beneden. De bruidegom gaf zijne ondertrouwde vrouw een stuk zilver, als
+een onderpand, dat alles wat hij had, het hare was. En alzoo geeft
+Christus aan de ziel, die hij zich ondertrouwt door zijne eigene
+openbaring, een onderpand, een teeken, eene getuigenis, welke in zich
+hebben, de eerstelingen en de verzekering der eeuwige heerlijkheid. De
+partijen wisselden hunne ringen als onderpanden van onderlinge liefde
+en eeuwige getrouwheid. En evenzoo openbaart Christus zich aan de ziel,
+in zijne stervende liefde; wederkeerige verpanding, wederkeerige
+beloften, wederkeerige verzekeringen en onderpanden van trouw en liefde,
+hebben plaats tusschen de ziel en Hem. „Deze zal zeggen ik ben des
+Heeren en die zal zich noemen met den naam van Jakob; en gene zal met
+zijne hand schrijven: Ik ben des Heeren.” (Jes. 45: 5). In deze tijden
+„in den dag van des konings bruiloft,” (Hoogl. 3: 11), is de taal der
+ziel. „Ik heb grooten lust in zijne schaduw en zit er onder, en zijne
+vrucht is mijn gehemelte zoet. Hij voert mij in het wijnhuis en de
+liefde is zijne banier over mij.” (Hoogl. 2: 3, 4). Alle leerstellingen,
+begrippen geloofsbelijdenissen, ordonantiën en ceremoniën, bij gemis
+van deze geopenbaarde zaligheid, zijn als het stof in de weegschaal en
+als stoppelen voor den wind. Wat bijv. is uitverkiezing, afgescheiden
+van de openbaring aan mijne ziel, dat ik uitverkoren ben van voor
+de grondlegging der wereld? Wat is verlossing voor mij, indien het
+verzoenend bloed des Lams niet op mijne conscientie gesprengd is? Wat
+is de eeuwige liefde van den Drieëenigen Jehovah, tenzij dat eeuwige
+liefde in mijn hart door den Heiligen Geest uitgestort zij? Wat is
+de volharding der heiligen, tenzij er een gezegend genot daarvan in
+het geweten zij, als eene persoonlijke wezenlijkheid? Deze dingen in
+den Bijbel geopenbaard te zien, is niets. Dezelve door een van Gods
+dienstknechten te hooren prediken is niets. De waarheid derzelve in
+mijn oordeel te ontvangen en eene onwankelbare toestemming daaraan te
+geven, is niets. Duizenden hebben dit alles gedaan die God lasteren in
+de hel. Maar eeuwige verkiezing, persoonlijke verlossing, toegerekende
+geregtigheid, onfeilbare liefde en al de andere schakels dezer gouden
+keten van den troon Gods nedergelaten in de ziel; de schoonheid,
+heerlijkheid en gelukzaligheid der verlossing in al derzelver takken,
+verledene, tegenwoordige en toekomende, geopenbaard te hebben in de
+ziel en op het geweten verzegeld, dit is alles, in alles. En dus
+alle twijfelingen en vreezen, alle overtuigingen van zonden, alle
+ontdekkingen van inwendige snoodheid, alle verschrikkende beschouwingen
+van God in het licht van eene verbrokene wet, alle kermingen, zuchten
+en tranen, alle bezwijkingen des harten, alle voorgevoel van den dood
+en het oordeel dat niet opleidt tot en uitloopt op eene toegepaste
+zaligheid en geopenbaarden Jezus, voor de mensch zijne oogen sluit in
+den dood, heeft niet meer met godsdienst te doen, dan het rammelen
+van de ketenen van een gevangene of de huilende razernij van een
+krankzinnige. De ziel des menschen moet verdoemd of gezaligd worden. En
+wat de inwendige godsdienst betreft, een mensch moet de zaligheid hebben
+als eene inwendige wezenlijkheid, als eene gekende, genotene, geproefde,
+gevoelde en getaste bezitting of hij zal nimmer het koningrijk der
+hemelen ingaan. Hij moge Kerkelijke of Afgescheidene zijn, Calvinist,
+of Arminiaan, Baptist of Independent, wat het zij of wie het zij, toch
+is al zijne belijdenis met betrekking tot de zaligheid niets meer, dan
+het fatsoen zijner kleeding, de hoogte zijner statuur of de kleur van
+zijn gelaat. Iedere zaak van uitwendigen aard, wat meer is, de waarheid
+zelf, is een bed te kort en een deksel te smal. En dus al 's menschen
+gelijkvormigheid van leven, gezondheid van geloof, wandelen in de
+ordinantiën, lange en standvastige belijdenis en alles van slechts
+uitwendigen aard, waarop duizenden tot de zaligheid berusten, kan niet
+meer de zonde wegnemen, de geregtigheid Gods bevredigen en de ziel
+regt op den hemel geven, dan den eed van een vloeker of de ontuchtige
+redenen eener hoer.
+
+Indien ons dan gevraagd wordt, „wat is het dat eene ziel zalig maakt?”
+antwoorden wij: dat het niet is, werken der regtvaardigheid, die wij
+gedaan hebben of kunnen doen; noch het gebruik van onzen vrijen wil,
+die alleen vrij is in het kiezen en beminnen van het kwade; noch in te
+stemmen met aangebodene genade, waartoe wij van nature geene kracht
+bezitten; noch waakzaamheid, gebed en vasten; noch zelfverloochening,
+gestrengheid en uitwendige heiligmaking; noch eenige pligten of vormen;
+noch, in één woord, eenige enkelvoudige zaak of eene menigte van
+zamengestelde zaken, die berusten op de natuurlijke wijsheid en sterkte
+des menschen. Noch, wederom is het hoofdkennis, noch vaste overtuiging
+der waarheid in het oordeel, noch zulke werkingen van het natuurlijk
+geweten, als ons overreden om eene zaligheid uit vrije genade in te
+willigen, noch een leven uitwendig gelijkvormig aan het Evangelie, noch
+lidmaatschap in eene evangelische kerk, noch natuurlijke gehechtheid
+aan de kinderen en dienstknechten Gods, noch ijver voor bevindelijke
+godsdienst, noch opofferingen gedaan om de waarheid te ondersteunen.
+Noch wederom bestaat de zaligheid in twijfelingen en vreezen, noch in
+wederwaardigheden, verzoekingen, werkingen der inwendige verdorvenheid,
+wettische verschrikkingen, aanvallen van zwaarmoedige vertwijfeling en
+hartverscheurende wanhoop. Al deze dingen _vergezellen de zaligheid_ en
+worden gevonden in de erfgenamen der heerlijkheid; maar eenige derzelve
+of allen kunnen evenzoo in huichelaars, afvalligen en verworpenen
+gevonden worden. Evenmin bestaat de zaligheid in _begeerten_, want „de
+luijaard begeert en heeft niet,” noch in _tranen_ want „Ezau weende met
+een zeer groot en bitter geween,” (Gen. 17: 34), noch in enkel _zoeken_,
+want „velen zullen zoeken in te gaan en zullen niet kunnen,” (Luk. 13:
+24), noch in _willen_ want „het is niet desgenen die wil,” noch in
+_loopen_, „het is niet desgenen die loopt” en „in de loopbaan loopen
+allen, maar een alleen ontvangt den prijs.” Ook bestaat de zaligheid
+niet in uitwendige gaven, als preeken en bidden want een mensch kan „de
+hemelsche gaven smaken en toch zijn einde zijn tot verbranding,” (Hebr.
+6 vs. 4, 8), terwijl Saul profeteerde, Judas preekte en de zonen van
+Sceva duivelen uitwierpen in den naam van Jezus. Noch ook bestaat in
+_natuurlijk geloof_, want Simon Magus geloofde en werd gedoopt, noch in
+_natuurlijke hoop_, want daar is „de hoop des huichelaars die verdwijnen
+zal;” noch in _natuurlijke vertroostingen_, want daar is een „wandelen
+in de spranken van ons eigen vuur;” noch in _ijdel vertrouwen_, want
+„de zot is oploopende toornig en zorgeloos;” noch in het _spreken over
+de godsdienst_, want „een praatachtige dwaas zal vallen;” noch in _dat
+anderen wel over ons denken_, daar Paulus eens goede gedachten had van
+Demas (Phillem. 24), „die de tegenwoordige wereld lief kreeg” (2 Tim. 4:
+10), noch daarín, _dat de kinderen Gods vereeniging met ons gevoelen_,
+daar David „zoetelijk raadpleegde met Achitofel, en in zijn gezelschap
+wandelde ten huize Godes” (Ps. 55: 15). Om alles te zamen te nemen, de
+zaligheid bestaat niet in iets van het vleesch, dat is iets aardsch,
+menschelijks en natuurlijks, want „het vleesch is niet nut” (Joh. 6:
+63), en „niet de kinderen des vleesches die zijn kinderen Gods maar de
+kinderen der beloftenis worden voor het zaad gerekend.” (Rom. 9: 8). Dus
+niemand kan zijne eigene ziel verlossen, noch God een rantsoen geven
+voor hem zelf of voor zijnen broeder (Ps. 49: 8), maar alle vleesch
+is gras, alleen bestemd om door den maaijer afgesneden en in den oven
+geworpen te worden. Wij komen dan tot dit besluit, waartoe God vroeger
+of later iedere uitverkorene ziel brengt, dat zij die gezaligd worden,
+gezaligd worden omdat God _hen zalig wil maken_, „dat Hij barmhartig is,
+dien Hij barmhartig zijn wil” en die alleen (Rom. 9: 15); dat Hij hen
+behoudt niet uit eenige voorgeziene goedheid in hen, doch uit zijne
+eigene onderscheidende souvereine genade; dat Hij hen vrijwillig eeuwig
+en onveranderlijk lief heeft, en dat zij verlost, geregtvaardigd, levend
+gemaakt, geheiligd, bewaard en verheerlijkt worden, alleen omdat zij de
+voorwerpen zijn van onverdiende liefde van den Drieëenigen Jehovah. Hier
+is dan het antwoord op de vraag: „Wat is het dat eene ziel zalig maakt?”
+1. Een aandeel te hebben in de verkiezende liefde van God den Vader,
+in het verlossende bloed en de regtvaardigende geregtigheid van God
+den Zoon, in de levendmakende en heiligende werkingen van God den
+Heiligen Geest. Dit is de erfenis den uitverkorenen verzegeld, als
+eeuwig de hunnen, door een in alles welgeordineerd en vast verbond. Dit
+is de zaligheid _uitwendig_ en hij, die noch lot noch deel aan deze
+zaligheid heeft, zal in zijne zonden sterven onder den vreeselijken
+toorn van een heilig en regtvaardig God. Maar daar is: 2. ook de
+zaligheid _inwendig_ welke bestaat in de openbaring van Jezus in de
+ziel, waardoor uitverkiezende liefde, verzoenend bloed, regtvaardigende
+geregtigheid en eene eeuwige erfenis in de hemelen, worden verzegeld op
+de ziel en tot persoonlijk en onderwerpelijke wezenlijkheden worden
+gemaakt. Tot deze inwendige genieting der zaligheid zijn al de kinderen
+Gods voorverordineerd en niemand van hen sterft zonder meerder of minder
+aandeel er in. Eenigen van hen zijn nu inderdaad in de verschrikkingen
+der wet gedompeld, anderen vreezende en bevende, anderen snijden zich
+af als huichelaars; anderen zijn kermende onder het gewigt der zonde,
+anderen overwonnen door de magt hunner begeerlijkheden, anderen worden
+gekweld door den duivel, anderen zijn kwijnende ter oorzake van den weg,
+en allen gewikkeld in eenen verschrikkelijken en zwaren strijd met den
+ouden mensch der zonde. Eenigen weder voelen hunne harten doorsneden van
+wege hunne afvalligheid, anderen verfoeijen zich zelf in stof en asch,
+anderen worden met vuisten geslagen door pijnlijke verzoekingen, anderen
+vervuld met opstand en gemelijkheid, anderen verward in de strikken des
+satans en anderen zittende in weerspannig stilzwijgen of genoegzaam
+door moedeloosheid overwonnen. Eenigen hebben nooit hunnen Zaligmaker
+gevonden, anderen hebben Hem verloren; eenigen hebben nooit vergeving en
+verlossing gevoeld en anderen zijn weder verstrikt onder het juk van
+gevangenschap; eenigen zijn opgesloten, anderen kunnen niet uitkomen;
+eenigen zijn hopende tegen hoop op hoop en anderen wantrouwende de
+bewijzen; eenigen worden al den dag geplaagd en elken morgen gekastijd
+en anderen zijn vreezende dat zij bastaarden zijn, omdat de roede Gods
+niet op hen ligt.
+
+Maar gelijk het geheele huisgezin Gods een gemeen aandeel heeft aan
+de zaligheid die _uitwendig_ is, zoo stemmen zij allen overeen in
+dit punt betrekkelijk de zaligheid die _inwendig_ is, dat het eene
+_bovennatuurlijke_ godsdienst moet zijn, eenen geopenbaarden Zaligmaker,
+eene toegepaste regtvaardigheid, een besprengd geweten, een verzegeld
+pardon, eene uitgestorte liefde, eene genotene verlossing, die alleen
+bevredigen en zalig maken kan. En dus, al hunne ontblootingen,
+ontledigingen, kastijdingen, aanvechtingen, worstelingen, droefenissen,
+zuchtingen, kermingen en tranen; al hunne twijfelingen, vreezen,
+verschrikkingen, schuddingen, duisternis en moedeloosheid; al hunne
+beschouwingen van de regtvaardigheid Gods in eene heilige wet; al
+hun rijzen en dalen, hunne wisselingen en veranderingen, schuld,
+veroordeeling en een pijnlijk gevoel van wege de zonde, met één woord,
+al hunne bevinding van de diepten van een hopeloos, slecht en goddeloos
+hart; alles, alles dient in de hand van den gezegenden Geest om hen tot
+dit punt te brengen, dat de zaligheid is in het bloed en de geregtigheid
+van Christus _alleen_, en dat deze zaligheid aan hen en in hen moet
+geopenbaard worden, om hen van de vlammen der hel te bevrijden.
+
+Maar, zegt de Arminiaan, indien de zaligheid zoodanig is als hier
+beschreven wordt, wat wordt er dan van de belangen der zedelijkheid,
+welke voorzorg is er genomen voor goede werken, welke zekerheid is er
+voor heiligheid des levens? Zal niet het geloof aan zijne uitverkiezing
+iemand vermetel, een vertrouwen in zijne eindelijke volharding hem
+zorgeloos maken en eene overtuiging dat hij zich niet uit het verbond
+kan zondigen, hem niet tot losbandigheid leiden? Hierop antwoorden
+wij: Ja, dat zal het, en het zijn de vruchten en uitwerkselen van de
+leerstellingen der genade, indien zij niet door de hand van God in de
+ziel worden gewrocht, maar geleerd worden, zooals honderden haar leeren
+in het verstand en oordeel. Maar dit gevolg bewijst niet dat ze onwaar
+zijn, maar is eerder eene vervulling van Gods woord. „Hunne tafel,”
+dat is de leerstellingen uitgespreid voor hen, waaraan zij belijden
+te spijzigen, „worde voor hun aangezicht tot een strik en tot volle
+vergelding tot een' valstrik,” (Ps. 69: 23). Wij lezen van de eerste
+belijders, van „vlekken in hunne liefdemaaltijden, weidende zich zelf
+zonder vrees.” Deze dronken de leerstelling der uitverkiezing enz. in,
+onvermengd met heilige vrees, onverzeld met een beven voor Gods Woord en
+een innerlijk ontzag voor zijne vreeselijke Majesteit. Deze karakters
+nu worden gezegd „de genade te veranderen in ontuchtigheid en den
+eenigen Heerscher God en onzen Heere Jezus Christus te verloochenen,”
+dat is, door booze werken (Jud. 4, 12). Maar om reden ongoddellijke
+menschen, de regte wegen des Heeren verkeeren en de waarheid misbruiken
+tot hun eigen verderf, volgt daaruit dat dezelfde uitwerkselen volgen
+waar dezelfde leer geestelijk geleerd en geestelijk ontvangen wordt? De
+stralen der zon trekken ziekte en koorts uit de pestachtige moerassen,
+en doen een lijk tot verrotting overgaan. Maar is de zon minder zuiver,
+zijn nare stralen minder schitterend, minder verkwikkend, is hare
+natuurlijke warmte minder koesterend voor groenten, vruchten en bloemen,
+omdat zij verrotting haalt uit hetgeen in zich zelf verrot is en bederf
+uit hetgeen in zich zelf bedorven is? En alzoo, omdat de leerstellingen
+der genade door een bedorven hart aangenomen, enkel dienen om deszelfs
+natuurlijk bederf uit te halen, volgt daarom niet dat het alzoo gesteld
+is, waar het woord des levens ontvangen wordt „in een eerlijk en goed
+hart” (Luk. 8: 15), dat is, in een hart eerlijk gemaakt door beschijning
+van hemelsch licht en goed of Godlievend door de indrukking van zijn
+Goddelijk beeld. In dezen bereiden bodem schieten de leerstellingen
+der genade diepen wortel en brengen, van tijd tot tijd bevochtigd door
+den daauw en de regen van den gezegenden Geest, overvloedige vrucht
+voort. Dus brengen zij voort: ten eersten _inwendige vrucht_. Van deze
+is de eerste _bekeering_, welke bestaat in eene verandering des harten,
+eene verandering van genegenheden, eene verandering van gevoelens, een
+keeren van vormelijkheid tot geestelijkheid, van vrije wil tot vrije
+genade, van eigengeregtigheid tot zelfverfoeijing, van huichelarij tot
+opregtheid, van zelfregtvaardiging tot zelfveroordeeling, van belijdenis
+tot kracht. De tweede is _Goddelijke vrees_, welke Gods hartdoorzoekende
+tegenwoordigheid teweegbrengt, zij beeft op zijn fronselen, zij ducht
+zijn ongenoegen, is bevreesd voor zijne oordeelen, gevoelt zijne
+kastijdende hand en zoekt boven alle dingen zijne gunst en het licht
+van zijn aanschijn. De derde is _ootmoedigheid_, welke ontspruit uit
+eene kennis van God en van zich zelf en bestaat in eene geestelijke
+kennis van de bedriegelijkheid en goddeloosheid van het hart, in anderen
+uitnemender te achten dan zich zelf, in gevoel van de weinige wezenlijke
+godsdienst die wij nog bezitten, in belijdenis voor God en mensch van
+onze snoodheid, in te zitten aan Jezus voeten om door Hem te worden
+onderwezen, in de laagste plaats onder de kinderen Gods in te nemen,
+in een zuigeling te zijn in hulpeloosheid, zwakheid, dwaasheid en
+nietigheid. Eene vierde inwendige vrucht is _Goddelijke droefheid_,
+die voortspruit uit een gezicht van eenen lijdenden Zaligmaker, zich
+openbaart in zich zelf te haten, de zonde te verfoeijen, te kermen
+over gedurigen afval, in zielesmart van zoo dikwijls verstrikt te zijn
+door driften en begeerlijkheden, en vergezelschapt is van zachtheid,
+smeltingen des harten, stroomingen van liefde tot den Verlosser en
+van verontwaardiging jegens ons zelf en ernstige begeerten om niet
+meer te zondigen. Eene vijfde vrucht is _hoop_, welke ontspringt uit
+wanhoop en in de ziel verwekt wordt door een geestelijke ontdekking
+van het medelijden, de barmhartigheid, de verdraagzaamheid, de liefde
+en de vriendelijkheid van den Vader der barmhartigheden en den God
+aller vertroostingen. Dit opent het hart in gebeden, doet deszelfs
+weerbarstigen aard smelten, verwijdt deszelfs enge, zelfzuchtige,
+bekrompene beschouwingen van God, houdt het vast als een zeker en
+houdend anker temidden van de stormen en orkanen, en bemoedigt het
+om te wachten aan de deur der barmhartigheid tot volkomene verlossing
+komt opdagen. Eene zesde vrucht is _liefde_, welke bestaat in liefde
+tot _God_, uit aanmerking van zijne teedere barmhartigheden en
+langmoedigheid te midden van en niettegenstaande al onze bedorvenheid,
+weerspannigheid, snoodheid en vreeselijke goddeloosheid; in liefde tot
+_Christus_ als een Zaligmaker zoo gepast voor onzen ellendigen toestand,
+als vuile bezoedelde verdoemeniswaardige ellendelingen; in liefde tot
+de beproefde, gekwelde en verzochte _kinderen Gods_ als mede-lijders en
+mede-erfgenamen; in liefde tot _gezanten van Christus_ als boodschappers
+van goede tijding tot onze schuldige ziel, als tolken en uitleggers
+onzer bevinding, als uitdeelers van hemelsche verborgenheden en
+ontdekkers van de geheimen onzer harten (1 Cor. 14: 25); in liefde tot
+de _waarheid_ Gods die ons vrij maakt; tot het _Woord_ Gods, dat onze
+harten heeft ingenomen, en tot de _beloften_ Gods, die ons van tijd tot
+tijd bemoedigd hebben.
+
+Deze zijn slechts weinige van de _inwendige_ vruchten welke de
+leerstellingen der genade geestelijk in onze zielen ontvangen, zonder
+eenigen twijfel voortbrengen.
+
+Maar behalve deze zijn er ten tweede _uitwendige vruchten_. De zoodanige
+zijn, afscheiding van eene goddelooze wereld, en afscheiding van
+eene belijdende wereld; eerlijkheid en vrijmoedigheid in de zaak der
+waarheid; milddadigheid tot de armen en nooddruftigen van Gods volk;
+algemeene gelijkvormigheid van leven en omgang; afkeer van al de
+kunstgrepen van den handel, van leugens in ons beroep en bedrog in
+nering en hantering; afkeer van vleijen en gevleid te worden in één
+woord, een leven overeenkomstig de voorschriften en verorderingen des
+Evangelies.
+
+Zoodanige zijn de _inwendige_ en _uitwendige_ vruchten welke door de
+leerstellingen der genade aan de ziel toegepast door den gezegenden
+Geest worden voortgebragt. God zijnde de eenige fontein van leven,
+genade en vruchtbaarheid deelt der ziel die gebragt is in zijne
+gezegende tegenwoordigheid, om met Hem te wandelen, gemeenschap met Hem
+te hebben en toegang tot Hem te genieten, door dezen heiligen omgang,
+flaauwe blijken mede van gelijkvormigheid aan Hem.
+
+En alzoo zijn, eeuwige verkiezing geopenbaard aan de ziel, persoonlijke
+zaligheid toegepast aan het hart, toegekerende geregtigheid verzegeld
+op het geweten en nimmer falende trouw van binnen bevestigd wel verre
+van tot losbandigheid te leiden, de eenige waarheden, die wezenlijke
+vruchten zullen voortbrengen. En integendeel, alle zelfverloochening,
+uitwendige heiligmaking, dooding des vleesches, lange gebeden, en
+alle de goede werken van de Arminiaansche catalogus zijn niets dan
+bedriegelijke namaaksels van de vruchten des Geestes en zullen daarom
+hunne misleide bezitters overlaten aan de regtvaardige wraak van Hem,
+die een verteerend vuur is.
+
+                                ~AMEN.~
+
+
+
+
+HET ZUGTEN DER WEDERGEBOORNE OVER DE OVERBLIJFSELEN VAN 'T VLEESCH.
+
+
+    O[1] God wat is het schoon en zoet,
+    Wanneer men uwen wille doet,
+    En van uw wegen niet en glijd,
+    Ter rechter noch ter linker zijd'.
+
+    Maar ach! wat is 't een zware last,
+    Dat ons de zond' zoo ligt verrast,
+    En brengt ons, buiten ons' vermoen.
+    Om tegen u gebod te doen.
+
+    Hoe zou mijn harte zijn verlicht,
+    Zoo mijnen weg mocht zijn gericht
+    Om te bewaren uwe Wet,
+    Die gij den mensch hebt ingezet!
+
+    Dan zoud ik, Heere, voor uw aanschijn
+    Alzoo beschaamt niet langer zijn,
+    Wanneer ik zoude merken, maar
+    Op uw geboden allegaar.
+
+    Och! dat mij zoo de zonde boeid,
+    Dat ik niet vrij en ongemoeid
+    Hier loopen mag in mijne baan,
+    Ach dat ik moet zoo langzaam gaan!
+
+    Een oprecht willen tot het goed
+    Bevind ik wel in mijn gemoed,
+    Maar aan 't volbrengen mij het schort,
+    En daar in koom ik veel te kort.
+
+    Den ouden mensch noch in mij leefd,
+    Die mijnen geest steeds wederstreefd,
+    En doet mij zulk een groot geweld,
+    Dat ik niet weinig ben ontsteld.
+
+    Inwendig heb ik groot vermaak
+    In uwe Wet; maar (droeve zaak!)
+    't Vleesch tegen mijnen geest zich kant,
+    En neemt ook somtijds d' overhand.
+
+    Het goede dat ik zeer bemin,
+    En garen wil met hart en zin,
+    Dat doe ik niet; maar dikwijls 't kwaad
+    Dat mijne ziel verfoeid en haat.
+
+    Och ik elendig droevig mensch!
+    Wie zal mij geven mijnen wensch,
+    Dat ik eens moge zijn bevrijd
+    Van dezen mijnen zwaren strijd!
+
+    O Jezus! gij die alles werkt,
+    En die verslagen harten sterkt;
+    Geeft dat den ouden mensch verhuist,
+    En laat mij zijn met u gekruist.
+
+    Want gij voor ons gestorven zijt,
+    Opdat wij zouden 't aller tijd
+    Der zonder lichaam doen te niet,
+    En niet meer volgen haar gebied.
+
+    Laat mij eens zeggen onbevreesd;
+    Nu leev' ik eenmaal na den geest,
+    Ik leve nu alzoo niet meer
+    Gelijk ik heb gedaan wel eer.
+
+    Maar Christus zelve leefd in mij,
+    Die maakt mij van de zonden vrij:
+    Is 't vleesch schoon niet volkomen dood.
+    Zoo vrees ik nochthans geenen nood.
+
+    'k Heb Christum door 't geloof gevat,
+    Die mij heeft eeuwig lief gehad,
+    En voor mij door zijn dood voldaan:
+    Wat zal mij dan noch tegenstaan?
+
+    Hier op wil ik vertrouwen vast,
+    Tot dat ik van des lichaams last
+    Zal zijn verlost, en vleesch en bloed
+    Niet zal ontrusten mijn gemoed.
+
+    God heeft belooft met eige stem,
+    Dat in het nieuw Jeruzalem
+    Gerechtigheid haar wooning heeft,
+    En niets het welk ontuchtig leeft.
+
+    Daar zal ik doen, mijn God! en Heere!
+    Al wat ik wil, na mijn begeere;
+    Want ik en zal dan willen niet
+    Dan 't geen gij zelfs wilt dat geschied.
+
+    Och dat ik haast mocht komen daar!
+    Och dat doch haast verschenen waar
+    Die zal'ge lang gewenschte tijd!
+    Hoe zal mijn hart dan zijn verblijd!
+
+    Hoe zullen wij U dienen Heere,
+    Wanneer geen vleesches zwakheid meer
+    Ons ooit kan brengen tot den val,
+    Noch zonden-strijd meer wezen zal!
+
+[1] De vreugd die men in God en in 't doen van zijnen wille geniet,
+is oneindelijk grooter dan de vreugd die men uit eenige andere
+voorwerpselen kan rapen. De Godzaligheid is de volmaaktheid onzer
+Zielen: en aangezien het aller dingen aart is meest na zijn eigen
+volmaaktheid te haken, zoo moet ook de Godzaligheid noodwendiglijk de
+hoogste verlusting onzer zielen wezen.
+
+
+
+
+BEKENTENIS VAN ZWAKHEID, EN BEGEERTE OM VERSTERKING.
+
+
+    Ik kom, O God! voor u belijden,
+    Mijn zwakheid, die aan allen zijden
+    Mijn droev'ge ziel ontstelt en kwelt:
+    't Zijn dikwijls heel geringe zaken,
+    Die mij mismoedig konnen maken
+    En mij bestormen met gewelt.
+
+    Ik stel mij voor, iets uit te werken,
+    En mij kloekmoedig te versterken,
+    Maar, als de minst aanvechting koomt,
+    Ben ik benauwt en gantsch verslagen;
+    En kan niet anders doen dan klagen,
+    Dat zoo mijn krachten zijn getoomt.
+
+    Och wat een strijd voel ik van binnen,
+    Wanneer ik mijn gemoed en zinnen
+    Tot u omhoog te heffen meen,
+    Dat dan het vleesch mij komt bespringen,
+    om mijn gewill'ge geest te dringen
+    Met forsche krachten na beneen!
+
+    En ziet eens aan met mededogen
+    Mijn broosheid en mijn zwak vermogen:
+    Wilt mijne ziel, die noch zoo zeer
+    Haar aan het stof gevoelt te kleven,
+    Doch schenken nieuwe kracht en leven
+    Na uw getrouwe woord, o Heere!
+
+    Wilt mijnen geest doch maken sterker,
+    Zoolang hij in des Lichaams kerker
+    Hier dus elendig leven moet;
+    Tot dat mij eens na deze dagen
+    Den ouden mensch niet meer zal plagen,
+    Die nu mij zoo veel moeit' aandoet.
+
+                                SLUITER.
+
+
+
+
+  +---------------------------------------------------------+
+  |                                                         |
+  |              OPMERKINGEN VAN DE BEWERKER:               |
+  |                                                         |
+  |  De volgende correcties zijn in de tekst aangebracht:   |
+  |                                                         |
+  |  Bron (B:) — Correctie (C:)                             |
+  |                                                         |
+  |  B: letterkennes en toestemming                         |
+  |  C: letterkennis en toestemming                         |
+  |  B: kinderen Gods te worden.”                           |
+  |  C: kinderen Gods te worden,”                           |
+  |  B: eeuwigdurend gewigt is Maar het is                  |
+  |  C: eeuwigdurend gewigt is. Maar het is                 |
+  |  B: ontvangen tot verniêuwing des harten,               |
+  |  C: ontvangen tot vernieuwing des harten,               |
+  |  B: verkrijgen, enz die in de                           |
+  |  C: verkrijgen, enz. die in de                          |
+  |  B: verwerpen.—Verordîneerde Hij hen eerst              |
+  |  C: verwerpen.—Verordineerde Hij hen eerst              |
+  |  B: De ~K.~ Te regt, Mijnheer!                          |
+  |  C: ~De K.~ Te regt, Mijnheer!                          |
+  |  B: De ~Pred.~ Verlossing is een                        |
+  |  C: ~De Pred.~ Verlossing is een                        |
+  |  B: De ~K.~ En waarvan wordt de                         |
+  |  C: ~De K.~ En waarvan wordt de                         |
+  |  B: De ~Pred.~ Van den vloek der                        |
+  |  C: ~De Pred.~ Van den vloek der                        |
+  |  B: De ~K.~ En inderdaad eene aangename                 |
+  |  C: ~De K.~ En inderdaad eene aangename                 |
+  |  B: De ~Pred.~ Tot ~allen~ en elk                       |
+  |  C: ~De Pred.~ Tot ~allen~ en elk                       |
+  |  B: menschen.” enz. zoo als                             |
+  |  C: menschen,” enz. zoo als                             |
+  |  B: De ~Pred~. Neen, Hij stierf niet                    |
+  |  C: ~De Pred~. Neen, Hij stierf niet                    |
+  |  B: verdoemenis. Vreesselijk zal het zijn               |
+  |  C: verdoemenis. Vreeselijk zal het zijn                |
+  |  B: De ~K.~ Inderdaad vreeselijk om aan                 |
+  |  C: ~De K.~ Inderdaad vreeselijk om aan                 |
+  |  B: De ~Pred~. Ja! en dunkt u niet                      |
+  |  C: ~De Pred~. Ja! en dunkt u niet                      |
+  |  B: De ~K.~ Ja, ik stem toe dat gehoorzamen             |
+  |  C: ~De K.~ Ja, ik stem toe dat gehoorzamen             |
+  |  B: De ~Pred~. Gij meent de roeping                     |
+  |  C: ~De Pred~. Gij meent de roeping                     |
+  |  B: De ~K.~ En waardoor roept Hij                       |
+  |  C: ~De K.~ En waardoor roept Hij                       |
+  |  B: De ~Pred~. Door zijn woord en                       |
+  |  C: ~De Pred~. Door zijn woord en                       |
+  |  B: De ~K.~ En is deze roeping                          |
+  |  C: ~De K.~ En is deze roeping                          |
+  |  B: De ~Pred~. Neen, eenigen wanneer zij                |
+  |  C: ~De Pred~. Neen, eenigen wanneer zij                |
+  |  B: De ~K.~ En verkrijgen degenen                       |
+  |  C: ~De K.~ En verkrijgen degenen                       |
+  |  B: De ~Pred~. Ja, zij krijgen een nieuw                |
+  |  C: ~De Pred~. Ja, zij krijgen een nieuw                |
+  |  B: ~De Pred~ Gij hebt het juist                        |
+  |  C: ~De Pred.~ Gij hebt het juist                       |
+  |  B: wat er verhandeld is Wilt                           |
+  |  C: wat er verhandeld is. Wilt                          |
+  |  B: verder e, zoodat de wil                             |
+  |  C: verderve, zoodat de wil                             |
+  |  B: gelooven zich bekeeren, enz.                        |
+  |  C: gelooven, zich bekeeren, enz.                       |
+  |  B: De ~K.~ Goed, maar zij die hooren                   |
+  |  C: ~De K.~ Goed, maar zij die hooren                   |
+  |  B: geloof en hnnne bekeering, de                       |
+  |  C: geloof en hunne bekeering, de                       |
+  |  B: niet”                                               |
+  |  C: niet.”                                              |
+  |  B: De ~Pred.~ Gij moogt zeggen wat                     |
+  |  C: ~De Pred.~ Gij moogt zeggen wat                     |
+  |  B: geloof en bekeering genade om                       |
+  |  C: geloof en bekeering, genade om                      |
+  |  B: verzoenen, te regtvaardigen                         |
+  |  C: verzoenen, te regtvaardigen,                        |
+  |  B: iederen aan te bieden, die                          |
+  |  C: iedereen aan te bieden, die                         |
+  |  B: iets te beschikken,—Neen; het                       |
+  |  C: iets te beschikken.—Neen; het                       |
+  |  B: leerstelling die ik haast met den                   |
+  |  C: leerstelling die ik haat met den                    |
+  |  B: Profectie. de Schriften der                         |
+  |  C: Profectie, de Schriften der                         |
+  |  B: alzoo zijn zij regt zij kunne                       |
+  |  C: alzoo zijn zij regt, zij kunne                      |
+  |  B: laten handelen enz. daarom kunnen                   |
+  |  C: laten handelen enz., daarom kunnen                  |
+  |  B: toch twijfelen wij niet. of beiden,                 |
+  |  C: toch twijfelen wij niet, of beiden,                 |
+  |  B: dan. wie kan op eenig                               |
+  |  C: dan, wie kan op eenig                               |
+  |  B: verkeerd zal zijn Maar, indien                      |
+  |  C: verkeerd zal zijn. Maar, indien                     |
+  |  B: gij gelooft dat God zoo                             |
+  |  C: gij gelooft dat, God zoo                            |
+  |  B: ook doe. Zulk eene leer                             |
+  |  C: ook doe.” Zulk eene leer                            |
+  |  B: ~De heer E~ Wat betreft te                          |
+  |  C: ~De heer E.~ Wat betreft te                         |
+  |  B: gemakkellijken stoel, ik erken                      |
+  |  C: gemakkelijken stoel, ik erken                       |
+  |  B: helpen of op te staan heb dan                       |
+  |  C: helpen of op te staan, heb dan                      |
+  |  B: goeden Samaritaan mogt zenden. en                   |
+  |  C: goeden Samaritaan mogt zenden, en                   |
+  |  B: Wij verheugen ons gerangschik te                    |
+  |  C: Wij verheugen ons gerangschikt te                   |
+  |  B: ze zoo Zijn; ja, wij zijn snoode                    |
+  |  C: ze zoo zijn; ja, wij zijn snoode                    |
+  |  B: althans mijn, oordeel? want hij                     |
+  |  C: althans mijn, oordeel, want hij                     |
+  |  B: zegt; Hij heeft aan iedereen                        |
+  |  C: zegt; Hij geeft aan iedereen                        |
+  |  B: beproefde familie teontmoeten. Ik zag aan           |
+  |  C: beproefde familie te ontmoeten. Ik zag aan          |
+  |  B: wezenlijkheid, onbekend, onbemind                   |
+  |  C: wezenlijkheid, onbekend, onbemind,                  |
+  |  B: ongezocht verwaarloosd. Eenigen                     |
+  |  C: ongezocht, verwaarloosd. Eenigen                    |
+  |  B: woord heeft opgebouwd. en opbouwen wat              |
+  |  C: woord heeft opgebouwd, en opbouwen wat              |
+  |  B: op vormen, ceremoniën, ordonantiën                  |
+  |  C: op vormen, ceremoniën, ordonantiën,                 |
+  |  B: genade opbouwen öf aan de andere                    |
+  |  C: genade opbouwen óf aan de andere                    |
+  |  B: tot de bediening. (die                              |
+  |  C: tot de bediening (die                               |
+  |  B: staan, hune zwaarden in de schede                   |
+  |  C: staan, hunne zwaarden in de schede                  |
+  |  B: Calvinist? indien de eerste,                        |
+  |  C: Calvinist?” indien de eerste,                       |
+  |  B: buiten ons; 2º de zaligheid                         |
+  |  C: buiten ons; 2º. de zaligheid                        |
+  |  B: machenerie, kan berekenen. Wij                      |
+  |  C: machinerie, kan berekenen. Wij                      |
+  |  B: geene week doorwerken. indien het                   |
+  |  C: geene week doorwerken, indien het                   |
+  |  B: spinnewiel zijn werk. aan iedere                    |
+  |  C: spinnewiel zijn werk, aan iedere                    |
+  |  B: fabrieken werden gesloten hare                      |
+  |  C: fabrieken werden gesloten, hare                     |
+  |  B: en haren oorspong, voortgang en                     |
+  |  C: en haren oorsprong, voortgang en                    |
+  |  B: der barmhartig'heid, die Hij te                     |
+  |  C: der barmhartigheid, die Hij te                      |
+  |  B: prijs zijner eingene heerlijkheid, zou              |
+  |  C: prijs zijner eigene heerlijkheid, zou               |
+  |  B: aan God toeschijven, welke hij                      |
+  |  C: aan God toeschrijven, welke hij                     |
+  |  B: noch tweede, toekomendo noch verleden,              |
+  |  C: noch tweede, toekomende noch verleden,              |
+  |  B: volmaakt en onverandelijk is, moet zijne            |
+  |  C: volmaakt en onveranderlijk is, moet zijne           |
+  |  B: hoe onverandelijker de liefde is,                   |
+  |  C: hoe onveranderlijker de liefde is,                  |
+  |  B: en onverschilligheid aan haren man kleeft           |
+  |  C: en onverschilligheid aan haren man kleeft,          |
+  |  B: anderen ongehoorzaam: verdienen niet                |
+  |  C: anderen ongehoorzaam; verdienen niet                |
+  |  B: verdoemis, kan er in hen                            |
+  |  C: verdoemenis, kan er in hen                          |
+  |  B: voorwerp van toegenegenheid Bij denzelfden          |
+  |  C: voorwerp van toegenegenheid. Bij denzelfden         |
+  |  B: doen groeijen, ëén haar wit of                      |
+  |  C: doen groeijen, één haar wit of                      |
+  |  B: blijven hunne zonden Hij had hen                    |
+  |  C: blijven hunne zonden. Hij had hen                   |
+  |  B: zuchten, doodangst en bloed,                        |
+  |  C: zuchten, doodsangst en bloed,                       |
+  |  B: Dan, Welk eene ijdele en                            |
+  |  C: Dan, welk eene ijdele en                            |
+  |  B: vrijen wil beter te gebriuken dan                   |
+  |  C: vrijen wil beter te gebruiken dan                   |
+  |  B: Faraö, Saul, Achitofelel, Doëg                      |
+  |  C: Faraö, Saul, Achitofel, Doëg,                       |
+  |  B: hout, Gelijk de namen van de kinderen Israëls op op |
+  |  C: hout. Gelijk de namen van de kinderen Israëls op    |
+  |  B: 4. De laatste tak der zaligheid                     |
+  |  C: 4º. De laatste tak der zaligheid                    |
+  |  B: hebben overtreden, slecht _een gedeelte_            |
+  |  C: hebben overtreden, slechts _een gedeelte_           |
+  |  B: 45 vs 25).                                          |
+  |  C: 45 vs. 25).                                         |
+  |  B: als eene uitwendige daad.                           |
+  |  C: als eene uitwendige daad,                           |
+  |  B: kwamen, zoo breng het predestinerend                |
+  |  C: kwamen, zoo brengt het predestinerend               |
+  |  B: van den drieënigen God ons                          |
+  |  C: van den drieëenigen God ons                         |
+  |  B: en moet ontledig worden;                            |
+  |  C: en moet ontledigd worden;                           |
+  |  B: van de onverniewde natuur des                       |
+  |  C: van de onvernieuwde natuur des                      |
+  |  B: spade te nemem en verscheidene                      |
+  |  C: spade te nemen en verscheidene                      |
+  |  B: weinige stroomtjes in hunne naauwe                  |
+  |  C: weinige stroompjes in hunne naauwe                  |
+  |  B: werk der genade” Alzoo maakt de                     |
+  |  C: werk der genade.” Alzoo maakt de                    |
+  |  B: blind, even vleeschelijk, even dood                 |
+  |  C: blind, even vleeschelijk, even dood,                |
+  |  B: niet. voeten, maar zij gaan                         |
+  |  C: niet, voeten, maar zij gaan                         |
+  |  B: Orthodox en Evengelisch, Baptist,                   |
+  |  C: Orthodox en Evangelisch, Baptist,                   |
+  |  B: bestaanbaarheid van wandel. onderzoek               |
+  |  C: bestaanbaarheid van wandel, onderzoek               |
+  |  B: godsdienstige gesprekken naauwgezetheid in          |
+  |  C: godsdienstige gesprekken, naauwgezetheid in         |
+  |  B: Hij wordt een belijder. Hij hoort; hij leest; bij   |
+  |  C: hij wordt een belijder. Hij hoort; hij leest; hij   |
+  |  B: geboord overhemd af kamt het haar                   |
+  |  C: geboord overhemd af, kamt het haar                  |
+  |  B: als zij gelooft zoo en, handelt                     |
+  |  C: als zij gelooft en, handelt                         |
+  |  B: zalig maakt?« Zoo moeten wij                        |
+  |  C: zalig maakt?«, zoo moeten wij                       |
+  |  B: verootmoediging; deze en dergelijke                 |
+  |  C: verootmoediging;« deze en dergelijke                |
+  |  B: overtuigingen het kermend roepen,                   |
+  |  C: overtuigingen, het kermend roepen,                  |
+  |  B: zij trouwden eene godvuchtige                       |
+  |  C: zij trouwden eene godvruchtige                      |
+  |  B: van treurig stilzwijgen afwisselend berouw          |
+  |  C: van treurig stilzwijgen, afwisselend berouw         |
+  |  B: Maakt?” Antwoord ik: „Waarom                        |
+  |  C: maakt?” antwoord ik: „Waarom                        |
+  |  B: die vraag?” Vòör men iets                           |
+  |  C: die vraag?” Vòòr men iets                           |
+  |  B: legaat eene erfenis, eene bezitting,                |
+  |  C: legaat, eene erfenis, eene bezitting,               |
+  |  B: bruiloft des Lams” zoo wordt                        |
+  |  C: bruiloft des Lams”, zoo wordt                       |
+  |  B: éënen man voor te stellen, namelijk                 |
+  |  C: éénen man voor te stellen, namelijk                 |
+  |  B: Heere kennen. (Hosea 2: 18, 19). Dus, indien        |
+  |  C: Heere kennen.” (Hosea 2: 18, 19). Dus, indien       |
+  |  B: en _toekomende_ zaligheid. _Veledene_               |
+  |  C: en _toekomende_ zaligheid. _Verledene_              |
+  |  B: 3, 4). alle leerstellingen,                         |
+  |  C: 3, 4). Alle leerstellingen,                         |
+  |  B: den Drieëenigen Johovah, tenzij dat                 |
+  |  C: den Drieëenigen Jehovah, tenzij dat                 |
+  |  B: Maar eeuwige verkiezing persoonlijke                |
+  |  C: Maar eeuwige verkiezing, persoonlijke               |
+  |  B: alle bezwijkingen des, harten, alle                 |
+  |  C: alle bezwijkingen des harten, alle                  |
+  |  B: zaak van uit wendigen aard, wat meer                |
+  |  C: zaak van uitwendigen aard, wat meer                 |
+  |  B: gezondheid van geloof wandelen in de                |
+  |  C: gezondheid van geloof, wandelen in de               |
+  |  B: ordinantien lange en standvastige                   |
+  |  C: ordinantiën, lange en standvastige                  |
+  |  B: noch, in éên woord, eenige enkelvoudige             |
+  |  C: noch, in één woord, eenige enkelvoudige             |
+  |  B: vs. 4, 3), terwijl Saul profeteerde,                |
+  |  C: vs. 4, 8), terwijl Saul profeteerde,                |
+  |  B: geloofde en werd gedoopt noch in                    |
+  |  C: geloofde en werd gedoopt, noch in                   |
+  |  B: _natuurlijke hoop_ want daar is                     |
+  |  C: _natuurlijke hoop_, want daar is                    |
+  |  B: godsdienst_ want „een praatachtige                  |
+  |  C: godsdienst_, want „een praatachtige                 |
+  |  B: Godes” (Ps. 55, 15) Om alles                        |
+  |  C: Godes” (Ps. 55: 15). Om alles                       |
+  |  B: het zaad gerekend.” (Rom. 9: 8), Dus                |
+  |  C: het zaad gerekend.” (Rom. 9: 8). Dus                |
+  |  B: dat zij die gezaligd, worden,                       |
+  |  C: dat zij die gezaligd worden,                        |
+  |  B: zij verlost geregvaardigd, levend                   |
+  |  C: zij verlost, geregtvaardigd, levend                 |
+  |  B: gemaakt, geheiligd bewaard en verheerlijkt          |
+  |  C: gemaakt, geheiligd, bewaard en verheerlijkt         |
+  |  B: van den Driëenigen Jehovah. Hier                    |
+  |  C: van den Drieëenigen Jehovah. Hier                   |
+  |  B: dat eene ziel zalig maakt?”                         |
+  |  C: dat eene ziel zalig maakt?”                         |
+  |  B: HeiligenGeest. Dit is de erfenis                    |
+  |  C: Heiligen Geest. Dit is de erfenis                   |
+  |  B: er in. eenigen van hen zijn                         |
+  |  C: er in. Eenigen van hen zijn                         |
+  |  B: bewijzen eenigen worden al                          |
+  |  C: bewijzen; eenigen worden al                         |
+  |  B: en tranen: al hunne twijfelingen, vreezen.          |
+  |  C: en tranen; al hunne twijfelingen, vreezen,          |
+  |  B: wisselingen en veranderingen, schuld.               |
+  |  C: wisselingen en veranderingen, schuld,               |
+  |  B: hart alles, alles dient in de                       |
+  |  C: hart; alles, alles dient in de                      |
+  |  B: heopenbaard worden, om hen                          |
+  |  C: geopenbaard worden, om hen                          |
+  |  B: door de hand van God iu de                          |
+  |  C: door de hand van God in de                          |
+  |  B: te spijzigen worde voor hun aangezicht              |
+  |  C: te spijzigen, „worde voor hun aangezicht            |
+  |  B: onvermend met heilige vrees,                        |
+  |  C: onvermengd met heilige vrees,                       |
+  |  B: worden gezegd de genade te veranderen               |
+  |  C: worden gezegd „de genade te veranderen              |
+  |  B: booze werken (Jud. 4: 12). Maar om                  |
+  |  C: booze werken (Jud. 4, 12). Maar om                  |
+  |  B: bereiden bodem schieten De leerstellingen           |
+  |  C: bereiden bodem schieten de leerstellingen           |
+  |  B: is deeerste _bekeering_, welke                      |
+  |  C: is de eerste _bekeering_, welke                     |
+  |  B: eene verandering van gevoelens een                  |
+  |  C: eene verandering van gevoelens, een                 |
+  |  B: beeft op zijn fronselen zij ducht                   |
+  |  C: beeft op zijn fronselen, zij ducht                  |
+  |  B: vrucht is _Goddelijkeid droefheid_,                 |
+  |  C: vrucht is _Goddelijke droefheid_,                   |
+  |  B: beproefde gekwelde en verzochte                     |
+  |  C: beproefde, gekwelde en verzochte                    |
+  |  B: mede-erfgenamen: in liefde tot _gezanten            |
+  |  C: mede-erfgenamen; in liefde tot _gezanten            |
+  |  B: tot het _Woord_ Gods. dat onze                      |
+  |  C: tot het _Woord_ Gods, dat onze                      |
+  |  B: wrarheid; milddadigheid tot de                      |
+  |  C: waarheid; milddadigheid tot de                      |
+  |  B: Laat mij eens zeggen onbevreest;                    |
+  |  C: Laat mij eens zeggen onbevreesd;                    |
+  |  B: is on eindelijk grooter dan de                      |
+  |  C: is oneindelijk grooter dan de                       |
+  |                                                         |
+  +---------------------------------------------------------+
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Wat is het dat eene zondaar zaligmaakt?, by 
+Joseph Charles Philpot
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK WAT IS HET DAT EENE ZONDAAR ***
+
+***** This file should be named 39039-0.txt or 39039-0.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        https://www.gutenberg.org/3/9/0/3/39039/
+
+Produced by The Online Distributed Proofreading Team at
+https://www.pgdp.net
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
diff --git a/39039-0.zip b/39039-0.zip
new file mode 100644
index 0000000..ce9e9c6
--- /dev/null
+++ b/39039-0.zip
diff --git a/39039-8.txt b/39039-8.txt
new file mode 100644
index 0000000..0780622
--- /dev/null
+++ b/39039-8.txt
@@ -0,0 +1,2784 @@
+The Project Gutenberg EBook of Wat is het dat eene zondaar zaligmaakt?, by 
+Joseph Charles Philpot
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Wat is het dat eene zondaar zaligmaakt?
+       zamenspraak tusschen een kappersknecht, Methodisten
+       predikant en den heer Easterman met een antwoord op die
+       gewichtige vraag
+
+Author: Joseph Charles Philpot
+
+Translator: W Rs
+
+Release Date: March 3, 2012 [EBook #39039]
+
+Language: Dutch
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK WAT IS HET DAT EENE ZONDAAR ***
+
+
+
+
+Produced by The Online Distributed Proofreading Team at
+https://www.pgdp.net
+
+
+
+
+
+  +----------------------------------------------------------------+
+  |                                                                |
+  |                 OPMERKINGEN VAN DE BEWERKER:                   |
+  |                                                                |
+  | De tekst in dit bestand wordt weergegeven in de originele,     |
+  | verouderde spelling. Er is geen poging gedaan de tekst te      |
+  | moderniseren.                                                  |
+  |                                                                |
+  | Bladzijde-nummering is verwijderd. Afgebroken woorden aan het  |
+  | einde van de regel zijn stilzwijgend hersteld.  De voetnoot    |
+  | is verplaatst naar het eind van het gedicht.                   |
+  |                                                                |
+  | De in het origineel als cursieve tekst is weergegeven als      |
+  | _cursief_. Uitgespatieerde tekst is weergegeven als            |
+  | ~uitgespatieerd~; vette tekst als #vet#.                       |
+  |                                                                |
+  | Overduidelijke druk- en spelfouten in het origineel zijn       |
+  | gecorrigeerd. Variaties in spelling zijn behouden.             |
+  |                                                                |
+  | Aan het eind van het boek volgt een overzicht van de           |
+  | aangebrachte correcties.                                       |
+  |                                                                |
+  +----------------------------------------------------------------+
+
+
+
+
+                               WAT IS HET
+                      Dat eene Zondaar zaligmaakt?
+
+                Zamenspraak tusschen een Kappersknecht,
+              Methodisten predikant en den Heer Easterman
+
+                                MET EEN
+
+                    ANTWOORD OP DIE GEWICHTIGE VRAAG
+
+                         van den WelEerw. Heer
+
+                            #J. C. PHILPOT#,
+
+         waarin de leer onzer dagen in hare velerlei gedaanten,
+           en daartegen over die van vrije, souvereine genade
+          in het klaarste licht wordt geplaatst en de laatste
+           van de beschuldiging van antinomianisme gezuiverd.
+
+
+                   _Naar den derden Engelschen druk._
+
+                         Vertaald door #W. Rs.#
+
+             Met een voorwoord van den vertaler, bevattende
+                  zijn bijzonder doel met de uitgave.
+
+
+                        L. DORSMAN.--ROTTERDAM.
+
+
+
+
+VOORWOORD.
+
+
+Sedert het God behaagd heeft, nu ongeveer 1� jaar geleden, licht
+in mijne ziel te doen opgaan, om de waarheid te verstaan naar de
+meening des H. Geestes, sedert ik de kracht der waarheid, die naar de
+godzaligheid is, in mijn hart heb mogen gevoelen, is het mij zonneklaar
+geworden, dat men bij eene verstandelijke beschouwing, min of meer
+letterkennis en toestemming of belijdenis der waarheid, een groot figuur
+kan maken in de belijdende gemeente en desniettemin ledig kan zijn van
+alle ware zelf- en Godskennis en met al zijn ingebeeld verstand en
+zijne gaven, als een zelfbedrieger kan verloren gaan; ja, het werd
+mij duidelijk, dat men alles wat men heeft, zelfs zijn leven, voor de
+waarheid kan opofferen, zonder den persoon van Christus deelachtig te
+zijn, buiten wiens openbaring in de ziel, men geen leven heeft in
+zichzelf.
+
+Wat mij betreft, ik heb mij moeten verbazen over mijne vroegere
+blindheid, mij moeten schamen over zooveel ijver zonder verstand, en ook
+moeten bedroeven over menige vroegere handeling uit al die geestelijke
+onkunde voortgesproten.--Onder anderen herinner ik mij eenen strijd
+voor het welmeenend aanbod van genade, de schenking van Christus door
+het Evangelie enz., weinige jaren geleden gevoerd, in het weekblad de
+Bazuin.--Ik heb dikwijls gewenscht den indruk te kunnen wegnemen, bij
+dezen of genen welligt nagelaten, uit hetgeen ik toen in mijnen blinden
+ijver schreef, daar ik bij latere ervaring heb geleerd dat mijne
+bewering destijds, strijdt tegen de mij thans dierbaar geworden leer
+van Gods souverein welbehagen, zich openbarende in de uitverkiezing,
+roeping, regtvaardigmaking, heiligmaking en verheerlijking des zondaars,
+door Jezus Christus zijnen eeniggeboren Zoon.
+
+Menigmaal heb ik begeerd te dien einde mijne tegenwoordige overtuiging
+openlijk uit te spreken;--doch meer dan ooit huiverende om ongeroepen
+den leerstoel te beklimmen, in gevoel mijner onbekwaamheid, heb ik
+tevens begrepen dat tot staving eener leer, die van alle eeuwen onder de
+godsdienstige menigte den meesten tegenstand en de grootste vijandschap
+ontmoet heeft, zelfs meer dan gewone bekwaamheid noodig is, om niet door
+misslagen de vijandschap der groote belijdende menigte te stijven en de
+ellendigen en nooddruftigen te bedroeven.
+
+Dus redenerende ging de tijd heen, tot mij dezer dagen het volgend
+geschrift ter hand kwam, waarin ik zoo volkomen de in mijne ziel levende
+overtuiging en bevinding vond uitgesproken, dat ik geen beteren weg wist
+om aan mijnen reeds lang gekoesterden wensch te voldoen, dan door dit
+werkje, vooral het gedeelte van mijnen geliefden Philpot, te vertalen
+en in het licht te geven, met eenige woorden ter inleiding van mijne
+hand.
+
+Ik meen met de uitgave dezer vertaling meer dan ��n oogmerk te kunnen
+bereiken; ten eersten de omverwerping mijner eigene vroeger geuite
+stellingen; ten tweeden, moge het zijn onder de bedaauwing des H.
+Geestes, om hier of daar nog een of meer zelfbedriegers te ontdekken,
+die de gedaante der godzaligheid vertoonen, maar van de kracht derzelve
+ontbloot zijn; terwijl er overigens stof genoeg in gevonden wordt, ter
+vertroosting en opbouwing van het door God levend gemaakt geslacht, arm
+in zichzelf en onder de verbazende en nog steeds toenemende verwaandheid
+en vermetelheid dezer dagen, hier en daar in de kloven der steenrotsen
+verborgen; en ten derden tot overtuiging dat de leer van vrije,
+souvereine genade, geene leer is die leidt tot losbandigheid; maar
+integendeel, dat ze de eenige leer is die, waar ze door den H. Geest
+wordt geopenbaard in de ziel, in de wegen des Heeren doet wandelen
+terwijl de aanklever van die leer zich gaarne getroost voor antinomiaan,
+dweeper, mystiek en wat niet al, te worden uitgekreten. Inmiddels
+roep ik allen toe, die voortgaan met deze beschuldigingen op dit
+volk te werpen: wat ik u raden mag, houdt op met te lasteren wat gij
+niet verstaat, laadt niet langer schuld op schuld, want de Heere zal
+den smaad zijner knechten niet ongewroken laten; uwe wijsheid worde
+dwaasheid en tenzij gij een kindeken wordt aan 's Heeren voeten, gij
+kunt met al uw pleiten voor Evangelische mildheid, voor regtzinnigheid
+enz., het koningrijk Gods niet ingaan.
+
+En eindelijk laten toch allen die in het welmeenend aanbod van
+genade, naauw verwant met de leer der algemeene verzoening, al hun
+heil en zaligheid zoeken of reeds meenen gevonden te hebben, zich niet
+zoozeer ophouden met de afgetrokken woorden, (Joh. 1: 12.) "Zoovelen Hem
+aangenomen hebben, die heeft Hij magt gegeven kinderen Gods te worden,"
+maar dat ook diep in hunne ziel mogt dalen, hetgeen onmiddelijk volgt:
+"_namelijk die in zijnen naam gelooven, welke niet uit den bloede,
+noch uit den wil des vleesches, noch uit den wil des mans, maar uit God
+geboren zijn_," opdat zij zich niet, met een aangenomen Christus v��r
+de geboorte uit God, voor de eeuwigheid bedriegen.--Mogten vooral de
+zoodanigen met aandacht en onbevooroordeeld de volgende twee geschriften
+onderzoeken en gebiede de Heere daarover zijnen onmisbaren zegen!
+
+                                                        DE VERTALER.
+
+
+
+
+                                   I.
+
+                            ~#Zamenspraak#~
+
+                             OVER DE VRAAG:
+
+                       #Wat is de oorzaak van de
+                       Zaligheid des Menschen?#
+
+
+
+
+VOORREDE
+
+
+            Waarde Vrienden!
+
+Nadat ik de volgende zamenspraak tot behulp van mijn geheugen had
+opgeteekend, en haar verscheidene malen had overgelezen, kon ik nog niet
+komen tot het antwoord op de vraag Wat is het dat eene ziel zalig maakt?
+Ik dacht het daarom goed, haar publiek te maken, hopende het in handen
+mogt vallen van iemand, die in staat mogt zijn de vraag te beantwoorden,
+en meer duidelijk en klaar in het licht te stellen, wat eene ziel
+zaligt, dan �n de Methodisten Predikant �n de Heer Easterman zulks
+gedaan hebben.--Indien dit gedaan wordt zal het met dankbaarheid
+ontvangen en behartigd worden door
+
+                                        Uwen zeer verpligten Dienaar
+
+                                             Een Kappersknecht.
+
+
+
+
+ZAMENSPRAAK.
+
+
+~De Kappersknecht.~ Eens op een morgen ging mijn meester voor zijn
+beroep uit, en liet mij alleen in den winkel.--Spoedig daarop kwam de
+heer Easterman, een buurman, in; maar mijn meester niet ziende, scheen
+hij van mij geen notitie te nemen en ging in een hoek zitten om te
+wachten op mijns meesters terugkomst.--Even daarna kwam een Methodisten
+predikant binnen, die mij op zijne gewone raillerende wijze, aldus
+aansprak:
+
+~De Predikant.~ Goeden morgen vriend! Geheel alleen? Wat is de reden dat
+uw meester uit is? Mij dunkt gij ziet er vandaag wat ernstig en bedrukt
+uit!
+
+~De K.~ Goeden morgen mijnheer! Ik denk dat mijn meester dezen
+morgen eenige van zijne buiten-klanten bezoekt, en in mijne eenzaamheid
+had ik dus gelegenheid om over de godsdienst na te denken; dit is
+waarschijnlijk de reden, waarom ik naar uw oordeel wat bedrukt zie. Gij
+weet de godsdienst is een ernstig onderwerp en ik ben zeer verblijd gij
+zoo juist van pas komt, want ik had reeds van uwe komst in deze streken
+vernomen; ik heb veel over uw preeken gehoord en men zegt, dat gij
+zeer bekwaam zijt in het voorstellen en verklaren van gelijkenissen,
+om daardoor de dwalingen en verkeerde voorstellingen van anderen te
+wederleggen. Als zoodanig zou ik wel eenig onderwijs van u verlangen,
+daar wij nu bij afwezigheid van mijn meester geschikte gelegenheid toe
+hebben. Ik hoop mijnheer! gij er niet op tegen hebt, om mij eenig
+onderrigt te geven?
+
+~De Pred.~ Ik acht het tot mijn pligt om naar mijne bekwaamheid iedereen
+onderrigt te geven, die het noodig heeft of verlangt,--maar ik ben
+eenigsins verwonderd als ik u goed aanzie, dat gij zulk eene gunst
+verlangt, wanneer ik bedenk hoe menige gelegenheid gij gehad hebt om
+over meest alle onderwerpen der godsdienst te hooren handelen door
+zoovele klanten uws meesters, die op dit punt uitgestudeerd zijn en
+inzonderheid wanneer ik bedenk hoe menige pruik van wijze hoofden op
+u geweest is, terwijl zij door uwen meester in order gesteld werden.
+Daarom verwondert het mij dat de eene u niet zooveel onderwijs en de
+andere zooveel verstand medegedeeld hebben, dat gij wijs genoeg zijt,
+om van mij onderwijs te behoeven.
+
+~De K.~ Dat is waar, mijnheer! echter weet gij, dat groote mannen niet
+altijd wijze mannen zijn en dat de ouderdom geen verstand aanbrengt. Het
+oude spreekwoord blijft waar: "zoo lang wij leven moeten wij leeren".
+
+~De Pred.~ Gij hebt gelijk;--ik hoop gij zult mij mijne opmerking niet
+ten kwade duiden, ik bedoelde er geen kwaad mede. Maar wat is het, dat
+gij in de zaak der godsdienst zoudt willen weten?
+
+~De K.~ Inderdaad vele zaken; maar in het bijzonder dit eene, om kort te
+zijn: _Wat is het, dat een verloren zondaar van het eeuwige verderf
+bevrijdt?_
+
+~De Pred.~ Inderdaad een belangrijke vraag! Zij verdient een naauwgezet
+onderzoek, daar het van een eeuwigdurend gewigt is. Maar het is niet
+��ne zaak, waardoor een zondaar verlost wordt, maar het zijn vele
+zaken, met elkander vereenigd.
+
+~De K.~ Ja, ik oordeel, dat het bestaat uit vele deelen en niet een of
+twee of meer afzonderlijk of zamengesteld, maar al de deelen vereenigd
+in ��n hoofdpunt, dat het gansche werk zamenvat. Mag ik zoo vrij zijn om
+uw oordeel te vragen over hetgeen ik beschouw de hoofddeelen te zijn.
+
+~De Pred.~ Vraag wat gij voor uzelf noodig acht en ik zal er rondborstig
+mijne gedachten over zeggen.
+
+~De K.~ Ik zeg u dank voor uw vriendelijk aanbod. Nu dan; stelt gij, dat
+de souvereine liefde van God tot den zondaar de eenige beweegreden is,
+van al de zegeningen der verlossing, en dat uit deze oorzaak God den
+mensch, door of in Christus Jezus, uitverkoor en voorbeschikte ten
+eeuwigen leven?
+
+~De Pred.~ Dat de liefde Gods de oorzaak der verlossing is, zijnde
+de bron van alles goeds, daar heb ik niets tegen, ook niets tegen
+uitverkiezing en voorbeschikking, indien ze wel verstaan worden.--Maar
+wij moeten de besluiten Gods niet als absoluut of onvoorwaardelijk
+beschouwen, maar als gegrond op voorwetenschap; want God voorziet
+alle dingen van den beginne, zoowel kwade als goede en handelt dien
+overeenkomstig; en schoon er geschreven staat: "als de kinderen nog
+niet geboren waren, noch iets goeds of kwaads gedaan hadden, opdat het
+voornemen Gods, dat naar de verkiezing is, vast bleve," moet dat niet
+verstaan worden alsof God niet voorzag, wat zij in den tijd doen zouden
+en zonder dat, hen verkoos of verwierp. Hij ziet met ��n blik van
+eeuwigheid, wie onder het gansche geslacht van Adam de voorwaarden der
+zaligheid al of niet zal volbrengen en zoo verkiest en verordineert Hij
+al de gehoorzamen tot de zaligheid, en bestemt de ongehoorzamen tot de
+verdoemenis.--Dit noemen wij eeuwige verkiezing; en het is het gevoelen
+van al de groote hoofden der Methodisten zooals de heeren Wesley,
+Fletcher enz. wier wetenschap in de godsdienst in onze dagen weinig
+betwist wordt.--Ja zelfs worden hunne leerstellingen beschouwd den
+onloochenbaren standaard der waarheid te zijn.
+
+~De K.~ Goed, hierin versta ik u zeer wel.--Maar zijn er niet eenigen,
+die genade ontvangen tot vernieuwing des harten, den H. Geest deelachtig
+worden geloof en bekeering verkrijgen, enz. die in de liefde Gods zijn
+en toch weer afvallen en verloren gaan? En handelt God dan op een
+voorgezigt van den tweederlei staat van de zoodanigen? Hij zag hen
+de voorwaarden vervullen, zoover als zij genade verkregen.--Hij zag
+hen later de voorwaarden verwerpen.--Verordineerde Hij hen eerst ten
+leven en daarna ten verderve, heeft Hij hen te gelijk uitverkoren en
+verworpen?
+
+~De Pred.~ Ik sta gereedelijk toe, dat wij beide gelooven en prediken,
+dat er velen in de liefde en gunst Gods staan en den H. Geest deelachtig
+zijn, benevens al de genaden welke gij vermeldt, die nog alles verliezen
+en ten laatsten verloren gaan, en ik meen dat de heer Fletcher in zijn
+"opregt geloof" zegt: dat God de zoodanigen lief heeft, ziende hunne
+gehoorzaamheid waardoor zij zijne schapen worden, maar daar Hij ook
+voorziet dat zij we�r veranderen zullen en bokken worden, haat Hij
+hen.--Zoo kan Hij dezelfde persoon verordineeren ten leven en ten doode,
+volgens zijn volbrengen en niet volbrengen, zoover ik althans zien
+kan.--Maar dit is niet alles wat tot zaligheid noodig is, daar is
+verlossing, wedergeboorte enz. v�or wij zalig kunnen gemaakt worden.
+
+~De K.~ Te regt, Mijnheer! Ik wilde juist uwe gedachten vragen, over de
+verlossing door Jezus Christus wat zegt gij dat het is?
+
+~De Pred.~ Verlossing is een werk door Christus volbragt in zijn leven
+op aarde, door zijn' dood en opstanding uit het graf en is daarbij de
+bevrijding des menschen van de zonde.
+
+~De K.~ En waarvan wordt de mensch verlost door Christus, in zijn leven,
+dood en opstanding?
+
+~De Pred.~ Van den vloek der wet, van zelfbedrog en van alle
+ongeregtigheid en daarbij wordt hij verlost uit de handen van den
+boozen, van den dood van alle vijanden, van het verderf en tot God
+gebragt. "Gij hebt ons Gode gekocht door uw bloed." Dit is de taal der
+Schrift over het einde der verlossing.
+
+~De K.~ En inderdaad eene aangename taal; maar hoever strekt zich die
+verlossing uit? Tot allen of slechts tot een gedeelte van het menschdom?
+
+~De Pred.~ Tot ~allen~ en elk individu van het menschelijk geslacht.
+"Hij gaf zich zelven voor allen," "was een rantsoen voor allen,"
+"stierf voor de zonden der geheele wereld," "smaakte den dood voor
+alle menschen," enz. zoo als de Schrift verklaart. Ik ben niet zoo
+enghartig om te stellen dat Christus alleen stierf voor een gedeelte van
+het menschelijk geslacht en de overigen liggen liet, maar ik geloof dat
+Hij voor allen te gelijk stierf.
+
+~De K.~ Ik dank u voor uwe opmerkingen en duidelijke verklaring. Mij
+dunkt ik kan nu tot de zaak komen, die ik wenschte te weten, en dat is:
+_hoe een zondaar gezaligd wordt?_ Indien Christus voor allen stierf, hen
+van den vloek en alle ongerechtigheid verloste, en tot God wederbragt,
+dan is dit zeker _de verlossing door Christus_ en regtens zullen alle
+menschen zalig worden.
+
+~De Pred.~ Wacht een weinig! Drijf uwe gevolgtrekkingen niet te ver.
+Gij schijnt de groote grondstelling van het Evangelie te vergeten,
+de ~voorwaarden~ die door den mensch moeten volbragt worden om de
+verlossing deelachtig te worden. Het is het werk van Christus en in
+zijne handen, en de mensch verkrijgt het door volbrenging van hetgeen
+God eischt. Degenen, die de voorwaarden volbrengen hebben de zaligheid
+door Christus, die het niet doen, bezitten de zaligheid niet. Vergeet
+toch vooral de voorwaarden niet, maar houdt ze in het oog en zij zullen
+u ten gids zijn.
+
+~De K.~ Mijnheer, ik zal er aan denken. Maar indien Christus aannam om
+de menschen zalig te maken, vooronderstel ik dat niemand zal ontkennen
+dat Hij voorzag wie de voorwaarden zouden volbrengen en wie niet. Hij
+mogt zich zijnen doodsangst en bloedig zweet, zijne folteringen aan het
+kruis en de smarten der hel, die over Hem kwamen, bespaard hebben, voor
+allen van wie Hij voorzag dat ze niet gehoorzaam zouden zijn, en alleen
+geleden hebben voor degenen, van wie Hij voorzag dat zij de voorwaarden
+volbrengen zouden. Ik kan niet zien, van wat nuttigheid het voor Hem kon
+zijn, te sterven voor hen, die er geen voordeel uit zouden trekken.
+Heeft Christus dan zoo ver niet te vergeefs geleden?
+
+~De Pred~. Neen, Hij stierf niet te vergeefs, want indien Hij niet door
+hunne zaligheid moet worden verheerlijkt, zal Hij het worden, door hunne
+verdoemenis. Vreeselijk zal het zijn voor hen die besloten zijn, door
+het bloed van Christus naar de hel te waden, het zal hunne folteringen
+veelvoudig vermeerderen.
+
+~De K.~ Inderdaad vreeselijk om aan te denken, maar meer nog zulks
+te ondervinden. Ik heb eenige van mijns meesters klanten hooren
+zeggen, dat zij de gedachte niet konden verdragen, dat God eenigen
+zoude voorbijgaan, terwijl Hij anderen uitverkoor, de eersten als
+wetverbrekers latende lijden, en te gelijkertijd de laatsten zaligende
+als geheel onwaardigen: dit noemden zij de leer der verwerping van de
+Calvinisten en noemden het inderdaad zeer wreed. Maar gij moet mij niet
+ten kwade duiden, ik het nog veel wreeder noem, dat wanneer Christus
+voorzag dat Hij eenigen door zijn lijden niet kon redden, Hij zich toch
+zoude laten straffen, opdat de zoodanigen in de eeuwigheid dubbel zouden
+gestraft worden, waaruit ik zou moeten afleiden, dat indien Christus
+dood geene zaligheid kan teweeg brengen, hij dan verdoemenis
+voortbrengt.
+
+~De Pred~. Ja! en dunkt u niet dat de zoodanigen die als zij de ligte
+voorwaarden der zaligheid hadden willen volbrengen, hadden kunnen zalig
+worden, het verdienen, degene namelijk die de roeping Gods niet hebben
+willen hooren?
+
+~De K.~ Ja, ik stem toe dat gehoorzamen beter is dan offerande, en gij
+herinnert mij hierdoor aan eene andere zaak, waarover ik gaarne uwe
+gedachte zou willen hooren en dat is: de roeping Gods.
+
+~De Pred~. Gij meent de roeping Gods tot boete, geloof en bekeering.
+
+~De K.~ En waardoor roept Hij de menschen daartoe?
+
+~De Pred~. Door zijn woord en Geest, die Hij aan iedereen op de een of
+andere wijze geeft om winst mede te doen.
+
+~De K.~ En is deze roeping van zoodanige kracht, dat het alle menschen
+in staat stelt om de geboden Gods te betrachten?
+
+~De Pred~. Neen, eenigen wanneer zij het gehoorde ter harte hebben
+genomen, beginnen zich te bekeeren en in Christus te gelooven, worden
+gewillig en volbrengen de voorwaarden, door welke zij meer genade
+ontvangen en zich meer talenten van God verzekeren; andere geroepenen
+verharden zich en blijven in hunne zonden.
+
+~De K.~ En verkrijgen degenen die gelooven en zich bekeeren, ware genade
+om hunne zielen te behouden?
+
+~De Pred~. Ja, zij krijgen een nieuw hart en eenen nieuwen geest, opregt
+geloof in Christus, bekeering tot God, verlossing en vergeving van alle
+hunne zonden, regtvaardigmaking door Zijn bloed en al de geestelijke
+zegeningen waarmede zij in Christus Jezus gezegend worden.
+
+~De K.~ Ik dank u, want dat is het, wat ik juist wenschte te weten,
+de wijze waarop een zondaar bij God wordt aangenomen.--En indien zij al
+deze groote dingen ontvangen hebben, zullen zij zalig worden. Deze zijn
+het waarnaar ik zoeken moet, want indien ik ze gelukkig vind, zal ik
+zalig worden.
+
+~De Pred.~ Gij hebt het juist uitgedrukt, deze dingen moet gij zoeken
+deelachtig te worden, daar het inderdaad groote zaken zijn, maar wat het
+andere deel uwer bemerking betreft, dat gij zalig zult worden indien gij
+ze hebt, daarin hebt gij ongelijk; want velen hebben ze, maar behouden
+ze niet, en nadat zij ze voor een tijd gehad hebben, keeren zij er hunne
+aangezigten en harten af, werpen al die zegeningen de deur uit, keeren
+weder tot de wereld en de zonde, en gaan ten laatsten verloren.
+
+~De K.~ Ik dank u mijnheer, voor uwe gedachte omtrent deze punten en
+twijfel niet of gij zijt beide eerlijk en opregt geweest; toch moet ik
+bekennen en het is zeker mijner domheids schuld, dat ik nog niet zien
+kan waarin, volgens uwe opgaaf, de wezenlijke oorzaak der zaligheid
+ligt, Mijnheer ~Easterman~, gij zijt tot hiertoe stil geweest,
+ongetwijfeld hebt gij echter opgemerkt wat er verhandeld is. Wilt gij
+zoo goed zijn ons met uwe aanmerkingen te begunstigen?
+
+~De heer E.~ Ja, ik ben stil geweest, en heb wel acht gegeven op uw
+gesprek, maar kan niet vinden dat de zaligheid ligt in een van die
+zaken welke de predikant opgegeven en verklaard heeft, niet in de
+predestinatie of uitverkiezing, want hierin handelt God niet naar
+zijn eigen wil, maar is afhankelijk van den wil en de handelingen des
+menschen, want indien God voorziet dat de mensch in der tijd het goede
+wil en volbrengt, dan wil Hij zijne uitverkiezing ten leven, en als Hij
+ziet dat hij het goede niet zal volbrengen, dan verordineert Hij hem ten
+verderve, zoodat de wil des menschen de beweegoorzaak der uitverkiezing
+is.
+
+~De K.~ Ja, ik moet dat ook uit de gegevene verklaring afleiden, z��
+zelfs, dat indien het niet geweest was, dat eenige menschen beter gezind
+waren dan anderen, God uit gemis van 's menschen gehoorzaamheid, niemand
+ten eeuwigen leven konde hebben uitverkoren.
+
+~De heer E.~ Neen, niemand uit het geheele menschelijke geslacht, en
+ik denk dat de zaligheid van zondaren evenmin ligt in de verlossing
+door Christus als in de uitverkiezing; want onze vriend zegt: dat alle
+menschen door Christus verlost zijn van zonde, van den satan, van den
+vloek der wet en van den dood; velen dus verlost, gaan toch eindelijk
+verloren, en indien de zaligheid des menschen niet in de verlossing
+ligt, moeten zij op eene andere wijze gezaligd worden, de mensch
+ontvangt toch naar zijn doen. Indien hij gehoorzaam is, heeft hij het,
+indien niet, hij mist het.
+
+~De K.~ Ja, dit schijnt onvermijdelijk. Doch dan ligt des zondaars
+zaligheid ook niet in de roeping des menschen door God, maar in de
+middelen, die Hij heeft voorgeschreven?
+
+~De heer E.~ Niet volgens de verklaring der leer van den predikant; want
+hij zegt, God roept _alle_ menschen, en eenigen, wanneer zij hooren,
+gelooven, zich bekeeren, enz. verkrijgen daarop genade en zaligheid van
+God; anderen, die het tegendeel doen, ontvangen niets.
+
+In beide gevallen is de roeping van God, dezelfde. Indien dit het geval
+is, kon het niet bestaan in de roeping, maar in de gewilligheid van hen
+die hooren en gehoorzamen.
+
+~De K.~ Goed, maar zij die hooren en gehoorzamen ontvangen
+wedergeboorte, geloof in Christus, bekeering tot God en hebben den Geest
+des Heeren, zijn verzoend, verlost en geregtvaardigd, in ��n woord:
+zijn ware Christenen. Dan zou ik hunne zaligheid zoeken in de kracht
+des Geestes, vereenigd met hun geloof en hunne bekeering, welke de
+vereischte voorwaarden zijn. Dit moet, naar ik oordeel, de ware oorzaak
+der zaligheid zijn.
+
+~De heer E.~ Neen, evenmin, want schoon zij de voorwaarden volbragt
+hebben en den Geest hebben en werkelijk in de liefde en gunst Gods
+staan, indien zij te eenigertijd ontaarden en afvallen, verwerpen zij
+den Geest, hun geloof en hunne bekeering, de gunst van God en al het
+goede dat zij bezaten en gaan eindelijk nog ten verderve. Het zijn dus
+deze dingen niet die hen kunnen zaligen, want eens bezaten zij ze. Zoo
+dat, al wat God de Vader gedaan heeft in hen, door de voorkennis van het
+goede dat Hij in hen zag, uit te verkiezen en te predestineren,--alles
+wat God de Zoon gedaan heeft in hen te verlossen,--al wat God de Geest
+gedaan heeft, in hunne harten te vernieuwen,--en de volbrenging der
+voorwaarden, alle deze dingen te zamen genomen hen niet kunnen zaligen,
+want deze afvalligen bezaten ze eenmaal, en indien zij het werk konden
+doen, hadden zij het moeten doen, zoodat gij ergens elders naar de
+zaligheid moet zoeken, want alle deze roepen ons toe: "Bij mij is het
+niet."
+
+~De K.~ Inderdaad, mijnheer, gij drijft mij bijna tot wanhoop, want
+waar zal ik zoeken of verwachten de zaligheid te vinden, indien niet in
+eenige of alle deze dingen? Ik kan niet denken dat het bij de Engelen
+Gods te vinden is, schoon eenigen ook al eerbiedwaardig zijn gebleven;
+en gevallene engelen indien zij de magt hadden, zij hebben den wil niet,
+want zij haten beide God en den mensch. Tot wien zal ik dan gaan? Tot
+de heilige maagd? ik heb toch eenigen hooren zeggen, dat zij de moeder
+boven den Zoon achten?--Kan ik de zaligheid bij haar vinden of tot wien
+van de heiligen zal ik mij wenden?
+
+~De heer E.~ Neen, neen, volgens de bovenvermelde leer van uwen
+vriend, behoeft gij zooveel moeite niet te doen, gij kunt het digter
+bij huis vinden, in uzelven, in hetgeen men noemt _vrije wil_; doch
+hetgeen _ik_ noem, de wil des vleesches, want wat bezit de mensch meer
+dan dit, terwijl hij dood is in zonden en misdaden? En immers wanneer
+God geneigd is om te verkiezen en te predestineren, doet hij het op
+de voorwetenschap van hetgeen de wil des vleesches zal doen. Christus
+verlost, maar het is de wil des vleesches die het zich moet verwerven of
+de mensch moet verloren gaan; God roept maar het berust in den wil des
+vleesches om de roeping te gehoorzamen of te verwerpen. En indien de wil
+des vleesches zoover hoort en vervult en de nieuwe geboorte verkrijgt,
+benevens al de voorvermelde zegeningen, toch blijft het nog de wil des
+vleesches om deze dingen te behouden of weer weg te werpen. Hier ziet
+gij de geheele kracht en het wezen der zaligheid en gij hebt op te zien
+tot _deze aanbiddelijke en verhevene zaak_, de wil des vleesches.
+
+~De Pred.~ Zijt niet te haastig, mijnheer! Gij hebt nooit iemand van
+ons noch op den kansel, noch in druk hooren zeggen, dat het de wil des
+vleesches is, die den zondaar zaligt. Neen, integendeel wij verklaren
+dat de mensch een dood zondaar is, en niets tot zijne zaligheid doen
+kan, dat gij zien kunt in eene preek door Mr. Charles Wesley in het
+licht gegeven. Dit zijn de woorden (Eph. 5: 14) waar hij zegt: "dat
+een dood zondaar niets tot zijne zaligheid doen kan, evenmin als een
+ligchamelijk doode kan opstaan en de werkzaamheden van een levend mensch
+verrigten." En Mr. Fletcher bewijst uit Gods woord, in het eerste deel
+van zijn werk, dat de mensch niets doen kan, om zijne ziel te behouden,
+maar dat het is, het werk der genade Gods, Die aan iedereen een of twee
+talenten geeft, en indien hij er mede woekert door de middelen die God
+hem beschikt, zal hij daardoor meer genade ontvangen, en indien niet,
+zoo zal hij verdoemd worden; en dit is de beginnende genade Gods en de
+bekwaamheid des menschen en niet de wil des vleesches, zoo als gij zegt.
+
+~De Heer E.~ Het is waar, dat ik u nimmer hoorde zeggen, noch van den
+kansel, noch door de pers, dat het de wil des vleesches is, die verlost;
+maar het is te bejammeren dat gij het niet doet, want gij misleidt het
+volk, door leerstellingen te verkondigen die in den wil des vleesches
+zich vereenigen en den mensch leiden om daarop te rusten. Het _moet_ zoo
+zijn volgens uwe stelling. Niet in den wil en het welbehagen Gods, want
+gij zegt; Hij zou hem verlossen indien de wil des menschen de voorwaarde
+wilde volbrengen; niet in de verlossing door Christus, want Hij heeft
+hen verlost, maar zij willen de verlossing niet hebben; niet in de
+roeping, want velen willen niet gehoorzamen; niet in die genade, die
+men zou kunnen verkrijgen, want de wil des menschen verwerpt den Geest
+Gods met alle zijne genade, en verandert zich zelven weer van genade
+in natuur, keert van vrede tot toorn, van liefde tot haat, van een
+schaap van Christus tot een bok des satans, van de zaligheid tot de
+verdoemenis.
+
+En wat gij ter wederlegging voortbrengt dient slechts ter bevestiging,
+want gij zegt dat God aan iedereen een talent van genade geeft om winst
+mede te doen; naarmate hij er mede woekert, wint of verliest hij, is hij
+zalig of verloren. Hadt gij gezegd dat God een talent van genade gaf, om
+den mensch te bekeeren, zijn hart te veranderen en zijne ziel te redden,
+ik zou u gaarne geloofd hebben, die genade zou den mensch inderdaad
+zalig maken. Maar gij zegt met Mr. Fletcher, dat de mensch het talent
+moet doen toenemen, tot hij trapsgewijze genade ontvangt. Nu laat mij u
+of Mr. Fletcher vragen: wat is een mensch, of wat heeft hij v��r hij het
+talent ontvangt? _Niets, niet met al_, gelijk door u beide beleden is,
+slechts eene zondige gevallen natuur, de wil des vleesches, om met het
+talent te woekeren. Zoo komt het op hetzelfde punt neer en bevestigt
+het. Indien de wil des vleesches goed en vlijtig arbeidt, ontvangt hij;
+doch indien hij zich het talent onwaardig maakt en het verwaarloost en
+niet ijverig werken wil heeft hij geene zaligheid; en indien hij niet
+toonen kan, dat de mensch niet iets meer heeft dan den wil des vleesches
+v��r hij het talent ontvangt, moet immers dat het zijn, waar het op
+aankomt en waar zijne zaligheid van afhangt? Zou het niet veiliger voor
+u zijn te gelooven dat het talent zelf den mensch bekeert en verlost,
+dan dat de mensch het talent verbeteren, behouden en bewaren moet?
+
+~De Pred.~ Gij moogt zeggen wat ge wilt, maar wij gelooven, dat God de
+zaligheid heeft bestemd voor iedereen op zijne gehoorzaamheid, en ons
+zijne dienstknechten gezonden heeft om hem te roepen tot het volbrengen
+der voorwaarden, iedereen de genade Gods aan te bieden op de vervulling
+der conditi�n en hen te verzekeren, dat God van zijne zijde alles
+gedaan heeft en indien zij het hunne willen doen, zij gezaligd zullen
+worden.
+
+~De heer E.~ Ja, ik sta gereedelijk toe, dat wat gij gezegd hebt, de
+wijze is van uwe bediening, waarover ik mij menigmaal verwonderd heb,
+en ik ben nooit in staat geweest om het eene deel van uwe predikati�n
+met het andere overeen te brengen. In uwe gebeden tot God, gaat gij heen
+en smeekt Hem, zijne genade aan zondaren te willen geven, dat het Hem
+behagen moge hunne harten daardoor te veranderen, hun genade te geven
+tot geloof en bekeering, genade om hen te verzoenen, te regtvaardigen,
+te heiligen en te verlossen. Dit alles vraagt gij aan God, hun te willen
+schenken en mededeelen; kort daarop gaat gij de genade en zaligheid
+voor het aangezigt Gods iedereen aanbieden. Wanneer ik dit alles hoor,
+moet ik mij verbazen, want in uw gebed schijnt gij vast te stellen,
+dat het te geven alleenlijk en uitsluitend het regt des Heeren is en
+een oogenblik daarna spreekt gij alsof gijlieden geroepen zijt om het
+iedereen aan te bieden, die gewillig is om het te ontvangen. Nu, schoon
+velen het niet begeeren toch denk ik dat er in elke gemeente eenigen
+zijn, die verlangen genade en zaligheid te ontvangen. Vooronderstel dat
+een dezer opstond en tot u zeide: Ik ben verlangend om te ontvangen en
+gij zijt gereed om te geven, wilt gij zoo goed zijn, mij de genade des
+geloofs en de genade tot verzoening, regtvaardigmaking, heiligmaking en
+verlossing te geven? Zoudt gij niet genoodzaakt zijn te antwoorden in de
+taal der wijze maagden tot de dwazen: "Niet alzoo, opdat er misschien
+voor ons en voor u niet genoeg zij," want ik heb niet meer genade dan
+om mij zelven te behouden, indien maar zooveel! Zoudt gij niet verpligt
+zijn den armen vraager naar eene andere fontein te verwijzen om genade
+te erlangen? Zoudt gij hem niet op Christus moeten wijzen, in Wien het
+alleen is en uit wiens volheid het alleen kan ontvangen worden, en hem
+zeggen, dat hij zijne begeerte aan God moest bekend maken en aan zijnen
+troon wachten, tot het Hem behagen mogt te hooren en genade te geven?
+Zou de man niet grootelijks teleurgesteld zich van u af moeten wenden en
+zoudt gij niet gedwongen zijn, om overdekt met schaamte neder te zitten?
+En zou het wel overdreven zijn indien het publiek uitriep: "die man is
+een spotter, hij biedt genade en zaligheid aan en wanneer iemand het
+begeert, heeft hij niets om te geven." Laat mij u raden, uwe spotternij
+te laten varen en het volk op God te wijzen in Wien genade is, en Die
+het alleen kan mededeelen; want Hij zal het u niet toevertrouwen, noch
+u de eer geven over iets te beschikken.--Neen; het is Zijne eigen regt
+en Zijne eigene heerlijkheid, barmhartig te zijn dien Hij wil en Zijne
+genade te geven aan wien en wanneer het Hem behaagt.
+
+~De Pred.~ Mij dunkt, ik begin te bemerken dat gij van gevoelen een
+Calvinist zijt, en het zou mij niet verwonderen een Antinomiaan tevens,
+die gelooft, dat wat ook in den tijd geschiedt, door God van eeuwigheid
+is besloten en vastgesteld, een leerstelling die ik haat met den
+grootsten afschuw, hoewel ik niet denk dat volgens deze leer gij of
+iemand anders het regt hebt ons te beschuldigen wegens hetgeen wij
+prediken of doen. Want indien alle dingen door God bepaald zijn en
+gebeuren moeten, dan is het ook besloten, dat wij zouden gelooven,
+prediken en handelen, gelijk wij doen, en wij zoowel als anderen
+vervullen slechts de besluiten Gods. Wij kunnen niet verkeerd handelen
+in zijnen raad te volvoeren. Zoodat, indien gij gelijk hebt, wij geen
+ongelijk kunnen hebben, dit mag ons eenigen troost verschaffen.
+
+~De Heer E.~ Indien gij meent dat ik een Calvinist ben, weet gij meer
+van mij dan ik van mijzelven, want ik heb nooit meer dan eene enkele
+pagina van de werken van dien grooten Hervormer gezien of gelezen, en ik
+ben verzekerd dat wij op dit punt door hem behandeld, zoover in gevoelen
+van elkander verschillen als twee personen kunnen doen, schoon wij in
+andere opzichten, zoover ik weet, mogen overeenstemmen. Maar het is
+niet de mensch, van welk gezag ook, noch Calvijn, Luther, Wesley noch
+Fletcher, dien ik in mijn geloof wensch te volgen, maar het zuivere
+Woord der Profectie, de Schriften der Waarheid.--Ik schaam mij niet te
+bekennen, dat ik geloof dat God alle dingen van eeuwigheid bepaalde,
+vaststelde en verordende: ja, dat gij en alle anderen de besluiten
+Gods zijt vervullende, en niettegenstaande, dat velen zullen gevonden
+worden verkeerd te zijn! Zoodat dit uw wachtwoord: "Indien zij het regt
+hebben, kunnen wij geen ongelijk hebben," zoo algemeen in de monden
+der Methodisten, u zooveel troost niet zal laten, als gij u moogt
+voorstellen. Indien ik uwe meening wel versta, is het deze: dat indien
+God alle dingen, die de menschen doen, heeft besloten, zij niet schuldig
+kunnen zijn; zij vervullen zijnen raad, alzoo zijn zij regt, zij kunnen
+niet verkeerd zijn. Maar heeft God niet besloten toe te laten, dat
+engelen en menschen zijne heilige wet overtraden, en daar Hij toch
+de magt had het te verhinderen, is het zijnen wil geweest? God heeft
+den mensch en de Engelen regt gemaakt. Hij zag dat zij vele kwade
+vonden zouden uitvinden en ze evenzoo uitvoeren, indien Hij het niet
+verhinderde. Daar Hij het voorzag moest Hij in zijn eigen gemoed tot
+een besluit komen of Hij het zoude toelaten of verhinderen. Maar wij
+zijn genoodzaakt deze onloochenbare daadzaak te gelooven, dat, daar Hij
+het niet belette, Hij besloot om het toe te laten; en Hij laat het nog
+toe, daar Hij het ieder oogenblik konde verhinderen; en als de mensch
+gewillig zondigt, laat God hem de gelegenheid om alzoo te doen, door in
+Zijne Voorzienigheid zijn leven te onderhouden. Zal dan de mensch tot
+God zeggen; omdat Gij besloten hebt, mijn leven en mijne gezondheid te
+bewaren en mij uit eigen beweging te laten handelen enz., daarom kunnen
+wij niet verkeerd doen? Ik weet, de mensch zal, indien hij kan, zijne
+zonden op anderen schuiven en zelfs God beschuldigen, eerder dan eene
+zonde of bewezen schuld te bekennen. Adam was gereed te zeggen: "de
+vrouw, die Gij mij gegeven hebt die heeft mij van dien boom gegeven," en
+de vrouw: "die slang heeft mij bedrogen" enz. Maar wij hooren geen van
+beiden zeggen: "Gij liet den satan toe ons te vinden en te verzoeken en
+tevens ons om te vallen; hetwelk alles Gij hadt kunnen beletten; maar
+daar Gij besloten hebt deze verzoeking toe te laten en ons, om er in te
+vallen, kunnen wij in de uitvoering niet verkeerd zijn." Tot zulk eene
+diepte van schaamteloosheid waren zij niet gekomen. Sime� vloekte David;
+toen zeide Abisai tot David: "Laat mij toch overgaan en zijnen kop
+wegnemen." "Neen," zegt David, "de Heere heeft toch tot hem gezegd:
+vloek David." Nu, had iemand Sime� verweten den gezalfde des Heeren
+gevloekt te hebben of gezegd dat hij schuldig was in zoo te doen, zoo
+mogt hij geantwoord hebben: "God besloot mij toe te laten om David te
+vloeken, ja, Hij heeft mij zulks bevolen en is het dan zonde wat God
+bepaald en mij bevolen heeft? Indien God in zijn besluit regt handelt,
+kan ik geen onregt doen in de uitvoering." Doch wij lezen niet dat Sime�
+zoover gegaan is, in zijne goddeloosheid op Gods toelating te werpen.
+De Apostel Petrus, sprekende tot degenen die Christus gekruist hadden,
+zeide, dat Hij, dien zij hadden gevangen genomen, gekruist en gedood,
+naar den bepaalden raad en voorkennis Gods was overgegeven en dat Gods
+hand en raad te voren bepaald had, dat het geschieden zoude. Zeide
+Petrus hun, dat zij de besluiten Gods hadden volbragt in het vermoorden
+van den Heere der heerlijkheid? Dan hadden zij kunnen antwoorden:
+"Petrus, indien gij gelijk hebt dan kunnen wij geen ongelijk hebben,
+deze handen waren bestemd om het te doen, of het voornemen Gods kon
+niet uitgevoerd zijn." Doch schoon wij lezen dat de Joden het Evangelie
+tegenspraken en lasterden, wanneer het door Paulus en anderen gepredikt
+werd, toch lezen wij niet, dat zij tot zulk een trap van Godslastering
+zijn gekomen om te zeggen: "Indien gij gelijk hebt, kunnen wij geen
+ongelijk hebben." Wij lezen van een booze geest, die vrijheid van God
+ontving om een leugengeest te zijn in den mond van de valsche profeten,
+om Achab te misleiden en te overreden. Toch gelooven wij, dat de booze
+geest bevonden zal worden, ongelijk te hebben en dat zij, op wie hij
+invloed uitoefende, evenzoo zullen openbaar worden kwaad gedaan te
+hebben met naar zijne voorschriften te handelen. Wij lezen dat de
+Satan onder de toelating zich verandert in een engel des lichts om te
+misleiden, en dat zijne dienaars tot hetzelfde einde zich veranderen als
+waren zij dienaars der geregtigheid, toch twijfelen wij niet, of beiden,
+de satan en zijne dienaars, zullen eenmaal gevonden worden in het
+ongelijk te zijn, "van welke het einde zal zijn naar hunne werken!" Wij
+gelooven dat in de laatste dagen spotters zullen komen, die naar hunne
+eigene begeerlijkheden zullen wandelen; die verderfelijke ketterijen
+bedektelijk invoeren zullen en velen hunne wegen navolgen zullen, door
+welke de weg der waarheid zal gelasterd worden; dat de menschen zullen
+zijn liefhebbers van zichzelven, hoovaardigen enz. Nu, indien God
+niet bepaald had, dat alle deze dingen geschieden zouden, kon Hij het
+ons in zijn woord niet gezegd hebben; maar moest gewacht hebben, tot
+het geschiedde en terwijl hij achttien honderd jaren geleden, reeds
+verklaard heeft, dat het zoo zijn zou, zoo _moet_ het alzoo geschieden
+of deze gedeelten van zijn woord moeten onvervuld ter aarde vallen, en
+dan, wie kan op eenig gedeelte daarvan staat maken? Maar het is het
+onfeilbare woord der waarheid en moet regt zijn, en al de bovenvermelde
+dingen zijn goddeloosheden, die wij weten dat eenmaal onregt zullen
+bevonden worden.
+
+Ik beken, dat, indien ik een van de bovenvermelde karakters ben, ik
+zonder twijfel verkeerd zal zijn. Maar, indien gij anders denkt en het
+voor God kunt uithouden en het gerigte Gods denkt te trotseren, gij
+moet weten wat gij gelooft. Maar "o mensch! wie zijt gij, die tegen
+God antwoordt? Zal ook het maaksel tot dengenen die het gemaakt heeft,
+zeggen: waarom hebt Gij mij alzoo gemaakt?"
+
+~De Pred.~ Ik vrees waarlijk, mijnheer! dat gij gelijk het gros uwer
+broederen in een gemakkelijken stoel gezeten zijt, maar zorg dat gij
+niet zacht zit, tot de duivel u haalt en gij dan ziet, wat de besluiten
+Gods over u zijn; met zulk een geloof kunt gij alle werk laten varen,
+want dewijl gij gelooft dat God zoo velen door zijne souvereine genade
+zal behouden, zult gij zeggen: "Indien God mij hebben wil, zal Hij mij
+wel halen, indien niet, zoo zal Hij mij toch niet zalig maken, wat ik
+ook doe." Zulk eene leer kan geene andere strekking hebben, dan om den
+mensch in de zonde te verharden. Geen wonder dat gij Calvinisten, zwarte
+harten hebt.
+
+~De heer E.~ Wat betreft te gelooven aan Gods besluiten en dat Hij alles
+werkt naar den raad zijns willens, hetwelk gij noemt gezeten zijn in een
+gemakkelijken stoel, ik erken dat ik daar gezeten ben en gaarne wensch
+af te wachten elk der dingen, die gij voorgebragt hebt om mijn geloof
+te wederleggen. Wat mij ook moge halen, zoo als gij zegt, weet ik niet,
+en dat God komen en mij trekken moet, indien ik ooit in den hemel zal
+komen, is eene waarheid. Ik ben zeker, dat Hij reeds menigeen van de
+aarde ten hemel getrokken heeft. Hij beloofde zijne discipelen, dat,
+wanneer Hij henen zou gegaan zijn,--Hij wederkomen zou en hen tot
+zich nemen, opdat waar Hij was, zij ook zijn mogten. En indien wij
+in den toestand zijn van hem, die onder de moordenaars viel, gewond
+en hulpeloos, en indien gij, werkdadige Priesters en Levieten, ons
+voorbij komt, ons ziet en geen bijstand aanbrengt, indien wij op uwe
+roeping niet in staat zijn ons zelven te helpen of op te staan, heb dan
+medelijden met ons, liever dan ons te bespotten en verwijtingen te doen!
+En indien de God van alle genade den goeden Samaritaan mogt zenden, en
+Hij naar zijne groote barmhartigheid den wijn en de olie der genade in
+onze wonden mogt gieten, dezelve verbinden, ons zet op zijn eigen beest,
+ons naar de herberg voert, de kosten betaalt, de waard last geeft ons te
+verzorgen en belooft voor alle kosten in te staan, mor dan niet tegen
+zijne vrije goedheid, wij kunnen zonder dat niet gelukkig zijn noch
+geholpen worden. Maar indien gij sterk en ongewond zijt, of indien gij
+uzelven kunt genezen of naar de herberg loopen, of indien gij, daar
+zijnde voor uzelven zorg kunt dragen of de kosten betalen, gij hebt
+de vrijheid, help u zoo goed gij kunt. Wij belijden dat wij niets doen
+kunnen, ja zelfs, overtuigd van onzen verloren staat, niet op de borst
+kunnen slaan en uitroepen: "O God, wees mij zondaar genadig!" of "Red
+ons Heere! wij vergaan!" Wat aangaat, dat deze onze leer de zonde
+aanmoedigt, het is een oude beschuldiging tegen Paulus en anderen in
+hunne dagen ingebragt, door hen die zeiden: "Laat ons het kwade doen,
+opdat het goede daaruit voortkome." Wij verheugen ons gerangschikt te
+worden onder zulk een eerwaardig gezelschap als de Apostelen. Indien wij
+onze beginselen uit dezelfde fontein hebben, door denzelfden Heere zijn
+geroepen, onze oogen door dezelfde hand geopend zijn en onze harten door
+denzelfden magtigen arm zijn veranderd, moeten wij onvermijdelijk in
+zekere mate denzelfden laster en hetzelfde verwijt ondervinden, gelijk
+deze goede menschen ondervonden van de wereld en de tegenstanders van
+den Heere Jezus Christus, en wel omdat zij de eer van 's menschen
+zaligheid Hem alleen toekenden en zich niet vermeten de onreine vodden
+van onze geregtigheid te vereenigen, met dien grooten naam, wien toekomt
+eer en heerlijkheid tot in alle eeuwigheid. Indien wij in dezen staat
+zijn, hebben wij inderdaad reden ons te verblijden en zijn bovenmate
+verheugd, wanneer men ons voor zijne zaak met allerlei lasten bezwaart.
+Maar wij gelooven dat gij u moet schamen, geschaard te zijn aan den kant
+der lasteraars; en wat aangaat de zwartheid onzer harten, wij weten dat
+ze zoo zijn; ja, wij zijn snoode zondaars en niets meer, de boosheid is
+ons eigen, wij kunnen geene volmaking vinden noch in- noch uitwendig.
+Doch wij zullen niet wanhopen, wij weten dat zondaars kunnen gezaligd
+worden zonder de werken der wet. Het bloed van Christus en de Geest der
+waarheid zijn in staat ons van alle zonden te reinigen en op den dag
+zijner heirkracht zullen wij een zeer gewillig volk zijn, om God in den
+weg zijner eigene instellingen te gehoorzamen en te dienen. Tot onze
+zaligheid zien wij uit en zoeken naar Zijne geregtigheid alleen, want
+wij weten dat in ons vleesch niets geen goed woont.
+
+~De Pred.~ Gij zult dan maar bij uw eigen systeem moeten blijven wat ook
+de gevolgen mogen zijn. Al stoot men een dwaas in een mortier met eenen
+stamper, zijne dwaasheid zal niet van hem wijken. Mij dunkt mijne
+woorden hebben geenen invloed op den heer E. Maar wat denkt gij er van
+Kapper? Gij hebt mijn geloof gehoord en zijne aanmerkingen er op, naar
+welke zijde gevoelt gij uw gemoed overhellen?
+
+~De K.~ Wel, als ik spreken zal naar de geneigdheid van mijn gemoed,
+geloof ik dat de heer E. het beste op de hoogte der zaak is, dit is
+althans mijn oordeel, want hij heeft aangetoond, dat achtervolgens uwe
+stelling, de zaligheid niet in den wil en de werking van God ligt, want
+gij zegt dat Hij de zaligheid van alle menschen wil, maar het niet
+uitvoeren kan, omdat het schepsel ook niet wil. Gij zegt dat Christus
+alle menschen verlost heeft, maar dit behoudt hem niet, omdat zij de
+voorwaarden niet willen volbrengen om het deelachtig te worden. Gij
+gelooft dat God iedereen roept, maar velen niet zullen gehoorzamen.
+Gij zegt; Hij geeft aan iedereen een talent of talenten van genade, en
+eenigen zijnde gehoorzamer dan anderen, vermeerderen hunne talenten,
+gelooven en bekeeren zich, hebben hunne harten vernieuwd en worden met
+God verzoend, en toch zijn er die deze zegeningen weder wegwerpen, weder
+onder de verdoemenis komen en ten laatsten verloren gaan. Daarom kan
+onmogelijk iets van hetgeen door u opgenoemd is, de oorzaak zijn van des
+zondaars zaligheid, dat is te zeggen: ze kan niet in Gods wil liggen,
+want gij zegt dat hij het wil en toch worden zij er niet door behouden;
+niet in de verlossing door Christus, want gij zegt: Hij verloste alle
+menschen en toch gaan vele van deze eindelijk verloren; noch in de
+roeping van God of het gegeven talent, dit hebben zij ook, zooals gij
+zegt; noch in de wedergeboorte; noch in den Geest van God; noch in het
+geloof in Christus; noch in de bekeering tot God; noch in hun eenmaal
+verzoend en geregtvaardigd zijn; want gij beweert dat velen alle deze
+dingen bezeten hebben en toch door allen te zamen niet behouden worden.
+En wat bezit de mensch buiten deze dingen meer, dan de wil des
+vleesches? en gij schijnt onwillig toe te staan, dat ook deze hem zoude
+verlossen. Wilt gij zoo goed zijn, mij te verklaren wat het dan is dat
+dit groote werk veroorzaakt en werwaarts ik moet gaan om het te zoeken?
+
+~De Pred.~ Dat zou inderdaad geen zware taak zijn, maar ik verzoek u mij
+thans te willen verschoonen, daar mijn werk mij elders roept.
+
+
+
+
+                                  II.
+
+                              EEN ANTWOORD
+
+                                 OP DE
+
+                          ~GEWICHTIGE VRAAG~:
+
+                              #Wat is het,
+                     dat eene zondaar zalig maakt?#
+
+                                 DOOR
+
+                            #J. C. PHILPOT.#
+
+
+
+
+VOORREDE.
+
+
+Toen ik op verzoek van den Uitgever van het geschrift getiteld:
+"Zamenspraak enz.," ondernam een aanhangsel te leveren en daarin een
+antwoord te geven op de gewigtige vraag: "Wat is het dat eene ziel zalig
+maakt?" welke vraag daar onbeslist is gelaten; dacht ik slechts weinige
+bladzijden te schrijven, zonder daarbij mijn naam te vermelden; maar al
+schrijvende bevond ik dat het onderwerp onder de hand in gewigt toenam
+en dat gedachten en denkbeelden in mijne ziel vloeiden. Ik gevoelde, in
+het bijzonder toen ik tot het tweede deel van mijn onderwerp kwam, de
+verlossing en zaligheid beschouwd als een inwendig bezit, dat ik er
+mij niet in weinige algemeene bewoordingen kon afmaken, maar dat het
+vereischte, wat ik niet kon leveren,--bladzijden uit het leven en de
+bevinding met zalving en kracht, zal het geschikt zijn om de behoeften
+van Gods beproefde familie te ontmoeten. Ik zag aan alle zijden
+verlossing als eene inwendige wezenlijkheid, onbekend, onbemind,
+ongezocht, verwaarloosd. Eenigen zag ik, die zich dienstknechten
+Gods noemden, ijverig genoeg voor de zaligheid uitwendig, gezond in de
+letter der waarheid en ernstig strijdende voor de leerstellingen der
+genade die, �f nooit spraken van de zaligheid inwendig, �f indien zij er
+al van gewaagden, er zich van af maakten met weinige magere volzinnen,
+die gewoonlijk zoo met dwalingen en misslagen vermengd waren, dat zij
+eenvoudige zielen slechts verwarden en aan het onderscheidende oog
+ontdekten, de onwetendheid en ledigheid van den prediker. Anderen die
+uit hunne opgeblazenheid en verwaandheid schenen te denken, dat "de
+wijsheid met hen sterven zoude," (Job 12 vs. 2), zag ik sloopen wat God
+in zijn woord heeft opgebouwd, en opbouwen wat Hij heeft afgebroken.
+Deze waren leermeesters gezet op vormen, ceremoni�n, ordonanti�n,
+bidstonden, kerklidmaatschap, huiselijk gebed en duizend andere
+uiterlijke dingen, (allen goed op hunne plaats) alsof zij de inhoud
+en het wezen der levende godzaligheid waren. Anderen weder die zich
+bevindelijke predikanten noemden, zag ik of aan de eene hand de zonden
+als bewijzen van genade opbouwen �f aan de andere hand eene algemeene
+haat tegen de zonde, als een bewijs daarvan aanmerken. Dus zag ik de
+in- en uitgangen, het vallen en opstaan, de verborgen werkingen, het
+onzigtbare spoor, de innerlijke worstelingen en geheel dit bijzondere,
+diepe, gedurig veranderende, golvende pad, dat door Gods familie wordt
+betreden �f nimmer aangeroerd, �f indien al ondernomen dat in te gaan,
+zoo duister en verkeerd voorgesteld, dat eene levende ziel door al wat
+hij hoorde, meer bedroefd en verward dan getroost en bemoedigd werd.
+Ik zag insgelijks dat zelfs leeraars, die de merkteekenen droegen van
+hunne roeping door de genade en van hunne roeping tot de bediening (die
+of rustende waren op vroegere bevinding �f zoo als zij het noemden
+bevestigd waren in Christus; dat mij voorkomt eene bevestiging
+in zich zelf te zijn), weinig, indien iets, verschilden van de
+letter-Calvinisten dezer dagen.
+
+Alzoo terwijl eenigen goed kwaad en kwaad goed noemen, bitter voor
+zoet en zoet voor bitter gevende en anderen de schaduw voor het wezen
+en den vorm voor de kracht instellen, zag ik, dat degene die in de
+bres moesten staan, hunne zwaarden in de schede hadden gestoken en ze
+nimmer uittrokken tegen de vijanden van Christus, die in het gewaad van
+vrienden komen. De vraag scheen te zijn: "Zijt gij een Arminiaan of een
+Calvinist?" indien de eerste, zoo zijt gij een vijand, indien de laatste
+een vriend. En alzoo worden de gevaarlijkste en listigste vijanden van
+levende Godzaligheid, in de legerplaats van Christus ontvangen, omdat
+zij het wachtwoord kunnen noemen en de kleeding van zijne soldaten
+dragen. Dus zie ik de waarheid over de straten struikelen, levende
+godzaligheid verwaarloosd, uiterlijke dingen hoog gewaardeerd, de
+schapen van Christus ongevoed en de bokken niet gescheiden. Zoodat ik
+mij gedrongen gevoelde met meer uitgebreidheid dan ik mij eerst voornam,
+te blijven staan bij ~inwendige~ zaligheid, schoon met de diepste
+bewustheid van mijne onbekwaamheid en onervarenheid, en er tevens
+mijnen naam bij te voegen, opdat het niet het nadeel en de verdenking
+mogt hebben, welke gewoonlijk aan naamlooze geschriften verbonden
+zijn. Zonder dus eenig oordeel te vellen ten gunste of tegen het
+geschrift, waarbij dit aanhangsel gevoegd is, noch er mij geheel mede te
+vereenigen, schoon ik het beschouw als een antwoord aan de Wesleijanen,
+met bekwaamheid en onpartijdigheid geschreven te zijn, wend ik deze
+zwakke poging aan om te strijden voor het geloof, eenmaal den heiligen
+overgeleverd, en om de natuur dier verlossing aan te wijzen, welke men
+kennen en bezitten moet v��r men het koningrijk der hemelen kan ingaan.
+
+                                                  J. C. PHILPOT.
+
+
+
+
+WAT IS HET, DAT EEN ZONDAAR ZALIG MAAKT?
+
+
+Wel mag ieder overtuigd zondaar een waar voldoend antwoord verlangen,
+op eene vraag van zoodanig gewigt. Wel mag iedereen, die den alsem en
+de gal geproefd heeft, met den angel der zonde doorstoken is geworden,
+die zucht onder den vloek der wet en beeft onder het toekomende
+oordeel,--wel mag ieder dusdanige, schuldige, zelf-veroordeelende
+ellendige, de lippen kussen desgenen, die een regt antwoord geeft op de
+alles omvattende vraag: "Hoe zal de mensch rechtvaardig zijn bij God?"
+(Job. 9 vs. 2).
+
+Om dan deze vraag regt te beantwoorden moeten wij de zaligheid onder
+twee hoofdpunten beschouwen. 1�. De zaligheid beschouwd als eene daad
+buiten ons; 2�. de zaligheid beschouwd als eene zaak in ons. Daar de
+eerste de laatste voorafgaat, zullen wij haar den verschuldigden
+voorrang geven. En daar niemand onderwijst gelijk God, en Hij is de
+Vader der lichten, de Fontein des levens en de alleen Wijze Jehovah,
+mogen beide schrijver en lezer genade ontvangen om tot Hem op te zien,
+"om de zalving die leert van alle dingen en ook waarachtig en geen
+leugen is." (1 Joh. 2 vs. 27).
+
+1. De zaligheid dan, moet beschouwd worden, ten eersten als eene
+handeling buiten ons, als eene eeuwige onveranderlijke daad
+voortvloeijende uit het gemoed van Jehovah en geheel onafhankelijk van
+het schepsel. Te vooronderstellen dat eenig nieuw plan, eenig te voren
+ongedacht ontwerp, eenige verandering van voornemen, eenige verbetering
+van een oorspronkelijk onvolmaakt plan, plaats kunne nemen in het hart
+van Jehovah, is een van de grootste beleedigingen te werpen op de
+wijsheid en magt van den drie�enigen God, welke ooit het schepsel kan
+ten uitvoer brengen.
+
+Indien Hij Alwijs is, zoo kan geene nieuwe gedachte in zijn gemoed
+oprijzen; indien Hij Almachtig is, dan kan geene onverwachte hinderpaal,
+geen onvoorzien toeval, noch opkomende gebeurtenis, zijn voornemen
+verijdelen en indien Hij de Bron en Oorsprong is van het geheele bestaan
+van het schepsel (Rom. XI vs. 36) zoo kan noch de wil, noch de magt van
+het schepsel sterker zijn dan Hij. Wij beschouwen Hem als de ervarenste
+Ingenieur, die vooruit met de meeste naauwkeurigheid, de beweging en
+het uitwerksel van ieder rad en van iedere tand van eenig nieuw stuk
+machinerie, kan berekenen. Wij noemen Hem de bekwaamste Generaal, die
+voor den veldslag iedere beweging, welke Hij denkt te volvoeren het best
+ontwerpt en die met de grootste nauwkeurigheid en den besten uitslag
+zijn oorspronkelijk plan ten uitvoer legt. Te misrekenen, in verwarring
+te geraken door eenige onvoorziene hinderpaal, op te houden wegens
+eenige onverwachte hindernis, doet een mensch kennen als een broddelaar.
+In zijne oorspronkelijke schatting mis te tasten, doet de kennis in
+twijfel trekken; niet in staat te zijn zijn plan te volvoeren, bewijst
+magteloosheid in een architect. Nu, zal een generaal een plan hebben,
+evenzoo een ingenieur en een architect en zal God geen plan hebben?
+Zullen wij iemands kennis afmeten naar de wijsheid van zijn plan en
+zijne magt naar deszelfs uitvoering, en zullen wij de wijsheid en de
+magt Gods niet in denzelfden weg afmeten? Zullen wij hem niet een zot
+en een dwaas noemen, die geen orde in zijne bezigheden heeft, geen goed
+overlegd plan in de uitoefening zijner zaken, geene bepaalde werkuren,
+geen vooraf beraamde reeks van werkzaamheden, en zullen wij niet beven
+om al deze dwaasheid aan God toe te schrijven? Eene Manchestersche
+katoenfabriek kon geene week doorwerken, indien het niet een vooraf
+bepaald stelsel van werking, geen geregeld plan had, waardoor aan ieder
+spinnewiel zijn werk, aan iedere hand zijne plaats wordt aangewezen. En
+toch zijn er menschen, van zulk eene stoute goddeloosheid, die aan den
+alleen wijzen God eene verwarring, eene wanorde, eene nalatigheid in
+het bestuur van de eeuwige bestemming des menschen toeschrijven, welke,
+indien ze in een groote stad in praktijk werd gebragt, onvermijdelijk
+zou ten gevolge hebben, dat hare drukke fabrieken werden gesloten, hare
+uitgestrekte bevolking werd verarmd en hare opgepropte straten in eene
+woning der draken en rustplaats der nachtuilen verkeerd werden.
+
+Wij kunnen daarom niet ontkennen, dat al wat God doet, Hij zulks doet
+naar een plan van eeuwigheid vastgesteld in zijn eigen gemoed, zonder
+zijne wijsheid in de uitvinding, of zijne magt in de volvoering in
+twijfel te trekken. Indien dan al wat God doet, Hij doet "naar den
+raad van zijnen eigen wil," zoo is het duidelijk dat de zaligheid of
+verdoemenis der zielen een deel moet uitmaken van zijn eeuwig voornemen.
+Indien alle dingen, die plaats hebben, vloeien in een voor hen gegraven
+kanaal, elkander opvolgen achtervolgens eene bepaalde orde en zoowel een
+deel uitmaken van Gods algemeene regering, als elk rad bedraagt tot de
+beweging van eenig zamengesteld werktuig, dan moet de zaligheid begrepen
+zijn in een groot oorspronkelijk plan. Te zeggen dat God eenige dingen
+bepaalt en andere dingen niet; tijdelijke gebeurtenissen vaststelt,
+maar geene geestelijke; waakt over het vallen van een musch, maar de
+onsterfelijke ziel des menschen overgeeft aan bloot toeval en goed
+geluk, is onbeschaamder onderstelling, dan dat een onkundig landman,
+een van Watt's stoomwerktuigen beziende, zoude zeggen, deze ketel, dit
+rad, deze zuiger heeft Watt ontworpen, maar op al het overige heeft
+hij geen acht geslagen. Zijn grootsch verstand vergat dit deel van het
+werktuig en verzuimde dat; en dit keurig zamenstel en schoon geheel, is
+gedeeltelijk het voortbrengsel van vinding en vernuft, en gedeeltelijk
+van bloot toeval. Veel dwazer en onwetender nog spreken zij, die
+loochenen de zaligheid een volmaakt plan te zijn, overeenstemmend in elk
+deel, en haren oorsprong, voortgang en einde vindende in den wil en het
+voornemen van God alleen. Om reden wij de overeenstemming en schoonheid
+van het groote geheel niet kunnen waarnemen, om reden er tegenwerpingen
+en zwarigheden zijn, om reden wij het onderwerp en den grondslag van
+ieder deel niet kunnen bevatten, zijn wij daarom vrij om te ontkennen,
+dat de verlossing een groot in alles overeenstemmend plan is? Even goed
+mogt de bovengenoemde onkundige landman, aanmerking maken op elk rad en
+elke beweging der stoommachine, welker gebruik en schoonheid hij niet
+begrijpen kon. Indien verlossing als ��n geheel, een plan is, waarin de
+grootste harmonie heerscht, dan moeten ook al de deelen en takken van
+dezelfde natuur zijn. Zeg dat een deel niet harmonieert, en gij zegt
+dat het geheel zulks niet doet, want de harmonie van het geheel hangt
+af van de harmonie der deelen. Deze takken of deelen dan eischen ons
+naauwgezet onderzoek en indien wij kunnen aantoonen dat ze volkomen
+zijn, zullen wij het doen van het geheel.
+
+1�. De eerste tak dan van de verlossing is, _de openbaring daardoor, van
+de heerlijkheid van den Drie�enigen Jehovah_. Niets kan God zoo dierbaar
+zijn dan zijne eigene heerlijkheid. Niets minder dan de openbaring
+daarvan, kan het verheven oogmerk zijn van alle zijne daden. De
+oorsprong van alle geschapene wezens, van de verhevenste engel tot den
+kruipenden worm, kan slechts worden toegeschreven aan de zucht welke
+Jehovah koestert, om daardoor zijne eigene eeuwige heerlijkheid te
+openbaren. De verlossing, welke de grootste daad Gods is, moet daarom
+tot dezelfde bron worden opgespoord. "Tot prijs _der heerlijkheid zijner
+genade_," zegt Paulus, (Eph. 1 vs. 6), "door welke Hij ons begenadigd
+heeft in den Geliefde," en wederom vers 12: "opdat wij zouden zijn tot
+prijs zijner heerlijkheid, wij, die eerst in Christus gehoopt hebben. En
+opdat Hij zou bekend maken den rijkdom zijner heerlijkheid over de vaten
+der barmhartigheid, die Hij te voren bereid heeft tot heerlijkheid,"
+(Rom. 9: 23). Nu, indien de zaligheid geheel rust op den wil des
+menschen en tot hare eindelijke voorspoed afhangt van de magt en
+bekwaamheid van het schepsel, zoo is het bewezen dat er mogelijkheid
+bestond dat er geen enkele ziel behouden werd. Wat meer is, indien het
+daarvan afhangt, dan is er niet de minste twijfel in het hart van hen,
+die den gevallen staat des menschen ondervindelijk kennen, of niemand
+konde of wilde zalig worden. Tenzij dus de zaligheid een besloten,
+bepaald, onveranderlijk, onherroepelijk voornemen zij, zoo is het klaar
+dat God teleurgesteld kon worden, betrekkelijk de heerlijkheid, die Hij
+zich voorgesteld had, om daardoor zijnen grooten naam te verhoogen. En
+indien wij alleen maar toestaan, dat Hij het einde van het begin ziet en
+te voren weet elke gebeurtenis die plaats zal hebben, dat de arminianen
+erkennen, dan is het bewezen, dat, vooruitziende en bemerkende de
+teleurstelling van al zijne ontwerpen, Hij zou opgehouden en nooit het
+ontwerp verzonnen hebben. Wat meer is, om de gevolgtrekking nog een stap
+verder te nemen, indien God door den tegenstand van het schepsel beroofd
+kon worden, van den prijs zijner eigene heerlijkheid, zou hij nooit
+deze wereld in aanwezen gebragt, noch den mensch uit het stof der
+aarde geformeerd hebben. Wij maken plannen, in welker uitkomst wij ons
+teleurgesteld vinden, omdat wij geene toekomende gebeurtenissen kunnen
+voorzien, maar indien wij begaafd waren met de voorkennis van alle
+dingen, zouden wij alleen zulke ondernemingen beginnen, van welke wij
+zeker waren dat ze ons gelukken zouden. Laat dus niemand die dwaasheid
+aan God toeschrijven, welke hij aan zijn medeschepsel niet zoude
+toekennen.
+
+2�. Onze zwakke vermogens niet in staat zijnde, om Gods besluit als
+een welluidend geheel te beschouwen, zoo zijn wij genoodzaakt Hem eene
+opvolging van handelingen toe te schrijven, welke geen wezenlijk bestaan
+heeft in Hem die een eeuwig _Heden_ is, dezelfde gisteren, heden en in
+eeuwigheid. Alzoo spreken wij over de liefde die God heeft tot zijne
+eigene heerlijkheid, als over de eerste daad in het plan der zaligheid
+en van _zijne eeuwige liefde_ als van de tweede. Maar in zijn oneindig
+gemoed is noch eerste noch tweede, toekomende noch verleden, vroeger
+noch later. Wanneer wij dan zeggen, dat de _eeuwige liefde_ een tweede
+beweegoorzaak is van zaligheid, gebruiken wij de taal door ons zwak
+verstand gevorderd, en meenen daarmede niet aan God eenige zulke
+onvolmaaktheid toe te schrijven, als eene opvolging van beweegredenen
+in zich behelst.
+
+_Liefde_ dan is eene tweede oorzaak der verlossing. Maar indien Jehovah
+volmaakt en onveranderlijk is, moet zijne liefde van dezelfde natuur
+zijn. Hoe zuiverder, hoe onbewegelijker, hoe onveranderlijker de liefde
+is, hoe nader zij aan de volmaaktheid komt. Onstandvastig te zijn,
+gedurig van voorwerp te veranderen, neerslagtig, ontmoedigd, verward,
+vervreemd of in eenig opzigt door uitwendige omstandigheden verkoeld te
+zijn, neemt de zuiverheid der liefde weg. De liefhebbende vrouw, die in
+spijt van slechte behandeling en onverschilligheid aan haren man kleeft,
+die hem lief heeft in oneer en schande, zijn beeld op haar hart draagt,
+schoon hij als een doodschuldige gevat of als een boosdoener wordt
+gevonnisd, verwekt onze bewondering als een voorbeeld van echtelijke
+liefde. De teedere moeder, die om haren ongebonden zoon jammert, en
+hare hoofdpeluw met tranen van liefde tot hem doornat, schoon haar hart
+innerlijk verscheurd is door zijnen ligtzinnigen wandel, bewonderen wij
+evenzoo als een voorbeeld van moederlijke gehechtheid. De sterkte, de
+onveranderlijke natuur, de zuiverheid, de belangeloosheid van deze twee
+voorbeelden van menschelijke liefde, gaat ons onwillekeurig ter harte.
+Zullen wij nu de zuiverheid en volmaaktheid van schepsels genegenheid
+afmeten bij eenen zekeren standaard, en dien regel ter zijde werpen
+met betrekking tot de goddelijke liefde? Indien de liefde Gods tot
+de menschenkinderen onbestendig is, veranderlijk, afhankelijk van
+omstandigheden, veroorzaakt door hun gedrag, afwisselend gegeven en
+ontnomen, dan moeten wij stoutweg zeggen, dat zij onvolmaakt is, en
+indien de liefde Gods onvolmaakt is, dan is God zelf evenzoo onvolmaakt.
+Maar indien God hen, die Hij lief heeft, eeuwig, oneindig volmaakt
+lief heeft dan moet Hij hen onveranderlijk lief hebben. Heeft God dan
+alle menschen lief? Heeft Hij Ezau, Fara�, Saul en Judas lief? Hij zegt
+ons zelf dat Hij Ezau haatte (Mal. 1: 3) en Paulus verklaart, dat deze
+haat was, v��r dat de kinderen geboren waren en v��r zij iets goeds of
+kwaads gedaan hadden. (Rom. 9: 10-13). Wij moeten dan tot dit besluit
+komen, dat God eenigen lief heeft en anderen haat. Maar is er geen
+beweegoorzaak in de voorwerpen zelve? Zijn niet eenigen goed en anderen
+kwaad; eenigen gehoorzaam en anderen ongehoorzaam; verdienen niet
+eenigen liefde en anderen haat? Indien alle menschen gelijkelijk
+gevallen zijn, allen even slecht, even ingewikkeld in zonde en
+verdoemenis, kan er in hen geen oorspronkelijk verschil zijn. Indien
+eenigen behouden worden, anderen verloren gaan; indien eenigen eeuwig
+gelukkig, anderen eeuwig rampzalig worden; moeten wij naar de oorzaak
+van dit verschil zoeken, ergens elders dan in de personen zelf. En laat
+ons over de zaak zoo lang redekavelen als wij willen, indien wij eenmaal
+de oorspronkelijke zonde en de val des menschen toegeven, moeten wij
+altijd tot hetzelfde besluit komen, dat het verschil gemaakt tusschen
+de gezaligden en de verdoemden, niet in hen maar in God gevonden wordt,
+in ��n woord, dat Hij vrijelijk eenigen haat en vrijelijk anderen lief
+heeft.
+
+3�. Maar het bestaan der liefde, kan enkel door daden openbaar worden.
+Liefde is een verborgen beginsel in den boezem, in zoover als het
+betrekking heeft op hen _door_ wien zij gekoesterd wordt; maar
+betrekkelijk hen _tot_ wien zij gevoeld wordt, kan zij alleen door
+uitwendige daden blijken. Dus is liefde de oorsprong van de zaligheid,
+even als de zaligheid de vrucht van liefde is. De eene is de oorzaak, de
+andere het uitwerksel; de eene de innerlijke beweegreden, de andere de
+uitwendige daad. Maar wij meten de liefde af bij de proeven, die zij
+doorstaat; bij de opofferingen die zij doet; bij het lijden dat zij
+ondergaat voor het voorwerp van toegenegenheid. Bij denzelfden standaard
+meten wij de liefde Gods af, tot de kinderen der menschen. _Verlossing_
+daarom wordt bestendig in het Woord voorgesteld als het bewijs van de
+liefde van Christus; "Christus had de gemeente lief en heeft zich zelven
+voor haar overgegeven." (Eph. 5: 25). "Die mij lief gehad heeft," zegt
+Paulus, "en zich zelven voor mij overgegeven heeft." (Gal. 2: 20).
+"Hieraan hebben wij de liefde gekend, dat Hij zijn leven voor ons
+gesteld heeft." (1 Joh. 3: 16). Indien dan verlossing de vrucht is van
+liefde, het gevolg en de uitdrukking daarvan, indien de liefde beperkt
+en bijzonder is, dan is de verlossing evenzoo beperkt en bijzonder. Het
+uitwerksel kan niet grooter zijn dan de oorzaak, noch de daad grooter
+dan de beweegreden.
+
+Maar is verlossing eene volmaakte daad, een voleindigd werk? Indien het
+de uitvoering is van een oorspronkelijk plan en te gelijk uitgevoerd
+door God geopenbaard in vleesch, moet het zekerlijk zoo volmaakt
+zijn als deszelfs Auteur. Doch is een werk volmaakt dat onzeker en
+toevallig is, dat afhangt van de wispelturige eigenzinnigheid en den
+veranderlijken wil des menschen en dat nog wel van een gevallen mensch?
+Hing de schepping der wereld af van de medewerking des menschen? Kan hij
+een enkel grasscheutje doen groeijen, ��n haar wit of zwart maken? Is de
+medewerking des menschen gedoogd in eene enkele van Gods handelingen?
+Indien zoo iets mogelijk ware, zou dan niet het mengsel van schepsels
+werk het geheel bezoedelen en bederven? Indien de verlossing algemeen
+ware en slechts een deel zaligde, kan het een volmaakt werk genoemd
+worden? Indien verlossing ontspringt uit liefde, en de verlossing
+algemeen is, dan zal ook de liefde algemeen zijn; maar indien iemand
+verloren gaat, indien iemand in de hel is, voor wien Christus stierf,
+zal hunne verlossing ijdel zijn en al de liefde van Christus tot hen was
+te vergeefs. Hij betaalde hunne schuld, en nog staat hunne schuld open.
+Hij nam hunne zonden weg en nog blijven hunne zonden. Hij had hen lief,
+had magt om hen te verlossen, deed al wat Hij kon om hen van de hel te
+bevrijden, kwam op aarde met het opzettelijk voornemen om hunne zonden
+te dragen op het hout, stond voor hen op van den dooden en voer ten
+hemel als hunnen Hoogepriester en Voorspraak--en na dit alles kan Hij
+hen niet verlossen,--na geheel deze magtige oneindige, onmetelijke
+betooning van liefde, lijden, tranen, zuchten, doodsangst en bloed,
+sterven zij in hunne zonden en worden in de hel geworpen. Is Christus
+wezenlijk en waarachtig God? Heeft Hij al de eigenschappen der Godheid?
+Is Hij alwijs en almagtig? Ziet Hij het einde van het begin, en weet Hij
+alle dingen, die verleden, tegenwoordig en toekomend zijn? Wist Hij toen
+Hij aan het kruis hing wie behouden zou worden en wie verloren zou gaan?
+Dan, welk eene ijdele en nuttelooze betooning van liefde en lijden; wat
+eene noodelooze opeenhoping van smarten en doodsangsten, indien het
+uitwerksel van al wat Hij toen leed, afhing van den vrijen wil des
+menschen en millioenen nimmer voordeel zouden trekken uit alles wat
+Hij toen voor hen onderging. Maar stierf Christus voor de zonden des
+ganschen menschelijken geslachts? Dan droeg Hij de zonden der lieden
+van Sodom en Gomorra; van het leger van Fara� dat in de roode zee
+verdronk; van Korach, Dathan en Abiram welke de aarde verzwolg; van de
+zeven vervloekte volken van Cana�n en van allen die in den algemeenen
+zondvloed omkwamen. Maar alle deze zijn in hunne zonden gestorven. Werd
+hun in de hel bekeering geschonken? Droeg Christus hunne zonden aan het
+kruis en ging Hij daarna in de hel met aanbiedingen van genade aan de
+verdoemden? Had de vrije wil eene andere gelegenheid, een ander heden
+der genade; verschaft het een ander getijde tot de uitoefening van haren
+magtigen invloed? Judas zegt ons (vers 7) "dat de zoodanigen zijn
+voorgesteld tot een voorbeeld, dragende de straf des eeuwigen vuurs,"
+Paulus zegt: "dat zij vernield zijn van den verderver." (1 Cor. 10 vs.
+10). Maar indien Christus voor allen stierf, zoo stierf Hij ook voor
+deze, en indien Hij voor deze stierf, zoo moet er eenig oogmerk zijn,
+er moet iets geschieden, eenig uitwerksel moet er voortkomen uit zijn
+dragen van hunne zonden. Indien Hij voor hen niet stierf, dan is de
+verlossing niet langer algemeen, wij ontdekken millioenen voor wie
+Christus niet gestorven is en eensklaps is er een einde gemaakt aan de
+algemeenheid van al die teksten, die zoo dikwijls worden aangehaald ten
+gunste der algemeene verzoening. Indien Hij voor hen stierf, dan trekken
+zij al of niet eenig voordeel uit zijnen dood. Indien zij er het minste
+voordeel uit trekken, dan worden er verlost, die reeds in de hel zijn,
+die in hunne zonden gestorven en onder den toorn Gods zijn vergaan.
+En indien eenigen, waarom niet allen? De smarten der hel zullen hen
+zekerlijk geleerd hebben, om hunnen vrijen wil beter te gebruiken dan
+zij deden op aarde, en ��n uur ondervinding van den brandenden poel
+heeft hen doen instemmen, met de aanbiedingen van genade. Christus
+behoefde zoolang niet te vergeefs aan de deur hunner harten te kloppen,
+als Hij volgens de Wesleijaansche predikanten nu doet aan de harten
+hunner hoorders! Zij zeggen, indien de verdoemden dezelfde aanbiedingen
+van genade hadden als wij hoe gaarne zouden zij die omhelzen! Nu, indien
+Christus dan voor hen gestorven is, zoo is de hel reeds sedert lang
+ontvolkt van zijne aloude bewoners. Ca�n, Fara�, Saul, Achitofel, Do�g,
+Ezau en duizend anderen, die de schrift voorstelt als vijanden Gods,
+zijn nu in den hemel, zingende het lied des Lams. Maar indien Christus
+voor hen niet gestorven is, dan is de verlossing niet algemeen, er is
+eene beperking gemaakt en zij is wat wij belijden, bijzonder.
+
+Dus beschouwen en gelooven wij met de schriften der waarheid, dat
+Christus "zijn leven heeft afgelegd voor zijne schapen; eens werd
+overgegeven om de zonden te dragen van velen; het volk reinigde met zijn
+eigen bloed; de gemeente lief had en zich zelven voor haar overgaf"; en
+de zonden droeg van zijn uitverkoren geslacht in zijn eigen lichaam
+op het hout. Gelijk de namen van de kinderen Isra�ls op de borst des
+Hoogepriesters gedragen werden, (Exod. 28: 29) zoo gelooven wij dat
+Christus op zijn hart de namen droeg van zijne uitverkorenen, toen
+Hij aan het kruis hing en zijn bloed stortte voor al hunne zonden en
+ongeregtigheden. Hij betaalde hunne schuld tot den laatsten penning,
+voldeed aan de strengste eischen der eeuwige geregtigheid, leed in
+ligchaam en ziel het volle gewigt, de volle maat en het tal van de
+zonden van zijn volk en liet geen enkele hunner zonden, ongeboet en
+onverzoend. De Godheid gaf waarde en verdienste aan het lijden der
+menschheid, en dus werd Immanu�l, God met ons, de algenoegzame
+Zaligmaker van allen die Hem gegeven, door Hem bemind en verlost waren.
+
+4�. De laatste tak der zaligheid als eene uitwendige daad, die wij nog
+zullen beschouwen, is de toegerekende geregtigheid van den Zoon van God,
+zijnde tot allen en over allen, die gelooven.
+
+De wet van God, zijnde het afschrift van zijne eeuwige geregtigheid,
+kon niet straffeloos verbroken worden, dan dat God ophield God te zijn.
+Tenzij dus de wet volmaaktelijk werd gehoorzaamd, �f door den mensch
+wien hij gegeven was of door een Borg die in zijne plaats stond, zoo
+moest die heilige en regtvaardige wet al deszelfs straffen en vloeken in
+alle eeuwigheid over den overtreder uitstorten. Indien dit waar is, dan
+is Christus gekomen onder de wet en gehoorzaamde haar volkomelijk, of
+voor geheel het menschelijk geslacht of voor een gedeelte deszelven.
+Indien voor het geheel, dan worden alle menschen geregtvaardigd, alle
+menschen hebben de wet gehoorzaamd door hunnen Borg, allen staan voor
+God in Christus volmaakt, zonder vlek of rimpel of iets dergelijks
+(Efez. 5: 27); de deuren des hemels zijn geopend voor allen, en geheel
+het geslacht van Adam, zal in huwelijksgewaad nederzitten aan de
+bruiloft des Lams. Maar indien dit de waarheid niet is en schoon _allen_
+de wet hebben overtreden, slechts _een gedeelte_ behouden wordt, dan
+moeten wij tot het besluit komen, dat alleen die geregtvaardigd worden
+voor wie Christus als een Borg de wet vervulde, en dat het Isra�l alleen
+is die in den Heere geregtvaardigd worden en zich zullen beroemen. (Jes.
+45 vs. 25).
+
+2. Dusver hebben wij de verlossing geschetst als eene uitwendige daad,
+als iets gedaan voor ons en buiten ons. In deze gemeenschappelijke
+overeenkomst en onderhandeling hadden wij als werkende leden geen
+aandeel. Zij werden bepaald en uitgevoerd v��r wij eenig aanwezen
+hadden, uitsluitend in het voorbeschikkende gemoed van Jehovah. Gelijk
+de boom zijne botten uitgeeft, welke botten een bestaan hadden in den
+boom, v��r zij in zigtbaren groei kwamen, zoo brengt het predestinerend
+voornemen van den drie�enigen God ons in aanwezen, opdat wij de
+voordeelen mogen genieten van al hetgeen voor ons gedaan werd, toen
+wij nog slechte aanwezen hadden in het gemoed van Jehovah.
+
+En dit leidt ons om te spreken over de zaligheid als een werk gewrocht
+_in_ ons, als eene magtige daad waardoor datgene wat oorspronkelijk
+en altijd het onze was, eene persoonlijke wezenlijkheid wordt, eene
+werkelijke bezitting, eene ontvangene erfenis, gelijk een erfgenaam
+wanneer hij meerderjarig wordt, het vermogen aanvaardt dat zijn eigendom
+was, lang voor hij in het bezit daarvan gesteld werd.
+
+God is alwijs en daarom doet Hij geene overhaaste, noch onbedachtzame
+stappen. Gelijk het oorspronkelijke ontwerp der zaligheid door oneindige
+wijsheid werd uitgedacht, zoo zijn ook al de volgende trappen van
+uitvoering van dat plan, geregeld door dezelfde eindelooze wijsheid.
+"Met welke Hij overvloedig is geweest over ons," zegt Paulus, "in
+alle wijsheid en voorzigtigheid." God stelt dus zijn volk in zijne
+bedeelingen met hen, niet op eens in het bezit van al de zegeningen
+die Hij voor hen bewaard heeft. Hij heeft bij voorbeeld hunne zonden
+vergeven maar Hij stelt hen niet onmiddelijk in het bezit van die
+weldaad, wanneer Hij hen door zijne genade roept. Hij heeft hen eerst
+hunne behoefte daaraan te leeren. Hij heeft hunne harten voor de
+ontvangst daarvan te bereiden. Het is geen gemeen geschenk en Hij heeft
+hen te onderwijzen, hoe het te waarderen. Zij zijn verlost van toorn en
+eeuwige rampzaligheid, van zijn vreeselijk ongenoegen en schrikkelijke
+verontwaardiging tegen de zonde. Zij hebben noodig dat hun getoond worde
+en dat zij innerlijk gevoelen _waarvan_ en _waartoe_ zij verlost zijn.
+En gelijk de eik niet in ��nen dag tot zijnen vollen wasdom komt, maar
+jaren van zonneschijn en onweer, van felle winden en huilende stormen
+noodig heeft, om hem kracht en stevigheid, eenen diepen en uitgebreiden
+wortel te geven, zoowel als eenen verheven en met takken gevulden stam,
+zoo hebben Gods kinderen maanden en jaren van beproeving en verzoeking
+noodig, opdat zij nederwaarts diepen wortel schieten, en gezond en
+krachtig opwaarts groeijen mogen. Dus, v��r dat de ziel iets omtrent
+de verlossing weten kan, moet zij diep en ondervindelijk leeren, de
+natuur der zonde en van zich zelve als door haar bezoedeld en onteerd.
+Zij is hoogmoedig en moet vernederd worden; zorgeloos en moet wakker
+geschud worden; levend en moet gedood worden; vol en moet ontledigd
+worden; geheel en moet gewond worden; bekleed en moet ontbloot worden.
+Zij is van nature eigengeregtig en zelfzuchtig, diep begraven in
+wereldsgezindheid en vleeschelijkheid; ten uiterste blind en onwetend;
+vervuld met vooroordeel, verwaandheid, eigendunk, vijandschap en zij
+haat al dat hemelsch en geestelijk is. De zonde in al derzelver
+verschillende vormen, is haar natuurlijk element. Begeerlijkheid,
+vleeschelijke lusten, wereldsch vermaak, zucht naar eer van menschen en
+onverzadelijke dorst naar zelfbevordering; eene volkomene overgifte aan
+alles wat nieuwe begeerten des harten kan streelen en bevredigen; eene
+uiterste verachting en afkeer van alles wat haar dolzinnig najagen van
+wat zij lief heeft, beteugelt of verijdelt, deze zijn eenige van de
+gedachte van de onvernieuwde natuur des menschen. Opvoeding, zedelijk
+bedwang of de kracht der gewoonte mogen het ontbreken van inwendig
+bederf bedwingen, en een dam opwerpen tegen den woedenden stroom van
+inwonende zonde, zoodat het niet al zijne grenzen zal verbreken en het
+land verwoesten; maar geene zedelijke beteugeling kan de menschelijke
+natuur veranderen. Een geketende tijger blijft een tijger. De moorman
+kan zijne huid niet veranderen, noch de luipaard zijne vlekken (Jer. 13:
+23).
+
+Den mensch juist het tegengestelde te maken van wat hij oorspronkelijk
+is; te maken dat hij God lief heeft in plaats van Hem te haten; Hem te
+vreezen in plaats van tegen Hem op te staan en te beven voor zijne
+geduchte Majesteit, in plaats van met dik verhevene schild Hem te
+bestrijden; om dit magtige werk te doen en deze wonderbare verandering
+te weeg te brengen, is er noodig, de inplanting van eene nieuwe natuur,
+door de onmiddelijke hand van God zelf. Natuurlijk licht, natuurlijke
+liefde, natuurlijke gehoorzaamheid, in ��n woord, alle natuurlijke
+godsdienst is hier nutteloos en krachteloos. De stroom te keeren
+verandert de natuur der wateren niet. Laat de loop van de modderige beek
+inplaats van naar het zuiden, naar het noorden geleid worden, het blijft
+eene modderige beek. Alzoo mag de oude natuur beteugeld, gewijzigd, en
+in nieuwe en in verschillende kanalen geleid worden, maar het is en
+blijft de oude natuur. En dit is de bediening van honderden, die zich
+dienstknechten van Christus en arbeiders in Zijnen wijngaard noemen,
+om houweel en spade te nemen en verscheidene kanalen te graven voor
+de wateren der oude natuur, en wanneer zij na veel moeite en arbeid,
+eenige weinige stroompjes in hunne naauwe kanalen hebben doen vloeijen,
+verwaardigen zij de vruchten van hun werk met de namen van "bekeering,
+wedergeboorte en een werk der genade." Alzoo maakt de eene een
+kanaal in de Zondagschool, een ander graaft een breed kanaal voor
+het bijbelgenootschap, een derde maakt eene nieuwe opening voor
+besliste vroomheid en een vierde holt eene wijde groef uit voor
+eigengeregtigheid, onder den naam van Christelijke heiligheid. Maar
+na al hunne moeite en na al hunnen voorspoed in het leiden van de
+stroomen der natuur in deze nieuwe kanalen, is het nog de oude natuur,
+even gevallen, even onwetend, even blind, even vleeschelijk, even dood,
+even vol van vijandschap tegen God en even onbekwaam als ooit om het
+koningrijk der hemelen binnen te gaan. Om de buitenzijde der oude natuur
+te witten, te schilderen, te vergulden, te bekleeden, op te schikken,
+te versieren, in ��n woord, te hervormen, is de godsdienst van den dag.
+Honderde kerken en kapellen worden gebouwd, duizende predikati�n worden
+gedaan en millioenen gelds worden besteed, alleen met het doel om uit
+het ruwe blok hout der natuur, de gedaante, ledematen en gelaatstrekken
+van een mensch te formeren, en al deze arbeid brengt niets voort dan
+eene gedaante, een beeld, eene levenlooze gelijkenis van levende
+godzaligheid, welke eenen mond heeft maar niet spreekt, het heeft
+oogen, maar zij zien niet, ooren, maar zij hooren niet, handen, maar zij
+tasten niet, voeten, maar zij gaan niet en zij geeft geen geluid door
+hare keel. Kerkelijke en Dissenter, Orthodox en Evangelisch, Baptist,
+Independent en Methodist, allen slaan de handen ineen tot het goede
+werk. "De een helpt den ander en zegt tot zijn medgezel: wees sterk! En
+de werkmeester versterkt den goudsmid; die met den hamer glad maakt,
+dien, die op het aanbeeld slaat, zeggende van het soldeersel het is
+goed: daarna maakt hij het vast met nagelen, dat het niet wankele."
+(Jes. 41: 6, 7.)
+
+Maar hervorming is geen wedergeboorte, evenmin is eene verandering van
+leven, hetzelfde als eene verandering des harten. Er kan overvloed van
+ijver zijn, van vroomheid, van bestaanbaarheid van wandel, onderzoek
+des bijbels, verborgen en huiselijk gebed, kerk gaan onder de waarheid,
+godsdienstige gesprekken, naauwgezetheid in de voorschriften van het
+Nieuwe Testament en een groot vertoon van uitwendige vroomheid en
+heiligheid, waar geen vonk van goddelijk leven in de ziel gevonden
+wordt. De godsdienst des menschen is om het schepsel op te bouwen in
+goede werken, in vroomheid, in het hooren van Gods woord, in het lezen
+van godvruchtige schrijvers, in werkzaamheid, in al de onrustige drukte
+en den arbeid van vereenigingen en scholen. De godsdienst van God
+is, het schepsel neer te werpen in het stof van zelfvernedering en
+zelfverfoeijing. De mensch zoude de godsdienst onderwijzen gelijk hij
+rekenen en meetkunde onderwijst. Dezen regel moet geleerd, die som
+gemaakt, dit vraagstuk opgelost en die zwarigheid overwonnen worden en
+dus zal men vordering maken. Het vuur moet aangestoken, de blaasbalg
+gedreven worden, de stoom moet omhoog vliegen, de machine te werk
+gesteld, de voorgeschreven taak gedaan worden. Godsdienst is, volgens
+het aangenomen geloof, iets waartoe de mensch moet worden gedrongen.
+Hij moet op de eene of andere wijze godsdienstig gemaakt worden. Hij
+moet door de menschelijke beweegredenen of menschelijke overreding,
+gedreven of getrokken, bepraat of bedreigd, toe gelokt of gezweept
+worden. Degodsdienst wordt hem voorgesteld als de rivier tusschen zijne
+ziel en den hemel. Hij wordt overreed, genoodigd, vermaand, gesmeekt
+om in deze rivier te springen. Hij moet er in loopen of als het ware
+er in gedrongen worden. Hij wordt er toe overtuigd en hij neemt de
+voorgeschreven sprong, hij wordt een belijder. Hij hoort; hij leest; hij
+bidt; hij ondersteunt de zaak; hij bedient de zondagschool; hij vormt
+zijne kleeding naar de uniform van het corps, waartoe hij behoort; hij
+dankt zijn geboord overhemd af, kamt het haar gelijk, en scheert zijne
+bakkebaarden; hij voorziet zijn hoofd met de belijdenis van de secte
+waarbij hij is aangesloten, spreekt zooals zij spreekt, gelooft zoo
+als zij gelooft en, handelt zoo als zij handelt. En dit alles wordt
+"bekeering en besliste vroomheid" genoemd, terwijl er in de ziel van den
+armen ellendige, geen spoor van genade, geen greintje geestelijk geloof
+of geen vonkje goddelijk leven gevonden wordt. Doch, Gods weg is wijd
+verschillend van geheel dit ellendige, zoo algemeen heerschende stelsel;
+Hij bouwt niet op, voor en aleer Hij heeft gesloopt; Hij verlost de ziel
+niet, v��r Hij haar eerst heeft doen gevoelen, dat zij verloren is. Hij
+neemt niet, het hout en de stoppelen der oude natuur, om een fondament
+van te leggen, ook gebruikt Hij geen slijm in plaats van kalk om een
+verrot Babel op te bouwen. De wijze des menschen is, om hier een stuk
+hout en daar een steen te plaatsen, de eene hoek te vullen met een
+steen, de andere met een dakpan, en alzoo voortgaande, een toren te
+bouwen, welks top mogt reiken tot aan den hemel. De weg Gods is om neder
+te komen en hunne taal te verwarren, om iederen steen en elk stuk hout
+naar de vier winden des hemels te verstrooijen en niet een steen op den
+anderen te laten, die niet afgebroken zal worden. Hij is een naijverig
+God en wil geen deelgenoot hebben in het werk der zaligheid. Hij wil
+geen nieuwen wijn in oude lederen zakken doen, noch een nieuwen lap
+op een versleten kleed zetten. De vuile kleederen van Josua (Zach.
+3: 4) moesten van hem weg genomen worden, voor hij met wisselkleederen
+bekleed werd. Alzoo gaat dooden v��r levend maken, armoede v��r
+rijkdom, bedelarij en den mesthoop v��r de erfenis van den troon der
+heerlijkheid; het graf van alle verwachting van de heuvelen en bergen,
+en het gruis van zelfverfoeijing voor de verheffing tot het zitten onder
+de prinsen. (Sam. 2: 6-8). Te zaaijen met tranen gaat voor het maaijen
+met gejuich, asch voor schoonheid, treuren voor de olie der vreugd en
+eenen benaauwden geest voor het gewaad des lofs. Zaligheid is geen
+uitwendige zaak. Het bestaat niet in de letter, maar in den geest; niet
+in een gezond geloof, zoo als men meent, maar in de genieting daarvan
+als een balsem in een verbroken hart. Dus wanneer wij de groote vraag
+beantwoorden: "Wat is het dat eene ziel zalig maakt?", zoo moeten wij
+vooraf wel verstaan, dat het woord "zaligmaken" in zich bevat, een
+voorafgaanden staat, waarvan en waaruit het een herstelmiddel, eene
+ontkoming, eene bevrijding is. Dat zaligheid veronderstelt voorafgaande
+verlorenheid, verderf en ellende, en dat het eene bevrijding is van
+dit alles, stemt iedereen toe. Maar het wordt niet zoo gereedelijk
+toegestemd, of indien al bekend in woorden, toch niet verkondigd als
+eene fondamenteele waarheid, dat het is eene _gevoelde_ verlorenheid,
+eene _gevoelde_ vernietiging, eene _gevoelde_ rampzaligheid, waaruit
+zaligheid eene ontkoming is. Ieder die de waarheid des Bijbels belijdt,
+stemt in woorden den val des menschen toe en dat zalig maken eene
+bevrijding is van de verschrikkelijke gevolgen van dien val. Maar dat
+men het innerlijk kennen en diep gevoelen moet; dat de ziel onder het
+gewigt daarvan ter neer gebogen en beladen moet zijn; dat de overtuiging
+van schuld, toorn en gevaar door bovennatuurlijke kracht in zijne
+ondervinding moet gewrocht worden en dat hij als het ware tusschen
+den bovensten molensteen der wet en den ondersten molensteen van
+een schuldig geweten moet worden vergruisd; deze groote en plegtige
+waarheden worden vermeden, bedekt en verzwegen door bijna allen die
+belijden den zondaar den weg naar Sion te wijzen. "Ga naar Christus;
+zie op Jezus; wijdt u zelf den Heere toe; leid eenen gelijkvormigen
+wandel; leest dezen en dien schrijver; woon de bekende pligten bij;
+wees werkzaam; sluit u aan bij onze vereeniging; wordt een lidmaat
+der kerk; hoor onzen leeraar; houdt huisgodsdienstoefening; zendt uwe
+kinderen naar de zondagschool; kweek naarstig de heiligmaking aan; haat
+alle zonde; waak tegen alle kwade hartstogten; oefen het geloof in
+verootmoediging;" deze en dergelijke vermaningen worden van duizende
+kansels met kwistige hand over zoekende zondaren uitgestrooid.
+Maar de natuur, de diepte, de magt, de gevoelens, de snijdende
+overtuigingen, het kermend roepen, de angstige foltering, de donkere
+uitzigten, de zinkende vertwijfeling, de uiterste hulpeloosheid,
+de dikke duisternis, het ellendige ongeloof, in ��n woord, al deze
+inwendige werkzaamheden, welke in een zoekend zondaar gevonden worden,
+worden door al de letterpredikers van den dag voorbij gegaan. Deze
+dingen worden toegestemd maar of geheel verzuimd of met minachting op
+gezinspeeld. Doch, indien wij weten willen wat het is, dat eene ziel
+verlost, zoo moeten wij den staat weten _waaruit_ hij verlost moet
+worden. Indien wij het begin niet hebben, zoo kunnen wij het midden
+noch het einde hebben. Maar onze hedendaagsche regtzinnige belijders en
+predikers hadden nooit een begin in hunne godsdienst. Zij waren vroom
+van hunne kindschheid; of zij hadden het voorregt van godsdienstige
+ouders; of zij werden op de Christelijke of Zondagschool opgebragt;
+of zij zaten onder een evangelie-prediker; of een goed boek viel hun
+in handen en maakte hen vroom; of zij werden ernstig en overtuigd van
+de noodzakelijkheid der godsdienst; of zij trouwden eene godvruchtige
+vrouw of man en op die wijs werden zij ook godsdienstig. Zulke en
+dergelijke verhalen worden dagelijks in vrome couranten opgedischt, in
+gezelschappen of bidstonden medegedeeld en blindelings, naar den aard
+der liefde zoo als men het noemt, als echte bevinding en opregt werk
+der genade aangenomen. Maar waar is een uit duizend te vinden, die kan
+verhalen, hoe de Heere met hem begon, en wat zijne gevoelens waren onder
+zijne goddelijke onderwijzingen? Wie kan het pad beschrijven, waardoor
+hij geleid is geworden, de nederwerpen en de verheffingen, welke hij
+ondervonden heeft, de wisselingen, welke hij is doorgegaan, hoe hij
+trapsgewijze van vat in vat geledigd is geworden en de worstelingen
+welke hij ondervond? Wie, van duizend belijders kan gevoelig spreken
+over den alsem en de gal der zonde, den vergiftigen angel van schuld,
+de pijlen Gods in de conscientie, de vuilheid van een hopeloos bedorven
+en arglistig hart, het strijden, zinken en worstelen, de afwisselende
+hoop en vrees, de stralen van licht en de schaduwen der duisternis, de
+oogenblikken van vertrouwen en de spoedig wederkeerende moedeloosheid,
+en al de verschillende ondervindingen van eene ontwaakte ziel?
+Verfoeijing en walging van zich zelf in stof en asch, duistere voorboden
+van eeuwige straf, schreeuwen tot God uit de diepte van schuld,
+opgevolgd door tijden van treurig stilzwijgen, afwisselend berouw en
+hardheid des harten, nu overvallen door de zonde en dan weder treurende
+en zuchtende over zijne zwakheid er tegen; zulke oefeningen als deze,
+hoe weinigen spreken er van met gevoel, zalving en kracht, hetwelk
+bewijst dat zij die allen zijn doorgegaan? Of, wederom, den zwaren
+last der zonde, het ne�rdrukkend gevoel van bederf, de stroomen van
+ongeloof en godloochening, de vloeden van vuilheid, begeerlijkheid en
+hardnekkigheid, het schielijk invallen van godslasterende gedachten,
+vreeselijke verbeeldingen, dwaze gedachten, ijselijke vervloekingen, en
+al de opwellingen van den vuilen bodem van een zinnelijk en duivelsch
+hart, welken predikant uit duizend draagt de bewijzen in zijne
+prediking dat zulk een pad door hem betreden is geworden? Maar indien de
+verlossing eenen voorgaanden staat onderstelt waaruit men verlost wordt
+dan zeg ik, dat het kinderachtige dwaasheid is, te praten van verlost
+te zijn, indien wij niets bevindelijks weten waarvan wij verlost zijn.
+Daarom, indien iemand mij vraagt: "Wat is het dat eene ziel zalig
+maakt?" antwoord ik: "Waarom doet gij mij die vraag?" V��r men iets van
+verlossing kan kennen, is er eene voorafgaande les te leeren. Indien
+gij deze niet geleerd hebt, hebt gij met de andere niets te maken. Gij
+mogt even goed de tiendeelige breuken denken te leeren, voor gij nog
+lezen geleerd hebt. Maar welk is de beweegreden waarom gij een antwoord
+op deze vraag verlangt? Om eenige begrippen te vormen, uw oordeel te
+scherpen, om u een sterk geloof eigen te maken? Indien dit de reden is,
+dan kan ik er mij met u niet over bezig houden. Gij hebt eerst eene
+andere les te leeren en aleer gij deze geleerd hebt, kan ik op uwe vraag
+niet antwoorden.
+
+De zaligheid is een geschenk, het kostbaarste en rijkste geschenk dat
+de hand van een Drie�enig God wiens naam Liefde is, kan geven. Het is
+een legaat, eene erfenis, eene bezitting, een schat, eene eeuwige
+wezenlijkheid. Het volle bezit, het ruim genot, de volkomene be�rving
+van dit voorbeschikte gewigt van heerlijkheid, is inderdaad bewaard tot
+eenen toekomstigen staat; maar de eerstelingen, de vroegrijpe druiven,
+de eerste daauwdroppen van de eeuwige erfenis, worden den uitverkorenen
+gegeven terwijl zij op aarde zijn. De eeuwigdurende genieting van de
+tegenwoordigheid en heerlijkheid van Christus, wordt in de Schrift
+altijd vergeleken bij een huwelijk. Dus lezen wij (Openb. 19: 7) van
+"het wijf des Lams" en "de bruiloft des Lams", zoo wordt de kerk gezegd
+"tot den Koning gebragt te worden in gestikte kleederen van gouden
+borduursel," gelijk in oostersche landen de bruid door haren vader
+tot den bruidegom geleid werd (Gen. 29: 23). Maar wij lezen ook van
+"ondertrouw" welke altijd de viering van het huwelijk vooraf ging.
+"Ik gedenk der weldadigheid uwer jeugd, der liefde uwer ondertrouw,"
+(Jer. 2: 2); "ik heb ulieden toebereid om u als eene reine maagd, aan
+��nen man voor te stellen, namelijk Christus." (2 Cor. 11: 2). Zoo was
+Jozef ondertrouwd met de maagd Maria eer zij zamenkwamen (Matt. 1:
+18), dat is voor zij man en vrouw werden. Deze ondertrouw nu was eene
+onvermijdelijke voorbereiding tot het huwelijk, schoon het niet dezelfde
+zaak was. En daarom werd eene verloofde maagd gestraft als eene
+overspeelster, volgens de Livietische wet, (Deut. 22: 24), indien
+zij ontrouw was aan haren ondertrouwden man. De ondertrouw had in
+zich den aard van het huwelijk, schoon het niet dezelfde zaak was. De
+deelgenooten leefden niet te zamen en werden niet in elkanders bezit
+gesteld. Alzoo heeft de geestelijke ondertrouw plaats in dit leven
+en het geestelijk huwelijk in het toekomende leven; "Ik zal u mij
+ondertrouwen in geregtigheid en in gerigt en in goedertierenheid en
+in barmhartigheden en ik zal u mij ondertrouwen in geloof; en gij
+zult den Heere kennen." (Hosea 2: 18, 19). Dus, indien wij de zaligheid
+beschouwen, zoo zullen wij bevinden dat zij in drie deelen bestaat, in
+_verledene_, _tegenwoordige_ en _toekomende_ zaligheid. _Verledene_
+zaligheid is onze namen geschreven te hebben in het boek des levens des
+Lama, van voor de grondlegging der wereld. _Tegenwoordige_ zaligheid
+bestaat in de openbaring van Christus in de ziel, waarbij Hij zich haar
+ondertrouwt. En _toekomende_ zaligheid bestaat in de eeuwige genieting
+van Christus, wanneer de uitverkorenen aan het bruiloftsmaal van
+Christus zullen aanzitten en altijd met den Heere zullen zijn. Gelijk
+nu niemand de _toekomende_ zaligheid zal genieten, die geen deel heeft
+in de _verledene_ zaligheid; met andere woorden, gelijk niemand ooit
+met Christus in de eeuwige heerlijkheid zal zijn, wiens naam niet is
+geschreven in het boek des levens van alle eeuwigheid, alzoo zal niemand
+de _toekomende_ zaligheid genieten, die leeft en sterft zonder het genot
+van de _tegenwoordige_ zaligheid;--met andere woorden, niemand zal voor
+eeuwig met Christus in heerlijkheid leven, die Hij in dit leven niet
+ondertrouwd heeft, door openbaring van zich zelf aan zijne ziel. Naar de
+gewoonte der Joden gaf de man ten tijde zijner ondertrouw aan de bruid
+een stuk zilver tot een getuigenis, zeggende tot haar: "Ontvang dit
+stuk zilver als een onderpand dat gij op zulk een tijd mijne huisvrouw
+zult worden." En daarop verwisselden de partijen hunne ringen. Deze
+ontmoeting van de verloofde partijen, die dan elkander voor het eerst
+zagen, is een liefelijk zinnebeeld van de eerste ontmoeting der ziel
+door Jezus. De jonge dochter had van den jongeling gehoord, maar tot
+dien tijd had zij hem nimmer gezien, even als zoekende zielen van Jezus
+hooren met het gehoor der ooren, voor hare oogen Hem zien. De sluijer
+was op haar aangezigt, (Gen. 24: 65), gelijk als de sluijer ligt op het
+hart (2 Cor. 3: 15), tot dat Jezus die in twee�n scheurt van boven tot
+beneden. De bruidegom gaf zijne ondertrouwde vrouw een stuk zilver, als
+een onderpand, dat alles wat hij had, het hare was. En alzoo geeft
+Christus aan de ziel, die hij zich ondertrouwt door zijne eigene
+openbaring, een onderpand, een teeken, eene getuigenis, welke in zich
+hebben, de eerstelingen en de verzekering der eeuwige heerlijkheid. De
+partijen wisselden hunne ringen als onderpanden van onderlinge liefde
+en eeuwige getrouwheid. En evenzoo openbaart Christus zich aan de ziel,
+in zijne stervende liefde; wederkeerige verpanding, wederkeerige
+beloften, wederkeerige verzekeringen en onderpanden van trouw en liefde,
+hebben plaats tusschen de ziel en Hem. "Deze zal zeggen ik ben des
+Heeren en die zal zich noemen met den naam van Jakob; en gene zal met
+zijne hand schrijven: Ik ben des Heeren." (Jes. 45: 5). In deze tijden
+"in den dag van des konings bruiloft," (Hoogl. 3: 11), is de taal der
+ziel. "Ik heb grooten lust in zijne schaduw en zit er onder, en zijne
+vrucht is mijn gehemelte zoet. Hij voert mij in het wijnhuis en de
+liefde is zijne banier over mij." (Hoogl. 2: 3, 4). Alle leerstellingen,
+begrippen geloofsbelijdenissen, ordonanti�n en ceremoni�n, bij gemis
+van deze geopenbaarde zaligheid, zijn als het stof in de weegschaal en
+als stoppelen voor den wind. Wat bijv. is uitverkiezing, afgescheiden
+van de openbaring aan mijne ziel, dat ik uitverkoren ben van voor
+de grondlegging der wereld? Wat is verlossing voor mij, indien het
+verzoenend bloed des Lams niet op mijne conscientie gesprengd is? Wat
+is de eeuwige liefde van den Drie�enigen Jehovah, tenzij dat eeuwige
+liefde in mijn hart door den Heiligen Geest uitgestort zij? Wat is
+de volharding der heiligen, tenzij er een gezegend genot daarvan in
+het geweten zij, als eene persoonlijke wezenlijkheid? Deze dingen in
+den Bijbel geopenbaard te zien, is niets. Dezelve door een van Gods
+dienstknechten te hooren prediken is niets. De waarheid derzelve in
+mijn oordeel te ontvangen en eene onwankelbare toestemming daaraan te
+geven, is niets. Duizenden hebben dit alles gedaan die God lasteren in
+de hel. Maar eeuwige verkiezing, persoonlijke verlossing, toegerekende
+geregtigheid, onfeilbare liefde en al de andere schakels dezer gouden
+keten van den troon Gods nedergelaten in de ziel; de schoonheid,
+heerlijkheid en gelukzaligheid der verlossing in al derzelver takken,
+verledene, tegenwoordige en toekomende, geopenbaard te hebben in de
+ziel en op het geweten verzegeld, dit is alles, in alles. En dus
+alle twijfelingen en vreezen, alle overtuigingen van zonden, alle
+ontdekkingen van inwendige snoodheid, alle verschrikkende beschouwingen
+van God in het licht van eene verbrokene wet, alle kermingen, zuchten
+en tranen, alle bezwijkingen des harten, alle voorgevoel van den dood
+en het oordeel dat niet opleidt tot en uitloopt op eene toegepaste
+zaligheid en geopenbaarden Jezus, voor de mensch zijne oogen sluit in
+den dood, heeft niet meer met godsdienst te doen, dan het rammelen
+van de ketenen van een gevangene of de huilende razernij van een
+krankzinnige. De ziel des menschen moet verdoemd of gezaligd worden. En
+wat de inwendige godsdienst betreft, een mensch moet de zaligheid hebben
+als eene inwendige wezenlijkheid, als eene gekende, genotene, geproefde,
+gevoelde en getaste bezitting of hij zal nimmer het koningrijk der
+hemelen ingaan. Hij moge Kerkelijke of Afgescheidene zijn, Calvinist,
+of Arminiaan, Baptist of Independent, wat het zij of wie het zij, toch
+is al zijne belijdenis met betrekking tot de zaligheid niets meer, dan
+het fatsoen zijner kleeding, de hoogte zijner statuur of de kleur van
+zijn gelaat. Iedere zaak van uitwendigen aard, wat meer is, de waarheid
+zelf, is een bed te kort en een deksel te smal. En dus al 's menschen
+gelijkvormigheid van leven, gezondheid van geloof, wandelen in de
+ordinanti�n, lange en standvastige belijdenis en alles van slechts
+uitwendigen aard, waarop duizenden tot de zaligheid berusten, kan niet
+meer de zonde wegnemen, de geregtigheid Gods bevredigen en de ziel
+regt op den hemel geven, dan den eed van een vloeker of de ontuchtige
+redenen eener hoer.
+
+Indien ons dan gevraagd wordt, "wat is het dat eene ziel zalig maakt?"
+antwoorden wij: dat het niet is, werken der regtvaardigheid, die wij
+gedaan hebben of kunnen doen; noch het gebruik van onzen vrijen wil,
+die alleen vrij is in het kiezen en beminnen van het kwade; noch in te
+stemmen met aangebodene genade, waartoe wij van nature geene kracht
+bezitten; noch waakzaamheid, gebed en vasten; noch zelfverloochening,
+gestrengheid en uitwendige heiligmaking; noch eenige pligten of vormen;
+noch, in ��n woord, eenige enkelvoudige zaak of eene menigte van
+zamengestelde zaken, die berusten op de natuurlijke wijsheid en sterkte
+des menschen. Noch, wederom is het hoofdkennis, noch vaste overtuiging
+der waarheid in het oordeel, noch zulke werkingen van het natuurlijk
+geweten, als ons overreden om eene zaligheid uit vrije genade in te
+willigen, noch een leven uitwendig gelijkvormig aan het Evangelie, noch
+lidmaatschap in eene evangelische kerk, noch natuurlijke gehechtheid
+aan de kinderen en dienstknechten Gods, noch ijver voor bevindelijke
+godsdienst, noch opofferingen gedaan om de waarheid te ondersteunen.
+Noch wederom bestaat de zaligheid in twijfelingen en vreezen, noch in
+wederwaardigheden, verzoekingen, werkingen der inwendige verdorvenheid,
+wettische verschrikkingen, aanvallen van zwaarmoedige vertwijfeling en
+hartverscheurende wanhoop. Al deze dingen _vergezellen de zaligheid_ en
+worden gevonden in de erfgenamen der heerlijkheid; maar eenige derzelve
+of allen kunnen evenzoo in huichelaars, afvalligen en verworpenen
+gevonden worden. Evenmin bestaat de zaligheid in _begeerten_, want "de
+luijaard begeert en heeft niet," noch in _tranen_ want "Ezau weende met
+een zeer groot en bitter geween," (Gen. 17: 34), noch in enkel _zoeken_,
+want "velen zullen zoeken in te gaan en zullen niet kunnen," (Luk. 13:
+24), noch in _willen_ want "het is niet desgenen die wil," noch in
+_loopen_, "het is niet desgenen die loopt" en "in de loopbaan loopen
+allen, maar een alleen ontvangt den prijs." Ook bestaat de zaligheid
+niet in uitwendige gaven, als preeken en bidden want een mensch kan "de
+hemelsche gaven smaken en toch zijn einde zijn tot verbranding," (Hebr.
+6 vs. 4, 8), terwijl Saul profeteerde, Judas preekte en de zonen van
+Sceva duivelen uitwierpen in den naam van Jezus. Noch ook bestaat in
+_natuurlijk geloof_, want Simon Magus geloofde en werd gedoopt, noch in
+_natuurlijke hoop_, want daar is "de hoop des huichelaars die verdwijnen
+zal;" noch in _natuurlijke vertroostingen_, want daar is een "wandelen
+in de spranken van ons eigen vuur;" noch in _ijdel vertrouwen_, want
+"de zot is oploopende toornig en zorgeloos;" noch in het _spreken over
+de godsdienst_, want "een praatachtige dwaas zal vallen;" noch in _dat
+anderen wel over ons denken_, daar Paulus eens goede gedachten had van
+Demas (Phillem. 24), "die de tegenwoordige wereld lief kreeg" (2 Tim. 4:
+10), noch daar�n, _dat de kinderen Gods vereeniging met ons gevoelen_,
+daar David "zoetelijk raadpleegde met Achitofel, en in zijn gezelschap
+wandelde ten huize Godes" (Ps. 55: 15). Om alles te zamen te nemen, de
+zaligheid bestaat niet in iets van het vleesch, dat is iets aardsch,
+menschelijks en natuurlijks, want "het vleesch is niet nut" (Joh. 6:
+63), en "niet de kinderen des vleesches die zijn kinderen Gods maar de
+kinderen der beloftenis worden voor het zaad gerekend." (Rom. 9: 8). Dus
+niemand kan zijne eigene ziel verlossen, noch God een rantsoen geven
+voor hem zelf of voor zijnen broeder (Ps. 49: 8), maar alle vleesch
+is gras, alleen bestemd om door den maaijer afgesneden en in den oven
+geworpen te worden. Wij komen dan tot dit besluit, waartoe God vroeger
+of later iedere uitverkorene ziel brengt, dat zij die gezaligd worden,
+gezaligd worden omdat God _hen zalig wil maken_, "dat Hij barmhartig is,
+dien Hij barmhartig zijn wil" en die alleen (Rom. 9: 15); dat Hij hen
+behoudt niet uit eenige voorgeziene goedheid in hen, doch uit zijne
+eigene onderscheidende souvereine genade; dat Hij hen vrijwillig eeuwig
+en onveranderlijk lief heeft, en dat zij verlost, geregtvaardigd, levend
+gemaakt, geheiligd, bewaard en verheerlijkt worden, alleen omdat zij de
+voorwerpen zijn van onverdiende liefde van den Drie�enigen Jehovah. Hier
+is dan het antwoord op de vraag: "Wat is het dat eene ziel zalig maakt?"
+1. Een aandeel te hebben in de verkiezende liefde van God den Vader,
+in het verlossende bloed en de regtvaardigende geregtigheid van God
+den Zoon, in de levendmakende en heiligende werkingen van God den
+Heiligen Geest. Dit is de erfenis den uitverkorenen verzegeld, als
+eeuwig de hunnen, door een in alles welgeordineerd en vast verbond. Dit
+is de zaligheid _uitwendig_ en hij, die noch lot noch deel aan deze
+zaligheid heeft, zal in zijne zonden sterven onder den vreeselijken
+toorn van een heilig en regtvaardig God. Maar daar is: 2. ook de
+zaligheid _inwendig_ welke bestaat in de openbaring van Jezus in de
+ziel, waardoor uitverkiezende liefde, verzoenend bloed, regtvaardigende
+geregtigheid en eene eeuwige erfenis in de hemelen, worden verzegeld op
+de ziel en tot persoonlijk en onderwerpelijke wezenlijkheden worden
+gemaakt. Tot deze inwendige genieting der zaligheid zijn al de kinderen
+Gods voorverordineerd en niemand van hen sterft zonder meerder of minder
+aandeel er in. Eenigen van hen zijn nu inderdaad in de verschrikkingen
+der wet gedompeld, anderen vreezende en bevende, anderen snijden zich
+af als huichelaars; anderen zijn kermende onder het gewigt der zonde,
+anderen overwonnen door de magt hunner begeerlijkheden, anderen worden
+gekweld door den duivel, anderen zijn kwijnende ter oorzake van den weg,
+en allen gewikkeld in eenen verschrikkelijken en zwaren strijd met den
+ouden mensch der zonde. Eenigen weder voelen hunne harten doorsneden van
+wege hunne afvalligheid, anderen verfoeijen zich zelf in stof en asch,
+anderen worden met vuisten geslagen door pijnlijke verzoekingen, anderen
+vervuld met opstand en gemelijkheid, anderen verward in de strikken des
+satans en anderen zittende in weerspannig stilzwijgen of genoegzaam
+door moedeloosheid overwonnen. Eenigen hebben nooit hunnen Zaligmaker
+gevonden, anderen hebben Hem verloren; eenigen hebben nooit vergeving en
+verlossing gevoeld en anderen zijn weder verstrikt onder het juk van
+gevangenschap; eenigen zijn opgesloten, anderen kunnen niet uitkomen;
+eenigen zijn hopende tegen hoop op hoop en anderen wantrouwende de
+bewijzen; eenigen worden al den dag geplaagd en elken morgen gekastijd
+en anderen zijn vreezende dat zij bastaarden zijn, omdat de roede Gods
+niet op hen ligt.
+
+Maar gelijk het geheele huisgezin Gods een gemeen aandeel heeft aan
+de zaligheid die _uitwendig_ is, zoo stemmen zij allen overeen in
+dit punt betrekkelijk de zaligheid die _inwendig_ is, dat het eene
+_bovennatuurlijke_ godsdienst moet zijn, eenen geopenbaarden Zaligmaker,
+eene toegepaste regtvaardigheid, een besprengd geweten, een verzegeld
+pardon, eene uitgestorte liefde, eene genotene verlossing, die alleen
+bevredigen en zalig maken kan. En dus, al hunne ontblootingen,
+ontledigingen, kastijdingen, aanvechtingen, worstelingen, droefenissen,
+zuchtingen, kermingen en tranen; al hunne twijfelingen, vreezen,
+verschrikkingen, schuddingen, duisternis en moedeloosheid; al hunne
+beschouwingen van de regtvaardigheid Gods in eene heilige wet; al
+hun rijzen en dalen, hunne wisselingen en veranderingen, schuld,
+veroordeeling en een pijnlijk gevoel van wege de zonde, met ��n woord,
+al hunne bevinding van de diepten van een hopeloos, slecht en goddeloos
+hart; alles, alles dient in de hand van den gezegenden Geest om hen tot
+dit punt te brengen, dat de zaligheid is in het bloed en de geregtigheid
+van Christus _alleen_, en dat deze zaligheid aan hen en in hen moet
+geopenbaard worden, om hen van de vlammen der hel te bevrijden.
+
+Maar, zegt de Arminiaan, indien de zaligheid zoodanig is als hier
+beschreven wordt, wat wordt er dan van de belangen der zedelijkheid,
+welke voorzorg is er genomen voor goede werken, welke zekerheid is er
+voor heiligheid des levens? Zal niet het geloof aan zijne uitverkiezing
+iemand vermetel, een vertrouwen in zijne eindelijke volharding hem
+zorgeloos maken en eene overtuiging dat hij zich niet uit het verbond
+kan zondigen, hem niet tot losbandigheid leiden? Hierop antwoorden
+wij: Ja, dat zal het, en het zijn de vruchten en uitwerkselen van de
+leerstellingen der genade, indien zij niet door de hand van God in de
+ziel worden gewrocht, maar geleerd worden, zooals honderden haar leeren
+in het verstand en oordeel. Maar dit gevolg bewijst niet dat ze onwaar
+zijn, maar is eerder eene vervulling van Gods woord. "Hunne tafel,"
+dat is de leerstellingen uitgespreid voor hen, waaraan zij belijden
+te spijzigen, "worde voor hun aangezicht tot een strik en tot volle
+vergelding tot een' valstrik," (Ps. 69: 23). Wij lezen van de eerste
+belijders, van "vlekken in hunne liefdemaaltijden, weidende zich zelf
+zonder vrees." Deze dronken de leerstelling der uitverkiezing enz. in,
+onvermengd met heilige vrees, onverzeld met een beven voor Gods Woord en
+een innerlijk ontzag voor zijne vreeselijke Majesteit. Deze karakters
+nu worden gezegd "de genade te veranderen in ontuchtigheid en den
+eenigen Heerscher God en onzen Heere Jezus Christus te verloochenen,"
+dat is, door booze werken (Jud. 4, 12). Maar om reden ongoddellijke
+menschen, de regte wegen des Heeren verkeeren en de waarheid misbruiken
+tot hun eigen verderf, volgt daaruit dat dezelfde uitwerkselen volgen
+waar dezelfde leer geestelijk geleerd en geestelijk ontvangen wordt? De
+stralen der zon trekken ziekte en koorts uit de pestachtige moerassen,
+en doen een lijk tot verrotting overgaan. Maar is de zon minder zuiver,
+zijn nare stralen minder schitterend, minder verkwikkend, is hare
+natuurlijke warmte minder koesterend voor groenten, vruchten en bloemen,
+omdat zij verrotting haalt uit hetgeen in zich zelf verrot is en bederf
+uit hetgeen in zich zelf bedorven is? En alzoo, omdat de leerstellingen
+der genade door een bedorven hart aangenomen, enkel dienen om deszelfs
+natuurlijk bederf uit te halen, volgt daarom niet dat het alzoo gesteld
+is, waar het woord des levens ontvangen wordt "in een eerlijk en goed
+hart" (Luk. 8: 15), dat is, in een hart eerlijk gemaakt door beschijning
+van hemelsch licht en goed of Godlievend door de indrukking van zijn
+Goddelijk beeld. In dezen bereiden bodem schieten de leerstellingen
+der genade diepen wortel en brengen, van tijd tot tijd bevochtigd door
+den daauw en de regen van den gezegenden Geest, overvloedige vrucht
+voort. Dus brengen zij voort: ten eersten _inwendige vrucht_. Van deze
+is de eerste _bekeering_, welke bestaat in eene verandering des harten,
+eene verandering van genegenheden, eene verandering van gevoelens, een
+keeren van vormelijkheid tot geestelijkheid, van vrije wil tot vrije
+genade, van eigengeregtigheid tot zelfverfoeijing, van huichelarij tot
+opregtheid, van zelfregtvaardiging tot zelfveroordeeling, van belijdenis
+tot kracht. De tweede is _Goddelijke vrees_, welke Gods hartdoorzoekende
+tegenwoordigheid teweegbrengt, zij beeft op zijn fronselen, zij ducht
+zijn ongenoegen, is bevreesd voor zijne oordeelen, gevoelt zijne
+kastijdende hand en zoekt boven alle dingen zijne gunst en het licht
+van zijn aanschijn. De derde is _ootmoedigheid_, welke ontspruit uit
+eene kennis van God en van zich zelf en bestaat in eene geestelijke
+kennis van de bedriegelijkheid en goddeloosheid van het hart, in anderen
+uitnemender te achten dan zich zelf, in gevoel van de weinige wezenlijke
+godsdienst die wij nog bezitten, in belijdenis voor God en mensch van
+onze snoodheid, in te zitten aan Jezus voeten om door Hem te worden
+onderwezen, in de laagste plaats onder de kinderen Gods in te nemen,
+in een zuigeling te zijn in hulpeloosheid, zwakheid, dwaasheid en
+nietigheid. Eene vierde inwendige vrucht is _Goddelijke droefheid_,
+die voortspruit uit een gezicht van eenen lijdenden Zaligmaker, zich
+openbaart in zich zelf te haten, de zonde te verfoeijen, te kermen
+over gedurigen afval, in zielesmart van zoo dikwijls verstrikt te zijn
+door driften en begeerlijkheden, en vergezelschapt is van zachtheid,
+smeltingen des harten, stroomingen van liefde tot den Verlosser en
+van verontwaardiging jegens ons zelf en ernstige begeerten om niet
+meer te zondigen. Eene vijfde vrucht is _hoop_, welke ontspringt uit
+wanhoop en in de ziel verwekt wordt door een geestelijke ontdekking
+van het medelijden, de barmhartigheid, de verdraagzaamheid, de liefde
+en de vriendelijkheid van den Vader der barmhartigheden en den God
+aller vertroostingen. Dit opent het hart in gebeden, doet deszelfs
+weerbarstigen aard smelten, verwijdt deszelfs enge, zelfzuchtige,
+bekrompene beschouwingen van God, houdt het vast als een zeker en
+houdend anker temidden van de stormen en orkanen, en bemoedigt het
+om te wachten aan de deur der barmhartigheid tot volkomene verlossing
+komt opdagen. Eene zesde vrucht is _liefde_, welke bestaat in liefde
+tot _God_, uit aanmerking van zijne teedere barmhartigheden en
+langmoedigheid te midden van en niettegenstaande al onze bedorvenheid,
+weerspannigheid, snoodheid en vreeselijke goddeloosheid; in liefde tot
+_Christus_ als een Zaligmaker zoo gepast voor onzen ellendigen toestand,
+als vuile bezoedelde verdoemeniswaardige ellendelingen; in liefde tot
+de beproefde, gekwelde en verzochte _kinderen Gods_ als mede-lijders en
+mede-erfgenamen; in liefde tot _gezanten van Christus_ als boodschappers
+van goede tijding tot onze schuldige ziel, als tolken en uitleggers
+onzer bevinding, als uitdeelers van hemelsche verborgenheden en
+ontdekkers van de geheimen onzer harten (1 Cor. 14: 25); in liefde tot
+de _waarheid_ Gods die ons vrij maakt; tot het _Woord_ Gods, dat onze
+harten heeft ingenomen, en tot de _beloften_ Gods, die ons van tijd tot
+tijd bemoedigd hebben.
+
+Deze zijn slechts weinige van de _inwendige_ vruchten welke de
+leerstellingen der genade geestelijk in onze zielen ontvangen, zonder
+eenigen twijfel voortbrengen.
+
+Maar behalve deze zijn er ten tweede _uitwendige vruchten_. De zoodanige
+zijn, afscheiding van eene goddelooze wereld, en afscheiding van
+eene belijdende wereld; eerlijkheid en vrijmoedigheid in de zaak der
+waarheid; milddadigheid tot de armen en nooddruftigen van Gods volk;
+algemeene gelijkvormigheid van leven en omgang; afkeer van al de
+kunstgrepen van den handel, van leugens in ons beroep en bedrog in
+nering en hantering; afkeer van vleijen en gevleid te worden in ��n
+woord, een leven overeenkomstig de voorschriften en verorderingen des
+Evangelies.
+
+Zoodanige zijn de _inwendige_ en _uitwendige_ vruchten welke door de
+leerstellingen der genade aan de ziel toegepast door den gezegenden
+Geest worden voortgebragt. God zijnde de eenige fontein van leven,
+genade en vruchtbaarheid deelt der ziel die gebragt is in zijne
+gezegende tegenwoordigheid, om met Hem te wandelen, gemeenschap met Hem
+te hebben en toegang tot Hem te genieten, door dezen heiligen omgang,
+flaauwe blijken mede van gelijkvormigheid aan Hem.
+
+En alzoo zijn, eeuwige verkiezing geopenbaard aan de ziel, persoonlijke
+zaligheid toegepast aan het hart, toegekerende geregtigheid verzegeld
+op het geweten en nimmer falende trouw van binnen bevestigd wel verre
+van tot losbandigheid te leiden, de eenige waarheden, die wezenlijke
+vruchten zullen voortbrengen. En integendeel, alle zelfverloochening,
+uitwendige heiligmaking, dooding des vleesches, lange gebeden, en
+alle de goede werken van de Arminiaansche catalogus zijn niets dan
+bedriegelijke namaaksels van de vruchten des Geestes en zullen daarom
+hunne misleide bezitters overlaten aan de regtvaardige wraak van Hem,
+die een verteerend vuur is.
+
+                                ~AMEN.~
+
+
+
+
+HET ZUGTEN DER WEDERGEBOORNE OVER DE OVERBLIJFSELEN VAN 'T VLEESCH.
+
+
+    O[1] God wat is het schoon en zoet,
+    Wanneer men uwen wille doet,
+    En van uw wegen niet en glijd,
+    Ter rechter noch ter linker zijd'.
+
+    Maar ach! wat is 't een zware last,
+    Dat ons de zond' zoo ligt verrast,
+    En brengt ons, buiten ons' vermoen.
+    Om tegen u gebod te doen.
+
+    Hoe zou mijn harte zijn verlicht,
+    Zoo mijnen weg mocht zijn gericht
+    Om te bewaren uwe Wet,
+    Die gij den mensch hebt ingezet!
+
+    Dan zoud ik, Heere, voor uw aanschijn
+    Alzoo beschaamt niet langer zijn,
+    Wanneer ik zoude merken, maar
+    Op uw geboden allegaar.
+
+    Och! dat mij zoo de zonde boeid,
+    Dat ik niet vrij en ongemoeid
+    Hier loopen mag in mijne baan,
+    Ach dat ik moet zoo langzaam gaan!
+
+    Een oprecht willen tot het goed
+    Bevind ik wel in mijn gemoed,
+    Maar aan 't volbrengen mij het schort,
+    En daar in koom ik veel te kort.
+
+    Den ouden mensch noch in mij leefd,
+    Die mijnen geest steeds wederstreefd,
+    En doet mij zulk een groot geweld,
+    Dat ik niet weinig ben ontsteld.
+
+    Inwendig heb ik groot vermaak
+    In uwe Wet; maar (droeve zaak!)
+    't Vleesch tegen mijnen geest zich kant,
+    En neemt ook somtijds d' overhand.
+
+    Het goede dat ik zeer bemin,
+    En garen wil met hart en zin,
+    Dat doe ik niet; maar dikwijls 't kwaad
+    Dat mijne ziel verfoeid en haat.
+
+    Och ik elendig droevig mensch!
+    Wie zal mij geven mijnen wensch,
+    Dat ik eens moge zijn bevrijd
+    Van dezen mijnen zwaren strijd!
+
+    O Jezus! gij die alles werkt,
+    En die verslagen harten sterkt;
+    Geeft dat den ouden mensch verhuist,
+    En laat mij zijn met u gekruist.
+
+    Want gij voor ons gestorven zijt,
+    Opdat wij zouden 't aller tijd
+    Der zonder lichaam doen te niet,
+    En niet meer volgen haar gebied.
+
+    Laat mij eens zeggen onbevreesd;
+    Nu leev' ik eenmaal na den geest,
+    Ik leve nu alzoo niet meer
+    Gelijk ik heb gedaan wel eer.
+
+    Maar Christus zelve leefd in mij,
+    Die maakt mij van de zonden vrij:
+    Is 't vleesch schoon niet volkomen dood.
+    Zoo vrees ik nochthans geenen nood.
+
+    'k Heb Christum door 't geloof gevat,
+    Die mij heeft eeuwig lief gehad,
+    En voor mij door zijn dood voldaan:
+    Wat zal mij dan noch tegenstaan?
+
+    Hier op wil ik vertrouwen vast,
+    Tot dat ik van des lichaams last
+    Zal zijn verlost, en vleesch en bloed
+    Niet zal ontrusten mijn gemoed.
+
+    God heeft belooft met eige stem,
+    Dat in het nieuw Jeruzalem
+    Gerechtigheid haar wooning heeft,
+    En niets het welk ontuchtig leeft.
+
+    Daar zal ik doen, mijn God! en Heere!
+    Al wat ik wil, na mijn begeere;
+    Want ik en zal dan willen niet
+    Dan 't geen gij zelfs wilt dat geschied.
+
+    Och dat ik haast mocht komen daar!
+    Och dat doch haast verschenen waar
+    Die zal'ge lang gewenschte tijd!
+    Hoe zal mijn hart dan zijn verblijd!
+
+    Hoe zullen wij U dienen Heere,
+    Wanneer geen vleesches zwakheid meer
+    Ons ooit kan brengen tot den val,
+    Noch zonden-strijd meer wezen zal!
+
+[1] De vreugd die men in God en in 't doen van zijnen wille geniet,
+is oneindelijk grooter dan de vreugd die men uit eenige andere
+voorwerpselen kan rapen. De Godzaligheid is de volmaaktheid onzer
+Zielen: en aangezien het aller dingen aart is meest na zijn eigen
+volmaaktheid te haken, zoo moet ook de Godzaligheid noodwendiglijk de
+hoogste verlusting onzer zielen wezen.
+
+
+
+
+BEKENTENIS VAN ZWAKHEID, EN BEGEERTE OM VERSTERKING.
+
+
+    Ik kom, O God! voor u belijden,
+    Mijn zwakheid, die aan allen zijden
+    Mijn droev'ge ziel ontstelt en kwelt:
+    't Zijn dikwijls heel geringe zaken,
+    Die mij mismoedig konnen maken
+    En mij bestormen met gewelt.
+
+    Ik stel mij voor, iets uit te werken,
+    En mij kloekmoedig te versterken,
+    Maar, als de minst aanvechting koomt,
+    Ben ik benauwt en gantsch verslagen;
+    En kan niet anders doen dan klagen,
+    Dat zoo mijn krachten zijn getoomt.
+
+    Och wat een strijd voel ik van binnen,
+    Wanneer ik mijn gemoed en zinnen
+    Tot u omhoog te heffen meen,
+    Dat dan het vleesch mij komt bespringen,
+    om mijn gewill'ge geest te dringen
+    Met forsche krachten na beneen!
+
+    En ziet eens aan met mededogen
+    Mijn broosheid en mijn zwak vermogen:
+    Wilt mijne ziel, die noch zoo zeer
+    Haar aan het stof gevoelt te kleven,
+    Doch schenken nieuwe kracht en leven
+    Na uw getrouwe woord, o Heere!
+
+    Wilt mijnen geest doch maken sterker,
+    Zoolang hij in des Lichaams kerker
+    Hier dus elendig leven moet;
+    Tot dat mij eens na deze dagen
+    Den ouden mensch niet meer zal plagen,
+    Die nu mij zoo veel moeit' aandoet.
+
+                                SLUITER.
+
+
+
+
+  +---------------------------------------------------------+
+  |                                                         |
+  |              OPMERKINGEN VAN DE BEWERKER:               |
+  |                                                         |
+  |  De volgende correcties zijn in de tekst aangebracht:   |
+  |                                                         |
+  |  Bron (B:) -- Correctie (C:)                             |
+  |                                                         |
+  |  B: letterkennes en toestemming                         |
+  |  C: letterkennis en toestemming                         |
+  |  B: kinderen Gods te worden."                           |
+  |  C: kinderen Gods te worden,"                           |
+  |  B: eeuwigdurend gewigt is Maar het is                  |
+  |  C: eeuwigdurend gewigt is. Maar het is                 |
+  |  B: ontvangen tot verni�uwing des harten,               |
+  |  C: ontvangen tot vernieuwing des harten,               |
+  |  B: verkrijgen, enz die in de                           |
+  |  C: verkrijgen, enz. die in de                          |
+  |  B: verwerpen.--Verord�neerde Hij hen eerst              |
+  |  C: verwerpen.--Verordineerde Hij hen eerst              |
+  |  B: De ~K.~ Te regt, Mijnheer!                          |
+  |  C: ~De K.~ Te regt, Mijnheer!                          |
+  |  B: De ~Pred.~ Verlossing is een                        |
+  |  C: ~De Pred.~ Verlossing is een                        |
+  |  B: De ~K.~ En waarvan wordt de                         |
+  |  C: ~De K.~ En waarvan wordt de                         |
+  |  B: De ~Pred.~ Van den vloek der                        |
+  |  C: ~De Pred.~ Van den vloek der                        |
+  |  B: De ~K.~ En inderdaad eene aangename                 |
+  |  C: ~De K.~ En inderdaad eene aangename                 |
+  |  B: De ~Pred.~ Tot ~allen~ en elk                       |
+  |  C: ~De Pred.~ Tot ~allen~ en elk                       |
+  |  B: menschen." enz. zoo als                             |
+  |  C: menschen," enz. zoo als                             |
+  |  B: De ~Pred~. Neen, Hij stierf niet                    |
+  |  C: ~De Pred~. Neen, Hij stierf niet                    |
+  |  B: verdoemenis. Vreesselijk zal het zijn               |
+  |  C: verdoemenis. Vreeselijk zal het zijn                |
+  |  B: De ~K.~ Inderdaad vreeselijk om aan                 |
+  |  C: ~De K.~ Inderdaad vreeselijk om aan                 |
+  |  B: De ~Pred~. Ja! en dunkt u niet                      |
+  |  C: ~De Pred~. Ja! en dunkt u niet                      |
+  |  B: De ~K.~ Ja, ik stem toe dat gehoorzamen             |
+  |  C: ~De K.~ Ja, ik stem toe dat gehoorzamen             |
+  |  B: De ~Pred~. Gij meent de roeping                     |
+  |  C: ~De Pred~. Gij meent de roeping                     |
+  |  B: De ~K.~ En waardoor roept Hij                       |
+  |  C: ~De K.~ En waardoor roept Hij                       |
+  |  B: De ~Pred~. Door zijn woord en                       |
+  |  C: ~De Pred~. Door zijn woord en                       |
+  |  B: De ~K.~ En is deze roeping                          |
+  |  C: ~De K.~ En is deze roeping                          |
+  |  B: De ~Pred~. Neen, eenigen wanneer zij                |
+  |  C: ~De Pred~. Neen, eenigen wanneer zij                |
+  |  B: De ~K.~ En verkrijgen degenen                       |
+  |  C: ~De K.~ En verkrijgen degenen                       |
+  |  B: De ~Pred~. Ja, zij krijgen een nieuw                |
+  |  C: ~De Pred~. Ja, zij krijgen een nieuw                |
+  |  B: ~De Pred~ Gij hebt het juist                        |
+  |  C: ~De Pred.~ Gij hebt het juist                       |
+  |  B: wat er verhandeld is Wilt                           |
+  |  C: wat er verhandeld is. Wilt                          |
+  |  B: verder e, zoodat de wil                             |
+  |  C: verderve, zoodat de wil                             |
+  |  B: gelooven zich bekeeren, enz.                        |
+  |  C: gelooven, zich bekeeren, enz.                       |
+  |  B: De ~K.~ Goed, maar zij die hooren                   |
+  |  C: ~De K.~ Goed, maar zij die hooren                   |
+  |  B: geloof en hnnne bekeering, de                       |
+  |  C: geloof en hunne bekeering, de                       |
+  |  B: niet"                                               |
+  |  C: niet."                                              |
+  |  B: De ~Pred.~ Gij moogt zeggen wat                     |
+  |  C: ~De Pred.~ Gij moogt zeggen wat                     |
+  |  B: geloof en bekeering genade om                       |
+  |  C: geloof en bekeering, genade om                      |
+  |  B: verzoenen, te regtvaardigen                         |
+  |  C: verzoenen, te regtvaardigen,                        |
+  |  B: iederen aan te bieden, die                          |
+  |  C: iedereen aan te bieden, die                         |
+  |  B: iets te beschikken,--Neen; het                       |
+  |  C: iets te beschikken.--Neen; het                       |
+  |  B: leerstelling die ik haast met den                   |
+  |  C: leerstelling die ik haat met den                    |
+  |  B: Profectie. de Schriften der                         |
+  |  C: Profectie, de Schriften der                         |
+  |  B: alzoo zijn zij regt zij kunne                       |
+  |  C: alzoo zijn zij regt, zij kunne                      |
+  |  B: laten handelen enz. daarom kunnen                   |
+  |  C: laten handelen enz., daarom kunnen                  |
+  |  B: toch twijfelen wij niet. of beiden,                 |
+  |  C: toch twijfelen wij niet, of beiden,                 |
+  |  B: dan. wie kan op eenig                               |
+  |  C: dan, wie kan op eenig                               |
+  |  B: verkeerd zal zijn Maar, indien                      |
+  |  C: verkeerd zal zijn. Maar, indien                     |
+  |  B: gij gelooft dat God zoo                             |
+  |  C: gij gelooft dat, God zoo                            |
+  |  B: ook doe. Zulk eene leer                             |
+  |  C: ook doe." Zulk eene leer                            |
+  |  B: ~De heer E~ Wat betreft te                          |
+  |  C: ~De heer E.~ Wat betreft te                         |
+  |  B: gemakkellijken stoel, ik erken                      |
+  |  C: gemakkelijken stoel, ik erken                       |
+  |  B: helpen of op te staan heb dan                       |
+  |  C: helpen of op te staan, heb dan                      |
+  |  B: goeden Samaritaan mogt zenden. en                   |
+  |  C: goeden Samaritaan mogt zenden, en                   |
+  |  B: Wij verheugen ons gerangschik te                    |
+  |  C: Wij verheugen ons gerangschikt te                   |
+  |  B: ze zoo Zijn; ja, wij zijn snoode                    |
+  |  C: ze zoo zijn; ja, wij zijn snoode                    |
+  |  B: althans mijn, oordeel? want hij                     |
+  |  C: althans mijn, oordeel, want hij                     |
+  |  B: zegt; Hij heeft aan iedereen                        |
+  |  C: zegt; Hij geeft aan iedereen                        |
+  |  B: beproefde familie teontmoeten. Ik zag aan           |
+  |  C: beproefde familie te ontmoeten. Ik zag aan          |
+  |  B: wezenlijkheid, onbekend, onbemind                   |
+  |  C: wezenlijkheid, onbekend, onbemind,                  |
+  |  B: ongezocht verwaarloosd. Eenigen                     |
+  |  C: ongezocht, verwaarloosd. Eenigen                    |
+  |  B: woord heeft opgebouwd. en opbouwen wat              |
+  |  C: woord heeft opgebouwd, en opbouwen wat              |
+  |  B: op vormen, ceremoni�n, ordonanti�n                  |
+  |  C: op vormen, ceremoni�n, ordonanti�n,                 |
+  |  B: genade opbouwen �f aan de andere                    |
+  |  C: genade opbouwen �f aan de andere                    |
+  |  B: tot de bediening. (die                              |
+  |  C: tot de bediening (die                               |
+  |  B: staan, hune zwaarden in de schede                   |
+  |  C: staan, hunne zwaarden in de schede                  |
+  |  B: Calvinist? indien de eerste,                        |
+  |  C: Calvinist?" indien de eerste,                       |
+  |  B: buiten ons; 2� de zaligheid                         |
+  |  C: buiten ons; 2�. de zaligheid                        |
+  |  B: machenerie, kan berekenen. Wij                      |
+  |  C: machinerie, kan berekenen. Wij                      |
+  |  B: geene week doorwerken. indien het                   |
+  |  C: geene week doorwerken, indien het                   |
+  |  B: spinnewiel zijn werk. aan iedere                    |
+  |  C: spinnewiel zijn werk, aan iedere                    |
+  |  B: fabrieken werden gesloten hare                      |
+  |  C: fabrieken werden gesloten, hare                     |
+  |  B: en haren oorspong, voortgang en                     |
+  |  C: en haren oorsprong, voortgang en                    |
+  |  B: der barmhartig'heid, die Hij te                     |
+  |  C: der barmhartigheid, die Hij te                      |
+  |  B: prijs zijner eingene heerlijkheid, zou              |
+  |  C: prijs zijner eigene heerlijkheid, zou               |
+  |  B: aan God toeschijven, welke hij                      |
+  |  C: aan God toeschrijven, welke hij                     |
+  |  B: noch tweede, toekomendo noch verleden,              |
+  |  C: noch tweede, toekomende noch verleden,              |
+  |  B: volmaakt en onverandelijk is, moet zijne            |
+  |  C: volmaakt en onveranderlijk is, moet zijne           |
+  |  B: hoe onverandelijker de liefde is,                   |
+  |  C: hoe onveranderlijker de liefde is,                  |
+  |  B: en onverschilligheid aan haren man kleeft           |
+  |  C: en onverschilligheid aan haren man kleeft,          |
+  |  B: anderen ongehoorzaam: verdienen niet                |
+  |  C: anderen ongehoorzaam; verdienen niet                |
+  |  B: verdoemis, kan er in hen                            |
+  |  C: verdoemenis, kan er in hen                          |
+  |  B: voorwerp van toegenegenheid Bij denzelfden          |
+  |  C: voorwerp van toegenegenheid. Bij denzelfden         |
+  |  B: doen groeijen, ��n haar wit of                      |
+  |  C: doen groeijen, ��n haar wit of                      |
+  |  B: blijven hunne zonden Hij had hen                    |
+  |  C: blijven hunne zonden. Hij had hen                   |
+  |  B: zuchten, doodangst en bloed,                        |
+  |  C: zuchten, doodsangst en bloed,                       |
+  |  B: Dan, Welk eene ijdele en                            |
+  |  C: Dan, welk eene ijdele en                            |
+  |  B: vrijen wil beter te gebriuken dan                   |
+  |  C: vrijen wil beter te gebruiken dan                   |
+  |  B: Fara�, Saul, Achitofelel, Do�g                      |
+  |  C: Fara�, Saul, Achitofel, Do�g,                       |
+  |  B: hout, Gelijk de namen van de kinderen Isra�ls op op |
+  |  C: hout. Gelijk de namen van de kinderen Isra�ls op    |
+  |  B: 4. De laatste tak der zaligheid                     |
+  |  C: 4�. De laatste tak der zaligheid                    |
+  |  B: hebben overtreden, slecht _een gedeelte_            |
+  |  C: hebben overtreden, slechts _een gedeelte_           |
+  |  B: 45 vs 25).                                          |
+  |  C: 45 vs. 25).                                         |
+  |  B: als eene uitwendige daad.                           |
+  |  C: als eene uitwendige daad,                           |
+  |  B: kwamen, zoo breng het predestinerend                |
+  |  C: kwamen, zoo brengt het predestinerend               |
+  |  B: van den drie�nigen God ons                          |
+  |  C: van den drie�enigen God ons                         |
+  |  B: en moet ontledig worden;                            |
+  |  C: en moet ontledigd worden;                           |
+  |  B: van de onverniewde natuur des                       |
+  |  C: van de onvernieuwde natuur des                      |
+  |  B: spade te nemem en verscheidene                      |
+  |  C: spade te nemen en verscheidene                      |
+  |  B: weinige stroomtjes in hunne naauwe                  |
+  |  C: weinige stroompjes in hunne naauwe                  |
+  |  B: werk der genade" Alzoo maakt de                     |
+  |  C: werk der genade." Alzoo maakt de                    |
+  |  B: blind, even vleeschelijk, even dood                 |
+  |  C: blind, even vleeschelijk, even dood,                |
+  |  B: niet. voeten, maar zij gaan                         |
+  |  C: niet, voeten, maar zij gaan                         |
+  |  B: Orthodox en Evengelisch, Baptist,                   |
+  |  C: Orthodox en Evangelisch, Baptist,                   |
+  |  B: bestaanbaarheid van wandel. onderzoek               |
+  |  C: bestaanbaarheid van wandel, onderzoek               |
+  |  B: godsdienstige gesprekken naauwgezetheid in          |
+  |  C: godsdienstige gesprekken, naauwgezetheid in         |
+  |  B: Hij wordt een belijder. Hij hoort; hij leest; bij   |
+  |  C: hij wordt een belijder. Hij hoort; hij leest; hij   |
+  |  B: geboord overhemd af kamt het haar                   |
+  |  C: geboord overhemd af, kamt het haar                  |
+  |  B: als zij gelooft zoo en, handelt                     |
+  |  C: als zij gelooft en, handelt                         |
+  |  B: zalig maakt?� Zoo moeten wij                        |
+  |  C: zalig maakt?�, zoo moeten wij                       |
+  |  B: verootmoediging; deze en dergelijke                 |
+  |  C: verootmoediging;� deze en dergelijke                |
+  |  B: overtuigingen het kermend roepen,                   |
+  |  C: overtuigingen, het kermend roepen,                  |
+  |  B: zij trouwden eene godvuchtige                       |
+  |  C: zij trouwden eene godvruchtige                      |
+  |  B: van treurig stilzwijgen afwisselend berouw          |
+  |  C: van treurig stilzwijgen, afwisselend berouw         |
+  |  B: Maakt?" Antwoord ik: "Waarom                        |
+  |  C: maakt?" antwoord ik: "Waarom                        |
+  |  B: die vraag?" V��r men iets                           |
+  |  C: die vraag?" V��r men iets                           |
+  |  B: legaat eene erfenis, eene bezitting,                |
+  |  C: legaat, eene erfenis, eene bezitting,               |
+  |  B: bruiloft des Lams" zoo wordt                        |
+  |  C: bruiloft des Lams", zoo wordt                       |
+  |  B: ��nen man voor te stellen, namelijk                 |
+  |  C: ��nen man voor te stellen, namelijk                 |
+  |  B: Heere kennen. (Hosea 2: 18, 19). Dus, indien        |
+  |  C: Heere kennen." (Hosea 2: 18, 19). Dus, indien       |
+  |  B: en _toekomende_ zaligheid. _Veledene_               |
+  |  C: en _toekomende_ zaligheid. _Verledene_              |
+  |  B: 3, 4). alle leerstellingen,                         |
+  |  C: 3, 4). Alle leerstellingen,                         |
+  |  B: den Drie�enigen Johovah, tenzij dat                 |
+  |  C: den Drie�enigen Jehovah, tenzij dat                 |
+  |  B: Maar eeuwige verkiezing persoonlijke                |
+  |  C: Maar eeuwige verkiezing, persoonlijke               |
+  |  B: alle bezwijkingen des, harten, alle                 |
+  |  C: alle bezwijkingen des harten, alle                  |
+  |  B: zaak van uit wendigen aard, wat meer                |
+  |  C: zaak van uitwendigen aard, wat meer                 |
+  |  B: gezondheid van geloof wandelen in de                |
+  |  C: gezondheid van geloof, wandelen in de               |
+  |  B: ordinantien lange en standvastige                   |
+  |  C: ordinanti�n, lange en standvastige                  |
+  |  B: noch, in ��n woord, eenige enkelvoudige             |
+  |  C: noch, in ��n woord, eenige enkelvoudige             |
+  |  B: vs. 4, 3), terwijl Saul profeteerde,                |
+  |  C: vs. 4, 8), terwijl Saul profeteerde,                |
+  |  B: geloofde en werd gedoopt noch in                    |
+  |  C: geloofde en werd gedoopt, noch in                   |
+  |  B: _natuurlijke hoop_ want daar is                     |
+  |  C: _natuurlijke hoop_, want daar is                    |
+  |  B: godsdienst_ want "een praatachtige                  |
+  |  C: godsdienst_, want "een praatachtige                 |
+  |  B: Godes" (Ps. 55, 15) Om alles                        |
+  |  C: Godes" (Ps. 55: 15). Om alles                       |
+  |  B: het zaad gerekend." (Rom. 9: 8), Dus                |
+  |  C: het zaad gerekend." (Rom. 9: 8). Dus                |
+  |  B: dat zij die gezaligd, worden,                       |
+  |  C: dat zij die gezaligd worden,                        |
+  |  B: zij verlost geregvaardigd, levend                   |
+  |  C: zij verlost, geregtvaardigd, levend                 |
+  |  B: gemaakt, geheiligd bewaard en verheerlijkt          |
+  |  C: gemaakt, geheiligd, bewaard en verheerlijkt         |
+  |  B: van den Dri�enigen Jehovah. Hier                    |
+  |  C: van den Drie�enigen Jehovah. Hier                   |
+  |  B: dat eene ziel zalig maakt?"                         |
+  |  C: dat eene ziel zalig maakt?"                         |
+  |  B: HeiligenGeest. Dit is de erfenis                    |
+  |  C: Heiligen Geest. Dit is de erfenis                   |
+  |  B: er in. eenigen van hen zijn                         |
+  |  C: er in. Eenigen van hen zijn                         |
+  |  B: bewijzen eenigen worden al                          |
+  |  C: bewijzen; eenigen worden al                         |
+  |  B: en tranen: al hunne twijfelingen, vreezen.          |
+  |  C: en tranen; al hunne twijfelingen, vreezen,          |
+  |  B: wisselingen en veranderingen, schuld.               |
+  |  C: wisselingen en veranderingen, schuld,               |
+  |  B: hart alles, alles dient in de                       |
+  |  C: hart; alles, alles dient in de                      |
+  |  B: heopenbaard worden, om hen                          |
+  |  C: geopenbaard worden, om hen                          |
+  |  B: door de hand van God iu de                          |
+  |  C: door de hand van God in de                          |
+  |  B: te spijzigen worde voor hun aangezicht              |
+  |  C: te spijzigen, "worde voor hun aangezicht            |
+  |  B: onvermend met heilige vrees,                        |
+  |  C: onvermengd met heilige vrees,                       |
+  |  B: worden gezegd de genade te veranderen               |
+  |  C: worden gezegd "de genade te veranderen              |
+  |  B: booze werken (Jud. 4: 12). Maar om                  |
+  |  C: booze werken (Jud. 4, 12). Maar om                  |
+  |  B: bereiden bodem schieten De leerstellingen           |
+  |  C: bereiden bodem schieten de leerstellingen           |
+  |  B: is deeerste _bekeering_, welke                      |
+  |  C: is de eerste _bekeering_, welke                     |
+  |  B: eene verandering van gevoelens een                  |
+  |  C: eene verandering van gevoelens, een                 |
+  |  B: beeft op zijn fronselen zij ducht                   |
+  |  C: beeft op zijn fronselen, zij ducht                  |
+  |  B: vrucht is _Goddelijkeid droefheid_,                 |
+  |  C: vrucht is _Goddelijke droefheid_,                   |
+  |  B: beproefde gekwelde en verzochte                     |
+  |  C: beproefde, gekwelde en verzochte                    |
+  |  B: mede-erfgenamen: in liefde tot _gezanten            |
+  |  C: mede-erfgenamen; in liefde tot _gezanten            |
+  |  B: tot het _Woord_ Gods. dat onze                      |
+  |  C: tot het _Woord_ Gods, dat onze                      |
+  |  B: wrarheid; milddadigheid tot de                      |
+  |  C: waarheid; milddadigheid tot de                      |
+  |  B: Laat mij eens zeggen onbevreest;                    |
+  |  C: Laat mij eens zeggen onbevreesd;                    |
+  |  B: is on eindelijk grooter dan de                      |
+  |  C: is oneindelijk grooter dan de                       |
+  |                                                         |
+  +---------------------------------------------------------+
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Wat is het dat eene zondaar zaligmaakt?, by 
+Joseph Charles Philpot
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK WAT IS HET DAT EENE ZONDAAR ***
+
+***** This file should be named 39039-8.txt or 39039-8.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        https://www.gutenberg.org/3/9/0/3/39039/
+
+Produced by The Online Distributed Proofreading Team at
+https://www.pgdp.net
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
diff --git a/39039-8.zip b/39039-8.zip
new file mode 100644
index 0000000..ba4d64d
--- /dev/null
+++ b/39039-8.zip
diff --git a/39039-h.zip b/39039-h.zip
new file mode 100644
index 0000000..7a58d85
--- /dev/null
+++ b/39039-h.zip
diff --git a/39039-h/39039-h.htm b/39039-h/39039-h.htm
new file mode 100644
index 0000000..1e2c685
--- /dev/null
+++ b/39039-h/39039-h.htm
@@ -0,0 +1,2895 @@
+<!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.1//EN"
+    "http://www.w3.org/TR/xhtml11/DTD/xhtml11.dtd">
+
+<html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="nl">
+
+<head>
+  <meta http-equiv="Content-Type" content="text/html;charset=iso-8859-1" />
+  <meta http-equiv="Content-Style-Type" content="text/css" />
+
+  <title>
+    Wat is het dat eene zondaar zaligmaakt? by Joseph Charles Philpot&mdash;A Project Gutenberg eBook.
+  </title>
+  <style type="text/css">
+
+h1            {text-align: center; clear: both; margin-top: 2em; margin-bottom: 2em;
+               font-size: 120%;}
+h2            {text-align: center; clear: both; margin-top: 3em; margin-bottom: 1em;
+               font-size: 120%;}
+h3            {text-align: center; clear: both; margin-top: 3em; margin-bottom: 1em;
+               font-weight: normal; font-size: 160%;}
+h3.h3deel1    {letter-spacing: 0.2em; margin-right: -0.2em;
+               font-weight: normal; font-size: 160%;}
+h3.h3deel2a   {font-weight: normal; font-size: 160%;}
+h3.h3deel2b   {font-weight: bold; font-size: 100%;}
+big           {font-size: 200%; letter-spacing: -0.1em;}
+
+p             {text-align: justify; text-indent: 1em;}
+p.tp          {margin-top: 1em; margin-bottom: 1em; margin-left: auto; margin-right: auto;
+               text-align: center; text-indent: 0em; width: 26em;}
+p.tp1         {margin-top: 1em; margin-bottom: 1em; margin-left: auto; margin-right: auto;
+               text-align: center; text-indent: 0em; width: 26em; line-height: 3.6em;}
+p.tp2         {margin-top: 1em; margin-bottom: 1em; margin-left: auto; margin-right: auto;
+               text-align: center; text-indent: 0em; width: 26em; line-height: 2.4em;}
+p.amen        {margin-top: 3em; margin-bottom: 3em; text-align: center;
+               text-indent: 0em; letter-spacing: 0.3em; margin-right: -0.3em;}
+
+div.title     {margin-top: 3em; margin-bottom: 1.5em; text-align: center;}
+div.voorwoord {margin-top: 4em; margin-bottom: 1em; text-align: center;
+               line-height: 1.5em; font-size: 100%;}
+div.voorrede1 {margin-top: 3em; margin-bottom: 3em; line-height: 1.6em;}
+div.voorrede2 {margin-top: 3em; margin-bottom: 3em; line-height: 1.7em;}
+
+/* TB */
+hr            {width: 33%; clear: both; border: 1px solid black;
+               margin-top: 1em; margin-bottom: 1em; margin-left: auto; margin-right: auto;}
+hr.hrtp       {width: 6em;}
+hr.double     {width: 11%; margin-top: 2em; margin-bottom: 2em;
+               height: 7px; border-left: 0; border-right: 0;
+               border-top: 2px solid black; border-bottom: 2px solid black;}
+hr.single     {width: 11%; margin-top: 2em; margin-bottom: 2em;}
+
+.pagenum      {/* uncomment the next line for invisible page numbers */
+               /* visibility: hidden;  */
+               position: absolute; left: 93%; text-indent: 0em; text-align: right;
+               font-size: small; font-weight: normal; font-variant: normal; font-style: normal;
+               letter-spacing: normal; color: #888888;}
+span[title].pagenum:after {content: "[" attr(title) "] ";}
+
+/* TABLES */
+table        {margin-left: auto; margin-right: auto;
+              padding: 0; border: 0; border-collapse: collapse;}
+
+/* ALIGN */
+.right       {text-align: right;}
+.ind4        {text-indent: 4em;}
+.ri1         {padding-right: 1em;}
+.ri2         {padding-right: 2em;}
+.ri3         {padding-right: 3em;}
+.ri4         {padding-right: 4em;}
+sup          {vertical-align: 0.3em; font-size: 75%;}
+.g           {letter-spacing: 0.2em; margin-right: -0.2em; font-weight: normal; font-style: normal;}
+.ls2         {letter-spacing: 0.2em; margin-right: -0.2em;}
+ins.corr     {border-bottom: 1px dotted red; text-decoration: none;}
+
+/* IMAGES */
+img          {border: 0;}
+.figcenter   {margin: auto; text-align: center;}
+
+/* FOOTNOTES */
+.footnote        {margin-left: 0; margin-right: 0; font-size: 75%; text-align: justify;}
+.footnote .label {padding-right: 1.5em; text-decoration: none;}
+.fnanchor        {text-decoration: none; margin-left: 0.05em; vertical-align: 0.8em;}
+
+/* POETRY */
+.poem            {margin-left: 10%; margin-right: 10%; text-align: left;}
+.poem br         {display: none;}
+.poem .stanza    {margin: 1em 0em 1em 0em;}
+.poem .auteur    {margin: 1em 0em 1em 0em; display: block; margin-left: 14em;}
+.poem div.i0     {display: block; margin-left: 0em; padding-left: 8em; text-indent: -8em;}
+.drop            {text-indent: 0em;}
+.drop:first-letter {font-size: 225%;}
+
+.size67      {font-size: 67%;}
+.size115     {font-size: 115%;}
+.size120     {font-size: 120%;}
+.size140     {font-size: 140%;}
+.size150     {font-size: 150%;}
+.size167     {font-size: 167%;}
+
+/* Transcriber Note */
+.TNbox       {border: 1px solid; padding: 1em; font-family: sans-serif; font-size: 90%;}
+.TNbox h2    {font-variant: small-caps; font-size: 130%; letter-spacing: 0;
+              margin-top: 1em; margin-bottom: 1em; line-height: 2em;}
+.TNbox p     {text-indent: 0em; margin-top: 0.7em; margin-bottom: 0.7em;}
+.TNbox table {width: 100%; font-size: 90%;}
+.TNbox th    {text-align: left;}
+.TNbox td    {text-align: left; vertical-align: top;}
+td.td2       {width: 20%;}
+td.td4       {width: 40%;}
+
+@media screen
+{   body              {margin-left: 8%; margin-right: 8%;}
+    p                 {margin-top: .4em; margin-bottom: .4em;}
+    .TNbox            {margin: 10% 10% 5% 10%; background-color: #dddddd;}
+    ins.corr2         {border-bottom: 1px dotted red; text-decoration: none;}
+}
+
+@media print
+{   p                 {margin: 0;}
+    .pagenum          {display: none;}
+    ins               {border: none;}
+    ins.corr2         {border-bottom: 1px dotted red; text-decoration: none;}
+}
+
+@media handheld
+{   body              {margin-left: 2%; margin-right: 2%;}
+    p                 {margin-top: .2em; margin-bottom: .2em;}
+    .pagenum          {display: none;}
+    ins.corr2         {border: none; text-decoration: none;}
+}
+
+  </style>
+</head>
+
+<body>
+
+
+<pre>
+
+The Project Gutenberg EBook of Wat is het dat eene zondaar zaligmaakt?, by 
+Joseph Charles Philpot
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Wat is het dat eene zondaar zaligmaakt?
+       zamenspraak tusschen een kappersknecht, Methodisten
+              predikant en den heer Easterman met een antwoord op die
+              gewichtige vraag
+
+Author: Joseph Charles Philpot
+
+Translator: W Rs
+
+Release Date: March 3, 2012 [EBook #39039]
+
+Language: Dutch
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK WAT IS HET DAT EENE ZONDAAR ***
+
+
+
+
+Produced by The Online Distributed Proofreading Team at
+https://www.pgdp.net
+
+
+
+
+
+
+</pre>
+
+
+<div class="TNbox">
+
+  <h2>Opmerkingen van de bewerker</h2>
+
+  <p>De tekst in dit bestand wordt weergegeven in de originele, verouderde spelling.
+  Er is geen poging gedaan de tekst te moderniseren.</p>
+
+  <p>Afgebroken woorden aan het einde van de regel zijn stilzwijgend hersteld.</p>
+
+  <p>Overduidelijke druk- en spelfouten in het origineel zijn gecorrigeerd; deze zijn voorzien van een
+  <ins class="corr" title="Bron: dnnne roed stipppellijn">dunne rode stippellijn</ins>,
+  waarbij de Brontekst via een zwevende pop-up beschikbaar is.
+  Variaties in spelling zijn behouden.</p>
+
+  <p>Een overzicht van de aangebrachte correcties is te vinden aan
+  <a href="#correctie">het eind van dit bestand</a>.</p>
+
+</div>
+
+<div class="figcenter" style="width: 296px;">
+  <a href="images/cover.jpg"><img src="images/cover-th.jpg" width="296" height="472" title="Klik voor vergroting (821�1310px, 174Kb)" alt="" /></a>
+</div>
+
+<p><span class="pagenum" title="1">&nbsp;</span><a id="p_1"></a></p>
+
+<div class="title">
+
+  <h1>WAT IS HET<br />
+  <big>Dat eene Zondaar zaligmaakt?</big></h1>
+
+  <p class="tp size120"><a href="#I">Zamenspraak</a> tusschen een
+  Kappersknecht, Methodisten predikant
+  en den Heer Easterman</p>
+
+  <p class="tp">MET EEN<br />
+  <span class="size115"><a href="#II">ANTWOORD</a> OP DIE GEWICHTIGE VRAAG</span></p>
+
+  <p class="tp">van den WelEerw. Heer<br />
+  <span class="size167"><b>J. C. PHILPOT,</b></span></p>
+
+  <p class="tp">waarin de leer onzer dagen in hare velerlei gedaanten,
+  en daartegen over die van vrije, souvereine genade
+  in het klaarste licht wordt geplaatst en de laatste
+  van de beschuldiging van antinomianisme gezuiverd.</p>
+
+  <hr class="hrtp" />
+
+  <p class="tp"><i>Naar den derden Engelschen druk.</i></p>
+
+  <p class="tp">Vertaald door <b>W. Rs.</b></p>
+
+  <p class="tp">Met een <a href="#VOORWOORD">voorwoord</a> van den vertaler, bevattende
+  zijn bijzonder doel met de uitgave.</p>
+
+  <hr class="hrtp" />
+
+  <p class="tp">L. DORSMAN.&mdash;ROTTERDAM.</p>
+
+</div>
+
+<p><span class="pagenum" title="2">&nbsp;</span><a id="p_2"></a></p>
+<p><span class="pagenum" title="3"><br />&nbsp;</span><a id="p_3"></a></p>
+
+<div class="voorwoord">
+
+  <h2><a id="VOORWOORD"></a>VOORWOORD.</h2>
+
+  <p>Sedert het God behaagd heeft, nu ongeveer 1� jaar geleden, licht
+  in mijne ziel te doen opgaan, om de waarheid te verstaan naar de
+  meening des H. Geestes, sedert ik de kracht der waarheid, die naar de
+  godzaligheid is, in mijn hart heb mogen gevoelen, is het mij zonneklaar
+  geworden, dat men bij eene verstandelijke beschouwing, min of meer
+  <ins class="corr" id="corr1" title="Bron: letterkennes">letterkennis</ins> en toestemming of belijdenis der waarheid, een groot
+  figuur kan maken in de belijdende gemeente en desniettemin ledig kan
+  zijn van alle ware zelf- en Godskennis en met al zijn ingebeeld verstand
+  en zijne gaven, als een zelfbedrieger kan verloren gaan; ja, het werd
+  mij duidelijk, dat men alles wat men heeft, zelfs zijn leven, voor de
+  waarheid kan opofferen, zonder den persoon van Christus deelachtig te
+  zijn, buiten wiens openbaring in de ziel, men geen leven heeft in
+  zichzelf.</p>
+
+  <p>Wat mij betreft, ik heb mij moeten verbazen over mijne vroegere
+  blindheid, mij moeten schamen over zooveel ijver zonder verstand, en ook
+  moeten bedroeven over menige vroegere handeling uit al die geestelijke
+  onkunde voortgesproten.&mdash;Onder anderen herinner ik mij eenen strijd
+  voor het welmeenend aanbod van <span class="pagenum" title="4">&nbsp;</span><a id="p_4"></a>genade, de schenking van Christus door
+  het Evangelie enz., weinige jaren geleden gevoerd, in het weekblad de
+  Bazuin.&mdash;Ik heb dikwijls gewenscht den indruk te kunnen wegnemen, bij
+  dezen of genen welligt nagelaten, uit hetgeen ik toen in mijnen blinden
+  ijver schreef, daar ik bij latere ervaring heb geleerd dat mijne
+  bewering destijds, strijdt tegen de mij thans dierbaar geworden leer
+  van Gods souverein welbehagen, zich openbarende in de uitverkiezing,
+  roeping, regtvaardigmaking, heiligmaking en verheerlijking des zondaars,
+  door Jezus Christus zijnen eeniggeboren Zoon.</p>
+
+  <p>Menigmaal heb ik begeerd te dien einde mijne tegenwoordige overtuiging
+  openlijk uit te spreken;&mdash;doch meer dan ooit huiverende om ongeroepen
+  den leerstoel te beklimmen, in gevoel mijner onbekwaamheid, heb ik
+  tevens begrepen dat tot staving eener leer, die van alle eeuwen onder de
+  godsdienstige menigte den meesten tegenstand en de grootste vijandschap
+  ontmoet heeft, zelfs meer dan gewone bekwaamheid noodig is, om niet door
+  misslagen de vijandschap der groote belijdende menigte te stijven en de
+  ellendigen en nooddruftigen te bedroeven.</p>
+
+  <p>Dus redenerende ging de tijd heen, tot mij dezer dagen het volgend
+  geschrift ter hand kwam, waarin ik zoo volkomen de in mijne ziel levende
+  overtuiging en bevinding vond uitgesproken, dat ik geen beteren weg wist
+  om aan mijnen reeds lang gekoesterden wensch te voldoen, dan door dit
+  werkje, vooral het <span class="pagenum" title="5">&nbsp;</span><a id="p_5"></a>gedeelte van mijnen geliefden Philpot, te vertalen
+  en in het licht te geven, met eenige woorden ter inleiding van mijne
+  hand.</p>
+
+  <p>Ik meen met de uitgave dezer vertaling meer dan ��n oogmerk te kunnen
+  bereiken; ten eersten de omverwerping mijner eigene vroeger geuite
+  stellingen; ten tweeden, moge het zijn onder de bedaauwing des H.
+  Geestes, om hier of daar nog een of meer zelfbedriegers te ontdekken,
+  die de gedaante der godzaligheid vertoonen, maar van de kracht derzelve
+  ontbloot zijn; terwijl er overigens stof genoeg in gevonden wordt, ter
+  vertroosting en opbouwing van het door God levend gemaakt geslacht, arm
+  in zichzelf en onder de verbazende en nog steeds toenemende verwaandheid
+  en vermetelheid dezer dagen, hier en daar in de kloven der steenrotsen
+  verborgen; en ten derden tot overtuiging dat de leer van vrije,
+  souvereine genade, geene leer is die leidt tot losbandigheid; maar
+  integendeel, dat ze de eenige leer is die, waar ze door den H. Geest
+  wordt geopenbaard in de ziel, in de wegen des Heeren doet wandelen
+  terwijl de aanklever van die leer zich gaarne getroost voor antinomiaan,
+  dweeper, mystiek en wat niet al, te worden uitgekreten. Inmiddels
+  roep ik allen toe, die voortgaan met deze beschuldigingen op dit
+  volk te werpen: wat ik u raden mag, houdt op met te lasteren wat gij
+  niet verstaat, laadt niet langer schuld op schuld, want de Heere zal
+  den smaad zijner knechten niet ongewroken laten; uwe wijsheid worde
+  dwaasheid <span class="pagenum" title="6">&nbsp;</span><a id="p_6"></a>en tenzij gij een kindeken wordt aan 's Heeren voeten, gij
+  kunt met al uw pleiten voor Evangelische mildheid, voor regtzinnigheid
+  enz., het koningrijk Gods niet ingaan.</p>
+
+  <p>En eindelijk laten toch allen die in het welmeenend aanbod van
+  genade, naauw verwant met de leer der algemeene verzoening, al hun
+  heil en zaligheid zoeken of reeds meenen gevonden te hebben, zich niet
+  zoozeer ophouden met de afgetrokken woorden, (Joh. 1: 12.) &bdquo;Zoovelen Hem
+  aangenomen hebben, die heeft Hij magt gegeven kinderen Gods te worden<ins class="corr" id="corr2" title="Bron: .">,</ins>&rdquo;
+  maar dat ook diep in hunne ziel mogt dalen, hetgeen onmiddelijk volgt:
+  &bdquo;<i>namelijk die in zijnen naam gelooven, welke niet uit den bloede,
+  noch uit den wil des vleesches, noch uit den wil des mans, maar uit God
+  geboren zijn</i>,&rdquo; opdat zij zich niet, met een aangenomen Christus v��r
+  de geboorte uit God, voor de eeuwigheid bedriegen.&mdash;Mogten vooral de
+  zoodanigen met aandacht en onbevooroordeeld de volgende twee geschriften
+  onderzoeken en gebiede de Heere daarover zijnen onmisbaren zegen!</p>
+
+  <p class="right ri2">DE VERTALER.</p>
+
+</div>
+
+<p><span class="pagenum" title="7">&nbsp;</span><a id="p_7"></a></p>
+
+<div class="title">
+
+  <h2><a id="I"></a>I.</h2>
+
+  <p class="tp1"><span class="size120 ls2"><b>Zamenspraak</b></span><br />
+
+  OVER DE VRAAG:<br />
+
+  <span class="size150"><b>Wat is de oorzaak van de<br />
+   Zaligheid des Menschen?</b></span></p>
+
+</div>
+
+<p><span class="pagenum" title="8">&nbsp;</span><a id="p_8"></a></p>
+
+<div class="voorrede1">
+
+  <h3 class="h3deel1"><a id="VOORREDE1"></a>VOORREDE</h3>
+
+  <hr class="single" />
+
+  <p class="ind4">Waarde Vrienden!</p>
+
+  <p>Nadat ik de volgende zamenspraak tot behulp van mijn geheugen had
+  opgeteekend, en haar verscheidene malen had overgelezen, kon ik nog niet
+  komen tot het antwoord op de vraag Wat is het dat eene ziel zalig maakt?
+  Ik dacht het daarom goed, haar publiek te maken, hopende het in handen
+  mogt vallen van iemand, die in staat mogt zijn de vraag te beantwoorden,
+  en meer duidelijk en klaar in het licht te stellen, wat eene ziel
+  zaligt, dan �n de Methodisten Predikant �n de Heer Easterman zulks
+  gedaan hebben.&mdash;Indien dit gedaan wordt zal het met dankbaarheid
+  ontvangen en behartigd worden door</p>
+
+  <p class="right ri1">Uwen zeer verpligten Dienaar</p>
+
+  <p class="right ri3">Een Kappersknecht.</p>
+
+  <hr class="double" />
+
+</div>
+
+<p><span class="pagenum" title="9">&nbsp;</span><a id="p_9"></a></p>
+
+<h3 class="h3deel1"><a id="ZAMENSPRAAK"></a>ZAMENSPRAAK.</h3>
+
+<hr class="double" />
+
+<p><em class="g">De Kappersknecht.</em> Eens op een morgen ging mijn meester voor zijn beroep
+uit, en liet mij alleen in den winkel.&mdash;Spoedig daarop kwam de heer
+Easterman, een buurman, in; maar mijn meester niet ziende, scheen hij
+van mij geen notitie te nemen en ging in een hoek zitten om te wachten
+op mijns meesters terugkomst.&mdash;Even daarna kwam een Methodisten
+predikant binnen, die mij op zijne gewone raillerende wijze, aldus
+aansprak:</p>
+
+<p><em class="g">De Predikant.</em> Goeden morgen vriend! Geheel alleen? Wat is de reden dat
+uw meester uit is? Mij dunkt gij ziet er vandaag wat ernstig en bedrukt
+uit!</p>
+
+<p><em class="g">De K.</em> Goeden morgen mijnheer! Ik denk dat mijn meester dezen
+morgen eenige van zijne buiten-klanten bezoekt, en in mijne eenzaamheid
+had ik dus gelegenheid om over de godsdienst na te denken; dit is
+waarschijnlijk de reden, waarom ik naar uw oordeel wat bedrukt zie. Gij
+weet de godsdienst is een ernstig onderwerp en ik ben zeer verblijd gij
+zoo juist van pas komt, want ik had reeds van uwe komst in deze streken
+vernomen; ik heb veel over uw preeken gehoord en men zegt, dat gij
+zeer bekwaam zijt in het voorstellen en verklaren van gelijkenissen,
+om daardoor de dwalingen en verkeerde voorstellingen van anderen te
+wederleggen. Als zoodanig zou ik wel eenig onderwijs van u verlangen,
+<span class="pagenum" title="10">&nbsp;</span><a id="p_10"></a>daar wij nu bij afwezigheid van mijn meester geschikte gelegenheid toe
+hebben. Ik hoop mijnheer! gij er niet op tegen hebt, om mij eenig
+onderrigt te geven?</p>
+
+<p><em class="g">De Pred.</em> Ik acht het tot mijn pligt om naar mijne bekwaamheid iedereen
+onderrigt te geven, die het noodig heeft of verlangt,&mdash;maar ik ben
+eenigsins verwonderd als ik u goed aanzie, dat gij zulk eene gunst
+verlangt, wanneer ik bedenk hoe menige gelegenheid gij gehad hebt om
+over meest alle onderwerpen der godsdienst te hooren handelen door
+zoovele klanten uws meesters, die op dit punt uitgestudeerd zijn en
+inzonderheid wanneer ik bedenk hoe menige pruik van wijze hoofden op u
+geweest is, terwijl zij door uwen meester in order gesteld werden.
+Daarom verwondert het mij dat de eene u niet zooveel onderwijs en de
+andere zooveel verstand medegedeeld hebben, dat gij wijs genoeg zijt, om
+van mij onderwijs te behoeven.</p>
+
+<p><em class="g">De K.</em> Dat is waar, mijnheer! echter weet gij, dat groote mannen niet
+altijd wijze mannen zijn en dat de ouderdom geen verstand aanbrengt. Het
+oude spreekwoord blijft waar: &bdquo;zoo lang wij leven moeten wij leeren&rdquo;.</p>
+
+<p><em class="g">De Pred.</em> Gij hebt gelijk;&mdash;ik hoop gij zult mij mijne opmerking niet ten
+kwade duiden, ik bedoelde er geen kwaad mede. Maar wat is het, dat gij
+in de zaak der godsdienst zoudt willen weten?</p>
+
+<p><em class="g">De K.</em> Inderdaad vele zaken; maar in het bijzonder dit eene, om kort te
+zijn: <i>Wat is het, dat een verloren zondaar van het eeuwige verderf
+bevrijdt?</i></p>
+
+<p><em class="g">De Pred.</em> Inderdaad een belangrijke vraag! Zij verdient een naauwgezet
+onderzoek, daar het van een eeuwigdurend gewigt is<ins class="corr" id="corr3" title="Niet in Bron.">.</ins> Maar het is niet
+��ne zaak, waardoor een zondaar verlost wordt, maar het zijn vele
+zaken, met elkander vereenigd.</p>
+
+<p><span class="pagenum" title="11">&nbsp;</span><a id="p_11"></a></p>
+
+<p><em class="g">De K.</em> Ja, ik oordeel, dat het bestaat uit vele deelen en niet een of
+twee of meer afzonderlijk of zamengesteld, maar al de deelen vereenigd
+in ��n hoofdpunt, dat het gansche werk zamenvat. Mag ik zoo vrij zijn om
+uw oordeel te vragen over hetgeen ik beschouw de hoofddeelen te zijn.</p>
+
+<p><em class="g">De Pred.</em> Vraag wat gij voor uzelf noodig acht en ik zal er rondborstig
+mijne gedachten over zeggen.</p>
+
+<p><em class="g">De K.</em> Ik zeg u dank voor uw vriendelijk aanbod. Nu dan; stelt gij, dat
+de souvereine liefde van God tot den zondaar de eenige beweegreden is,
+van al de zegeningen der verlossing, en dat uit deze oorzaak God den
+mensch, door of in Christus Jezus, uitverkoor en voorbeschikte ten
+eeuwigen leven?</p>
+
+<p><em class="g">De Pred.</em> Dat de liefde Gods de oorzaak der verlossing is, zijnde de bron
+van alles goeds, daar heb ik niets tegen, ook niets tegen uitverkiezing
+en voorbeschikking, indien ze wel verstaan worden.&mdash;Maar wij moeten de
+besluiten Gods niet als absoluut of onvoorwaardelijk beschouwen, maar
+als gegrond op voorwetenschap; want God voorziet alle dingen van den
+beginne, zoowel kwade als goede en handelt dien overeenkomstig; en
+schoon er geschreven staat: &bdquo;als de kinderen nog niet geboren waren,
+noch iets goeds of kwaads gedaan hadden, opdat het voornemen Gods, dat
+naar de verkiezing is, vast bleve,&rdquo; moet dat niet verstaan worden alsof
+God niet voorzag, wat zij in den tijd doen zouden en zonder dat, hen
+verkoos of verwierp. Hij ziet met ��n blik van eeuwigheid, wie onder het
+gansche geslacht van Adam de voorwaarden der zaligheid al of niet zal
+volbrengen en zoo verkiest en verordineert Hij al de gehoorzamen tot de
+zaligheid, en bestemt de ongehoorzamen tot de verdoemenis.&mdash;Dit noemen
+wij eeuwige verkiezing; en het is het gevoelen van al de groote hoofden
+der Methodisten zooals de heeren <span class="pagenum" title="12">&nbsp;</span><a id="p_12"></a>Wesley, Fletcher enz. wier wetenschap
+in de godsdienst in onze dagen weinig betwist wordt.&mdash;Ja zelfs worden
+hunne leerstellingen beschouwd den onloochenbaren standaard der waarheid
+te zijn.</p>
+
+<p><em class="g">De K.</em> Goed, hierin versta ik u zeer wel.&mdash;Maar zijn er niet eenigen, die
+genade ontvangen tot <ins class="corr" id="corr4" title="Bron: verni�uwing">vernieuwing</ins> des harten, den H.
+Geest deelachtig worden geloof en bekeering verkrijgen, enz<ins class="corr" id="corr5" title="Niet in Bron.">.</ins> die
+in de liefde Gods zijn en toch weer afvallen en verloren gaan? En
+handelt God dan op een voorgezigt van den tweederlei staat van de
+zoodanigen? Hij zag hen de voorwaarden vervullen, zoover als zij genade
+verkregen.&mdash;Hij zag hen later de voorwaarden verwerpen.&mdash;<ins class="corr" id="corr6" title="Bron: Verord�neerde">Verordineerde</ins>
+Hij hen eerst ten leven en daarna ten verderve, heeft Hij hen te gelijk
+uitverkoren en verworpen?</p>
+
+<p><em class="g">De Pred.</em> Ik sta gereedelijk toe, dat wij beide gelooven en prediken, dat
+er velen in de liefde en gunst Gods staan en den H. Geest deelachtig
+zijn, benevens al de genaden welke gij vermeldt, die nog alles verliezen
+en ten laatsten verloren gaan, en ik meen dat de heer Fletcher in zijn
+&bdquo;opregt geloof&rdquo; zegt: dat God de zoodanigen lief heeft, ziende hunne
+gehoorzaamheid waardoor zij zijne schapen worden, maar daar Hij ook
+voorziet dat zij we�r veranderen zullen en bokken worden, haat Hij
+hen.&mdash;Zoo kan Hij dezelfde persoon verordineeren ten leven en ten doode,
+volgens zijn volbrengen en niet volbrengen, zoover ik althans zien
+kan.&mdash;Maar dit is niet alles wat tot zaligheid noodig is, daar is
+verlossing, wedergeboorte enz. v�or wij zalig kunnen gemaakt worden.</p>
+
+<p><em class="g"><ins class="corr" id="corr7" title="Niet uitgespati�erd in Bron.">De </ins>K.</em> Te regt, Mijnheer! Ik wilde juist uwe gedachten vragen, over de
+verlossing door Jezus Christus wat zegt gij dat het is?</p>
+
+<p><em class="g"><ins class="corr" id="corr8" title="Niet uitgespati�erd in Bron.">De </ins>Pred.</em> Verlossing is een werk door Christus <span class="pagenum" title="13">&nbsp;</span><a id="p_13"></a>volbragt in zijn leven op
+aarde, door zijn' dood en opstanding uit het graf en is daarbij de
+bevrijding des menschen van de zonde.</p>
+
+<p><em class="g"><ins class="corr" id="corr9" title="Niet uitgespati�erd in Bron.">De </ins>K.</em> En waarvan wordt de mensch verlost door Christus, in zijn leven,
+dood en opstanding?</p>
+
+<p><em class="g"><ins class="corr" id="corr10" title="Niet uitgespati�erd in Bron.">De </ins>Pred.</em> Van den vloek der wet, van zelfbedrog en van alle
+ongeregtigheid en daarbij wordt hij verlost uit de handen van den
+boozen, van den dood van alle vijanden, van het verderf en tot God
+gebragt. &bdquo;Gij hebt ons Gode gekocht door uw bloed.&rdquo; Dit is de taal der
+Schrift over het einde der verlossing.</p>
+
+<p><em class="g"><ins class="corr" id="corr11" title="Niet uitgespati�erd in Bron.">De </ins>K.</em> En inderdaad eene aangename taal; maar hoever strekt zich die
+verlossing uit? Tot allen of slechts tot een gedeelte van het menschdom?</p>
+
+<p><em class="g"><ins class="corr" id="corr12" title="Niet uitgespati�erd in Bron.">De </ins>Pred.</em> Tot
+<em class="g">allen</em> en elk individu van het menschelijk geslacht. &bdquo;Hij
+gaf zich zelven voor allen,&rdquo; &bdquo;was een rantsoen voor allen,&rdquo; &bdquo;stierf voor
+de zonden der geheele wereld,&rdquo; &bdquo;smaakte den dood voor alle menschen<ins class="corr" id="corr13" title="Bron: .">,</ins>&rdquo;
+enz. zoo als de Schrift verklaart. Ik ben niet zoo enghartig om te
+stellen dat Christus alleen stierf voor een gedeelte van het menschelijk
+geslacht en de overigen liggen liet, maar ik geloof dat Hij voor allen
+te gelijk stierf.</p>
+
+<p><em class="g">De K.</em> Ik dank u voor uwe opmerkingen en duidelijke verklaring. Mij dunkt
+ik kan nu tot de zaak komen, die ik wenschte te weten, en dat is: <i>hoe
+een zondaar gezaligd wordt?</i> Indien Christus voor allen stierf, hen van
+den vloek en alle ongerechtigheid verloste, en tot God wederbragt, dan
+is dit zeker <i>de verlossing door Christus</i> en regtens zullen alle
+menschen zalig worden.</p>
+
+<p><em class="g">De Pred.</em> Wacht een weinig! Drijf uwe gevolgtrekkingen niet te ver.
+Gij schijnt de groote grondstelling van het Evangelie te vergeten, de
+<em class="g">voorwaarden</em> die door den mensch moeten volbragt worden om de
+verlossing deelachtig te worden. Het <span class="pagenum" title="14">&nbsp;</span><a id="p_14"></a>is het werk van Christus en in
+zijne handen, en de mensch verkrijgt het door volbrenging van hetgeen
+God eischt. Degenen, die de voorwaarden volbrengen hebben de zaligheid
+door Christus, die het niet doen, bezitten de zaligheid niet. Vergeet
+toch vooral de voorwaarden niet, maar houdt ze in het oog en zij zullen
+u ten gids zijn.</p>
+
+<p><em class="g">De K.</em> Mijnheer, ik zal er aan denken. Maar indien Christus aannam om de
+menschen zalig te maken, vooronderstel ik dat niemand zal ontkennen dat
+Hij voorzag wie de voorwaarden zouden volbrengen en wie niet. Hij mogt
+zich zijnen doodsangst en bloedig zweet, zijne folteringen aan het kruis
+en de smarten der hel, die over Hem kwamen, bespaard hebben, voor allen
+van wie Hij voorzag dat ze niet gehoorzaam zouden zijn, en alleen
+geleden hebben voor degenen, van wie Hij voorzag dat zij de voorwaarden
+volbrengen zouden. Ik kan niet zien, van wat nuttigheid het voor Hem kon
+zijn, te sterven voor hen, die er geen voordeel uit zouden trekken.
+Heeft Christus dan zoo ver niet te vergeefs geleden?</p>
+
+<p><em class="g"><ins class="corr" id="corr14" title="Niet uitgespati�erd in Bron.">De </ins>Pred</em>. Neen, Hij stierf niet te vergeefs, want indien Hij niet door
+hunne zaligheid moet worden verheerlijkt, zal Hij het worden, door hunne
+verdoemenis. <ins class="corr" id="corr15" title="Bron: Vreesselijk">Vreeselijk</ins> zal het zijn voor hen die besloten zijn,
+door het bloed van Christus naar de hel te waden, het zal hunne
+folteringen veelvoudig vermeerderen.</p>
+
+<p><em class="g"><ins class="corr" id="corr16" title="Niet uitgespati�erd in Bron.">De </ins>K.</em> Inderdaad vreeselijk om aan te denken, maar meer nog zulks
+te ondervinden. Ik heb eenige van mijns meesters klanten hooren
+zeggen, dat zij de gedachte niet konden verdragen, dat God eenigen
+zoude voorbijgaan, terwijl Hij anderen uitverkoor, de eersten als
+wetverbrekers latende lijden, en te gelijkertijd de laatsten zaligende
+als geheel onwaardigen: dit noemden zij de leer der verwerping van <span class="pagenum" title="15">&nbsp;</span><a id="p_15"></a>de
+Calvinisten en noemden het inderdaad zeer wreed. Maar gij moet mij niet
+ten kwade duiden, ik het nog veel wreeder noem, dat wanneer Christus
+voorzag dat Hij eenigen door zijn lijden niet kon redden, Hij zich toch
+zoude laten straffen, opdat de zoodanigen in de eeuwigheid dubbel zouden
+gestraft worden, waaruit ik zou moeten afleiden, dat indien Christus
+dood geene zaligheid kan teweeg brengen, hij dan verdoemenis
+voortbrengt.</p>
+
+<p><em class="g"><ins class="corr" id="corr17" title="Niet uitgespati�erd in Bron.">De </ins>Pred</em>. Ja! en dunkt u niet dat de zoodanigen die als zij de ligte
+voorwaarden der zaligheid hadden willen volbrengen, hadden kunnen zalig
+worden, het verdienen, degene namelijk die de roeping Gods niet hebben
+willen hooren?</p>
+
+<p><em class="g"><ins class="corr" id="corr18" title="Niet uitgespati�erd in Bron.">De </ins>K.</em> Ja, ik stem toe dat gehoorzamen beter is dan offerande, en gij
+herinnert mij hierdoor aan eene andere zaak, waarover ik gaarne uwe
+gedachte zou willen hooren en dat is: de roeping Gods.</p>
+
+<p><em class="g"><ins class="corr" id="corr19" title="Niet uitgespati�erd in Bron.">De </ins>Pred</em>. Gij meent de roeping Gods tot boete, geloof en bekeering.</p>
+
+<p><em class="g"><ins class="corr" id="corr20" title="Niet uitgespati�erd in Bron.">De </ins>K.</em> En waardoor roept Hij de menschen daartoe?</p>
+
+<p><em class="g"><ins class="corr" id="corr21" title="Niet uitgespati�erd in Bron.">De </ins>Pred</em>. Door zijn woord en Geest, die Hij aan iedereen op de een of
+andere wijze geeft om winst mede te doen.</p>
+
+<p><em class="g"><ins class="corr" id="corr22" title="Niet uitgespati�erd in Bron.">De </ins>K.</em> En is deze roeping van zoodanige kracht, dat het alle menschen in
+staat stelt om de geboden Gods te betrachten?</p>
+
+<p><em class="g"><ins class="corr" id="corr23" title="Niet uitgespati�erd in Bron.">De </ins>Pred</em>. Neen, eenigen wanneer zij het gehoorde ter harte hebben
+genomen, beginnen zich te bekeeren en in Christus te gelooven, worden
+gewillig en volbrengen de voorwaarden, door welke zij meer genade
+ontvangen en zich meer talenten van God verzekeren; andere geroepenen
+verharden zich en blijven in hunne zonden.</p>
+
+<p><em class="g"><ins class="corr" id="corr24" title="Niet uitgespati�erd in Bron.">De </ins>K.</em> En verkrijgen degenen die gelooven en <span class="pagenum" title="16">&nbsp;</span><a id="p_16"></a>zich bekeeren, ware genade
+om hunne zielen te behouden?</p>
+
+<p><em class="g"><ins class="corr" id="corr25" title="Niet uitgespati�erd in Bron.">De </ins>Pred</em>. Ja, zij krijgen een nieuw hart en eenen nieuwen geest, opregt
+geloof in Christus, bekeering tot God, verlossing en vergeving van alle
+hunne zonden, regtvaardigmaking door Zijn bloed en al de geestelijke
+zegeningen waarmede zij in Christus Jezus gezegend worden.</p>
+
+<p><em class="g">De K.</em> Ik dank u, want dat is het, wat ik juist wenschte te weten,
+de wijze waarop een zondaar bij God wordt aangenomen.&mdash;En indien zij al
+deze groote dingen ontvangen hebben, zullen zij zalig worden. Deze zijn
+het waarnaar ik zoeken moet, want indien ik ze gelukkig vind, zal ik
+zalig worden.</p>
+
+<p><em class="g">De Pred<ins class="corr" id="corr26" title="Niet in Bron.">.</ins></em> Gij hebt het juist uitgedrukt, deze dingen moet gij zoeken
+deelachtig te worden, daar het inderdaad groote zaken zijn, maar wat het
+andere deel uwer bemerking betreft, dat gij zalig zult worden indien gij
+ze hebt, daarin hebt gij ongelijk; want velen hebben ze, maar behouden
+ze niet, en nadat zij ze voor een tijd gehad hebben, keeren zij er hunne
+aangezigten en harten af, werpen al die zegeningen de deur uit, keeren
+weder tot de wereld en de zonde, en gaan ten laatsten verloren.</p>
+
+<p><em class="g">De K.</em> Ik dank u mijnheer, voor uwe gedachte omtrent deze punten en
+twijfel niet of gij zijt beide eerlijk en opregt geweest; toch moet ik
+bekennen en het is zeker mijner domheids schuld, dat ik nog niet zien
+kan waarin, volgens uwe opgaaf, de wezenlijke oorzaak der zaligheid
+ligt, Mijnheer <em class="g">Easterman</em>, gij zijt tot hiertoe stil geweest,
+ongetwijfeld hebt gij echter opgemerkt wat er verhandeld is<ins class="corr" id="corr27" title="Niet in Bron.">.</ins> Wilt
+gij zoo goed zijn ons met uwe aanmerkingen te begunstigen?</p>
+
+<p><em class="g">De heer E.</em> Ja, ik ben stil geweest, en heb wel acht gegeven op uw
+gesprek, maar kan niet vinden dat de zaligheid ligt in een van die
+zaken welke de <span class="pagenum" title="17">&nbsp;</span><a id="p_17"></a>predikant opgegeven en verklaard heeft, niet in de
+predestinatie of uitverkiezing, want hierin handelt God niet naar zijn
+eigen wil, maar is afhankelijk van den wil en de handelingen des
+menschen, want indien God voorziet dat de mensch in der tijd het goede
+wil en volbrengt, dan wil Hij zijne uitverkiezing ten leven, en als Hij
+ziet dat hij het goede niet zal volbrengen, dan verordineert Hij hem ten
+<ins class="corr" id="corr28" title="Bron: verder&nbsp;e">verderve</ins>, zoodat de wil des menschen de beweegoorzaak der
+uitverkiezing is.</p>
+
+<p><em class="g">De K.</em> Ja, ik moet dat ook uit de gegevene verklaring afleiden, z��
+zelfs, dat indien het niet geweest was, dat eenige menschen beter gezind
+waren dan anderen, God uit gemis van 's menschen gehoorzaamheid, niemand
+ten eeuwigen leven konde hebben uitverkoren.</p>
+
+<p><em class="g">De heer E.</em> Neen, niemand uit het geheele menschelijke geslacht, en ik
+denk dat de zaligheid van zondaren evenmin ligt in de verlossing door
+Christus als in de uitverkiezing; want onze vriend zegt: dat alle
+menschen door Christus verlost zijn van zonde, van den satan, van den
+vloek der wet en van den dood; velen dus verlost, gaan toch eindelijk
+verloren, en indien de zaligheid des menschen niet in de verlossing
+ligt, moeten zij op eene andere wijze gezaligd worden, de mensch
+ontvangt toch naar zijn doen. Indien hij gehoorzaam is, heeft hij het,
+indien niet, hij mist het.</p>
+
+<p><em class="g">De K.</em> Ja, dit schijnt onvermijdelijk. Doch dan ligt des zondaars
+zaligheid ook niet in de roeping des menschen door God, maar in de
+middelen, die Hij heeft voorgeschreven?</p>
+
+<p><em class="g">De heer E.</em> Niet volgens de verklaring der leer van den predikant; want
+hij zegt, God roept <i>alle</i> menschen, en eenigen, wanneer zij hooren,
+gelooven<ins class="corr" id="corr29" title="Niet in Bron.">,</ins> zich bekeeren, enz. verkrijgen daarop genade en <span class="pagenum" title="18">&nbsp;</span><a id="p_18"></a>zaligheid
+van God; anderen, die het tegendeel doen, ontvangen niets.</p>
+
+<p>In beide gevallen is de roeping van God, dezelfde. Indien dit het
+geval is, kon het niet bestaan in de roeping, maar in de gewilligheid
+van hen die hooren en gehoorzamen.</p>
+
+<p><em class="g"><ins class="corr" id="corr30" title="Niet uitgespati�erd in Bron.">De </ins>K.</em> Goed, maar zij die hooren en gehoorzamen ontvangen wedergeboorte,
+geloof in Christus, bekeering tot God en hebben den Geest des Heeren,
+zijn verzoend, verlost en geregtvaardigd, in ��n woord: zijn ware
+Christenen. Dan zou ik hunne zaligheid zoeken in de kracht des Geestes,
+vereenigd met hun geloof en hunne bekeering, welke de vereischte
+voorwaarden zijn. Dit moet, naar ik oordeel, de ware oorzaak der
+zaligheid zijn.</p>
+
+<p><em class="g">De heer E.</em> Neen, evenmin, want schoon zij de voorwaarden volbragt hebben
+en den Geest hebben en werkelijk in de liefde en gunst Gods staan,
+indien zij te eenigertijd ontaarden en afvallen, verwerpen zij den
+Geest, hun geloof en <ins class="corr" id="corr31" title="Bron: hnnne">hunne</ins> bekeering, de gunst van God en al het goede
+dat zij bezaten en gaan eindelijk nog ten verderve. Het zijn dus deze
+dingen niet die hen kunnen zaligen, want eens bezaten zij ze. Zoo dat,
+al wat God de Vader gedaan heeft in hen, door de voorkennis van het
+goede dat Hij in hen zag, uit te verkiezen en te predestineren,&mdash;alles
+wat God de Zoon gedaan heeft in hen te verlossen,&mdash;al wat God de Geest
+gedaan heeft, in hunne harten te vernieuwen,&mdash;en de volbrenging der
+voorwaarden, alle deze dingen te zamen genomen hen niet kunnen zaligen,
+want deze afvalligen bezaten ze eenmaal, en indien zij het werk konden
+doen, hadden zij het moeten doen, zoodat gij ergens elders naar de
+zaligheid moet zoeken, want alle deze roepen ons toe: &bdquo;Bij mij is het
+niet<ins class="corr" id="corr32" title="Niet in Bron.">.</ins>&rdquo;</p>
+
+<p><em class="g">De K.</em> Inderdaad, mijnheer, gij drijft mij bijna <span class="pagenum" title="19">&nbsp;</span><a id="p_19"></a>tot wanhoop, want waar
+zal ik zoeken of verwachten de zaligheid te vinden, indien niet in
+eenige of alle deze dingen? Ik kan niet denken dat het bij de Engelen
+Gods te vinden is, schoon eenigen ook al eerbiedwaardig zijn gebleven;
+en gevallene engelen indien zij de magt hadden, zij hebben den wil niet,
+want zij haten beide God en den mensch. Tot wien zal ik dan gaan? Tot de
+heilige maagd? ik heb toch eenigen hooren zeggen, dat zij de moeder
+boven den Zoon achten?&mdash;Kan ik de zaligheid bij haar vinden of tot wien
+van de heiligen zal ik mij wenden?</p>
+
+<p><em class="g">De heer E.</em> Neen, neen, volgens de bovenvermelde leer van uwen vriend,
+behoeft gij zooveel moeite niet te doen, gij kunt het digter bij huis
+vinden, in uzelven, in hetgeen men noemt <i>vrije wil</i>; doch hetgeen <i>ik</i>
+noem, de wil des vleesches, want wat bezit de mensch meer dan dit,
+terwijl hij dood is in zonden en misdaden? En immers wanneer God geneigd
+is om te verkiezen en te predestineren, doet hij het op de
+voorwetenschap van hetgeen de wil des vleesches zal doen. Christus
+verlost, maar het is de wil des vleesches die het zich moet verwerven of
+de mensch moet verloren gaan; God roept maar het berust in den wil des
+vleesches om de roeping te gehoorzamen of te verwerpen. En indien de wil
+des vleesches zoover hoort en vervult en de nieuwe geboorte verkrijgt,
+benevens al de voorvermelde zegeningen, toch blijft het nog de wil des
+vleesches om deze dingen te behouden of weer weg te werpen. Hier ziet
+gij de geheele kracht en het wezen der zaligheid en gij hebt op te zien
+tot <i>deze aanbiddelijke en verhevene zaak</i>, de wil des vleesches.</p>
+
+<p><em class="g">De Pred.</em> Zijt niet te haastig, mijnheer! Gij hebt nooit iemand van ons
+noch op den kansel, noch in druk hooren zeggen, dat het de wil des
+vleesches is, die den zondaar zaligt. Neen, integendeel wij verklaren
+<span class="pagenum" title="20">&nbsp;</span><a id="p_20"></a>dat de mensch een dood zondaar is, en niets tot zijne zaligheid doen
+kan, dat gij zien kunt in eene preek door Mr. Charles Wesley in het
+licht gegeven. Dit zijn de woorden (Eph. 5: 14) waar hij zegt: &bdquo;dat een
+dood zondaar niets tot zijne zaligheid doen kan, evenmin als een
+ligchamelijk doode kan opstaan en de werkzaamheden van een levend mensch
+verrigten.&rdquo; En Mr. Fletcher bewijst uit Gods woord, in het eerste deel
+van zijn werk, dat de mensch niets doen kan, om zijne ziel te behouden,
+maar dat het is, het werk der genade Gods, Die aan iedereen een of twee
+talenten geeft, en indien hij er mede woekert door de middelen die God
+hem beschikt, zal hij daardoor meer genade ontvangen, en indien niet,
+zoo zal hij verdoemd worden; en dit is de beginnende genade Gods en de
+bekwaamheid des menschen en niet de wil des vleesches, zoo als gij zegt.</p>
+
+<p><em class="g">De Heer E.</em> Het is waar, dat ik u nimmer hoorde zeggen, noch van den
+kansel, noch door de pers, dat het de wil des vleesches is, die verlost;
+maar het is te bejammeren dat gij het niet doet, want gij misleidt het
+volk, door leerstellingen te verkondigen die in den wil des vleesches
+zich vereenigen en den mensch leiden om daarop te rusten. Het <i>moet</i> zoo
+zijn volgens uwe stelling. Niet in den wil en het welbehagen Gods, want
+gij zegt; Hij zou hem verlossen indien de wil des menschen de voorwaarde
+wilde volbrengen; niet in de verlossing door Christus, want Hij heeft
+hen verlost, maar zij willen de verlossing niet hebben; niet in de
+roeping, want velen willen niet gehoorzamen; niet in die genade, die men
+zou kunnen verkrijgen, want de wil des menschen verwerpt den Geest Gods
+met alle zijne genade, en verandert zich zelven weer van genade in
+natuur, keert van vrede tot toorn, van liefde tot haat, van een schaap
+van Christus tot een bok des satans, van de zaligheid <span class="pagenum" title="21">&nbsp;</span><a id="p_21"></a>tot de
+verdoemenis.</p>
+
+<p>En wat gij ter wederlegging voortbrengt dient slechts ter bevestiging,
+want gij zegt dat God aan iedereen een talent van genade geeft om winst
+mede te doen; naarmate hij er mede woekert, wint of verliest hij, is hij
+zalig of verloren. Hadt gij gezegd dat God een talent van genade gaf, om
+den mensch te bekeeren, zijn hart te veranderen en zijne ziel te redden,
+ik zou u gaarne geloofd hebben, die genade zou den mensch inderdaad
+zalig maken. Maar gij zegt met Mr. Fletcher, dat de mensch het talent
+moet doen toenemen, tot hij trapsgewijze genade ontvangt. Nu laat mij u
+of Mr. Fletcher vragen: wat is een mensch, of wat heeft hij v��r hij het
+talent ontvangt? <i>Niets, niet met al</i>, gelijk door u beide beleden is,
+slechts eene zondige gevallen natuur, de wil des vleesches, om met het
+talent te woekeren. Zoo komt het op hetzelfde punt neer en bevestigt
+het. Indien de wil des vleesches goed en vlijtig arbeidt, ontvangt hij;
+doch indien hij zich het talent onwaardig maakt en het verwaarloost en
+niet ijverig werken wil heeft hij geene zaligheid; en indien hij niet
+toonen kan, dat de mensch niet iets meer heeft dan den wil des vleesches
+v��r hij het talent ontvangt, moet immers dat het zijn, waar het op
+aankomt en waar zijne zaligheid van afhangt? Zou het niet veiliger voor
+u zijn te gelooven dat het talent zelf den mensch bekeert en verlost,
+dan dat de mensch het talent verbeteren, behouden en bewaren moet?</p>
+
+<p><em class="g"><ins class="corr" id="corr33" title="Niet uitgespati�erd in Bron.">De </ins>Pred.</em> Gij moogt zeggen wat ge wilt, maar wij gelooven, dat God de
+zaligheid heeft bestemd voor iedereen op zijne gehoorzaamheid, en ons
+zijne dienstknechten gezonden heeft om hem te roepen tot het volbrengen
+der voorwaarden, iedereen de genade Gods aan te bieden op de vervulling
+der conditi�n <span class="pagenum" title="22">&nbsp;</span><a id="p_22"></a>en hen te verzekeren, dat God van zijne zijde alles
+gedaan heeft en indien zij het hunne willen doen, zij gezaligd zullen
+worden.</p>
+
+<p><em class="g">De heer E.</em> Ja, ik sta gereedelijk toe, dat wat gij gezegd hebt, de wijze
+is van uwe bediening, waarover ik mij menigmaal verwonderd heb, en ik
+ben nooit in staat geweest om het eene deel van uwe predikati�n met het
+andere overeen te brengen. In uwe gebeden tot God, gaat gij heen en
+smeekt Hem, zijne genade aan zondaren te willen geven, dat het Hem
+behagen moge hunne harten daardoor te veranderen, hun genade te geven
+tot geloof en bekeering<ins class="corr" id="corr34" title="Niet in Bron.">,</ins> genade om hen te verzoenen,
+te regtvaardigen<ins class="corr" id="corr35" title="Niet in Bron.">,</ins>
+te heiligen en te verlossen. Dit alles vraagt gij aan God, hun te willen
+schenken en mededeelen; kort daarop gaat gij de genade en zaligheid voor
+het aangezigt Gods iedereen aanbieden. Wanneer ik dit alles hoor, moet
+ik mij verbazen, want in uw gebed schijnt gij vast te stellen, dat het
+te geven alleenlijk en uitsluitend het regt des Heeren is en een
+oogenblik daarna spreekt gij alsof gijlieden geroepen zijt om het
+<ins class="corr" id="corr36" title="Bron: iederen">iedereen</ins> aan te bieden, die gewillig is om het te ontvangen. Nu,
+schoon velen het niet begeeren toch denk ik dat er in elke gemeente
+eenigen zijn, die verlangen genade en zaligheid te ontvangen.
+Vooronderstel dat een dezer opstond en tot u zeide: Ik ben verlangend om
+te ontvangen en gij zijt gereed om te geven, wilt gij zoo goed zijn, mij
+de genade des geloofs en de genade tot verzoening, regtvaardigmaking,
+heiligmaking en verlossing te geven? Zoudt gij niet genoodzaakt zijn te
+antwoorden in de taal der wijze maagden tot de dwazen: &bdquo;Niet alzoo,
+opdat er misschien voor ons en voor u niet genoeg zij,&rdquo; want ik heb niet
+meer genade dan om mij zelven te behouden, indien maar zooveel! Zoudt
+gij niet verpligt zijn den armen vraager naar eene andere fontein te
+verwijzen om genade te <span class="pagenum" title="23">&nbsp;</span><a id="p_23"></a>erlangen? Zoudt gij hem niet op Christus moeten
+wijzen, in Wien het alleen is en uit wiens volheid het alleen kan
+ontvangen worden, en hem zeggen, dat hij zijne begeerte aan God moest
+bekend maken en aan zijnen troon wachten, tot het Hem behagen mogt te
+hooren en genade te geven? Zou de man niet grootelijks teleurgesteld
+zich van u af moeten wenden en zoudt gij niet gedwongen zijn, om
+overdekt met schaamte neder te zitten? En zou het wel overdreven zijn
+indien het publiek uitriep: &bdquo;die man is een spotter, hij biedt genade
+en zaligheid aan en wanneer iemand het begeert, heeft hij niets om te
+geven.&rdquo; Laat mij u raden, uwe spotternij te laten varen en het volk
+op God te wijzen in Wien genade is, en Die het alleen kan mededeelen;
+want Hij zal het u niet toevertrouwen, noch u de eer geven over iets
+te beschikken<ins class="corr" id="corr37" title="Bron: ,">.</ins>&mdash;Neen; het is Zijne eigen regt en Zijne eigene
+heerlijkheid, barmhartig te zijn dien Hij wil en Zijne genade te geven
+aan wien en wanneer het Hem behaagt.</p>
+
+<p><em class="g">De Pred.</em> Mij dunkt, ik begin te bemerken dat gij van gevoelen een
+Calvinist zijt, en het zou mij niet verwonderen een Antinomiaan tevens,
+die gelooft, dat wat ook in den tijd geschiedt, door God van eeuwigheid
+is besloten en vastgesteld, een leerstelling die ik <ins class="corr" id="corr38" title="Bron: haast">haat</ins> met
+den grootsten afschuw, hoewel ik niet denk dat volgens deze leer gij of
+iemand anders het regt hebt ons te beschuldigen wegens hetgeen wij
+prediken of doen. Want indien alle dingen door God bepaald zijn en
+gebeuren moeten, dan is het ook besloten, dat wij zouden gelooven,
+prediken en handelen, gelijk wij doen, en wij zoowel als anderen
+vervullen slechts de besluiten Gods. Wij kunnen niet verkeerd handelen
+in zijnen raad te volvoeren. Zoodat, indien gij gelijk hebt, wij geen
+ongelijk kunnen hebben, dit mag ons eenigen troost verschaffen.</p>
+
+<p><span class="pagenum" title="24">&nbsp;</span><a id="p_24"></a></p>
+
+<p><em class="g">De Heer E.</em> Indien gij meent dat ik een Calvinist ben, weet gij meer van
+mij dan ik van mijzelven, want ik heb nooit meer dan eene enkele pagina
+van de werken van dien grooten Hervormer gezien of gelezen, en ik ben
+verzekerd dat wij op dit punt door hem behandeld, zoover in gevoelen van
+elkander verschillen als twee personen kunnen doen, schoon wij in andere
+opzichten, zoover ik weet, mogen overeenstemmen. Maar het is niet de
+mensch, van welk gezag ook, noch Calvijn, Luther, Wesley noch Fletcher,
+dien ik in mijn geloof wensch te volgen, maar het zuivere Woord der
+Profectie<ins class="corr" id="corr39" title="Bron: .">,</ins> de Schriften der Waarheid.&mdash;Ik schaam mij niet te bekennen,
+dat ik geloof dat God alle dingen van eeuwigheid bepaalde, vaststelde
+en verordende: ja, dat gij en alle anderen de besluiten Gods zijt
+vervullende, en niettegenstaande, dat velen zullen gevonden worden
+verkeerd te zijn! Zoodat dit uw wachtwoord: &bdquo;Indien zij het regt
+hebben, kunnen wij geen ongelijk hebben,&rdquo; zoo algemeen in de monden
+der Methodisten, u zooveel troost niet zal laten, als gij u moogt
+voorstellen. Indien ik uwe meening wel versta, is het deze: dat indien
+God alle dingen, die de menschen doen, heeft besloten, zij niet schuldig
+kunnen zijn; zij vervullen zijnen raad, alzoo zijn zij regt<ins class="corr" id="corr40" title="Niet in Bron.">,</ins> zij kunnen
+niet verkeerd zijn. Maar heeft God niet besloten toe te laten, dat
+engelen en menschen zijne heilige wet overtraden, en daar Hij toch
+de magt had het te verhinderen, is het zijnen wil geweest? God heeft
+den mensch en de Engelen regt gemaakt. Hij zag dat zij vele kwade
+vonden zouden uitvinden en ze evenzoo uitvoeren, indien Hij het niet
+verhinderde. Daar Hij het voorzag moest Hij in zijn eigen gemoed tot
+een besluit komen of Hij het zoude toelaten of verhinderen. Maar wij
+zijn genoodzaakt deze onloochenbare daadzaak te gelooven, dat, daar Hij
+het <span class="pagenum" title="25">&nbsp;</span><a id="p_25"></a>niet belette, Hij besloot om het toe te laten; en Hij laat het nog
+toe, daar Hij het ieder oogenblik konde verhinderen; en als de mensch
+gewillig zondigt, laat God hem de gelegenheid om alzoo te doen, door in
+Zijne Voorzienigheid zijn leven te onderhouden. Zal dan de mensch tot
+God zeggen; omdat Gij besloten hebt, mijn leven en mijne gezondheid te
+bewaren en mij uit eigen beweging te laten handelen enz.<ins class="corr" id="corr41" title="Niet in Bron.">,</ins> daarom kunnen
+wij niet verkeerd doen? Ik weet, de mensch zal, indien hij kan, zijne
+zonden op anderen schuiven en zelfs God beschuldigen, eerder dan eene
+zonde of bewezen schuld te bekennen. Adam was gereed te zeggen: &bdquo;de
+vrouw, die Gij mij gegeven hebt die heeft mij van dien boom gegeven,&rdquo; en
+de vrouw: &bdquo;die slang heeft mij bedrogen&rdquo; enz. Maar wij hooren geen van
+beiden zeggen: &bdquo;Gij liet den satan toe ons te vinden en te verzoeken en
+tevens ons om te vallen; hetwelk alles Gij hadt kunnen beletten; maar
+daar Gij besloten hebt deze verzoeking toe te laten en ons, om er in te
+vallen, kunnen wij in de uitvoering niet verkeerd zijn.&rdquo; Tot zulk eene
+diepte van schaamteloosheid waren zij niet gekomen. Sime� vloekte David;
+toen zeide Abisai tot David: &bdquo;Laat mij toch overgaan en zijnen kop
+wegnemen.&rdquo; &bdquo;Neen,&rdquo; zegt David, &bdquo;de Heere heeft toch tot hem gezegd:
+vloek David.&rdquo; Nu, had iemand Sime� verweten den gezalfde des Heeren
+gevloekt te hebben of gezegd dat hij schuldig was in zoo te doen, zoo
+mogt hij geantwoord hebben: &bdquo;God besloot mij toe te laten om David te
+vloeken, ja, Hij heeft mij zulks bevolen en is het dan zonde wat God
+bepaald en mij bevolen heeft? Indien God in zijn besluit regt handelt,
+kan ik geen onregt doen in de uitvoering.&rdquo; Doch wij lezen niet dat Sime�
+zoover gegaan is, in zijne goddeloosheid op Gods toelating te werpen.
+De Apostel Petrus, sprekende tot degenen die Christus gekruist hadden,
+<span class="pagenum" title="26">&nbsp;</span><a id="p_26"></a>zeide, dat Hij, dien zij hadden gevangen genomen, gekruist en gedood,
+naar den bepaalden raad en voorkennis Gods was overgegeven en dat Gods
+hand en raad te voren bepaald had, dat het geschieden zoude. Zeide
+Petrus hun, dat zij de besluiten Gods hadden volbragt in het vermoorden
+van den Heere der heerlijkheid? Dan hadden zij kunnen antwoorden:
+&bdquo;Petrus, indien gij gelijk hebt dan kunnen wij geen ongelijk hebben,
+deze handen waren bestemd om het te doen, of het voornemen Gods kon
+niet uitgevoerd zijn.&rdquo; Doch schoon wij lezen dat de Joden het Evangelie
+tegenspraken en lasterden, wanneer het door Paulus en anderen gepredikt
+werd, toch lezen wij niet, dat zij tot zulk een trap van Godslastering
+zijn gekomen om te zeggen: &bdquo;Indien gij gelijk hebt, kunnen wij geen
+ongelijk hebben.&rdquo; Wij lezen van een booze geest, die vrijheid van God
+ontving om een leugengeest te zijn in den mond van de valsche profeten,
+om Achab te misleiden en te overreden. Toch gelooven wij, dat de booze
+geest bevonden zal worden, ongelijk te hebben en dat zij, op wie hij
+invloed uitoefende, evenzoo zullen openbaar worden kwaad gedaan te
+hebben met naar zijne voorschriften te handelen. Wij lezen dat de
+Satan onder de toelating zich verandert in een engel des lichts om te
+misleiden, en dat zijne dienaars tot hetzelfde einde zich veranderen als
+waren zij dienaars der geregtigheid, toch twijfelen wij niet<ins class="corr" id="corr42" title="Bron: .">,</ins> of
+beiden, de satan en zijne dienaars, zullen eenmaal gevonden worden in
+het ongelijk te zijn, &bdquo;van welke het einde zal zijn naar hunne werken!&rdquo;
+Wij gelooven dat in de laatste dagen spotters zullen komen, die naar
+hunne eigene begeerlijkheden zullen wandelen; die verderfelijke
+ketterijen bedektelijk invoeren zullen en velen hunne wegen navolgen
+zullen, door welke de weg der waarheid zal gelasterd worden; dat de
+menschen <span class="pagenum" title="27">&nbsp;</span><a id="p_27"></a>zullen zijn liefhebbers van zichzelven, hoovaardigen enz. Nu,
+indien God niet bepaald had, dat alle deze dingen geschieden zouden, kon
+Hij het ons in zijn woord niet gezegd hebben; maar moest gewacht hebben,
+tot het geschiedde en terwijl hij achttien honderd jaren geleden, reeds
+verklaard heeft, dat het zoo zijn zou, zoo <i>moet</i> het alzoo geschieden
+of deze gedeelten van zijn woord moeten onvervuld ter aarde vallen, en
+dan<ins class="corr" id="corr43" title="Bron: .">,</ins> wie kan op eenig gedeelte daarvan staat maken? Maar het is het
+onfeilbare woord der waarheid en moet regt zijn, en al de bovenvermelde
+dingen zijn goddeloosheden, die wij weten dat eenmaal onregt zullen
+bevonden worden.</p>
+
+<p>Ik beken, dat, indien ik een van de bovenvermelde karakters ben, ik
+zonder twijfel verkeerd zal zijn<ins class="corr" id="corr44" title="Niet in Bron.">.</ins> Maar, indien gij anders denkt en
+het voor God kunt uithouden en het gerigte Gods denkt te trotseren, gij
+moet weten wat gij gelooft. Maar &bdquo;o mensch! wie zijt gij, die tegen God
+antwoordt? Zal ook het maaksel tot dengenen die het gemaakt heeft,
+zeggen: waarom hebt Gij mij alzoo gemaakt?&rdquo;</p>
+
+<p><em class="g">De Pred.</em> Ik vrees waarlijk, mijnheer! dat gij gelijk het gros uwer
+broederen in een gemakkelijken stoel gezeten zijt, maar zorg dat gij
+niet zacht zit, tot de duivel u haalt en gij dan ziet, wat de besluiten
+Gods over u zijn; met zulk een geloof kunt gij alle werk laten varen,
+want dewijl gij gelooft dat<ins class="corr2" id="corr45" title="Bron: ,"></ins> God zoo velen door zijne
+souvereine genade zal behouden, zult gij zeggen: &bdquo;Indien God mij hebben
+wil, zal Hij mij wel halen, indien niet, zoo zal Hij mij toch niet zalig
+maken, wat ik ook doe.<ins class="corr" id="corr46" title="Niet in Bron.">&rdquo;</ins> Zulk eene leer kan geene andere strekking
+hebben, dan om den mensch in de zonde te verharden. Geen wonder dat gij
+Calvinisten, zwarte harten hebt.</p>
+
+<p><em class="g">De heer E<ins class="corr" id="corr47" title="Niet in Bron.">.</ins></em> Wat betreft te gelooven aan Gods
+<span class="pagenum" title="28">&nbsp;</span><a id="p_28"></a>besluiten en dat Hij
+alles werkt naar den raad zijns willens, hetwelk gij noemt gezeten zijn
+in een <ins class="corr" id="corr48" title="Bron: gemakkellijken">gemakkelijken</ins> stoel, ik erken dat ik daar
+gezeten ben en gaarne wensch af te wachten elk der dingen, die gij
+voorgebragt hebt om mijn geloof te wederleggen. Wat mij ook moge halen,
+zoo als gij zegt, weet ik niet, en dat God komen en mij trekken moet,
+indien ik ooit in den hemel zal komen, is eene waarheid. Ik ben zeker,
+dat Hij reeds menigeen van de aarde ten hemel getrokken heeft. Hij
+beloofde zijne discipelen, dat, wanneer Hij henen zou gegaan zijn,&mdash;Hij
+wederkomen zou en hen tot zich nemen, opdat waar Hij was, zij ook zijn
+mogten. En indien wij in den toestand zijn van hem, die onder de
+moordenaars viel, gewond en hulpeloos, en indien gij, werkdadige
+Priesters en Levieten, ons voorbij komt, ons ziet en geen bijstand
+aanbrengt, indien wij op uwe roeping niet in staat zijn ons zelven te
+helpen of op te staan<ins class="corr" id="corr49" title="Niet in Bron.">,</ins> heb dan medelijden met ons, liever dan ons te
+bespotten en verwijtingen te doen! En indien de God van alle genade den
+goeden Samaritaan mogt zenden<ins class="corr" id="corr50" title="Bron: .">,</ins> en Hij naar zijne groote
+barmhartigheid den wijn en de olie der genade in onze wonden mogt
+gieten, dezelve verbinden, ons zet op zijn eigen beest, ons naar de
+herberg voert, de kosten betaalt, de waard last geeft ons te verzorgen
+en belooft voor alle kosten in te staan, mor dan niet tegen zijne vrije
+goedheid, wij kunnen zonder dat niet gelukkig zijn noch geholpen worden.
+Maar indien gij sterk en ongewond zijt, of indien gij uzelven kunt
+genezen of naar de herberg loopen, of indien gij, daar zijnde voor
+uzelven zorg kunt dragen of de kosten betalen, gij hebt de vrijheid,
+help u zoo goed gij kunt. Wij belijden dat wij niets doen kunnen, ja
+zelfs, overtuigd van onzen verloren staat, niet op de borst kunnen slaan
+en uitroepen: &bdquo;O God, wees mij <span class="pagenum" title="29">&nbsp;</span><a id="p_29"></a>zondaar genadig!&rdquo; of &bdquo;Red ons Heere! wij
+vergaan!&rdquo; Wat aangaat, dat deze onze leer de zonde aanmoedigt, het is
+een oude beschuldiging tegen Paulus en anderen in hunne dagen ingebragt,
+door hen die zeiden: &bdquo;Laat ons het kwade doen, opdat het goede daaruit
+voortkome.&rdquo; Wij verheugen ons <ins class="corr" id="corr51" title="Bron: gerangschik">gerangschikt</ins> te worden
+onder zulk een eerwaardig gezelschap als de Apostelen. Indien wij onze
+beginselen uit dezelfde fontein hebben, door denzelfden Heere zijn
+geroepen, onze oogen door dezelfde hand geopend zijn en onze harten door
+denzelfden magtigen arm zijn veranderd, moeten wij onvermijdelijk in
+zekere mate denzelfden laster en hetzelfde verwijt ondervinden, gelijk
+deze goede menschen ondervonden van de wereld en de tegenstanders van
+den Heere Jezus Christus, en wel omdat zij de eer van 's menschen
+zaligheid Hem alleen toekenden en zich niet vermeten de onreine vodden
+van onze geregtigheid te vereenigen, met dien grooten naam, wien toekomt
+eer en heerlijkheid tot in alle eeuwigheid. Indien wij in dezen staat
+zijn, hebben wij inderdaad reden ons te verblijden en zijn bovenmate
+verheugd, wanneer men ons voor zijne zaak met allerlei lasten bezwaart.
+Maar wij gelooven dat gij u moet schamen, geschaard te zijn aan den kant
+der lasteraars; en wat aangaat de zwartheid onzer harten, wij weten dat
+ze zoo <ins class="corr" id="corr52" title="Bron: Zijn">zijn</ins>; ja, wij zijn snoode zondaars en niets meer, de
+boosheid is ons eigen, wij kunnen geene volmaking vinden noch in- noch
+uitwendig. Doch wij zullen niet wanhopen, wij weten dat zondaars kunnen
+gezaligd worden zonder de werken der wet. Het bloed van Christus en de
+Geest der waarheid zijn in staat ons van alle zonden te reinigen en op
+den dag zijner heirkracht zullen wij een zeer gewillig volk zijn, om God
+in den weg zijner eigene instellingen te gehoorzamen en te dienen. Tot
+onze zaligheid zien wij uit en zoeken naar Zijne geregtigheid <span class="pagenum" title="30">&nbsp;</span><a id="p_30"></a>alleen,
+want wij weten dat in ons vleesch niets geen goed woont.</p>
+
+<p><em class="g">De Pred.</em> Gij zult dan maar bij uw eigen systeem moeten blijven wat ook
+de gevolgen mogen zijn. Al stoot men een dwaas in een mortier met eenen
+stamper, zijne dwaasheid zal niet van hem wijken. Mij dunkt mijne
+woorden hebben geenen invloed op den heer E. Maar wat denkt gij er van
+Kapper? Gij hebt mijn geloof gehoord en zijne aanmerkingen er op, naar
+welke zijde gevoelt gij uw gemoed overhellen?</p>
+
+<p><em class="g">De K.</em> Wel, als ik spreken zal naar de geneigdheid van mijn gemoed,
+geloof ik dat de heer E. het beste op de hoogte der zaak is, dit is
+althans mijn<ins class="corr2" id="corr53" title="Bron: ,"></ins>
+oordeel<ins class="corr" id="corr54" title="Bron: ?">,</ins> want hij heeft aangetoond, dat achtervolgens
+uwe stelling, de zaligheid niet in den wil en de werking van God ligt,
+want gij zegt dat Hij de zaligheid van alle menschen wil, maar het niet
+uitvoeren kan, omdat het schepsel ook niet wil. Gij zegt dat Christus
+alle menschen verlost heeft, maar dit behoudt hem niet, omdat zij de
+voorwaarden niet willen volbrengen om het deelachtig te worden. Gij
+gelooft dat God iedereen roept, maar velen niet zullen gehoorzamen. Gij
+zegt; Hij <ins class="corr" id="corr55" title="Bron: heeft">geeft</ins> aan iedereen een talent of talenten van genade, en
+eenigen zijnde gehoorzamer dan anderen, vermeerderen hunne talenten,
+gelooven en bekeeren zich, hebben hunne harten vernieuwd en worden met
+God verzoend, en toch zijn er die deze zegeningen weder wegwerpen, weder
+onder de verdoemenis komen en ten laatsten verloren gaan. Daarom kan
+onmogelijk iets van hetgeen door u opgenoemd is, de oorzaak zijn van des
+zondaars zaligheid, dat is te zeggen: ze kan niet in Gods wil liggen,
+want gij zegt dat hij het wil en toch worden zij er niet door behouden;
+niet in de <span class="pagenum" title="31">&nbsp;</span><a id="p_31"></a>verlossing door Christus, want gij zegt: Hij verloste alle
+menschen en toch gaan vele van deze eindelijk verloren; noch in de
+roeping van God of het gegeven talent, dit hebben zij ook, zooals gij
+zegt; noch in de wedergeboorte; noch in den Geest van God; noch in het
+geloof in Christus; noch in de bekeering tot God; noch in hun eenmaal
+verzoend en geregtvaardigd zijn; want gij beweert dat velen alle deze
+dingen bezeten hebben en toch door allen te zamen niet behouden worden.
+En wat bezit de mensch buiten deze dingen meer, dan de wil des
+vleesches? en gij schijnt onwillig toe te staan, dat ook deze hem zoude
+verlossen. Wilt gij zoo goed zijn, mij te verklaren wat het dan is dat
+dit groote werk veroorzaakt en werwaarts ik moet gaan om het te zoeken?</p>
+
+<p><em class="g">De Pred.</em> Dat zou inderdaad geen zware taak zijn, maar ik verzoek u mij
+thans te willen verschoonen, daar mijn werk mij elders roept.</p>
+
+<hr class="double" />
+
+<p><span class="pagenum" title="32">&nbsp;</span><a id="p_32"></a></p>
+<p><span class="pagenum" title="33"><br />&nbsp;</span><a id="p_33"></a></p>
+
+<div class="title">
+
+  <h2><a id="II"></a>II.</h2>
+
+  <p class="tp2">EEN ANTWOORD<br />
+  <span class="size67">OP DE</span><br />
+  <span class="ls2">GEWICHTIGE VRAAG:</span><br />
+
+  <span class="size140"><b>Wat is het,<br />
+  dat eene zondaar zalig maakt?</b></span><br />
+
+  <span class="size67">DOOR</span><br />
+  <b>J. C. PHILPOT.</b>
+  </p>
+
+</div>
+
+<p><span class="pagenum" title="34">&nbsp;</span><a id="p_34"></a></p>
+<p><span class="pagenum" title="35"><br />&nbsp;</span><a id="p_35"></a></p>
+
+<div class="voorrede2">
+
+  <h3 class="h3deel2a"><a id="VOORREDE2"></a>VOORREDE.</h3>
+
+  <hr class="single" />
+
+  <p>Toen ik op verzoek van den Uitgever van het geschrift getiteld:
+  &bdquo;Zamenspraak enz.,&rdquo; ondernam een aanhangsel te leveren en daarin een
+  antwoord te geven op de gewigtige vraag: &bdquo;Wat is het dat eene ziel zalig
+  maakt?&rdquo; welke vraag daar onbeslist is gelaten; dacht ik slechts weinige
+  bladzijden te schrijven, zonder daarbij mijn naam te vermelden; maar al
+  schrijvende bevond ik dat het onderwerp onder de hand in gewigt toenam
+  en dat gedachten en denkbeelden in mijne ziel vloeiden. Ik gevoelde, in
+  het bijzonder toen ik tot het tweede deel van mijn onderwerp kwam, de
+  verlossing en zaligheid beschouwd als een inwendig bezit, dat ik er
+  mij niet in weinige algemeene bewoordingen kon afmaken, maar dat het
+  vereischte, wat ik niet kon leveren,&mdash;bladzijden uit het leven en de
+  bevinding met zalving en kracht, zal het geschikt zijn om de behoeften
+  van Gods beproefde <span class="pagenum" title="36">&nbsp;</span><a id="p_36"></a>familie
+  <ins class="corr" id="corr56" title="Bron: teontmoeten">te ontmoeten</ins>. Ik zag aan alle zijden
+  verlossing als eene inwendige wezenlijkheid, onbekend, onbemind<ins class="corr" id="corr57" title="Niet in Bron.">,</ins>
+  ongezocht<ins class="corr" id="corr58" title="Niet in Bron.">,</ins> verwaarloosd. Eenigen zag ik, die zich dienstknechten
+  Gods noemden, ijverig genoeg voor de zaligheid uitwendig, gezond in de
+  letter der waarheid en ernstig strijdende voor de leerstellingen der
+  genade die, �f nooit spraken van de zaligheid inwendig, �f indien zij er
+  al van gewaagden, er zich van af maakten met weinige magere volzinnen,
+  die gewoonlijk zoo met dwalingen en misslagen vermengd waren, dat zij
+  eenvoudige zielen slechts verwarden en aan het onderscheidende oog
+  ontdekten, de onwetendheid en ledigheid van den prediker. Anderen die
+  uit hunne opgeblazenheid en verwaandheid schenen te denken, dat &bdquo;de
+  wijsheid met hen sterven zoude,&rdquo; (Job 12 vs. 2), zag ik sloopen wat God
+  in zijn woord heeft opgebouwd<ins class="corr" id="corr59" title="Bron: .">,</ins> en opbouwen wat Hij heeft afgebroken.
+  Deze waren leermeesters gezet op vormen, ceremoni�n, ordonanti�n<ins class="corr" id="corr60" title="Niet in Bron.">,</ins>
+  bidstonden, kerklidmaatschap, huiselijk gebed en duizend andere
+  uiterlijke dingen, (allen goed op hunne plaats) alsof zij de inhoud en
+  het wezen der levende godzaligheid waren. Anderen weder die zich
+  bevindelijke predikanten noemden, zag ik of aan de eene hand de zonden
+  als bewijzen van genade opbouwen <ins class="corr" id="corr61" title="Bron: �f">�f</ins> aan de andere hand eene
+  algemeene haat <span class="pagenum" title="37">&nbsp;</span><a id="p_37"></a>tegen de zonde, als een bewijs daarvan aanmerken. Dus
+  zag ik de in- en uitgangen, het vallen en opstaan, de verborgen
+  werkingen, het onzigtbare spoor, de innerlijke worstelingen en geheel
+  dit bijzondere, diepe, gedurig veranderende, golvende pad, dat door Gods
+  familie wordt betreden �f nimmer aangeroerd, �f indien al ondernomen
+  dat in te gaan, zoo duister en verkeerd voorgesteld, dat eene levende
+  ziel door al wat hij hoorde, meer bedroefd en verward dan getroost
+  en bemoedigd werd. Ik zag insgelijks dat zelfs leeraars, die de
+  merkteekenen droegen van hunne roeping door de genade en van hunne
+  roeping tot de bediening<ins class="corr2" id="corr62" title="Bron: ."></ins> (die of rustende waren op vroegere
+  bevinding �f zoo als zij het noemden bevestigd waren in Christus; dat
+  mij voorkomt eene bevestiging in zich zelf te zijn), weinig, indien
+  iets, verschilden van de letter-Calvinisten dezer dagen.</p>
+
+  <p>Alzoo terwijl eenigen goed kwaad en kwaad goed noemen, bitter voor zoet
+  en zoet voor bitter gevende en anderen de schaduw voor het wezen en den
+  vorm voor de kracht instellen, zag ik, dat degene die in de bres moesten
+  staan, <ins class="corr" id="corr63" title="Bron: hune">hunne</ins> zwaarden in de schede hadden gestoken en ze nimmer
+  uittrokken tegen de vijanden van Christus, die in het gewaad van
+  vrienden <span class="pagenum" title="38">&nbsp;</span><a id="p_38"></a>komen. De vraag scheen te zijn: &bdquo;Zijt gij een Arminiaan of een
+  Calvinist?<ins class="corr" id="corr64" title="Niet in Bron.">&rdquo;</ins> indien de eerste, zoo zijt gij een vijand, indien
+  de laatste een vriend. En alzoo worden de gevaarlijkste en listigste
+  vijanden van levende Godzaligheid, in de legerplaats van Christus
+  ontvangen, omdat zij het wachtwoord kunnen noemen en de kleeding
+  van zijne soldaten dragen. Dus zie ik de waarheid over de straten
+  struikelen, levende godzaligheid verwaarloosd, uiterlijke dingen hoog
+  gewaardeerd, de schapen van Christus ongevoed en de bokken niet
+  gescheiden. Zoodat ik mij gedrongen gevoelde met meer uitgebreidheid dan
+  ik mij eerst voornam, te blijven staan bij <em class="g">inwendige</em> zaligheid, schoon
+  met de diepste bewustheid van mijne onbekwaamheid en onervarenheid, en
+  er tevens mijnen naam bij te voegen, opdat het niet het nadeel en de
+  verdenking mogt hebben, welke gewoonlijk aan naamlooze geschriften
+  verbonden zijn. Zonder dus eenig oordeel te vellen ten gunste of tegen
+  het geschrift, waarbij dit aanhangsel gevoegd is, noch er mij geheel
+  mede te vereenigen, schoon ik het beschouw als een antwoord aan de
+  Wesleijanen, met bekwaamheid en onpartijdigheid geschreven te zijn, wend
+  ik deze zwakke poging aan om te strijden voor het geloof, eenmaal den
+  heiligen <span class="pagenum" title="39">&nbsp;</span><a id="p_39"></a>overgeleverd, en om de natuur dier verlossing aan te wijzen,
+  welke men kennen en bezitten moet v��r men het koningrijk der hemelen
+  kan ingaan.</p>
+
+  <p class="right ri4">J. C. PHILPOT.</p>
+
+  <hr class="single" />
+
+</div>
+
+<p><span class="pagenum" title="40">&nbsp;</span><a id="p_40"></a></p>
+
+<h3 class="h3deel2b"><a id="GENADE"></a>WAT IS HET, DAT EEN ZONDAAR ZALIG MAAKT?</h3>
+
+<hr class="double" />
+
+<p>Wel mag ieder overtuigd zondaar een waar voldoend antwoord verlangen,
+op eene vraag van zoodanig gewigt. Wel mag iedereen, die den alsem en
+de gal geproefd heeft, met den angel der zonde doorstoken is geworden,
+die zucht onder den vloek der wet en beeft onder het toekomende
+oordeel,&mdash;wel mag ieder dusdanige, schuldige, zelf-veroordeelende
+ellendige, de lippen kussen desgenen, die een regt antwoord geeft op de
+alles omvattende vraag: &bdquo;Hoe zal de mensch rechtvaardig zijn bij God?&rdquo;
+(Job. 9 vs. 2).</p>
+
+<p>Om dan deze vraag regt te beantwoorden moeten wij de zaligheid onder
+twee hoofdpunten beschouwen. <a href="#hoofdpunt1">1�.</a> De zaligheid beschouwd als eene daad
+buiten ons; <a href="#hoofdpunt2">2�<ins class="corr" id="corr65" title="Niet in Bron.">.</ins></a>
+de zaligheid beschouwd als eene zaak in ons. Daar de
+eerste de laatste voorafgaat, zullen wij haar den verschuldigden
+voorrang geven. En daar niemand onderwijst gelijk God, en Hij is de
+Vader der lichten, de Fontein des levens en de alleen Wijze Jehovah,
+mogen beide schrijver en lezer genade ontvangen om tot Hem op te zien,
+&bdquo;om de zalving die leert van alle dingen en ook waarachtig en geen
+leugen is.&rdquo; (1 Joh. 2 vs. 27).</p>
+
+<p><a id="hoofdpunt1">1.</a> De zaligheid dan, moet beschouwd worden, ten <span class="pagenum" title="41">&nbsp;</span><a id="p_41"></a>eersten als eene
+handeling buiten ons, als eene eeuwige onveranderlijke daad
+voortvloeijende uit het gemoed van Jehovah en geheel onafhankelijk van
+het schepsel. Te vooronderstellen dat eenig nieuw plan, eenig te voren
+ongedacht ontwerp, eenige verandering van voornemen, eenige verbetering
+van een oorspronkelijk onvolmaakt plan, plaats kunne nemen in het hart
+van Jehovah, is een van de grootste beleedigingen te werpen op de
+wijsheid en magt van den drie�enigen God, welke ooit het schepsel kan
+ten uitvoer brengen.</p>
+
+<p>Indien Hij Alwijs is, zoo kan geene nieuwe gedachte in zijn gemoed
+oprijzen; indien Hij Almachtig is, dan kan geene onverwachte hinderpaal,
+geen onvoorzien toeval, noch opkomende gebeurtenis, zijn voornemen
+verijdelen en indien Hij de Bron en Oorsprong is van het geheele bestaan
+van het schepsel (Rom. XI vs. 36) zoo kan noch de wil, noch de magt van
+het schepsel sterker zijn dan Hij. Wij beschouwen Hem als de ervarenste
+Ingenieur, die vooruit met de meeste naauwkeurigheid, de beweging en het
+uitwerksel van ieder rad en van iedere tand van eenig nieuw stuk
+<ins class="corr" id="corr66" title="Bron: machenerie">machinerie</ins>, kan berekenen. Wij noemen Hem de bekwaamste Generaal,
+die voor den veldslag iedere beweging, welke Hij denkt te volvoeren
+het best ontwerpt en die met de grootste nauwkeurigheid en den besten
+uitslag zijn oorspronkelijk plan ten uitvoer legt. Te misrekenen, in
+verwarring te geraken door eenige onvoorziene hinderpaal, op te houden
+wegens eenige onverwachte hindernis, doet een mensch kennen als een
+broddelaar. In zijne oorspronkelijke schatting mis te tasten, doet de
+kennis in twijfel trekken; niet in staat te zijn zijn plan te volvoeren,
+bewijst magteloosheid in een architect. Nu, zal een generaal een plan
+hebben, evenzoo een ingenieur en een architect en zal God geen plan
+hebben? Zullen <span class="pagenum" title="42">&nbsp;</span><a id="p_42"></a>wij iemands kennis afmeten naar de wijsheid van zijn
+plan en zijne magt naar deszelfs uitvoering, en zullen wij de wijsheid
+en de magt Gods niet in denzelfden weg afmeten? Zullen wij hem niet een
+zot en een dwaas noemen, die geen orde in zijne bezigheden heeft, geen
+goed overlegd plan in de uitoefening zijner zaken, geene bepaalde
+werkuren, geen vooraf beraamde reeks van werkzaamheden, en zullen
+wij niet beven om al deze dwaasheid aan God toe te schrijven? Eene
+Manchestersche katoenfabriek kon geene week doorwerken<ins class="corr" id="corr67" title="Bron: .">,</ins> indien het
+niet een vooraf bepaald stelsel van werking, geen geregeld plan had,
+waardoor aan ieder spinnewiel zijn werk<ins class="corr" id="corr68" title="Bron: .">,</ins> aan iedere hand zijne
+plaats wordt aangewezen. En toch zijn er menschen, van zulk eene stoute
+goddeloosheid, die aan den alleen wijzen God eene verwarring, eene
+wanorde, eene nalatigheid in het bestuur van de eeuwige bestemming des
+menschen toeschrijven, welke, indien ze in een groote stad in praktijk
+werd gebragt, onvermijdelijk zou ten gevolge hebben, dat hare drukke
+fabrieken werden gesloten<ins class="corr" id="corr69" title="Niet in Bron.">,</ins> hare uitgestrekte bevolking werd
+verarmd en hare opgepropte straten in eene woning der draken en
+rustplaats der nachtuilen verkeerd werden.</p>
+
+<p>Wij kunnen daarom niet ontkennen, dat al wat God doet, Hij zulks doet
+naar een plan van eeuwigheid vastgesteld in zijn eigen gemoed, zonder
+zijne wijsheid in de uitvinding, of zijne magt in de volvoering in
+twijfel te trekken. Indien dan al wat God doet, Hij doet &bdquo;naar den
+raad van zijnen eigen wil,&rdquo; zoo is het duidelijk dat de zaligheid of
+verdoemenis der zielen een deel moet uitmaken van zijn eeuwig voornemen.
+Indien alle dingen, die plaats hebben, vloeien in een voor hen gegraven
+kanaal, elkander opvolgen achtervolgens eene bepaalde orde en zoowel een
+deel uitmaken van Gods algemeene <span class="pagenum" title="43">&nbsp;</span><a id="p_43"></a>regering, als elk rad bedraagt tot de
+beweging van eenig zamengesteld werktuig, dan moet de zaligheid begrepen
+zijn in een groot oorspronkelijk plan. Te zeggen dat God eenige dingen
+bepaalt en andere dingen niet; tijdelijke gebeurtenissen vaststelt,
+maar geene geestelijke; waakt over het vallen van een musch, maar de
+onsterfelijke ziel des menschen overgeeft aan bloot toeval en goed
+geluk, is onbeschaamder onderstelling, dan dat een onkundig landman, een
+van Watt's stoomwerktuigen beziende, zoude zeggen, deze ketel, dit rad,
+deze zuiger heeft Watt ontworpen, maar op al het overige heeft hij geen
+acht geslagen. Zijn grootsch verstand vergat dit deel van het werktuig
+en verzuimde dat; en dit keurig zamenstel en schoon geheel, is
+gedeeltelijk het voortbrengsel van vinding en vernuft, en gedeeltelijk
+van bloot toeval. Veel dwazer en onwetender nog spreken zij, die
+loochenen de zaligheid een volmaakt plan te zijn, overeenstemmend in elk
+deel, en haren <ins class="corr" id="corr70" title="Bron: oorspong">oorsprong</ins>, voortgang en einde vindende in den wil en
+het voornemen van God alleen. Om reden wij de overeenstemming en
+schoonheid van het groote geheel niet kunnen waarnemen, om reden er
+tegenwerpingen en zwarigheden zijn, om reden wij het onderwerp en den
+grondslag van ieder deel niet kunnen bevatten, zijn wij daarom vrij
+om te ontkennen, dat de verlossing een groot in alles overeenstemmend
+plan is? Even goed mogt de bovengenoemde onkundige landman, aanmerking
+maken op elk rad en elke beweging der stoommachine, welker gebruik en
+schoonheid hij niet begrijpen kon. Indien verlossing als ��n geheel,
+een plan is, waarin de grootste harmonie heerscht, dan moeten ook al
+de deelen en takken van dezelfde natuur zijn. Zeg dat een deel niet
+harmonieert, en gij zegt dat het geheel zulks niet doet, want de
+harmonie van het geheel hangt af van de harmonie der deelen. Deze takken
+<span class="pagenum" title="44">&nbsp;</span><a id="p_44"></a>of deelen dan eischen ons naauwgezet onderzoek en indien wij kunnen
+aantoonen dat ze volkomen zijn, zullen wij het doen van het geheel.</p>
+
+<p>1�. De eerste tak dan van de verlossing is, <i>de openbaring daardoor, van
+de heerlijkheid van den Drie�enigen Jehovah</i>. Niets kan God zoo dierbaar
+zijn dan zijne eigene heerlijkheid. Niets minder dan de openbaring
+daarvan, kan het verheven oogmerk zijn van alle zijne daden. De
+oorsprong van alle geschapene wezens, van de verhevenste engel tot den
+kruipenden worm, kan slechts worden toegeschreven aan de zucht welke
+Jehovah koestert, om daardoor zijne eigene eeuwige heerlijkheid te
+openbaren. De verlossing, welke de grootste daad Gods is, moet daarom
+tot dezelfde bron worden opgespoord. &bdquo;Tot prijs <i>der heerlijkheid zijner
+genade</i>,&rdquo; zegt Paulus, (Eph. 1 vs. 6), &bdquo;door welke Hij ons begenadigd
+heeft in den Geliefde,&rdquo; en wederom vers 12: &bdquo;opdat wij zouden zijn tot
+prijs zijner heerlijkheid, wij, die eerst in Christus gehoopt hebben. En
+opdat Hij zou bekend maken den rijkdom zijner heerlijkheid over de vaten
+der <ins class="corr" id="corr71" title="Bron: barmharti&rsquo;heid">barmhartigheid</ins>, die Hij te voren bereid heeft tot heerlijkheid,&rdquo;
+(Rom. 9: 23). Nu, indien de zaligheid geheel rust op den wil des
+menschen en tot hare eindelijke voorspoed afhangt van de magt en
+bekwaamheid van het schepsel, zoo is het bewezen dat er mogelijkheid
+bestond dat er geen enkele ziel behouden werd. Wat meer is, indien het
+daarvan afhangt, dan is er niet de minste twijfel in het hart van hen,
+die den gevallen staat des menschen ondervindelijk kennen, of niemand
+konde of wilde zalig worden. Tenzij dus de zaligheid een besloten,
+bepaald, onveranderlijk, onherroepelijk voornemen zij, zoo is het klaar
+dat God teleurgesteld kon worden, betrekkelijk de heerlijkheid, die Hij
+zich voorgesteld had, om daardoor zijnen grooten naam te verhoogen. En
+indien <span class="pagenum" title="45">&nbsp;</span><a id="p_45"></a>wij alleen maar toestaan, dat Hij het einde van het begin ziet en
+te voren weet elke gebeurtenis die plaats zal hebben, dat de arminianen
+erkennen, dan is het bewezen, dat, vooruitziende en bemerkende de
+teleurstelling van al zijne ontwerpen, Hij zou opgehouden en nooit het
+ontwerp verzonnen hebben. Wat meer is, om de gevolgtrekking nog een stap
+verder te nemen, indien God door den tegenstand van het schepsel beroofd
+kon worden, van den prijs zijner <ins class="corr" id="corr72" title="Bron: eingene">eigene</ins> heerlijkheid, zou hij nooit
+deze wereld in aanwezen gebragt, noch den mensch uit het stof der aarde
+geformeerd hebben. Wij maken plannen, in welker uitkomst wij ons
+teleurgesteld vinden, omdat wij geene toekomende gebeurtenissen kunnen
+voorzien, maar indien wij begaafd waren met de voorkennis van alle
+dingen, zouden wij alleen zulke ondernemingen beginnen, van welke wij
+zeker waren dat ze ons gelukken zouden. Laat dus niemand die dwaasheid
+aan God <ins class="corr" id="corr73" title="Bron: toeschijven">toeschrijven</ins>, welke hij aan zijn medeschepsel
+niet zoude toekennen.</p>
+
+<p>2�. Onze zwakke vermogens niet in staat zijnde, om Gods besluit als een
+welluidend geheel te beschouwen, zoo zijn wij genoodzaakt Hem eene
+opvolging van handelingen toe te schrijven, welke geen wezenlijk bestaan
+heeft in Hem die een eeuwig <i>Heden</i> is, dezelfde gisteren, heden en in
+eeuwigheid. Alzoo spreken wij over de liefde die God heeft tot zijne
+eigene heerlijkheid, als over de eerste daad in het plan der zaligheid
+en van <i>zijne eeuwige liefde</i> als van de tweede. Maar in zijn oneindig
+gemoed is noch eerste noch tweede, <ins class="corr" id="corr74" title="Bron: toekomendo">toekomende</ins> noch verleden, vroeger
+noch later. Wanneer wij dan zeggen, dat de <i>eeuwige liefde</i> een tweede
+beweegoorzaak is van zaligheid, gebruiken wij de taal door ons zwak
+verstand gevorderd, en meenen daarmede niet aan God eenige zulke
+onvolmaaktheid toe te schrijven, als eene opvolging <span class="pagenum" title="46">&nbsp;</span><a id="p_46"></a>van beweegredenen
+in zich behelst.</p>
+
+<p><i>Liefde</i> dan is eene tweede oorzaak der verlossing. Maar indien Jehovah
+volmaakt en <ins class="corr" id="corr75" title="Bron: onverandelijk">onveranderlijk</ins> is, moet zijne liefde van dezelfde natuur
+zijn. Hoe zuiverder, hoe onbewegelijker, hoe <ins class="corr" id="corr76" title="Bron: onverandelijker">onveranderlijker</ins> de liefde is,
+hoe nader zij aan de volmaaktheid komt. Onstandvastig te zijn, gedurig
+van voorwerp te veranderen, neerslagtig, ontmoedigd, verward, vervreemd
+of in eenig opzigt door uitwendige omstandigheden verkoeld te zijn,
+neemt de zuiverheid der liefde weg. De liefhebbende vrouw, die in spijt
+van slechte behandeling en onverschilligheid aan haren man kleeft<ins class="corr" id="corr77" title="Niet in Bron.">,</ins> die
+hem lief heeft in oneer en schande, zijn beeld op haar hart draagt,
+schoon hij als een doodschuldige gevat of als een boosdoener wordt
+gevonnisd, verwekt onze bewondering als een voorbeeld van echtelijke
+liefde. De teedere moeder, die om haren ongebonden zoon jammert, en hare
+hoofdpeluw met tranen van liefde tot hem doornat, schoon haar hart
+innerlijk verscheurd is door zijnen ligtzinnigen wandel, bewonderen wij
+evenzoo als een voorbeeld van moederlijke gehechtheid. De sterkte, de
+onveranderlijke natuur, de zuiverheid, de belangeloosheid van deze twee
+voorbeelden van menschelijke liefde, gaat ons onwillekeurig ter harte.
+Zullen wij nu de zuiverheid en volmaaktheid van schepsels genegenheid
+afmeten bij eenen zekeren standaard, en dien regel ter zijde werpen met
+betrekking tot de goddelijke liefde? Indien de liefde Gods tot de
+menschenkinderen onbestendig is, veranderlijk, afhankelijk van
+omstandigheden, veroorzaakt door hun gedrag, afwisselend gegeven en
+ontnomen, dan moeten wij stoutweg zeggen, dat zij onvolmaakt is, en
+indien de liefde Gods onvolmaakt is, dan is God zelf evenzoo onvolmaakt.
+Maar indien God hen, die Hij lief heeft, eeuwig, oneindig volmaakt lief
+heeft <span class="pagenum" title="47">&nbsp;</span><a id="p_47"></a>dan moet Hij hen onveranderlijk lief hebben. Heeft God dan alle
+menschen lief? Heeft Hij Ezau, Fara�, Saul en Judas lief? Hij zegt ons
+zelf dat Hij Ezau haatte (Mal. 1: 3) en Paulus verklaart, dat deze haat
+was, v��r dat de kinderen geboren waren en v��r zij iets goeds of kwaads
+gedaan hadden. (Rom. 9: 10-13). Wij moeten dan tot dit besluit komen,
+dat God eenigen lief heeft en anderen haat. Maar is er geen
+beweegoorzaak in de voorwerpen zelve? Zijn niet eenigen goed en anderen
+kwaad; eenigen gehoorzaam en anderen ongehoorzaam<ins class="corr" id="corr78" title="Bron: :">;</ins> verdienen niet
+eenigen liefde en anderen haat? Indien alle menschen gelijkelijk
+gevallen zijn, allen even slecht, even ingewikkeld in zonde en
+<ins class="corr" id="corr79" title="Bron: verdoemis">verdoemenis</ins>, kan er in hen geen oorspronkelijk verschil
+zijn. Indien eenigen behouden worden, anderen verloren gaan; indien
+eenigen eeuwig gelukkig, anderen eeuwig rampzalig worden; moeten wij
+naar de oorzaak van dit verschil zoeken, ergens elders dan in de
+personen zelf. En laat ons over de zaak zoo lang redekavelen als wij
+willen, indien wij eenmaal de oorspronkelijke zonde en de val des
+menschen toegeven, moeten wij altijd tot hetzelfde besluit komen, dat
+het verschil gemaakt tusschen de gezaligden en de verdoemden, niet in
+hen maar in God gevonden wordt, in ��n woord, dat Hij vrijelijk eenigen
+haat en vrijelijk anderen lief heeft.</p>
+
+<p>3�. Maar het bestaan der liefde, kan enkel door daden openbaar worden.
+Liefde is een verborgen beginsel in den boezem, in zoover als het
+betrekking heeft op hen <i>door</i> wien zij gekoesterd wordt; maar
+betrekkelijk hen <i>tot</i> wien zij gevoeld wordt, kan zij alleen door
+uitwendige daden blijken. Dus is liefde de oorsprong van de zaligheid,
+even als de zaligheid de vrucht van liefde is. De eene is de oorzaak, de
+andere het uitwerksel; de eene de innerlijke beweegreden, <span class="pagenum" title="48">&nbsp;</span><a id="p_48"></a>de andere de
+uitwendige daad. Maar wij meten de liefde af bij de proeven, die zij
+doorstaat; bij de opofferingen die zij doet; bij het lijden dat zij
+ondergaat voor het voorwerp van toegenegenheid<ins class="corr" id="corr80" title="Niet in Bron.">.</ins> Bij denzelfden
+standaard meten wij de liefde Gods af, tot de kinderen der menschen.
+<i>Verlossing</i> daarom wordt bestendig in het Woord voorgesteld als het
+bewijs van de liefde van Christus; &bdquo;Christus had de gemeente lief en
+heeft zich zelven voor haar overgegeven.&rdquo; (Eph. 5: 25). &bdquo;Die mij lief
+gehad heeft,&rdquo; zegt Paulus, &bdquo;en zich zelven voor mij overgegeven heeft.&rdquo;
+(Gal. 2: 20). &bdquo;Hieraan hebben wij de liefde gekend, dat Hij zijn leven
+voor ons gesteld heeft.&rdquo; (1 Joh. 3: 16). Indien dan verlossing de vrucht
+is van liefde, het gevolg en de uitdrukking daarvan, indien de liefde
+beperkt en bijzonder is, dan is de verlossing evenzoo beperkt en
+bijzonder. Het uitwerksel kan niet grooter zijn dan de oorzaak, noch de
+daad grooter dan de beweegreden.</p>
+
+<p>Maar is verlossing eene volmaakte daad, een voleindigd werk? Indien het
+de uitvoering is van een oorspronkelijk plan en te gelijk uitgevoerd
+door God geopenbaard in vleesch, moet het zekerlijk zoo volmaakt
+zijn als deszelfs Auteur. Doch is een werk volmaakt dat onzeker en
+toevallig is, dat afhangt van de wispelturige eigenzinnigheid en den
+veranderlijken wil des menschen en dat nog wel van een gevallen mensch?
+Hing de schepping der wereld af van de medewerking des menschen? Kan hij
+een enkel grasscheutje doen groeijen, <ins class="corr" id="corr81" title="Bron: ��n">��n</ins> haar wit of zwart maken?
+Is de medewerking des menschen gedoogd in eene enkele van Gods
+handelingen? Indien zoo iets mogelijk ware, zou dan niet het mengsel van
+schepsels werk het geheel bezoedelen en bederven? Indien de verlossing
+algemeen ware en slechts een deel zaligde, kan het een volmaakt werk
+genoemd <span class="pagenum" title="49">&nbsp;</span><a id="p_49"></a>worden? Indien verlossing ontspringt uit liefde, en de
+verlossing algemeen is, dan zal ook de liefde algemeen zijn; maar indien
+iemand verloren gaat, indien iemand in de hel is, voor wien Christus
+stierf, zal hunne verlossing ijdel zijn en al de liefde van Christus
+tot hen was te vergeefs. Hij betaalde hunne schuld, en nog staat hunne
+schuld open. Hij nam hunne zonden weg en nog blijven hunne zonden<ins class="corr" id="corr82" title="Niet in Bron.">.</ins> Hij
+had hen lief, had magt om hen te verlossen, deed al wat Hij kon om hen
+van de hel te bevrijden, kwam op aarde met het opzettelijk voornemen om
+hunne zonden te dragen op het hout, stond voor hen op van den dooden en
+voer ten hemel als hunnen Hoogepriester en Voorspraak&mdash;en na dit alles
+kan Hij hen niet verlossen,&mdash;na geheel deze magtige oneindige,
+onmetelijke betooning van liefde, lijden, tranen, zuchten, <ins class="corr" id="corr83" title="Bron: doodangst">doodsangst</ins>
+en bloed, sterven zij in hunne zonden en worden in de hel geworpen. Is
+Christus wezenlijk en waarachtig God? Heeft Hij al de eigenschappen der
+Godheid? Is Hij alwijs en almagtig? Ziet Hij het einde van het begin, en
+weet Hij alle dingen, die verleden, tegenwoordig en toekomend zijn? Wist
+Hij toen Hij aan het kruis hing wie behouden zou worden en wie verloren
+zou gaan? Dan, <ins class="corr" id="corr84" title="Bron: Welk">welk</ins> eene ijdele en nuttelooze betooning van
+liefde en lijden; wat eene noodelooze opeenhoping van smarten en
+doodsangsten, indien het uitwerksel van al wat Hij toen leed, afhing van
+den vrijen wil des menschen en millioenen nimmer voordeel zouden trekken
+uit alles wat Hij toen voor hen onderging. Maar stierf Christus voor de
+zonden des ganschen menschelijken geslachts? Dan droeg Hij de zonden der
+lieden van Sodom en Gomorra; van het leger van Fara� dat in de roode zee
+verdronk; van Korach, Dathan en Abiram welke de aarde verzwolg; van de
+zeven vervloekte volken van Cana�n en van allen die <span class="pagenum" title="50">&nbsp;</span><a id="p_50"></a>in den algemeenen
+zondvloed omkwamen. Maar alle deze zijn in hunne zonden gestorven. Werd
+hun in de hel bekeering geschonken? Droeg Christus hunne zonden aan het
+kruis en ging Hij daarna in de hel met aanbiedingen van genade aan de
+verdoemden? Had de vrije wil eene andere gelegenheid, een ander heden
+der genade; verschaft het een ander getijde tot de uitoefening van haren
+magtigen invloed? Judas zegt ons (vers 7) &bdquo;dat de zoodanigen zijn
+voorgesteld tot een voorbeeld, dragende de straf des eeuwigen vuurs,&rdquo;
+Paulus zegt: &bdquo;dat zij vernield zijn van den verderver.&rdquo; (1 Cor. 10 vs.
+10). Maar indien Christus voor allen stierf, zoo stierf Hij ook voor
+deze, en indien Hij voor deze stierf, zoo moet er eenig oogmerk zijn, er
+moet iets geschieden, eenig uitwerksel moet er voortkomen uit zijn
+dragen van hunne zonden. Indien Hij voor hen niet stierf, dan is de
+verlossing niet langer algemeen, wij ontdekken millioenen voor wie
+Christus niet gestorven is en eensklaps is er een einde gemaakt aan de
+algemeenheid van al die teksten, die zoo dikwijls worden aangehaald ten
+gunste der algemeene verzoening. Indien Hij voor hen stierf, dan trekken
+zij al of niet eenig voordeel uit zijnen dood. Indien zij er het minste
+voordeel uit trekken, dan worden er verlost, die reeds in de hel zijn,
+die in hunne zonden gestorven en onder den toorn Gods zijn vergaan. En
+indien eenigen, waarom niet allen? De smarten der hel zullen hen
+zekerlijk geleerd hebben, om hunnen vrijen wil beter te <ins class="corr" id="corr85" title="Bron: gebriuken">gebruiken</ins> dan
+zij deden op aarde, en ��n uur ondervinding van den brandenden poel
+heeft hen doen instemmen, met de aanbiedingen van genade. Christus
+behoefde zoolang niet te vergeefs aan de deur hunner harten te kloppen,
+als Hij volgens de Wesleijaansche predikanten nu doet aan de harten
+hunner hoorders! Zij zeggen, indien de verdoemden <span class="pagenum" title="51">&nbsp;</span><a id="p_51"></a>dezelfde aanbiedingen
+van genade hadden als wij hoe gaarne zouden zij die omhelzen! Nu, indien
+Christus dan voor hen gestorven is, zoo is de hel reeds sedert lang
+ontvolkt van zijne aloude bewoners. Ca�n, Fara�, Saul, <ins class="corr" id="corr86" title="Bron: Achitofelel">Achitofel</ins>,
+Do�g<ins class="corr" id="corr87" title="Niet in Bron.">,</ins> Ezau en duizend anderen, die de schrift voorstelt als
+vijanden Gods, zijn nu in den hemel, zingende het lied des Lams. Maar
+indien Christus voor hen niet gestorven is, dan is de verlossing niet
+algemeen, er is eene beperking gemaakt en zij is wat wij belijden,
+bijzonder.</p>
+
+<p>Dus beschouwen en gelooven wij met de schriften der waarheid, dat
+Christus &bdquo;zijn leven heeft afgelegd voor zijne schapen; eens werd
+overgegeven om de zonden te dragen van velen; het volk reinigde met zijn
+eigen bloed; de gemeente lief had en zich zelven voor haar overgaf&rdquo;; en
+de zonden droeg van zijn uitverkoren geslacht in zijn eigen lichaam op
+het hout<ins class="corr" id="corr88" title="Bron: ,">.</ins> Gelijk de namen van de kinderen
+Isra�ls op<ins class="corr2" id="corr89" title="Bron: &nbsp;op"></ins> de
+borst des Hoogepriesters gedragen werden, (Exod. 28: 29) zoo gelooven
+wij dat Christus op zijn hart de namen droeg van zijne uitverkorenen,
+toen Hij aan het kruis hing en zijn bloed stortte voor al hunne zonden
+en ongeregtigheden. Hij betaalde hunne schuld tot den laatsten penning,
+voldeed aan de strengste eischen der eeuwige geregtigheid, leed in
+ligchaam en ziel het volle gewigt, de volle maat en het tal van de
+zonden van zijn volk en liet geen enkele hunner zonden, ongeboet en
+onverzoend. De Godheid gaf waarde en verdienste aan het lijden der
+menschheid, en dus werd Immanu�l, God met ons, de algenoegzame
+Zaligmaker van allen die Hem gegeven, door Hem bemind en verlost waren.</p>
+
+<p>4<ins class="corr" id="corr90" title="Niet in Bron.">�</ins>. De laatste tak der zaligheid als eene uitwendige daad, die wij
+nog zullen beschouwen, is de toegerekende geregtigheid van den Zoon van
+God, zijnde tot <span class="pagenum" title="52">&nbsp;</span><a id="p_52"></a>allen en over allen, die gelooven.</p>
+
+<p>De wet van God, zijnde het afschrift van zijne eeuwige geregtigheid, kon
+niet straffeloos verbroken worden, dan dat God ophield God te zijn.
+Tenzij dus de wet volmaaktelijk werd gehoorzaamd, �f door den mensch
+wien hij gegeven was of door een Borg die in zijne plaats stond, zoo
+moest die heilige en regtvaardige wet al deszelfs straffen en vloeken in
+alle eeuwigheid over den overtreder uitstorten. Indien dit waar is, dan
+is Christus gekomen onder de wet en gehoorzaamde haar volkomelijk, of
+voor geheel het menschelijk geslacht of voor een gedeelte deszelven.
+Indien voor het geheel, dan worden alle menschen geregtvaardigd, alle
+menschen hebben de wet gehoorzaamd door hunnen Borg, allen staan voor
+God in Christus volmaakt, zonder vlek of rimpel of iets dergelijks
+(Efez. 5: 27); de deuren des hemels zijn geopend voor allen, en geheel
+het geslacht van Adam, zal in huwelijksgewaad nederzitten aan de
+bruiloft des Lams. Maar indien dit de waarheid niet is en schoon <i>allen</i>
+de wet hebben overtreden, <ins class="corr" id="corr91" title="Bron: slecht">slechts</ins> <i>een gedeelte</i> behouden
+wordt, dan moeten wij tot het besluit komen, dat alleen die
+geregtvaardigd worden voor wie Christus als een Borg de wet vervulde, en
+dat het Isra�l alleen is die in den Heere geregtvaardigd worden en zich
+zullen beroemen. (Jes. 45 vs<ins class="corr" id="corr92" title="Niet in Bron.">.</ins> 25).</p>
+
+<p><a id="hoofdpunt2">2.</a> Dusver hebben wij de verlossing geschetst als eene uitwendige daad<ins class="corr" id="corr93" title="Bron: .">,</ins>
+als iets gedaan voor ons en buiten ons. In deze gemeenschappelijke
+overeenkomst en onderhandeling hadden wij als werkende leden geen
+aandeel. Zij werden bepaald en uitgevoerd v��r wij eenig aanwezen
+hadden, uitsluitend in het voorbeschikkende gemoed van Jehovah. Gelijk
+de boom zijne botten uitgeeft, welke botten een bestaan hadden in den
+boom, v��r zij in zigtbaren groei kwamen, zoo
+<span class="pagenum" title="53">&nbsp;</span><a id="p_53"></a><ins class="corr" id="corr94" title="Bron: breng">brengt</ins> het predestinerend
+voornemen van den <ins class="corr" id="corr95" title="Bron: drie�nigen">drie�enigen</ins> God ons in aanwezen, opdat wij de
+voordeelen mogen genieten van al hetgeen voor ons gedaan werd, toen wij
+nog slechte aanwezen hadden in het gemoed van Jehovah.</p>
+
+<p>En dit leidt ons om te spreken over de zaligheid als een werk gewrocht
+<i>in</i> ons, als eene magtige daad waardoor datgene wat oorspronkelijk
+en altijd het onze was, eene persoonlijke wezenlijkheid wordt, eene
+werkelijke bezitting, eene ontvangene erfenis, gelijk een erfgenaam
+wanneer hij meerderjarig wordt, het vermogen aanvaardt dat zijn eigendom
+was, lang voor hij in het bezit daarvan gesteld werd.</p>
+
+<p>God is alwijs en daarom doet Hij geene overhaaste, noch onbedachtzame
+stappen. Gelijk het oorspronkelijke ontwerp der zaligheid door oneindige
+wijsheid werd uitgedacht, zoo zijn ook al de volgende trappen van
+uitvoering van dat plan, geregeld door dezelfde eindelooze wijsheid.
+&bdquo;Met welke Hij overvloedig is geweest over ons,&rdquo; zegt Paulus, &bdquo;in
+alle wijsheid en voorzigtigheid.&rdquo; God stelt dus zijn volk in zijne
+bedeelingen met hen, niet op eens in het bezit van al de zegeningen
+die Hij voor hen bewaard heeft. Hij heeft bij voorbeeld hunne zonden
+vergeven maar Hij stelt hen niet onmiddelijk in het bezit van die
+weldaad, wanneer Hij hen door zijne genade roept. Hij heeft hen eerst
+hunne behoefte daaraan te leeren. Hij heeft hunne harten voor de
+ontvangst daarvan te bereiden. Het is geen gemeen geschenk en Hij heeft
+hen te onderwijzen, hoe het te waarderen. Zij zijn verlost van toorn en
+eeuwige rampzaligheid, van zijn vreeselijk ongenoegen en schrikkelijke
+verontwaardiging tegen de zonde. Zij hebben noodig dat hun getoond worde
+en dat zij innerlijk gevoelen <i>waarvan</i> en <i>waartoe</i> zij verlost zijn.
+En gelijk de eik niet in ��nen dag tot zijnen vollen <span class="pagenum" title="54">&nbsp;</span><a id="p_54"></a>wasdom komt, maar
+jaren van zonneschijn en onweer, van felle winden en huilende stormen
+noodig heeft, om hem kracht en stevigheid, eenen diepen en uitgebreiden
+wortel te geven, zoowel als eenen verheven en met takken gevulden stam,
+zoo hebben Gods kinderen maanden en jaren van beproeving en verzoeking
+noodig, opdat zij nederwaarts diepen wortel schieten, en gezond en
+krachtig opwaarts groeijen mogen. Dus, v��r dat de ziel iets omtrent de
+verlossing weten kan, moet zij diep en ondervindelijk leeren, de natuur
+der zonde en van zich zelve als door haar bezoedeld en onteerd. Zij is
+hoogmoedig en moet vernederd worden; zorgeloos en moet wakker geschud
+worden; levend en moet gedood worden; vol en moet <ins class="corr" id="corr96" title="Bron: ontledig">ontledigd</ins> worden;
+geheel en moet gewond worden; bekleed en moet ontbloot worden. Zij
+is van nature eigengeregtig en zelfzuchtig, diep begraven in
+wereldsgezindheid en vleeschelijkheid; ten uiterste blind en onwetend;
+vervuld met vooroordeel, verwaandheid, eigendunk, vijandschap en zij
+haat al dat hemelsch en geestelijk is. De zonde in al derzelver
+verschillende vormen, is haar natuurlijk element. Begeerlijkheid,
+vleeschelijke lusten, wereldsch vermaak, zucht naar eer van menschen en
+onverzadelijke dorst naar zelfbevordering; eene volkomene overgifte aan
+alles wat nieuwe begeerten des harten kan streelen en bevredigen; eene
+uiterste verachting en afkeer van alles wat haar dolzinnig najagen van
+wat zij lief heeft, beteugelt of verijdelt, deze zijn eenige van de
+gedachte van de <ins class="corr" id="corr97" title="Bron: onverniewde">onvernieuwde</ins> natuur des menschen. Opvoeding,
+zedelijk bedwang of de kracht der gewoonte mogen het ontbreken van
+inwendig bederf bedwingen, en een dam opwerpen tegen den woedenden
+stroom van inwonende zonde, zoodat het niet al zijne grenzen zal
+verbreken en het land verwoesten; maar geene zedelijke beteugeling kan
+<span class="pagenum" title="55">&nbsp;</span><a id="p_55"></a>de menschelijke natuur veranderen. Een geketende tijger blijft een
+tijger. De moorman kan zijne huid niet veranderen, noch de luipaard
+zijne vlekken (Jer. 13: 23).</p>
+
+<p>Den mensch juist het tegengestelde te maken van wat hij oorspronkelijk
+is; te maken dat hij God lief heeft in plaats van Hem te haten; Hem te
+vreezen in plaats van tegen Hem op te staan en te beven voor zijne
+geduchte Majesteit, in plaats van met dik verhevene schild Hem te
+bestrijden; om dit magtige werk te doen en deze wonderbare verandering
+te weeg te brengen, is er noodig, de inplanting van eene nieuwe natuur,
+door de onmiddelijke hand van God zelf. Natuurlijk licht, natuurlijke
+liefde, natuurlijke gehoorzaamheid, in ��n woord, alle natuurlijke
+godsdienst is hier nutteloos en krachteloos. De stroom te keeren
+verandert de natuur der wateren niet. Laat de loop van de modderige beek
+inplaats van naar het zuiden, naar het noorden geleid worden, het blijft
+eene modderige beek. Alzoo mag de oude natuur beteugeld, gewijzigd, en
+in nieuwe en in verschillende kanalen geleid worden, maar het is en
+blijft de oude natuur. En dit is de bediening van honderden, die zich
+dienstknechten van Christus en arbeiders in Zijnen wijngaard noemen, om
+houweel en spade te <ins class="corr" id="corr98" title="Bron: nemem">nemen</ins> en verscheidene kanalen te graven voor de
+wateren der oude natuur, en wanneer zij na veel moeite en arbeid, eenige
+weinige <ins class="corr" id="corr99" title="Bron: stroomtjes">stroompjes</ins> in hunne naauwe kanalen hebben doen vloeijen,
+verwaardigen zij de vruchten van hun werk met de namen van &bdquo;bekeering,
+wedergeboorte en een werk der genade<ins class="corr" id="corr100" title="Niet in Bron.">.</ins>&rdquo; Alzoo maakt de eene een kanaal
+in de Zondagschool, een ander graaft een breed kanaal voor het
+bijbelgenootschap, een derde maakt eene nieuwe opening voor besliste
+vroomheid en een vierde holt eene wijde groef uit voor
+eigengeregtigheid, onder <span class="pagenum" title="56">&nbsp;</span><a id="p_56"></a>den naam van Christelijke heiligheid. Maar na
+al hunne moeite en na al hunnen voorspoed in het leiden van de stroomen
+der natuur in deze nieuwe kanalen, is het nog de oude natuur, even
+gevallen, even onwetend, even blind, even vleeschelijk, even dood<ins class="corr" id="corr101" title="Niet in Bron.">,</ins>
+even vol van vijandschap tegen God en even onbekwaam als ooit om het
+koningrijk der hemelen binnen te gaan. Om de buitenzijde der oude natuur
+te witten, te schilderen, te vergulden, te bekleeden, op te schikken, te
+versieren, in ��n woord, te hervormen, is de godsdienst van den dag.
+Honderde kerken en kapellen worden gebouwd, duizende predikati�n worden
+gedaan en millioenen gelds worden besteed, alleen met het doel om uit
+het ruwe blok hout der natuur, de gedaante, ledematen en gelaatstrekken
+van een mensch te formeren, en al deze arbeid brengt niets voort dan
+eene gedaante, een beeld, eene levenlooze gelijkenis van levende
+godzaligheid, welke eenen mond heeft maar niet spreekt, het heeft oogen,
+maar zij zien niet, ooren, maar zij hooren niet, handen, maar zij tasten
+niet<ins class="corr" id="corr102" title="Bron: .">,</ins> voeten, maar zij gaan niet en zij geeft geen geluid door
+hare keel. Kerkelijke en Dissenter, Orthodox en <ins class="corr" id="corr103" title="Bron: Evengelisch">Evangelisch</ins>, Baptist,
+Independent en Methodist, allen slaan de handen ineen tot het goede
+werk. &bdquo;De een helpt den ander en zegt tot zijn medgezel: wees sterk! En
+de werkmeester versterkt den goudsmid; die met den hamer glad maakt,
+dien, die op het aanbeeld slaat, zeggende van het soldeersel het is
+goed: daarna maakt hij het vast met nagelen, dat het niet wankele.&rdquo;
+(Jes. 41: 6, 7.)</p>
+
+<p>Maar hervorming is geen wedergeboorte, evenmin is eene verandering van
+leven, hetzelfde als eene verandering des harten. Er kan overvloed van
+ijver zijn, van vroomheid, van bestaanbaarheid van wandel<ins class="corr" id="corr104" title="Bron: .">,</ins>
+onderzoek des bijbels, verborgen en huiselijk gebed, <span class="pagenum" title="57">&nbsp;</span><a id="p_57"></a>kerk gaan onder de
+waarheid, godsdienstige gesprekken<ins class="corr" id="corr105" title="Niet in Bron.">,</ins> naauwgezetheid in de
+voorschriften van het Nieuwe Testament en een groot vertoon van
+uitwendige vroomheid en heiligheid, waar geen vonk van goddelijk leven
+in de ziel gevonden wordt. De godsdienst des menschen is om het schepsel
+op te bouwen in goede werken, in vroomheid, in het hooren van Gods
+woord, in het lezen van godvruchtige schrijvers, in werkzaamheid, in al
+de onrustige drukte en den arbeid van vereenigingen en scholen. De
+godsdienst van God is, het schepsel neer te werpen in het stof van
+zelfvernedering en zelfverfoeijing. De mensch zoude de godsdienst
+onderwijzen gelijk hij rekenen en meetkunde onderwijst. Dezen regel moet
+geleerd, die som gemaakt, dit vraagstuk opgelost en die zwarigheid
+overwonnen worden en dus zal men vordering maken. Het vuur moet
+aangestoken, de blaasbalg gedreven worden, de stoom moet omhoog vliegen,
+de machine te werk gesteld, de voorgeschreven taak gedaan worden.
+Godsdienst is, volgens het aangenomen geloof, iets waartoe de mensch
+moet worden gedrongen. Hij moet op de eene of andere wijze godsdienstig
+gemaakt worden. Hij moet door de menschelijke beweegredenen of
+menschelijke overreding, gedreven of getrokken, bepraat of bedreigd, toe
+gelokt of gezweept worden. De godsdienst wordt hem voorgesteld als de
+rivier tusschen zijne ziel en den hemel. Hij wordt overreed, genoodigd,
+vermaand, gesmeekt om in deze rivier te springen. Hij moet er in loopen
+of als het ware er in gedrongen worden. Hij wordt er toe overtuigd en
+hij neemt de voorgeschreven sprong, <ins class="corr" id="corr106" title="Bron: Hij">hij</ins> wordt een belijder. Hij hoort;
+hij leest; <ins class="corr" id="corr107" title="Bron: bij">hij</ins> bidt; hij ondersteunt de zaak; hij bedient de
+zondagschool; hij vormt zijne kleeding naar de uniform van het corps,
+waartoe hij behoort; hij dankt zijn geboord overhemd af<ins class="corr" id="corr108" title="Niet in Bron.">,</ins> kamt het haar
+gelijk, en scheert <span class="pagenum" title="58">&nbsp;</span><a id="p_58"></a>zijne bakkebaarden; hij voorziet zijn hoofd met de
+belijdenis van de secte waarbij hij is aangesloten, spreekt zooals zij
+spreekt, gelooft zoo als zij gelooft<ins class="corr2" id="corr109" title="Bron: &nbsp;zoo"></ins> en, handelt zoo als zij handelt.
+En dit alles wordt &bdquo;bekeering en besliste vroomheid&rdquo; genoemd, terwijl er
+in de ziel van den armen ellendige, geen spoor van genade, geen greintje
+geestelijk geloof of geen vonkje goddelijk leven gevonden wordt. Doch,
+Gods weg is wijd verschillend van geheel dit ellendige, zoo algemeen
+heerschende stelsel; Hij bouwt niet op, voor en aleer Hij heeft
+gesloopt; Hij verlost de ziel niet, v��r Hij haar eerst heeft doen
+gevoelen, dat zij verloren is. Hij neemt niet, het hout en de stoppelen
+der oude natuur, om een fondament van te leggen, ook gebruikt Hij geen
+slijm in plaats van kalk om een verrot Babel op te bouwen. De wijze des
+menschen is, om hier een stuk hout en daar een steen te plaatsen, de
+eene hoek te vullen met een steen, de andere met een dakpan, en alzoo
+voortgaande, een toren te bouwen, welks top mogt reiken tot aan den
+hemel. De weg Gods is om neder te komen en hunne taal te verwarren, om
+iederen steen en elk stuk hout naar de vier winden des hemels te
+verstrooijen en niet een steen op den anderen te laten, die niet
+afgebroken zal worden. Hij is een naijverig God en wil geen deelgenoot
+hebben in het werk der zaligheid. Hij wil geen nieuwen wijn in oude
+lederen zakken doen, noch een nieuwen lap op een versleten kleed zetten.
+De vuile kleederen van Josua (Zach. 3: 4) moesten van hem weg genomen
+worden, voor hij met wisselkleederen bekleed werd. Alzoo gaat dooden
+v��r levend maken, armoede v��r rijkdom, bedelarij en den mesthoop v��r
+de erfenis van den troon der heerlijkheid; het graf van alle verwachting
+van de heuvelen en bergen, en het gruis van zelfverfoeijing voor de
+verheffing tot het zitten onder de prinsen. <span class="pagenum" title="59">&nbsp;</span><a id="p_59"></a>(Sam. 2: 6-8). Te zaaijen
+met tranen gaat voor het maaijen met gejuich, asch voor schoonheid,
+treuren voor de olie der vreugd en eenen benaauwden geest voor het
+gewaad des lofs. Zaligheid is geen uitwendige zaak. Het bestaat niet in
+de letter, maar in den geest; niet in een gezond geloof, zoo als men
+meent, maar in de genieting daarvan als een balsem in een verbroken
+hart. Dus wanneer wij de groote vraag beantwoorden: &bdquo;Wat is het dat eene
+ziel zalig maakt?&rdquo;<ins class="corr" id="corr110" title="Niet in Bron.">,</ins>
+<ins class="corr" id="corr111" title="Bron: Zoo">zoo</ins> moeten wij vooraf wel verstaan, dat het woord
+&bdquo;zaligmaken&rdquo; in zich bevat, een voorafgaanden staat, waarvan en waaruit
+het een herstelmiddel, eene ontkoming, eene bevrijding is. Dat zaligheid
+veronderstelt voorafgaande verlorenheid, verderf en ellende, en dat het
+eene bevrijding is van dit alles, stemt iedereen toe. Maar het wordt
+niet zoo gereedelijk toegestemd, of indien al bekend in woorden, toch
+niet verkondigd als eene fondamenteele waarheid, dat het is eene
+<i>gevoelde</i> verlorenheid, eene <i>gevoelde</i> vernietiging, eene <i>gevoelde</i>
+rampzaligheid, waaruit zaligheid eene ontkoming is. Ieder die de
+waarheid des Bijbels belijdt, stemt in woorden den val des menschen toe
+en dat zalig maken eene bevrijding is van de verschrikkelijke gevolgen
+van dien val. Maar dat men het innerlijk kennen en diep gevoelen moet;
+dat de ziel onder het gewigt daarvan ter neer gebogen en beladen moet
+zijn; dat de overtuiging van schuld, toorn en gevaar door
+bovennatuurlijke kracht in zijne ondervinding moet gewrocht worden en
+dat hij als het ware tusschen den bovensten molensteen der wet en den
+ondersten molensteen van een schuldig geweten moet worden vergruisd;
+deze groote en plegtige waarheden worden vermeden, bedekt en verzwegen
+door bijna allen die belijden den zondaar den weg naar Sion te wijzen.
+&bdquo;Ga naar Christus; zie op Jezus; wijdt u zelf den Heere toe; <span class="pagenum" title="60">&nbsp;</span><a id="p_60"></a>leid eenen
+gelijkvormigen wandel; leest dezen en dien schrijver; woon de bekende
+pligten bij; wees werkzaam; sluit u aan bij onze vereeniging; wordt een
+lidmaat der kerk; hoor onzen leeraar; houdt huisgodsdienstoefening;
+zendt uwe kinderen naar de zondagschool; kweek naarstig de heiligmaking
+aan; haat alle zonde; waak tegen alle kwade hartstogten; oefen het
+geloof in verootmoediging;<ins class="corr" id="corr112" title="Niet in Bron.">&rdquo;</ins> deze en dergelijke vermaningen worden van
+duizende kansels met kwistige hand over zoekende zondaren uitgestrooid.
+Maar de natuur, de diepte, de magt, de gevoelens, de snijdende
+overtuigingen<ins class="corr" id="corr113" title="Niet in Bron.">,</ins> het kermend roepen, de angstige foltering, de
+donkere uitzigten, de zinkende vertwijfeling, de uiterste hulpeloosheid,
+de dikke duisternis, het ellendige ongeloof, in ��n woord, al deze
+inwendige werkzaamheden, welke in een zoekend zondaar gevonden worden,
+worden door al de letterpredikers van den dag voorbij gegaan. Deze
+dingen worden toegestemd maar of geheel verzuimd of met minachting op
+gezinspeeld. Doch, indien wij weten willen wat het is, dat eene ziel
+verlost, zoo moeten wij den staat weten <i>waaruit</i> hij verlost moet
+worden. Indien wij het begin niet hebben, zoo kunnen wij het midden
+noch het einde hebben. Maar onze hedendaagsche regtzinnige belijders en
+predikers hadden nooit een begin in hunne godsdienst. Zij waren vroom
+van hunne kindschheid; of zij hadden het voorregt van godsdienstige
+ouders; of zij werden op de Christelijke of Zondagschool opgebragt; of
+zij zaten onder een evangelie-prediker; of een goed boek viel hun in
+handen en maakte hen vroom; of zij werden ernstig en overtuigd van de
+noodzakelijkheid der godsdienst; of zij trouwden eene <ins class="corr" id="corr114" title="Bron: godvuchtige">godvruchtige</ins>
+vrouw of man en op die wijs werden zij ook godsdienstig. Zulke en
+dergelijke verhalen worden dagelijks in vrome couranten opgedischt, in
+gezelschappen of bidstonden medegedeeld en blindelings, <span class="pagenum" title="61">&nbsp;</span><a id="p_61"></a>naar den aard
+der liefde zoo als men het noemt, als echte bevinding en opregt werk der
+genade aangenomen. Maar waar is een uit duizend te vinden, die kan
+verhalen, hoe de Heere met hem begon, en wat zijne gevoelens waren onder
+zijne goddelijke onderwijzingen? Wie kan het pad beschrijven, waardoor
+hij geleid is geworden, de nederwerpen en de verheffingen, welke hij
+ondervonden heeft, de wisselingen, welke hij is doorgegaan, hoe hij
+trapsgewijze van vat in vat geledigd is geworden en de worstelingen
+welke hij ondervond? Wie, van duizend belijders kan gevoelig spreken
+over den alsem en de gal der zonde, den vergiftigen angel van schuld, de
+pijlen Gods in de conscientie, de vuilheid van een hopeloos bedorven en
+arglistig hart, het strijden, zinken en worstelen, de afwisselende hoop
+en vrees, de stralen van licht en de schaduwen der duisternis, de
+oogenblikken van vertrouwen en de spoedig wederkeerende moedeloosheid,
+en al de verschillende ondervindingen van eene ontwaakte ziel?
+Verfoeijing en walging van zich zelf in stof en asch, duistere voorboden
+van eeuwige straf, schreeuwen tot God uit de diepte van schuld,
+opgevolgd door tijden van treurig stilzwijgen<ins class="corr" id="corr115" title="Niet in Bron.">,</ins> afwisselend berouw en
+hardheid des harten, nu overvallen door de zonde en dan weder treurende
+en zuchtende over zijne zwakheid er tegen; zulke oefeningen als deze,
+hoe weinigen spreken er van met gevoel, zalving en kracht, hetwelk
+bewijst dat zij die allen zijn doorgegaan? Of, wederom, den zwaren last
+der zonde, het ne�rdrukkend gevoel van bederf, de stroomen van ongeloof
+en godloochening, de vloeden van vuilheid, begeerlijkheid en
+hardnekkigheid, het schielijk invallen van godslasterende gedachten,
+vreeselijke verbeeldingen, dwaze gedachten, ijselijke vervloekingen, en
+al de opwellingen van den vuilen bodem van een zinnelijk en duivelsch
+hart, welken predikant uit duizend draagt de bewijzen in <span class="pagenum" title="62">&nbsp;</span><a id="p_62"></a>zijne
+prediking dat zulk een pad door hem betreden is geworden? Maar indien de
+verlossing eenen voorgaanden staat onderstelt waaruit men verlost wordt
+dan zeg ik, dat het kinderachtige dwaasheid is, te praten van verlost te
+zijn, indien wij niets bevindelijks weten waarvan wij verlost zijn.
+Daarom, indien iemand mij vraagt: &bdquo;Wat is het dat eene ziel zalig
+<ins class="corr" id="corr116" title="Bron: Maakt">maakt</ins>?&rdquo;
+<ins class="corr" id="corr117" title="Bron: Antwoord">antwoord</ins> ik: &bdquo;Waarom doet gij mij die vraag?&rdquo;
+<ins class="corr" id="corr118" title="Bron: V��r">V��r</ins>
+men iets van verlossing kan kennen, is er eene voorafgaande les te
+leeren. Indien gij deze niet geleerd hebt, hebt gij
+met de andere niets te maken. Gij mogt even goed de tiendeelige breuken
+denken te leeren, voor gij nog lezen geleerd hebt. Maar welk is de
+beweegreden waarom gij een antwoord op deze vraag verlangt? Om eenige
+begrippen te vormen, uw oordeel te scherpen, om u een sterk geloof eigen
+te maken? Indien dit de reden is, dan kan ik er mij met u niet over
+bezig houden. Gij hebt eerst eene andere les te leeren en aleer gij deze
+geleerd hebt, kan ik op uwe vraag niet antwoorden.</p>
+
+<p>De zaligheid is een geschenk, het kostbaarste en rijkste geschenk dat de
+hand van een Drie�enig God wiens naam Liefde is, kan geven. Het is een
+legaat<ins class="corr" id="corr119" title="Niet in Bron.">,</ins> eene erfenis, eene bezitting, een schat, eene eeuwige
+wezenlijkheid. Het volle bezit, het ruim genot, de volkomene be�rving
+van dit voorbeschikte gewigt van heerlijkheid, is inderdaad bewaard tot
+eenen toekomstigen staat; maar de eerstelingen, de vroegrijpe druiven,
+de eerste daauwdroppen van de eeuwige erfenis, worden den uitverkorenen
+gegeven terwijl zij op aarde zijn. De eeuwigdurende genieting van de
+tegenwoordigheid en heerlijkheid van Christus, wordt in de Schrift
+altijd vergeleken bij een huwelijk. Dus lezen wij (Openb. 19: 7) van
+&bdquo;het wijf des Lams&rdquo; en &bdquo;de bruiloft des Lams&rdquo;<ins class="corr" id="corr120" title="Niet in Bron.">,</ins> zoo wordt de kerk
+gezegd &bdquo;tot den Koning gebragt te worden in gestikte kleederen <span class="pagenum" title="63">&nbsp;</span><a id="p_63"></a>van
+gouden borduursel,&rdquo; gelijk in oostersche landen de bruid door haren
+vader tot den bruidegom geleid werd (Gen. 29: 23). Maar wij lezen ook
+van &bdquo;ondertrouw&rdquo; welke altijd de viering van het huwelijk vooraf ging.
+&bdquo;Ik gedenk der weldadigheid uwer jeugd, der liefde uwer ondertrouw,&rdquo;
+(Jer. 2: 2); &bdquo;ik heb ulieden toebereid om u als eene reine maagd, aan
+<ins class="corr" id="corr121" title="Bron: ��nen">��nen</ins> man voor te stellen, namelijk Christus.&rdquo; (2 Cor. 11: 2). Zoo
+was Jozef ondertrouwd met de maagd Maria eer zij zamenkwamen (Matt. 1:
+18), dat is voor zij man en vrouw werden. Deze ondertrouw nu was eene
+onvermijdelijke voorbereiding tot het huwelijk, schoon het niet dezelfde
+zaak was. En daarom werd eene verloofde maagd gestraft als eene
+overspeelster, volgens de Livietische wet, (Deut. 22: 24), indien
+zij ontrouw was aan haren ondertrouwden man. De ondertrouw had in
+zich den aard van het huwelijk, schoon het niet dezelfde zaak was. De
+deelgenooten leefden niet te zamen en werden niet in elkanders bezit
+gesteld. Alzoo heeft de geestelijke ondertrouw plaats in dit leven en
+het geestelijk huwelijk in het toekomende leven; &bdquo;Ik zal u mij
+ondertrouwen in geregtigheid en in gerigt en in goedertierenheid en in
+barmhartigheden en ik zal u mij ondertrouwen in geloof; en gij zult den
+Heere kennen.<ins class="corr" id="corr122" title="Niet in Bron.">&rdquo;</ins> (Hosea 2: 18, 19). Dus, indien wij de zaligheid
+beschouwen, zoo zullen wij bevinden dat zij in drie deelen bestaat, in
+<i>verledene</i>, <i>tegenwoordige</i> en <i>toekomende</i> zaligheid.
+<i><ins class="corr" id="corr123" title="Bron: Veledene">Verledene</ins></i> zaligheid is onze namen geschreven te hebben in het boek
+des levens des Lama, van voor de grondlegging der wereld.
+<i>Tegenwoordige</i> zaligheid bestaat in de openbaring van Christus in de
+ziel, waarbij Hij zich haar ondertrouwt. En <i>toekomende</i> zaligheid
+bestaat in de eeuwige genieting van Christus, wanneer de uitverkorenen
+aan het bruiloftsmaal van Christus zullen aanzitten en <span class="pagenum" title="64">&nbsp;</span><a id="p_64"></a>altijd met den
+Heere zullen zijn. Gelijk nu niemand de <i>toekomende</i> zaligheid zal
+genieten, die geen deel heeft in de <i>verledene</i> zaligheid; met andere
+woorden, gelijk niemand ooit met Christus in de eeuwige heerlijkheid zal
+zijn, wiens naam niet is geschreven in het boek des levens van alle
+eeuwigheid, alzoo zal niemand de <i>toekomende</i> zaligheid genieten, die
+leeft en sterft zonder het genot van de <i>tegenwoordige</i> zaligheid;&mdash;met
+andere woorden, niemand zal voor eeuwig met Christus in heerlijkheid
+leven, die Hij in dit leven niet ondertrouwd heeft, door openbaring van
+zich zelf aan zijne ziel. Naar de gewoonte der Joden gaf de man ten
+tijde zijner ondertrouw aan de bruid een stuk zilver tot een getuigenis,
+zeggende tot haar: &bdquo;Ontvang dit stuk zilver als een onderpand dat gij op
+zulk een tijd mijne huisvrouw zult worden.&rdquo; En daarop verwisselden de
+partijen hunne ringen. Deze ontmoeting van de verloofde partijen, die
+dan elkander voor het eerst zagen, is een liefelijk zinnebeeld van de
+eerste ontmoeting der ziel door Jezus. De jonge dochter had van den
+jongeling gehoord, maar tot dien tijd had zij hem nimmer gezien, even
+als zoekende zielen van Jezus hooren met het gehoor der ooren, voor hare
+oogen Hem zien. De sluijer was op haar aangezigt, (Gen. 24: 65), gelijk
+als de sluijer ligt op het hart (2 Cor. 3: 15), tot dat Jezus die in
+twee�n scheurt van boven tot beneden. De bruidegom gaf zijne
+ondertrouwde vrouw een stuk zilver, als een onderpand, dat alles wat hij
+had, het hare was. En alzoo geeft Christus aan de ziel, die hij zich
+ondertrouwt door zijne eigene openbaring, een onderpand, een teeken,
+eene getuigenis, welke in zich hebben, de eerstelingen en de verzekering
+der eeuwige heerlijkheid. De partijen wisselden hunne ringen als
+onderpanden van onderlinge <span class="pagenum" title="65">&nbsp;</span><a id="p_65"></a>liefde en eeuwige getrouwheid. En evenzoo
+openbaart Christus zich aan de ziel, in zijne stervende liefde;
+wederkeerige verpanding, wederkeerige beloften, wederkeerige
+verzekeringen en onderpanden van trouw en liefde, hebben plaats tusschen
+de ziel en Hem. &bdquo;Deze zal zeggen ik ben des Heeren en die zal zich
+noemen met den naam van Jakob; en gene zal met zijne hand schrijven: Ik
+ben des Heeren.&rdquo; (Jes. 45: 5). In deze tijden &bdquo;in den dag van des
+konings bruiloft,&rdquo; (Hoogl. 3: 11), is de taal der ziel. &bdquo;Ik heb grooten
+lust in zijne schaduw en zit er onder, en zijne vrucht is mijn gehemelte
+zoet. Hij voert mij in het wijnhuis en de liefde is zijne banier over
+mij.&rdquo; (Hoogl. 2: 3, 4). <ins class="corr" id="corr124" title="Bron: alle">Alle</ins> leerstellingen, begrippen
+geloofsbelijdenissen, ordonanti�n en ceremoni�n, bij gemis van deze
+geopenbaarde zaligheid, zijn als het stof in de weegschaal en als
+stoppelen voor den wind. Wat bijv. is uitverkiezing, afgescheiden van de
+openbaring aan mijne ziel, dat ik uitverkoren ben van voor de
+grondlegging der wereld? Wat is verlossing voor mij, indien het
+verzoenend bloed des Lams niet op mijne conscientie gesprengd is? Wat is
+de eeuwige liefde van den Drie�enigen <ins class="corr" id="corr125" title="Bron: Johovah">Jehovah</ins>, tenzij dat
+eeuwige liefde in mijn hart door den Heiligen Geest uitgestort zij? Wat
+is de volharding der heiligen, tenzij er een gezegend genot daarvan in
+het geweten zij, als eene persoonlijke wezenlijkheid? Deze dingen in den
+Bijbel geopenbaard te zien, is niets. Dezelve door een van Gods
+dienstknechten te hooren prediken is niets. De waarheid derzelve in mijn
+oordeel te ontvangen en eene onwankelbare toestemming daaraan te geven,
+is niets. Duizenden hebben dit alles gedaan die God lasteren in de hel.
+Maar eeuwige verkiezing<ins class="corr" id="corr126" title="Niet in Bron.">,</ins> persoonlijke verlossing, toegerekende
+geregtigheid, onfeilbare liefde en al de andere schakels dezer gouden
+keten van den troon Gods nedergelaten in <span class="pagenum" title="66">&nbsp;</span><a id="p_66"></a>de ziel; de schoonheid,
+heerlijkheid en gelukzaligheid der verlossing in al derzelver takken,
+verledene, tegenwoordige en toekomende, geopenbaard te hebben in de ziel
+en op het geweten verzegeld, dit is alles, in alles. En dus alle
+twijfelingen en vreezen, alle overtuigingen van zonden, alle
+ontdekkingen van inwendige snoodheid, alle verschrikkende beschouwingen
+van God in het licht van eene verbrokene wet, alle kermingen, zuchten en
+tranen, alle bezwijkingen des<ins class="corr2" id="corr127" title="Bron: ,"></ins> harten, alle voorgevoel van den
+dood en het oordeel dat niet opleidt tot en uitloopt op eene toegepaste
+zaligheid en geopenbaarden Jezus, voor de mensch zijne oogen sluit in
+den dood, heeft niet meer met godsdienst te doen, dan het rammelen van
+de ketenen van een gevangene of de huilende razernij van een
+krankzinnige. De ziel des menschen moet verdoemd of gezaligd worden. En
+wat de inwendige godsdienst betreft, een mensch moet de zaligheid hebben
+als eene inwendige wezenlijkheid, als eene gekende, genotene, geproefde,
+gevoelde en getaste bezitting of hij zal nimmer het koningrijk der
+hemelen ingaan. Hij moge Kerkelijke of Afgescheidene zijn, Calvinist, of
+Arminiaan, Baptist of Independent, wat het zij of wie het zij, toch is
+al zijne belijdenis met betrekking tot de zaligheid niets meer, dan het
+fatsoen zijner kleeding, de hoogte zijner statuur of de kleur van zijn
+gelaat. Iedere zaak van <ins class="corr" id="corr128" title="Bron: uit&nbsp;wendigen">uitwendigen</ins> aard, wat meer is,
+de waarheid zelf, is een bed te kort en een deksel te smal. En dus al 's
+menschen gelijkvormigheid van leven, gezondheid van geloof<ins class="corr" id="corr129" title="Niet in Bron.">,</ins>
+wandelen in de <ins class="corr" id="corr130" title="Bron: ordinantien">ordinanti�n,</ins> lange en standvastige
+belijdenis en alles van slechts uitwendigen aard, waarop duizenden tot
+de zaligheid berusten, kan niet meer de zonde wegnemen, de geregtigheid
+Gods bevredigen en de ziel regt op den hemel geven, dan den eed van een
+<span class="pagenum" title="67">&nbsp;</span><a id="p_67"></a>vloeker of de ontuchtige redenen eener hoer.</p>
+
+<p>Indien ons dan gevraagd wordt, &bdquo;wat is het dat eene ziel zalig maakt?&rdquo;
+antwoorden wij: dat het niet is, werken der regtvaardigheid, die wij
+gedaan hebben of kunnen doen; noch het gebruik van onzen vrijen wil, die
+alleen vrij is in het kiezen en beminnen van het kwade; noch in te
+stemmen met aangebodene genade, waartoe wij van nature geene kracht
+bezitten; noch waakzaamheid, gebed en vasten; noch zelfverloochening,
+gestrengheid en uitwendige heiligmaking; noch eenige pligten of vormen;
+noch, in <ins class="corr" id="corr131" title="Bron: ��n">��n</ins> woord, eenige enkelvoudige zaak of eene menigte
+van zamengestelde zaken, die berusten op de natuurlijke wijsheid en
+sterkte des menschen. Noch, wederom is het hoofdkennis, noch vaste
+overtuiging der waarheid in het oordeel, noch zulke werkingen van het
+natuurlijk geweten, als ons overreden om eene zaligheid uit vrije genade
+in te willigen, noch een leven uitwendig gelijkvormig aan het Evangelie,
+noch lidmaatschap in eene evangelische kerk, noch natuurlijke
+gehechtheid aan de kinderen en dienstknechten Gods, noch ijver voor
+bevindelijke godsdienst, noch opofferingen gedaan om de waarheid te
+ondersteunen. Noch wederom bestaat de zaligheid in twijfelingen en
+vreezen, noch in wederwaardigheden, verzoekingen, werkingen der
+inwendige verdorvenheid, wettische verschrikkingen, aanvallen van
+zwaarmoedige vertwijfeling en hartverscheurende wanhoop. Al deze dingen
+<i>vergezellen de zaligheid</i> en worden gevonden in de erfgenamen der
+heerlijkheid; maar eenige derzelve of allen kunnen evenzoo in
+huichelaars, afvalligen en verworpenen gevonden worden. Evenmin bestaat
+de zaligheid in <i>begeerten</i>, want &bdquo;de luijaard begeert en heeft niet,&rdquo;
+noch in <i>tranen</i> want &bdquo;Ezau weende met een zeer groot en bitter geween,&rdquo;
+(Gen. 17: 34), noch in enkel <i>zoeken</i>, want &bdquo;velen zullen <span class="pagenum" title="68">&nbsp;</span><a id="p_68"></a>zoeken in te
+gaan en zullen niet kunnen,&rdquo; (Luk. 13: 24), noch in <i>willen</i> want &bdquo;het
+is niet desgenen die wil,&rdquo; noch in <i>loopen</i>, &bdquo;het is niet desgenen die
+loopt&rdquo; en &bdquo;in de loopbaan loopen allen, maar een alleen ontvangt den
+prijs.&rdquo; Ook bestaat de zaligheid niet in uitwendige gaven, als preeken
+en bidden want een mensch kan &bdquo;de hemelsche gaven smaken en toch zijn
+einde zijn tot verbranding,&rdquo; (Hebr. 6 vs. 4, <ins class="corr" id="corr132" title="Bron: 3">8</ins>), terwijl Saul
+profeteerde, Judas preekte en de zonen van Sceva duivelen uitwierpen in
+den naam van Jezus. Noch ook bestaat in <i>natuurlijk geloof</i>, want Simon
+Magus geloofde en werd gedoopt<ins class="corr" id="corr133" title="Niet in Bron.">,</ins>
+noch in <i>natuurlijke hoop</i><ins class="corr" id="corr134" title="Niet in Bron.">,</ins>
+want daar is &bdquo;de hoop des huichelaars die verdwijnen zal;&rdquo; noch in
+<i>natuurlijke vertroostingen</i>, want daar is een &bdquo;wandelen in de spranken
+van ons eigen vuur;&rdquo; noch in <i>ijdel vertrouwen</i>, want &bdquo;de zot is
+oploopende toornig en zorgeloos;&rdquo; noch in het <i>spreken over de
+godsdienst</i><ins class="corr" id="corr135" title="Niet in Bron.">,</ins> want &bdquo;een praatachtige dwaas zal vallen;&rdquo; noch in
+<i>dat anderen wel over ons denken</i>, daar Paulus eens goede gedachten had
+van Demas (Phillem. 24), &bdquo;die de tegenwoordige wereld lief kreeg&rdquo; (2
+Tim. 4: 10), noch daar�n, <i>dat de kinderen Gods vereeniging met ons
+gevoelen</i>, daar David &bdquo;zoetelijk raadpleegde met Achitofel, en in zijn
+gezelschap wandelde ten huize Godes&rdquo; (Ps. 55<ins class="corr" id="corr136" title="Bron: ,">:</ins>
+15)<ins class="corr" id="corr137" title="Niet in Bron.">.</ins> Om alles
+te zamen te nemen, de zaligheid bestaat niet in iets van het vleesch,
+dat is iets aardsch, menschelijks en natuurlijks, want &bdquo;het vleesch is
+niet nut&rdquo; (Joh. 6: 63), en &bdquo;niet de kinderen des vleesches die zijn
+kinderen Gods maar de kinderen der beloftenis worden voor het zaad
+gerekend.&rdquo; (Rom. 9: 8)<ins class="corr" id="corr138" title="Bron: ,">.</ins> Dus niemand kan zijne eigene ziel
+verlossen, noch God een rantsoen geven voor hem zelf of voor zijnen
+broeder (Ps. 49: 8), maar alle vleesch is gras, alleen bestemd om door
+den maaijer afgesneden en in den oven geworpen te worden. <span class="pagenum" title="69">&nbsp;</span><a id="p_69"></a>Wij komen dan
+tot dit besluit, waartoe God vroeger of later iedere uitverkorene ziel
+brengt, dat zij die gezaligd<ins class="corr2" id="corr139" title="Bron: ,"></ins> worden, gezaligd worden omdat
+God <i>hen zalig wil maken</i>, &bdquo;dat Hij barmhartig is, dien Hij barmhartig
+zijn wil&rdquo; en die alleen (Rom. 9: 15); dat Hij hen behoudt niet uit
+eenige voorgeziene goedheid in hen, doch uit zijne eigene
+onderscheidende souvereine genade; dat Hij hen vrijwillig eeuwig en
+onveranderlijk lief heeft, en dat zij verlost<ins class="corr" id="corr140" title="Niet in Bron.">,</ins>
+<ins class="corr" id="corr141" title="Bron: geregvaardigd">geregtvaardigd</ins>,
+levend gemaakt, geheiligd<ins class="corr" id="corr142" title="Niet in Bron.">,</ins> bewaard en verheerlijkt worden, alleen
+omdat zij de voorwerpen zijn van onverdiende liefde van den
+<ins class="corr" id="corr143" title="Bron: Dri�enigen">Drie�enigen</ins> Jehovah. Hier is dan het antwoord op de
+vraag: &bdquo;Wat is het dat eene ziel zalig maakt?<ins class="corr" id="corr144" title="Niet in Bron.">&rdquo;</ins> 1. Een aandeel te
+hebben in de verkiezende liefde van God den Vader, in het verlossende
+bloed en de regtvaardigende geregtigheid van God den Zoon, in de
+levendmakende en heiligende werkingen van God den
+<ins class="corr" id="corr145" title="Bron: HeiligenGeest">Heiligen Geest</ins>. Dit is de erfenis den uitverkorenen
+verzegeld, als eeuwig de hunnen, door een in alles welgeordineerd en
+vast verbond. Dit is de zaligheid <i>uitwendig</i> en hij, die noch lot noch
+deel aan deze zaligheid heeft, zal in zijne zonden sterven onder den
+vreeselijken toorn van een heilig en regtvaardig God. Maar daar is: 2.
+ook de zaligheid <i>inwendig</i> welke bestaat in de openbaring van Jezus in
+de ziel, waardoor uitverkiezende liefde, verzoenend bloed,
+regtvaardigende geregtigheid en eene eeuwige erfenis in de hemelen,
+worden verzegeld op de ziel en tot persoonlijk en onderwerpelijke
+wezenlijkheden worden gemaakt. Tot deze inwendige genieting der
+zaligheid zijn al de kinderen Gods voorverordineerd en niemand van hen
+sterft zonder meerder of minder aandeel er in. <ins class="corr" id="corr146" title="Bron: eenigen">Eenigen</ins> van
+hen zijn nu inderdaad in de verschrikkingen der wet gedompeld, anderen
+vreezende en bevende, anderen snijden zich af als huichelaars; anderen
+zijn kermende onder het gewigt der zonde, <span class="pagenum" title="70">&nbsp;</span><a id="p_70"></a>anderen overwonnen door de
+magt hunner begeerlijkheden, anderen worden gekweld door den duivel,
+anderen zijn kwijnende ter oorzake van den weg, en allen gewikkeld in
+eenen verschrikkelijken en zwaren strijd met den ouden mensch der zonde.
+Eenigen weder voelen hunne harten doorsneden van wege hunne
+afvalligheid, anderen verfoeijen zich zelf in stof en asch, anderen
+worden met vuisten geslagen door pijnlijke verzoekingen, anderen vervuld
+met opstand en gemelijkheid, anderen verward in de strikken des satans
+en anderen zittende in weerspannig stilzwijgen of genoegzaam door
+moedeloosheid overwonnen. Eenigen hebben nooit hunnen Zaligmaker
+gevonden, anderen hebben Hem verloren; eenigen hebben nooit vergeving en
+verlossing gevoeld en anderen zijn weder verstrikt onder het juk van
+gevangenschap; eenigen zijn opgesloten, anderen kunnen niet uitkomen;
+eenigen zijn hopende tegen hoop op hoop en anderen wantrouwende de
+bewijzen<ins class="corr" id="corr147" title="Niet in Bron.">;</ins> eenigen worden al den dag geplaagd en elken morgen
+gekastijd en anderen zijn vreezende dat zij bastaarden zijn, omdat de
+roede Gods niet op hen ligt.</p>
+
+<p>Maar gelijk het geheele huisgezin Gods een gemeen aandeel heeft aan de
+zaligheid die <i>uitwendig</i> is, zoo stemmen zij allen overeen in dit punt
+betrekkelijk de zaligheid die <i>inwendig</i> is, dat het eene
+<i>bovennatuurlijke</i> godsdienst moet zijn, eenen geopenbaarden Zaligmaker,
+eene toegepaste regtvaardigheid, een besprengd geweten, een verzegeld
+pardon, eene uitgestorte liefde, eene genotene verlossing, die alleen
+bevredigen en zalig maken kan. En dus, al hunne ontblootingen,
+ontledigingen, kastijdingen, aanvechtingen, worstelingen, droefenissen,
+zuchtingen, kermingen en tranen<ins class="corr" id="corr148" title="Bron: :">;</ins> al hunne twijfelingen,
+vreezen<ins class="corr" id="corr149" title="Bron: .">,</ins> verschrikkingen, schuddingen, duisternis en
+moedeloosheid; al hunne beschouwingen van de regtvaardigheid <span class="pagenum" title="71">&nbsp;</span><a id="p_71"></a>Gods in
+eene heilige wet; al hun rijzen en dalen, hunne wisselingen en
+veranderingen, schuld<ins class="corr" id="corr150" title="Bron: .">,</ins> veroordeeling en een pijnlijk gevoel van
+wege de zonde, met ��n woord, al hunne bevinding van de diepten van een
+hopeloos, slecht en goddeloos hart<ins class="corr" id="corr151" title="Niet in Bron.">;</ins> alles, alles dient in de hand
+van den gezegenden Geest om hen tot dit punt te brengen, dat de
+zaligheid is in het bloed en de geregtigheid van Christus <i>alleen</i>, en
+dat deze zaligheid aan hen en in hen moet <ins class="corr" id="corr152" title="Bron: heopenbaard">geopenbaard</ins>
+worden, om hen van de vlammen der hel te bevrijden.</p>
+
+<p>Maar, zegt de Arminiaan, indien de zaligheid zoodanig is als hier
+beschreven wordt, wat wordt er dan van de belangen der zedelijkheid,
+welke voorzorg is er genomen voor goede werken, welke zekerheid is er
+voor heiligheid des levens? Zal niet het geloof aan zijne uitverkiezing
+iemand vermetel, een vertrouwen in zijne eindelijke volharding hem
+zorgeloos maken en eene overtuiging dat hij zich niet uit het verbond
+kan zondigen, hem niet tot losbandigheid leiden? Hierop antwoorden wij:
+Ja, dat zal het, en het zijn de vruchten en uitwerkselen van de
+leerstellingen der genade, indien zij niet door de hand van God
+<ins class="corr" id="corr153" title="Bron: iu">in</ins> de ziel worden gewrocht, maar geleerd worden, zooals
+honderden haar leeren in het verstand en oordeel. Maar dit gevolg
+bewijst niet dat ze onwaar zijn, maar is eerder eene vervulling van Gods
+woord. &bdquo;Hunne tafel,&rdquo; dat is de leerstellingen uitgespreid voor hen,
+waaraan zij belijden te spijzigen<ins class="corr" id="corr154" title="Niet in Bron.">,</ins>
+<ins class="corr" id="corr155" title="Niet in Bron.">&bdquo;</ins>worde voor hun
+aangezicht tot een strik en tot volle vergelding tot een' valstrik,&rdquo;
+(Ps. 69: 23). Wij lezen van de eerste belijders, van &bdquo;vlekken in hunne
+liefdemaaltijden, weidende zich zelf zonder vrees.&rdquo; Deze dronken de
+leerstelling der uitverkiezing enz. in, <ins class="corr" id="corr156" title="Bron: onvermend">onvermengd</ins> met
+heilige vrees, onverzeld met een beven voor Gods Woord en een innerlijk
+ontzag <span class="pagenum" title="72">&nbsp;</span><a id="p_72"></a>voor zijne vreeselijke Majesteit. Deze karakters nu worden
+gezegd <ins class="corr" id="corr157" title="Niet in Bron.">&bdquo;</ins>de genade te veranderen in ontuchtigheid en den eenigen
+Heerscher God en onzen Heere Jezus Christus te verloochenen,&rdquo; dat is,
+door booze werken (Jud. 4<ins class="corr" id="corr158" title="Bron: :">,</ins> 12). Maar om reden ongoddellijke
+menschen, de regte wegen des Heeren verkeeren en de waarheid misbruiken
+tot hun eigen verderf, volgt daaruit dat dezelfde uitwerkselen volgen
+waar dezelfde leer geestelijk geleerd en geestelijk ontvangen wordt? De
+stralen der zon trekken ziekte en koorts uit de pestachtige moerassen,
+en doen een lijk tot verrotting overgaan. Maar is de zon minder zuiver,
+zijn nare stralen minder schitterend, minder verkwikkend, is hare
+natuurlijke warmte minder koesterend voor groenten, vruchten en bloemen,
+omdat zij verrotting haalt uit hetgeen in zich zelf verrot is en bederf
+uit hetgeen in zich zelf bedorven is? En alzoo, omdat de leerstellingen
+der genade door een bedorven hart aangenomen, enkel dienen om deszelfs
+natuurlijk bederf uit te halen, volgt daarom niet dat het alzoo gesteld
+is, waar het woord des levens ontvangen wordt &bdquo;in een eerlijk en goed
+hart&rdquo; (Luk. 8: 15), dat is, in een hart eerlijk gemaakt door beschijning
+van hemelsch licht en goed of Godlievend door de indrukking van zijn
+Goddelijk beeld. In dezen bereiden bodem schieten <ins class="corr" id="corr159" title="Bron: De">de</ins>
+leerstellingen der genade diepen wortel en brengen, van tijd tot tijd
+bevochtigd door den daauw en de regen van den gezegenden Geest,
+overvloedige vrucht voort. Dus brengen zij voort: ten eersten <i>inwendige
+vrucht</i>. Van deze is <ins class="corr" id="corr160" title="Bron: deeerste">de eerste</ins> <i>bekeering</i>, welke bestaat
+in eene verandering des harten, eene verandering van genegenheden, eene
+verandering van gevoelens<ins class="corr" id="corr161" title="Niet in Bron.">,</ins> een keeren van vormelijkheid tot
+geestelijkheid, van vrije wil tot vrije genade, van eigengeregtigheid
+tot zelfverfoeijing, van huichelarij <span class="pagenum" title="73">&nbsp;</span><a id="p_73"></a>tot opregtheid, van
+zelfregtvaardiging tot zelfveroordeeling, van belijdenis tot kracht. De
+tweede is <i>Goddelijke vrees</i>, welke Gods hartdoorzoekende
+tegenwoordigheid teweegbrengt, zij beeft op zijn fronselen<ins class="corr" id="corr162" title="Niet in Bron.">,</ins> zij
+ducht zijn ongenoegen, is bevreesd voor zijne oordeelen, gevoelt zijne
+kastijdende hand en zoekt boven alle dingen zijne gunst en het licht van
+zijn aanschijn. De derde is <i>ootmoedigheid</i>, welke ontspruit uit eene
+kennis van God en van zich zelf en bestaat in eene geestelijke kennis
+van de bedriegelijkheid en goddeloosheid van het hart, in anderen
+uitnemender te achten dan zich zelf, in gevoel van de weinige wezenlijke
+godsdienst die wij nog bezitten, in belijdenis voor God en mensch van
+onze snoodheid, in te zitten aan Jezus voeten om door Hem te worden
+onderwezen, in de laagste plaats onder de kinderen Gods in te nemen, in
+een zuigeling te zijn in hulpeloosheid, zwakheid, dwaasheid en
+nietigheid. Eene vierde inwendige vrucht is <i><ins class="corr" id="corr163" title="Bron: Goddelijkeid">Goddelijke</ins> droefheid</i>,
+die voortspruit uit een gezicht van eenen lijdenden Zaligmaker, zich
+openbaart in zich zelf te haten, de zonde te verfoeijen, te kermen over
+gedurigen afval, in zielesmart van zoo dikwijls verstrikt te zijn door
+driften en begeerlijkheden, en vergezelschapt is van zachtheid,
+smeltingen des harten, stroomingen van liefde tot den Verlosser en van
+verontwaardiging jegens ons zelf en ernstige begeerten om niet meer te
+zondigen. Eene vijfde vrucht is <i>hoop</i>, welke ontspringt uit wanhoop en
+in de ziel verwekt wordt door een geestelijke ontdekking van het
+medelijden, de barmhartigheid, de verdraagzaamheid, de liefde en de
+vriendelijkheid van den Vader der barmhartigheden en den God aller
+vertroostingen. Dit opent het hart in gebeden, doet deszelfs
+weerbarstigen aard smelten, verwijdt deszelfs enge, zelfzuchtige,
+bekrompene beschouwingen van <span class="pagenum" title="74">&nbsp;</span><a id="p_74"></a>God, houdt het vast als een zeker en
+houdend anker temidden van de stormen en orkanen, en bemoedigt het om te
+wachten aan de deur der barmhartigheid tot volkomene verlossing komt
+opdagen. Eene zesde vrucht is <i>liefde</i>, welke bestaat in liefde tot
+<i>God</i>, uit aanmerking van zijne teedere barmhartigheden en
+langmoedigheid te midden van en niettegenstaande al onze bedorvenheid,
+weerspannigheid, snoodheid en vreeselijke goddeloosheid; in liefde tot
+<i>Christus</i> als een Zaligmaker zoo gepast voor onzen ellendigen toestand,
+als vuile bezoedelde verdoemeniswaardige ellendelingen; in liefde tot de
+beproefde<ins class="corr" id="corr164" title="Niet in Bron.">,</ins> gekwelde en verzochte <i>kinderen Gods</i> als mede-lijders
+en mede-erfgenamen<ins class="corr" id="corr165" title="Bron: :">;</ins> in liefde tot <i>gezanten van Christus</i> als
+boodschappers van goede tijding tot onze schuldige ziel, als tolken en
+uitleggers onzer bevinding, als uitdeelers van hemelsche verborgenheden
+en ontdekkers van de geheimen onzer harten (1 Cor. 14: 25); in liefde
+tot de <i>waarheid</i> Gods die ons vrij maakt; tot het <i>Woord</i> Gods<ins class="corr" id="corr166" title="Bron: .">,</ins>
+dat onze harten heeft ingenomen, en tot de <i>beloften</i> Gods, die ons van
+tijd tot tijd bemoedigd hebben.</p>
+
+<p>Deze zijn slechts weinige van de <i>inwendige</i> vruchten welke de
+leerstellingen der genade geestelijk in onze zielen ontvangen, zonder
+eenigen twijfel voortbrengen.</p>
+
+<p>Maar behalve deze zijn er ten tweede <i>uitwendige vruchten</i>. De zoodanige
+zijn, afscheiding van eene goddelooze wereld, en afscheiding van eene
+belijdende wereld; eerlijkheid en vrijmoedigheid in de zaak der
+<ins class="corr" id="corr167" title="Bron: wrarheid">waarheid</ins>; milddadigheid tot de armen en nooddruftigen van
+Gods volk; algemeene gelijkvormigheid van leven en omgang; afkeer van al
+de kunstgrepen van den handel, van leugens in ons beroep en bedrog in
+nering en hantering; afkeer van vleijen en gevleid te worden in ��n
+woord, een leven overeenkomstig de voorschriften en verorderingen des
+Evangelies.</p>
+
+<p><span class="pagenum" title="75">&nbsp;</span><a id="p_75"></a></p>
+
+<p>Zoodanige zijn de <i>inwendige</i> en <i>uitwendige</i> vruchten welke door de
+leerstellingen der genade aan de ziel toegepast door den gezegenden
+Geest worden voortgebragt. God zijnde de eenige fontein van leven,
+genade en vruchtbaarheid deelt der ziel die gebragt is in zijne
+gezegende tegenwoordigheid, om met Hem te wandelen, gemeenschap met Hem
+te hebben en toegang tot Hem te genieten, door dezen heiligen omgang,
+flaauwe blijken mede van gelijkvormigheid aan Hem.</p>
+
+<p>En alzoo zijn, eeuwige verkiezing geopenbaard aan de ziel, persoonlijke
+zaligheid toegepast aan het hart, toegekerende geregtigheid verzegeld op
+het geweten en nimmer falende trouw van binnen bevestigd wel verre van
+tot losbandigheid te leiden, de eenige waarheden, die wezenlijke
+vruchten zullen voortbrengen. En integendeel, alle zelfverloochening,
+uitwendige heiligmaking, dooding des vleesches, lange gebeden, en alle
+de goede werken van de Arminiaansche catalogus zijn niets dan
+bedriegelijke namaaksels van de vruchten des Geestes en zullen daarom
+hunne misleide bezitters overlaten aan de regtvaardige wraak van Hem,
+die een verteerend vuur is.</p>
+
+<p class="amen">AMEN.</p>
+
+<p><span class="pagenum" title="76">&nbsp;</span><a id="p_76"></a></p>
+
+<h2><a id="ZUGTEN"></a>HET ZUGTEN DER WEDERGEBOORNE OVER DE OVERBLIJFSELEN VAN 'T VLEESCH.</h2>
+
+<hr class="single" />
+
+<div class="poem">
+  <div class="stanza">
+    <div class="i0 drop">O<a id="FNa_A" href="#FN_A" class="fnanchor">*</a> God wat is het schoon en zoet,<br /></div>
+    <div class="i0">Wanneer men uwen wille doet,<br /></div>
+    <div class="i0">En van uw wegen niet en glijd,<br /></div>
+    <div class="i0">Ter rechter noch ter linker zijd'.<br /></div>
+  </div>
+  <div class="stanza">
+    <div class="i0">Maar ach! wat is 't een zware last,<br /></div>
+    <div class="i0">Dat ons de zond' zoo ligt verrast,<br /></div>
+    <div class="i0">En brengt ons, buiten ons' vermoen.<br /></div>
+    <div class="i0">Om tegen u gebod te doen.<br /></div>
+  </div>
+  <div class="stanza">
+    <div class="i0">Hoe zou mijn harte zijn verlicht,<br /></div>
+    <div class="i0">Zoo mijnen weg mocht zijn gericht<br /></div>
+    <div class="i0">Om te bewaren uwe Wet,<br /></div>
+    <div class="i0">Die gij den mensch hebt ingezet!<br /></div>
+  </div>
+  <div class="stanza">
+  <span class="pagenum" title="77">&nbsp;</span><a id="p_77"></a>
+    <div class="i0">Dan zoud ik, Heere, voor uw aanschijn<br /></div>
+    <div class="i0">Alzoo beschaamt niet langer zijn,<br /></div>
+    <div class="i0">Wanneer ik zoude merken, maar<br /></div>
+    <div class="i0">Op uw geboden allegaar.<br /></div>
+  </div>
+  <div class="stanza">
+    <div class="i0">Och! dat mij zoo de zonde boeid,<br /></div>
+    <div class="i0">Dat ik niet vrij en ongemoeid<br /></div>
+    <div class="i0">Hier loopen mag in mijne baan,<br /></div>
+    <div class="i0">Ach dat ik moet zoo langzaam gaan!<br /></div>
+  </div>
+  <div class="stanza">
+    <div class="i0">Een oprecht willen tot het goed<br /></div>
+    <div class="i0">Bevind ik wel in mijn gemoed,<br /></div>
+    <div class="i0">Maar aan 't volbrengen mij het schort,<br /></div>
+    <div class="i0">En daar in koom ik veel te kort.<br /></div>
+  </div>
+  <div class="stanza">
+    <div class="i0">Den ouden mensch noch in mij leefd,<br /></div>
+    <div class="i0">Die mijnen geest steeds wederstreefd,<br /></div>
+    <div class="i0">En doet mij zulk een groot geweld,<br /></div>
+    <div class="i0">Dat ik niet weinig ben ontsteld.<br /></div>
+  </div>
+  <div class="stanza">
+    <div class="i0">Inwendig heb ik groot vermaak<br /></div>
+    <div class="i0">In uwe Wet; maar (droeve zaak!)<br /></div>
+    <div class="i0">'t Vleesch tegen mijnen geest zich kant,<br /></div>
+    <div class="i0">En neemt ook somtijds d' overhand.<br /></div>
+  </div>
+  <div class="stanza">
+    <div class="i0">Het goede dat ik zeer bemin,<br /></div>
+    <div class="i0">En garen wil met hart en zin,<br /></div>
+    <div class="i0">Dat doe ik niet; maar dikwijls 't kwaad<br /></div>
+    <div class="i0">Dat mijne ziel verfoeid en haat.<br /></div>
+  </div>
+  <div class="stanza">
+  <span class="pagenum" title="78">&nbsp;</span><a id="p_78"></a>
+    <div class="i0">Och ik elendig droevig mensch!<br /></div>
+    <div class="i0">Wie zal mij geven mijnen wensch,<br /></div>
+    <div class="i0">Dat ik eens moge zijn bevrijd<br /></div>
+    <div class="i0">Van dezen mijnen zwaren strijd!<br /></div>
+  </div>
+  <div class="stanza">
+    <div class="i0">O Jezus! gij die alles werkt,<br /></div>
+    <div class="i0">En die verslagen harten sterkt;<br /></div>
+    <div class="i0">Geeft dat den ouden mensch verhuist,<br /></div>
+    <div class="i0">En laat mij zijn met u gekruist.<br /></div>
+  </div>
+  <div class="stanza">
+    <div class="i0">Want gij voor ons gestorven zijt,<br /></div>
+    <div class="i0">Opdat wij zouden 't aller tijd<br /></div>
+    <div class="i0">Der zonder lichaam doen te niet,<br /></div>
+    <div class="i0">En niet meer volgen haar gebied.<br /></div>
+  </div>
+  <div class="stanza">
+    <div class="i0">Laat mij eens zeggen <ins class="corr" id="corr168" title="Bron: onbevreest">onbevreesd</ins>;<br /></div>
+    <div class="i0">Nu leev' ik eenmaal na den geest,<br /></div>
+    <div class="i0">Ik leve nu alzoo niet meer<br /></div>
+    <div class="i0">Gelijk ik heb gedaan wel eer.<br /></div>
+  </div>
+  <div class="stanza">
+    <div class="i0">Maar Christus zelve leefd in mij,<br /></div>
+    <div class="i0">Die maakt mij van de zonden vrij:<br /></div>
+    <div class="i0">Is 't vleesch schoon niet volkomen dood.<br /></div>
+    <div class="i0">Zoo vrees ik nochthans geenen nood.<br /></div>
+  </div>
+  <div class="stanza">
+    <div class="i0">'k Heb Christum door 't geloof gevat,<br /></div>
+    <div class="i0">Die mij heeft eeuwig lief gehad,<br /></div>
+    <div class="i0">En voor mij door zijn dood voldaan:<br /></div>
+    <div class="i0">Wat zal mij dan noch tegenstaan?<br /></div>
+  </div>
+  <div class="stanza">
+  <span class="pagenum" title="79">&nbsp;</span><a id="p_79"></a>
+    <div class="i0">Hier op wil ik vertrouwen vast,<br /></div>
+    <div class="i0">Tot dat ik van des lichaams last<br /></div>
+    <div class="i0">Zal zijn verlost, en vleesch en bloed<br /></div>
+    <div class="i0">Niet zal ontrusten mijn gemoed.<br /></div>
+  </div>
+  <div class="stanza">
+    <div class="i0">God heeft belooft met eige stem,<br /></div>
+    <div class="i0">Dat in het nieuw Jeruzalem<br /></div>
+    <div class="i0">Gerechtigheid haar wooning heeft,<br /></div>
+    <div class="i0">En niets het welk ontuchtig leeft.<br /></div>
+  </div>
+  <div class="stanza">
+    <div class="i0">Daar zal ik doen, mijn God! en Heere!<br /></div>
+    <div class="i0">Al wat ik wil, na mijn begeere;<br /></div>
+    <div class="i0">Want ik en zal dan willen niet<br /></div>
+    <div class="i0">Dan 't geen gij zelfs wilt dat geschied.<br /></div>
+  </div>
+  <div class="stanza">
+    <div class="i0">Och dat ik haast mocht komen daar!<br /></div>
+    <div class="i0">Och dat doch haast verschenen waar<br /></div>
+    <div class="i0">Die zal'ge lang gewenschte tijd!<br /></div>
+    <div class="i0">Hoe zal mijn hart dan zijn verblijd!<br /></div>
+  </div>
+  <div class="stanza">
+    <div class="i0">Hoe zullen wij U dienen Heere,<br /></div>
+    <div class="i0">Wanneer geen vleesches zwakheid meer<br /></div>
+    <div class="i0">Ons ooit kan brengen tot den val,<br /></div>
+    <div class="i0">Noch zonden-strijd meer wezen zal!<br /></div>
+  </div>
+</div>
+
+<div class="footnote">
+
+  <p><a id="FN_A" href="#FNa_A" class="label">*</a> De vreugd die men in God en in 't doen van zijnen wille
+  geniet, is <ins class="corr" id="corr169" title="Bron: on&nbsp;eindelijk">oneindelijk</ins> grooter dan de vreugd die men
+  uit eenige andere voorwerpselen kan rapen. De Godzaligheid is de
+  volmaaktheid onzer Zielen: en aangezien het aller dingen aart is meest
+  na zijn eigen volmaaktheid te haken, zoo moet ook de Godzaligheid
+  noodwendiglijk de hoogste verlusting onzer zielen wezen.</p>
+
+</div>
+
+<hr class="single" />
+
+<p><span class="pagenum" title="80">&nbsp;</span><a id="p_80"></a></p>
+
+<h2><a id="BEKENTENIS"></a>BEKENTENIS VAN ZWAKHEID, EN BEGEERTE OM VERSTERKING.</h2>
+
+<hr class="single" />
+
+<div class="poem">
+  <div class="stanza">
+    <div class="i0 drop">Ik kom, O God! voor u belijden,<br /></div>
+    <div class="i0">Mijn zwakheid, die aan allen zijden<br /></div>
+    <div class="i0">Mijn droev'ge ziel ontstelt en kwelt:<br /></div>
+    <div class="i0">'t Zijn dikwijls heel geringe zaken,<br /></div>
+    <div class="i0">Die mij mismoedig konnen maken<br /></div>
+    <div class="i0">En mij bestormen met gewelt.<br /></div>
+  </div>
+  <div class="stanza">
+    <div class="i0">Ik stel mij voor, iets uit te werken,<br /></div>
+    <div class="i0">En mij kloekmoedig te versterken,<br /></div>
+    <div class="i0">Maar, als de minst aanvechting koomt,<br /></div>
+    <div class="i0">Ben ik benauwt en gantsch verslagen;<br /></div>
+    <div class="i0">En kan niet anders doen dan klagen,<br /></div>
+    <div class="i0">Dat zoo mijn krachten zijn getoomt.<br /></div>
+  </div>
+  <div class="stanza">
+    <div class="i0">Och wat een strijd voel ik van binnen,<br /></div>
+    <div class="i0">Wanneer ik mijn gemoed en zinnen<br /></div>
+    <div class="i0">Tot u omhoog te heffen meen,<br /></div>
+    <div class="i0">Dat dan het vleesch mij komt bespringen,<br /></div>
+    <div class="i0">om mijn gewill'ge geest te dringen<br /></div>
+    <div class="i0">Met forsche krachten na beneen!<br /></div>
+  </div>
+  <div class="stanza">
+    <div class="i0">En ziet eens aan met mededogen<br /></div>
+    <div class="i0">Mijn broosheid en mijn zwak vermogen:<br /></div>
+    <div class="i0">Wilt mijne ziel, die noch zoo zeer<br /></div>
+    <div class="i0">Haar aan het stof gevoelt te kleven,<br /></div>
+    <div class="i0">Doch schenken nieuwe kracht en leven<br /></div>
+    <div class="i0">Na uw getrouwe woord, o Heere!<br /></div>
+  </div>
+  <div class="stanza">
+    <div class="i0">Wilt mijnen geest doch maken sterker,<br /></div>
+    <div class="i0">Zoolang hij in des Lichaams kerker<br /></div>
+    <div class="i0">Hier dus elendig leven moet;<br /></div>
+    <div class="i0">Tot dat mij eens na deze dagen<br /></div>
+    <div class="i0">Den ouden mensch niet meer zal plagen,<br /></div>
+    <div class="i0">Die nu mij zoo veel moeit' aandoet.<br /></div>
+  </div>
+
+  <div class="auteur">SLUITER.</div>
+</div>
+
+<div class="TNbox">
+<a id="correctie"></a>
+
+<h2>Overzicht aangebrachte correcties</h2>
+
+<p>De volgende correcties zijn aangebracht in de tekst:</p>
+
+<table summary="correcties in tekst">
+  <thead>
+    <tr><th>Plaats</th><th>Bron</th><th>Correctie</th></tr>
+  </thead>
+  <tbody>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr1">Blz. 3</a></td><td class="td4">letterkennes</td><td class="td4">letterkennis</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr2">Blz. 6</a></td><td class="td4">.</td><td class="td4">,</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr3">Blz. 10</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">.</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr4">Blz. 12</a></td><td class="td4">verni�uwing</td><td class="td4">vernieuwing</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr5">Blz. 12</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">.</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr6">Blz. 12</a></td><td class="td4">Verord�neerde</td><td class="td4">Verordineerde</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr7">Blz. 12</a></td><td class="td4">[<i>Niet uitgespati�erd in Bron.</i>]</td><td class="td4 g">De&nbsp;</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr8">Blz. 12</a></td><td class="td4">[<i>Niet uitgespati�erd in Bron.</i>]</td><td class="td4 g">De&nbsp;</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr9">Blz. 13</a></td><td class="td4">[<i>Niet uitgespati�erd in Bron.</i>]</td><td class="td4 g">De&nbsp;</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr10">Blz. 13</a></td><td class="td4">[<i>Niet uitgespati�erd in Bron.</i>]</td><td class="td4 g">De&nbsp;</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr11">Blz. 13</a></td><td class="td4">[<i>Niet uitgespati�erd in Bron.</i>]</td><td class="td4 g">De&nbsp;</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr12">Blz. 13</a></td><td class="td4">[<i>Niet uitgespati�erd in Bron.</i>]</td><td class="td4 g">De&nbsp;</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr13">Blz. 13</a></td><td class="td4">.</td><td class="td4">,</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr14">Blz. 14</a></td><td class="td4">[<i>Niet uitgespati�erd in Bron.</i>]</td><td class="td4 g">De&nbsp;</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr15">Blz. 14</a></td><td class="td4">Vreesselijk</td><td class="td4">Vreeselijk</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr16">Blz. 14</a></td><td class="td4">[<i>Niet uitgespati�erd in Bron.</i>]</td><td class="td4 g">De&nbsp;</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr17">Blz. 15</a></td><td class="td4">[<i>Niet uitgespati�erd in Bron.</i>]</td><td class="td4 g">De&nbsp;</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr18">Blz. 15</a></td><td class="td4">[<i>Niet uitgespati�erd in Bron.</i>]</td><td class="td4 g">De&nbsp;</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr19">Blz. 15</a></td><td class="td4">[<i>Niet uitgespati�erd in Bron.</i>]</td><td class="td4 g">De&nbsp;</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr20">Blz. 15</a></td><td class="td4">[<i>Niet uitgespati�erd in Bron.</i>]</td><td class="td4 g">De&nbsp;</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr21">Blz. 15</a></td><td class="td4">[<i>Niet uitgespati�erd in Bron.</i>]</td><td class="td4 g">De&nbsp;</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr22">Blz. 15</a></td><td class="td4">[<i>Niet uitgespati�erd in Bron.</i>]</td><td class="td4 g">De&nbsp;</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr23">Blz. 15</a></td><td class="td4">[<i>Niet uitgespati�erd in Bron.</i>]</td><td class="td4 g">De&nbsp;</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr24">Blz. 15</a></td><td class="td4">[<i>Niet uitgespati�erd in Bron.</i>]</td><td class="td4 g">De&nbsp;</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr25">Blz. 16</a></td><td class="td4">[<i>Niet uitgespati�erd in Bron.</i>]</td><td class="td4 g">De&nbsp;</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr26">Blz. 16</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">.</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr27">Blz. 16</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">.</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr28">Blz. 17</a></td><td class="td4">verder&nbsp;e</td><td class="td4">verderve</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr29">Blz. 17</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">,</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr30">Blz. 18</a></td><td class="td4">[<i>Niet uitgespati�erd in Bron.</i>]</td><td class="td4 g">De&nbsp;</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr31">Blz. 18</a></td><td class="td4">hnnne</td><td class="td4">hunne</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr32">Blz. 18</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">.</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr33">Blz. 21</a></td><td class="td4">[<i>Niet uitgespati�erd in Bron.</i>]</td><td class="td4 g">De&nbsp;</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr34">Blz. 22</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">,</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr35">Blz. 22</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">,</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr36">Blz. 22</a></td><td class="td4">iederen</td><td class="td4">iedereen</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr37">Blz. 23</a></td><td class="td4">,</td><td class="td4">.</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr38">Blz. 23</a></td><td class="td4">haast</td><td class="td4">haat</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr39">Blz. 24</a></td><td class="td4">.</td><td class="td4">,</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr40">Blz. 24</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">,</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr41">Blz. 25</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">,</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr42">Blz. 26</a></td><td class="td4">.</td><td class="td4">,</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr43">Blz. 27</a></td><td class="td4">.</td><td class="td4">,</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr44">Blz. 27</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">.</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr45">Blz. 27</a></td><td class="td4">,</td><td class="td4">[<i>Verwijderd.</i>]</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr46">Blz. 27</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">&rdquo;</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr47">Blz. 27</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">.</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr48">Blz. 28</a></td><td class="td4">gemakkellijken</td><td class="td4">gemakkelijken</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr49">Blz. 28</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">,</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr50">Blz. 28</a></td><td class="td4">.</td><td class="td4">,</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr51">Blz. 29</a></td><td class="td4">gerangschik</td><td class="td4">gerangschikt</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr52">Blz. 29</a></td><td class="td4">Zijn</td><td class="td4">zijn</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr53">Blz. 30</a></td><td class="td4">,</td><td class="td4">[<i>Verwijderd.</i>]</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr54">Blz. 30</a></td><td class="td4">?</td><td class="td4">,</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr55">Blz. 30</a></td><td class="td4">heeft</td><td class="td4">geeft</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr56">Blz. 36</a></td><td class="td4">teontmoeten</td><td class="td4">te ontmoeten</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr57">Blz. 36</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">,</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr58">Blz. 36</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">,</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr59">Blz. 36</a></td><td class="td4">.</td><td class="td4">,</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr60">Blz. 36</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">,</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr61">Blz. 36</a></td><td class="td4">�f</td><td class="td4">�f</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr62">Blz. 37</a></td><td class="td4">.</td><td class="td4">[<i>Verwijderd.</i>]</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr63">Blz. 37</a></td><td class="td4">hune</td><td class="td4">hunne</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr64">Blz. 38</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">&rdquo;</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr65">Blz. 40</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">.</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr66">Blz. 41</a></td><td class="td4">machenerie</td><td class="td4">machinerie</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr67">Blz. 42</a></td><td class="td4">.</td><td class="td4">,</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr68">Blz. 42</a></td><td class="td4">.</td><td class="td4">,</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr69">Blz. 42</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">,</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr70">Blz. 43</a></td><td class="td4">oorspong</td><td class="td4">oorsprong</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr71">Blz. 44</a></td><td class="td4">barmharti&rsquo;heid</td><td class="td4">barmhartigheid</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr72">Blz. 45</a></td><td class="td4">eingene</td><td class="td4">eigene</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr73">Blz. 45</a></td><td class="td4">toeschijven</td><td class="td4">toeschrijven</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr74">Blz. 45</a></td><td class="td4">toekomendo</td><td class="td4">toekomende</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr75">Blz. 46</a></td><td class="td4">onverandelijk</td><td class="td4">onveranderlijk</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr76">Blz. 46</a></td><td class="td4">onverandelijker</td><td class="td4">onveranderlijker</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr77">Blz. 46</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">,</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr78">Blz. 47</a></td><td class="td4">:</td><td class="td4">;</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr79">Blz. 47</a></td><td class="td4">verdoemis</td><td class="td4">verdoemenis</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr80">Blz. 48</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">.</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr81">Blz. 48</a></td><td class="td4">��n</td><td class="td4">��n</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr82">Blz. 49</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">.</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr83">Blz. 49</a></td><td class="td4">doodangst</td><td class="td4">doodsangst</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr84">Blz. 49</a></td><td class="td4">Welk</td><td class="td4">welk</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr85">Blz. 50</a></td><td class="td4">gebriuken</td><td class="td4">gebruiken</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr86">Blz. 51</a></td><td class="td4">Achitofelel</td><td class="td4">Achitofel</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr87">Blz. 51</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">,</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr88">Blz. 51</a></td><td class="td4">,</td><td class="td4">.</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr89">Blz. 51</a></td><td class="td4">&nbsp;op</td><td class="td4">[<i>Verwijderd.</i>]</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr90">Blz. 51</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">�</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr91">Blz. 52</a></td><td class="td4">slecht</td><td class="td4">slechts</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr92">Blz. 52</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">.</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr93">Blz. 52</a></td><td class="td4">.</td><td class="td4">,</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr94">Blz. 53</a></td><td class="td4">breng</td><td class="td4">brengt</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr95">Blz. 53</a></td><td class="td4">drie�nigen</td><td class="td4">drie�enigen</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr96">Blz. 54</a></td><td class="td4">ontledig</td><td class="td4">ontledigd</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr97">Blz. 54</a></td><td class="td4">onverniewde</td><td class="td4">onvernieuwde</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr98">Blz. 55</a></td><td class="td4">nemem</td><td class="td4">nemen</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr99">Blz. 55</a></td><td class="td4">stroomtjes</td><td class="td4">stroompjes</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr100">Blz. 55</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">.</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr101">Blz. 56</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">,</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr102">Blz. 56</a></td><td class="td4">.</td><td class="td4">,</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr103">Blz. 56</a></td><td class="td4">Evengelisch</td><td class="td4">Evangelisch</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr104">Blz. 56</a></td><td class="td4">.</td><td class="td4">,</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr105">Blz. 57</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">,</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr106">Blz. 57</a></td><td class="td4">Hij</td><td class="td4">hij</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr107">Blz. 57</a></td><td class="td4">bij</td><td class="td4">hij</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr108">Blz. 57</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">,</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr109">Blz. 58</a></td><td class="td4">&nbsp;zoo</td><td class="td4">[<i>Verwijderd.</i>]</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr110">Blz. 59</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">,</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr111">Blz. 59</a></td><td class="td4">Zoo</td><td class="td4">zoo</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr112">Blz. 60</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">&rdquo;</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr113">Blz. 60</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">,</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr114">Blz. 60</a></td><td class="td4">godvuchtige</td><td class="td4">godvruchtige</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr115">Blz. 61</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">,</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr116">Blz. 62</a></td><td class="td4">Maakt</td><td class="td4">maakt</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr117">Blz. 62</a></td><td class="td4">Antwoord</td><td class="td4">antwoord</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr118">Blz. 62</a></td><td class="td4">V��r</td><td class="td4">V��r</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr119">Blz. 62</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">,</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr120">Blz. 62</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">,</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr121">Blz. 63</a></td><td class="td4">��nen</td><td class="td4">��nen</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr122">Blz. 63</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">&rdquo;</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr123">Blz. 63</a></td><td class="td4">Veledene</td><td class="td4">Verledene</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr124">Blz. 65</a></td><td class="td4">alle</td><td class="td4">Alle</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr125">Blz. 65</a></td><td class="td4">Johovah</td><td class="td4">Jehovah</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr126">Blz. 65</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">,</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr127">Blz. 66</a></td><td class="td4">,</td><td class="td4">[<i>Verwijderd.</i>]</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr128">Blz. 66</a></td><td class="td4">uit&nbsp;wendigen</td><td class="td4">uitwendigen</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr129">Blz. 66</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">,</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr130">Blz. 66</a></td><td class="td4">ordinantien</td><td class="td4">ordinanti�n,</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr131">Blz. 67</a></td><td class="td4">��n</td><td class="td4">��n</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr132">Blz. 68</a></td><td class="td4">3</td><td class="td4">8</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr133">Blz. 68</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">,</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr134">Blz. 68</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">,</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr135">Blz. 68</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">,</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr136">Blz. 68</a></td><td class="td4">,</td><td class="td4">:</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr137">Blz. 68</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">.</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr138">Blz. 68</a></td><td class="td4">,</td><td class="td4">.</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr139">Blz. 69</a></td><td class="td4">,</td><td class="td4">[<i>Verwijderd.</i>]</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr140">Blz. 69</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">,</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr141">Blz. 69</a></td><td class="td4">geregvaardigd</td><td class="td4">geregtvaardigd</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr142">Blz. 69</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">,</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr143">Blz. 69</a></td><td class="td4">Dri�enigen</td><td class="td4">Drie�enigen</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr144">Blz. 69</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">&rdquo;</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr145">Blz. 69</a></td><td class="td4">HeiligenGeest</td><td class="td4">Heiligen Geest</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr146">Blz. 69</a></td><td class="td4">eenigen</td><td class="td4">Eenigen</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr147">Blz. 70</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">;</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr148">Blz. 70</a></td><td class="td4">:</td><td class="td4">;</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr149">Blz. 70</a></td><td class="td4">.</td><td class="td4">,</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr150">Blz. 71</a></td><td class="td4">.</td><td class="td4">,</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr151">Blz. 71</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">;</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr152">Blz. 71</a></td><td class="td4">heopenbaard</td><td class="td4">geopenbaard</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr153">Blz. 71</a></td><td class="td4">iu</td><td class="td4">in</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr154">Blz. 71</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">,</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr155">Blz. 71</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">&bdquo;</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr156">Blz. 71</a></td><td class="td4">onvermend</td><td class="td4">onvermengd</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr157">Blz. 72</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">&bdquo;</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr158">Blz. 72</a></td><td class="td4">:</td><td class="td4">,</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr159">Blz. 72</a></td><td class="td4">De</td><td class="td4">de</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr160">Blz. 72</a></td><td class="td4">deeerste</td><td class="td4">de eerste</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr161">Blz. 72</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">,</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr162">Blz. 73</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">,</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr163">Blz. 73</a></td><td class="td4">Goddelijkeid</td><td class="td4">Goddelijke</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr164">Blz. 74</a></td><td class="td4">[<i>Niet in Bron.</i>]</td><td class="td4">,</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr165">Blz. 74</a></td><td class="td4">:</td><td class="td4">;</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr166">Blz. 74</a></td><td class="td4">.</td><td class="td4">,</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr167">Blz. 74</a></td><td class="td4">wrarheid</td><td class="td4">waarheid</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr169">Blz. 76 (voetnoot)</a></td><td class="td4">on&nbsp;eindelijk</td><td class="td4">oneindelijk</td></tr>
+    <tr><td class="td2"><a href="#corr168">Blz. 78</a></td><td class="td4">onbevreest</td><td class="td4">onbevreesd</td></tr>
+  </tbody>
+</table>
+</div>
+
+
+
+
+
+
+
+
+<pre>
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Wat is het dat eene zondaar zaligmaakt?, by 
+Joseph Charles Philpot
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK WAT IS HET DAT EENE ZONDAAR ***
+
+***** This file should be named 39039-h.htm or 39039-h.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        https://www.gutenberg.org/3/9/0/3/39039/
+
+Produced by The Online Distributed Proofreading Team at
+https://www.pgdp.net
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
+
+
+</pre>
+
+</body>
+</html>
diff --git a/39039-h/images/cover-th.jpg b/39039-h/images/cover-th.jpg
new file mode 100644
index 0000000..27ff94d
--- /dev/null
+++ b/39039-h/images/cover-th.jpg
diff --git a/39039-h/images/cover.jpg b/39039-h/images/cover.jpg
new file mode 100644
index 0000000..5bfefe5
--- /dev/null
+++ b/39039-h/images/cover.jpg
diff --git a/LICENSE.txt b/LICENSE.txt
new file mode 100644
index 0000000..6312041
--- /dev/null
+++ b/LICENSE.txt
@@ -0,0 +1,11 @@
+This eBook, including all associated images, markup, improvements,
+metadata, and any other content or labor, has been confirmed to be
+in the PUBLIC DOMAIN IN THE UNITED STATES.
+
+Procedures for determining public domain status are described in
+the "Copyright How-To" at https://www.gutenberg.org.
+
+No investigation has been made concerning possible copyrights in
+jurisdictions other than the United States. Anyone seeking to utilize
+this eBook outside of the United States should confirm copyright
+status under the laws that apply to them.
diff --git a/README.md b/README.md
new file mode 100644
index 0000000..0ec13a6
--- /dev/null
+++ b/README.md
@@ -0,0 +1,2 @@
+Project Gutenberg (https://www.gutenberg.org) public repository for
+eBook #39039 (https://www.gutenberg.org/ebooks/39039)