1 files changed, 13317 insertions, 0 deletions

diff --git a/38765-0.txt b/38765-0.txt
new file mode 100644
index 0000000..d076117
--- /dev/null
+++ b/38765-0.txt
@@ -0,0 +1,13317 @@
+The Project Gutenberg EBook of History of the Greek Revolution, Volume C, by 
+Spyridon Trikoupis
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: History of the Greek Revolution, Volume C
+
+Author: Spyridon Trikoupis
+
+Release Date: February 4, 2012 [EBook #38765]
+
+Language: Greek
+
+Character set encoding: UTF-8
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK HISTORY OF GREEK REVOLUTION, VOL C ***
+
+
+
+
+Produced by Sophia Canoni.  Thanks to George Canonis for
+his major work in proofreading.
+
+
+
+
+
+Note: The tonic system has been changed from polytonic to
+monotonic. The spelling of the book has not been changed
+otherwise. Bold words are included in &; words in italics in _.
+In various places the book had in the margin the notation of the
+month that the event took place.  I have placed the month within
+brackets, somewhere near the notation, starting a new paragraph.
+
+Σημείωση: Το τονικό σύστημα έχει αλλάξει από πολυτονικό σε
+μονοτονικό. Κατά τα άλλα έχει διατηρηθεί η ορθογραφία του βιβλίου.
+Λέξεις με έντονους χαρακτήρες περικλείονται σε &, ενώ λέξεις με
+ιταλικούς χαρακτήρες σε _. Σε διάφορα μέρη, στο περιθώριο, το
+βιβλίο είχε την ένδειξη του μήνα του γεγονότος. Έβαλα την ένδειξη
+κάπου κοντά στην ένδειξη του περιθωρίου, ξεκινώντας κάθε φορά
+καινούργια παράγραφο.
+
+
+
+
+ΣΠΥΡΙΔΩΝΟΣ ΤΡΙΚΟΥΠΗ
+
+
+
+
+ΙΣΤΟΡΙΑ
+
+ΤΗΣ
+
+ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΕΩΣ
+
+
+ΕΚΔΟΣΙΣ ΤΡΙΤΗ
+
+
+ΕΠΙΘΕΩΡΗΘΕΙΣΑ ΚΑΙ ΕΠΙΔΙΟΡΘΩΘΕΙΣΑ ΥΠ' ΑΥΤΟΥ ΤΟΥ ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΣ
+
+
+
+
+
+ΤΟΜΟΣ Γ'.
+
+
+             _«Καλλίστην παιδείαν ηγητέον προς αληθινόν βίον
+           την εκ της πραγματικής ιστορίας περιγιγνομένην εμ-
+              πειρίαν· μόνη γαρ αύτη χωρίς βλάβης από παντός
+            καιρού και περιστάσεως κριτάς αληθινούς αποτελεί
+                                               του βελτίονος.»
+
+                                         Εκ των του ΠΟΛΥΒΙΟΥ._
+
+
+
+ΕΚΔΟΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΑΣΛΑΝΗΣ
+
+ΕΝ ΑΘΗΝΑΙΣ
+
+ΕΚ ΤΟΥ ΤΥΠΟΓΡΑΦΕΙΟΥ ΤΗΣ «ΩΡΑΣ»
+
+1888
+
+
+
+
+ΠΙΝΑΞ
+
+
+
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΜΑ'.
+
+Θάνατος του Δράμαλη και τελευταία παθήματα των εν τη Κορινθία
+απομειναρίων του υπ' αυτόν στρατού.  — Πολιτική κατάστασις της
+Ελλάδος και της Τουρκίας.  — Στάσις των γενιτσάρων και πτώσις του
+Χαλέτ-εφέντη και των ομοφρόνων του.  — Τα περί του
+τουρκοπερσικού πολέμου.  — Τα μεταξύ Ρωσσίας και Τουρκίας και η
+περί αυτών γνώμη των άλλων αυλών.  — Διάθεσις των εις Βερώνην
+συνελθόντων προς την Ελλάδα και την Τουρκίαν και αποστολή προς
+αυτούς και τον Πάπαν ελληνικής πρεσβείας.  — Μεταβολή επί το
+ευμενέστερον της αγγλικής πολιτικής, υπουργήσαντος του Γεωργίου
+Κάννιγγος, και πολιτική των άλλων αυλών.  — Επιθεώρησις της πρώτης
+κυβερνητικής περιόδου . . 1
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΜΒ'.
+
+Συγκρότησις της δευτέρας των Ελλήνων εθνικής συνελεύσεως. —
+Μετάβασις του νέου βουλευτικού εις Τριπολιτσάν  — Νέαι διαιρέσεις.
+— Έκπλους του οθωμανικού στόλου.  — Κατορθώματα των Ψαριανών κατά
+την μικράν Ασίαν.  — Εισβολή εις την Ανατολικήν Ελλάδα υπό τον
+Ισούφπασαν Μπερκόφτσαλην.  — Καταστροφή του κατά την Εύβοιαν και
+καθ' όλην την Θετταλομαγνησίαν ελληνικού αγώνος . . 26
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΜΓ'.
+
+Μετάβασις των μελών του νομοτελεστικού, των μεν εις Σαλαμίνα των
+δε εις Πάτρας. — Τα περί προεδρίας του βουλευτικού και μετάβασις
+αυτού εις Σαλαμίνα.  — Εισδρομή των εχθρών εις Αττικήν και
+αναχώρησις αυτών.  — Επάνοδος του νομοτελεστικού και του
+βουλευτικού εις Πελοπόννησον . . 38
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΜΔ'.
+
+Εκστρατεία υπό τον πασάν της Σκόδρας Μουσταήν εις Δυτικήν Ελλάδα.
+— Άφιξις Κωνσταντίνου Μεταξά εις Μεσολόγγι ως γενικού επάρχου.  —
+Κατάστασις της Δυτικής Ελλάδος και τα περί συνοικισμού Σουλιωτών
+εν Ζαπαντίω.  — Ο Μάρκος Μπότσαρης σχίζει το δίπλωμα της
+στρατηγίας του.  — Απόβασις εχθρών εις Γαλατάν και αποτυχία αυτών.
+— Εφόρμησις νυκτερινή Σουλιωτών εις το εν Καρπενησίου εχθρικόν
+στρατόπεδον και θάνατος Μάρκου Μπότσαρη.  — Μάχη Καλιακούδας και
+θάνατος Ζηγούρη Τσαβέλλα και Νικολού Κοντογιάννη.  — Πολιορκία
+Ανατολικού και λύσις αυτής.  — Άφιξις Μαυροκορδάτου εις Μεσολόγγι
+ως γενικού διευθυντού.  — Παράδοσις Κορίνθου. Εκστρατεία εις
+Εύβοιαν υπό τον Οδυσσέα . . 44
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΜΕ'.
+
+Στρατόπεδον Πατρών — Ρήξις νομοτελεστικού και βουλευτικού.  —
+Καθαίρεσις του υπουργού Περούκα και του νομοτελεστού Μεταξά.  —
+Εμφύλιοι ταραχαί και συγκρούσεις. — Το βουλευτήριον πατείται υπό
+στρατιωτικής δυνάμεως εν Άργει και οι βουλευταί μεταβαίνουν εις
+Κρανίδι.  — Νέον νομοτελεστικόν.  — Τα μεταξύ Ρωσσίας και Τουρκίας
+καθ' όλον το έτος . . 56
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΜΣΤ'.
+
+Ανάπλους του οθωμανικού στόλου εις Κωνσταντινούπολιν. — Έκπλους
+του ελληνικού.  — Ναυμαχία.  — Τα περί Κρήτης καθ' όλην την
+αρμοστείαν του Τομπάζη . . 64
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΜΖ'.
+
+Εξωτερικόν δάνειον.  — Γερμανικός λεγεών εις αντίληψιν της
+Ελλάδος.  — Φιλελληνικαί εταιρίαι.  — Συνθήκη εις ανόρθωσιν του
+τάγματος του αγίου Ιωάννου της Ιερουσαλήμ.  — Άφιξις του λόρδου
+Βύρωνος και του συνταγματάρχου Στάνωπος εις Ελλάδα.  — Απόπειρα
+εις άλωσιν Κορώνης.  — Διάλυσις του εν Ευβοία ελληνικού
+στρατοπέδου . . 76
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΜΗ'.
+
+Τα δύο νομοτελεστικά.  — Εμφύλιος πόλεμος. — Διαγωγή του Βύρωνος
+εν Μεσολογγίω και αποβίωσις αυτού.  — Καταδίκη του Καραϊσκάκη ως
+επιβούλου.  — Τα κατά την Ανατολικήν Ελλάδα.  — Παράδοσις Ναυπλίου
+και είσοδος της νέας κυβερνήσεως . . 83
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΜΘ'.
+
+Αποστολή μέρους των δανείων εις Ελλάδα.  — Έκπλους του οθωμανικού
+στόλου. — Σχέδια του σουλτάνου και του σατράπου της Αιγύπτου
+Μεχμέτ-Αλή εις αναδούλωσιν όλης της Ελλάδος. — Καταστροφή Κάσσου
+και Ψαρών. — Νίκαι κατά θάλασσαν των Ελλήνων παρά την Σάμον και
+ματαίωσις των κατ' αυτής κινημάτων.  — Εκστρατείαι κατά την
+στερεάν Ελλάδα και μάχη της Άμπλιανης.  — Πολεμικά κινήματα εν
+Πελοποννήσω . . 99
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ν'.
+
+Αιγύπτιος εκστρατεία υπό τον Ιβραήμπασαν και ευόδωσις αυτής εις
+Κρήτην. — Αι επί της εκστρατείας ταύτης ναυμαχίαι. Φροντίς της
+ελληνικής κυβερνήσεως περί τακτοποιήσεως της κατά ξηράν και κατά
+θάλασσαν υπηρεσίας.  — Έναρξις της γ' κυβερνητικής περιόδου.  —
+Δωρήματα Βαρβάκη.  — Φιλανθρωπική Εταιρία εν Ελλάδι . . 120
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΝΑ'.
+
+Δεύτερος εμφύλιος πόλεμος.  — Χαρακτήρ αυτού και του πρώτου.  —
+Συνέλευσις της Δυτικής Ελλάδος εν Ανατολικώ . . 131
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΝΒ'.
+
+Εξωτερική πολιτική ως προς την Ελλάδα  — Συνδιαλέξεις εν
+Πετρουπόλει των αντιπροσώπων των πέντε Δυνάμεων περί του ελληνικού
+ζητήματος, και σχίσμα Αγγλίας και Ρωσσίας . . 140
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΝΓ'.
+
+Σχέδια της ελληνικής κυβερνήσεως κατά των εχθρών.  — Απόβασις του
+Ιβραήμπασα εις Μοθώνην. — Εκστρατεία του Κουντουριώτου προέδρου
+του νομοτελεστικού.  — Πολεμικά κατά ξηράν και θάλασσαν συμβάντα
+και παράδοσις των Παλαιών Ναβαρίνων και του Νεοκάστρου.  —
+Εμπρησμός εχθρικών πλοίων εν Μοθώνη. — Ναυμαχία παρά τον
+Καφηρέα . . 145
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΝΔ'.
+
+Αποτυχία της εκστρατείας Κουντουριώτου.  — Αμνηστία ανταρτών.  —
+Μάχη κατά την θέσιν Μανιάκι.  — Κινήματα Ιβραήμη εις τα ενδότερα
+της Πελοποννήσου και συγκρούσεις.  — Ο Χαμιλτών εν Ναυπλίω.  —
+Παθήματα Ελλήνων και επάνοδος Ιβραήμη εις Μεσσηνίαν.  — Ο Φαβιέρος
+αρχηγός του τακτικού.  — Κατορθώματα Ελλήνων.  — Ατυχής απόπειρα
+εις άλωσιν Τριπολιτσάς. — Ανταλλαγή αιχμαλώτων.  — Απόπειρα
+δολοφονίας Ιβραήμη . . 160
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΝΕ'.
+
+Προδοσία Οδυσσέως.  — Αυτομόλησις προς τους Έλληνας και θάνατος
+αυτού.  — Το σπήλαιόν του.  — Κινήματα Τούρκων κατά την Ανατολικήν
+Ελλάδα. — Αναζωπύρησις του αγώνος κατά την Κρήτην. — Απόπειρα
+εμπρησμού του εν Αλεξανδρεία εχθρικού στόλου . . 175
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΝΣΤ'.
+
+Περί του δευτέρου δανείου και του λόρδου Κοχράνου.  — Αύξουσα
+ευμένεια των λαών προς τον ελληνικόν αγώνα.  — Περί αναγορεύσεως
+βασιλέως.  — Διάθεσις των μεγάλων Δυνάμεων προς την Ελλάδα και
+σύστασις κομμάτων υπό ξένην ονομασίαν.  — Σχίσμα των μελών της
+ιεράς συμμαχίας επί των εν Πετρουπόλει συνδιαλέξεων και λύσις της
+συμμαχίας.  — Περί της αγγλικής προστασίας.  — Τα μεταξύ Ρωσσίας
+και Τουρκίας.  — Αποβίωσις του αυτοκράτορος Αλεξάνδρου.  — Σχέσεις
+των αυλών προς αλλήλας επί της αποβιώσεώς του . . 189
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΝΖ'.
+
+Δευτέρα πολιορκία του Μεσολογγίου.  — Περίοδος πρώτη . . 207
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΝΗ'.
+
+Δευτέρα πολιορκία του Μεσολογγίου.  — Περίοδος δευτέρα . . 238
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΝΘ'.
+
+Αποτυχία των εις άλωσιν της Τριπολιτσάς και της Καρύστου και εις
+λεηλασίαν της Βηρυτού κινημάτων Ελλήνων.  — Εκστρατεία των υπό τον
+Φαβιέρον τακτικών εις Εύβοιαν και αποτυχία αυτής.  — Καταστροφή
+των γενιτσάρων και είσαξις της ευρωπαϊκής τακτικής εις την
+στρατιωτικήν υπηρεσίαν του οθωμανικού κράτους . . 267
+
+
+
+
+
+
+            ΙΣΤΟΡΙΑ
+            ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΕΩΣ
+
+
+
+            1822-1823
+
+            ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΜΑ'
+
+
+
+            &Θάνατος του Δράμαλη και τελευταία παθήματα των εν τη
+            Κορινθία απομειναρίων του υπ' αυτόν στρατού — Πολιτική
+            κατάστασιν της Ελλάδος και της Τουρκίας. — Στάσις των
+            γενιτσάρων και πτώσις του Χαλέτ-εφέντη και των
+            ομοφρόνων του. — Τα περί τουρκοπερσικού πολέμου. — Τα
+            μεταξύ Ρωσσίας και Τουρκίας και η περί αυτών γνώμη των
+            άλλων αυλών — Διάθεσις των εις Βερώνην συνελθόντων προς
+            την Ελλάδα και την Τουρκίαν και αποστολή προς αυτούς και
+            τον Πάπαν ελληνικής πρεσβείας  — Μεταβολή επί το
+            ευμενέστερον της Αγγλικής πολιτικής υπουργήσαντος του
+            Γεωργίου Κάνιγγος, και πολιτική των άλλων αυλών —
+            Επιθεώρησις της πρώτης κυβερνητικής περιόδου.&
+
+            ΛΥΘΕΙΣΗΣ δε της πολιορκίας του Μεσολογγίου, τα ελληνικά
+            πλοία παρεφύλατταν τον κορινθιακόν κόλπον, ώστε τα εν τη
+            Κορινθία εχθρικά στρατεύματα πάλιν ελίμωτταν· ο δε
+            επικρατών λοιμός εθέριζε δέκα και είκοσι καθ' ημέραν.
+            Θύμα του λοιμού και της βαρυθυμίας του ίσως έπεσε περί τα
+            τέλη νοεμβρίου (α) ο ατυχής Δράμαλης ακμαζούσης της
+            ηλικίας του. Μετά δε την πτώσιν του Ναυπλίου η εν
+            Κορινθία περαιτέρω διαμονή του εχθρικού στρατού ήτον
+            ανωφελής, και εις αποφυγήν της παντελούς κατ' ολίγον
+            φθοράς του διά τον ενσκήψαντα προ πολλού λοιμόν και την
+            επισυμβάσαν εσχάτως πείναν απεφασίσθη να μεταβή εις
+            Πάτρας προς αλλαγήν αέρος και εύρεσιν τροφών· και οι μεν
+            επιζήσαντες πασάδες, αφήσαντες την αναγκαίαν φρουράν εν
+            τη ακροκορίνθω, μετέβησαν μετά 1000 διά θαλάσσης εις
+            Πάτρας,
+Ιανουάριος  οι δε λοιποί, ως 3500, κατέλαβαν αφόβως και ανυπόπτως
+            την 4 Ιανουαρίου την προς τας Πάτρας οδόν, όπου δεν ήσαν
+            Έλληνες εις εμπόδιον της πορείας των ως άλλοτε· αλλ'
+            έπαθαν εκ περιστάσεως όσα δεν έπαθαν εκ προνοίας των
+            εχθρών.
+
+            Αντεφέροντο πρό τινος καιρού ο Χαραλάμπης και οι
+            συνεπαρχιώται του οπλαρχηγοί Πετμεζάδες περί επαρχιακών
+            συμφερόντων και κατήντησαν εις φανεράν ρήξιν. Εκείναις
+            ταις ημέραις ο Χαραλάμπης εστράτευσε μετά 500 επί τους
+            Πετμεζάδας εστρατοπεδευμένους κατά το τμήμα των Χασών.
+            Μαθών τούτο ο Ασημάκης Ζαήμης παρέλαβεν όσους εδυνήθη εκ
+            του προχείρου και έτρεξεν όπως προλάβη, μεσολαβών
+            ενόπλως, την αλληλομαχίαν. Διά τον αυτόν αξιέπαινον
+            σκοπόν εκινήθησαν και ο Θεοχαρόπουλος και ο Σολιώτης.
+            Καθ' ήν δε ημέραν συνήλθαν τα υπ' αυτούς στρατεύματα εις
+            το υπερκείμενον των Καλυβίων της Ακράτας οροπέδιον,
+            συνέπεσε να προχωρώσι προς τα κάτω οι ρηθέντες Τούρκοι,
+            οίτινες, φθάσαντες εις τον ποταμόν, οι μεν επέρασαν οι δε
+            απέμειναν, μήτ' αυτοί υποπτεύοντες ότι εφίσταντο Έλληνες,
+            μήτ' εκείνοι ότι υφίσταντο Τούρκοι. Πέραν του ποταμού
+            προς την Βοστίτσαν εν τη κάτω οδώ οι Έλληνες είχαν κτίσει
+            κατά την εις Πελοπόννησον εισβολήν του Δράμαλη τοίχον, ον
+            οι προχωρήσαντες έως εκεί Τούρκοι δεν έκριναν αναγκαίον
+            να καταλάβωσιν αγνοούντες ότι παρεπορεύβοντο εχθροί. Αλλ'
+            οι Έλληνες, ιδόντες απροσδοκήτως αυτούς, απεκοίμισαν τα
+            πάθη των, ηνώθησαν, έτρεξαν ευθύς και κατέλαβαν τον
+            τοίχον· κατέλαβαν συγχρόνως και την επί της πλευράς του
+            παρακειμένου όρους στενήν δίοδον και την έφραξαν. Οι
+            Τούρκοι ώρμησαν την 6 Ιανουαρίου ίνα την ανοίξωσιν, αλλ'
+            απεκρούσθησαν καί τινες αυτών εφονεύθησαν· ώρμησαν και εκ
+            δευτέρου, αλλ' έπαθαν και κατά την δευτέραν ορμήν ό,τι
+            και κατά την πρώτην. Όχι δε ολιγώτερον των οπλαρχηγών
+            εφάνησαν προκινδυνεύοντες οι πολιτικοί, ο γηραιός Ζαήμης
+            και ο Χαραλάμπης. Οι Τούρκοι δις αποτυχόντες
+            ωπισθοδρόμησαν και εκλείσθησαν εν τη περιοχή του
+            ξενοδοχείου της Ακράτας μήτε πολεμούντες μήτε
+            πολεμούμενοι. Μετά δύο δε ημέρας έφθασεν εκεί άλλη
+            ελληνική δύναμις υπό τον Ανδρέαν Ζαήμην, τον Λόντον και
+            τον Οδυσσέα μεταβάντας εκ Μεσολογγίου μετά την λύσιν της
+            πολιορκίας της πόλεως εκείνης εις Πελοπόννησον και
+            μαθόντας τα κατά την Ακράταν εν ώ ώδευαν προς το Άστρος·
+            κατέλαβε δε η δύναμις αύτη τα νώτα. Οι δε τρισάθλιοι
+            Τούρκοι μήτε να πολεμήσωσι πλέον ετόλμων, μήτε υπόσπονδοι
+            να παραδοθώσιν ασφαλές ενόμιζαν· επέμεναν δε
+            λιμοκτονούντες και σφάζοντες τους ίππους εις τροφήν αλλά
+            και αι σάρκες των ίππων κατήντησαν μετ' ολίγον και αύται
+            άχρηστοι δι' έλλειψιν ξύλων εις έψησιν· τόσω δε επείνων,
+            ώστε οι εφιστάμενοι Έλληνες έβλεπαν τους μεν πίπτοντας
+            κατά γης εν ώ επεριπάτουν, τους δε ανοίγοντας τα κρανία
+            των και ροφώντας τον μυελόν. Τοιαύτη ελεεινή κατάστασις
+            τους ηνάγκασε να έλθωσιν εις λόγους συμβιβασμού επί
+            παραδόσει όπλων και παντός άλλου πράγματος, και επί
+            ασφαλεία μόνης της ζωής (β). Αφ' ού δ' έγεινε γνωστή τοις
+            εν Πάτραις η αθλία κατάστασίς των, απέπλευσεν ο υπό τον
+            Ισούφην στολίσκος εις παραλαβήν των, αλλά δεν εδυνήθη να
+            προσεγγίση την δυσπροσόρμιστον εκείνην παραλίαν διά την
+            επικρατούσαν κακοκαιρίαν και επανέπλευσεν εις Πάτρας
+            άπρακτος· απέπλευσε και δεύτερον ευδίας γενομένης,
+            συγκείμενος εκ 15 πλοίων μικρών μεγάλων εν οίς και 3
+            ευρωπαϊκά εμπορικά· υπό την σφοδράν δε κανονοβολήν του
+            και υπό το αδιάκοπον πυρ των Ελλήνων παρέλαβε τους
+            επιζήσαντας καθ' ην ώραν εσυνθηκολόγουν και τους
+            μετέφερεν εις Πάτρας.
+
+            Τοιούτον το τέλος της υπό τον Δράμαλην πολυκρότου
+            εκστρατείας, ικανής προ ολίγου υποληφθείσης εις
+            αναδούλωσιν της Πελοποννήσου.
+
+            Αλλ' όσον ένδοξα και ευτυχή ήσαν τα κατορθώματα των
+            Ελλήνων και κατά γην και κατά θάλασσαν, τόσον αθλία ήτον
+            η πολιτική κατάστασίς των. Πολλαχού της Πελοποννήσου
+            αντεφέροντο και αλληλομάχουν πολιτικοί και πολεμικοί περί
+            εξουσίας. Κατά την Ανατολικήν Ελλάδα ο Οδυσσεύς κατέτρεχε
+            μέχρι θανάτου τινά των μελών του Αρείου-πάγου και
+            εθάρρυνε, ως είδαμεν, τους αντιπάλους της Αρχής εκείνης
+            να την καταργήσωσι και αντικαταστήσωσιν άλλην παρά τας
+            διατάξεις της εν Επιδαύρω συνελεύσεως και παρά γνώμην της
+            κυβερνήσεως· ώστε το φθινόπωρον υπήρξαν εν τη Ανατολική
+            Ελλάδι δύο Αρχαί, ή μάλλον ειπείν ουδεμία, κατατρέχουσαι
+            αλλήλας και προσπαθούσαι να στηριχθώσιν η μία επί των
+            ερειπίων της άλλης. Ο δε αδυσώπητος εχθρός του Αρείου-
+            πάγου Οδυσσεύς όχι μόνον ήτο φανερά εναντίος της
+            προστατευούσης την Αρχήν εκείνην κυβερνήσεως, αλλ'
+            ηγωνίζετο και εις τελείαν ανατροπήν της. Η γερουσία της
+            Δυτικής Ελλάδος διελύθη και αύτη μετά την εισβολήν του
+            Βρυώνη, και αι επικρατούσαι διαιρέσεις και ζηλοτυπίαι
+            μεταξύ των κατ' εκείνο το μέρος ισχυόντων ήσαν τόσον
+            δειναί, ώστε είχαν σώσει, ως είδαμεν, αυταί μόναι τον
+            εχθρικόν στρατόν από του παντελούς ολέθρου. Τα δε μεταξύ
+            της πελοποννησιακής γερουσίας και της κυβερνήσεως ήσαν
+            αθλιώτερα. Η μεν κυβέρνησις εφοβείτο τους αντιπάλους της
+            επί της ξηράς και κατέφυγεν εις τα πλοία· η δε γερουσία
+            ίσχυε και ενήργει δραστηρίως εν ταις επαρχίαις της
+            Πελοποννήσου. Η κυβέρνησις, συναισθανομένη την
+            εξηυτελισμένην ύπαρξίν της, επροσπάθησε να την
+            καλυτερεύσει διά τινος συμβιβασμού μετά των αντιπάλων
+            της, ων αρχηγός ήτον ο Κολοκοτρώνης· αλλ' οι δυνατοί
+            αντίπαλοι εζήτουν ως αντίτιμον του συμβιβασμού την
+            αυτοχειρίαν της, διότι απήτουν την έξωσιν μελών τινων του
+            νομοτελεστικού καί τινων υπουργών. Έγειναν δε και
+            απόπειραι συμβιβασμού της κυβερνήσεως και της
+            πελοποννησιακής γερουσίας και επροβλήθη εξ αιτίας της
+            παντοτεινής και δεινής συγκρούσεως των δύο τούτων Αρχών
+            να καταργηθή η γερουσία, και συμπαραληφθώσι τα μέλη αυτής
+            εν τη βουλή· και η μεν κυβέρνησις, ως αδύνατος,
+            συνήνεσεν, αλλ' η γερουσία, ως δυνατή, απεποιήθη
+            υποστηρίζουσα την αποποίησίν της δι' όλων των λόγων της
+            νομιμότητος, ους παρείχαν όσα περί αυτής ενομοθέτησεν η
+            εν Επιδαύρω συνέλευσις. Ο δε Κολοκοτρώνης,
+            αντιπολιτευόμενος την κυβέρνησιν εξ αρχής της συστάσεώς
+            της, έλαβεν εσχάτως αιτίαν σφοδράς αποστροφής ένεκα της
+            αρχιστρατηγίας, ην τω απένειμε μεν η γερουσία, αλλά δεν
+            επεκύρωσεν η κυβέρνησις, ίνα μη προξενήση νέας ταραχάς
+            δυσαρεστούσα τον Πετρόμπεην λαβόντα άλλοτε την αξίαν
+            ταύτην και προκαλέσαντα ήδη διαμαρτυρήσεις της Μάνης κατά
+            του διορισμού του Κολοκοτρώνη. Εν τοσούτω, ο Κολοκοτρώνης
+            και εκαλείτο και υπεγράφετο αρχιστράτηγος· μνησικακών δε
+            προς την κυβέρνησιν την εθεώρησεν επί της πτώσεως του
+            Ναυπλίου ως μη υπάρχουσαν, ενεργήσας αφ' εαυτού τα πάντα
+            και διορίσας φρούραρχον τον Πλαπούταν συναινέσει μόνης
+            της γερουσίας.
+
+            Η δε βουλή αντεφέρετο και αύτη δεινώς προς τον πρόεδρόν
+            της Υψηλάντην. Εκείνη τον εκάλει εις τα πλοία, και ούτος
+            την εκάλει εις την ξηράν· ηπείθει ο Υψηλάντης εις τας
+            διαταγάς της βουλής, αλλ' ωφέλει μεγάλως εν τη απειθεία
+            του την πατρίδα προκινδυνεύων.
+
+            Η δε κυβέρνησις διέμεινεν εν τοις πλοίοις από 6 Ιουλίου
+            μέχρι 12 αυγούστου· έκτοτε ήρχισε να εξέρχεται εις τους
+            Μύλους, και μετά 8 ημέρας μετέβη εις τα εν τω αργολικώ
+            κόλπω Αγιαννήτικα Καλύβια, όπου συνήχθησαν καί τινα άλλα
+            μέλη της βουλής απόντα· ανεχώρησε δε και εκείθεν την 1
+            Οκτωβρίου και μετέβη εις Ερμιόνην (Καστρί) επί της
+            πελοποννησιακής παραλίας αντικρύ της Ύδρας. Δεν έπαυσε δε
+            η βουλευτική επιτροπή προσκαλούσα τα απόντα της βουλής
+            μέλη και τον πρόεδρόν της· μη εισακουομένη δε παρ' αυτού
+            κατήντησεν εις φανεράν ρήξιν και διεμαρτυρήθη. Επλησίαζε
+            και το τέλος της ενιαυσίου κυβερνητικής περιόδου, και
+            όλοι επεθύμουν μεταβολήν. Επεθύμει μεταβολήν και αυτή η
+            κυβέρνησις διά τον εξευτελισμόν εις ον υπέπεσεν. Επ' αυτώ
+            τούτω εξεδόθη νόμος την 9 νοεμβρίου περί εκλογής
+            αντιπροσώπων και συγκαλέσεως αυτών περί τα τέλη του
+            δεκεμβρίου όπου διέτριβεν η κυβέρνησις εις έναρξιν νέας
+            βουλευτικής περιόδου και εις εγκατάστασιν νέου
+            νομοτελεστικού. Επέστη η προθεσμία, αλλ' οι αντιπρόσωποι
+            δεν συνήλθαν· εξεδόθη άλλος νόμος την 12 Ιανουαρίου
+            νομιμοποιών την εξ ανάγκης παράτασιν της υπαρχούσης Αρχής
+            μέχρι 15 Φεβρουαρίου και επιταχύνων την συνάθροισιν των
+            αντιπροσώπων.
+Ιανουάριος  Την δε 14 ο αντιπρόεδρος του νομοτελεστικού, ο
+            φιλόπατρις και αφιλοκερδής Θάνος Κανακάρης, ο πρώην
+            αβροδιαίτως και πολυτελώς ζων, μετέβη εις την άλλην ζωήν
+            επι ψάθης αποθανών χάριν της πατρίδος του· τον διεδέχθη δε
+            ως αντιπρόεδρος αυθημερόν ο Ορλάνδος. Την δε 18
+            απεφάσισεν η κυβέρνησις να μεταβή εις Ναύπλιον και στήση
+            εκεί προσωρινώς την έδραν της, και εξεδόθη περί τούτου
+            νόμος. Την δε 22 ο Άρειος-πάγος, ούτινος αι τελευταίαι
+            ημέραι ήσαν ημέραι οδύνης και σπαραγμού, έστειλε προς την
+            κυβέρνησιν εκ Ξηροχωρίου, όπου διέτριβε, την παραίτησίν
+            του. Πριν δε αναχωρήση η κυβέρνησις εις Ναύπλιον,
+            εξέδωκεν η βουλευτική επιτροπή δύο ευχαριστήρια, το μεν
+            προς τον πρόεδρον του νομοτελεστικού, Μαυροκορδάτον,
+            επαινούσα τον πατριωτισμόν του, τας αρετάς του, τας προς
+            την πατρίδα υπηρεσίας του και ιδίως την κατά την Δυτικήν
+            Ελλάδα διαγωγήν του, το δε προς τον αρχιγραμματέα,
+            Νέγρην, επαινούσα αυτόν ως πολλά μοχθήσαντα, ως δείξαντα
+            διακαή ζήλον υπέρ του κοινού συμφέροντος, και ως
+            αναδειχθέντα διά των υπηρεσιών του άξιον της ευνοίας και
+            υπολήψεως του έθνους· τον εκήρυξε δε και «άξιον του
+            καρπούσθαι πάντων των δικαιωμάτων των της ελευθέρας
+            Ελλάδος Ελλήνων». Επειδή δε ουδέ κατά την δευτέραν
+            προθεσμίαν συνήλθαν οι αντιπρόσωποι, παρετάθη και αύθις
+            εξ ανάγκης διά νόμου ή διάρκεια της κυβερνήσεως.
+Φεβρουάριος Την δε 6 φεβρουαρίου τα μέλη του νομοτελεστικού και
+            της βουλευτικής επιτροπής επέβησαν εις το πλοίον,
+            Πάραλον, και κατέπλευσαν την 9 εις τον λιμένα Ναυπλίου.
+            Αλλ' ο Πλαπούτας δεν τα εδέχθη εν τη πόλει λέγων, ότι η
+            εξουσία των έπαυσε, διότι έληξεν ήδη η κατά τον νόμον της
+            Επιδαύρου ενιαύσιος κυβερνητική περίοδος. Η κυβέρνησις
+            διέμεινεν εν τω πλοίω διαπραγματευομένη την εις την πόλιν
+            είσοδόν της· αλλ', αφ' ού όλαι αι διαπραγματεύσεις της
+            απέβησαν ανωφελείς, εμελέτησε να μεταβή εις Αίγιναν,
+            εκάλεσεν εκεί τους νέους αντιπροσώπους εις έναρξιν της β'
+            περιόδου και ειδοποίησε και τους απόντας βουλευτάς να
+            συνέλθωσι και αυτοί εκεί. Αλλά, μεταβαλούσα γνώμην,
+            μετέβη την 28 εις τα Αγιαννήτικα Καλύβια, όπου έστησε την
+            έδραν της εκ νέου.
+Μάρτιος     Συνελθόντων επί τέλους των απόντων μελών της βουλής,
+            παρέδωκε την 17 μαρτίου η επιτροπή τα πρακτικά της κατά
+            τον εν Άργει εκδοθέντα την 5 Ιουνίου νόμον, και
+            επανέλαβεν όλον το βουλευτικόν τας εργασίας του· την δε
+            επιούσαν διεκήρυξε πανδήμως την άκραν του ευαρέσκειαν δι'
+            ην τα μέλη της βουλευτικής επιτροπής και της
+            νομοτελεστικής Αρχής έδειξαν φρόνησιν και καρτερίαν κατά
+            τας δεινάς περιστάσεις της πατρίδος, διασώσαντα την
+            κυβέρνησιν από του πολιτικού κλύδωνος, εμποδίσαντα την
+            αναρχίαν, φροντίσαντα περί κατευνασμού των εσωτερικών
+            θορύβων, διατηρήσαντα αξιοπρεπώς τον εθνικόν χαρακτήρα
+            προς τους έξω, φυλάξαντα την παρακαταθήκην των νόμων ως
+            κόρην οφθαλμού, και πιστά φανέντα προς τας φιλελευθέρους
+            αρχάς του συντάγματος. Την δε 24 διώρισεν επιτροπήν εκ
+            βουλευτών προς εξέλεγξιν των πληρεξουσίων εγγράφων των
+            νέων αντιπροσώπων. Τη αυτή ημέρα εγένετο και πράξις, δι'
+            ης εδίδετο άδεια να στείλωσιν αι έξ μεγάλαι επαρχίαι
+            Καρυταίνης, Μιστρά, Κορίνθου, Καλαβρύτων, Γαστούνης και
+            Αρκαδίας ανά δύο αντιπροσώπους ανθ' ενός, ως έστελλαν
+            μέχρι τούδε· πάσα δε φροντίς κατεβάλλετο προς ταχείαν
+            έναρξιν των εργασιών των αντιπροσώπων.
+
+            Και πολλήν υπόληψιν εντός του τόπου είχαν, και την
+            απαιτουμένην ικανότητα έδειξαν τα πλείστα των συνιστώντων
+            την κυβέρνησιν της α' περιόδου μελών. Αλλ' ό,τι την
+            έρριψεν είναι ό,τι ρίπτει πάσαν κυβέρνησιν, όσον αξία και
+            αν ήναι, η απορία. Άμισθοι και στρατιωτικοί και ναυτικοί
+            και πολιτικοί ηπείθουν και δεν την εσέβοντο· η δε
+            κυβέρνησις, μη ανεχομένη τας εκ της τοιαύτης καταστάσεως
+            στρατιωτικάς καταχρήσεις, παρώργιζε τους καταχρωμένους·
+            εφάνη όμως παντός επαίνου αξία διά τον θερμόν
+            πατριωτισμόν της και τον ειλικρινή υπέρ του γενικού
+            συμφέροντος ζήλον της. Εγκαταλελειμμένη εν μέσω κρισίμων
+            περιστάσεων αντέταξεν άκραν καρτερίαν, διετήρησε την
+            ύπαρξίν της μέχρι τέλους, αν και επί ψιλώ ονόματι, και
+            υπό την ασθενή ασπίδα της απέκρυψεν οπωσούν την
+            επικρατούσαν αναρχίαν. Και ταύτα μεν τα κατά την Ελλάδα
+            τω καιρώ εκείνω.
+
+            Η δε Τουρκία εκτός των εξωτερικών παθημάτων της έπαθε
+            μεγάλα και εσωτερικώς.
+
+            Εμελέτα από τινος καιρού ο σουλτάνος να διαλύση τα
+            τάγματα των γενιτσάρων και συστήση τακτικά στρατεύματα. Η
+            ανακάλυψις του σκοπού τούτου κατετάραξε τους γενιτσάρους,
+            ων τάγματά τινα εστασίασαν περί τα τέλη του ραμαζανίου
+            και έφεραν άνω κάτω την βασιλεύουσαν, επάτησαν οίκους και
+            εργαστήρια, ήρπασαν γυναίκας και περιουσίας, έσφαξαν
+            Χριστιανούς και Εβραίους, έσφαξαν και Τούρκους, ους
+            υπώπτευαν εναντίους των, και εφόβιζαν και αυτάς τας
+            υψηλάς Αρχάς. Αν και τα άλλα τάγματα των γενιτσάρων
+            διέμειναν ήσυχα, ο τότε αρχιβεζίρης δεν έκρινε συνετόν να
+            τα μεταχειρισθή κατά των στασιαστών, διότι υπώπτευεν, ότι
+            όλοι είχαν τα αυτά φρονήματα, αλλά μετέφερεν εις
+            Κωνσταντινούπολιν τα υπό τον Ιβραήμπασαν κατά τον
+            Βουγιουκδερέν ασιανά στρατεύματα. Άναψε τότε δεινή
+            αλληλομαχία υπό τους οφθαλμούς του σουλτάνου τρέμοντος μη
+            υπερισχύσωσιν οι αποστάται και πάθη και αυτός· αλλ' επί
+            τέλους υπερίσχυσαν οι ασιανοί, και έπνιξαν την στάσιν εν
+            τω αίματι των στασιαστών. Διακόσιοι γενίτσαροι
+            εφονεύθησαν κατά την αλληλομαχίαν εκείνην, πολλοί
+            απεκεφαλίσθησαν μετά την μάχην, πάμπολλοι ερρίφθησαν εις
+            την θάλασσαν, άλλοι εξωρίσθησαν εις Ασίαν, και αι φυλακαί
+            όλαι της βασιλευούσης εγέμισαν. Έκτοτε το σώμα όλον των
+            γενιτσάρων, το ατάραχον διαμείναν, έπνεεν εκδίκησιν κατά
+            των υψηλών Αρχών, δι' ην έδειξαν τοις συναδέλφοις των
+            υπέρμετρον σκληρότητα και διά την προς τους ιδίους αυτούς
+            δυσπιστίαν και την χρήσιν άλλων στρατευμάτων κατά των
+            στασιασάντων. Επειδή δε όσα συνέβησαν απεδίδοντο εις τον
+            υπεραγαπητόν του σουλτάνου Χαλέτ-εφέντην, εψιθύριζαν
+            πολλά εν πρώτοις κατ' αυτού οι γενίτσαροι, και μετ'
+            ολίγον κατεβόων και αφόβως. Μεσούντος δε του Οκτωβρίου,
+            υπέγραψαν οι εγκριτώτεροι αυτών αναφοράν προς τον
+            σουλτάνον λέγουσαν, ότι ο Χαλέτ-εφέντης και οι οπαδοί
+            του ήσαν οι αίτιοι όλων των απειλούντων την αυτοκρατορίαν
+            κακών, και επεκαλούντο την πτώσιν αυτών. Φοβηθείς ο
+            σουλτάνος εισήκουσε την αίτησίν των, και την 28 εκάθηρε
+            τον αρχιβεζίρην και τον μουφτήν, ομόφρονας του Χαλέτ-
+            εφέντη και τους αντικατέστησεν υπό φιλογενιτσάρων· εστάλη
+            δε την επαύριον εξόριστος και ο Χαλέτης εις Προύσαν ο δε
+            αρχικουρεύς του σουλτάνου και άλλοι αξιωματικοί του
+            παλατιού εξωρίσθησαν εις Ασίαν ως χαλετίζοντες.
+            Ευτυχήσαντες οι γενίτσαροι εν τη πρώτη των αιτήσει,
+            εθρασύνθησαν έτι μάλλον, και απήτησαν να παραδεχθή ο
+            σουλτάνος αντιπροσώπους αυτών εν τω συμβουλίω του·
+            εισακουσθέντες και ως προς τούτο απήτησαν να θανατωθώσιν
+            οι πρωταίτιοι της μελετωμένης καταστροφής του σώματός
+            των· έγεινε και τούτο, και εις εξιλέωσίν των εστηλώθησαν
+            επί των πυλώνων του παλατίου αι κεφαλαί του Χαλέτ-
+            εφέντη, του αρχιβεζίρη, του αρχιτελώνου και άλλων. Η απλή
+            και σύντομος αύτη διήγησις των συμβάντων αρκεί να δείξη
+            ότι η εσωτερική κατάστασις της Τουρκίας ήτον επίσης αθλία
+            ως και η της Ελλάδος, αν όχι και αθλιωτέρα.
+
+            Διήρκει εν τούτοις ο τουρκοπερσικός πόλεμος, και η Πύλη
+            είχεν αποστείλει την παρελθούσαν άνοιξιν προς τα όρια
+            στρατεύματα· αλλ' οι Πέρσαι επρόλαβαν την εκστρατείαν
+            της, επάτησαν εκ δευτέρου τα όριά της και εκυρίευσαν το
+            Κάρσιον· ο δε διάδοχος του θρόνου εξεστράτευσεν εκ
+            Ταυρίδος την 19 Ιουνίου, προσέβαλε καθ' οδόν τα προς τα
+            όρια οδεύοντα τουρκικά στρατεύματα, τα έτρεψεν, επήρε τας
+            σκηνάς των και όλην σχεδόν την αποσκευήν των και τα
+            απώθησε προς την Εσερόν· εξ αιτίας δε του επιπεσόντος εις
+            το στρατόπεδον θανατικού επανήλθεν εις Ταυρίδα. Αλλ' ο
+            πόλεμος ούτος ήτον, ως προείπαμεν, μικρός, διότι μόλις
+            απησχόλει δέκα ή δώδεκα χιλιάδων τουρκικόν στράτευμα.
+
+            Εκτός δε των εσωτερικών και εξωτερικών τούτων
+            δυστυχημάτων της Πύλης, επέσκηψαν και άλλα. Συνέβη την 17
+            φεβρουαρίου φρικτή πυρκαϊά εν Κωνσταντινουπόλει·
+            δωδεκακισχίλιαι οικίαι, οι στρατώνες, τα κανονοχυτεία και
+            πολλά ζαμία εκάησαν και χιλιάδες οικογενειών εδυστύχησαν
+            και επειδή η πυρκαϊά περιωρίσθη εντός της συνοικίας των
+            Τούρκων, οι Τούρκοι εξέλαβαν το συμβάν ως θεομηνίαν.
+            Ανήγγειλε δε καί τις σέχης, ότι, προσευχόμενος επί του
+            τάφου του Μωάμεθ, είδε τον προφήτην, και έλαβεν εντολήν
+            να ελέγξη πικρώς εξ ονόματός του τους πιστούς ως
+            παραβάτας των θείων παραγγελμάτων του κορανίου, και ως εκ
+            τούτου δυστυχούντας. Το όραμα τούτο έφερε μεγάλην
+            αθυμίαν, και επειδή ωφέλει πολιτικώς η γνώσις αυτού, η
+            Πύλη εφρόντισε να διαδοθή καθ' όλην την επικράτειάν της.
+            Και ταύτα μεν τα κατά την Τουρκίαν.
+
+            Κατ' εκείνον δε τον καιρόν δύο συστήματα αντεμάχοντο εν
+            τη αυλή της Ρωσσίας· και τα δύο ήθελαν την διάλυσιν της
+            τουρκικής αυτοκρατορίας, αλλά το μεν την ήθελε ταχείαν
+            διά του πολέμου, το δε βραδείαν διά της φυσικής της
+            αγωνίας· και το μεν φιλοπόλεμον αντεπροσώπευεν εν τω
+            συμβουλίω ο Καποδίστριας, το δε φιλειρηνικόν ο
+            Νεσελρόδος. Επί της ενάρξεως των ρωσσοτουρκικών διενέξεων
+            άδηλον ήτο ποίον θα επεκράτει, διότι ο αυτοκράτωρ
+            εταλαντεύετο· αλλ' ο φόβος μη διαλυθή η ιερά συμμαχία και
+            θριαμβεύση το επαναστατικόν πνεύμα υπερίσχυσεν επί
+            τέλους· και ο μεν φιλοπόλεμος Καποδίστριας, εντίμως
+            πολιτευόμενος, απεμακρύνθη των αυτοκρατορικών συμβουλίων
+            λόγω πασχούσης υγείας, απαξιών να υπηρετή προς ενίσχυσιν
+            πολιτικής, ην απεδοκίμαζεν· ο δε αυτοκράτωρ εζήτει διά
+            της συνδρομής των συμμάχων του ειρηνικήν εξίσασιν των
+            προς την Πύλην διαφορών του. Επί τω σκοπώ τούτω εσχεδίασε
+            πρωτόκολλον όπως απαιτήσωσιν αι Δυνάμεις εκ συμφώνου παρά
+            της Πύλης την παντελή κένωσιν των ηγεμονειών, την
+            επανόρθωσιν των εκεί πραγμάτων, την ειρήνευσιν της
+            Ελλάδος και την είς τινα ρωσσικήν πόλιν αποστολήν
+            πληρεξουσίου Τούρκου προς συνδιάσκεψιν μετά των
+            πληρεξουσίων των Δυνάμεων. Επρόκειτο δε κατά το
+            πρωτόκολλον το μεν βλαχομολδαυικόν ζήτημα να θεωρηθή ως
+            ρωσσοτουρκικόν, το δε ελληνικόν ως ευρωπαϊκόν· ό,τι δε
+            ωρίζετο περί του ελληνικού ν' ασφαλισθή υπό την εγγύησιν
+            των μεγάλων Δυνάμεων· να διακόψωσι δε αύται τας προς την
+            Πύλην σχέσεις των, αν παρηκούοντο, ή να κηρύξωσιν ότι
+            δίκαιον είχεν η Ρωσσία ν' απαιτήση ενόπλως την παραδοχήν
+            των προτάσεών της. Και η μεν Πρωσσία υπέγραψε το
+            πρωτόκολλον τούτο ανεπιφυλάκτως, το υπέγραψε και η Γαλλία
+            αλλ' υπό τον όρον της προσυπογραφής και των άλλων· η δε
+            Αυστρία και η Αγγλία δεν προσυπέγραψαν· διέταξαν όμως
+            τους εν Κωνσταντινουπόλει πρέσβεις των να συστήσωσι τας
+            ρωσσικάς προτάσεις. Άπασαι δε αι αυλαί ανεξαιρέτως
+            εφάνησαν πρόθυμοι να στείλωσι πληρεξουσίους είς τινα
+            ρωσσικήν πόλιν προς συνδιάσκεψιν, και ν' ασχοληθώσι και
+            εις της Ελλάδος την ειρήνευσιν, περί ης εκοινοποίησε
+            σχέδιόν τι ο Μεττερνίχος, προθέμενος δι' αυτού να
+            κατασιγάση την Ρωσσίαν και παρατείνη διά των
+            διαπραγματεύσεων τον οδυνηρόν αγώνα της Ελλάδος εις
+            αναδούλωσίν της. Έστερξεν ο Αλέξανδρος ό,τι έπραξαν και
+            εβουλεύθησαν οι σύμμαχοι επί των προτάσεών του και
+            ενέδωκε να συνέλθωσιν οι πληρεξούσιοι εις Βιέννην, και
+            συμπαραλαβόντες και τον της Πύλης, να μεταβώσιν εις την
+            ρωσσικήν πόλιν Kommentez-Podolsky.
+
+            Εν τούτοις, οι εν Κωνσταντινουπόλει πρέσβεις ηγωνίζοντο
+            κατά τας διαταγάς των αυλών να φέρωσι την Πύλην εις
+            αίσθησιν του μεγάλου κινδύνου της· αλλ' αύτη όχι μόνον
+            δεν ήθελε να κενώση την Βλαχομολδαυίαν, ή να διορίση τους
+            αυθέντας των ηγεμονειών εκείνων, ή να μη ενοχλή το
+            ρωσσικόν εμπόριον και να ενεργή κατά τους όρους των
+            συνθηκών, αλλ' απήτει ανενδότως την παράδοσιν των εις την
+            Ρωσσίαν προσφύγων και την εκπλήρωσιν του στ' άρθρου της
+            συνθήκης του Βουκουρεστίου, καθ' ο ώφειλεν η Ρωσσία ν'
+            αποδώση φρούριά τινα επί της εν Ασία οροθετικής γραμμής
+            κατασχεθέντα επί του πολέμου και κρατούμενα· δεν
+            εσυστέλλετο δε και να επαινή την προς την Ρωσσίαν
+            μακροθυμίαν της. Μόλις δε την 4 ιουλίου ανήγγειλεν
+            επισήμως ότι, επειδή ήλθεν η ώρα, διώρισε τους αυθέντας
+            της Βλαχίας και Μολδαυίας, όχι όμως Έλληνας ως άλλοτε,
+            αλλ' εντοπίους, τον Ιωάννην Στούρζαν της Μολδαυίας, και
+            τον Γρηγόριον Γκίκαν της Βλαχίας. Η ενεστώσα πολιτική
+            ανάγκη αρκούντως εδικαιολόγει τον τοιούτον νεωτερισμόν·
+            αλλ' ο νεωτερισμός αντέβαινε προς τας μετά της Ρωσσίας
+            συνθήκας, και ώφειλεν η Πύλη να ζητήση την συγκατάθεσίν
+            της. Αλλά μηδέ καν να την προειδοποιήση ηξίωσεν· απήτει
+            δε, δι' ου ανήγγελε τον διορισμόν εγγράφου της προς τους
+            πρέσβεις, ως και άλλοτε, την παράδοσιν των προσφυγόντων
+            εις την Ρωσσίαν Ελλήνων και την απόδοσιν των περί ων
+            ανεφέραμεν φρουρίων. Αν δε και έγραψεν, ότι διέταξε την
+            κένωσιν των ηγεμονειών, μέρος μόνον των στρατευμάτων της
+            ανεκάλεσεν, ώστε ο τόπος δεν έπαυσεν υποφέρων τα
+            πάνδεινα· και οι μεν αυθένται ήσαν διόλου ανίσχυροι εν
+            ταις ηγεμονείαις των, οι δε ενδιατρίβοντες Τούρκοι και οι
+            διοικούντες το Γιούργεβον, την Σιλιστρίαν και την Βραΐλαν
+            πασάδες εξουσίαζαν πραγματικώς αυτάς. Παρώργισε δε η Πύλη
+            την Ρωσσίαν και διά της εξής πράξεως, εν ώ αι Δυνάμεις
+            κατεγίνοντο να την καταπραΰνωσι.
+
+            Προ της επαναστάσεως δεν επετρέπετο ο μεταξύ της Μαύρης
+            και της Άσπρης θαλάσσης διάπλους παντός πλοίου· διέπλεαν
+            όμως ανεξετάστως υπό τινας προνομιούχους σημαίας όλων των
+            επικρατειών τα πλοία. Μετά δε την επανάστασιν υποπτεύσασα
+            η Πύλη ότι εναυτοπόρουν υπό τας προνομιούχους σημαίας και
+            ελληνικά, διέταξε γενικήν νηοψίαν εις διάκρισιν των
+            εχόντων και μη το προνόμιον του διάπλου. Επειδή καιρία
+            ήτον η εντεύθεν βλάβη του εμπορίου της Μαύρης θαλάσσης,
+            απήτησαν εντόνως οι πρέσβεις ελεύθερον τον διάπλουν ως
+            και πρότερον, αλλά δεν εισηκούσθησαν· δεν εισηκούσθησαν
+            μηδ' αιτήσαντες την αποστολήν πληρεξουσίου εις
+            συνδιάσκεψιν. «Δεν καταδέχομαι», είπεν ο αγέρωχος
+            σουλτάνος, «να υποβάλλω τα μεταξύ εμού και των ραγιάδων
+            μου εις συζήτησιν και απόφασιν άλλων, αλλ' ουδέ δίδω
+            πληρεξουσιότητα να συμβιβάση άλλος τας μεταξύ εμού και
+            του αυτοκράτορος της Ρωσσίας διαφοράς». Τοιαύτη ήτον η
+            διαγωγή της Πύλης προς την Ρωσσίαν και τας άλλας αυλάς
+            ταις ημέραις εκείναις.
+
+            Καθ' ον δε καιρόν οι εν Λαϋβάχη συνελθόντες σύμμαχοι
+            διεχωρίσθησαν, απεφάσισαν να συνέλθωσι το ακόλουθον έτος
+            και θεωρήσωσιν οποία η κατάστασις της Ιταλίας, και αν
+            ήτον αναγκαία η περαιτέρω ενδιαμονή ξένων στρατευμάτων
+            προς κατάθλιψιν του επαναστατικού πνεύματος. Αλλ' εν τω
+            μεταξύ τούτω άλλα πολιτικά συμβάντα παρεμπεσόντα ήσαν
+            άξια επίσης της προσοχής των. Τα πράγματα της Ισπανίας
+            κατετάρατταν την γείτονά της Γαλλίαν, ήτις, φοβουμένη μη
+            το επικρατούν εκεί πνεύμα διαδοθή και εις αυτήν, είχε
+            διάθεσιν να το σβέση διά των όπλων εντός της Ισπανίας.
+            Κατετάρατταν τας αυλάς και τα της Ελλάδος, όχι τόσον αυτά
+            καθ' εαυτά, όσον διά τον πάντοτε εξ αιτίας αυτών
+            επικείμενον τουρκορρωσικόν πόλεμον· διά τούτο επρόκειτο
+            να συσκεφθώσι και περί αυτών. Αλλ', εν ώ άνακτες και
+            υπουργοί απήρχοντο εις τον τόπον της συνελεύσεως, ο επί
+            των εξωτερικών υπουργός της Αγγλίας, Λονδονδερρής,
+            γνωστότερος υπό το όνομα Καστλερήχος, ο μέλλων ν'
+            αντιπροσωπεύση την αυλήν του εν τη συνελεύσει, έγεινεν
+            απροσδοκήτως αυτόχειρ, και το συμβάν τούτο ανέβαλε την
+            έναρξιν των εργασιών της συνελεύσεως εις την 8 οκτωβρίου.
+
+            Ουδέποτε κινήματα έθνους παρεξηγήθησαν τόσον όσον τα της
+            Ελλάδος. Εθελοκακούντες ή εθελοτυφλώττοντες δεν έπαυαν
+            κηρύττοντες οι σύμμαχοι παρρησία, ότι αι φλόγες της
+            ελληνικής επαναστάσεως εκ της αυτής εχύθησαν εστίας, ήτις
+            εφλόγισε και τας άλλας δύο ευρωπαϊκάς χερσονήσους· η δε
+            ανακάλυψις ότι η φιλική εταιρία δεν είχε τι κοινόν προς
+            τον καρβοναρισμόν, ούτινος και αυτό το όνομα ηγνοείτο εν
+            Ελλάδι, τα δεινά και πολυειδή συμβάντα μέχρι τούδε, η
+            έκτασις των ικετηρίων χειρών της Ελλάδος προς αυτούς, εν
+            ώ αι δύο άλλαι επαναστατήσασαι χερσόνησοι τους
+            απεστρέφοντο, η βεβαιότης ότι η Ελλάς έδραξε τα όπλα υπέρ
+            χριστιανικής και ανεξαρτήτου μόνον υπάρξεως, και ότι, αν
+            και δημοκρατουμένη, έστεργε να οργανισθή μοναρχικώς, δεν
+            ήλλαξαν ποσώς την προς αυτήν αμείλικτον διάθεσιν της
+            ιεράς συμμαχίας. Κωφή αύτη εις τας ελεεινάς φωνάς της
+            ενώπιον των πρέσβεων της εξυβριζομένης εκκλησίας του
+            Χριστού και της πασχούσης ανθρωπότητος, αφιλότιμος ως
+            προς την παρρησία καταπατουμένην τιμήν των σημαιών της,
+            ανεκτική ως προς τα βλαπτόμενα συμφέροντα των υπηκόων
+            της, τυφλή και απαθής ως προς την καταστροφήν τόσων αθώων
+            χριστιανικών λαών δεν έπαυσε να θεωρή την επανάστασιν της
+            Ελλάδος ως τόλμημα ασύνετον και αξιόποινον. Η δυστυχής
+            Ελλάς, αισθανομένη πόσον ψευδής ήτον η περί της
+            επαναστάσεώς της ιδέα της Ιεράς συμμαχίας, και θέλουσα η
+            αλήθεια να υπερισχύση του ψεύδους, έκρινεν ωφέλιμον,
+            μαθούσα την συνέλευσιν των ανάκτων, να στείλη πρεσβείαν,
+            ή, καθώς ταπεινοφρονούσα την ωνόμαζεν, ικεσίαν·
+            παρήγγειλαν δε την αποστολήν της πρεσβείας ταύτης και
+            διάσημοι ομογενείς εκτός της Ελλάδος. Η αποστολή
+            απεφασίσθη, και μετά πολλάς συζητήσεις και λογομαχίας
+            έπεσεν η ψήφος επί τον Ανδρέαν Μεταξάν, όστις και
+            απέπλευσεν εις Αγκώνα την 18 σεπτεμβρίου φέρων δύο
+            επιστολάς της κυβερνήσεως συντεθείσας παρά του εν
+            υπηρεσία της Ρωσσίας φιλέλληνος Στούρζα, και
+            επιγεγραμμένας την μεν προς όλους τους συνελθόντας
+            άνακτας, την δε προς τον αυτοκράτορα Αλέξανδρον· και η
+            μεν προς τους άνακτας έλεγε τάδε.
+
+            «Δεκαοκτώ μήνες παρήλθαν αφ' ού η Ελλάς μάχεται κατά των
+            εχθρών του χριστιανικού ονόματος· όλαι αι δυνάμεις των
+            Μωαμεθανών κατευθύνθησαν εναντίον της, και η ευρωπαϊκή
+            Τουρκία, η Ασία και η Αφρική εξοπλίζονται αμιλλώμεναι
+            προς αλλήλας διά να υποστηρίξωσι την σιδηράν χείρα την
+            καταπιέσασαν τοσούτον χρόνον το ελληνικόν έθνος και
+            τείνουσαν όλως εις το να το εξολοθρεύση. Αφ' ης ήρχισεν ο
+            πόλεμος, ύψωσε την φωνήν η Ελλάς διά των νομίμων
+            αντιπροσώπων της εξαιτουμένη την βοήθειαν, ή τουλάχιστον
+            την ουδετερότητα των χριστιανικών Δυνάμεων. Την σήμερον
+            δε ότε συνέρχονται εις την Ιταλικήν χερσόνησον οι δυνατοί
+            διά να βάλωσιν εις τάξιν τα της Ευρώπης και συμβουλευθώσι
+            πασιφανώς διά τα μεγάλα συμφέροντα της ανθρωπότητος, και
+            ότε όλα τα έθνη προσμένουσιν απ' αυτούς την διατήρησιν
+            της ειρήνης, την εγγύησιν του δικαίου των εθνών, και την
+            διανομήν της δικαιοσύνης, η ελληνική κυβέρνησις ήθελε
+            παραβή το χρέος της, αν δεν εξέθετε και αύθις εις τους
+            αυγούστους συμμάχους μονάρχας την κατάστασιν της Ελλάδος,
+            τα δίκαιά της και τας νομίμους επιθυμίας της, καθώς και
+            την σταθεράν απόφασιν όλων των πολιτών της του να τύχωσι
+            δικαιοσύνης από τας ανθρωπίνους Δυνάμεις, καθώς εύρον
+            χάριν ενώπιον του ουρανίου Βασιλέως του διέποντος τα
+            βασίλεια του κόσμου, ή ν' αποθάνωσιν όλοι χριστιανοί και
+            ελεύθεροι. Ήδη εχύθησαν ποταμοί αιμάτων αλλ' η σημαία του
+            σταυρού νικήτρια πανταχού κυματίζει εις την Πελοπόννησον,
+            εις την Αττικήν, εις την Εύβοιαν, εις την Βοιωτίαν, εις
+            την Ακαρνανίαν, εις την Αιτωλίαν, εις το μεγαλήτερον
+            μέρος της Θεσσαλίας και της Ηπείρου, εις την Κρήτην και
+            εις τας νήσους του Αιγαίου πελάγους. Τοιαύτας προόδους
+            έκαμε το ελληνικόν έθνος, και αύτη είναι η κατάστασίς
+            του, ώστε είναι πασίδηλον εις όλους τους έχοντας γνώσιν
+            της Τουρκίας, ότι οι Έλληνες δεν ημπορούσι ν' αφήσωσι τα
+            όπλα πριν κατακτήσωσιν ή πριν απολαύσωσι τας εγγυήσεις
+            υπάρξεως χωριστής, ανεξαρτήτου και εθνικής, εις την
+            οποίαν και μόνην θα εύρωσι την ασφάλειαν της λατρείας,
+            της ζωής, της ιδιοκτησίας και της τιμής των· και αν η
+            Ευρώπη διά να φυλάξη την ειρήνην συγκατατεθή να
+            διαπραγματευθή με την οθωμανικήν Πόρταν επί σκοπώ του να
+            συμπαραλάβη και το ελληνικόν έθνος εις το αυτό σύστημα
+            της γενικής ειρηνοποιήσεως, η ελληνική κυβέρνησις σπεύδει
+            να δηλοποιήση επισήμως διά της παρούσης, ότι δεν θέλει
+            στέρξει καμμίαν συνθήκην, όσον και αν ήθελεν είναι
+            ωφέλιμος κατ' επιφάνειαν, ει μη αφ' ού γείνωσι δεκτοί
+            αντιπρόσωποι παρ' αυτού απεσταλμένοι διά να υπερασπισθώσι
+            την υπόθεσίν του, να εκθέσωσι τα δικαιολογήματά του, και
+            να καταδηλώσωσι τα δίκαιά του, τας ανάγκας του και τα
+            προσφιλέστερα συμφέροντά του· αν δε παρά πάσαν ελπίδα
+            ήθελεν απορριφθή η αίτησίς του, η παρούσα δηλοποίησις
+            θέλει επέχει τόπον τακτικής διαμαρτυρήσεως, την οποίαν η
+            Ελλάς ικετεύουσα υποβάλλει σήμερον εις τους πόδας του
+            θρόνου της ουρανίου δικαιοσύνης, και την οποίαν
+            χριστιανικός λαός διευθύνει θαρρούντως εις την Ευρώπην
+            και εις την μεγάλην οικογένειαν της χριστιανωσύνης. Αν δ'
+            εγκαταλειφθώσιν οι Έλληνες, όντες μεν αδύνατοι θα
+            ελπίσωσιν εις τον Θεόν των δυνάμεων, αλλά καταρτιζόμενοι
+            από την παντοδύναμον χείρα του δεν θέλουσι κλίνει τον
+            αυχένα ενώπιον της τυραννίας όντες χριστιανοί και
+            καταδιωκόμενοι, διότι εμείναμεν πιστοί εις τον Σωτήρα μας
+            τον Βασιλέα και Κύριόν μας· θέλομεν δε υπερασπίσει έως
+            ενός την εκκλησίαν του, τας εστίας μας και τους τάφους
+            μας· είναι δε ευτυχία μας ή να καταβώμεν εις αυτούς
+            ελεύθεροι και χριστιανοί, ή να νικήσωμεν καθώς άχρι τούδε
+            ενικήσαμεν διά μόνης της θείας δυνάμεως του Κυρίου ημών
+            Ιησού Χριστού, και διά της θείας του βοηθείας».
+
+            «Εν Άργει την 29 αυγούστου έτους 1822, και β' της
+            ανεξαρτησίας».
+
+            Η δε προς τον αυτοκράτορα Αλέξανδρον επιστολή είχεν
+            ούτως.
+
+            «Τολμά η ελληνική κυβέρνησις να πλησιάση εις τον θρόνον
+            της υμετέρας αυτοκρατορικής μεγαλειότητος διά να προσφέρη
+            εις αυτήν την ευγνωμοσύνην του ελληνικού έθνους διά τας
+            ευεργεσίας της· Βασιλεύ· εδώκατε άσυλον εις το κράτος σας
+            προς τους δυστυχείς αδελφούς μας απειλουμένους από την
+            εξολοθρευτικήν μάχαιραν του ασεβούς· η ανεξάντλητος
+            αγαθότης της υμετέρας μεγαλειότητος, αφ' ού τους έσωσεν
+            από τον θάνατον, παρατείνει και διατηρεί την ύπαρξίν των·
+            το ένδοξον τούτο παράδειγμα εμιμήθησαν οι υπήκοοί της,
+            τους οποίους ουράνιος δεσμός συνάπτει με ημάς. Όντες
+            τέκνα της αυτής εκκλησίας έσπευσαν να βοηθήσωσι με ζήλον
+            αδελφικόν τους συμπατριώτας μας, οίτινες εδεκατίσθησαν
+            από την μάχαιραν, περιπλανώνται, καταδιώκονται από
+            φοβεράς αναμνήσεις, και εφαίνοντο εγκαταλελειμμένοι ως
+            και απ' αυτήν την ελπίδα. Αλλ' εκάματε και άλλο Βασιλεύ·
+            απερρίψατε μεγαλοψύχως καταφρονήσαντες τας αξιώσεις των
+            εχθρών μας, οίτινες, αφ' ού εμέθυσαν από ελληνικόν αίμα,
+            ετόλμησαν ν' απαιτήσωσιν όσα θύματα διέφυγαν τον θάνατον.
+            Αι ευλογίαι ενός ολοκλήρου έθνους, το οποίον είναι μεν
+            έμπροσθεν του θανάτου πάντοτε, αλλ' είναι πιστόν εις την
+            αληθινήν θρησκείαν, προσφέρονται εις την υμετέραν
+            μεγαλειότητα από την ελληνικήν κυβέρνησιν εξ ονόματός
+            του. Τα αισθήματα, τα οποία ενέσπειραν εις τους Έλληνας
+            αι ευεργεσίαι των αυγούστων προκατόχων σας, και τα οποία
+            διεδόθησαν από γενεάς εις γενεάν κατά κληρονομίαν,
+            έγειναν ζωηρότερα και μας εμψυχόνουσιν όλους υπέρ του
+            ιερού προσώπου της υμετέρας μεγαλειότητος· η ευγνωμοσύνη
+            του ελληνικού έθνους δεν θα παύσει ει μη μετ' αυτού.
+            Καταδέχθητε, Βασιλεύ, να το ενθυμηθήτε εις τοιαύτην
+            δεινήν περίστασιν· και εν ώ σκέπτεσθε διά την τύχην τόσων
+            εθνών μετά των συμμάχων σας, έχετε και την Ελλάδα και την
+            Εκκλησίαν, της οποίας είσθε το στήριγμα, υπ' όψιν. Η
+            Ελλάς οπλισθείσα υπό την σημαίαν του σταυρού έχει
+            δικαίωμα να ελπίση ότι ο απόγονος τόσων ορθοδόξων
+            μοναρχών, ο ελευθερωτής των κατά πολύν καιρόν
+            καταθλιβομένων δεν θα θελήσει ποτέ την εξόντωσιν και την
+            ατιμίαν της. Παρακαλούμεν τον Θεόν, Βασιλεύ, να φυλάττη
+            την υμετέραν μεγαλειότητα υπό την αγίαν του σκέπην διά
+            την ευτυχίαν της Ευρώπης και διά την δόξαν της αγίας ημών
+            πίστεως».
+
+            «Εν Άργει τη 29 αυγούστου 1822, και β' της ανεξαρτησίας».
+
+            Και ταύτα μεν έγραφεν η ελληνική κυβέρνησις προς τους
+            μονάρχας, ο δε φέρων τας επιστολάς Μεταξάς κατευωδώθη εις
+            Αγκώνα την 12 οκτωβρίου· και επειδή έμελλε να καθαρισθή
+            ημέρας ικανάς και αναμείνη εκεί τας των ανάκτων διαταγάς
+            περί της περαιτέρω πορείας του, απέστειλε την μεν προς
+            τον Αλέξανδρον δι' ιδιαιτέρας οδού, την δε προς όλους
+            τους ανάκτας διά της αυλής της Ρώμης. Έσπευσεν ο
+            αξιοσέβαστος Πίος, ο συμπαθής και προς τον χριστιανικόν
+            αγώνα και προς τους καταφυγόντας εις την επικράτειάν του
+            δυστυχείς Έλληνας, να δώση χείρα βοηθείας εις ευόδωσιν
+            των σκοπών της ελληνικής πρεσβείας, συστήσας την
+            επιστολήν τω παρά τη συνελεύσει αντιπροσώπω του καρδινάλη
+            Σπίνα και ζητήσας δι' αυτού άδειαν της απελεύσεως του
+            Μεταξά εις τον τόπον της συνελεύσεως. Αλλ', αν ο Πίος
+            είχε τον χριστιανικόν ζήλον των επί των σταυροφοριών
+            προκατόχων του, δεν είχεν επί των ηγεμόνων του καιρού
+            του, ην οι προκάτοχοί του είχαν ισχύν επί των συγχρόνων
+            αυτών· διό η μεσιτεία του ουδαμώς εισηκούσθη, και ο
+            Μεταξάς ειδοποιήθη εν Αγκώνι μετ' ολίγας ημέρας παρά της
+            αυλής της Ρώμης ότι απηγορεύετο η περαιτέρω πορεία του.
+
+            Κατόπιν του Μεταξά έφθασαν εις Αγκώνα ο Π. Πατρών
+            Γερμανός και ο Γεωργάκης Μαυρομιχάλης κομισταί προς τον
+            Πάπαν της ακολούθου επιστολής.
+
+            «Η ελληνική κυβέρνησις μαρτυρεί προς την υμετέραν
+            αγιότητα την ευγνωμοσύνην της διά την οποίαν εδείξατε
+            αγάπην εις τα τέκνα της Ελλάδος. Πολλοί συμπατριώται μας
+            καταδιωγμένοι υπό των ασεβών και καταφυγόντες εις την
+            επικράτειαν της υμετέρας αγιότητος μας εβεβαίωσαν ότι
+            ηξιώσατε να τους υποδεχθήτε μ' ευαγγελικήν ευσπλαγχνίαν
+            και προστασίαν όλως πατρικήν· αι αρεταί αύται της
+            υμετέρας αγιότητος είναι συνήθεις· ο αποστολικός
+            χαρακτήρ, τον οποίον εδείξατε εις τοιαύτην δεινήν
+            περίστασιν, είναι γνωστός εις όλον τον χριστιανικόν
+            κόσμον· και μ' όλον ότι τα έθνη της Ευρώπης διαιρούνται
+            κατά διαφόρους λατρείας, όλα ηνώθησαν διά να θαυμάσωσι
+            και εκθειάσωσι τας αρετάς ταύτας, αι οποίαι προξενούσι
+            δόξαν εις την θρησκείαν και εις τον θείον αυτής
+            θεμελιωτήν. Εκ τούτων δε θαρρυνόμεθα να διευθύνωμεν προς
+            την υμετέραν αγιότητα την ταπεινήν μας ταύτην παράκλησιν.
+            Εμάθαμεν ότι οι χριστιανοί μονάρχαι, εξ ών οι πλειότεροι
+            υπάγονται εις την εκκλησίαν της οποίας η υμετέρα αγιότης
+            είναι ο αρχηγός, θα συνέλθωσι διά να αποφασίσωσι περί των
+            συμφερόντων της Ευρώπης. Αξιώσατε, αγιώτατε πάτερ, να
+            μεσολαβήσητε υπέρ ημών διά ν' απαλλαγώμεν τέλος πάντων
+            από την αθλίαν κατάστασιν εις την οποίαν μας κατεβύθησαν
+            οι εχθροί του χριστιανικού ονόματος, βοηθούμενοι από τους
+            βασιλείς της χριστιανωσύνης ότε αγωνιζόμεθα ν'
+            αποσείσωμεν τον βάρβαρον και αισχρόν ζυγόν του ασεβούς·
+            υπηνέγκαμεν ήδη πολύν καιρόν το μαρτύριον διά την πίστιν
+            του Ιησού Χριστού. Τέσσαρας ήδη αιώνας εβαπτίσθημεν εις
+            δάκρυα και εις αδικίας. Ας επιλάμψη τέλος και εις ημάς η
+            ημέρα της ευτυχίας υπό την προστασίαν της υμετέρας
+            αγιότητος. Η ημέρα αύτη θα χαραποιήσει όλους τους πιστούς
+            και θα επισφραγίσει την δόξαν του Πίου. Η ευαίσθητος και
+            γενναία ψυχή σας, αγιώτατε πάτερ, θα σας εμπνεύσει φωνάς
+            πολύ παραπονετικάς υπέρ ημών, αι οποίαι θα κατανύξωσι τας
+            καρδίας των χριστιανών βασιλέων, οίτινες άλλως τε είναι
+            διατεθειμένοι ν' ανακουφίσωσι τα δεινά μας.
+
+            «Θαρρούντες εις την αγαθότητα και εις τα φώτα της
+            υμετέρας αγιότητος σας παρακαλούμεν, αγιώτατε πάτερ, να
+            δεχθήτε το σέβας μας και την ευγνωμοσύνην μας και να μας
+            χαρίσητε τας ευλογίας σας».
+
+            «Εν Άργει τη 29 αυγούστου 1822, και β' της ανεξαρτησίας».
+
+            Αναγνώσας ο Πάπας την επιστολήν ταύτην, απεποιήθη να δεχθή
+            εν τη καθέδρα του τους απεσταλμένους, όχι εκ θελήσεως, αλλ'
+            εξ αιτίας της αυστριακής επιρροής, εις ην υπέκειτο.
+            Εσκόπευε δε ο Π. Πατρών να παρενείρη, κατ' εισήγησίν
+            τινων των εν τοις πράγμασι, προς ευόδωσιν του πολιτικού
+            σκοπού, την ένωσιν των εκκλησιών· αλλ' απαγορευθείσης της
+            εις Ρώμην αναβάσεώς του, ουδέν είπε τοιούτον ουδ'
+            ενήργησεν.
+
+            Εξ αιτίας δε της κακής διαγωγής της Πύλης προς την
+            Ρωσσίαν η υποψία του μεταξύ των δύο τούτων Δυνάμεων
+            πολέμου ανησύχαζε πάντοτε τας άλλας. Επροσπάθουν αύται να
+            εμβατεύσωσι τους διαλογισμούς του Αλεξάνδρου προ της
+            ενάρξεως των συνεδριάσεων της συνελεύσεως. Ο Αλέξανδρος,
+            όστις εθεώρει την διατήρησιν των αρχών της ιεράς
+            συμμαχίας αξίαν πάσης πολιτικής θυσίας, και ήξευρεν ότι
+            επί των ελληνικών πραγμάτων πολλοί δεν τον επίστευαν
+            ειλικρινή προς αυτάς, δεν έκρυπτε τους διαλογισμούς του·
+            και διατριβών εν Βιέννη επί της εις Βερώνην μεταβάσεώς
+            του προς συγκρότησιν της συνελεύσεως, είπε τω πρώτω
+            πληρεξουσίω της Γαλλίας Μοντμορενσή τα εξής· «Ούτ' άλλο
+            ωφελιμώτερον, ούτ' άλλο καθ' όλην την Ρωσσίαν
+            επιθυμητότερον είναι παρά τον κατά της Τουρκίας
+            θρησκευτικόν πόλεμον. Παρέχει την ευκαιρίαν η επανάστασις
+            της Ελλάδος· αλλ' ενόμισα ότι εν μέσω των ταραχών της
+            Πελοποννήσου εφαίνετο το ανατρεπτικόν των κοινωνιών
+            σημείον, και διά τούτο παρητήθην· τι δεν ενήργησάν τινες
+            προς διάλυσιν της συμμαχίας; επροσπάθησαν να πειράξωσι
+            την φιλοτιμίαν μου· με ύβρισαν παρρησία· δεν μ' εγνώριζαν
+            βεβαίως αν υπέθεταν ότι κινούμαι υπό κενοδοξίας ή πάθους·
+            όχι· ποτέ δεν θ' αποχωρισθώ των ανάκτων μεθ' ων
+            συνεδέθην. Ας έχωσι και οι άνακτες την άδειαν να
+            συμμαχώσι φανερά υπερασπίζοντες εαυτούς κατά των μυστικών
+            εταιριών».
+
+            Ταύτα είπεν ο Αλέξανδρος εν Βιέννη. Αλλ', αν και ακριβή
+            φύλακα των όρων της ιεράς συμμαχίας τον απεδείκνυαν οι
+            λόγοι του, γνώμη επεκράτει, ότι επροτίθετο ν' απαιτήση
+            επί της προκειμένης συνελεύσεως την συνδρομήν των
+            συμμάχων παρά τη Πύλη εις ημιαυτόνομον αποκατάστασιν της
+            Ελλάδος. Η δε Αγγλία, θέλουσα να προλάβη την πρόθεσιν της
+            Ρωσσίας, διέταξε τον εν Κωνσταντινουπόλει πρέσβυν της
+            λόρδον Στραγγφόρδον ν' ασχοληθή εκ νέου εις ειρήνευσιν
+            της Ελλάδος προς καθησύχασιν της Ρωσσίας. Ειρήνευσιν δε
+            ενόουν τω καιρώ εκείνω και η Αγγλία και αι άλλαι αυλαί
+            απλήν αμνηστείαν υπό την εγγύησιν ή επίβλεψιν αυτών.
+            Απήντησεν η Πύλη επί τη προτάσει ταύτη, ότι δεν έπαυσε
+            διατάττουσα τους υπαλλήλους της να πολιτεύονται
+            φιλανθρώπως προς τους Έλληνας, και ότι εν διαστήματι
+            τριών μηνών χιλιάδας των εν Κωνσταντινουπόλει Τούρκων,
+            παρηκόων της διαταγής ταύτης, εξώρισε και πεντακοσίους
+            εθανάτωσεν, αλλά κατ' ουδένα τρόπον και υπ' ουδένα τύπον
+            εδέχετο ξένην παρέμβασιν μεταξύ αυτής και των υπηκόων
+            της· κατέκρινε δε εις επήκοον του πρέσβεως της Αγγλίας
+            την ρωσσικήν κυβέρνησιν ως πρωταίτιον των ταραχών.
+            Ηγανάκτησεν ο Αλέξανδρος μαθών ότι δεν έπαυεν η Πύλη
+            ενοχοποιούσα την κυβέρνησίν του δώσασαν τόσας εναργείς
+            αποδείξεις της από του ελληνικού αγώνος αποστροφής της·
+            εμέμφθη δε πικρώς και τον πρέσβυν της Αγγλίας, μεταβάντα
+            εκ Κωνσταντινουπόλεως εις την συνέλευσιν, ως μη
+            αποκρούσαντα την φανεράν ταύτην συκοφαντίαν· αλλά και εν
+            τη περιστάσει ταύτη η μακροθυμία του Αλεξάνδρου ενίκησε
+            την αγανάκτησίν του.
+
+            Μεταβάντων δε των ανάκτων και των πληρεξουσίων εκ
+            Βιέννης, όπου πρώτον συνήχθησαν, εις Βερώνην, και
+            αρξαμένων εκεί των συνεδριάσεων, εγένετο λόγος και περί
+            των μεταξύ της Πύλης και της Ρωσσίας διαφορών, και την 9
+            νοεμβρίου ωρίσθη διά πρωτοκόλλου η παντελής και
+            ανυπέρθετος από των τουρκικών στρατευμάτων κένωσις των
+            ηγεμονειών, η κατ' ευθείαν κοινοποίησις της Πύλης προς
+            την Ρωσσίαν του διορισμού των ηγεμόνων, ο μεταξύ των δύο
+            κυβερνήσεων συμβιβασμός πάσης εμπορικής διαφοράς, ο
+            ακώλυτος πλους παντός υπό πάσαν εμπορικήν σημαίαν πλοίου
+            διά του Βοσπόρου, και η διά της φιλικής μεσολαβήσεως και
+            υπό την εγγύησιν των αυλών απλή ειρήνευσις της Ελλάδος·
+            συναπεφασίσθη δε να συνδεθώσιν εκ νέου αι μεταξύ Ρωσσίας
+            και Τουρκίας διπλωματικαί σχέσεις πληρωθέντων των όρων
+            τούτων· παραβλέψας δε και ο Αλέξανδρος το προς αυτόν
+            πλημμέλημα του λόρδου Στραγγφόρδου, τον εδέχθη ευμενώς
+            και τω ενεπιστεύθη την εν Κωνσταντινουπόλει
+            διαπραγμάτευσιν των διαφορών του ειπών αυτώ, ότι τον
+            εθεώρει ως ένα των υπουργών του.
+
+            Αλλ' αρκούντα δεν εθεώρει ο Αλέξανδρος όσα ωρίσθησαν περί
+            της ελληνοτουρκικής διαφοράς, και εν τοις εξής λόγοις του
+            προς τον λόρδον Στραγγφόρδον, επανερχόμενον εις
+            Κωνσταντινούπολιν, ανεκάλυψε τι διελογίζετο καθ' εαυτόν.
+            «Είμαι πεπεισμένος»(είπεν) «ότι η κοινή γνώμη της Αγγλίας
+            θ' αναγκάσει την κυβέρνησίν της ν' ασχοληθή σπουδαίως εις
+            τα της Ελλάδος, και ότι το ελληνικόν ζήτημα θα θεωρηθή
+            παρά του αγγλικού λαού όπως και το της ανθρωποεμπορίας·
+            ένεκα τούτου, αντί να προβάλω εγώ τοις συμμάχοις μου
+            σχέδιον εις βελτίωσιν της πολιτικής καταστάσεως της
+            Ελλάδος, προτιμώ ν' αναμείνω το της αγγλικής αυλής.
+            Χιμαιρική είναι η περί ανεξαρτησίας της Ελλάδος ιδέα· ο
+            έσχατος όρος της επιθυμίας μου είναι ν' απολαύση ο τόπος
+            εκείνος κυβερνητικόν σύστημα όποιον επικρατεί εν Σερβία η
+            εν Μολδοβλαχία».
+
+            Η δε συνέλευσις τελειώσασα τας εργασίας της εξέδωκε την 2
+            δεκεμβρίου εγκύκλιον περί ων εβουλεύθη, και εις μόνας τας
+            αρχάς της ιεράς συμμαχίας αποβλέπουσα παρεμόρφωσεν ως
+            προς τον ελληνικόν αγώνα την αληθή φύσιν των πραγμάτων
+            κηρύξασα τα εξής.
+
+            «Μέγα πολιτικόν συμβάν εξερράγη περί τα τέλη της
+            τελευταίας συνελεύσεως [της εν Λαϋβάχη]. Ό,τι το
+            ανατρεπτικόν των κοινωνιών πνεύμα ήρχισεν εν τη δυτική
+            χερσονήσω, ό,τι εδοκίμασε να πράξη εν Ιταλία το
+            κατώρθωσεν εν ταις ανατολικαίς εσχατιαίς της Ευρώπης.
+            Καθ' ον καιρόν κατευνάσθησαν αι εν τοις βασιλείοις της
+            Νεαπόλεως και της Σαρδηνίας στρατιωτικάί επαναστάσεις διά
+            της δυνάμεως, ερρίφθη ο επαναστατικός δαυλός εν μέσω της
+            οθωμανικής αυτοκρατορίας. Η σύμπτωσις των συμβάντων
+            απέδειξεν ότι μία και η αυτή ήτον η αρχή των. Το αυτό
+            κακόν, αναφαινόμενον πολλαχού, άλλα πάντοτε υπό τους
+            αυτούς τύπους, αν και υπό διάφορα προσχήματα, επρόδιδε
+            την κοινήν εστίαν όθεν προήχθη. Οι διευθύνοντες τα περί
+            ων ο λόγος ήλπιζαν να εύρωσι την ευκαιρίαν να διασπείρωσι
+            την διχόνοιαν εις τα συμβούλια των Δυνάμεων και
+            ουδετερώσωσιν αυτάς, ας νέοι κίνδυνοι εκάλουν προς άλλα
+            μέρη της Ευρώπης, αλλ' ηπατήθησαν. Οι άνακτες, έχοντες
+            σταθεράν απόφασιν ν' απωθήσωσι την αρχήν της επαναστάσεως
+            καθ' οποίον μέρος και εν οποία μορφή και αν εφαίνετο,
+            έσπευσαν να την καταδικάσωσιν εκ συμφώνου· ασχολούμενοι
+            δε αμεταθέτως εις το έργον της κοινής φροντίδος των
+            αντέκρουσαν παν ό,τι εδύνατο να τους παρεκτρέψη της οδού
+            των· αλλ' ακούοντες εν ταυτώ και την φωνήν της
+            συνειδήσεως και του ιερού χρέους συνηγόρησαν υπέρ των
+            θυμάτων ασυνέτου και εγκληματικού επιχειρήματος. Αι
+            πολλαί και φιλικαί των πέντε αυλών προς αλλήλας
+            διακοινώσεις διαρκούσης της εποχής ταύτης, μιας των
+            σημαντικοτέρων της συμμαχίας των, έφεραν εις σύμπνοιαν
+            όλας ως προς το ζήτημα της Ανατολής· απέκειτο δε εις την
+            εν Βερώνη συνέλευσιν να καθιερώση και επιβεβαιώση τα
+            ορισθέντα. Αι δε σύμμαχοι της Ρωσσίας αυλαί ελπίζουν ότι
+            διά των κοινών προσπαθειών θα εξομαλυνθούν τα μέχρι τούδε
+            εμπόδια εις ευόδωσιν των ευχών αυτών».
+
+            Επικρατούσης δε της δυσμενεστάτης ταύτης προς τον
+            ελληνικόν αγώνα διαθέσεως των συμμάχων, μέγιστον ευτύχημα
+            εφάνη η μετά την αυτοχειρίαν του Λονδονδερρή απροσδόκητος
+            ανύψωσις του Γεωργίου Κάννιγγος εις την υπουργικήν έδραν
+            των εξωτερικών υποθέσεων της Αγγλίας. Η Αγγλία δεν ήτο
+            μέλος της ιεράς συμμαχίας ουδ' ησπάζετο τας αρχάς της·
+            αλλά το υπουργείον της, και ιδίως ο Λονδονδερρής, εν
+            πολλοίς συνεταυτίζετο διά της πολιτικής του. Βροντώδη
+            φωνήν αφήκεν επί του υπουργείου τούτου ο λόρδος Ερσκίνος
+            έν τινι προς τον πρωθυπουργόν Λιβερπούλην επιστολή του
+            υπέρ των δεινοπαθούντων Ελλήνων· θεσμοί συνήγοροί των
+            εφάνησαν ταυτοχρόνως καί τινες των βουλευτών· πολλαί των
+            εφημερίδων εφιλελλήνιζαν, αλλ' ουδείς ουδέν κατώρθωσε
+            κωφευόντων των υπουργών. Ο δε Κάνιγγ, ούτινος το
+            πολιτικόν δόγμα ήτο «πολιτική και θρησκευτική όλων των
+            λαών ελευθερία», εδήλωσε κατ' αυτήν την ημέραν του
+            διορισμού του, ότι επροτίθετο να τροπολογήση την
+            εξωτερικήν πολιτικήν της πατρίδος του, διότι ερωτηθείς
+            παρά του βασιλέως επί της πρώτης συνεντεύξεώς των, αν
+            εσκόπευε να βαδίση την οδόν του προκατόχου του, απεκρίθη,
+            «ο προκάτοχος μου αυτοχειρίσθη». Μόλις έφηβος και μαθητής
+            του λυκείου εμυρολόγησε την δούλην Ελλάδα· η ωδή αύτη
+            επιγραφομένη «η δουλεία της Ελλάδος» έδειξεν έκτοτε τον
+            φιλελληνισμόν του. «Ω εξαισία μεταβολή» (έλεγαν οι
+            τελευταίοι στίχοι της)· «τα τέκνα σου, ω Ελλάς, στενάζουν
+            σήμερον υπό επονείδιστον ζυγόν· ουδείς τα παρηγορεί
+            μοχθούντα, ουδείς τα κλαίει αποθνήσκοντα· καταναλίσκεται
+            η αθλία ζωή των υπό τα έλκη της βαρείας κωπηλασίας, ή εν
+            τοις σκοτεινοίς λατομείοις· η καταπληκτική τυραννία των
+            Μωαμεθανών και η φρικώδης πομπή η περιστοιχούσα τον
+            θρόνον αυτών κατέθλιψαν διά της φρίκης τα πνεύματά των·
+            τα τέκνα σου, ω Ελλάς, γονυπετούν τρέμοντα ενώπιον των
+            πτερνιζόντων αυτά· οι κόποι της ημέρας, αι πικραί και
+            άυπνοι ώραι της νυκτός, η βαρεία μάστιξ αυθαιρέτου
+            εξουσίας, η αιμοχαρής φρίκη της οξείας μαχαίρας, το
+            βδελυρόν σουβλίον, ο κατασπαράττων τας σάρκας τροχός, ο
+            βρόχος, το δηλητήριον, όλα εξασθενούν τον νουν των και
+            χαυνόνουν την καρδίαν των· φρικτή ειμαρμένη! Οι οφθαλμοί
+            ημών, ω Ελλάς, είναι πάντοτε πλήρεις δακρύων· πικροί
+            στεναγμοί αναβαίνουν πάντοτε εκ βάθους των καρδιών, όταν
+            ανακαλώμεν την αρχαίαν σου δόξαν και βλέπωμεν την
+            σημερινήν σου αδοξίαν· ομοιάζεις, ω Ελλάς, τον υπερήφανον
+            βράχον, ούτινος η γυμνή κορυφή, υπερυψουμένη της γης,
+            μυκτηρίζει τας καταιγίδας· τα σκυθρωπά νέφη χύνουν επί
+            της μεγάλης κορυφής του τα ραγδαία ρεύματά των· βρέμεται
+            προ των ποδών του ο παταγώδης ωκεανός· ο γιγαντιαίος και
+            ογκώδης ούτος κολοσσός ρίπτει γύρω εν τη δικαία υπεροψία
+            του ηγεμονικόν βλέμμα και ολιγωρεί πάσαν καταιγίδα· αλλά
+            φθείρεται υπό του χρόνου, το δόλιον κύμα υποτρίβει την
+            βάσιν του, και τότε πίπτει και πίπτων διαρρηγνύει την
+            κλονουμένην γην και διαχέει πέριξ θύελλαν καταστροφής».
+
+            Τοιαύτα φρονήματα εφανέρωσεν ο Κάννιγγ περί Ελλάδος επί
+            της νεαράς του ηλικίας· επί δε της υπουργίας του είδεν
+            ό,τι δεν ήθελαν να ίδωσιν οι πολιτικοί της ιεράς
+            συμμαχίας· είδεν ότι το παρακμάζον οθωμανικόν κράτος
+            ανίκανον ήτον εξ αυτής του της φύσεως ν' ανορθωθή, και
+            ότι έτρεχεν ανεπιστρεπτί εις την απώλειάν του επ' ωφελεία
+            άλλης κραταιάς Δυνάμεως και επί βλάβη της ευρωπαϊκής
+            ισορροπίας· είδεν ότι εις θεραπείαν των δεινών τούτων
+            ανεφύετο προνοητικώς πως εκ των κόλπων του πίπτοντος
+            τούτου κράτους νέον κράτος, άξιον να το διαδεχθή εν καιρώ
+            διά τας προγονικάς του αναμνήσεις, διά την ευφυίαν του,
+            διά την φιλομάθειάν του και διά την προς τον ευρωπαϊσμόν
+            ροπήν του. Ευτύχημα ενόμισε το συμβάν τούτο, και ηθέλησε,
+            παρά την επικρατούσαν πολιτικήν και τας κοινάς προλήψεις
+            των αυλών, να επιβλέψη ιλαρώς επί τον από του μη όντος
+            εις το είναι παραγόμενον τούτον λαόν και να τον θαρρύνη.
+            Διά τούτο, καθ' όν καιρόν η ιερά συμμαχία κατηράτο τον
+            ελληνικόν αγώνα, ανεγνώρισε τους παρά της Ελλάδος
+            αποκλεισμούς των υπό τουρκικήν σημαίαν τόπων· ό εστιν
+            ανεγνώρισε την Ελλάδα Δ ύ ν α μ ι ν - ε μ π ό λ ε μ ο ν.
+            Η ελληνική κυβέρνησις είχε κηρύξει την 13 μαρτίου του
+            έτους τούτου, ότι απέκλειεν όλους τους τουρκικούς λιμένας
+            του Αιγαίου, της Κρήτης και τους μεταξύ Επιδάμνου και
+            Θεσσαλονίκης· αλλά το κήρυγμά της εις ουδέν ελογίσθη υπό
+            των Δυνάμεων, ώστε μέχρι της σήμερον όσα πλοία υφ'
+            οποιανδήποτε χριστιανικήν σημαίαν, φέροντα τροφάς και
+            πολεμεφόδια εις τα αποκλειόμενα φρούρια, συνελαμβάνοντο
+            υπό των Ελλήνων, απελύοντο· οσάκις δε οι Έλληνες
+            ελάμβαναν τα φορτία εις χρήσιν των, απεζημίοναν πάντοτε
+            τους ιδιοκτήτας επί τη απαιτήσει και πολλάκις επί τη
+            απειλή των διοικούντων τας εν τω Αιγαίω ναυτικάς μοίρας.
+            Τοιαύτα πλοία συνελήφθησαν εν τω κορινθιακώ κόλπω,
+            έμπροσθεν της Χαλκίδος, του Ναυπλίου, και άλλων
+            αποκλειομένων φρουρίων και εξεφορτώθησαν, αλλά μέχρι
+            λεπτού απεζημιώθησαν, ενίοτε δε και οι συλλαβόντες
+            ετιμωρήθησαν. Από του νυν δε, χάρις εις την πολιτικήν του
+            Κάννιγγος, έμελλαν να καταδικάζονται και να δημεύωνται τα
+            υπό αγγλικήν σημαίαν συλλαμβανόμενα και τοιούτον εμπόριον
+            μετερχόμενα πλοία οιουδήποτε και αν ήσαν τα εμπορεύματα
+            ιδιοκτησία. Αλλ' η ελληνική κυβέρνησις εις δείγμα
+            ευγνωμοσύνης διέταξε να μη δημεύωνται τα τοιαύτα πλοία,
+            αλλά μόνον η εν αυτοίς εχθρική ιδιοκτησία. Ιδού δε πώς ο
+            Κάννιγγ εδικαιολόγει την προς την Ελλάδα πολιτικήν του.
+            «Η αγγλική κυβέρνησις» (έλεγεν) «ώφειλε να θεωρήση τους
+            εξοπλίσαντας τα πλοιά των Έλληνας ή ως πειρατάς ή ως
+            εμπολέμους· και επειδή ολόκληρον έθνος, εξανιστάμενον
+            κατά της Αρχής του, δεν ημπορεί να θεωρηθή ως πειρατικόν,
+            ανάγκη πάσα να θεωρηθή ως εμπόλεμον εφ' όσον φυλάττει
+            τους κανόνας, και ενεργεί εντός των εν τοιαύτη περιστάσει
+            παραδεδεγμένων όρων».
+
+            Πολιτευόμενος δε τοιουτοτρόπως ο Κάνιγγ προς την Ελλάδα
+            ηγωνίζετο ταυτοχρόνως την μεν εις τον πόλεμον ρέπουσαν
+            Ρωσσίαν να καταπραΰνει, την δε ασύνετον Πύλην εις την
+            οδόν της μετριότητος να επαναφέρη, αλλ' εν πνεύματι
+            πάντοτε φιλειρηνικώ και άνευ ενόπλου παρεμβάσεως. Τρία δε
+            ήσαν κατ' αυτόν αναγκαία εις δικαιολογίαν ενόπλου
+            παρεμβάσεως· «να ήναι ο πόλεμος δίκαιος· να δύναται η
+            Αγγλία ν' αναμιχθή εις τον δίκαιον τούτον πόλεμον
+            δικαίως· να μη βλάπτη ο δίκαιος ούτος και δικαίως
+            γινόμενος πόλεμος τα συμφέροντα της πατρίδος του»·
+            ονειροπόλον δε απεκάλει τον πολιτικόν τον παραβλέποντα
+            τον τελευταίον τούτον όρον. Ηρέσκετο δε ο Κάννιγγ εις την
+            ευόδωσιν του αγώνος της Ελλάδος, αν ο αγών αυτής ευωδούτο
+            διά των όπλων της, και πρόθυμος ήτο να προσενέγκη πάσαν
+            ειρηνικήν συνδρομήν εις ευόδωσίν του· αλλά δεν ήθελεν
+            ουδ' η πατρίς του ουδ' άλλη τις Δύναμις ν' αναμιχθή υπέρ
+            αυτού ενόπλως επ' ουδενί λόγω. Τοιαύτη ήτον η πολιτική
+            της Αγγλίας ως προς τον ελληνικόν αγώνα υπουργούντος του
+            Κάννιγγος.
+
+            Η δε της Ρωσσίας ήτον τον αυτόν καιρόν οποία και
+            πρότερον· ούτε τον παντελή θρίαμβον του ελληνικού αγώνος
+            επεθύμει, ούτε την παντελή ανείχετο υποδούλωσιν των
+            Ελλήνων. Την πολιτικήν δε ταύτην της Ρωσσίας παρεδέχοντο
+            και η Γαλλία και η Πρωσσία· αλλ' όσον μετρία και αν ήτον
+            η πολιτική αυτών, απραγματοποίητος εφαίνετο και αύτη
+            ειρηνικώ τω τρόπω.
+
+            Η δε Αυστρία ήθελε την παντελή αναδούλωσιν της Ελλάδος·
+            συντελεστικήν δε προς επίτευξιν του ποθουμένου εθεώρει
+            την παράτασιν του ελληνοτουρκικού αγώνος· διότι και οι
+            ολίγοι πόροι των Ελλήνων διά της παρατάσεως εξηντλούντο,
+            και αι μικραί των δυνάμεις εν μέσω μεγάλων παθημάτων
+            εμηδενίζοντο, και οι σκοποί της Τουρκίας επί τέλους
+            επληρούντο. Αλλ', αναγκαζομένη να οικονομή την Ρωσσίαν,
+            δεν εφαίνετο αποποιουμένη ό,τι επροτείνετο παρ' αυτής
+            υπέρ της Ελλάδος, αν, δυνάμενον να φέρη αναβολήν, δεν
+            εδύνατο να φέρη αποτέλεσμα. Τοιαύτα ήσαν τα της Ελλάδος
+            εσωτερικώς και εξωτερικώς καθ' όν καιρόν συνήρχοντο οι
+            αντιπρόσωποι των Ελλήνων εις Άστρος κατά την
+            επαναληφθείσαν πρόσκλησιν της κυβερνήσεως.
+
+            Φθάσαντες ήδη εις το τέλος της πρώτης κυβερνητικής
+            περιόδου, ερχόμεθα να επιθεωρήσωμεν τροχάδην όσα
+            διήλθομεν μέχρι τούδε εν εκτάσει.
+
+            Ούτε στρατεύματα, ούτε στόλους, ούτε πολεμικάς ή
+            οικονομικάς προετοιμασίας είχεν η Ελλάς ότε ήρχισε τον
+            αγώνα της· μία δε μεγάλη αυτοκρατορία, ως η οθωμανική,
+            κατέχουσα όλα τα φρούρια της Ελλάδος εκίνησε κατ' αυτής
+            αναλόγους του μεγαλείου της δυνάμεις και διά ξηράς και
+            διά θαλάσσης· και ως αν δεν ήρκουν αι δυνάμεις αύται εις
+            αφανισμόν των Ελλήνων, έσπευσαν οι σύμμαχοι να δώσωσιν
+            ομοθυμαδόν τη αυτοκρατορία ταύτη πάσαν ηθικήν αντίληψιν
+            καταρώμενοι και αναθεματίζοντες τον ελληνικόν αγώνα·
+            τινές δε αυτών δεν εδίστασαν να τη δώσωσι και πραγματικάς
+            βοηθείας· και όμως ο αδύνατος, ο εγκαταλελειμμένος, ο
+            μικρός ούτος λαός, διελθών διά πυρός και αίματος, ενίοτε
+            δε και διά παντελούς καταστροφής καθ' όλην την
+            παρελθούσαν διετίαν, και στόλους χιλιαρμένους παρά πάσαν
+            προσδοκίαν κατήσχυνε, και στρατεύματα πολυάριθμα
+            κατέστρεψε, και φρούρια απόρθητα εκυρίευσε, και άτρωτος
+            υπό των κατατοξευθέντων ιοβόλων βελών της ιεράς συμμαχίας
+            διέμεινε, και τας βουλάς αυτής διεσκέδασε· και ταύτα
+            πάντα εν μέσω παντελούς απορίας, αμηχανίας, αταξίας,
+            διαιρέσεως και αναρχίας.
+
+
+
+            1823
+
+            ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΜΒ'
+
+
+
+            &Συγκρότησις της δευτέρας των Ελλήνων εθνικής
+            συνελεύσεως. — Μετάβασις του νέου βουλευτικού εις
+            Τριπολιτσάν. — Νέαι διαιρέσεις. — Έκπλους του Οθωμανικού
+            στόλου. — Κατορθώματα των Ψαριανών κατά την μικράν Ασίαν.
+            — Εισβολή εις την Ανατολικήν Ελλάδα υπό τον Ισούφπασαν
+            Μπερκόφτσαλην. — Καταστροφή του κατά την Εύβοιαν και καθ'
+            όλην την Θετταλομαγνησίαν ελληνικού αγώνος.
+
+            ΚΑΤΑ τα εν Επιδαύρω νομοθετηθέντα και την πολλάκις
+            επαναληφθείσαν της κυβερνήσεως κλήσιν, επρόκειτο να
+            συνέλθωσιν οι βουλευταί των επαρχιών εις έναρξιν της β'
+            κυβερνητικής περιόδου· απεφασίσθη δε κοινή γνώμη να
+            συγκροτηθή προ της ενάρξεως της β' περιόδου δευτέρα
+            εθνική συνέλευσις προς επιθεώρησιν του συντάγματος και
+            των εν ενεργεία νόμων.
+
+            Ανώμαλα, άτακτα και επίφοβα ήσαν τα πάντα εν τη παρούση
+            συνελεύσει. Πριν συγκρουσθώσι τα κόμματα εντός αυτής,
+            είχαν συγκρουσθή εν ταις επαρχίαις επί των εκλογών, μη
+            διατηρηθέντος του εκλογικού νόμου. Διπλούς βουλευτάς
+            έστειλαν τα αντιφερόμενα κόμματα· παρευρέθησαν καί τινες
+            των δυνατών εν τη συνελεύσει αντιπρόσωποι
+            αυτοχειροτόνητοι και αυτονομιμοποίητοι· παρήσαν και
+            απεσταλμένοι επαρχιών δι' άλλας υποθέσεις· πολλοί
+            αντιπροσώπευαν όχι λαούς αλλ' οπλοφορούντας («τα
+            άρματα»)· δεκτοί εγένοντο και οι παύσαντες βουλευταί,
+            δεκτοί και οι παύσαντες νομοτελεσταί· ώστε οι εκ των
+            διαφόρων τούτων τάξεων συγκροτήσαντες την δευτέραν
+            συνέλευσιν ήσαν τριπλάσιοι των συγκροτησάντων την πρώτην·
+            αλλά ψήφον είχαν μόνοι οι βουλευταί και οι απεσταλμένοι
+            των επαρχιών, όσαι τυχόν δεν έστειλαν βουλευτάς, ως
+            αντικαθιστώντες αυτούς. Όσον δε ήσυχος ήτον η πρώτη
+            συνέλευσις, τόσον θορυβώδης εγένετο η δευτέρα. Πάντη
+            ανίσχυρον ήτον εν τη πρώτη των πολεμικών το κόμμα· τα
+            μεταξύ όμως εκείνης και ταύτης κατορθώματα αυτών κατά των
+            εχθρών το ισχυροποίησαν. Αλλ' οι πολεμικοί δεν ήσαν επί
+            της παρούσης ηνωμένοι ως ούτ' επί της πρώτης, διότι οι
+            της Δυτικής Ελλάδος, οι υπό την επιρροήν εν γένει του
+            Μαυροκορδάτου, έκλιναν, ως και τότε, προς τους
+            πολιτικούς· πρός τινας δε αυτών, ως τον Ζαήμην και
+            Λόντον, είχαν οι επισημότεροι και στενάς σχέσεις. Του
+            κόμματος των πολιτικών ήσαν καί τινες πολεμικοί της
+            Πελοποννήσου, ως ο Πετμεζάς, ο Αναγνωσταράς και οι
+            Γιατράκοι. Εξάρχοντες δε του κόμματος των πολεμικών ήσαν
+            εν μεν τη Πελοποννήσω ο Κολοκοτρώνης, εν δε τη Ανατολική
+            Ελλάδι ο Οδυσσεύς· του κόμματος τούτου ήτο πάντοτε και ο
+            Υψηλάντης.
+
+            Και ούτοι μεν αφίχθησαν εν πρώτοις εις Ναύπλιον οι δε του
+            κόμματος των πολιτικών εις Άστρος κατά την κλήσιν της
+            κυβερνήσεως. Πολλών δε λογοτριβών γενομένων περί του
+            τόπου των συνεδριάσεων, συνήλθαν επί τέλους όλοι εις
+            Άστρος διά της ισχυράς μεσολαβήσεως των αντιπροσώπων των
+            ναυτικών νήσων κλινόντων, ως και επί της πρώτης
+            συνελεύσεως, προς τους πολιτικούς· αλλά συνήλθαν ως δύο
+            στρατόπεδα επί λόγω ασφαλείας, διότι εθρυλλούντο
+            επιβουλαί και συνωμοσίαι του ενός κόμματος κατά του
+            άλλου. Αφ' ού δε συνήλθαν όλοι εις Άστρος, οι μεν
+            πολιτικοί προφυλάξεως χάριν κατέλαβαν τα Αγιαννήτικα
+            καλύβια, οι δε πολεμικοί τα Μελιγγιώτικα· διεχωρίζοντο δε
+            αι θέσεις αύται διά τινος ρύακος. Επειδή οι πολιτικοί
+            ήσαν και πολυαριθμότεροι και ισχυρότεροι, αι εργασίαι της
+            συνελεύσεως εγίνοντο προς το μέρος όπου διέτριβαν,
+            εκοινοποιούντο δε τοις άλλοις δι' επιτρόπων. Λόγος περί
+            πολιτικών αρχών δεν εγένετο επί της συνελεύσεως ταύτης ως
+            ουδ' επί της εν Επιδαύρω· λόγος πολύς εγένετο περί
+            προσωπικών ή μάλλον ειπείν κομματικών συμφερόντων. Οι
+            πολιτικοί, οι έχοντες επιρροήν εν ταις επαρχίαις των,
+            εστρατολόγουν και εζώννυαν το ξίφος· τούτο, ως
+            προείρηται, δυσηρέστει τους οπλαρχηγούς θεωρούντας αυτούς
+            άρπαγας των δικαιωμάτων αυτών και πλεονέκτας· επεθύμουν
+            δε οι οπλαρχηγοί, ως και επί της εν Επιδαύρω συνελεύσεως,
+            να τους περιορίσωσιν εις τα πολιτικά καθήκοντά των, και
+            κυρίως εις το να τροφοδοτώσι τα στρατεύματα διά των
+            εισοδημάτων των επαρχιών· επειδή δε επί των επαναστάσεων,
+            τουτέστιν εν καιροίς καθ' ους δεν ισχύει ο νόμος, το
+            ξίφος διαλέγεται άριστα περί πάντων, ήθελαν οι πολεμικοί,
+            ιδιοποιούμενοι μόνοι το ξίφος, να έχωσι τους πολιτικούς
+            υποχειρίους των.
+
+            Αφ' ού δε άπαντες παρεδέχθησαν επί των προκαταρκτικών
+            συνεδριάσεων ως οργανικόν νόμον τον της Επιδαύρου υπό
+            τινας μόνον όρους ως προς την πολεμικήν υπηρεσίαν, και
+            αφ' ού εκανόνισαν τα περί των συνεδριάσεων ως και εν
+            Επιδαύρω, ωρκίσθησαν την 30 μαρτίου ενώπιον του επί των
+            εκκλησιαστικών αρχιερέως, και αναλαβόντες τας τακτικάς
+            των εργασίας των θυρών κεκλεισμένων κατέστησαν πρόεδρον
+            τον Πετρόμπεην, αντιπρόεδρον τον επίσκοπον Βρεσθένης
+            Θεοδώρητον, αρχιγραμματέα τον Νέγρην, και φρούραρχον τον
+            Γιατράκον, και τους τέσσαρας εκ του κόμματος των
+            πολιτικών· ώστε εξ αυτών των προοιμίων εφάνη η υπεροχή
+            του κόμματος τούτου. Τούτων δε γενομένων, κατήργησεν η
+            συνέλευσις τας κεντρικάς Αρχάς της Πελοποννήσου, της
+            Ανατολικής Ελλάδος και της Δυτικής· κατήργησε τον του
+            αρχιστρατήγου τίτλον ον έφερεν ο Κολοκοτρώνης, διώρισεν
+            επιτροπάς προς επιθεώρησιν του συντάγματος και των άλλων
+            νομών, προς σύνταξιν ποινικών και κατάστρωσιν του ετησίου
+            προϋπολογισμού, και διέταξε τον Κολοκοτρώνην να παραδώση
+            το Ναύπλιον καί τινα έγγραφα σταλέντα έξωθεν προς τας
+            ελληνικάς Αρχάς και κρατούμενα παρ' αυτού. Ο Κολοκοτρώνης
+            παρέδωκε τα έγγραφα, αλλ' απεποιήθη την παράδοσιν του
+            φρουρίου επί λόγω, ότι η συνέλευσις δεν ήτο κυβέρνησις,
+            και ότι επί τη προσεχεί συστάσει ταύτης το παρέδιδε.
+Απρίλιος    Την 11 απριλίου εισήχθη ο προϋπολογισμός. Την 13
+            επεκυρώθη το επιθεωρηθέν σύνταγμα της Επιδαύρου γενομένων
+            μικρών τινων μεταβολών, και εψηφίσθη ατόπως να
+            εγκαθιστώνται οι έπαρχοι ή ν' αποβάλλονται κοινή γνώμη
+            του βουλευτικού και του νομοτελεστικού. Την 14 εξεδόθη
+            ψήφισμα περί εκποιήοεως των εθνικών κτιρίων· εγένετο
+            λόγος και περί εκποιήσεως γης, αλλά δεν ενεκρίθη,
+            καταθορυβηθέντων των στρατιωτών πιστευόντων ότι θα
+            εγίνετο επ' ωφελεία των πολιτικών και των δυνατών· εις
+            πασιφανές δε δείγμα δυσαρεσκείας, τινές αυτών ετουφέκισαν
+            επί παρουσία των αντιπροσώπων τεμάχιον χαρτίου, όπου ήτο
+            γεγραμμένον, «εκποίησις γης». Την δε 17 εκανονίσθη το
+            περί αποζημιώσεων των ναυτικών νήσων, υπεβλήθη απάνθισμα
+            ποινικών νόμων και ανετέθη εις την επιθεώρησιν της
+            βουλής· προσανετέθη δε και η επιθεώρησις του περί
+            δικαστηρίων νόμου· και ούτως η συνέλευσις έπαυσε τας
+            εργασίας της την 18, ορίσασα να συγκαλεσθή τρίτη μετά
+            διετίαν εις αναθεώρησιν του συντάγματος, ευφημήσασα τα
+            επί τριετίας κατορθώματα των Ελλήνων, διασαλπίσασα κατ'
+            επανάληψιν την πολιτικήν του έθνους ύπαρξιν και
+            ανεξαρτησίαν και την σταθεράν του απόφασιν να χαθή
+            ελεύθερον παρά να ζήση δούλον, και ευχαριστήσασα πανδήμως
+            το στρατιωτικόν, το ναυτικόν και τα μέλη της παυσάσης
+            κυβερνήσεως, των δύο γερουσιών, και του πλανήτου αρείου
+            πάγου· έπαυσε δε, όπως ήρχισεν, ό εστι υπό την επιρροήν
+            του κόμματος των πολιτικών, διά τούτο και τα μέλη του
+            νέου νομοτελεστικού εξελέχθησαν εκ του κόμματος τούτου,
+            ήγουν, ο Χαραλάμπης, ο Ζαήμης και ο Μεταξάς υπό την
+            προεδρίαν του Πετρόμπεη, αρχιγραμματεύοντος του
+            Μαυροκορδάτου, ον τιμώσα η συνέλευσις διά την εν
+            Μεσολογγίω διαγωγήν του υπήντησε προσερχόμενον· η δε
+            εκλογή του ελλείποντος μέλους εις συμπλήρωσιν του
+            πενταμελούς νομοτελεστικού αφέθη εις τας τρεις ναυτικάς
+            νήσους. Τούτου γενομένου, μετέβη η νέα κυβέρνησις εις
+            Τριπολιτσάν κατ' απόφασιν της συνελεύσεως.
+
+            Δοθείσης όλης της εξουσίας εις τους πολιτικούς,
+            ηγανάκτησαν οι αποτυχόντες στρατιωτικοί και εμελέτησαν
+            την ανατροπήν των ψηφισθέντων διά θεμιτών και αθεμίτων
+            τρόπων. Ο χαρακτήρ τοιαύτης συνελεύσεως παρείχεν οίκοθεν
+            ικανάς λαβάς διενέξεων, και εντεύθεν ορμώμενοι οι
+            αποτυχόντες εβόων, ότι οι υπερισχύοντες εδέχθησαν ως μέλη
+            όσους δεν έπρεπε να δεχθώσι, και απέβαλαν όσους δεν
+            έπρεπε ν' αποβάλωσιν. Έμεινε δε εκτός των πραγμάτων παρά
+            πάσαν ελπίδα και ο Νέγρης, αν και ως αρχιγραμματεύς της
+            συνελεύσεως συνέπραξε μετά των υπερισχυσάντων πολιτικών.
+            Δεν υπέφερεν ο φιλοπράγμων και φιλότιμος ούτος ανήρ την
+            απραγμοσύνην και ολιγώρησιν εις ας κατεδικάσθη υπό των
+            φίλων του, ηνώθη μετά των αντιπολιτευομένων, ωργάνισε
+            τακτικώτερον την αντιπολίτευσιν ως σοφώτερος αυτών και
+            δεν εσυστάλη να κηρύξη άτακτα και άνομα όσα χθες
+            οικειοθελώς έγραψε και υπέγραψεν ως τακτικά και έννομα.
+            Υπό την διδασκαλίαν δε αυτού, προσδοκώντος ευμενεστέραν
+            τύχην παρά των χθες αντιπάλων του, και υπό την οδηγίαν
+            του Κολοκοτρώνη, συνήλθαν οι αντιπολιτευόμενοι εις το
+            χωρίον Καρυταίνης, Σελήμναν, προς συγκρότησιν άλλης
+            συνελεύσεως· παρηκολούθησαν δε και πάμπολλοι των
+            συγκροτησάντων την εν Άστρει ψευσθέντες και ούτοι των
+            ελπίδων των. Αλλ' η νέα κυβέρνησις, επιδεξίως
+            πολιτευθείσα, διεσκέδασε το εν Σιλήμνη νέφος πριν φθάση
+            να εκραγή. Κενή ήτον εισέτι η πέμπτη θέσις του
+            νομοτελεστικού· την θέσιν ταύτην επλήρωσεν αναδείξασα τον
+            Κολοκοτρώνην μέλος και αντιπρόεδρον αυτού, και ούτως
+            αφήρπασεν εκ μέσου των εναντίων της τον κομματάρχην των.
+
+            Ολίγαις δε ημέραις πρότερον εφιλιώθησαν και οι μέχρι
+            τούδε διαφερόμενοι Δηληγιάνναι και Κολοκοτρώναι, και εις
+            βεβαίωσιν της φιλιώσεώς των εσυγγένευσαν αρραβωνίσαντος
+            του μόλις εννεαετούς υιού του Κολοκοτρώνη, Κωνσταντίνου,
+            την ομήλικόν του μονογενή θυγατέρα του Κανέλλου
+            Δηληγιάννη. Διά του πολιτικού τούτου συνοικεσίου,
+            διαλυθέντος μετά ταύτα, ο μεν Κολοκοτρώνης εσκόπευε να
+            διαρρήξη το αρχοντολόγιον της Πελοποννήσου, οι δε
+            Δηληγιάνναι να ενδυναμωθώσιν επαμφοτερίζοντες.
+
+            Εν τούτοις η Πύλη παρεσκευάζετο εις καταστροφήν των
+            Ελλήνων. Ανεπιτήδεια εις μάχην διά τον στενόχωρον πλουν
+            εντός της ελληνικής θαλάσσης απέδειξεν η πείρα τα
+            υπερμεγέθη πλοία· διά τούτο η Πύλη ητοίμασεν εις έκπλουν
+            όχι πλέον δίκροτα αλλά φρεγάτας και άλλα μικροτέρου
+            μεγέθους· καθαιρέσασα δε και από της αρχιναυαρχίας τον
+            ανάξιον Μεχμέτπασαν αντικατέστησε τον Χουσρέφ-
+            Μεχμέτπασαν τον και Τοπάλην (χωλόν)· διέταξε δε και
+            πάμπολλα στρατεύματα να εισβάλωσιν εις Πελοπόννησον τα
+            μεν διά της Ανατολικής Ελλάδος υπό τον Ισούφπασαν
+            Περκόφτσαλην, τον άλλοτε πασάν της Βραΐλας τον
+            κυριεύσαντα το πρώτον έτος της επαναστάσεως το Γαλάτσι
+            και το Ιάσι, τα δε διά της Δυτικής Ελλάδος υπό τον
+            Μουσταήμπασαν, ηγεμόνα της Σκόδρας· παρήγγειλε και τον εν
+            Πάτραις Ισούφπασαν να στρατολογήση και ούτος εν τη
+            Αλβανία και μεταφέρη τους στρατολογηθέντας, διά θαλάσσης
+            εις Πελοπόννησον· τα δε της Κρήτης ανέθεσεν εις τον
+            ηγεμόνα της Αιγύπτου Μεχμέτ-Αλήν.
+
+            Η δε ελληνική κυβέρνησις απεφάσισε προς ματαίωσιν των
+            εκστρατειών τούτων να συστήση δύο στρατόπεδα, το μεν εν
+            Μεγαρίδι προς απόκρουσιν της εχθρικής εισβολής εις
+            Ανατολικήν Ελλάδα, το δε περί τας Πάτρας εις πολιορκίαν
+            αυτών, εις προφύλαξιν των αρκτικών παραλίων της
+            Πελοποννήσου και εις αποστολήν στρατιωτικής βοηθείας
+            χρείας τυχούσης κατά την δυτικήν Ελλάδα· προς ευόδωσιν δε
+            του σχεδίου απεφάσισε ν' αναθέση την αρχηγίαν των
+            στρατοπέδων εις τους νομοτελεστάς, του μεν κατά την
+            Μεγαρίδα εις τον πρόεδρον, τον αντιπρόεδρον και τον
+            Χαραλάμπην συμπαραλαμβάνοντας και τον γενικόν γραμματέα
+            εις τακτικήν ενέργειαν της νομοτελεστικής δυνάμεως, του
+            δε περί τας Πάτρας εις τον Ζαήμην και τον Μεταξάν· να
+            διαμείνωσι δε εν Τριπολιτσά παρά τω βουλευτικώ τα
+            υπουργεία· δύο δε μέλη μόνον του επί των πολεμικών
+            τριμελούς υπουργείου να παρακολουθήσωσι το μεν την μίαν
+            εκστρατείαν, το δε την άλλην. Εψηφίσθη δε και έρανος καθ'
+            όλην την επικράτειαν ενός εκατομμυρίου γροσίων εις
+            συντήρησιν των στρατοπέδων και εις κίνησιν πλοίων.
+Μάιος       Εν ώ δε η ελληνική κυβέρνησις κατεγίνετο σχεδιάζουσα
+            τα της εκστρατείας, ο εχθρικός στόλος εκ 15 φρεγατών, 13
+            κορβεττών, 12 βρικίων και 40 φορτηγών, εξέπλευσε του
+            Ελλησπόντου υπό τον Χουσρέφην την 11 μαΐου, και παραλαβών
+            κατά τα Μοσχονήσια και τον Τσεσμέν δεκακισχιλίους
+            ασιανούς, και ακολουθούμενος υπό του αλγερινού στολίσκου,
+            ον συνήντησεν έξωθεν Χίου και Μιτυλήνης, έρριψε την 23
+            άγκυραν έμπροσθεν της Καρύστου.
+
+            Οι κάτοικοι της Ευβοίας χριστιανοί, αφ' ού ανεχώρησαν
+            εκείθεν οι Αρειοπαγίται, εσύστησαν τοπικήν διοίκησιν και
+            διετήρουν και δύο στρατόπεδα, οι μεν του βορείου μέρους
+            υπό τον Διαμαντήν εις πολιορκίαν της Χαλκίδος, οι δε του
+            ανατολικού υπό τον Κριεζώτην εις πολιορκίαν της Καρύστου.
+            Ο οπλαρχηγός ούτος εμπόδισε τας συχνάς και ακωλύτους των
+            εν τω φρουρίω της Καρύστου εξόδους, συνήψε την 5 μαΐου
+            μάχην τρεις ώρας μακράν αυτής κατά το Βατίσι, ενίκησε,
+            και έστειλε 50 κεφαλάς εις Αθήνας και 3 αιχμαλώτους, ους
+            οι Αθηναίοι λιθοβολούντες εθανάτωσαν. Έκτοτε οι εχθροί
+            εκλείσθησαν εν τω φρουρίω, και πάσχοντες σιτοδείαν
+            εκινδύνευαν να παραδοθώσιν. Αλλ' ο φανείς στόλος
+            απήλλαξεν αυτούς των δεινών και εματαίωσε τους αγώνας του
+            Κριεζώτη· διότι τετρακισχίλιοι αποβιβασθέντες διέλυσαν
+            διά της συνδρομής των εν τω φρουρίω το ελληνικόν
+            στρατόπεδον, έδωκαν τοις εν αυτώ τροφάς, και οι μεν
+            διεσπάρησαν διά ξηράς εις τα χωρία, οι δε περιέπλεαν τα
+            παράλια καίοντες, φονεύοντες και αιχμαλωτίζοντες.
+            Εστάλησαν δε και επί 14 φορτηγών προς τους εν τη Χαλκίδι
+            τροφαί και πολεμεφόδια, αλλά το υπό τον Διαμαντήν
+            στρατόπεδον διέμεινεν αδιάλυτον.
+
+            Ο δε στόλος, εκτελέσας ό,τι εσκόπευε, διέπλευσεν ησύχως
+            τον μεταξύ Ύδρας και Πελοποννήσου πορθμόν, ανεκώχευσεν
+            έξωθεν της Κορώνης και Μοθώνης, επεσίτισε τα φρούρια
+            εκείνα, και αφ' ού απεκόπη μία μοίρα και έπλευσε προς την
+            Κρήτην,
+Ιούνιος     ο λοιπός εκ 46 πολεμικών και πολλών φορτηγών
+            ηγκυροβόλησε την 6 Ιουνίου έμπροσθεν των Πατρών· καθ'
+            όλον δε τον πλουν δεν συνήντησε τον ελληνικόν, διότι
+            ούτος επί υποθέσει ότι ο τουρκικός εσκόπευε να προσβάλη
+            την Σάμον ή τα Ψαρά, έπλεε προς εκείνα τα μέρη· μαθών δε
+            ότι αφίχθη εις Πελοπόννησον, επανέπλευσεν εις τα ίδια.
+
+            Οι δε εν Πάτραις Τούρκοι, λυθείσης της υπό τον
+            Κολοκοτρώνην πολιορκίας, περιέτρεχαν όλην την επαρχίαν
+            αφόβως και επάτουν και τας γειτνιαζούσας Καλαβρύτων και
+            Γαστούνης· ανενόχλητοι δε ήσαν και διά θαλάσσης και
+            ελάμβαναν ανεμποδίστως έξωθεν όσα εχρειάζοντο· διά τούτο
+            ο καταπλεύσας εκεί στόλος δεν εφαίνετο ελθών εις βοήθειαν
+            αυτών ως μηδεμίαν χρείαν εχόντων βοηθείας, αλλ' εις
+            διαβίβασιν στρατευμάτων εις Πελοπόννησον, των μεν από της
+            Δυτικής Ελλάδος των δε από της Ανατολικής.
+
+            Καθ' όν δε καιρόν κατέπλευσεν ο στόλος ούτος εις Πάτρας,
+            3800 ναύται και στρατιώται επιβάντες εις 110 πλοία
+            ψαριανά, μικρά μεγάλα, εξ ών 15 ένοπλα, απέβησαν εις τα
+            αντικρύ της Σάμου παράλια της Ιωνίας, επάτησαν το
+            Αράπη-τσεφτλήκι, και το Αλήμπεη-τσεφτλήκι, παραθαλάσσια
+            χωρία, έχοντα και τα δύο 2000 κατοίκους και 1000
+            στρατιώτας, τα διήρπασαν, έπλευσαν έπειτα προς την
+            παραλίαν την αντικρύ της δυτικής άκρας της Μιτυλήνης,
+            όπου κείται η πόλις του Σανταρλή 4500 περιέχουσα ψυχάς
+            και 2000 φρουρούς, επάτησαν και αυτήν, την έκαυσαν,
+            εσκότωσαν, αιχμαλώτισαν, ελαφυραγώγησαν, εκυρίευσαν τον
+            εν αυτή πύργον όπου συνέλαβαν την γυναίκα του διοικητού
+            Καραοσμάνογλου, ην εξηγόρασαν μετά ταύτα οι συγγενείς της
+            διά γροσίων 90,000, επήραν εννέα κανόνια, μετέβησαν εις
+            Μοσχονήσια, επήραν και εκείθεν δύο, παρέπλευσαν τα
+            παράλια της Μιτυλήνης, εκυρίευσαν πέντε τουρκικάς
+            σακολέβας, ηγκυροβόλησαν έμπροσθεν της Ερισού, ανείλκυσαν
+            αγκύρας και άλλα τινά του καυθέντος εκεί το πρώτον έτος
+            της επαναστάσεως δικρότου και μετά ταύτα επανήλθαν εις τα
+            ίδια. Τόσον δε φόβον διέσπειραν εις όλα εκείνα τα
+            παράλια, ώστε οι εν Σμύρνη πρόξενοι τους παρεκάλεσαν ν'
+            απέχωσι πάσης εχθροπραξίας εν τω κόλπω εκείνω χάριν
+            αυτών, του εμπορίου και των ενοικούντων χριστιανών.
+            «Αφίνομεν τον τόπον ήσυχον αλλ' υπόφορον» απεκρίθησαν
+            υπερηφάνως οι Ψαριανοί· 17 Έλληνες επί της εκστρατείας
+            ταύτης εφονεύθησαν και 70 επληγώθησαν· οι δε Τούρκοι,
+            ανίκανοι να παιδεύσωσι τους βλάψαντας αυτούς, εξεθύμαναν
+            κατά των αθώων χριστιανών κατοίκων της Μαγνησίας και της
+            Περγάμου, ανδραποδίζοντες και φονεύοντες.
+
+            Καθ' όν δε καιρόν εκινείτο κατά της ελευθέρας Ελλάδος ο
+            στόλος του σουλτάνου, εκινούντο κατ' αυτής και τα διά
+            ξηράς στρατεύματά του. Προϋπήρχεν ο ψευδοσυμβιβασμός του
+            Μεχμέτπασα και του Οδυσσέως, και επί τω συμβιβασμώ τούτω
+            ανακωχή. Ελθούσης δε της προθεσμίας και μη εκπληρώσαντος
+            του Οδυσσέως όσα υπεσχέθη, εξεστράτευσαν 6000 Τούρκοι υπό
+            τον Περκόφτσαλην, πριν φθάσωσιν οι Έλληνες να οργανίσωσι
+            τα στρατεύματά των εξ αιτίας της εν Άστρει συνελεύσεως,
+            ήτις είλκυσεν εις τα πολιτικά την εις τα στρατιωτικά
+            οφειλομένην προσοχήν αυτών. Παρηκολούθησε δε τον
+            Περκόφτσαλην και ο Σελήχπασας, ηγεμών της Αδριανουπόλεως,
+            μετά 4000. Τα στρατεύματα ταύτα, ευρόντα τας επί της
+            στερεάς Ελλάδος δυσδιαβάτους θέσεις απροφυλάκτους,
+            επροχώρησαν τα μεν προς τας Θήβας τα δε προς τα Σάλωνα.
+            Τα προς τα Σάλωνα εσκήνωσαν κατά το παρά τας όχθας του
+            Κηφισσού χωρίον Μάνεσι· την δε 7 Ιουνίου εκίνησαν προς το
+            κατά τους πρόποδας του Παρνασσού μοναστήριον της
+            Ιερουσαλήμ· εκεί ήσαν 150 στρατιώται του Οδυσσέως υπό τον
+            Γιάννην Κομποταδίτην, ους αντισταθέντας κατ' αρχάς
+            έτρεψαν επί τέλους, εκυρίευσαν το μοναστήριον, το έκαυσαν
+            και επανήλθαν εις Μάνεσι. Την δε 10 εστράτευσαν κατά της
+            Αράχωβας όπου ηύραν αντίστασιν, αλλ' υπερίσχυσαν,
+            εξουσίασαν το χωρίον και το έκαυσαν. Την επαύριον έκαυσαν
+            το Καστρί και τα καλύβια της Αράχωβας, έπεσαν και εις το
+            Χρυσόν, αλλ' απεκρούσθησαν, και μόνον δύο τρεις οικίας
+            έκαυσαν· την δε 12 κατέβησαν εις Δεσφίναν επί του
+            παραλίου του κορινθιακού κόλπου, και εκείθεν επανήλθαν
+            εις Μάνεσι και ησύχασαν.
+
+            Το δε άλλο τουρκικόν στράτευμα, το εις Βοιωτίαν πεσόν,
+            ουδ' αυτό απήντησεν εχθρόν. Τα τήδε κακείσε ελληνικά
+            τάγματα, ανίκανα διά την ολιγότητά των ν' αντισταθώσιν,
+            υπεχώρησαν· τινά μόνον αυτών υπό τον Παπά Ανδρέαν και
+            άλλους κατέλαβαν τα στενά της Φοντάνας εις εμπόδιον της
+            των εν Ζητουνίω και Λεβαδεία εχθρών συγκοινωνίας. Εν
+            τοσούτω, όλος ο τόπος, δι' ου διέβαιναν οι Τούρκοι,
+            ερημούτο, οι κάτοικοι κατέφευγαν οι μεν εις Πελοπόννησον,
+            οι δε εις τας νήσους του Αιγαίου, και άλλοι εις τας
+            κορυφάς των ορέων. Φόβος κατέλαβε και αυτούς τους
+            κατοίκους των Αθηνών. Υποπτεύοντες ούτοι, ότι ήρχετο το
+            στράτευμα εις πολιορκίαν της πόλεως, μετεκόμισαν τας
+            οικογενείας και τα πράγματά των εις Σαλαμίνα και Αίγιναν.
+            Ο δε Οδυσσεύς, εις ον ήλπιζεν η Ανατολική Ελλάς,
+            ευρισκόμενος επί της εισβολής ταύτης εν Αθήναις,
+            εξεστράτευσεν εις Βοιωτίαν την 11 Ιουνίου, αφ' ού
+            ηνάγκασε τους Αθηναίους να τω πληρώσωσι χάριν της
+            εκστρατείας ταύτης ενός μηνός πεντακοσίους μισθούς· αλλ'
+            ουδέν κατώρθωσεν ουδ' αυτός. Πολυάριθμα στρατεύματα
+            πελοποννησιακά διετάχθησαν να στρατεύσωσιν εκτός του
+            ισθμού· αλλά μόνος ο πάντοτε πρόθυμος εις τας επί της
+            στερεάς Ελλάδος εκστρατείας Νικήτας εφάνη προς τα Μέγαρα,
+            ανίκανος και ούτος διά την ολιγότητα των οπαδών του να
+            τρέξη κατά των εχθρών.
+
+            Μετά την ερήμωσιν της Ανατολικής Ελλάδος, τα τουρκικά
+            στρατεύματα σκοπόν είχαν να πέσωσι διά του κορινθιακού
+            κόλπου εις Πελοπόννησον συνεργεία του στόλου,
+            παραπλέοντος επ' αυτώ τούτω τα αρκτικά παράλια της· αλλ'
+            επί τη προτάσει του Καρυστίου Ομέρμπεη, μεταβάντος εκ της
+            πατρίδος του αντίπεραν, ανέβαλεν ο Περκόφτσαλης ό,τι
+            εσκόπευε,
+Ιούλιος     και παραλαβών το πλείστον μέρος του στρατεύματος και
+            συνοδευόμενος υπό του Ομέρμπεη μετέβη εις Εύβοιαν
+            μεσούντος του Ιουλίου προς τελείαν καθυπόταξιν της νήσου·
+            άφησε δε το υπόλοιπον του στρατεύματός του περί τας Θήβας
+            υπό τον Σελήχπασαν.
+
+            Μετά την διάλυσιν του εις πολιορκίαν της Καρύστου
+            στρατοπέδου, διέμεινεν, ως είπαμεν, αδιάλυτον το εις
+            πολιορκίαν της Χαλκίδος εν Βρυσακίοις υπό τον Διαμαντήν
+            εξ οκτασίων εκλεκτών· αλλά το στρατόπεδον τούτο ήτο
+            σχεδόν παραλελυμένον. Οι πρώην έφοροι κατέτρεχαν την
+            τοπικήν διοίκησιν υφ' ην διετέλει· ο δε Οδυσσεύς,
+            αντιφερόμενος προς τον Διαμαντήν και υποβλέπων την
+            αρχηγίαν του, υπεκίνει μακρόθεν κατ' αυτού τους εντοπίους
+            οπλαρχηγούς, τον Τομαράν, τον Χαλκιάν και τον Βερούσην.
+            Τόσον δε ευδοκίμησεν εν ταις ραδιουργίαις του, ώστε οι
+            οπλαρχηγοί ούτοι έπραξαν ό,τι μόνοι οι Τούρκοι εδύναντο
+            να πράξωσιν· επάτησαν εχθρικώς το Ξηροχώρι επί σκοπώ ν'
+            αρπάσωσι την εκεί γυναίκα του Διαμαντή, ην προλαβών ούτος
+            έσωσεν.
+
+            Εν τοσούτω, οι αποβάντες Τούρκοι, αφ' ού ηνώθησαν μετά
+            των εντοπίων, άραντες την επί του πορθμού γέφυραν
+            μετέφεραν προς τα Βρυσάκια επτά τουρκικά πλοία. Επί τη
+            θέα ταύτη έφυγαν τα πολιορκούντα την Χαλκίδα τρία
+            ελληνικά, και επί τη φυγή αυτών άφησε το στρατόπεδον την
+            θέσιν των Βρυσακίων και απεχώρησε προς το άνωθεν όρος,
+            Παγώντα. Οι Τούρκοι βλέποντες τους Έλληνας φεύγοντας
+            μηδενός αυτούς καταδιώκοντος, έκαυσαν τα καλύβια των
+            Βρυσακίων, ώρμησαν την 22 πανστρατιά κατά των εις το όρος
+            αποχωρησάντων, και συνήψαν πολύωρον μάχην. Οι Έλληνες,
+            κατέχοντες οχυράν θέσιν, ενίκησαν λαμπράν νίκην και
+            ηνάγκασαν τους εχθρούς να καταβώσιν εις Βρυσάκια
+            κατησχυμένοι. Αλλά την νύκτα, αν και νικηταί,
+            ελειποτάκτησαν εξ αιτίας της επικρατούσης μεταξύ του
+            αρχηγού αυτών και των εντοπίων υποπλαρχηγών διχονοίας,
+            και φεύγοντες συνήλθαν την επαύριον εις το μεταξύ Παγώντα
+            και Μαντουδίου μεγάλον Δερβένι· αποφασίσαντες δε ν'
+            ανθέξωσιν ετοποθετήθησαν οι μεν εντός των στενών, οι δε
+            δεξιά, καί τινες αριστερά· αλλά, βλέποντες τους Τούρκους
+            επερχομένους, διεσκορπίσθησαν· μόνοι οι δεξιά των στενών
+            αντέστησαν· φονευθέντος δε του αρχηγού αυτών Λιάκου
+            υπεχώρησαν και ούτοι.
+
+            Οι δε Τούρκοι, διαβάντες τα στενά την εσπέραν της 23,
+            διενυκτέρευσαν εν Μαντουδίω, και επροχώρησαν εις
+            Ξηροχώρι, μηδενός εναντιουμένου· ο δε τρισάθλιος λαός, οι
+            στρατιώται, ο αρχηγός των, όλοι απελπισθέντες και
+            κινδυνεύοντες να πέσωσιν εις χείρας των εχθρών, κατέφυγαν
+            εις Σκιάθον και εις άλλα πλησιόχωρα μέρη. Εις Σκιάθον
+            κατέφυγε και ο προ τριών ημερών φθάσας εις Εύβοιαν νέος
+            έπαρχος Κωλέττης· έφυγε και ο επί τη τροπή ταύτη ως
+            επιβοηθός διαβάς εις την νήσον Οδυσσεύς, και ανέμνησε
+            μετ' ολίγον το εν τη Δρακοσπηλιά κακούργημά του δι' άλλου
+            κακουργήματος· εφόνευσε τον Αλέξανδρον Μιχάλην προεστώτα
+            του Ταλαντίου. Διασκορπισθέντος τοιουτοτρόπως του
+            ελληνικού στρατοπέδου, εδουλώθη η νήσος όλη. Το δυστύχημα
+            τούτο επέφερεν άλλο.
+
+            Διηγούμενοι τα κατά την Θετταλομαγνησίαν είπαμεν, ότι η
+            λαμπάς της επαναστάσεως έκαιεν εν μόνη τη ανατολική άκρα
+            της χερσονήσου εκείνης. Ήσυχοι και ανεπηρέαστοι διέμειναν
+            οι φέροντες εκεί όπλα Θετταλομάγνητες έν σχεδόν έτος·
+            αλλά πεισθέντες οι Τούρκοι, ότι ατελεσφόρητοι ήσαν οι
+            αγώνες των εν όσω δεν απεσβέετο η λαμπάς εκείνη,
+            εστράτευσαν υπό τον Κιουταχήν,
+Μάιος       και την 1 μαΐου προσέβαλαν την διαμένουσαν εν τω χωρίω
+            των Λεχωνίων προφυλακήν των Ελλήνων και την ηνάγκασαν να
+            καταφύγη εις Αλατάν, ξηρονήσιον προς τον μυχόν της
+            Μλίνης· κατέστρεψαν δε μετά την μάχην ταύτην τα Λεχώνια,
+            τον άγιον Λαυρέντιον, τον άγιον Γεώργιον, τας Πινακάτας,
+            την Βυζίτσαν και επροχώρησαν και προς το Τρίκερη. Πρό
+            τινος καιρού οι Τρικεριώται είχαν μεταφέρει επί μισθώ εις
+            υπεράσπισιν της πατρίδος των δισχιλίους Ολυμπίους,
+            Κασσανδρείς, και άλλους άλλων τόπων υπό τον Καρατάσον,
+            τον Γάτσον, τον Μπασδέκην, τον Λιακόπουλον και τον
+            Μπίνον, και εδυνάμωσαν την θέσιν της Παναγίας διά τούτων
+            και διά τινων εντοπίων μεταβάντων εκεί από Αλατά, όπου
+            είχαν καταφύγει προ μικρού. Επέπεσεν ο Κιουταχής την 14·
+            και επειδή εκείθεν εκρέματο η άλωσις ή η σωτηρία των
+            Τρικέρων, η μάχη εγίνετο σφοδροτάτη. Οι Τούρκοι έπαθαν
+            πολλήν φθοράν, ως ορμώντες απροφύλακτοι επί τους Έλληνας
+            μαχομένους εντός προμαχώνων, και ανεχώρησαν· έπεσαν και
+            εκ δευτέρου μετά τινας ημέρας επί της αυτής θέσεως, αλλά
+            και εκ δευτέρου έφυγαν ηττημένοι. Την αυτήν ημέραν οι
+            Τούρκοι έπαθαν άλλο δυστύχημα. Οι Έλληνες εγκατέλειψαν
+            τον Αλατάν, και οι Τούρκοι κυριεύσαντες αυτόν έβαλαν 250
+            φρουρούς· αλλ' οι υπό τον Γάτσον τον επάτησαν και
+            ηνάγκασαν τους φρουρούς πρώτον μεν να κλεισθώσιν εν τω
+            μοναστηρίω, έπειτα δε να παραδοθώσι δι' έλλειψιν τροφής
+            επ' ασφαλεία ζωής, αλλά παρασπονδήσαντες τους εφόνευσαν
+            όλους, τους μεν επί της ξηράς, τους δε πεσόντας εις την
+            θάλασσαν. Τρεις μόνους τους επισημοτέρους διετήρησαν, ους
+            έστειλαν εις Σκιάθον επ' ελπίδι εξαγοράς. Νικώντες οι
+            Έλληνες και θαρρυνθέντες έπεσαν μετ' ολίγας ημέρας προς
+            το αντικρύ μέρος των Τρικέρων, εις θέσιν Γατσίαν,
+            κατεχομένην υπό των εχθρών, και έφεραν και εκείθεν δέκα
+            κεφαλάς, δύο αιχμαλώτους και έν κανόνι· αλλ', αν και
+            παντού ευδοκίμουν, έπασχαν παντός είδους στερήσεις. Ο
+            τόπος, όπου επολέμουν, και αβοήθητος ήτον άλλοθεν, και
+            δεν επήρκει εις τας καθημερινάς ανάγκας των· δέκα μίλια
+            μακρόθεν μετεκόμιζαν τα πλοία το εις χρήσιν του
+            στρατοπέδου νερόν· μύλους δεν είχαν· υπομίσθιοι ήσαν οι
+            αξιώτεροι και οι πλείστοι των μαχητών, και ο τόπος δεν
+            είχε πώς να τους μισθοδοτήση. Πάντα ταύτα υπεφέροντο, εν
+            όσω αντείχεν η Εύβοια· αλλά, πεσούσης αυτής, εξέλιπε πάσα
+            ελπίς υπερασπίσεως των Τρικέρων. Επρόβαλε και ο Κιουταχής
+            συμβιβασμόν και υπέσχετο προς τοις άλλοις την
+            απελευθέρωσιν εντός τριών εβδομάδων τινών συγγενών του
+            Καρατάσου. Εδέχθησαν τα υπομίσθια στρατεύματα τον
+            συμβιβασμόν και ανεχώρησαν. Οι δε τρισάθλιοι Τρικεριώται,
+            φορολογηθέντες παρ' αυτών επί λόγω καθυστερούντων μισθών
+            και μείναντες ανυπεράσπιστοι, επροσκύνησαν. Έκτοτε όλη η
+            χερσόνησος του Πηλίου όρους διέμεινεν υπό την οθωμανικήν
+            δεσποτείαν.
+
+
+
+            1823
+
+            ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΜΓ'
+
+
+
+            &Μετάβασις των μελών του νομοτελεστικού, των μεν εις
+            Σαλαμίνα των δε εις Πάτρας. — Τα περί προεδρίας του
+            βουλευτικού και μετάβασις αυτού εις Σαλαμίνα — Εισδρομή
+            των εχθρών εις Αττικήν και αναχώρησις αυτών. — Επάνοδος
+            του νομοτελεστικού και του βουλευτικού εις Πελοπόννησον.&
+
+            ΠΕΡΙ δε την 20 Ιουνίου ανεχώρησαν από Τριπολιτσάν οι
+            νομοτελεσταί, ως προαπεφασίσθη, οι μεν εις Μέγαρα οι δε
+            εις Πάτρας· αλλ' ο Μεταξάς, φθάσας εις Καλάβρυτα,
+            ηκολούθησε τους εις Μέγαρα απερχομένους. Κατ' εκείνας τας
+            ημέρας ανεφύησαν έριδες δειναί μεταξύ των προσοδωνών της
+            επαρχίας Κορίνθου και των επαρχιωτών, και ένεκα τούτου
+            οδεύοντες προς τα Μέγαρα οι νομοτελεσταί υπήγαν εις
+            Κλημεντοκαίσσαρι όπου διέμειναν ημέρας τινάς, και
+            επανορθώσαντες τα κακώς έχοντα μετέβησαν εις Σοφικόν,
+            διέτριψαν και εκεί μέχρι τινός, και λήγοντος του Ιουλίου
+            κατήντησαν εις Σαλαμίνα και εκάθησαν εν τη μονή της
+            Φανερωμένης.
+
+            Αν και πολλοί Πελοποννήσιοι διετάχθησαν να στρατεύσωσιν
+            εις Μεγαρίδα, δισχίλιοι μόνον ήσαν οι εκεί συνελθόντες
+            επί της εκστρατείας του νομοτελεστικού· ηκροβολίζοντο δ'
+            ενίοτε μετά των απομεινάντων εν τη Βοιωτία υπό τον
+            Σελήχπασαν, αλλ' ουδέν λόγου άξιον διά την ολιγότητά των
+            έπρατταν.
+
+            Εν τούτοις τρισάθλια ήσαν τα κυβερνητικά. Η σύνθεσις του
+            νομοτελεστικού έδιδε λαβήν εις κατακραυγήν ως
+            συγκροτουμένου εκ τεσσάρων Πελοποννησίων και ενός
+            Επταννησίου, ώστε εντός αυτού ούτε αι νήσοι ούτε η στερεά
+            Ελλάς αντεπροσωπεύοντο. Εκτός δε της γενικής ταύτης
+            κατακραυγής, αι τρεις ναυτικαί νήσοι παρεπονούντο
+            ιδιαιτέρως, διότι η εν τω νομοτελεστικώ διατηρηθείσα εις
+            πλήρωσιν παρά νησιώτου κατά πρότασιν αυτών κενή θέσις
+            επληρώθη παρά του Κολοκοτρώνη εν αγνοία και παρά γνώμην
+            αυτών. Αλλ' η αθλιότης των κυβερνητικών πραγμάτων
+            εκορυφώθη επί της εκλογής του προέδρου της βουλής. Εις
+            τιμήν των ναυτικών νήσων και συναινέσει αυτών ενεκρίθη ν'
+            αναδειχθή πρόεδρος της βουλής ο Γεώργιος Κουντουριώτης,
+            αποποιηθέντος την θέσιν ταύτην του πρεσβυτέρου αδελφού
+            αυτού, Λαζάρου· αλλά, μηδέ του Γεωργίου την προσφοράν
+            δεχθέντος, ανεδείχθη πρόεδρος ο γαμβρός των Κουντουριωτών
+            Ορλάνδος. Η ανάδειξις αύτη δυσηρέστησε τας Σπέτσας και τα
+            Ψαρά, δυσηρέστησε και το αντιπολιτευόμενον τους
+            Κουντουριώτας κόμμα των Υδραίων μη διαφιλονεικούν τα
+            πρωτεία μόνων των Κουντουριωτών· τόσον δε ηύξησεν η
+            δυσαρέσκεια, ώστε ηναγκάσθη ο Ορλάνδος να παραιτηθή.
+            Αλλ', αν οι αντίπαλοί του κατώρθωσαν την πτώσιν του, δεν
+            κατώρθωσαν και την αντικατάστασίν του ως ήθελαν· εις
+            αποφυγήν δε πάσης αντιζηλίας συγκατετέθησαν άκοντες να μη
+            πληρώση την κενωθείσαν θέσιν νησιώτης· αλλ' εντεύθεν
+            προήλθεν άλλο κακόν χείρον του πρώτου. Εθήρευε την θέσιν
+            ταύτην ο επί της πρώτης περιόδου νομοτελεστής, και επί
+            της ήδη αρξαμένης βουλευτής, Αναγνώστης Δεληγιάννης· είχε
+            δε συνεργόν και τον νέον συμπένθερόν του, Κολοκοτρώνην,
+            επανελθόντα πρό τινων ημερών από Σαλαμίνος εις
+            Τριπολιτσάν προς επίσπευσιν της προαποφασισθείσης
+            εκστρατείας των επαρχιών και προς είσπραξιν του εράνου
+            και παύσιν δεινών τινων και φονικών ταραχών μεταξύ
+            Μιστριωτών και Αρκαδίων εν Τριπολιτσά επί της εκείθεν εις
+            τα στρατόπεδα μεταβάσεώς των. Αλλ' η βουλή έστρεψε τους
+            οφθαλμούς της εις τον Μαυροκορδάτον διατρίβοντα εισέτι εν
+            Τριπολιτσά και ετοιμαζόμενον να μεταβή εις Σαλαμίνα.
+            Πολλού δε λόγου περί της εκλογής ταύτης γενομένου,
+            εψηφοφορήθησαν την 10 Ιουλίου οι δύο ούτοι υποψήφιοι, και
+            εξελέχθη διά ψήφων 41 προς μίαν και μόνην ο
+            Μαυροκορδάτος. Ωργίσθη ο Δηληγιάννης επί τη αποτυχία του,
+            εξώκειλεν εις απρεπείς λόγους εντός της βουλής, επεπλήχθη
+            αυστηρώς παρ' αυτής, ανεχώρησε διαρκούσης της
+            συνεδριάσεως παρακολουθούμενος παρ' ενός βουλευτού, του
+            συνεπαρχιώτου του, του μόνου υπέρ αυτού ψηφίσαντος,
+            κατεθορύβησε την πόλιν και ηπείλησε να κινήση χείρα
+            ένοπλον εις ακύρωσιν της εκλογής· συνέφασκε δε καθ' όλα
+            και συνέπραττε και ο Κολοκοτρώνης, μεμφόμενος αναφανδόν
+            εν ονόματι του νομοτελεστικού τον Μαυροκορδάτον ως
+            ραδιουργήσαντα επί της εκλογής, και ως μελετώντα την
+            καταδίωξιν του νομοτελεστικού διά της βουλής χάριν της
+            φιλαρχίας του. Ηρέσκετο αναμφιβόλως ο Μαυροκορδάτος επί
+            τη εκλογή του, διότι απεμακρύνετο του νομοτελεστικού,
+            ούτινος την πολιτικήν ούτ' ενέκρινεν ούτε ήλπιζε να
+            μεταβάλη, και διότι, ανίσχυρος ως γραμματεύς του
+            νομοτελεστικού, καθίστατο ισχυρός ως πρόεδρος της βουλής·
+            αλλά προείδεν εν ταυτώ ότι η εκλογή του και την βουλήν
+            και το νομοτελεστικόν εις φανεράν ρήξιν θα έφερε, και
+            αυτόν εις μέγαν κίνδυνον θα εξέθετε· διά τούτο την
+            απεποιήθη επί λόγω, ότι εβλάπτετο μάλλον ή ωφελείτο η
+            πατρίς. Αλλ' η βουλή, αισθανομένη την αξιοπρέπειάν της
+            και θέλουσα να δείξη ότι εις ουδενός υπέκειτο ορέξεις,
+            επέμενεν εις ό,τι εψήφισεν· επέμενε και ο Μαυροκορδάτος
+            εις την αποποίησίν του και δεν υπήκουσεν ει μη αφ' ού η
+            βουλή διεμαρτυρήθη εν ονόματι του έθνους κατ' αυτού ως
+            παρηκόου.
+
+            Εν τοσούτω, η πολιτική θύελλα, ην προείδε και
+            προανήγγειλεν ο Μαυροκορδάτος, ηγέρθη. Ο Κολοκοτρώνης,
+            και οίκοθεν κινούμενος και υπό του αποτυχόντος συγγενούς
+            του ερεθιζόμενος, και ως αντιπρόσωπος του απόντος
+            νομοτελεστικού αποδοκιμάζοντος την εκλογήν ταύτην
+            ενεργών, εβόα κατά του Μαυροκορδάτου. Η βουλή, ήτις ήθελε
+            να ταπεινώση την οφρύν του βοώντος, μυκτηρίζουσα τας
+            απειλάς του, τω ανήγγειλεν ότι η ψήφος της, ό,τι και αν
+            επήρχετο, ήτον αμετάτρεπτος. Αλλ' ο Μαυροκορδάτος,
+            φοβούμενος μη πάθη, παρητήθη ακούσης της βουλής μετά δύο
+            ημέρας αφ' ού προέδρευσε, και κατέφυγε νυκτοπορών εις
+            Ύδραν.
+
+            Η δε βουλή, επιμένουσα εις όσα εψήφισεν, εθεώρει τον
+            Μαυροκορδάτον, και παραιτηθέντα, ως πρόεδρόν της και δεν
+            τον αντικατέστησεν· αλλ', επειδή επί τη παραιτήσει αυτού
+            έτυχε να λείπη ο αντιπρόεδρος, εκάθισεν επί της
+            προεδρικής έδρας ε π ι τ ρ ο π ι κ ώ ς μέχρι της επανόδου
+            του αντιπροέδρου τον Πανούτσον Νοταράν, πρεσβύτερον των
+            βουλευτών. Αλλά το κακόν και επί τη παραιτήσει του
+            Μαυροκορδάτου έμεινεν αθεράπευτον, και τα δύο κυβερνητικά
+            σώματα αναφανδόν έκτοτε διηρέθησαν. Αβουλία, εμπάθεια και
+            ιδιοτελείς σκοποί παρέφεραν το εν Σαλαμίνι νομοτελεστικόν
+            και τους εν Τριπολιτσά ομόφρονές του εις τα περί ων ο
+            λόγος άτοπα. Το δικαίωμα της βουλής να εκλέξη όποιον
+            ήθελε πρόεδρόν της ήτο βεβαίως ιερόν, απαραβίαστον και
+            αδιαφιλονείκητον, οι δε νομοτελεσταί ασυστόλως το
+            κατεπάτουν επί λόγω ότι εξετρέπετο η βουλή των καθηκόντων
+            της, θέλουσα ν' αφαρπάση εκ των κόλπων του νομοτελεστικού
+            τον υπάλληλόν του, ως αν δεν ήτον ελεύθερος ο υπάλληλός
+            του να μείνη ή να μη μείνη εις ην εκλήθη υπαλληλίαν.
+            Τοιαύτη διαγωγή, προσβάλλουσα την ανεξαρτησίαν της βουλής
+            και καταστρέφουσα την ελευθερίαν του πολίτου, παρώργισε
+            το κοινόν· αι δε αγανακτούσαι κατά του νομοτελεστικού
+            ναυτικαί νήσοι εξηγριώθησαν επί τη διενέξει ταύτη,
+            εδέχθησαν ευμενέστατα τον Μαυροκορδάτον, απέστρεψαν το
+            πρόσωπόν των από του νομοτελεστικού, και εθεώρησαν έκτοτε
+            μόνον το βουλευτικόν άξιον εμπιστοσύνης. Επήλθαν δε και
+            άλλα κακά εξ αιτίας του συνοικεσίου Κολοκοτρώνη και
+            Δηληγιάννη· οι πλειότεροι και γνωστότεροι των πολιτικών
+            φίλων και συγγενών του Κολοκοτρώνη, οι μισούντες τους
+            Δηληγιάννας, απεσπάσθησαν αυτού· αντεπολιτεύθησαν αυτόν
+            και πολλοί των συνεπαρχιωτών του Καρυτινών των υπό την
+            επιρροήν του Πλαπούτα, του υπέρ πάντα άλλον επί τω
+            συνοικεσίω οργισθέντος, και ήγειραν όπλα κατ' αυτού
+            προσελθόντος εις καθησύχασίν των· όπλα ήγειραν κατά του
+            Δικαίου, υπουργού των εσωτερικών και ομόφρονος του
+            Κολοκοτρώνη, και οι συνεπαρχιώται εκείνου Λεονταρίται·
+            δεινά ηπείλουν και αυτήν την Τριπολιτσάν διά την φονικήν
+            αλληλομαχίαν των Μιστριωτών και των Αρκαδίων· η δε
+            εδρεύουσα εν αυτή βουλή εκινδύνευε και αύτη να πάθη,
+            διότι οι επί τη εκλογή του Μαυροκορδάτου κατ' αυτής
+            οργισθέντες υπενήργουν την διάλυσίν της. Εκτεθειμένη δε
+            τοιουτοτρόπως εις τας φανεράς και μυστικάς προσβολάς των
+            εναντίων της, ποτέ μεν εζήτει εις ασφάλειάν της αύξησιν
+            της φρουράς της, ποτέ δε εσκέπτετο να μετατοπήση εις
+            Ναύπλιον, και επί τέλους απεφάσισε να μεταβή εις Σαλαμίνα
+            παρά τω νομοτελεστικώ, διέκοψε την 28 τας εν Τριπολιτσά
+            εργασίας της και τας επανέλαβεν εν Σαλαμίνι την 24
+            αυγούστου. Τοιαύτη ήτον η κατάστασις των γενικών και
+            επαρχιακών πραγμάτων της πατρίδος τω καιρώ εκείνω. Το
+            νομοτελεστικόν διά της άφρονος διαγωγής του τα ώθει καθ'
+            ημέραν εις το χείρον.
+
+            Καθ' όν δε καιρόν μετέβη το νομοτελεστικόν εις Σαλαμίνα,
+            τα των Αθηνών είχαν ούτως.
+
+            Εφρουράρχει απόντος του Οδυσσέως ο Γκούρας. Ζηλότυπος
+            ούτος της Αρχής του, ην έβλεπεν ότι τινές εντόπιοι
+            αντεποίουντο, εκίνησε χείρα βαρείαν κατ' αυτών, λαβών
+            πρόφασιν συμβάσαν τινα ταραχήν ως δήθεν υποκινηθείσαν
+            καθ' αυτού, και εκακοποίησε πολλούς· τους δε δημογέροντας
+            εκάθηρε. Καθ' ας δε ημέρας εβιαιοπράγει, ήλθεν είδησις
+            ότι ο εν Ευβοία Περκόφτσαλης και ο Καρύστιος Ομέρης,
+            εσχάτως αναδειχθείς πασάς, εστράτευσαν εις Αθήνας. Επί τη
+            ειδήσει ταύτη οι μεν γέροντες, αι γυναίκες και τα παιδία
+            κατέφυγαν, ως και άλλοτε, εις Σαλαμίνα και Αίγιναν, οι δε
+            δυνάμενοι να οπλοφορώσιν, ως 800, εναπέμειναν· εστάλησαν
+            διά των ενεργειών της κυβερνήσεως και 200 εκ Σαλαμίνος·
+            ήσαν και εντός της ακροπόλεως 400 μισθωτοί· ώστε όλοι οι
+            υπερασπισταί των Αθηνών επί της εχθρικής ταύτης
+            επιστρατείας ήσαν 1400.
+
+            Την δε 30 Ιουνίου εξεστράτευσεν ο Γκούρας προς τα όρια
+            της Αττικής, αφήσας αντιφρούραρχον τον εξάδελφόν του
+            Μαμούρην, και την 7 Ιουλίου επανήλθεν εις Αθήνας και
+            διέταξε τους χωρικούς να εγκαταλείψωσι τας οικίας των και
+            καταφύγωσιν εις τα όρη.
+
+            Την δε 25 αυγούστου διεχύθησαν οι Τούρκοι εις την Αττικήν
+            καρπολογούντες, λεηλατούντες και αιχμαλωτίζοντες.
+            Πεντακόσιοι δε ιππείς ήλθαν την αυτήν ημέραν πλησίον και
+            αυτής της πόλεως και συνέλαβαν 40 γεωπόνους, αλλ'
+            απεκρούσθησαν και ωπισθοδρόμησαν· επανήλθαν και τας δύο
+            ακολούθους ημέρας, καί τινες αυτών διεσπάρησαν εις τον
+            ελαιώνα και εφόνευσαν 12 Έλληνας· αλλ' έπαθαν επί της
+            επανόδου των απαντήσαντες τους περί τον Δημήτρην Λέκκαν.
+            Άγνωστος ήτον ο σκοπός της εκστρατείας ταύτης, και ο
+            Γκούρας υπώπτευσεν, ότι απέβλεπεν εις πολιορκίαν των
+            Αθηνών· διά τούτο ανεκόμισεν εις την ακρόπολιν τας εν τη
+            πόλει τροφάς. Οι Τούρκοι, μη έχοντες, ως εφάνη, τοιούτον
+            σκοπόν, επανήλθαν πανστρατιά την 1 σεπτεμβρίου εις
+            Κάλαμον δουλαγωγούντες πλήθος γυναικών· διελύθη δε και το
+            στρατόπεδόν των διά την επικρατούσαν επιδημίαν· και οι
+            μεν υπό τον Ομέρπασαν εισήλθαν εις Εύβοιαν, οι δε υπό τον
+            Περκόφτσαλην ασθενούντα βαρέως ανεχώρησαν εις Ζητούνι.
+            Ανεχώρησαν κατόπιν αυτών και οι εν τη Βοιωτία
+            στρατοπεδεύοντες υπό τον Σελήχπασαν. Αναχωρησάντων δε των
+            εχθρών, επανήλθαν οι εις τας νήσους καταφυγόντες Αθηναίοι
+            και οι λοιποί Στερεοελλαδίται εις τα ίδια. Τοιούτον το
+            πέρας της εις Ανατολικήν Ελλάδα εφετεινής εκστρατείας.
+
+            Μετά δε την αναχώρησιν των εχθρών η κυβέρνησις διέταξεν
+            εκστρατείαν εις Εύβοιαν υπό τον Οδυσσέα ελθόντα εις
+            Σαλαμίνα προς έντευξιν των μελών του νομοτελεστικού·
+            συλλέξασα δε διά συνεισφορών χρήματα τινα εις έκπλουν του
+            στόλου απεφάσισε να επανέλθη εις Πελοπόννησον, διότι ο
+            σκοπός της μεταβάσεως της επληρώθη επί τη εις τα ίδια
+            επανόδω των εχθρών· και το μεν νομοτελεστικόν ανεχώρησεν
+            εις Ναύπλιον την 25 σεπτεμβρίου, το δε βουλευτικόν
+            διέκοψε τας εργασίας του την 17 Οκτωβρίου, και μετέβη εις
+            Άργος.
+
+
+
+            1823
+
+            ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΜΔ'
+
+
+
+            &Εκστρατεία υπό τον πασάν της Σκόδρας Μουσταήν εις
+            Δυτικήν Ελλάδα. — Άφιξις Κωνσταντίνου Μεταξά εις
+            Μεσολόγγι ως γενικού επάρχου. — Κατάστασις της Δυτικής
+            Ελλάδος και τα περί συνοικισμού Σουλιωτών εν Ζαπαντίω — Ο
+            Μάρκος Μπότσαρης σχίζει το δίπλωμα της στρατηγίας του. —
+            Απόβασις εχθρών εις Γαλατάν και αποτυχία αυτών. —
+            Εφόρμησις νυχτερινή Σουλιωτών εις το εν Καρπενησίω
+            εχθρικόν στρατόπεδον και θάνατος Μάρκου Μπότσαρη. — Μάχη
+            Καλιακούδας και θάνατος Ζηγούρη Τσαβέλλα και Νικολού
+            Κοντογιάννη. — Πολιορκία Ανατολικού και λύσις αυτής —
+            Άφιξις Μαυροκορδάτου εις Μεσολόγγι ως γενικού διευθυντού.
+            — Παράδοσις Κορίνθου. — Εκστρατεία εις Εύβοιαν υπό τον
+            Οδυσσέα.&
+
+            Δι' ον σκοπόν κατέπλευσε το παρελθόν έτος ο οθωμανικός
+            στόλος εις τον κόλπον των Πατρών, διά τον αυτόν
+            κατέπλευσε και το ενεστώς, ό εστι, διά την εκ της
+            Ανατολικής και της Δυτικής Ελλάδος μεταβίβασιν εις
+            Πελοπόννησον στρατευμάτων.
+
+            Είδαμεν, ότι τα πατήσαντα την Ανατολικήν Ελλάδα
+            στρατεύματα υπό τον Περκόφτσαλην επανήλθαν άπρακτα εις τα
+            ίδια· δεν ευδοκίμησεν ουδ' ο εν Πάτραις Ισούφης εν τη
+            κατά την Ήπειρον στρατολογία του, διότι οι
+            στρατολογηθέντες, αφ' ού συνήχθησαν εις Βόνιτσαν, και εν
+            ώ ανεμένοντο τα πλοία προς μετακόμισίν των εις
+            Πελοπόννησον, αφηνίασαν διά των ραδιουργιών του Βρυώνη
+            φθονούντος την επιτυχίαν του κινήματος τούτου, επάτησαν
+            την σκηνήν του αρχηγού των καταβοώντες, επροπληρώθησαν
+            τρίμηνον μισθόν δι' απειλών και ύβρεων, ελειποτάκτησαν
+            όλοι και επανήλθαν διά του Μακρυνόρους εις τα ίδια
+            μηδαμώς ενοχληθέντες επί της διαβάσεως των υπό των
+            Ελλήνων. Ματαιωθείσης της στρατολογίας ταύτης, επέκειτο
+            μόνη η υπό τον πασάν της Σκόδρας Μουσταήν εκστρατεία
+            πολυπληθεστέρα και φοβερωτέρα των άλλων, ως συγκειμένη εκ
+            16,000, εξ ών 13,000 Σκοδριανοί, Γκέγκαι και Μερεδίται
+            υπό την οδηγίαν του στρατάρχου, οι δε λοιποί Αλβανοί υπό
+            την του Βρυώνη, ό εστιν όλοι εμπειροπόλεμοι. Εσκόπευαν δε
+            να εισβάλωσιν εις την Δυτικήν Ελλάδα, οι μεν
+            ακολουθούντες τον στρατάρχην διά των Αγράφων, οι δε τον
+            Βρυώνην διά του Καρβασαρά, και να ενωθώσιν έμπροσθεν του
+            Μεσολογγίου πολιορκουμένου διά θαλάσσης αφ' ότου
+            κατέπλευσεν ο στόλος εις τον κόλπον των Πατρών.
+
+            Η Δυτική Ελλάς μετά την αναχώρησιν του Μαυροκορδάτου
+            ετέλει υπό τριμελή επιτροπήν, ην ούτος εσύστησε και η
+            κυβέρνησις επεκύρωσεν. Αλλά το νέον νομοτελεστικόν, διά
+            την προς τους φίλους του Μαυροκορδάτου δυσπιστίαν, έπαυσε
+            την επιτροπήν και διώρισε την 5 Ιουνίου γενικόν έπαρχον
+            Αιτωλίας και Ακαρνανίας τον τότε αρχηγόν του τάγματος των
+            Κεφαλλήνων, Κωνσταντίνον Μεταξάν· διά διατάγματος δε της
+            13 τω έδωκε και στρατιωτικήν εξουσίαν καθ' όλην την
+            Δυτικήν Ελλάδα. Διέτριβεν ούτος τας ημέρας εκείνας εν τη
+            επαρχία των Πατρών μετά των υπ' αυτόν στρατιωτών, και η
+            μετάβασίς του εις Μεσολόγγι εφαίνετο επικίνδυνος διά τον
+            επικρατούντα θαλάσσιον αποκλεισμόν της πόλεως. Αλλά δύο
+            ένοπλα πλοιάρια του Μεσολογγίου διέπλευσαν αβλαβώς εις
+            την αντικρύ πελοποννησιακήν παραλίαν και αβλαβώς
+            επανέπλευσαν φέροντα αυτόν υπό το πυρ των εχθρών.
+
+            Αθλία ήτον η κατάστασις της Δυτικής Ελλάδος καθ' όν
+            καιρόν επέκειτο τοιούτος κίνδυνος. Τα πλείστα των
+            ταγμάτων της, περιφερόμενα τήδε κακείσε, έζων εξ αρπαγής·
+            τινά δε υπό τον Μάρκον Μπότσαρην, τους Τσαβέλλας, τον
+            Μακρήν και τον Τσόγκαν διέτριβαν εντός του Μεσολογγίου
+            και του Ανατολικού τρεφόμενα, διά την παντελή ένδειαν του
+            ταμείου, υπό των πολιτών, και εκ τούτου προήρχετο μέγας
+            γογγυσμός, και συνέβαιναν συχναί και βαρείαι συγκρούσεις.
+            Επεκράτει δε και διχόνοια των οπλαρχηγών και των
+            πολιτικών όλης σχεδόν της Δυτικής Ελλάδος· διεφώνουν και
+            οι οπλαρχηγοί προς αλλήλους. Οι Σουλιώται εζήτησαν να
+            συνοικισθώσιν εν Ζαπαντίω, κώμη εθνική πλησίον του
+            Βραχωρίου· η δε κυβέρνησις καλώς ποίουσα διέταξε να τοις
+            χαρισθώσιν όλαι της κώμης εκείνης αι γαίαι· αλλ' οι
+            πλείστοι των πολιτικών και πολεμικών των μερών εκείνων
+            και οι κάτοικοι των εν γένει δυσηρεστήθησαν και
+            παρήκουσαν την διαταγήν της κυβερνήσεως, θέλοντες να
+            οικειοποιηθώσι τας περί ων ο λόγος γαίας. Μέγα δε
+            εμπόδιον εις πάσαν κατά του εχθρού εκστρατείαν εφαίνετο η
+            περί της υποθέσεως ταύτης λογομαχία. Εις διόρθωσιν του
+            κακού τούτου και εις κίνησιν των στρατευμάτων συνεκάλεσεν
+            ο γενικός έπαρχος, άμα φθάσας, πολιτικήν και στρατιωτικήν
+            συνέλευσιν εις τα Κερασοβίτικα καλύβια, όπου γενομένου
+            πολλού λόγου περί της επικινδύνου καταστάσεως του τόπου,
+            περί των επικρατουσών διχονοιών, και περί της ανάγκης της
+            κοινής ενώσεως, επείσθησαν όλοι ν' αγωνισθώσι πρώτον εις
+            το να διατηρηθή ελεύθερος ο τόπος ον ηπείλει η επικειμένη
+            εχθρική εισβολή, και έπειτα να λύσωσιν εν αδελφική αγάπη
+            τα περί συνοικισμού ζήτημα (α). Τούτου δε γενομένου,
+            εσυστήθησαν δύο συμβούλια παρά τω γενικώ επάρχω, το μεν
+            πολεμικόν το δε πολιτικόν, και κοινή γνώμη απεφασίσθη οι
+            μεν Σουλιώται και οι υπό τον Καραϊσκάκην, τον Γιολδάσην,
+            τον Σαδήμαν, τον Κίτσον και άλλους οπλαρχηγούς να
+            συγκεντρωθώσι κατά το Καρπενήσι προς αντίκρουσιν των δι'
+            εκείνης της οδού ερχομένων εχθρών, οι δε υπό τον Τσόγκαν,
+            τον Μακρήν και άλλους κατά την Λάσπην προς αντίκρουσιν
+            των υπό τον Βρυώνην ερχομένων διά Καρβασαρά.
+
+            Αφ' ού επροσκύνησεν ο Βαρνακιώτης, διωρίσθη αντ' εκείνου
+            στρατηγός κατά την Δυτικήν Ελλάδα ο Μάρκος Μπότσαρης. Ο
+            διορισμός ούτος επλήγωσε την φιλοτιμίαν των οπλαρχηγών
+            του μέρους εκείνου. Ουδείς αυτών διεφιλονείκει τα
+            πολεμικά προτερήματα του Μάρκου, αλλ' ουδείς ήθελε να τω
+            δώση και τα πρωτεία· η δε κυβέρνησις, είτε εις ταπείνωσιν
+            του Μάρκου, ον υπέβλεπεν ως φίλον του Μαυροκορδάτου, είτε
+            εις καθησύχασιν των ταραττομένων και ταραττόντων
+            οπλαρχηγών και αντιποιουμένων την αυτήν τιμήν, έστειλε
+            πρός τινας αυτών διπλώματα στρατηγίας. Ο Μάρκος εξέλαβε
+            την αποστολήν των διπλωμάτων τούτων ως ύβριν και
+            καταβιβασμόν, και μη καταδεχόμενος να ήναι ίσος των
+            άλλων, έσχισεν, οργήν πνέων, ενώπιον πολλών οπλαρχηγών το
+            δίπλωμά του ειπών, «όποιος είναι άξιος λαμβάνει δίπλωμα
+            μεθαύριον έμπροσθεν του εχθρού». Ταύτα είπε, και την
+            επαύριον εξεστράτευσε μετά των περί αυτόν. Εξεστράτευσαν
+            κατόπιν αυτού και τα λοιπά στρατεύματα.
+
+            Ο δε εν Πάτραις Χουσρέφης, βλέπων ότι η επαρχία
+            Μεσολογγίου και Ανατολικού έμεινε κενή στρατευμάτων,
+            εξέτεινε μετ' ολίγας ημέρας την ναυτικήν του γραμμήν από
+            Ναυπάκτου εις Κανδύλαν, έκαυσε το Νεοχώρι και τον
+            Γαλατάν, και απεβίβασεν επί της παρά τον Γαλατάν παραλίας
+            ικανούς στρατιώτας και ναύτας και έστησεν εκεί
+            στρατόπεδον αλλ' οι εντόπιοι, Μεσολογγίται και
+            Ανατολικιώται, επεξήλθαν υπό τον έπαρχον, και μάχης
+            γενομένης υπερίσχυσαν και ηνάγκασαν τους αποβιβασθέντας
+            να αναβιβασθώσιν εις τα πλοία των.
+
+            Οι δε υπό τον πασάν της Σκόδρας εκστρατεύσαντες
+            επροχώρησαν λήγοντος του Ιουλίου διά των Αγράφων προς το
+            Καρπενήσι κατερημούντες τον τόπον. Ουδείς δε των Ελλήνων
+            οπλαρχηγών του Ασπροποτάμου ή των Αγράφων τοις ηναντιώθη,
+            αλλ' οι μεν έφευγαν απέμπροσθεν αυτών, οι δε
+            εψευδοπροσκύνουν (β).
+
+            Την 5 αυγούστου η προφυλακή των εχθρών, ως 5000, υπό τον
+            Τσελελενδήμπεην, έφθασεν εις την κωμόπολιν του
+            Καρπενησίου· και ούτος μεν ηυλίσθη κατά το Κεφαλόβρυσον,
+            το δε στράτευμα κατέλαβε τα έξωθεν της κωμοπόλεως
+            λειβάδια και άλλα πεδινά μέρη. Έξ ημέρας δε πριν
+            στρατοπεδεύση εκεί ο εχθρός, οι εκστρατεύσαντες εκ
+            Μεσολογγίου και άλλοι υπό τον Γιολδάσην και τον Σαδήμαν,
+            συνενωθέντες καθ' οδόν, έφθασαν εις Σοβολάκου. Εκεί
+            συνήντησαν τον Καραϊσκάκην, πάσχοντα βαρέως και
+            απερχόμενον προς θεραπείαν εις Προυσόν· μαθόντες δε πού
+            εστρατοπέδευσεν η εχθρική προφυλακή, παρεστρατοπέδευσαν
+            και ούτοι, 1200, οι μεν περί τον Μάρκον εν τω Μικρώ
+            Χωρίω, οι δε περί τους Τσαβέλλας και λοιπούς οπλαρχηγούς,
+            εν οίς και ο Βέικος και ο Κίτσος Τσαβέλλας, εν τω Μεγάλω
+            Χωρίω.
+
+            Αδύνατον εθεώρησαν ο Μάρκος και οι λοιποί να πολεμήσωσιν
+            ευτυχώς τόσον ολίγοι προς τόσον πολλούς εκ του συστάδην
+            και παρρησία. Τολμηρά τις νυκτερινή επίθεσις εφαίνετο η
+            μόνη ελπίς των. Επί τω σκοπώ τούτω εισέδυσαν την νύκτα
+            της 7 αυγούστου εις το εχθρικόν στρατόπεδον επί κατασκοπή
+            ο Ντούσας, ο Μπαϊρακτάρης, ο Κουτσονίκας και άλλοι, και
+            ενδεδυμένοι ως οι εχθροί, και λαλούντες την αυτήν
+            γλώσσαν, περιεφέροντο ακινδύνως, και παρατηρήσαντες τα
+            πάντα επανήλθαν εις το Μικρόν Χωρίον την αυτήν νύκτα και
+            ανέφεραν όσα είδαν. Συμβουλίου δε γενομένου την επαύριον,
+            απεφασίσθη να πέσωσιν εις το εχθρικόν στρατόπεδον την
+            επιούσαν νύκτα, ε' ώραν μετά την δύσιν του ηλίου, οι μεν
+            υπό τον Μάρκον διά του πεδινού μέρους, οι δε λοιποί διά
+            του ορεινού, του κατά τον Άγιον Αθανάσιον και οι μεν περί
+            τον Μάρκον, 350, όλοι Σουλιώται, δοθέντος διά της
+            σάλπιγγος του συνθήματος της επιθέσεως, επάτησαν πρώτοι
+            το εχθρικόν στρατόπεδον έν τέταρτον μετά την ορισθείσαν
+            ώραν, και ευρόντες τους εχθρούς κοιμωμένους περιεφέροντο
+            φονεύοντες· αλλά μόνον ολίγοι υπό τον Κίτσον Τσαβέλλαν
+            επέπεσαν εκ του ετέρου μέρους, των πολλών απειθησάντων.
+            Εξεπλάγησαν και εσκοτίσθησαν κατ' αρχάς οι προσβληθέντες
+            διά το απροσδόκητον πάθημά των, πολλοί δε άφησαν τας
+            θέσεις των και ετράπησαν εις φυγήν ζητούντες ασφάλειαν·
+            αν δε τις εκίνει το όπλον του, ηγνόει αν κατ' εχθρού ή
+            κατά φίλου το εκίνει. Εν μέσω δε της αλληλομαχίας ταύτης
+            ο Μάρκος επληγώθη κατά τον δεξιόν βουβώνα, αλλ' η πληγή
+            ήτον ελαφρά, την ωλιγώρησε, και προχωρών μετά τινων των
+            περί αυτόν έφθασεν είς τι χωράφιον τοιχόκλειστον, όπου
+            ήσαν πολλοί εχθροί εσκηνωμένοι· ήτο δε ο τοίχος
+            ανδρομήκης. Ο Μάρκος ύψωσε την κεφαλήν του υπεράνω του
+            τοίχου προς παρατήρησιν, και σφαιροβληθείς εν τω άμα επί
+            του μετώπου κατά τον δεξιόν οφθαλμόν έπεσε νεκρός.
+            Απέκρυψαν κατ' αρχάς οι περί αυτόν τον θάνατόν του και
+            επέμεναν πολεμούντες· αλλ' επειδή ο σαλπιγκτής του
+            τάγματος επληγώθη και αυτός βαρέως, ήγγιζε και η ημέρα,
+            απεφάσισαν να υποχωρήσωσιν εν τάξει. Τότε νωτοφορούντος
+            του Ντούσα το σώμα του Μάρκου, νωτοφορούντων και των
+            άλλων τους βαρέως πληγωμένους, απεχώρισαν όλοι του πεδίου
+            της μάχης ησύχως, και μηδαμώς διωκόμενοι δι' όλης της
+            πορείας των έφθασαν εις το Μικρόν Χωρίον λαφυραγωγήσαντες
+            690 τουφέκια, 1000 πιστόλας, δύο σημαίας, πολλούς ίππους
+            και ημιόνους, και άλλα είδη. Εύληπτος εντεύθεν η μεγάλη
+            φθορά των εχθρών, εκ δε των Ελλήνων 36 εφονεύθησαν, και
+            20 επληγώθησαν. Την δε 10 αυγούστου μετεκομίσθη ο νεκρός
+            του Μάρκου εις Μεσολόγγι όπου εκηδεύθη λαμπρώς· μέγα δε
+            πένθος καθ' όλην την Ελλάδα διήγειρεν ο θάνατός του,
+            θεωρηθείς δικαίως εθνικόν δυστύχημα.
+
+            Αποθανόντος του Μάρκου, οι υπ' αυτόν Σουλιώται ετέθησαν
+            αυθόρμητοι υπό τον αδελφόν του Κώσταν, και εξ αιτίας όσων
+            υπέφεραν επί της μάχης κατέβησαν εις Βλωχόν και εσκήνωσαν
+            κατά τα γεφύρια του Αλαήμπεη. Οι δε άλλοι, οι υπό τους
+            Τσαβέλλας, τον Γιολδάσην και τον Σαδήμαν, διέμειναν εν τη
+            επαρχία του Καρπενησίου και κατέλαβαν την θέσιν της
+            Καλιακούδας. Εν τούτοις συνήλθεν όλον το οθωμανικόν
+            στρατόπεδον εις Καρπενήσι, και εκρίθη εύλογον να μη
+            προχωρήση πριν διαλύση το κατά την Καλιακούδαν. Είχαν ήδη
+            φθάσει εις το στρατόπεδον τούτο και άλλοι 300 υπό τον
+            Ροδόπουλον σταλέντες παρά του Λόντου· είχε φθάσει και ο
+            Νικολός Κοντογιάννης μετά 1000, ώστε ήσαν όλοι οι εν
+            Καλιακούδα 2000. Δυσπρόσιτον και κρημνώδες είναι το
+            νότιον μέρος της θέσεως εκείνης· διά τούτο ετοποθετήθησαν
+            όλοι κατά το βόρειον, το και ομαλώτερον, απέναντι του
+            εχθρού· μόνον δε 100 κατέλαβαν τα νότιον υπό τον Σαδήμαν.
+
+            Την 28 αυγούστου τετράκις επέπεσεν ο εχθρός πανστρατιά,
+            αλλ' απεκρούσθη και εβλάφθη· εν ουδεμία δε των προσβολών
+            εδυνήθη ουδ' ένα Έλληνα να μετατοπίση· αλλά, διαρκούσης
+            της μάχης, εξεκόπησαν 400 εχθροί, και πλήρεις τόλμης
+            κατέλαβαν διά του νοτίου μέρους τα οπίσθια των Ελλήνων,
+            έτρεψαν φανέντες αίφνης τους εκεί και εκυρίευσαν την
+            θέσιν των. Έμπροσθεν και όπισθεν οι Έλληνες τότε
+            πολεμούμενοι ερρίφθησαν εις το μέσον του εχθρικού στρατού
+            επ' ελπίδι φυγής, διότι δεν υπήρχεν άλλη διέξοδος· 150
+            εφονεύθησαν, εν οίς και οι οπλαρχηγοί Ζηγούρης Τσαβέλλας
+            και Νικολός Κοντογιάννης διακριθέντες διά τας ανδραγαθίας
+            των. Μετά δε την φθοράν ταύτην διεσκορπίσθησαν οι
+            ηττηθέντες· φόβος και τρόμος κατέλαβεν όλους τους άλλους·
+            ουδαμού έκτοτε στρατόπεδον εσυστήθη, και το υπό τον πασάν
+            της Σκύδρας στράτευμα κατέβαινε προς το Μεσολόγγι
+            ανεμπόδιστον.
+
+            Εν τούτοις εισεχώρησε και το υπό τον Βρυώνην διά της
+            Λάσπης και ετοποθετήθη κατά την Λεπενούν, μηδενός
+            αντισταθέντος, αν και ολιγάριθμον· οι δε κάτοικοι των
+            μερών, όθεν διήρχοντο οι εχθροί, οι μεν ανέβαιναν τα όρη,
+            οι δε διεσκορπίζοντο, και άλλοι, κυρίως δε γυναίκες και
+            παιδία, κατέφευγαν εις τα εν ταις λίμναις του Βραχωρίου
+            και του Λεσινίου νησίδια· οι πλείστοι δε εις Ανατολικόν
+            και Μεσολόγγι.
+
+            Ενωθέντες δε όλοι οι υπό τον πασάν της Σκύδρας και τον
+            Βρυώνην καθ' οδόν, κατέβησαν προς τα παράλια της
+            Αιτωλίας, μηδενός εναντιουμένου, και κατέλαβαν την 20
+            σεπτεμβρίου την τρεις ώρας μακράν του Ανατολικού
+            Παληοσάλτσεναν, όπου και εστρατοπέδευσαν. Η
+            στρατοπέδευσις αύτη έδωκεν αφορμήν να υποπτεύσωσιν οι
+            Έλληνες, ότι ο εχθρός εσκόπευε να πολιορκήση το
+            Ανατολικόν. Τω όντι εξ αιτίας της αποτυχίας της περυσινής
+            κατά του Μεσολογγίου εκστρατείας, και της ήδη
+            ενυπαρχούσης πολυαρίθμου φρουράς, διότι τα πλείστα των
+            φυγόντων απέμπροσθεν του εχθρού ταγμάτων συνέρρευσαν
+            εκεί, η πόλις αύτη εθεωρείτο απόρθητος.
+
+            Η μικρά πόλις του Ανατολικού κείται επί νησιδίου εντός
+            της λίμνης του Μεσολογγίου (γ) Αλιτενές είναι το νησίδιον
+            τούτο και απέχει της γης, μεθ' ης εκοινώνει τότε διά των
+            λεγομένων περαταριών, κατά μεν ανατολάς έν τέταρτον του
+            μιλίου, κατά δε δυσμάς ήμισυ, απέχει δε και του
+            Μεσολογγίου έξ. Δισχίλιοι ήσαν οι εν τη πόλει, εξ ών 500
+            ένοπλοι, εν οίς και 150 στρατιώται υπό τον Κίτσον Κώσταν
+            και τον Αποστόλην Κουσουρήν ήτο δε ανόχυρος και πάντη
+            ανέτοιμος εις πολιορκίαν, και ούτε πηγήν είχεν ούτε
+            δεξαμενήν, αλλ' ελάμβανεν όλον το εις χρήσιν των κατοίκων
+            νερόν έξωθεν.
+
+            Οι Τούρκοι, αφ' ού εστρατοπέδευσαν κατά την
+            Παληοσάλτσεναν, κατέλαβαν διά νυκτός τα χωρία Μποχώρι και
+            Γαλατάν, τα απέναντι των Πατρών, προς μεταφοράν εκ της
+            πόλεως ταύτης υπό στρατιωτικήν συνοδίαν των εις το
+            στρατόπεδον αναγκαίων. Εν όσω διέμεναν οι Τούρκοι όπου
+            εστρατοπέδευσαν, αβέβαιοι ήσαν οι Έλληνες ποίαν των δύο
+            πόλεων εμελέτων να πολιορκήσωσιν επιθυμούντες δε να
+            μάθωσιν ακριβώς τα μελετώμενα, και ιδόντες ότι ήρχοντο
+            εχθροί καθ' ημέραν αντικρύ του Ανατολικού και παρετήρουν
+            τας θέσεις,
+Οκτώβριος   απέβησάν τινες των εν αυτώ την νύκτα της 2 Οκτωβρίου
+            εις την αντικρύ παραλίαν και ενέδρευσαν. Την επαύριον
+            ελθόντες 200 ιππείς, εν οίς καί τινες μηχανικοί, έπεσαν
+            ανυπόπτως εις την ενέδραν, εσκοτώθησαν και επληγώθησάν
+            τινες αυτών, επληγώθη και ο αρχηγός Αβδουλάχμπεης και
+            ηχμαλωτίσθησαν 7· επληγώθησαν και 3 Έλληνες και εσκοτώθη
+            και ο αξιωματικός Βασίλης Σουλιώτης. Οι Έλληνες,
+            βεβαιωθέντες παρά των αιχμαλωτισθέντων ότι οι εχθροί
+            εμελέτων να πολιορκήσωσι το Ανατολικόν, έσπευσαν ν'
+            ανεγείρωσιν εν αυτώ κανονοστάσια επιστασία του μηχανικού
+            Έλληνος Κοκκίνη και τινος Άγγλου πυροβολιτού, Μαρτίνου,
+            και να επιθέσωσιν έξ κανόνια εκ Μεσολογγίου
+            μετακομισθέντα. Ανήγειρε και ο πολιορκητής επί της
+            παραλίας τρία πυροβολοστάσια θέσας επί μεν του ενός δύο
+            βομβοβόλους, επί δε των δύο άλλων τέσσαρα κανόνια, και
+            την 5 ήρχισε να κανονοβολή και βομβοβολή, την πόλιν·
+            επειδή δε ανάγκη ήτο να κόψη και την διά θαλάσσης
+            κοινωνίαν του Ανατολικού, ανήγειρεν επί αρμοδίας θέσεως
+            τέταρτον κανονοστάσιον επιθέσας δύο κανόνια. Αλλ' οι
+            Έλληνες, κανοναβολούντες ευστοχώτερον των Τούρκων, τοις
+            ηνάγκασαν μετά τρεις ημέρας να το εγκαταλείψωσι, και
+            ούτως η διά θαλάσσης κοινωνία δεν διεκόπη. Μικρού
+            μεγέθους ήσαν αρξαμένης της πολιορκίας τα κανόνια των
+            Ελλήνων, δι' ο και ολιγοβλαβή· αλλ' έλαβαν μετ' ολίγον έν 48
+            λιτρών σταλέν παρά τον εν Πίση, αρχιερέως Ιγνατίου, και
+            δι' αυτού απεμάκρυναν τους εχθρούς του παραθαλασσίου.
+
+            Μετά τινας δε ημέρας επρόβαλαν οι πολιορκηταί
+            συμβιβασμόν, αλλ' οι πολιορκούμενοι τον απέρριψαν.
+            Βλέποντες οι εχθροί ότι αδύνατον ήτο να κυριεύσωσι την
+            πόλιν άνευ θαλασσίου δυνάμεως, εζήτησαν την συνδρομήν των
+            εν Πάτραις οθωμανικών πλοίων· αλλ' εξ αιτίας των ρηχών
+            νερών έλαβαν εκείθεν μόνον ύλην εις κατασκευήν πλοιαρίων·
+            μόλις δε κατεσκεύασαν δύο, και ιδού δέκα ένοπλα ελληνικά
+            κατέμπροσθέν των. Εφοβήθησαν οι Αλβανοί ιδόντες τον
+            απροσδόκητον ελληνικόν στολίσκον, έκαυσαν την νύκτα τα
+            κατασκευασθέντα πλοιάριά των, και ούτως εματαιώθη η
+            τοιαύτη επιχείρησις.
+
+            Εν τοσούτω η πολιορκία διήρκει, και οι πολιορκούμενοι, αν
+            δεν έπασχαν έλλειψιν τροφών, διότι τοις εστέλλοντο διά
+            θαλάσσης, έπασχαν λειψυδρίαν, διότι μετακομιζόμενον το
+            νερόν έξωθεν ήτο πάντοτε ολίγον· αλλ' εν μια των ημερών
+            έπεσεν εχθρική βόμβα επί της εκκλησίας του αρχαγγέλου
+            Μιχαήλ, έσπασε την σκέπην της, εκτύπησε το πλακόστρωτον
+            έδαφός της και ανέβλυσε πόσιμον νερόν εις έκπληξιν και
+            χαράν των πολιορκουμένων και εις στηριγμόν των πιστών
+            εκλαβόντων την ανάβλυσιν ως θεοσημείαν. Εν τούτοις,
+            παρατηρήσεως γενομένης ότι αι εις χρήσιν του εχθρικού
+            στρατοπέδου τροφαί και παν άλλο αναγκαίον εστέλλοντο
+            κυρίως εκ Πατρών εις Μποχώρι και εκείθεν μετεκομίζοντο
+            εις το στρατόπεδον,
+Νοέμβριος   300 στρατιώται και 50 εντόπιοι εξήλθαν του
+            Μεσολογγίου υπό τον Κίτσον Τσαβέλλαν την νύκτα της 17
+            νοεμβρίου και κατέλαβαν το Σκαλί εις αρπαγήν των
+            μετακομισθησομένων την επαύριον τροφών, διότι μεταξύ του
+            λόφου τούτου και τόπου τινός ελώδους διέρχεται η άγουσα
+            εκ Μποχωρίου εις Ανατολικόν· αλλ' ειδοποιηθέντες παρά των
+            εφισταμένων σκοπών, ότι πλήθος ιππέων και πεζών ήρχετο
+            όχι από του Μποχωρίου, αλλ' από του εκτός του Ανατολικού
+            στρατοπέδου, εστράφησαν προς τα εκεί, διέμειναν αφανείς,
+            και φθάσαντες τους εχθρούς ανυπόπτους και απροσέκτους εις
+            την υποκειμένην οδόν τους εκτύπησαν αίφνης, εφόνευσαν
+            πολλούς, και διασκορπίσαντες τους λοιπούς, εξ ών τινες
+            έπεσαν εις το έλος, επανήλθαν αυθήμερον εις την πόλιν
+            φέροντες ίππους, λάφυρα, μίαν σημαίαν και τας κεφαλάς των
+            φονευθέντων.
+
+            Βλέπων δε ο πασάς, ότι απήντα πολλά προσκόμματα εις
+            εκτέλεσιν του σκοπού του, και ότι επροχώρει και ο χειμών,
+            απεφάσισε να λύση την πολιορκίαν, και καύσας τας σκηνάς
+            του και αποστείλας τα κανόνια και τας βομβοβόλους εις τα
+            αποκλείοντα τον λιμένα του Μεσολογγίου πλοία, όθεν
+            εστάλησαν επί της ενάρξεως της πολιορκίας, έφυγεν εν βία
+            πανστρατιά την νύκτα της 30, νύκτα βροχεράν και ανεμώδη
+            ως αν εφοβείτο καταδίωξιν· και οι μεν διά της οδού της
+            Βονίτσης οι δε διά των στενών του Μακρυνόρους επανήλθαν
+            εις τα ίδια και ούτως ηλευθερώθη και το ενεστώς έτος η
+            Δυτική Ελλάς. 2000 εχθροί απωλέσθησαν καθ' όλην την
+            εκστρατείαν ταύτην, αλλ' οι πλείστοι εξ ασθενειών,
+            ηχμαλωτίσθησαν δε 190· απωλέσθησαν και 200 Έλληνες, εξ ών
+            οι 23 εθανατώθησαν επί της πολιορκίας, ηχμαλωτίσθησαν δε
+            9· το δε Ανατολικόν ολίγον εβλάφθη, αν και επερρίφθησαν
+            2000 βόμβαι.
+
+            Προ της λύσεως δε της πολιορκίας εζήτησαν οι
+            Αιτωλοακαρνάνες τον Μαυροκορδάτον ως διευθυντήν και
+            θαλάσσιον δύναμιν εις λύσιν της πολιορκίας. Ο
+            Μαυροκορδάτος εδέχθη την αίτησίν των, και η κυβέρνησις
+            συνήνεσεν· αλλ' εδυσκολεύετο ο έκπλους της δυνάμεως,
+            διότι εδυσκολεύετο η σύναξις των αναγκαίων χρημάτων. Επί
+            τέλους απέπλευσαν 14 πλοία Ύδρας και Σπετσών· αλλά δεν
+            έφθασαν εις τον λιμένα του Μεσολογγίου ει μη την 30, ό
+            εστι μετά τον κίνδυνον. Τα πλοία ταύτα έφεραν εις
+            Μεσολόγγι τον νέον διευθυντήν. Επί δε τω διάπλω συνέβη το
+            εξής.
+
+            Μεταξύ Σκροφών και Ιθάκης απήντησαν τα πλοία ταύτα
+            εχθρικόν δικάταρτον πολεμικόν αναπλέον από Πρεβέζης εις
+            Πάτρας και κομίζον χρήματα εις μισθοδοσίαν. Τινά εξ αυτών
+            το επολέμησαν και το έβλαψαν, αλλ' ούτε να το βυθίσωσιν
+            ούτε να το συλλάβωσιν εδυνήθησαν· ο δε κυβερνήτης του
+            απελπισθείς το έρριψεν είς τινα βράχον της Ιθάκης, και
+            όσοι του πληρώματος επρόφθασαν, εξερρίφθησαν. Επέδραμαν
+            τότε και οι Έλληνες εις κυρίευσίν του· αλλά τινές των επί
+            της γης διασωθέντων ετουφέκισαν τους αναβαίνοντας εις το
+            πλοίον, εσκότωσαν ένα και επλήγωσαν δύο. Τότε επάτησαν οι
+            Έλληνες την ουδετέραν γην, μη εισακουσθέντων των
+            πλοιάρχων, και κατέκοψαν όσους των εχθρών επρόφθασαν
+            φεύγοντας, έως ου, ελθούσης επιτοπίου δυνάμεως, επανήλθαν
+            εις τα πλοία των, αρπάσαντες τα εν τω συντριβέντι πλοίω
+            χρήματα· και επειδή δεν εσυμβιβάζοντο περί της διανομής,
+            έφυγαν αιφνιδίως τα έχοντα τα χρήματα υδραϊκά και κατόπιν
+            και τα άλλα, ώστε ο λιμήν του Μεσολογγίου έμεινε πάλιν
+            απροστάτευτος.
+
+            Δύο δε ημέρας πριν πατηθή η ουδετέρα γη της Ιθάκης,
+            επατήθη και η ουδετέρα γη της Λευκάδος.
+
+            Πλοίον υπό σημαίαν ελληνικήν, συναντήσαν παρά την Λευκάδα
+            εχθρικόν, φέρον επιβάτας, το κατεδίωξε και ηνάγκασε τους
+            εν αυτώ να καταφύγωσι προς ασφάλειάν των εις την ξηράν,
+            όπου απέβησαν και οι καταδιώκοντες, και τους μεν
+            εφόνευσαν τους δε ηχμαλώτευσαν.
+
+            Μετά δε την εν Άστρει συνέλευσιν εδόθη η αρχηγία της
+            επαρχίας Κορίνθου και η φροντίς της πολιορκίας της
+            ακροκορίνθου τω Ιωάννη Νοταρά. Αλλ' η δι' εχθρικών πλοίων
+            της Ακροκορίνθου και των Πατρών συγκοινωνία δεν διεκόπη·
+            διά τούτο οι εν τη ακροπόλει δεν έπασχαν έλλειψιν τροφών.
+            Μεσούντος του Ιουνίου έστειλεν η κυβέρνησις εις ενίσχυσιν
+            της πολιορκίας τον Στάικον Σταϊκόπουλον.
+Ιούλιος     Αρχομένου δε του ιουλίου μαθούσα ότι ο εν Πάτραις
+            διατριβών Χουσρέφης εμελέτα να στείλη υπό την προστασίαν
+            πολεμικών πλοίων πολλά τροφοφόρα εις προμήθειαν της
+            ακροκορίνθου, προσαπέστειλεν εις Κόρινθον προς ματαίωσιν
+            του σχεδίου τούτου 450 στρατιώτας υπό τον Γενναίον, τον
+            Χελιώτην και τον Χατσή-Γιάννην, οίτινες κατέλαβαν τας
+            εν τω παραθαλασσίω αποθήκας και ωχυρώθησαν εις εμπόδιον
+            της αποβιβάσεως των τροφών. Οι δε υπό τον Στάικον και
+            Νοταράν, ως 800, κατέσχαν τας θέσεις, Ράχιαν και Λόγκον,
+            εις εμπόδιον και ούτοι της εξόδου των εχθρών από του
+            φρουρίου. Την 11 ήλθαν τα προσδοκώμενα πλοία, ηύραν το
+            παράλιον κατεχόμενον και ήρχισαν να κανονοβολώσιν, αλλά
+            δεν εδυνήθησαν να μετατοπίσωσι τους φυλάσσοντας αυτό·
+            επεξήλθαν συγχρόνως και οι εν τω φρουρίω Τούρκοι, αλλά
+            και ούτοι απέτυχαν αποκρουσθέντες. Μετά διημέρους δε
+            ανωφελείς δοκιμάς τα πλοία απέπλευσαν επαναφέροντα τα
+            φορτία. Ματαιωθέντων των εχθρικών σχεδίων, οι πολιορκηταί
+            έλαβαν τόσον θάρρος, ώστε ουδείς των πολιορκουμένων
+            ετόλμα να προκύψη της πύλης. Τοιουτοτρόπως οι έγκλειστοι
+            στενοχωρηθέντες, και από πάσης έξωθεν βοηθείας
+            απελπισθέντες επρόβαλαν συμβιβασμόν. Ειδοποιηθείσα η
+            κυβέρνησις έσπευσε να στείλη επιτρόπους εν οίς και τον
+            Κολοκοτρώνην, εσυμβιβάσθη δι' αυτών και παρέλαβε το
+            φρούριον την 20 Οκτωβρίου επί μετακομίσει των
+            πολιορκουμένων εις Θεσσαλονίκην φερόντων τα ιδιαίτερα των
+            όπλα και ενδύματα· οι όροι δε ούτοι πιστώς ετηρήθησαν
+            χάρις εις την επαγρύπνησιν των αρχηγών και του
+            παρευρεθέντος Νικήτα συνοδεύσαντος εις Καλαμάκι αβλαβείς
+            τους παραδοθέντας, 300 άνδρας και 60 γυναίκας, οίτινες
+            επιβιβασθέντες εις δύο υπό αυστριακήν και εις έν υπό
+            ιονικήν σημαίαν πλοία απεβιβάσθησαν εις Θεσσαλονίκην (δ).
+            Διωρίσθη δε προσωρινός φρούραρχος ακροκορίνθου ο
+            Χελιώτης.
+
+            Η δε εν Σαλαμίνι διαταχθείσα εις Εύβοιαν εκστρατεία υπό
+            τον Οδυσσέα εχρειάζετο θαλάσσιον δύναμιν. Η υπηρεσία αύτη
+            ανετέθη εις τους Ψαριανούς επί συμφωνία ν' αποζημιωθώσιν
+            από των εισοδημάτων της αυτής νήσου, και να τοις χαρισθή
+            και η περί την Ερέτριαν εθνική γη εις συνοικισμόν.
+            Έπαρχος της Ευβοίας επί της περί ης ο λόγος εκστρατείας
+            ήτον ο Κωλέττης. Ούτος συνάξας ένθεν κακείθεν 500
+            στρατιώτας, τους έφερεν εις Αθήνας, και παραδώσας αυτούς
+            εις τον Οδυσσέα μετέβη εις Κέαν επί νέα στρατολογία, και
+            εκείθεν εις Ψαρά προς επίσπευσιν του έκπλου του
+            στολίσκου. Έξ πλοία ψαριανά φέροντα αυτόν και όσους
+            εδυνήθη να στρατολογήση κατέπλευσαν αρχομένου του
+            νοεμβρίου εις τον λιμένα των Πρασιών (Πόρτο Ράφτη), όπου
+            ανεμένετο ο Οδυσσεύς, διότι εκεί έμελλε να συγκεντρωθή η
+            στρατιωτική και η ναυτική δύναμις της περί ης ο λόγος
+            εκστρατείας. Την 7 νοεμβρίου κατέπλευσε και ο Οδυσσεύς εκ
+            Πειραιώς εις τον αυτόν λιμένα φέρων επί 20 ενόπλων
+            πλοιαρίων 1000 στρατιώτας· ήλθαν μετά ταύτα και άλλοι
+            στρατιώται εξ Αθηνών διά ξηράς· εστάλησαν και εκ Ναυπλίου
+            8 κανόνια, μία βομβοβόλος, 150 βόμβαι και κανονόσφαιραι,
+            και ικανή ποσότης μολύβδου και πυρίτιδος. Την δε 16
+            ανήχθη ο στολίσκος και απεβίβασεν υπό την οδηγίαν του
+            αρχηγού της εκστρατείας 3000 στρατιώτας εις Αλιβέρι· εκεί
+            ήλθαν και 600 Ευβοείς υπό τον περιφερόμενον εις τα όρη
+            Κριεζώτην. Ο στρατός ούτος διηρέθη, και οι μεν κατέλαβαν
+            τα προάστεια και τους κήπους της Καρύστου, οι δε την
+            μεταξύ βράχων και θαλάσσης Κακήν Σκάλαν. Την 23 έπεσαν
+            επί τους κατέχοντας την θέσιν ταύτην 700 Τούρκοι εκ των
+            εν τη Χαλκίδι και απεκρούσθησαν κανονοβολούμενοι και υπό
+            των πλοίων· επέπεσαν 500 υπό τον Ομέρπασαν και την 25,
+            αλλ' απεκρούσθησαν και ούτοι μετά σφοδράν και πολύωρον
+            μάχην· εσκοτώθησαν δε 40 εχθροί και ηχμαλωτίσθησαν 5·
+            εσκοτώθησαν και 5 Έλληνες και επληγώθησαν 2. Μετά δε την
+            περί ης ο λόγος μάχην οι κατέχοντες την θέσιν εκείνην
+            Έλληνες μετέβησαν εις Βρυσάκια, όπου και εστρατοπέδευσαν·
+            οι δε πολιορκούντες την Κάρυστον απεκρούσθησαν οσάκις
+            εφώρμησαν. Μετέφεραν εξ Αθηνών ο Οδυσσεύς 20 υπονομείς,
+            αλλά και δι' αυτών κατώρθωσεν ουδέν και ηναγκάσθη να
+            περιορισθή εις στενήν πολιορκίαν του φρουρίου.
+
+
+
+            1823
+
+            ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΜΕ'
+
+
+
+            &Στρατόπεδον Πατρών.  — Ρήξις νομοτελεστικού και
+            βουλευτικού. — Καθαίρεσις του υπουργού Περούκα και του
+            νομοτελεστού Μεταξά.  — Εμφύλιοι ταραχαί και συγκρούσεις.
+            — Το βουλευτήριον πατείται υπό στρατιωτικής δυνάμεως εν
+            Άργει και οι βουλευταί μεταβαίνουν εις Κρανίδι,  — Νέον
+            νομοτελεστικόν.  — Τα μεταξύ Ρωσσίας και Τουρκίας καθ'
+            όλον το έτος.&
+
+            ΑΡΧΗΓΟΣ της εις Πάτρας εκστρατείας υπό την ανωτάτην
+            διεύθυνσιν του Ζαήμη διωρίσθη ο Γιατράκος, όστις
+            εστρατοπέδευσεν εν τω μοναστηρίω του Ομπλού. Μικρού λόγου
+            αξία απέβη η εκστρατεία αύτη περί τα πολεμικά, αλλά
+            πολλού δι' ας έδωκεν αφορμάς εις πολιτικάς διαιρέσεις. Αν
+            και πολλών επαρχιών της Πελοποννήσου στρατιωτικά σώματα
+            διετάχθησαν να συνέλθωσιν εις το στρατόπεδον τούτο, μόνα
+            τα υπό την επιρροήν του Ζαήμη, του Λόντου, του Γιατράκου,
+            του Αναγνωσταρά καί τινων άλλων συνήλθαν· τα δε υπό την
+            του Κολοκοτρώνη, του Δηληγιάννη, του Σισίνη και των
+            ομοφρόνων αυτών δεν εφάνησαν. Ο Κολοκοτρώνης ήθελεν, ως
+            και άλλοτε, να διορισθή αρχηγός πληρεξούσιος της
+            εκστρατείας ταύτης ως αντιπολιτευόμενος τον Ζαήμην και
+            τον Λόντον· και επειδή δεν εισηκούετο, αντέπραττε φανερά
+            εις διάλυσιν του στρατοπέδου. Εντεύθεν εκορυφώθησαν τα
+            πάθη των δύο πελοποννησιακών κομμάτων, και αι διαιρέσεις
+            κατήντησαν εντός τινων επαρχιών και εις στρατιωτικάς
+            συγκρούσεις· εξ αιτίας δε της ολιγότητος του περί τας
+            Πάτρας στρατού, οι κατ' εκείνο το μέρος εχθροί έμειναν
+            ανενόχλητοι βλάπτοντες μάλλον ή βλαπτόμενοι, και η επί
+            της εισβολής του πασά της Σκόδρας παθούσα Δυτική Ελλάς,
+            και αι κινδυνεύσασαι πόλεις Ανατολικού και Μεσολογγίου
+            υπέστησαν όλον τον αγώνα αβοήθητοι. Διήρκει μάλιστα η
+            πολιορκία του Ανατολικού ότε το περί ου ο λόγος
+            στρατόπεδον, το εις βοήθειαν των μερών εκείνων συστηθέν,
+            διελύθη διά των ραδιουργιών των αντιπολιτευομένων, και ο
+            Γιατράκος ανεχώρησεν εις τα ίδια. Αλλά, αν ευτύχησεν ο
+            Κολοκοτρώνης να βλάψη τους εναντίους του, δεν ευτύχησε
+            και να ωφεληθή αυτός. Άλλα επροσδόκα επί της
+            αντιπροεδρίας του και άλλα ηύρεν· ωλιγόστευσεν η επιρροή
+            του αντί ν' αυξήση, διότι επί τη μεταθέσει του από της
+            στρατιωτικής εις την πολιτικήν υπηρεσίαν και οι συγγενείς
+            του εδυσφόρησαν, και οι πλείστοι των φίλων του τον
+            εγκατέλιπαν. Ίσχυεν η γνώμη του παρά τω νομοτελεστικώ,
+            αλλ' ουδαμώς παρά τω βουλευτικώ· και όσον εκείνο τον
+            ετίμα, τόσον τούτο τον απεστρέφετο. Ταύτα και τα τοιαύτα
+            τον ηνάγκασαν να παραιτηθή της αντιπροεδρίας.
+
+            Αλλ' αποχωριζόμενος ο Κολοκοτρώνης του νομοτελεστικού
+            προσωπικώς, δεν απεχωρίζετο και πολιτικώς. Ομόφρων και
+            συμπράκτωρ αυτού τον επί της αντιπροεδρίας του, τοιούτος
+            διέμεινε και αφ' ού παρητήθη· προς μόνον δε τον
+            συναδελφόν του Ζαήμην, προς ον αντεφέρετο και πρότερον,
+            αντεφέρετο και παραιτηθείς, αλλ' ούτως είχαν προς τον
+            Ζαήμην και οι λοιποί συνάδελφοί του νομοτελεσταί.
+
+            Η δε βουλή μόνον τον Ζαήμην εκ των νομοτελεστών ετίμα και
+            υπεστήριζε. Τους δε συνάρχοντάς του εθεώρει ως
+            φατριαστάς, και ως τοιούτους τους απεστρέφετο και τους
+            υπώπτευε· διά τούτο και επί τη επανόδω της εκ Σαλαμίνος
+            δεν έστερξε να εδρεύση παρ' αυτοίς εν Ναυπλίω, διότι η
+            πόλις εκείνη ήτον υπό την επιρροήν των, αλλ' έστησε την
+            έδραν της εν Άργει εις πλήρη διατήρησιν της ανεξαρτησίας
+            της.
+
+            Εν ώ δε τοιαύτη ήτον η πολιτική κατάστασις των πραγμάτων,
+            συνέπεσαν τα εξής, ωθήσαντα τα δύο κυβερνητικά σώματα εις
+            φανεράν ρήξιν και προετοιμάσαντα δυστυχώς τον εμφύλιον
+            πόλεμον.
+
+Σεπτέμβριος Υπούργει επί των οικονομικών ο Χαραλάμπης Περούκας.
+            Ούτος, εν ώ ο ζ' παράγραφος του οργανικού νόμου δεν
+            επέτρεπεν επίθεσιν ή είσπραξιν φόρων άνευ νόμου, επέβαλεν
+            εν Πελοποννήσω δι' απλής διαταγής του, εκδοθείσης την 4
+            σεπτεμβρίου, μονοπωλείον άλατος. Επί τη φανερά ταύτη
+            αυθαιρεσία οργισθείσα η βουλή ενήργησε τα κατά νόμον, και
+            την 24 νοεμβρίου εκάθηρε τον υπουργόν. Ειδοποιηθέν
+            επισήμως το νομοτελεστικόν εθεώρησε παράνομον την
+            καθαίρεσιν επί λόγω, ότι η βουλή δεν ήτο πλήρης· δεν
+            επέγραψε δε ως μέχρι τούδε τα διαγγέλματά του «προς το
+            βουλευτικόν», αλλά προς  «τους εν Άργει βουλευτάς». Τω
+            όντι οι συνεδριάζοντες επί τη περιστάσει ταύτη βουλευταί
+            δεν απετέλουν τα δύο τρίτα των μελών του βουλευτικού όπως
+            απήτει ο κθ' παράγραφος του συντάγματος προς
+            νομιμοποίησιν συνεδριάσεως· ήτο δε ο απαιτούμενος αριθμός
+            ελλειπής διά την επ' αδεία απουσίαν τινών, και την κατά
+            προτροπήν του νομοτελεστικού αποσκίρτησιν ένδεκα, οδηγόν
+            εχόντων τον επί της εκλογής προέδρου της βουλής
+            αποτυχόντα Δηληγιάννην, πολλάκις εις μάτην ανακληθέντων
+            και επί τέλους καθαιρεθέντων. Αλλ' όσοι βουλευταί ήσαν
+            επί της καταδίκης του υπουργού, τόσοι ήσαν και αφ' ότου
+            επανέλαβεν η βουλή τας εργασίας της εν Άργει, ας το
+            νομοτελεστικόν εθεώρησε νομίμους· όπως δε και αν έχη το
+            περί ου ο λόγος ζήτημα, η πράξις του υπουργού ήτο και
+            παράνομος και αδικαιολόγητος.
+
+            Εν ώ δε τοιαύτα επράττοντο όπου έδρευεν η κυβέρνησις, τα
+            εμφύλια κακά εκορυφούντο εν ταις επαρχίαις.
+
+            Ο Σισίνης όχι μόνον ηπείθει εις τας διαταγάς του Ζαήμη,
+            αλλά και φανερά αντέπραττε. Διά τούτο ητοιμάσθησαν
+            δισχίλιοι αρχηγούς έχοντες τον Ζαήμην και τον Λόντον εις
+            επιστράτευσιν. Ειδοποιηθέν το νομοτελεστικόν απέστειλε
+            δυνάμεις υπό τον Κολοκοτρώνην, τον Πλαπούταν και άλλους
+            προς αντίκρουσιν, ώστε ο εμφύλιος πόλεμος εφαίνετο
+            επικείμενος· αλλά πριν φθάσωσιν αι δυνάμεις αύται εις
+            Γαστούνην, ανεχώρησαν εκείθεν οι κατά του Σισίνη
+            κινηθέντες δόντες τόπον τη οργή, ο μεν Ζαήμης εις
+            Καλάβρυτα, ο δε Λόντος εις Βοστίτσαν.
+
+            Καθ' όν δε καιρόν ώδευεν ο Πλαπούτας εις υπεράσπισιν του
+            Σισίνη, συνήλθαν πολλοί επαρχιώται της Καρυταίνης εις
+            Δημητσάνην, προς αγοράν των δημοπρατουμένων της προσόδων·
+            λογομαχίας δε γενομένης, επιστόλισεν οπαδός τις του
+            Πλαπούτα τον Ανάστον Δηληγιάννην και τον επλήγωσεν. Επί
+            δε τω παθήματι τούτω οι Δηληγιάνναι εσκότωσαν τον ένοχον,
+            έκοψαν την κόμην της γυναικός του και εν αγνοία της
+            κυβερνήσεως επολιόρκισαν το χωρίον του Παλούμπα, όπου
+            διέμενεν η οικογένεια του Πλαπούτα, όστις μαθών ταύτα
+            επέστρεψεν εις υπεράσπισιν των πασχόντων συγγενών του και
+            συνήψε μάχην μετά των περί τους Δηληγιάννας εν Ακόβοις.
+            Εν τω μεταξύ τούτω ήλθε εις το πεδίον της μάχης και ο
+            Κολοκοτρώνης, όστις συγγενής και φίλος παλαιός του
+            Πλαπούτα, συμπένθερος και φίλος νέος των άλλων,
+            εμεσολάβησεν εις καθησύχασίν των. Κατεταράχθη το
+            νομοτελεστικόν μαθόν το εν Ακόβοις συμβάν, διότι ήλθαν
+            εις χείρας δύο οικογένειαι του κόμματός του, και έσπευσε
+            προς διόρθωσιν του κακού ν' αποστείλη τον Μεταξάν· αλλ'
+            επί τη αποστολή ταύτη ήμαρτε πολλαχώς· δεν εζήτησε την
+            απαιτουμένην άδειαν της βουλής· μετά δε την αποστολήν
+            απέμειναν εν Ναυπλίω δύο μόνον μέλη του νομοτελεστικού,
+            εν ώ ο νόμος απήτει τουλάχιστον τρία πάντοτε παρόντα· τα
+            δ' απομείναντα δύο μέλη ενήργουν ως και πρότερον, εν ώ
+            πάσα ενέργεια αυτών ήτο παράνομος. Εντεύθεν λαβούσα
+            δικαίαν αιτίαν η βουλή ενήργησε τα του νόμου ως και επί
+            της παρανομήσεως του υπουργού Περούκα, εκήρυξε την 25 τον
+            Μεταξάν εγκληματίαν και ανατροπέα του οργανικού νόμου και
+            τον καθήρεσεν αντικαταστήσασα τον Κωλέττην. Ένοχοι επίσης
+            ήσαν και άξιοι της αυτής ποινής και οι δύο άλλοι
+            συνάδελφοι του Μεταξά· αλλ' η βουλή δεν τους συνεκάθηρεν.
+            Η μετριοπάθειά της όμως αύτη δεν ωφέλησεν. Οι μη
+            καθαιρεθέντες νομοτελεσταί ούτε τον Κωλέττην εδέχθησαν,
+            ούτε τον Μεταξάν έκπτωτον εθεώρησαν. Φοβούμενοι δε και
+            την εαυτών έκπτωσιν εκήρυτταν, ότι οι εν Άργει βουλευταί
+            ενήργουν εκτός του νόμου, ελλείποντος του απαιτουμένου
+            αριθμού· απέστειλαν δε την επαύριον εις Άργος τον
+            φρούραρχον του Ναυπλίου Πάνον Κολοκοτρώνην, τον Νικήταν
+            και τον Τσόκρην ίνα διαλύσωσι την βουλήν και συλλάβωσι
+            τους πρωταιτίους ως ερεθίζοντας κατά του νομοτελεστικού
+            τους άλλους βουλευτάς. Ως πρωταίτιοι δε εθεωρούντο ο
+            αντιπρόεδρος Γρεσθένης, ο Ασημάκης Φωτίλας και ο
+            Αναστάσιος Λόντος. Οι σταλέντες υπήγαν εις Άργος εν
+            συνοδία 200 στρατιωτών, επάτησαν το βουλευτήριον
+            διαρκούσης της συνεδριάσεως, ήρπασαν τα αρχεία (α) και
+            διεσκόρπισαν τους βουλευτάς υβρίζοντες, απειλούντες και
+            αίροντες χείρα επί τινας αυτών· επάτησαν δε διά νυκτός
+            και οικίας βουλευτών, και μη ευρόντες τους ενοικούντας
+            τας εγύμνωσαν. Αλλ' οι τόσον ασυστόλως ασεβήσαντες εις
+            τον νόμον ώφειλαν να εμποδίσωσι πάσαν συγκέντρωσιν των
+            διασκορπισθέντων βουλευτών, εξ ης θα προήρχετο η πτώσις
+            των· αλλ' ουδέν ενήργησαν, και οι παθόντες βουλευταί
+            ανεχώρησαν κρυφίως και ασφαλώς οι μεν διά ξηράς οι δε διά
+            θαλάσσης εις Κρανίδι· επροτίμησαν δε τον τόπον εκείνον ως
+            επί της Πελοποννήσου και υπό την επίσκεψιν της Ύδρας και
+            των Σπετσών, ων οι κάτοικοι ήσαν του φρονήματος αυτών.
+            Αφ' ού δε συνήλθαν ένθεν κακείθεν εις την κωμόπολιν
+            εκείνην, διεκήρυξαν επισήμως την 3 δεκεμβρίου τα εν Άργει
+            συμβάντα και τα αίτια δι' α μετέβησαν εκεί. Ασμένως
+            εδέχθησαν την διακήρυξίν των αι ναυτικαί νήσοι (β), και
+            τους εθάρρυναν να μη αφήσωσι το έργον των ατελές, αλλά να
+            καθαιρέσωσι και τα λοιπά μέλη του νομοτελεστικού ως
+            παρανόμως εργαζόμενα και να εκλέξωσι νέα. Εμψυχωθέντες οι
+            βουλευταί υπό της πανδήμως εκφρασθείσας ταύτης γνώμης των
+            ισχυρών νησιωτών, και βλέποντες ότι πάσα απόπειρα
+            συμβιβασμού ήτο ματαία (γ), και ότι πάσα ελπίς επιστροφής
+            των νομοτελεστών εις τα καθήκοντά των εξέλιπεν, εκάθηραν
+            την 6 Ιανουαρίου 1821 και τον πρόεδρον του νομοτελεστικού
+            Μαυρομιχάλην και το μέλος αυτού Χαραλάμπην.
+
+            Καθαιρέσασα η βουλή τους νομοτελεστάς και προθεμένη να
+            συστήση κυβέρνησιν ισχυράν εκάλεσεν εις τα πράγματα τους
+            νησιώτας και ανέδειξε πρόεδρον μεν του νομοτελεστικού τον
+            Γεώργιον Κουντουριώτην, αποποιηθέντος του πρεσβυτέρου
+            αδελφού Λαζάρου, μέλη δε τον Παναγιώτην Μπότασην και τον
+            Νικόλαον Λόντον, διετήρησε δε και τα δύο ομόφρονά της τον
+            Ζαήμην και τον Κωλέττην, και ούτω συμπληρώσασα το
+            πενταμελές νομοτελεστικόν εξ ανδρών του αυτού φρονήματος
+            εκάλεσε τας επαρχίας, ων οι βουλευταί απεχωρίσθησαν και
+            καθηρέθησαν, εις εκλογήν και αποστολήν άλλων βουλευτών.
+            Οι δε εν Ναυπλίω νομοτελεσταί, μαθόντες την καθαίρεσίν
+            των, συμπαρέλαβαν τους εκεί ομόφρονάς των βουλευτάς,
+            μετέβησαν εις Τριπολιτσάν και εκάλεσαν και ούτοι τας
+            επαρχίας των εν Κρανιδίω βουλευτών εις εκλογήν και
+            αποστολήν άλλων αντ' εκείνων επί συγκροτήσει νέου
+            βουλευτικού· ώστε εσυστήθησαν δύο κυβερνήσεις εδρεύουσαι
+            η μεν εν Κρανιδίω η δε εν Τριπολιτσά, και αποκαλούμεναι
+            αμοιβαίως παράνομοι. Τοιαύτη ήτον η τότε κατάστασις του
+            τόπου.
+
+            Επανελθών δε εις Κωνσταντινούπολιν ο εις Βερώνην εκείθεν
+            προ ολίγου μεταβάς λόρδος Στραγγφόρδος, εις ον ανέθεσεν,
+            ως είδαμεν, ο αυτοκράτωρ Αλέξανδρος τον εξισασμόν των
+            διαφορών του, ησχολήθη μετά πολλού ζήλου εις τα της
+            εντολής του, αλλ' ηύρε την Πύλην κωφεύουσαν και μάλλον
+            απαιτούσαν ή παραχωρούσαν. Η μακροθυμία του Αλεξάνδρου, η
+            απόρριψις των προς τας Δυνάμεις ικεσιών της Ελλάδος και η
+            αποχή τούτων από πάσης σοβαράς σκέψεως περί αυτής
+            υπερύψωσαν την επηρμένην της Πύλης οφρύν αλλά, λέγοντος
+            και επαναλέγοντος του πρέσβεως εξ ονόματος της ευνοϊκής
+            προς αυτήν διακειμένης κυβερνήσεώς του, ότι η μακροθυμία
+            του αυτοκράτορος δεν ήτον ανεξάντλητος, ότι κίνδυνος
+            πολέμου επέκειτο αιτίας της αναβολής και παρακοής της,
+            ότι καιρός ήτο ν' ανοίξη τους οφθαλμούς της, και ότι οι
+            σύμμαχοι διά των συμβουλών των δεν είχαν άλλο συμφέρον
+            ειμή να την οδηγήσωσιν εις την οδόν της σωτηρίας της,
+            ήρχισεν η Πύλη να κλίνη το ους εις τους λόγους του, και
+            ανήγγειλε κατ' ευθείαν την 23 φεβρουαρίου τη κυβερνήσει
+            της Ρωσσίας την αποστολήν των ηγεμόνων, εξέφρασε την εις
+            επανάληψιν των διπλωματικών σχέσεων των δύο αυτοκρατοριών
+            επιθυμίαν της, και υπεσχέθη την άνευ περαιτέρω αναβολής
+            παντελή ανάκλησιν των εν ταις ηγεμονείαις στρατευμάτων
+            της. Προς λύσιν δε του ρωσσοτουρκικού ζητήματος και
+            ταχείαν επανάληψιν των προκειμένων διπλωματικών σχέσεων
+            παρελείφθη επί του παρόντος το εν τω πρωτοκόλλω της 9
+            νοεμβρίου περί ειρηνεύσεως της Ελλάδος άρθρον επί τη
+            προτάσει της Αυστρίας, συναινούντος και του Αλεξάνδρου.
+            Φιλικώτατον ήτο το ύφος της επιστολής της Πύλης προς την
+            κυβέρνησιν της Ρωσσίας· αλλ' ό,τι καλόν εδύνατο να
+            προέλθη εντεύθεν, το εματαίωσεν αυτή η Πύλη, γράψασα
+            συγχρόνως τοις εν Κωνσταντινουπόλει αντιπροσώποις Αγγλίας
+            και Αυστρίας, ότι απήτει ανενδότως παρά της Ρωσσίας την
+            παράδοσιν των προσφύγων και την απόδοσιν των επί της εν
+            Ασία οροθετικής γραμμής φρουρίων κατά την συνθήκην του
+            Βουκουρεστίου. Τόσον δε απότομον και αύθαδες ήτο το ύφος
+            της προς τους αντιπροσώπους τούτους επιστολής, ώστε ο της
+            Αγγλίας ανήγγειλε τη Πύλη ότι εθεώρει την επιστολήν ως μη
+            σταλείσαν· αλλ' η αυλή της Ρωσσίας έλαβε γνώσιν της διά
+            της αυστριακής πρεσβείας, και οργισθείσα ανέβαλε την
+            απάντησίν της. Η Πύλη δεν εσωφρονίσθη· αλλά μετά την
+            ανωτέρω φιλικήν προς την Ρωσσίαν επιστολήν, αφήρπασεν εκ
+            Βουκουρεστίου ως καταχραστήν, δι' ενεργείας του πασά της
+            Συλιστρίας και εν αγνοία του αυθέντου του τόπου, ένα των
+            εντοπίων ευγενών, τον Βηλλαράν, επανελθόντα εις την
+            πατρίδα του προτροπή της Αυστρίας, όπου είχε προσφύγει·
+            εχάρισε δε και τω ιδίω αυτής εμπορικώ ναυτικώ εξαιρετικά
+            επί της εν Κωνσταντινουπόλει μεταφορτώσεως προνόμια εις
+            ζημίαν των άλλων σημαιών και εις καιρίαν βλάβην του
+            ρωσσικού εμπορίου· εκράτησε και τέσσαρα πλοία υπό σημαίαν
+            ρωσσικήν, ως ιδιοκτησίαν ελληνικήν, μη θελήσασα καν να
+            εξετάση μετά της Δυνάμεως, ης η σημαία τα εσκέπαζεν, αν
+            ήσαν αληθείς αι υποψίαι της. Τόσον δε βαρείαν εξέλαβε την
+            προς την ρωσσικήν σημαίαν ύβριν ο φιλειρηνικός πρέσβυς
+            της Αγγλίας, ώστε έγραψε τη Πύλη, την 13 μαΐου ότι, «αν
+            οι υπουργοί του σουλτάνου είχαν περί πολλού τα συμφέροντα
+            των εχθρών της οθωμανικής αυτοκρατορίας, δεν θα εδύναντο
+            να πράξωσι συντελεστικώτερόν τι προς τον σκοπόν τούτον
+            παρ' ό,τι έπραξαν κατά της ρωσσικής ναυτιλίας. 40 πλοία
+            προστιθέμενα εις τον στόλον των αποστατών θα έβλαπταν
+            ολιγώτερον τα αληθινά συμφέροντα του οθωμανικού κράτους
+            παρά την κράτησιν 4 πλοίων υπό ρωσσικήν σημαίαν».
+
+            Τοιαύτα ετόλμα η Πύλη κατά της Ρωσσίας, εν ώ αι Δυνάμεις
+            κατεγίνοντο να την αποτρέψωσι της οδού της απωλείας της.
+            Μόλις δε μεσούντος του Ιουλίου έφθασεν εις
+            Κωνσταντινούπολιν η απάντησις της ρωσσικής αυλής γραφείσα
+            εν πνεύματι οργής· απήτει δε ως όρους της επαναλήψεως των
+            σχέσεων τον ελεύθερον πλουν της Μαύρης θαλάσσης, την
+            κατάργησιν παντός επ' ωφελεία της οθωμανικής σημαίας
+            εξαιρετικού προνομίου, την απόλυσιν του Βηλλαρά και την
+            παντελή κένωσιν των ηγεμονειών από των τουρκικών
+            στρατευμάτων· ειδοποίει δε εν ταυτώ, ότι ώφειλεν η Πύλη
+            να στήση την προσοχήν της και εις την ειρήνευσιν της
+            Ελλάδος.
+
+            Επί τη παραλαβή δε της απαντήσεως ταύτης και τη
+            επανειλημμένη προτροπή του πρέσβεως της Αγγλίας, η Πύλη
+            δι' επισήμου πράξεώς της, ην συνυπέγραψε και ο ρηθείς
+            πρέσβυς εξ ονόματος της αυλής της Ρωσσίας, παρεχώρησε μεν
+            όσα απήτει η Ρωσσία υπέρ της ναυτιλίας και του εμπορίου
+            αλλ' άφησεν εκκρεμή τα τρία άλλα ζητήματα, το του
+            παντελούς κενώσεως των ηγεμονειών, το της απολύσεως του
+            Βηλλαρά και το της ειρηνεύσεως της Ελλάδος. Το
+            ουσιωδέστερον των εκκρεμών ζητημάτων επί της συνελεύσεως
+            της Βερώνης ήτον το του διάπλου· επήλθε και το επίσης
+            ουσιώδες της μεταφορτώσεως. Λυθέντων των δύο τούτων
+            ευτυχώς, έσπευσαν οι σύμμαχοι να παρακινήσωσι τον
+            Αλέξανδρον ως ικανοποιηθέντα να στείλη πρέσβυν εις
+            Κωνσταντινούπολη, υποσχόμενοι την θερμήν σύμπραξίν των
+            εις λύσιν και των άλλων. Αλλ' ο Αλέξανδρος, όστις
+            διέτριβε τότε εν Κερνοβικίω, όπου και ο αυτοκράτωρ
+            Φραγκίσκος, συνδιαλεγόμενοι περί των αυτών διαφορών και
+            περί ευρέσεως καταλλήλου τρόπου εις ειρήνευσιν της
+            Ελλάδος, δεν ενέκρινε να στείλη πρέσβυν, επί λόγω ότι δεν
+            εξισάσθησαν εισέτι πάσαι αι μετά του σουλτάνου διαφοραί
+            του· έστειλεν όμως τον σύμβουλον της επικρατείας,
+            Μιντσιάκην ως έφορον των εμπορικών και ναυτικών
+            υποθέσεων· αλλ' η αποστολή αύτη, οποιονδήποτε χαρακτήρα
+            και αν έφερεν, ήρκει να εξαλείψη τους επικρατούντας περί
+            πολέμου φόβους.
+
+            Ο δε πρέσβυς της Αγγλίας, ο περί των οθωμανικών
+            συμφερόντων ακαμάτως φροντίζων, πριν εξισάση τα
+            ρωσσοτουρκικά, εξίσασε τα τουρκοπερσικά, και την 16
+            Ιουλίου υπεγράφη τη συνεργεία του συνθήκη ειρήνης εν
+            Εσερώ· ώστε η Πύλη άφοβος εις το εξής ως προς την Ρωσσίαν
+            και άφροντις ως προς την Περσίαν, είχε πάσαν ευκαιρίαν να
+            ρίψη όλας τας δυνάμεις της κατά της εγκαταλελειμμένης
+            Ελλάδος.
+
+
+
+            1823-1824
+
+            ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΜΣΤ'
+
+
+
+            &Ανάπλους του οθωμανικού στόλου εις Κωνσταντινούπολιν. —
+            Έκπλους του ελληνικού. — Ναυμαχία. — Τα περί Κρήτης καθ'
+            όλην την αρμοστείαν του Τομπάζη.&
+
+            ΟΥΤΕ μαχιμώτερος, ούτε επιχειρηματικώτερος εφάνη ο νέος
+            καπετάμπασας του προκατόχου του. Καταπλεύσας ο υπ' αυτόν
+            στόλος εις Πάτρας εδυναμώθη και παρά των μετ' ολίγον
+            καταπλευσάντων εκεί στολίσκων της Αλγερίας και του
+            Τουνεζίου, αλλ' ουδέν γενναίον ούτε κατώρθωσεν ούτ'
+            επεχείρησεν. Απέτυχεν, ως είδαμεν, η παρά τον Γαλατάν
+            απόβασις, απέτυχεν η εις Κόρινθον αποβίβασις των τροφών,
+            δις εκινήθη κατά της Βοστίτσης και δις απέτυχεν, ουδεμίαν
+            βοήθειαν εδυνήθη να δώση τω υπό τον πασάν της Σκόδρας
+            πολιορκούντι το Ανατολικόν στρατοπέδω, και αυτός ο
+            θαλάσσιος αποκλεισμός του Μεσολογγίου ήτο τοιούτος, ώστε
+            ούτε η συγκοινωνία της πόλεως εκείνης και των άλλων μερών
+            διεκόπη, ούτε η εισκομιδή των τροφίμων εμποδίσθη. Ό,τι δε
+            κατά τα φαινόμενα είχε κυρίως υπ' όψιν ο καπετάμπασας
+            καθήμενος εν Πάτραις ήτο, να δίδη επί αδρά τιμή αδείας
+            διάπλου υπό ουδετέραν σημαίαν εις εξαγωγήν των προϊόντων
+            του κορινθιακού κόλπου. Μετά δύο ήμισυ δε μηνών άχρηστον
+            διατριβήν εν Πάτραις, καθ' ην ήλθαν εις επίσκεψίν του ο
+            κατά την μεσόγειον ναύαρχος Άγγλος και ο ανθαρμοστής των
+            ιονίων νήσων, απέπλευσε την 25 αυγούστου αφήσας υπό τον
+            Ισούφπασαν, αρχηγόν ήδη των κατά τας Πάτρας, την
+            Ναύπακτον, το Ρίον και το Αντίρριον κατά ξηράν και
+            θάλασσαν οθωμανικών δυνάμεων, τρεις φρεγάτας και δώδεκα
+            άλλα μικρότερα ένοπλα πλοία.
+
+            Τα δ' ελληνικά πλοία διέμεναν καθ' όλον το έαρ και θέρος
+            του παρόντος έτους άπλοα δι' έλλειψιν χρημάτων. Απέκαμαν
+            οι πρόκριτοι των ναυτικών νήσων συνεισφέροντες εξ ιδίων,
+            το δε εθνικόν ταμείον ήτο πάντη κενόν. Η στερεά Ελλάς,
+            καταπατουμένη υπό των εχθρών, δεν είχε τι να συνεισφέρη·
+            τα εισοδήματα της Πελοποννήσου τα μεν εχρησίμευαν εις
+            διατήρησιν των στρατευμάτων της, τα δε κατεσπαταλώντο υπό
+            τινων των τοπαρχών της· τα του Αιγαίου ήσαν μικρά· ο
+            ψηφισθείς εις χρήσιν του στόλου έρανος ήτο δυσσύνακτος·
+            ηύξησαν οι επί της εξαγωγής και εισαγωγής των ειδών
+            δασμοί, εξ αιτίας όμως της αβεβαιότητος και της
+            επικρατούσης αταξίας ολίγη η ωφέλεια και εντεύθεν. Αλλ'
+            οποία και αν ήτον η οικονομική κατάσταση του τόπου, όλοι
+            ησθάνοντο ότι η ακινησία των πλοίων επροξένει καιρίαν
+            βλάβην. Εστάλησαν βραδέως χρήματά τινα παρά της
+            κυβερνήσεως εις κίνησιν αυτών, και απεφασίσθη να μη
+            αναβληθή περαιτέρω ο έκπλους. Την 10 αυγούστου ήλθαν εις
+            τα νερά της Ύδρας 13 ψαριανά, και μη ευρόντα τα άλλα
+            έτοιμα, έπλευσαν μόνα κατόπιν του οθωμανικού στόλου
+            περιφερομένου εις το Αιγαίον. Αδύνατοι και απροστάτευτοι
+            αι νήσοι επροσκύνουν όπου και αν εφαίνετο ο εχθρικός
+            στόλος και εφιλοδώρουν τον αρχηγόν του. Μόνη η Τήνος,
+            όπου εξ αιτίας του εναντίου ανέμου εμετεώρισεν ο στόλος
+            ολόκληρον ημέραν, όχι μόνον ουδέν τοιούτον έπραξεν, αλλ',
+            υπό τον ήχον των εκκλησιαστικών κωδώνων, υπό την σημαίαν
+            της ελευθερίας και υπό την πυροβολήν κανονίων και
+            τουφεκίων, τον εκάλεσεν εις μάχην. Ατάραχος ο Χουσρέφης
+            επί τη αυθαδεία των Τηνίων, «παιδία είναι και ας
+            παίζωσιν» είπε γελών προς τους αξιωματικούς του ζητούντας
+            άδειαν να τους τιμωρήσωσιν. Ο στόλος ούτος εισέπλευσε την
+            23 εις Δρυόν, λιμένα της Πάρου, αλλ' ανήχθη την 26,
+            φανέντων έξωθεν των 15 ψαριανών πλοίων, και κατέπλευσεν
+            εις Μιτυλήνην. Συγχρόνως κατέπλευσαν και τα ψαριανά εις
+            Ψαρά, όπου ήλθαν μετ' ολίγας ημέρας και τα των άλλων
+            νήσων, και τότε όλα ομού, 40 ένοπλα και 6 πυρπολικά,
+            εξέπλευσαν υπό τον Μιαούλην και την 8 σεπτεμβρίου ηύραν
+            τα εχθρικά εκτός της Μιτυλήνης αναβαίνοντα προς τον
+            Ελλήσποντον και παρηκολούθησαν. Την 14, συμβάσης
+            τρικυμίας, διεσκορπίσθησαν τα ελληνικά μεταξύ Λίμνου και
+            αγίου Όρους και την επιούσαν ευρεθέντα τα του Μιαούλη,
+            Σαχτούρη, Σκούρτη, Καλαφάτη και έν πυρπολικόν εν μέσω
+            τεσσάρων εχθρικών φρεγατών, δύο κορβεττών και ενός
+            βρικίου, επολέμησαν και εβλάφθησαν, τα δε του Σκούρτη και
+            εκινδύνευσεν· αλλ' απηλλάγησαν και τα τέσσαρα, καέντος
+            του πυρπολικού εις εκφόβησιν του εχθρού. Περί δε την
+            μεσημβρίαν της αυτής ημέρας ευρέθησαν τα πλοία ταύτα εν
+            μέσω όλου του εχθρικού στόλου· αλλά βοηθούντος του ανέμου
+            διήλθαν αβλαβή· το δε εσπέρας συνήλθαν όλα τα ελληνικά
+            εις τα νερά της Λίμνου και, μη φανέντων την επαύριον των
+            εχθρικών, επανήλθαν εις Ψαρά προς ύδρευσιν και επισκευήν.
+
+            Ο δε οθωμανικός στόλος, αφ' ού επανέπλευσεν εις Μιτυλήνην
+            και εκείθεν προς τον κόλπον του Βώλου, παρέστη την 9
+            Οκτωβρίου έμπροσθεν της Σκιάθου. Οι κάτοικοι της νήσου
+            ταύτης, οίτινες, φοβούμενοι τους συρρεύσαντας εν αυτή
+            Ολυμπίους μετά την πτώσιν της Ευβοίας και των Τρικέρων,
+            είχαν μετακομισθή όλοι συν γυναιξί και τέκνοις εις το
+            φρούριον, έστειλαν αντιπροσώπους εις προσκύνησιν του
+            καπητάμπασα αιτούμενοι την συνδρομήν του και πολεμεφόδια
+            προς απόπεμψιν των Ολυμπίων. Ο καπητάμπασας και
+            πολεμεφόδια προθύμως τοις έδωκε, και τον στόλον του
+            αυθημερόν εις τον λιμένα των έφερε· την δε επιούσαν
+            ήρχισε σφοδρόν κανονοβολισμόν. Πολλοί των επί της νήσου
+            Ολυμπίων έτρεξαν επί τω εμφανισμώ του στόλου εις την
+            μονήν της Ευαγγελίστρας μίαν ήμισυ ώραν μακράν του
+            φρουρίου προς εξασφάλισιν των αδυνάτων, ώστε 400 μόνον
+            ήσαν οι επί του παραλίου μαχηταί εν ώ εκανονοβόλει ο
+            στόλος. Μετά μιας δε ώρας άσβεστον πυρ επειράθη ο
+            καπητάμπασας ν' αποβιβάση στρατεύματα εις τας θέσεις,
+            μέγαν Άμμον και Ανεμομύλους· επειδή δ' επεκράτει άκρα
+            νηνεμία, και δεν διεσκεδάζετο ο πολύς και παχύς καπνός,
+            οι εχθροί επλησίασαν αφανείς και αβλαβείς όπου εσκόπευαν
+            ν' αποβώσιν· αλλά φανέντες επυροβολήθησαν σφοδρώς, ολίγοι
+            επρόφθασαν και απέβησαν, και όλοι οι αποβάντες
+            κατεκόπησαν, οι δε λοιποί επανήλθαν εις τα πλοία
+            άπρακτοι. Ματαιωθέντος του περί αποβάσεως σχεδίου, ανήχθη
+            ο στόλος μετά μεσημβρίαν όλος και εισέπλευσε τον κόλπον
+            του Βώλου. Εφάνη την ακόλουθον ημέραν αίφνης και ο
+            ελληνικός εντός του κόλπου, προσέβαλε την προφυλακήν του
+            εχθρικού προς το Αρτεμίσιον, και επέρριψε δύο πυρπολικά,
+            αλλ' εις μάτην. Μετά την αβλαβή δε ταύτην σύγκρουσιν
+            εξέπλευσε του κόλπου, έρριψεν άγκυραν εις τον λιμένα της
+            Σκιάθου, και ησχολήθη εις ετοιμασίαν εκ του προχείρου δύο
+            πυρπολικών. Εξέπλευσε και ο οθωμανικός την επαύριον, και
+            επανέπλευσεν εις τον Ελλήσποντον, όπου διαμείνας
+            ολόκληρον μήνα εισέπλευσε τον κεράτιον κόλπον μη
+            αισχυνόμενος να ρυμουλκή ως δείγματα των κατά θάλασσαν
+            κατορθωμάτων του 15 μικρά πλοία, όλα φορταγωγά, τήδε
+            κακείσε συλληφθέντα. Έμειναν δε καί τινα των πολεμικών
+            παρά τον Ελλήσποντον. Κατόπιν του οθωμανικού απέπλευσε
+            της Σκιάθου και ο ελληνικός, όστις απήντησε προς τους
+            Ωραιούς εξερχόμενα του κόλπου δέκα ένοπλα πλοία
+            διατελούντα υπό τον πασάν της Θεσσαλονίκης, ήτοι, έν
+            τρικάταρτον, οκτώ δικάταρτα και μίαν γολέτταν, φέροντα
+            όλα αιχμαλώτους εκ των συλληφθέντων επί τη πτώσει της
+            Ευβοίας. Οι Τούρκοι εξέλαβαν μακρόθεν τα ελληνικά ως
+            τουρκικά και έπλεαν προς αυτά· αλλά πλησιάσαντα είδαν την
+            απάτην των και εστράφησαν προς την ξηράν εις διάσωσίν
+            των. Οι Έλληνες εκυρίευσαν αμαχητί το τρικάταρτον και
+            τέσσαρα δικάταρτα, εν οίς ηύραν 150 αιχμαλώτους· η
+            γολέττα εκάη αύτανδρος μη θέλουσα να παραδοθή· τα δε άλλα
+            τέσσαρα ερρίφθησαν εις την ξηράν παρά την Στηλίδα.
+
+            Κατ' εκείνον τον καιρόν συνέβη τα εξής περίεργον. Ο
+            αυστριακός μοίραρχος συνέλαβεν 22 Έλληνας ως πειρατάς και
+            τους παρέδωκεν εις τον διοικητήν της Σμύρνης, όστις τους
+            απέστειλε διά ξηράς υπό φρουράν εις Μουντανιά όπως
+            διαβιβασθώσιν εις Κωνσταντινούπολιν. Δεδεμένοι οι
+            άνθρωποι ούτοι από των ουρών των εφ' ων εκάθηντο οι
+            απάγοντες αυτούς ίππων και ελκόμενοι, έφθασαν εις
+            Μουντανιά, όπου εμβιβασθέντες είς τι πλοίον έχον 17
+            Τούρκους ναύτας ερρίφθησαν δέσμιοι εις την κοίλην· αλλ'
+            εν ώ ύπνωτταν οι πλείστοι του πληρώματος, ανέβησαν οι
+            δέσμιοι αίφνης επί του καταστρώματος αλληλολυθέντες,
+            ήρπασαν όπλα, και τους μεν φονεύσαντες τους δε ρίψαντες
+            εις την θάλασσαν και φορέσαντες τα ενδύματά των,
+            διεξέπλευσαν ακωλύτως τον Ελλήσποντον, διεξέφυγαν
+            επιτηδείως τα παραλιμενίζοντα εχθρικά πλοία και
+            κατευωδώθησαν αβλαβείς εις Ψαρά.
+
+            Αφού δε εψεύσθησαν, ως προείρηται, αι ελπίδες ας
+            συνέλαβεν ο εν Κρήτη Χασάμπασας εις υποταγήν των λαών διά
+            της πειθούς, επεχείρησε να κατορθώση το σκοπούμενον διά
+            της βίας, παντού θύων, ανδραποδίζων, κατερημόνων και
+            ιχνηλατών και αυτούς τους εν σπηλαίοις και ταις οπαίς της
+            γης. Δισχίλιοι ψυχαί, εν αις και 300 ένοπλοι, κατέφυγαν
+            είς τι σπήλαιον παρά το χωρίον Μιλάτον της επαρχίας
+            Μυραμπέλου, και δεκαπέντε νυχθήμερα δεν έπαυσαν
+            αμυνόμενοι. Πολλοί έδραμαν έξωθεν εις σωτηρίαν των, αλλά
+            και ούτοι διεσκορπίσθησαν και οι έγκλειστοι απελπισθέντες
+            επί τέλους και διψώντες παρεδόθησαν, και ουδείς σχεδόν
+            αυτών ηύρεν έλεος. Μη δυνάμενοι δε πλέον οι κατ' εκείνα
+            τα μέρη Χριστιανοί ν' αντισταθώσιν, έκλιναν γόνυ ενώπιον
+            του νικητού· ολίγοι μόνον περιεφέροντο εις τα όρη
+            ένοπλοι.
+
+            Ο δε Χασάμπασας, αφ' ού κατεπάτησε και υπέταξεν όλας τας
+            ανατολικάς επαρχίας, επανήλθε, προς ανάπαυσιν των
+            στρατιωτών του προχωρούντος ήδη του χειμώνος, εις
+            Πεδιάδα, όπου εκτραχηλισθείς του ίππου απέθανε.
+
+            Αλλ' όσον εχειροτέρευσαν τα των επαρχιών εκείνων μετά την
+            εκεί μετάβασιν των περί τον Χασάμπασαν, τόσον
+            εβελτιώθησαν τα κατά τα φρούρια των Χανιών και της
+            Ρεθύμνης απομακρυνθέντων των εχθρών· διότι καταλαβόντες
+            εκ νέου οι Χριστιανοί ας άλλοτε κατείχαν θέσεις, συχνάκις
+            ηνόχλουν και έβλαπταν τους εξορμώντας εχθρούς
+            ενεδρεύοντες και καταδιώκοντες αυτούς συνήθως μέχρι των
+            πυλών των φρουρίων. Ενέπεσαν όμως και ούτοι έν τινι
+            ενέδρα κατά τους Αρμένους και απώλεσαν τον εν πολλαίς
+            μάχαις διακριθέντα και καλώς πάντοτε πολιτευσάμενον
+            Γεώργην Δεληγιαννάκην.
+
+            Αρχομένου δε του Οκτωβρίου, καθ' όν καιρόν κατέπλευσεν
+            εις Σούδαν ο εν τω αργολικώ κόλπω παθών οθωμανικός
+            στόλος, επεβιβάσθησαν δισχίλιοι εκ των πληρωμάτων εις
+            Καλύβας προς λεηλασίαν της επαρχίας των Αποκορώνων, αλλ'
+            απεκρούσθησαν, έπαθαν, πολλοί έπεσαν εις την θάλασσαν
+            προς σωτηρίαν των, και ο στόλος απήρε μετά τινας ημέρας
+            άπρακτος. Εν τούτοις ηύξανεν η διχόνοια των Κρητών και
+            του Αφεντούλη. Ούτος, εν όσω απελάμβανε την εύνοιαν των
+            Σφακιανών, διετήρει την εξουσίαν· αλλ' αφ' ού εμισήθη
+            παρ' αυτών, εγκατελείφθη παρά πάντων, εξυβρίσθη,
+            απεκηρύχθη, καθηρέθη, εφυλακίσθη, και απέπλευσεν αβλαβής
+            εις Μάλταν. Τούτου δε καθαιρεθέντος και του γενικού
+            γραμματέως Νικολάου Οικονόμου την διοίκησιν του τόπου
+            προσωρινώς τας αρχάς δεκεμβρίου αναλαβόντος, συνηνώθησαν
+            πεντακισχίλιοι Χριστιανοί, και αρχομένου του φεβρουαρίου
+            έπεσαν εις τας επαρχίας Κισάμου και Σελίνου, κατετρόπωσαν
+            τους εν αυταίς Τούρκους, ανέτρεψαν διά πυρός πύργους,
+            ήρπασαν κτήνη και τας πολεμικάς αποσκευάς των, ερήμωσαν
+            την γην των, και τους μεν εν τη επαρχία της Κισάμου
+            απέκλεισαν όλους εν τω φρουρίω της, τους δε εν τη του
+            Σελίνου περιώρισαν εντός του Κανδάνου πολιορκούντες και
+            τούτους και εκείνους. Επί δε των συμβάντων τούτων
+            απέθανεν εξ ασθενείας ο πλήρης πατριωτικού ζήλου, ο
+            κάλλιστος και φιλοκίνδυνος, Ιωσήφ Κωνσταντουδάκης, ο
+            κοινώς καλούμενος Σήφακας ή Σήφης.
+
+            Μετά δε την εν Άστρει εθνικήν συνέλευσιν διωρίσθη παρά
+            της κυβερνήσεως αρμοστής της Κρήτης επί τη αιτήσει των
+            εντοπίων ο Μανώλης Τομπάζης, ανήρ δυνάμενος διά της
+            υπολήψεως, της αξιότητος και της ναυτικής επιρροής του να
+            ενισχύση τον αγώνα·
+Μάιος       και επειδή δεν είχεν η κυβέρνησις πώς να επαρκέση εις
+            τα της εκστρατείας, συνεισέφεράν τινες των εν Πελοποννήσω
+            Κρητών, εδάνεισε και ο αρμοστής, εστρατολογήθησαν διά των
+            χρημάτων τούτων εν Ναυπλίω 1200 οπλοφόροι σύμμικτοι,
+            συνεστρατολογήθησαν καί τινες Κρανιδιώται ως πυροβολισταί
+            υπό τον Χάστιγκα, και απάραντες όλοι μετά του αρμοστού
+            επί οκτώ πλοίων πολεμικών και φορτηγών μετεβιβάσθησαν την
+            22 μαΐου εις τον λιμένα της Κισάμου, Δραπανιάν, πλησίον
+            του πολιορκουμένου φρουρίου. Και πολιορκηταί και
+            πολιορκούμενοι εξέλαβαν τα ελθόντα πλοία ως οθωμανικά,
+            και οι πολιορκούμενοι εμψυχωθέντες εξώρμησαν, έπεσαν κατά
+            των πολιορκούντων και τους απεμάκρυναν· αλλά φανείσης της
+            σημαίας, επανήλθαν οι πολιορκούμενοι εις το φρούριον,
+            επανήλθαν και οι πολιορκηταί εις την θέσιν των και
+            απέκλεισαν τους εχθρούς ως και πρότερον. Εν τούτοις
+            απέβησαν οι περί τον Τομπάζην και απεβίβασαν αυθημερόν
+            και το πυροβολικόν εκ 15 κανονίων, εξ ών τα 8 εστάλησαν
+            παρά του εν Ρωσσία Καλλέργη. Εμελέτα δε ο αρμοστής να
+            πέση ευθύς εις τα Χανιά· αλλά σκεφθείς ότι το φρούριον
+            της Κισάμου ήτο διά συμβιβασμού αλωτόν, έμεινε και
+            επρότεινε τοις εν αυτώ να παραδοθώσιν. Εισηκούσθη η
+            πρότασίς του, και δώσας και λαβών ομήρους παρέλαβε το
+            φρούριον την τετάρτην ημέραν της αποφάσεώς του, ό εστι
+            την 25, και απέστειλεν εις Χανιά τους εν αυτώ 1500 επί
+            δύο υπό ιόνιον σημαίαν πλοίων αβλαβείς, αλαφυραγωγήτους
+            και οπλοφορούντας· τόσους δε εθέριζε καθ' ημέραν ο εν τω
+            φρουρίω λοιμός, ώστε 50 απέθαναν διαρκούσης της
+            επιβιβάσεως. Συνωμολογήθη δε επί της παραδόσεως του
+            φρουρίου να απολύσωσι και οι Χανιώται οικογενείας τινάς
+            χριστιανικάς· και επειδή δεν τας απέλυσαν, απεποιήθησαν
+            και οι περί τον Τομπάζην, ν' απολύσωσι τους ομηρεύοντας
+            παρ' αυτοίς Τούρκους. Πολύτιμος ήτον η κτήσις του λιμένος
+            της Δραπανιάς, διότι ήνοιγε νέαν κοινωνίαν μετά της
+            λοιπής Ελλάδος, μόνου του λιμένος των Σφακιών
+            χρησιμεύοντος μέχρι τούδε εις κοινωνίαν.
+
+            Διαθέσας δε ο αρμοστής τα της Κισάμου εισέβαλε την 30 εις
+            την επαρχίαν του Σελίνου πατρίδα των μαχιμωτέρων Τούρκων
+            της Κρήτης επί σκοπώ να πέση απροσδοκήτως εις Κάνδανον,
+            όπου είχαν συρρεύσει όλοι οι κάτοικοι της επαρχίας
+            εκείνης, εξ ών 1500 οπλοφορούντες, εισφέροντες τα κτήνη
+            των και πάσαν την κινητήν περιουσίαν των αλλ' οι εν
+            Κανδάνω Τούρκοι προειδοποιήθησαν, ωχυρώθησαν εντός τινος
+            πύργου κειμένου προς δυσμάς, και δύο κτιστών προμαχώνων,
+            του μεν προς το κέντρον, του δε προς την αρκτικήν πλευράν
+            του χωρίου, και στήσαντες ενέδραν καθ' οδόν εφόνευσαν και
+            συνέλαβαν 30 Στερεοελλαδίτας μη ειδότας τον τόπον.
+
+            Ο δε αρμοστής, στρατοπεδεύσας έξωθεν του χωρίου μετά 5500
+            εντοπίων και αλλοδαπών, και στήσας 4 κανόνια, διέταξε
+            μετά τινα ακροβολισμόν, καθ' όν εφονεύθησαν ολίγοι
+            εκατέρωθεν, την δι' εφόδου άλωσιν των δύο προμαχώνων.
+            Χίλιοι πεντακόσιοι υπήκουσαν· αλλ', αφ' ού έφθασαν εντός
+            βολής πιστόλας, εξώρμησαν οι Τούρκοι πριν εφορμήσωσιν
+            ούτοι, τους έτρεψαν, εφόνευσαν 110 και επλήγωσαν σχεδόν
+            άλλους τόσους· εχάθησαν και εκ των νικητών 30. Νικηταί
+            εφάνησαν οι Σελινιώται και κατ' άλλας τινάς εξορμήσεις·
+            αλλά νικώντες είχαν εντός του χωρίου εχθρόν ανίκητον, την
+            πανώλην, θερίζουσαν ανηλεώς. Η μάστιξ αύτη εταπείνωσε την
+            οφρύν των, ην ύψωσαν αι ευτυχείς εκδρομαί των·
+            κινδυνεύοντες δε όλοι και θαρρυνόμενοι υπό της αξιεπαίνου
+            διαγωγής του αρμοστού επί της παραδόσεως της Κισάμου,
+            έστερξαν επί τη προτάσει αυτού ν' αναχωρήσωσιν εις Χανιά
+            αβλαβείς φέροντες όλα τα πράγματά των· αλλ' απήτησαν εις
+            ασφάλειάν των ανταλλαγήν ομήρων, διότι, και αν δεν
+            υπώπτευαν τον αρμοστήν, υπώπτευαν πάντοτε το εντόπιον
+            στράτευμα. Τω όντι και επί της παραδόσεως της Κισάμου και
+            επί της ενεστώσης διαπραγματεύσεως τινές των εντοπίων
+            ήθελαν τον συμβιβασμόν ως παγίδα μάλλον, ή ως ασφάλειαν
+            των εχθρών· και επειδή δεν εισηκούσθησαν επί της
+            παραδόσεως του φρουρίου εκείνου, απήτουν ήδη επιμόνως να
+            συμβιβασθώσι κατ' επιφάνειαν μόνον μετά των εν Κανδάνω,
+            σκοπεύοντες να τους επιβουλευθώσι διαβαίνοντας τα στενά·
+            επροφασίζοντο δε ότι το συμφέρον του εθνικού αγώνος
+            απήτει την θυσίαν των περί ων ο λόγος Τούρκων διά θεμιτών
+            και αθεμίτων τρόπων, διότι ήσαν οι μαχιμώτεροι και οι
+            σκληρότεροι όλων των άλλων. Απέρριψεν εν αγανακτήσει ο
+            αρμοστής την στυγεράν ταύτην απαίτησιν, ουδείς των
+            Ελλήνων ανακαλυφθέντος του δολίου τούτου σκοπού ήθελε να
+            ομηρεύση, και ο συμβιβασμός εδυσκολεύετο. Συνέβη εν
+            τούτοις τυχαίον τι εξομαλύναν την ενυπάρχουσαν δυσκολίαν.
+            Διαρκούσης της περί ης ο λόγος διαπραγματεύσεως επεκράτει
+            ανακωχή, και επί της ανακωχής είς των Σελινιωτών εσκότωσε
+            στρατιώτην Έλληνα πειραθέντα ν' αρπάση από της ζώνης του
+            την αργυρήλατον πιστόλαν του. Συλληφθείς ο φονεύς εστάλη
+            προς τον αρμοστήν ίνα τιμωρηθή, αλλ' απελύθη εν τω άμα
+            ατιμώρητος επί λόγω ότι ο Τούρκος δικαίως εσκότωσε τον
+            Έλληνα. Η πράξις αύτη του αρμοστού τόσον, τον εσύστησε
+            παρά τοις εχθροίς του, ώστε, επαναληφθεισών των
+            εχθροπραξιών την επαύριον διά την υπερανακώχευσιν,
+            εδέχθησαν οι Τούρκοι τον συμβιβασμόν άνευ ομήρων επί τη
+            απλή υπογραφή του αρμοστού ελπίζοντες εις την τιμιότητά
+            του (α). Αλλ' οι δολιευόμενοι τον συμβιβασμόν εντόπιοι,
+            μαθόντες το γεγονός, προκατέλαβαν, μη εισακουομένου του
+            αρμοστού, τα στενά προς εκτέλεσιν του βδελυρού σχεδίου
+            των.
+Ιούνιος     Την γ' ώραν μετά μεσημβρίαν της 2 Ιουνίου εξεκίνησαν
+            οι Τούρκοι συνεπιφέροντες τα πράγματά των και τα κτήνη
+            των. Έκ τινων σημείων υπώπτευσαν καθ' οδόν δόλον αλλά δεν
+            εδύναντο να επανέλθωσιν εις το χωρίον των, διότι, εν ώ
+            τινές των κακά βουλευομένων έτρεξαν να προκαταλάβωσι τα
+            στενά, άλλοι ήρχοντο κατόπιν των. Πεσόντες δε εις τα
+            στενά έπαθαν τα πάνδεινα. Καλή τύχη προειδοποίησαν οι
+            Χανιώται περί της μελετωμένης μεταβάσεως και ήλθαν εις
+            συνάντησιν και υπεράσπισιν. Εξαιτίας ταύτης τα παθήματα
+            των Σελινιωτών οπωσούν εμετριάσθησαν, αλλά πολλοί αυτών
+            εφονεύθησαν, πάμπολλαι γυναίκες και παιδία εζωγρήθησαν
+            και πολλά κτήνη και πράγματα των ηρπάγησαν. Δεν
+            ηρκέσθησαν οι κακοπράγμονες επί τη αθεμίτω ταύτη πράξει
+            αλλ' εξώκειλαν και εις άλλην απανθρωποτέραν· επί λόγω να
+            μη μολυνθώσιν, έκαυσαν 200 πανωλοβλήτους κοιτωμένους
+            εντός του ως νοσοκομείου χρησιμεύοντος ζαμίου του
+            Κανδάνου. Η διαγωγή αύτη κατέστρεψε ην συνέλαβαν οι
+            Τούρκοι κατ' αρχάς καλήν ιδέαν περί του αρμοστού.
+
+            Εκείναις ταις ημέραις εδυναμώθησαν οι μέχρι τούδε
+            αδύνατοι εχθροί, διότι η μεν μοίρα του οθωμανικού στόλου,
+            η έξωθεν των Μοθωκορώνων αποκοπείσα, έφερεν εις Χανιά
+            τροφάς και 300 πυροβολιστάς. 43 δε πλοία υπό τον
+            υποναύαρχον του Μεχμέτ-Αλή Γιβραλτάρην απεβίβασαν μετ'
+            ολίγον εις το Μεγάλον Κάστρον 5000 μαχητάς.
+
+            Κατ' αυτόν δε τον καιρόν παρ' ολίγον ν' ανάψη εμφύλιος
+            πόλεμος, φονευθέντων εν Μυλοποτάμω δύο Σφακιανών
+            ατακτησάντων. Ο αρμοστής καθησύχασε τους αντιφερομένους,
+            αλλά δεν τους εφιλίωσεν.
+
+            Αφ' ού δε αι δύο επαρχίαι Κισάμου και Σελίνου
+            ηλευθερώθησαν, εκρίθη εύλογον να οργανισθή η νήσος εκ
+            νέου πολιτικώς και στρατιωτικώς, και να τακτοποιηθή η
+            υπηρεσία. Επί τω σκοπώ τούτω συνήλθαν αρχομένου του
+            Ιουνίου οι πληρεξούσιοι των διαφόρων επαρχιών επί τη
+            προσκλήσει του αρμοστού εις Αρκούδαιναν, χωρίον της
+            επαρχίας Ρεθύμνης· αλλ' οι Σφακιανοί, αντί να στείλωσιν
+            ως και οι άλλοι λαοί της Κρήτης πληρεξουσίους, κατέβησαν
+            ένοπλοι πληθηδόν επί λόγω ότι αντιφερόμενοι προς τους
+            Μυλοποταμίτας δεν επιστεύοντο να στείλωσι μόνον
+            πληρεξουσίους.
+
+            Ωπλαρχήγουν μέχρι τούδε όλων των επαρχιών της Κρήτης
+            Σφακιανοί. Περιφρόνησιν εθεώρουν την προτίμησιν ταύτην οι
+            των άλλων επαρχιών και απήτουν εν τη συνελεύσει να
+            εκστρατεύωσι του λοιπού υπό συνεπαρχιώτας αρχηγούς. Η
+            γνώμη αύτη υπερίσχυσε, και οι Σφακιανοί απεχωρίσθησαν
+            εγκοτούντες· αλλ' επί τη προσκλήσει του αρμοστού,
+            υποσχεθέντος να τους ικανοποιήση και εξορίσαντος προς
+            χάριν των τινάς των αντιπάλων αυτών επανήλθαν,
+            συνειργάσθησαν, και συνυπέγραψαν τον νέον οργανισμόν, ον
+            επεκύρωσε την 15 και ο αρμοστής (β).
+
+            Εν ώ δε κατεγίνοντο οι Κρήτες ρυθμίζοντες τα τοπικά των
+            κατά τον νέον οργανισμόν, οι συνοδεύσαντες τον αρμοστήν
+            οπλοφόροι διέμεναν έμπροσθεν των Χανιών ακροβολιζόμενοι.
+            Την δε 12 Ιουλίου, μεσούσης της ημέρας, καθ' ην ώραν
+            εκοιμώντο οι Τούρκοι, έπεσαν αίφνης επί τον Ταράτσον,
+            χωρίον έν τέταρτον της ώρας απέχον του Μεγάλου Κάστρου,
+            και τον εκυρίευσαν. Ηγωνίσθησαν οι Τούρκοι εις ανάκτησίν
+            του, έπεσαν εκατέρωθεν ικανοί, και οι Χριστιανοί μη
+            δυνάμενοι να τον διατηρήσωσι τον έκαυσαν επί τέλους και
+            ανεχώρησαν.
+
+            Επί δε της συνευλεύσεως εκρίθη αναγκαίον ν' αναζωπυρωθή ο
+            αγών εν ταις ανατολικωτέραις της νήσου επαρχίαις, όπου η
+            παρουσία των εχθρών τον απέσβεσεν. Επί τω σκοπώ τούτω
+            διετάχθησαν διάφοροι οπλαρχηγοί να στρατολογήσωσιν εν
+            ταις επαρχίαις των και συνέλθωσιν όλοι εις Αμουργέλας
+            κατά τας υπωρείας της Ίδης, πέντε ώρας μακράν του Μεγάλου
+            Κάστρου.
+
+            Εν ώ δε κατεγίνετο ο αρμοστής εις τα της εκστρατείας,
+            κατέπλευσεν εκ νέου εις Κρήτην υπό τον Γιβραλτάρην ο
+            αιγύπτιος στόλος συνοδεύων 50 φορτηγά μετακομίζοντα
+            στρατεύματα, τροφάς, πολεμεφόδια και τον Χουσεήμπεην
+            γαμβρόν του Μεχμέτ-Αλή και διάδοχον του Χασάμπασα.
+
+            Αν και η εις ην κατεγίνοντο οι Χριστιανοί στρατολογία
+            ηλπίζετο και ταχεία και πολυάριθμος, μόλις συνήλθαν
+            υπερμεσούντος του αυγούστου εις Αμουργέλας δισχίλιοι και
+            ετάχθησαν υπό τον Ρούσον προς ικανοποίησιν της φιλοτιμίας
+            των Σφακιανών· αφίχθη εκεί και ο Τομπάζης μετά χιλίων.
+            Δεκακισχίλιοι Τούρκοι, πεζοί και ιππείς, επέπεσαν
+            πανστρατιά, και πολλάκις εφορμήσαντες και πολλά παθόντες
+            απεκρούσθησαν αλλ' υπερίσχυσαν επί τέλους. Η μάχη αύτη,
+            καθ' ην 300 Έλληνες εχάθησαν, κατέστρεψε τον αγώνα και
+            εματαίωσεν όλας τας υπέρ νέας στρατολογίας προσπαθείας
+            του αρμοστού.
+
+            Εν μέσω δε της αποτυχίας και της αθυμίας ταύτης
+            προσήλωσαν οι Έλληνες την προσοχήν των εις την άλωσιν του
+            φρουρίου της Γραμβούσης επί πετρώδους τινός νησιδίου κατά
+            την δυτικήν άκραν της νήσου κειμένου, ολιγάριθμον έχοντος
+            φρουράν και αυτήν απρόσεκτον. Την 11 δεκεμβρίου, νυκτός
+            γενομένης, εκινήθησαν δισχίλιοι υπό την αρχηγίαν του
+            Δημήτρη Δράμαλη, ανέβησαν τα τείχη του φρουρίου επ'
+            ελπίδι να το αφαρπάσωσιν, εισήλθαν ανεμπόδιστοι και
+            εφόνευσαν τον σκοπόν κοιμώμενον αλλά γενομένης ταραχής
+            επί της εντός διασποράς αυτών, τους ενόησαν οι Τούρκοι,
+            έδραξαν τα όπλα, κατέλαβαν τας οχυράς θέσεις, και
+            αντεμάχοντο αγνοούντες διά το επικρατούν σκότος τίνες οι
+            φίλοι και τίνες οι εχθροί. Επί της νυκτερινής δε
+            συμπλοκής επληγώθησαν ο Ραφαλιάς πλοίαρχος της γολέττας
+            Τερψιχώρης καί τινες άλλοι, οίτινες και εξεβιβάσθησαν του
+            φρουρίου. Διαδοθέντος δε ψευδούς λόγου ότι οι
+            προπορευθέντες κατεστράφησαν όλοι, υπερεφοβήθησαν οι
+            λοιποί, και οι πλείστοι αυτών εξεπήδησαν προς σωτηρίαν
+            των. 40 ευρέθησαν εν τω φρουρίω αφ' ού έφεξε, και δύο
+            μόνον εξ αυτών, ο Αναγνώστης Παναγιώτου και ο Χατσή-
+            Γιάννης Βαρδικάκης, εκπηδήσαντες εσώθησαν. Ο δε ρεθύμνιος
+            Γεώργης Παπαδάκης, σπάσας τους πόδας του επί της
+            νυκτερινής του καταβάσεως και μη δυνάμενος να τρέξη,
+            εφονεύθη την επαύριον υπό των εξελθόντων του φρουρίου
+            Τούρκων.
+
+            Θύων εν τούτοις ο Χουσεήμπεης και απολύων εισήλασε τον
+            οκτώβριον εις Αυλοπόταμον. Πεντακόσιοι Χριστιανοί,
+            γυναίκες το πλείστον και παιδία, εκρύβησαν έν τινι
+            σπηλαίω επί της μεσημβρινής πλευράς πετρώδους βουνού προς
+            το δυτικοβόρειον μέρος του Μελιδωνίου, χωρίου της
+            επαρχίας Αυλοποτάμου. Τρεις μήνας αντέστησαν
+            πολιορκούμενοι και αμυνόμενοι. Μη δυνηθείς δε ο
+            Χουσεήμπεης κατ' ουδένα τρόπον να τους υποτάξη, ήνοιξεν
+            οπήν άνωθεν του σπηλαίου, επεσώρευσεν ευφλέκτους ύλας,
+            τας εφλόγισε πνεύσαντος επιτηδείου ανέμου, και ο
+            εισθρώσκων καπνός έπνιξε σχεδόν όλους.
+
+            Προθέμενος ο ανήρ ούτος να καταστρέψη ολοτελώς τον αγώνα
+            επάτησε τελευτώντος του φεβρουαρίου και τον Αποκόρωνα,
+            επάτησεν αρχομένου του μαρτίου και υπέταξε και αυτά τα
+            Σφακιά και εκάλει καταβάς εκείθεν τους λαούς εις
+            αφοπλισμόν και εις μετάνοιαν επί πλήρει και τελεία αφέσει
+            παντός πολιτικού αμαρτήματος και επί κατοχή της
+            ιδιοκτησίας των· ηύρε δε και όργανον των βουλών του τον
+            εκεί αυστριακόν υποπρόξενον Δερκούλην, όστις,
+            περιφερόμενος από χωρίου εις χωρίον, εκάλει τους πάντας
+            εις υποταγήν επί αμνηστεία, και εξέδωκε την 12 απριλίου
+            εγκύκλιον προς τους Έλληνας, δι' ης τοις έλεγε κομπάζων
+            ότι «αν οι Τούρκοι τον ηπάτουν, θα τους εστηλίτευε και θα
+            μετεχειρίζετο όλην την ισχύν του εις ικανοποίησιν των
+            παθόντων». Εν όσω οι Σφακιανοί αντείχαν, ηλπίζετο ως και
+            άλλοτε η ανόρθωσις του αγώνος· αλλ' οι ισχυρότεροι των
+            πλαρχηγών αυτών απηρνήθησαν επί τη περιστάσει ταύτη τον
+            αγώνα. Τούτου γνωσθέντος, απηλπίσθησαν όλοι, και
+            προκειμένης της φυγής ή της υποταγής, επροτίμησαν την
+            φυγήν οι δυνάμενοι να φύγωσι· πάμπολλοι δε, μήτε να
+            φύγωσι δυνάμενοι μήτε να προσκυνήσωσι θέλοντες, ανέβησαν
+            τα όρθια μέρη της Ίδης επ' ελπίδι ασφαλούς καταφυγής· δεν
+            έπαυσαν δε και πολλοί κλεπτοπολεμούντες· ήσαν καί τινες
+            επιθυμούντες εν τη γενική ταύτη απελπισία να θέσωσι την
+            πατρίδα των υπό την αγγλικήν προστασίαν. Ο δε ατυχής
+            αρμοστής, καταδιωκόμενος ένθεν κακείθεν, και φοβούμενος
+            μη πιασθή και παραδοθή εις τους εχθρούς παρά των
+            επιβουλευθέντων τον εθνικόν αγώνα, κατέφυγεν εις τον
+            λιμένα των Σφακιών, έκαυσε τας εκεί αποθήκας τροφών και
+            πολεμεφοδίων, εσυμβούλευσε τους Κρήτας διά προκηρύξεως
+            του της 6 απριλίου να εγκαρτερώσιν ένοπλοι, και διατάξας
+            τα εις υποστήριξιν των πολεμικών κινημάτων καταπλεύσαντα
+            εκείναις ταις ημέραις υδραϊκά πλοία να παραλάβωσιν όσους
+            εχώρουν και μετακομίσωσιν εις Μονεμβασίαν, ανεχώρησε και
+            αυτός την 12 επί της Τερψιχώρης.
+
+            Αφ' ού οι Κρήτες κατέθεσαν τα όπλα, αντημείφθησαν μετά
+            τινα καιρόν οι προσκυνήσαντες οπλαρχηγοί όπως τοις
+            έπρεπε. Συνήλθαν ανυπόπτως επί τη προσκλήσει της
+            τουρκικής Αρχής εις τα Χανιά και ερρίφθησαν εις σκοτεινήν
+            φυλακήν.
+
+
+
+            1823-24
+
+            ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΜΖ'
+
+
+
+            &Εξωτερικόν δάνειον. — Γερμανικός λεγεών εις αντίληψιν
+            της Ελλάδος. — Φιλελληνικαί εταιρίαι. — Συνθήκη εις
+            ανόρθωσιν του τάγματος του αγίου Ιωάννου της Ιερουσαλήμ.
+            — Άφιξις του λόρδου Βύρωνος και του συνταγματάρχου
+            Στάνωπος εις Ελλάδα. — Απόπειρα εις άλωσιν Κορώνης. —
+            Διάλυσις του εν Ευβοία ελληνικού στρατοπέδου.&
+
+            ΤΡΙΕΤΙΑ σχεδόν παρήλθεν αφ' ού η Ελλάς ωπλίσθη κατά της
+            καταθλιβούσης αυτήν ξένης εξουσίας, και όλος ο τριετής
+            ούτος αγών διετηρείτο και κατά γην και κατά θάλασσαν διά
+            των ολίγων προσόδων της και διά των συνεισφορών των
+            πολιτών της. Τα στρατεύματα, ως επαρχιακά και
+            ολιγοδάπανα, δυνατόν ήτο να διατηρώνται και εις τo εξής
+            κατά τον αυτόν τρόπον, αλλ' όχι και ο στόλος. Εξ αυτής
+            της αρχής του αγώνος ησθάνοντο οι Έλληνες την ανάγκην
+            ευρέσεως εξωτερικού δανείου, και το παρελθόν έτος εξεδόθη
+            εν Κορίνθω νόμος περί αυτού· αλλ' εις εύρεσίν του
+            εχρειάζετο απαραιτήτως να υπάρχη αν όχι βεβαιότης
+            τουλάχιστον βάσιμος ελπίς αποδόσεως· εις ύπαρξιν δε
+            τοιαύτης ελπίδος εχρειάζετο απαραιτήτως η πολιτική
+            ύπαρξις της Ελλάδος· αλλ' όχι μόνον αβέβαιος αλλά και
+            απίθανος εφαίνετο τα πρώτα έτη η επιτυχία της ελληνικής
+            επαναστάσεως· μετά τρία όμως έτη δεινών και ευτυχών
+            αγώνων, αι ελπίδες του μέλλοντος της Ελλάδος εφαίνοντο
+            οπωσούν βάσιμοι, και η εύρεσις του δανείου πιθανή. Επί τη
+            πιθανότητι ταύτη εξεδόθη τον μάιον του παρόντος έτους
+            άλλος νόμος εις εύρεσιν τεσσάρων εκατομμυρίων διστήλων.
+
+            Όσον δε ήσαν δυσμενείς προς τον ελληνικόν αγώνα αι αυλαί,
+            τόσον εφάνησαν ευμενείς οι λαοί. Εξ αυτής της αρχής του
+            μέχρι τέλους δεν είδαν οι λαοί εν αυτώ, ως αι αυλαί, το
+            καταστρεπτικόν αλλά το επανορθωτικόν σημείον των
+            κοινωνιών, και έσπευσαν να τον βοηθήσωσι καθ' όσους
+            εδύναντο τρόπους.
+
+            Πρώτοι ήλθαν εις αντίληψίν του οι σοφοί της Γερμανίας
+            ασχοληθέντες, εξάρχοντος του Θηρσίου, εις σύστασιν και
+            αποστολήν εις Ελλάδα γερμανικού λεγεώνος. Κατασταθείς δε
+            ο Άρειος πάγος απέστειλεν εις Γερμανίαν τον Θ. Κεφαλάν
+            δώσας αυτώ εξουσίαν εις εύρεσιν δανείου προς ταχείαν
+            αποστολήν του λεγεώνος τούτου και αγοράν των αναγκαίων·
+            υπεγράφη δε εν Ζυρίχω και σύμβασις περί μεταβάσεως
+            εξακοσίων· μετέβησαν διά της Μασσαλίας εις την Ελλάδα καί
+            τινες αυτών· αλλ' η κατάστασις του τόπου δεν επέτρεπε την
+            εκπλήρωσιν των όρων της συμβάσεως, διά τούτο η μετάβασις
+            των πολλών δεν επραγματοποιήθη, και οι μεταβάντες
+            διεσκορπίσθησαν.
+
+            Προϊόντος δε του καιρού η αγιότης του αγώνος, η ανισότης
+            της πάλης, η ωμότης των Τούρκων, η εν τοις δεινοίς
+            παθήμασι καρτερία των Ελλήνων και αι προγονικαί αυτών
+            αναμνήσεις επήνεγκαν την σύστασιν φιλελληνικών εταιριών
+            εξ ονομαστών ανδρών, αντιφερομένων μεν επί του πολιτικού
+            βήματος, αλλ' ηνωμένων διά φιλοτελικού δεσμού υπέρ
+            Ελλήνων. Τοιαύται εταιρίαι εσυστήθησαν πρώτον μεν εν
+            Ζυρίχω και Γενεύη, μετ' ολίγον δε και εν Γερμανία.
+            Εγκυμονείτο τοιαύτη και εν τη μεγάλη Βρεττανία αφ' ότου
+            κατεστράφη η Χίος, και πρώτος ο Εδίμπυργος,
+            συνηγορεύσαντος επί ομηγύρεως του περιφήμου Μακκρίου,
+            επρόσφερε τον οβολόν του. Ουδέν ήττον της Ευρώπης
+            συνεκινήθη και η Αμερική σχεδόν συγχρόνως. Πρώτος ο και
+            ως πολιτευτής και ως ελληνιστής διαπρέπων Ευερέττος ύψωσε
+            φωνήν υπέρ της αγωνιζομένης Ελλάδος, και η φωνή αύτη
+            αντήχησεν εις τα ώτα των ελευθέρων λαών της γης εκείνης.
+            Η δε αδελφότης των Φίλων, η αείποτε αφισταμένη παντός
+            πολιτικού σκοπού και αείποτε προϊσταμένη παντός
+            φιλανθρωπικού, δεν έπαυσε και εν Αγγλία και εν Αμερική,
+            αφ' ότου εγνώσθη η καταστροφή της Χίου, περιθάλπουσα διά
+            γενναίων συνδρομών την εξ αιτίας της τουρκικής θηριωδίας
+            δεινοπαθούσαν ανθρωπότητα. Λήγοντος δε του μαρτίου του
+            1823 εσυστήθη εν Λονδίνω η πρό τινος προσδοκωμένη
+            φιλελληνική εταιρία, εν ή ενεγράφησαν επίσημοι άνδρες. Η
+            εταιρία αύτη μεγάλως ωφέλησε διά της επιρροής της επί της
+            κοινής γνώμης, και διά της επιρροής της κοινής γνώμης επί
+            του αγγλικού υπουργείου· συνήργησε δε τα μέγιστα και εις
+            εύρεσιν των ζητουμένων δανείων.
+
+            Περιώδευε πρό τινος καιρού ο Ανδρέας Λουριώτης την
+            Ευρώπην προς τον σκοπόν τούτον· επισκεφθείς και την
+            Αγγλίαν επανήλθεν εις Ελλάδα συνοδευόμενος υπό του
+            Εδουάρδου Βλακιέρου. Ο Άγγλος ούτος, παρατηρήσας τα της
+            Ελλάδος, επέστρεψεν εις την πατρίδα του επί ελληνικού
+            πλοίου, ούτινος η πρωτοφανής σημαία ενθουσίασε τους
+            φιλελευθέρους. Έφερε και δέκα ελληνόπαιδας, ους διάφοροι
+            Άγγλοι παρέλαβαν εις ανατροφήν δι' ιδίας αυτών δαπάνης.
+            Ευρών δε συστημένην την φιλελληνικήν εταιρίαν,
+            προητοίμασε δι' ων έδωκεν αυτή πληροφοριών την οδόν εις
+            εύρεσιν των ζητουμένων δανείων, και κατέβη εκ δευτέρου
+            εις Ελλάδα προς επίσπευσιν αποστολής ανδρών εχόντων την
+            προς τούτο απαιτουμένην πληρεξουσιότητα. Ως τοιούτοι
+            εξελέχθησαν ο Ορλάνδος, ο Λουριώτης και ο Ιωάννης Ζαήμης.
+            Και οι μεν δύο πρώτοι ανεχώρησαν τον νοέμβριον, ο δε
+            τρίτος βραδύτερον. Επί δε της αποστολής ταύτης
+            παρενέπεσαν τα ακόλουθα.
+
+            Ο Γάλλος Ιορδάνης συνώδευσε τον Μεταξάν επί της εις
+            Βερώνην αποστολής του· αποτυχούσης δε ταύτης διέβη κατ'
+            εντολήν αυτού εις Παρισίους επ' ελπίδι ευρέσεως δανείων
+            διά της συνδρομής της εκεί εδρευούσης επιτροπής του
+            τάγματος του αγίου Ιωάννου της Ιερουσαλήμ. Επειδή δε και
+            οι εν Παρισίοις προϊστάμενοι του τάγματος τούτου, και
+            αυτός ο Ιορδάνης, μέλος αυτού, κύριον σκοπόν είχαν την
+            ανόρθωσιν του τάγματος διά του ελληνικού αγώνος, και όχι
+            την ευόδωσιν του ελληνικού αγώνος διά του τάγματος,
+            υπεκρίθησαν ότι έτοιμοι ήσαν να χορηγήσωσιν επί λόγω
+            βοηθημάτων τη ελληνική κυβερνήσει φράγκα 4,000,000· αλλ'
+            απήτησαν αντάλλαγμα την κυριαρχίαν των άλλοτε εν τη
+            κατοχή του τάγματος νήσων, Ρόδου, Σκαρπάθου και
+            Αστυπαλαίας, μέχρι δε της κυριεύσεως και παραχωρήσεως
+            αυτών, την προσωρινήν κατοχήν Σύρας καί τινων των επί της
+            μεσημβρινοδυτικής πλευράς της Πελοποννήσου ερημονήσων·
+            και επειδή το τάγμα ούτε δύναμιν στρατιωτικήν είχεν, ούτε
+            δάνεια εύρισκεν εν ονόματί του, η Ελλάς ώφειλε και
+            στράτευμα να δώση εκ του προχείρου εις υπεράσπισιν των
+            ανωτέρω νήσων, και να στέρξη ώστε εν ονόματι αυτής να
+            δανεισθή το τάγμα όχι μόνον το ανωτέρω ποσόν εις χρήσιν
+            της Ελλάδος, αλλά και έξ άλλα εκατομμύρια εις χρήσιν
+            αυτού του τάγματος· εν ενί λόγω, αντί να βοηθηθή η Ελλάς
+            υπό του τάγματος ως ήλπιζεν, έπρεπεν αύτη να το βοηθήση
+            και να το παράξη εκ του μη όντος εις το είναι. Κατά τους
+            ατόπους δε τούτους όρους ο αυτοχειροτόνητος πληρεξούσιος
+            της Ελλάδος Ιορδάνης και οι πληρεξούσιοι του τάγματος, οι
+            συνάδελφοί του, συνυπέγραψαν εν Παρισίοις την 18 Ιουνίου
+            συνθήκην, και αφίχθη καί τις ως πρέσβυς του τάγματος εις
+            Ελλάδα· αλλ' οι Έλληνες, χλευάζοντες τα γενόμενα, και την
+            συνθήκην απέρριψαν, και τον πρέσβυν απέπεμψαν.
+
+            Καθ' όν δε καιρόν επροσπάθει να εγερθή εκ νεκρών διά της
+            Ελλάδος το τάγμα τούτο, ο αγών αυτής ηύρε μέγαν
+            υπέρμαχον. Διεκρίνετο διά τον φιλελληνισμόν του ο λόρδος
+            Βύρων (α). Ο μεγαλοφυής ούτος ποιητής, όστις έψαλε
+            παθητικώτατα την Ελλάδα δούλην, εβουλήθη αφ' ης ώρας
+            έλαβε τα όπλα να τη δώση και χείρα βοηθείας εις
+            ανόρθωσιν, και να βάλη εις κίνδυνον υπέρ αυτής και αυτήν
+            την ζωήν του. Ενίσχυσε τον σκοπόν του λόρδου και η εν
+            Λονδίνω σύστασις της φιλελληνικής εταιρίας, ήτις, μαθούσα
+            ότι εμελέτα ν' απέλθη εις Ελλάδα, τον ανέδειξεν
+            αντιπρόσωπόν της. Επί της συστάσεως της εταιρίας ταύτης
+            διέτριβεν ο λόρδος εν Γενούη· εκείθεν απέπλευσε την 1
+            ιουλίου και κατευωδώθη αρχομένου του αυγούστου εις
+            Αργοστόλι· τον συνηκολούθουν δε ο κόμης Γάμβας και ο
+            ιατρός Βρούνος Ιταλοί, και ο Τρελώνης και ο Βράων Άγγλοι.
+            Ανωμαλίαι και εμφύλιοι ταραχαί επεκράτουν εν Ελλάδι καθ'
+            όν καιρόν έφθασεν ο λόρδος εις Κεφαλληνίαν· διά τούτο
+            απέστειλε τους δύο συνοδοιπόρους του Άγγλους εις την
+            ελληνικήν κυβέρνησιν αναγγέλλων διά των προς αυτήν
+            γραμμάτων του τους φιλελληνικούς σκοπούς του και τους της
+            αγγλικής εταιρίας (β)· παρήγγειλε δε αυτοίς να
+            περιοδεύσωσι και την λοιπήν Ελλάδα ίνα ίδωσι την
+            κατάστασίν της· απομείνας δε αυτός εν Κεφαλληνία
+            διέτριψεν έξ εβδομάδας επί του πλοίου· μετά ταύτα απέβη
+            εις Μεταξάτα επτά μίλια μακράν του Αργοστολίου, επί σκοπώ
+            να ενδιαμείνη έως ου εμάνθανεν ακριβώς τα της Ελλάδος και
+            έβλεπε πού και πώς να διευθύνη τα βήματά του.
+
+            Η έλευσις δε του Βύρωνος και τα εντεύθεν προσδοκώμενα
+            έβαλαν εις κίνησιν όλην την Ελλάδα. Εν ώ η κυβέρνησις τον
+            εκάλει όπου έδρευεν, οι αντίπαλοι αυτής και άλλοι
+            επίσημοι έλληνες επροσπάθουν διά γραμμάτων και δι'
+            αποστόλων να τον προσελκύσωσι και να τον διαθέσωσι κακώς
+            προς τους εναντίους των· αλλ' ο λόρδος δεν έπαυε καλών
+            όλους εις κατεύνασιν των παθών και εις ομόνοιαν.
+            Ταλαντευόμενος δε μέχρι τινός πού ν' απέλθη, απεφάσισε να
+            μεταβή εις Μεσολόγγι, μεταβάντος εκεί του Μαυροκορδάτου,
+Δεκέμβριος  και αποπλεύσας την 15 δεκεμβρίου επί τινος πλοίου υπό
+            σημαίαν ιονικήν, επεσκέφθη την Ζάκυνθον εις πορισμόν
+            χρημάτων παρά του εκεί τραπεζίτου του, ανήχθη εκείθεν την
+            17, και την επαύριον όρθρου βαθέως ευρέθη πλησίον
+            οθωμανικής τινος φρεγάτας και εκινδύνευσε να συλληφθή·
+            βοηθηθείς δε υπό του ανέμου απέφυγε τον κίνδυνον
+            διασωθείς εις Σκρόφας· αλλ' έπεσε μετά ταύτα εις άλλον
+            κίνδυνον. Εξ αιτίας επισυμβάσης τρικυμίας τρία
+            ημερονύκτια εθαλασσομάχει μεταξύ Εχινάδων και
+            Δραγαμέστου, έως ου, γνωσθέντων των παθημάτων του εν
+            Μεσολογγίω, εστάλησαν εις αντίληψίν του ένοπλά τινα
+            πλοιάρια και το δικάταρτον ο Λεωνίδας, και διά της
+            συνδρομής αυτών κατευωδώθη την 24 εις Μεσολόγγι, όπου
+            όλοι τον υπεδέχθησαν πλήρεις αγαλλιάσεως, ενθουσιασμού
+            και ελπίδων.
+
+            Έπλεε συγχρόνως επί τινος πλοίου υπό ιόνιον σημαίαν και ο
+            κόμης Γάμβας και άλλοι τινές ακόλουθοι του λόρδου. Το
+            πλοίον τούτο ευρέθη τα χαράγματα της 18 πλησίον της αυτής
+            φρεγάτας, και εκλαβόν αυτήν ως αυστριακήν δεν απεμακρύνθη
+            και συνελήφθη· κατεποντίζετο δε και αύτανδρον, διότι οι
+            Τούρκοι το υπέθεσαν πυρπολικόν, αν δεν επληροφορείτο εν
+            καιρώ ο Οθωμανός πλοίαρχος ότι ο κυβερνήτης αυτού
+            Βαλσαμάκης ήτον ο διασώσας ποτέ αυτόν κατά την Μαύρην
+            Θάλασσαν και ξεναγωγήσας. Μετακομισθέν το πλοίον εις
+            Πάτρας, και εξετασθέντων των αποδημητηρίων και των
+            εμπλεόντων, απελύθη επί λόγω ότι ο ναυλώσας αυτό Γάμβας
+            απήρχετο εις Κάλαμον προς έντευξιν τινών Άγγλων μεθ' ων
+            εσκόπευε να περιέλθη την ευρωπαϊκήν Τουρκίαν. Εκτός άλλων
+            πραγμάτων το πλοίον τούτο έφερε και 8000 δίστηλα.
+
+            Συστηθείσα η φιλελληνική αγγλική εταιρία, και πριν
+            γνωρίση τους περί Ελλάδος σκοπούς του Βύρωνος, είχεν
+            αποστείλει ως αντιπρόσωπόν της εις την Ελλάδα τον
+            συνταγματάρχην Στάνωπον επί τη ιδία αυτού αιτήσει εις
+            ενίσχυσιν του αγώνος και εις ακριβή γνώσιν των πραγμάτων.
+            Ο ευγενής ούτος και καλοκάγαθος ανήρ, επισκεφθείς τας
+            φιλελληνικάς εταιρίας της Γερμανίας και της Ελουηττίας,
+            εις μείζονα επιτυχίαν της φιλελληνικής αποστολής του,
+            επεσκέφθη και τον εν Κεφαλληνία λόρδον ως
+            αντιπροσωπεύοντα και αυτόν την αγγλικήν εταιρίαν, και
+            εκείθεν διεβιβάσθη την 30 νοεμβρίου εις Μεσολόγγι, όπου
+            επεμελήθη να συνάξη τα διεσπαρμένα εις Πελοπόννησον
+            λείψανα του γερμανικού λεγεώνος προς σύστασιν
+            μηχανουργείου και αύξησιν των πολεμικών γνώσεων των
+            Ελλήνων αλλ' εξ αιτίας των κακοπαθειών και των ασθενειών
+            των ανδρών του λεγεώνος, ολιγώτατοι ευρέθησαν ικανοί να
+            εργασθώσι· προσήλθαν καί τινες Έλληνες, και ετέθησαν όλοι
+            υπό τον μηχανουργόν Άγγλον Πάρην, ον απέστειλε προς τον
+            σκοπόν τούτον η εταιρία εις Ελλάδα συναποστείλασα και
+            δώρα, πυρίτιδα, σφαίρας, μίαν βομβοβόλον, ένδεκα ελαφρά
+            κανόνια μετά των εις κίνησιν και χρήσιν αυτών αναγκαίων,
+            έν ευκόμιστον σιδηρουργείον και τους αναγκαίους τεχνίτας
+            εκ συνεισφορών των μελών της, εν αις και χίλιαι λίραι της
+            δημαρχίας του Λονδίνου. Ο Στάνωπ ησχολήθη και εις
+            σύστασιν γραμματαγωγείου, και διά της επιμελείας και
+            συνδρομής αυτού εξεδόθησαν κατά πρώτην φοράν επί του
+            αγώνος (γ) εφημερίδες· αλλ' εξ αιτίας της εκδόσεως αυτών
+            εγεννήθησαν έριδες μεταξύ αυτού και του Βύρωνος, διότι ο
+            μεν συστητής αυτών εθεώρει τας πολιτικάς αρχάς του
+            Βενθάμου ορθάς, και ταύτας επροθυμείτο διά των εφημερίδων
+            να διαδώση· ο δε λόρδος, σκοπιμώτατον λογιζόμενος την
+            ευόδωσιν του αγώνος και όχι είσαξιν θεωριών, εχλεύαζε τας
+            αρχάς ταύτας ως ακατάλληλους. Αντιφερόμενος δε ο Στάνωπ
+            προς τον λόρδον εμέμφετο ως αντιδημοκρατικόν και τον
+            Μαυροκορδάτον, και ανεχώρησε την 9 Φεβρουαρίου
+            δυσηρεστημένος εις Αθήνας, αλλά πλήρης, πάντοτε
+            ειλικρινούς ζήλου υπέρ της ανεγέρσεως του ελληνικού
+            έθνους· Ο δε λόρδος έμεινεν εν Μεσολογγίω, όπου
+            συνέρρευσαν υπό την σκέπην του διάφοροι φιλέλληνες τήδε
+            κακείσε της Ελλάδος περιφερόμενοι.
+
+            Κατεγίνοντο πρό τινος καιρού οι Έλληνες σπουδαίως εις
+            άλωσιν της Κορώνης. Εντόπιοί τινες και διακόσιοι
+            υπομίσθιοι Βούλγαροι και Στερεοελλαδίται υπό τον Σέρβον
+            και Γρίβαν, όλοι υπό την γενικήν αρχηγίαν των
+            Μαυρομιχαλών, Αντώνη και Κωνσταντίνου, επεχείρησαν την εξ
+            εφόδου άλωσιν την νύκτα της 28 φεβρουαρίου, νύκτα
+            σκοτεινήν και θυελλώδη· 52 εντόπιοι επροπορεύθησαν,
+            ανέβησαν το τείχος διά κλιμάκων, δεν ηύραν επί των
+            επάλξεων εχθρόν διά την κακοκαιρίαν, και ερρίφθησαν έσω·
+            αλλ' οι υπό τον Σέρβον και Γρίβαν εζήτουν επί της
+            κρισίμου εκείνης ώρας μισθούς. Εγκαταλειφθέντες οι 52 και
+            ανίκανοι διά την ολιγότητά των να εκτελέσωσιν ό,τι
+            εσχεδιάσθη, επεχείρησαν να εξέλθωσιν· αλλ' οι Τούρκοι
+            τους ενόησαν και έπεσαν επ' αυτούς, εξ ών τινές κατέβησαν
+            διά των κλιμάκων αβλαβείς, τινές δε κατεκρημνίσθησαν· 16
+            δε, κλεισθέντες εντός οχυράς οικίας και μη θέλοντες να
+            παραδοθώσιν, εκάησαν.
+
+            Ο δε εν Ευβοία Οδυσσεύς μαθών την εις Αθήνας
+            προσδοκωμένην μετάβασιν του Στάνωπος και μη προσδοκών εκ
+            της εκστρατείας του ό,τι επροσδόκα κατ' αρχάς, ανεχώρησεν
+            επί υποσχέσει να επανέλθη μετ' ολίγον· εναπέμειναν δε τα
+            στρατεύματα και τα πλοία· αλλά την 24 απριλίου
+            κατέπλευσαν απροσδοκήτως εις Χαλκίδα 25 οθωμανικά φέροντα
+            δισχιλίους γενιτσάρους και τροφάς· τότε απέπλευσαν τα
+            ψαριανά, και διελύθη κακώς έχον το στρατόπεδον. Έν δε των
+            πολιορκούντων πλοίων, το του Κουτάβου, μη δυνηθέν να
+            φύγη, εβυθίσθη.
+
+
+
+            1824
+
+            ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΜΗ'
+
+
+
+            &Τα δύο νομοτελεστικά. — Εμφύλιος πόλεμος. — Διαγωγή του
+            Βύρωνος εν Μεσολογγίω και αποβίωσις αυτού. — Καταδίκη του
+            Καραϊσκάκη ως επιβούλου. — Τα κατά την Ανατολικήν Ελλάδα.
+            — Παράδοσις Ναυπλίου και είσοδος της νέας κυβερνήσεως.&
+
+            Η εγκαθίδρυσις του νέου νομοτελεστικού, συνυπάρχοντος και
+            του καθαιρεθέντος, ήτο προαγγελία εμφυλίου πολέμου. Η
+            νομιμότης ήτον αναμφιβόλως παρά τω βουλευτικώ· αλλ' η
+            μέλλουσα να κατισχύση και αυτού του νόμου δύναμις
+            εφαίνετο αμφιρρεπής. Η στερεά Ελλάς αδιαφόρει όλη· αι
+            ναυτικαί νήσοι υπεστήριζαν την νέαν κυβέρνησιν· η δε
+            Πελοπόννησος, το πεδίον του εμφυλίου πολέμου, ούσα
+            διηρημένη, εφαίνετο μάλλον υπό την επιρροήν του
+            κολοκοτρωνικού κόμματος, και τα φρούρια αυτής ήσαν
+            υποχείρια των οπαδών του αποκηρυχθέντος νομοτελεστικού.
+
+            Απόπειραι συμβιβασμού των δύο κομμάτων έγειναν και πριν
+            συμβή και αφ' ού συνέβη το σχίσμα, αλλά δεν
+            εκαρποφόρησαν. Ήλθεν εις το μέσον και ο Υψηλάντης, ο
+            πάντοτε αποστρεφόμενος τας εμφυλίους συγκρούσεις, και
+            μετέβη από Τριπολιτσάς, όπου εκάθητο πρό τινος καιρού
+            μακράν των αραγμάτων, εις Κρανίδι επ' ελπίδι να συμβιβάση
+            τα δύο κόμματα έτοιμα εις πόλεμον, αλλά και ούτος
+            απέτυχεν.
+
+            Οι πρώτιστοι δε υπερασπισταί της νέας κυβερνήσεως εκ των
+            Πελοποννησίων ήσαν ο Ζαήμης, ο Λόντος, ο Νοταράς, ο
+            Γιατράκος, ο Μούρτσινος και ο Τσανετάκης. Ο Ζαήμης, η
+            κεφαλή του κόμματος τούτου της Πελοποννήσου, παρητήθη του
+            νομοτελεστικού, συστηθείσης της νέας κυβερνήσεως, αν και
+            ομόφρων αυτής, επί λόγω ότι ωφέλει μάλλον εκτός ή εντός·
+            τον αντικατέστησε δε ο Αναγνώστης Σπηλιωτάκης. Συγχρόνως
+            διωρίσθη αντιπρόεδρος του νομοτελεστικού το μέλος αυτού ο
+            Παναγιώτης Μπότασης.
+
+            Η δε αποκηρυχθείσα κυβέρνησις έστησε την έδραν της εν
+            Τριπολιτσά, και εκείθεν εξέδιδε τας διαταγάς της· την
+            παρηκολούθησαν και οι υπουργοί της· αλλ' ο γνωστότερος, ο
+            ικανώτερος και ο παλιμβουλότερος αυτών, ο Δικαίος, ο επί
+            των εσωτερικών, απεμακρύνθη μετ' ολίγας ημέρας διά νυκτός
+            και ηνώθη μετά των εν Κρανιδίω. Η αυτομόλησις αυτή έβλαψε
+            μεγάλως την εν Τριπολιτσά κυβέρνησιν. Ουδ' οι κάτοικοι
+            της Τριπολιτσάς ήσαν όλοι πιστοί εις αυτήν, τινές δε και
+            ενόπλως την επεβουλεύθησαν.
+
+            Εσυστήθη εν τη πόλει ταύτη μυστική εταιρία εις αμοιβαίαν
+            δήθεν υπεράσπισιν από των στρατιωτικών κακώσεων, αλλά
+            κυρίως κατά της εν αύτη εδρευούσης κυβερνήσεως· ωνομάζετο
+            δε  Α δ ε λ φ ό τ η ς. Τετρακόσιοι ήσαν οι συγκροτούντες
+            αυτήν αρχομένου του Φεβρουαρίου, ότε ο αρχηγός αυτών
+            Μποταΐτης απεφάσισε να τους κινήση υπό το ακόλουθον
+            σύνθημα. Δύο πιστοί του, περιφερόμενοι τα εργαστήρια, και
+            βαστώντες κάνιστρον εν ώ ήτον η εικών του αγίου
+            Δημητρίου, έλεγαν· «βοήθειά σου ο άγιος Δημήτριος». Ο
+            λόγος ούτος εδήλου παρά τοις εταίροις, «κλείσε το
+            εργαστήριόν σου και οπλίσου». Τοιουτοτρόπως οι εταίροι
+            ειδοποιηθέντες ωπλίσθησαν και έτρεξαν να καταλάβωσι το
+            μεγάλον κανονοστάσιον και τας παρακειμένας οικίας. Καθ'
+            οδόν απήντησαν την φρουράν, την προσέβαλαν, την
+            διεσκόρπισαν, εκυρίευσαν το κανονοστάσιον και
+            διενυκτέρευσαν ήσυχοι εν ταις παρακειμέναις οικίαις μη
+            φροντίζοντες να καταλάβωσι και τας πύλας της πόλεως. Εν ώ
+            δε ούτοι ερραθύμουν, οι άλλοι έφεραν, μόλις έφεξεν, εις
+            την πόλιν πλήθος χωρικών Τριπολιτσιωτών και Καρυτινών.
+            Τούτους ιδόντες οι υπό τον Μποταΐτην, ων οι πλείστοι ήσαν
+            τεχνίται και απειροπόλεμοι, εφοβήθησαν, 150 διά μιας
+            εδραπέτευσαν, οι δε λοιποί ρίψαντες τα όπλα επανήλθαν
+            ανενόχλητοι εις τας συνήθεις εργασίας των.
+
+            Εν ώ δε ταύτα συνέβαιναν, οι εν Κρανιδίω, ετοιμασθέντες
+            ν' αφήσωσι την εσχατιάν εκείνην της Πελοποννήσου και
+            επανέλθωσιν εις Αργολίδα, εκήρυξαν έδραν της νέας
+            κυβερνήσεως το Ναύπλιον, και εμβάντες εις δύο υπό τον
+            Μιαούλην πλοία κατέπλευσαν εις τους αντικρύ του Ναυπλίου
+            Μύλους την 6 μαρτίου, διεσκόρπισαν κανονοβολούντες τους
+            εκεί, και την επαύριον διέταξαν τον φρούραρχον Ναυπλίου
+            Πάνον, υιόν του Κολοκοτρώνη, να ετοιμάση τα αναγκαία
+            καταλύματά των. Ηπείθησεν ο φρούραρχος, ως ουδείς
+            αμφέβαλε, και η κυβέρνησις τον απεκήρυξεν ως αποστάτην
+            και ως εχθρόν του έθνους· διέταξε δε και την κατά ξηράν
+            και θάλασσαν πολιορκίαν του Ναυπλίου. Συγχρόνως εκίνησε
+            δυνάμεις και κατ' άλλων μερών, Και κυρίως της Τριπολιτσάς
+            και της Ακροκορίνθου.
+
+            Εφρούρει την Ακροκόρινθον ταις ημέραις εκείναις ο
+            Χελιώτης, ομόφρων του Κολοκοτρώνη. Ούτος, μη θέλων ν'
+            απιστήση προς τους ομόφρονάς του, και μη δυνάμενος ν'
+            αντισταθή προς τους εναντίους του, έφυγε κρυφίως μετά
+            τινων πιστών του, διότι οι εν τη ακροπόλει απήτουν
+            καθυστερούντας μισθούς και ηπείλουν να παραδώσωσι και
+            αυτόν και το φρούριον εις χείρας των εναντίων, οι δε
+            εναπομείναντες το παρέδωκαν την 21 Μαρτίου.
+
+            Ήσαν εν Τριπολιτσά καθ' ης εκίνησε δυνάμεις η νέα
+            κυβέρνησις όχι μόνον τα μέλη της αποκηρυχθείσης
+            κυβερνήσεως, αλλά και ο Κολοκοτρώνης, ο Γενναίος, ο
+            Γρίβας, ο Νικήτας και ο Κανέλλος Δηληγιάννης· όλη δε η
+            δύναμις αυτών ήσαν χίλιοι. Ούτοι κατείχαν θέσεις εντός
+            της πόλεως. Μόνοι οι περί τον Γρίβαν και μία εκατοστύς
+            άλλων στρατιωτών κατείχαν οικίας τινάς έξωθεν του τείχους
+            προς την πύλην του Ναυπλίου. Η δε επελθούσα δύναμις
+            συνηριθμείτο εις τρισχιλίους υπό τον Λόντον, τον
+            Γιατράκον, τον Νοταράν και τον Κεφάλαν. Η δύναμις αύτη
+            κατέλαβε διαφόρους θέσεις εκτός της πόλεως και την
+            επολιόρκει.
+Απρίλιος    Την δε νύκτα της 1 απριλίου ήλθαν τινες πλησιέστερον
+            και κατέλαβαν τα προάστεια Μπασάκου και Σέχου, και την
+            επαύριον ήρχισεν ο τουφεκισμός αυτών και των περί τον
+            Γρίβαν. Επλησίασαν μετ' ολίγον και τα άλλα στρατεύματα,
+            εξήλθαν της πόλεως και ο Γενναίος και ο Νικήτας διά της
+            πύλης του Λεονταρίου, και άναψεν ο τουφεκισμός· συνέπεσε
+            να φθάσωσιν εκείνην την ώραν και χίλιοι Αρκάδιοι και
+            Καρυτινοί βοηθοί των εν Τριπολιτσά υπό τον Παπατσώνην,
+            τον Πέτροβαν και τον Πλαπούταν. Δικαίως εφοβούντο πολλοί,
+            ότι επί της μάχης εκείνης θα έπιπτε μία εκατοστύς
+            πολεμιστών· αλλ' η πολύκροτος εκείνη ημέρα είδε μόνον ένα
+            πεσόντα, μηδεμίαν διάθεσιν εχόντων των πολεμούντων να
+            χύσωσιν αδελφικόν αίμα. Δις εξήλθαν οι εντός και
+            συνεκρούσθησαν μετά των εκτός· αλλά και αι έξοδοι αυτών
+            και αι συγκρούσεις επί ματαίω. Επί τέλους ήλθαν εις
+            λόγους, και εις απαλλαγήν του εν τη πόλει πάσχοντος αθώου
+            λαού εσυμβιβάσθησαν ν' αναχωρήσωσιν οι εν τη πόλει, οι
+            κοινώς λεγόμενοι α ν τ ά ρ τ α ι, και ανεχώρησαν την 5
+            ανενόχλητοι. Αλλά κατά δυστυχίαν ανεχώρησαν επί σκοπώ να
+            ταράξωσιν εκ νέου την επικράτειαν δι' άλλου αναρχικού
+            πολέμου, διότι Αρχήν δεν συνίστων πλέον τα μέλη του
+            καθαιρεθέντος νομοτελεστικού, αφ' ού εξελθόντα της
+            Τριπολιτσάς διεσκορπίσθησαν επί στρατολογία.
+
+            Μετ' ολίγας δε ημέρας, ό εστιν αφ' ού εστρατολόγησαν, οι
+            μεν επανήλθαν υπό τον Κολοκοτρώνην έξωθεν της Τριπολιτσάς
+            εις αποκλεισμόν των χθες αποκλεισάντων αυτούς, οι δε υπό
+            τον Πλαπούταν και τον Γενναίον εστράτευσαν εις βοήθειαν
+            του διά σπάνιν τροφών και διά την καθ' ημέραν λειποταξίαν
+            των εν αυτώ στρατιωτών κινδυνεύοντος Ναυπλίου. Ούτοι
+            φθάσαντες εις Κανδύλαν μετά 300 ηύραν 120 στρατιώτας του
+            Ιωάννου Νοταρά και τους συνέλαβαν όλους αίφνης
+            επιπεσόντες. Προχωρήσαντες δε εις Μπουγιάτι δύο ώρας
+            μακράν της Κανδύλας ηύραν τον Νικήταν φυλάττοντα την
+            θέσιν εκείνην, παρέλαβαν και αυτόν, και το εσπέρας της
+            αυτής ημέρας, 8 μαΐου, έφθασαν εις Κουτσοπόδι· την δε
+            επαύριον εκίνησαν οι πλείστοι προς το Ναύπλιον. Έξωθεν
+            του Ναυπλίου εστρατοπέδευε κατά διαταγήν του νέου
+            νομοτελεστικού ο Χατσή-Χρήστος, ο προ μικρού
+            εγκαταλείψας τους αντάρτας μετά του εκ Βουλγάρων ιππικού
+            του. Ούτος, βλέπων τους περί τον Πλαπούταν οδεύοντας προς
+            το Ναύπλιον, έτρεξεν εις συνάντησίν των. Εξήλθαν τότε και
+            παρηκολούθησαν τούτους και οι εν Ναυπλίω υπό τον Πάνον
+            και Τσόκρην επ' ελπίδι να διαλύσωσι την πολιορκίαν
+            βάλλοντες τους πολιορκητάς των εις το μέσον·
+            συνεκρούσθησαν κατά την Δελαμανάραν και το Κούτσι
+            αυθημερόν· συνεκρούσθησαν και κατά την Τύρινθα· την
+            επαύριον, καθ' ην διαρκούσης της μάχης ήλθαν εις
+            επικουρίαν προς μεν τους κυβερνητικούς οι περί τον
+            Μακρυγιάννην τον προ ολίγου αυτομολήσαντα και αυτόν, προς
+            δε τους αντάρτας οι περί τον Νικήταν· 20 των ανταρτών και
+            8 των κυβερνητικών εφονεύθησαν και επληγώθησαν κατά τας
+            δύο ταύτας συγκρούσεις, επληγώθη κατά την τελευταίαν και
+            ο Τσόκρης. Μετά τας συγκρούσεις ταύτας τα στρατεύματα
+            διεχωρίσθησαν. Το δε εσπέρας της 11 εξήλθεν εκ δευτέρου ο
+            Πάνος και εισήγαγεν εις το φρούριον τον αδελφόν του
+            Γενναίον και τους περί αυτόν. Την ακόλουθον δε ημέραν 250
+            Τσάκωνες του κόμματος των ανταρτών, και ο Βούλγαρος Χατσή
+            -Στεφανής μετ' ολίγων, ερχόμενοι εκ της επαρχίας του
+            αγίου Πέτρου, εξημερώθησαν έξωθεν των αντικρύ του
+            Ναυπλίου Μύλων επί σκοπώ να καταλάβωσιν αυτούς αιφνιδίως
+            αφρουρήτους όντας. Προειδοποιημένοι περί του ερχομού
+            αυτών οι ομόφρονες των Πλαπούτας και Νικήτας, οι
+            μείναντες μετά τας ανωτέρω συγκρούσεις κατά το
+            Κουτσοπόδι, εκινήθησαν και ούτοι συγχρόνως επί σκοπώ να
+            πατήσωσι το Άργος εις σύλληψιν των βουλευτών, αποβάντων
+            εις Κυβέρι επί τω εις τον Αργολικόν κόλπον κατάπλω των
+            πλοίων, και μεταβάντων εις Άργος αφ' ού έμαθαν ότι
+            εκενώθη των ανταρτών η Τριπολιτσά· αλλά το διττόν τούτο
+            κίνημα απέβη εις καταισχύνην των κινηθέντων. Οι Τσάκωνες
+            και οι περί τον Χατσή-Στεφανήν κανονοβολούμενοι υπό των
+            έμπροσθεν των Μύλων πλοίων, απεμακρύνθησαν άπρακτοι του
+            παραθαλασσίου, ανέβησαν εις την κορυφήν του πλησίον όρους
+            και εκλείσθησαν εν τω εκεί σωζομένω ερημοτοίχω.
+            Τούτο μαθόντες οι εν Άργει ευρεθέντες Βούλγαροι καί τινες
+            Κρανιδιώται υπό τον Σκούρτην επεστράτευσαν και τους
+            ηνάγκασαν να καταθέσωσι τα όπλα· και τον μεν Χατσή-
+            Στεφανήν και τους περί αυτόν συμπαρέλαβαν, τους δε
+            Τσάκωνας απέστειλαν εις τα ίδια. Πολλά έπαθαν και οι
+            κινηθέντες προς το Άργος· όλοι ούτοι φύρδην μίγδην
+            στρατολογηθέντες, ήσαν απόλεμοι· επ' αυτούς ερχομένους
+            ώρμησαν οι εν τη πόλει διατρίβοντες Στερεοελλαδίται υπό
+            τον Ιωάννην Νοταράν και τον Μακρυγιάννην, τους έτρεψαν
+            εις φυγήν αυτοβοεί, έτρεξαν κατόπιν των, επήραν τα
+            υποζύγια φέροντα τους επενδύτας των, επήραν και την
+            αλληλογραφίαν του Νικήτα. Και τα μεν ανταρτικά σώματα
+            διελύθησαν μετά την τροπήν ταύτην, τα δε κυβερνητικά
+            ανέβησαν εις Τριπολιτσάν. Συγκρούσεις εγένοντο εν τω
+            διαστήματι τούτω και εν Μεσσηνία των περί τον Πετρόμπεην,
+            ούτινος επατήθη η εν Μαραθωνησίω οικία, και των
+            κυβερνητικών υπό τον Μούρτσινον, αλλ' ολιγοβλαβείς.
+            Προείδεν ο Κολοκοτρώνης ότι τα υπό την οδηγίαν του σώματα
+            θα επάθαιναν ότι έπαθαν και τα άλλα κατά την Αργολίδα,
+            και την 22 διέταξεν εγγράφως τον υιόν του Πάνον να
+            παραδώση εις τον Ζαήμην και τον Λόντον, συναναβάντας πρό
+            τινων ημερών εις Τριπολιτσάν, το Ναύπλιον υπό τον όρον να
+            πληρώση επί τη παραδόσει η κυβέρνησις δια μισθούς των εν
+            τω φρουρίω στρατιωτών γρόσια 25,000, και αυτός μεν
+            ανεχώρησεν εις Καρύταιναν, οι δε Ανδρέαι (ούτως εκαλούντο
+            κοινώς ο Ζαήμης και ο Λόντος) κατέβασαν εις Άργος προς
+            πραγματοποίησιν των συνομολογηθέντων.
+
+            Καθ' όν δε καιρόν επεκράτει κατά την Πελοπόννησον ο
+            εμφύλιος πόλεμος, ο Μαυροκορδάτος κατεγίνετο εις
+            τακτοποίησιν των της Δυτικής Ελλάδος.
+
+            Ατακτεί ο στρατιώτης οσάκις δεν τρέφεται τακτικώς και δεν
+            μισθοδοτείται. Οι στρατιώται της Δυτικής Ελλάδος οι μεν
+            ετέλουν υπό τους οπλαρχηγούς των διαφόρων επαρχιών
+            εξοικονομούμενοι διά των προσόδων αυτών, οι δε εστράτευαν
+            υπό σημαίαν οπλαρχηγών μη εχόντων επαρχίας· τοιούτοι ήσαν
+            οι Σουλιώται. Ήσαν δε ούτοι και οι πτωχότεροι όλων, διότι
+            και την πατρίδα των έχασαν και ό,τι είχαν εξώδευσαν εν τη
+            Επταννήσω όπου κατέφυγαν. Μετά δε τας μάχας του
+            Καρπενησίου και της Καλιακούδας ήλθαν άπαντες εις
+            Μεσολόγγι, ετρέφοντο παρά του λαού και εζήτουν
+            καθυστερούντας μισθούς. Εντεύθεν εγεννήθησαν
+            δυσαρέσκειαι, αντιπάθειαι, ενίοτε δε και συγκρούσεις
+            αυτών και των πολιτών· κατοικία μάλλον εχθρών ή ομογενών
+            εφαίνετο η πόλις του Μεσολογγίου επί της εκεί αφίξεως του
+            Μαυροκορδάτου. Άνω κάτω ήτο και όλη η Δυτική Ελλάς δι'
+            άλλας άλλων στρατιωτικών καταχρήσεις και διά βαρείας
+            διενέξεις και διαιρέσεις οπλαρχηγών και προκρίτων. Τα
+            αίτια ταύτα ηνάγκασαν τον Μαυροκορδάτον να συγκαλέση και
+            τούτους και εκείνους εις Μεσολόγγι και να τοις είπη κατ'
+            αυτήν την έναρξιν της συνελεύσεως (23 δεκεμβρίου) όσα το
+            κοινόν συμφέρον όλης της Ελλάδος και ιδίως της Δυτικής
+            απήτει. Επτάκις συνεδρίασαν οι συγκροτήσαντες την
+            συνέλευσιν, και όλοι ωμολόγησαν ότι η κατ' έτος εισβολή
+            των εχθρών, ο εντεύθεν διασκορπισμός και γύμνωσις των
+            κατοίκων, και το ανοικονόμητον της μισθοδοσίας του
+            στρατιωτικού ήσαν η καθ' αυτό αιτία των αταξιών και των
+            καταχρήσεων· επρόβαλαν δε εκ συμφώνου εις διόρθωσιν αυτών
+            διαφόρους τρόπους, και τους συνυπέγραψαν όλοι οι
+            οπλαρχηγοί. Έστειλαν και οι πολιτικοί αναφοράν προς την
+            κυβέρνησιν εις υποστήριξιν των εν τη συνελεύσει
+            ορισθέντων, ων ο κυριώτερος σκοπός ήτον η μίσθωσις
+            τρισχιλίων Σουλιωτών και άλλων εκ των πάντοτε
+            οπλοφορούντων· ταύτα δε εγράφησαν ως και άλλοτε, αλλά δεν
+            ενηργήθησαν. Εν τοσούτω διά τας πολεμικάς ανάγκας του
+            τόπου και κυρίως διά την ησυχίαν του εξ αιτίας των
+            αταξιών κινδυνεύοντας Μεσολογγίου αναγκαίον ήτο να
+            εκστρατεύσωσιν οι εν αυτώ Σουλιώται. Αλλ' ούτοι απήτουν
+            ως όρον απαράβατον της εξόδου εννέα μηνών καθυστερούντα
+            μισθόν, το δε ταμείον της Δυτικής Ελλάδος ήτο πάντη
+            κενόν, και τα όμματα εστράφησαν όλων προς τον Βύρωνα. Ο
+            γενναίος ούτος ανήρ, ο ελθών εις Ελλάδα επί σκοπώ να
+            εξοδεύη, υπέρ του αγώνος όλα τα ετήσια εισοδήματά του,
+            έδωκεν επί λόγω δανείων δίστηλα 20,000 εις πληρωμήν
+            μέρους των περί ων ο λόγος μισθών και εις εξοικονόμησιν
+            άλλων πολεμικών αναγκών· παρέλαβε δε και ως υπομισθίους
+            του 500 Σουλιώτας, ους εμελέτα να οδηγήση εις την μάχην
+            αυτός, μαινόμενος διά πολεμικήν δόξαν· αλλά μετ' ολίγον
+            τους ωργίσθη διά τας πολλάς και βαρείας αταξίας των, τους
+            απέλυσε της υπηρεσίας του, παρέλαβεν άλλους συμμίκτους
+            Έλληνες και προητοιμάζετο εις την εξής εκστρατείαν.
+
+            Η φρουρά της Ναυπάκτου συνίστατο κυρίως εξ Αλβανών.
+            Απειθείς ούτοι, φιλοτάραχοι και μη μισθοδοτούμενοι
+            εμελέτησαν πρό τινος καιρού να παραδώσωσι το φρούριον εις
+            τους Έλληνας επί απολαύσει των καθυστερούντων μισθών.
+            Συνενοούντο δε οι αρχηγοί αυτών μετά τινων των εν
+            Μεσολογγίω περί τούτου μυστικώς. Αλλ' ούτοι δεν ήσαν
+            πλουσιώτεροι εκείνων, και ανεβλήθη η υπόθεσις εις τον
+            ερχομόν του λόρδου αναδεχθέντος και την περί ης ο λόγος
+            αντιμισθίαν να πληρώση και την εκστρατείαν να διευθύνη.
+            Αλλ' εν ώ εγίνετο φροντίς περί της έξωθεν μεταφοράς των
+            χρημάτων και των αναγκαίων πολεμικών προετοιμασιών, ο εν
+            Πάτραις Ισούφπασας ανεκάλυψε τα μελετώμενα και τα
+            διεσκέδασε μεταφέρων ευσχήμως εις Ρίον τους ενόχους
+            αρχηγούς των Αλβανών, και στείλας εις το κινδυνεύον
+            φρούριον άλλους πιστούς φύλακας.
+
+            Αποτυχόντος του σχεδίου τούτου, συνέλαβαν οι Έλληνες τον
+            σκοπόν να προλάβωσι και ανοίξωσι τον εφετεινόν πόλεμον
+            πέραν της Αιτωλοακαρνανίας εις ανέγερσιν των πλησιοχώρων
+            Χριστιανικών λαών. Όσον ο σκοπός ούτος ήταν επωφελής,
+            τόσον εκ πρώτης όψεως εφαίνετο και ευκατόρθωτος, διότι
+            ούτε εντεύθεν υπήρχεν εχθρός, ούτ' εκείθεν προητοιμάζετο
+            εκστρατεία. Αλλ', εν ώ πάντες συνηγωνίζοντο εις ευόδωσιν
+            του σκοπού, και υπέρ πάντα άλλον ενίσχυεν αυτόν ο λόρδος,
+            επήλθεν αίφνης αυτώ την 3 φεβρουαρίου επιληψία και μικρά
+            τις νόσος. Αναλαβών επέμενεν εργαζόμενος εις τα της
+            εκστρατείας· αλλ' αι αταξίαι των εισέτι εν Μεσολογγίω
+            διατριβόντων Σουλιωτών, εγκοτούντων διά την από της
+            υπηρεσίας αυτού απόλυσίν των και απαιτούντων τους
+            υπολειπομένους μισθούς, ετάρατταν ακαταπαύστως την πόλιν
+            και ανησύχαζαν και τον νουν και την καρδίαν του παθόντος
+            λόρδου (α).
+
+            Ηθέλησέ τις των Σουλιωτών να έμβη εις το οπλοστάσιον,
+            όπου ήτο το σιδηρουργείον· και επειδή δεν είχεν
+            εισιτήριον, ο σκοπός τον εμπόδισεν· αλλ' εκείνος επέμενε
+            και ύβριζεν. Ήλθεν εις το μέσον ο αξιωματικός Σάσσος,
+            και, λογομαχίας γενομένης, ο μεν αξιωματικός μη
+            εισακουόμενος εγρόνθισε τον Σουλιώτην, ο δε Σουλιώτης
+            πιστολίσας εσκότωσε τον αξιωματικόν και εκρατήθη ως
+            φονεύς. Κατεταράχθη όλη η πόλις διά το συμβάν τούτο· οι
+            Σουλιώται έδραξαν τα όπλα και απήτουν ν' απολυθή ο
+            συμπατριώτης των, απειλούντες, αν δεν εισηκούοντο, να
+            πατήσωσι και το οικοδόμημα όπου ήτο το σιδηρουργείον, και
+            αυτήν την κατοικίαν του λόρδου προστάτου του
+            καταστήματος. Ωπλίσθησαν και οι εναντίοι των εις
+            υπεράσπισιν του οπλοστασίου και της κατοικίας του λόρδου
+            και έστησαν επί της εισόδου αυτών κανόνια. Επί τέλους
+            απελύθη ο φονεύς και επανήλθεν η ησυχία· αλλ' ο λόρδος
+            τόσον ηγανάκτησεν, ώστε είπε παρρησία ότι, αν δεν
+            ανεχώρουν οι Σουλιώται, ανεχώρει αυτός εις Επτάννησον.
+            Αμετάπειστοι οι Σουλιώται απήτουν πάντοτε τους μισθούς.
+            Έντρομοι τότε οι προεστώτες διά τα επαπειλούντα την πόλιν
+            κακά εδανείσθησαν παρά του λόρδου τρισχίλια δίστηλα, τοις
+            τα έδωκαν και τους απεμάκρυναν. Εξεστράτευσαν μετ' αυτούς
+            και οι λοιποί εν Μεσολογγίω στρατιωτικοί και συνηνώθησαν
+            όλοι εις Ξηρόμερον μέχρι δευτέρας διαταγής· αλλ' η περί
+            ης ο λόγος ρήξις έφερε και άλλο κακόν. Εφοβήθησαν οι υπό
+            τον Πάρην εργαζόμενοι σιδηρουργοί, ανεχώρησαν, και το
+            σιδηρουργείον έμεινεν έκτοτε άχρηστον. Τα κακά ταύτα
+            επεσφράγισε το μέγιστον πάντων. Εν μέσω τόσων φροντίδων
+            και δυσαρεσκειών ο λόρδος είχε μίαν και μόνην
+            διασκέδασιν, την καθ' ημέραν ιππασίαν. Εν ώ ίππευε την 28
+            μαρτίου, κατεβράχη επελθούσης ραγδαίας βροχής, κατελήφθη
+            μετ' ολίγον υπό σφοδρού πυρετού, έπεσεν εις την κλίνην,
+            δεν ηθέλησε να φλεβοτομηθή εν καιρώ,
+Απρίλιος    και κορυφωθείσης της φλογώσεως εξέπνευσε το εσπέρας
+            της 7 απριλίου, ήτοι της δευτέρας του πάσχα. «Πίνω», είπε
+            τω ιατρώ του επιμένοντι να τον φλεβοτομήση και κατ' αρχάς
+            μη εισακουμένω, «πίνω όλα τα ιατρικά σου, αλλ' ουδέ μίαν
+            ρανίδα αίματος χύνω κείμενος επί κλίνης· πρόθυμος είμαι
+            να το χύσω όλον εν τω πεδίω της μάχης».
+
+            Το μέγα όνομα του ανδρός, η εις ενίσχυσιν του αγώνος εν
+            μέσω άκρας απορίας μεγαλοδωρία του, τα κακά, άτινα
+            υπέφερε δι' αγάπην της Ελλάδος, αι λαμπραί ελπίδες ας
+            εφαίνετο εγγύς να πραγματοποιήση, αρκούν να δείξωσι τι
+            έχασαν οι Έλληνες και τι ησθάνθησαν επί τω θανάτω του·
+            έκαστος των Ελλήνων δυστύχημα ίδιον εθεώρησε το δυστύχημα
+            τούτο της πατρίδος του και έκλαυσε κλαυθμόν μέγαν·
+            «πένθους ημέραι», είπεν ο διευθυντής διατάττων τας
+            επιθανατίους τιμάς του, «πένθους ημέραι έγειναν δι' όλους
+            ημάς αι παρούσαι χαρμόσυνοι ημέραι του πάσχα», και είπε
+            την αλήθειαν· όλοι ελησμόνησαν το πάσχα έχοντες έμπροσθεν
+            των τον θάνατον τοιούτου ανδρός.
+
+            Την επαύριον δε του θανάτου, ανατείλαντος του ηλίου, 37
+            κανονίαι, ισάριθμοι των ετών του αποθανόντος, ανήγγειλαν
+            το μέγα δυστύχημα. Συγχρόνως εδόθη διαταγή να κλείσωσι
+            τρεις ημέρας όλα της δημοσίας υπηρεσίας τα καταστήματα
+            και όλα τα εργαστήρια, να λείψωσιν αι διά μουσικής, χορών
+            και πότων συνήθεις κατά τας τοιαύτας ημέρας ευθυμίαι, να
+            γίνωσι καθ' όλας τας εκκλησίας της πόλεως επικήδειοι
+            δεήσεις και να πενθηφορήσωσιν όλοι τρεις εβδομάδας. Αφ'
+            ού δε εταριχεύθη το σώμα, έγεινεν η εκφορά την 10, καθ'
+            ην όλος ο κλήρος της πόλεως και των χωρίων, ηγουμένου του
+            αρχιεπισκόπου Πορφυρίου, όλαι αι Αρχαί, όλα τα
+            στρατεύματα και όλος ο λαός συνώδευσαν διά μέσου της
+            πόλεως το λείψανον βασταζόμενον υπό Ελλήνων στρατηγών και
+            των οικείων του λόρδου, και το έφεραν εις την επί του
+            τείχους της πόλεως εκκλησίαν του αγίου Νικολάου, όπου
+            εψάλη η συνήθης νεκρώσιμος ακολουθία, εξεφωνήθη
+            επικήδειος λόγος και εδόθη ο τελευταίος ασπασμός.
+            Επρόκειτο να ταφή όπου ετάφησαν ο Μάρκος, ο Κυριακούλης
+            και ο Νορμάννος· αλλ' αφ' ού εγνώσθη ότι θέλησίς του ήτο
+            να μετακομισθή το λείψανόν του εις την πατρίδα του και
+            ταφή εν τω κοιμητηρίω των προγόνων του, διετηρήθη ο
+            νεκρός εν τω ναώ ημέρας τινάς, καθ' ας ήρχοντο έξωθεν οι
+            χωρικοί και τον ησπάζοντο· μετά δε ταύτα μετεκομίσθη εις
+            Ζάκυνθον και εκείθεν εις Αγγλίαν. Αι δε αποδοθείσαι όπου
+            απέθανεν επικήδειοι τιμαί επανελήφθησαν κατά διαταγήν της
+            κυβερνήσεως και την θέλησιν του κοινού καθ' όλην την
+            Ελλάδα. Είχαν υπ' όψιν οι λαοί της τον διάπυρον του
+            ανδρός φιλελληνισμόν και την εντεύθεν πραγματικήν και
+            ηθικήν προς την πατρίδα των ωφέλειαν, και δεν ήξευραν πώς
+            να δείξωσι την ευγνωμοσύνην των. Ο λόρδος, αφ' ης στιγμής
+            επάτησε την γην της Κεφαλληνίας, δεν έπαυσεν ευεργετών
+            τους Έλληνας· πεινώντας Πατρείς και εις την νήσον εκείνην
+            καταφυγόντας επί της καταστροφής της πατρίδος των
+            εχόρτασε, γυμνούς ενέδυσε, και τους εκεί αργούντας
+            Σουλιώτας μισθώσας απέστειλεν έκτοτε εις αντίληψιν του
+            Μεσολογγίου επί τη εισβολή του πασά της Σκόδρας.
+            Φιλάνθρωπος δε προς πάντας επροστάτευσεν, επεριποιήθη και
+            απέστειλεν εις Πρέβεζαν και Πάτρας τας εν Μεσολογγίω υπ'
+            αιχμαλωσίαν γυναίκας και τα τέκνα των Οθωμανών, κινήσας
+            διά της πράξεως ταύτης τον θαυμασμόν και αυτών ους ήλθε
+            να πολεμήση. Η δε πόλις του Μεσολογγίου, ήτις εις
+            ένδειξιν της ευγνωμοσύνης της διά τας προς αυτήν
+            αγαθοεργίας του τον είχεν ήδη πολιτογραφήσει, εκράτησεν
+            επί της εις Αγγλίαν μετακομιδής του λειψάνου του τα
+            σπλάγχνα του και τα απέθεσεν εν τη εκκλησία του αγίου
+            Σπυρίδωνος. Ενθουσιώδης ήτον ο Βύρων ως ποιητής, αλλ' ο
+            ενθουσιασμός του ήτο βαθύς ως η ποίησίς του· βαθεία και
+            συνετή ήτο και η εν Ελλάδι πολιτική του· δεν αεροβάτει ως
+            πολλοί φιλέλληνες· δεν ωνειροπόλει δημοκρατικά ή
+            αντιδημοκρατικά συστήματα· παράκαιρον εθεώρει και αυτήν
+            την εφημεριδογραφίαν· ουσιωδέστατον δε πάντων την
+            απολύτρωσιν της Ελλάδος· διά τούτο ομόνοιαν εκήρυττε προς
+            αλλήλους και σέβας προς τας ξένας αυλάς. Η τακτοποίησις
+            των στρατευμάτων και η εύρεσις πόρων εις διατήρησίν των
+            ήσαν η πρωτίστη φροντίς του· φιλόδοξος ήτον, αλλ' όχι
+            κενόδοξος· απεποιήθη την γενικήν πολεμικήν αρχήν της
+            στερεάς Ελλάδος, ην και η κυβέρνησις και οι κάτοικοι τω
+            επρόσφεραν· απεστρέφετο γενικώς τα πολιτικά, και απέφευγε
+            τας βουλευτικάς συζητήσεις και αυτής της πατρίδος του· αι
+            Μούσαι, ο Έρως, και ο Άρης ήσαν πάντοτε τα είδωλά του·
+            εντρύφημα δε πολλάκις της ποιητικής του μούσης η Ελλάς
+            (β).
+
+            Ζώντος έτι του Βύρωνος, η τοπική διοίκησις της Δυτικής
+            Ελλάδος συνέλαβε κατά του Καραϊσκάκη σφοδράς υπονοίας
+            επιβουλής.
+
+            Παρευρίσκετο εν τη συνελεύσει του Μεσολογγίου ο
+            οπλαρχηγός ούτος, όστις μετά την διάλυσιν αυτής μετέβη
+            εις Ανατολικόν ασθενών, και διέμεινεν εκεί χάριν
+            θεραπείας και αφ' ού εξεστράτευσαν οι άλλοι οπλαρχηγοί·
+            εφαίνετο δε δυσηρεστημένος, διότι και ο προσδιορισθείς
+            αριθμός των υπομισθίων στρατιωτών του ήτον ολίγος, και
+            συχνάκις επεπλήττετο διά τας καθημερινάς αταξίας των υπ'
+            αυτόν. Την 19 μαρτίου δύο μονοξυλιάραι Μεσολογγίται, αφ'
+            ού ελογομάχησαν μετά του ανεψιού του επανερχομένου εκ
+            Μεσολογγίου εις Ανατολικόν, τον ερράπισαν και έγειναν
+            άφαντοι. Την επαύριον έστειλεν ο Καραϊσκάκης στρατιώτας
+            εις Μεσολόγγι προς εύρεσιν και σύλληψιν αυτών· μη
+            ευρόντες δε αυτούς οι στρατιώται ήρπασαν δύο των
+            προκρίτων και τους έφεραν εις Ανατολικόν. Έστειλε
+            συγχρόνως ο Καραϊσκάκης και άλλους των στρατιωτών του και
+            κατέλαβαν απροσδοκήτως την νύκτα το Βασιλάδι, όπου
+            ελλιμένιζαν επτά εχθρικά πλοία προ ολίγων ημερών
+            εκπλεύσαντα των Πατρών. Συγχρόνως εξήλθαν της Ναυπάκτου
+            και τριακόσιοι Τούρκοι και επροχώρησαν, εις την κακήν
+            Σκάλαν· ήξευρε δε η αστυνομία ότι ο Κωνσταντίνος
+            Βουλπιώτης είχεν υπάγει εις Ιωάννινα, συναινέσει του
+            Καραϊσκάκη, προς τον Βρυώνην και επέστρεψε προ ολίγων
+            ημερών. Ταύτα έδωκαν σφοδράς υπονοίας επιβουλής, και εις
+            αποτροπήν παντός απευκταίου διέταξεν η διοίκησις και
+            κατελήφθησαν αμέσως τα κανονοστάσια της πόλεως ως εν ώρα
+            πολέμου, εδυναμώθη η φρουρά της, εκρατήθησαν οι εν
+            Μεσολογγίω άνθρωποι του υπόπτου οπλαρχηγού, εστάλησαν
+            ένοπλα πλοιάρια εις πολιορκίαν του Βασιλαδίου, το εν
+            Ξηρομέρω στράτευμα ανεκλήθη, και διετάχθη ο Καραϊσκάκης
+            ν' απολύση τους συλληφθέντας προκρίτους· τους απέλυσε και
+            ανεκάλεσε και τους καταλαβόντας εν ονόματι του το
+            Βασιλάδι· απελύθησαν και οι εν Μεσολογγίω κρατηθέντες
+            άνθρωποί του. Τούτων δε γενομένων, συνελήφθη ο Βουλπιώτης,
+            μετέβησαν ο Μαυροκορδάτος και οι εν Μεσολογγίω οπλαρχηγοί
+            εις Ανατολικόν, και μετά δύο ημέρας εισήλθεν εις την
+            αυτήν πόλιν όλον το κατά το Ξηρόμερον στράτευμα εκ 1500.
+            Ο δε Καραϊσκάκης ετέθη υπό το κράτος του νόμου, και
+            διωρίσθη επιτροπή, τόπον επέχουσα στρατοδικείου, εις
+            δίκασιν αυτού κατηγορουμένου επί προδοσία. Η επιτροπή
+            αύτη εξετάσασα εξέδωκε την 2 απριλίου πράξιν
+            καταδικάζουσαν τον Καραϊσκάκην ως επίβουλον της πατρίδος
+            και προδότην (γ). Μετά την έκδοσιν δε της πράξεως οι μεν
+            Τσαβέλλαι, οι μόνοι των οπλαρχηγών οι υπερασπίζοντες τον
+            κατηγορούμενον, τον εγκατέλιπαν· ούτος δε ανεχώρησεν εξ
+            Ανατολικού ασθενών, εισέβαλεν εις το Ασπροπόταμον και
+            ελεηλάτησέ τινα χωρία. Εκείθεν έστειλέ τινα προς τους
+            Τούρκους ζητών καπητανάτον, αλλ' απέτυχεν εκληφθείς
+            μυστικός εχθρός αυτών· αποδιωχθείς δε υπό των οπλαρχηγών
+            εκείνου του μέρους κατά διαταγήν της τουρκικής Αρχής
+            μετέβη εις Άγραφα· αποδιωχθείς και εκείθεν κατέφυγεν εις
+            Καρπενήσι και εκλείσθη εν τη εκκλησία του αγίου
+            Αθανασίου, δύο ώρας μακράν της πρωτευούσης της επαρχίας,
+            αλλά και εκεί απεκλείσθη· απαλλαγείς δε κακείθεν, και
+            πάντοθεν πολεμούμενος, έγραψε τω Μαυροκορδάτω
+            απολογούμενος δι' όσα έπραξε και αιτούμενος συγγνώμην.
+            «Δεν εξεύρω», έγραφεν, «αν ήναι από τα κρύα τα πολλά όπου
+            αρρώστησα πάλιν, ή από τόσους αφορισμούς όπου μου
+            εκάματε· και σε παρακαλώ να με συγχωρήση η διοίκησις και
+            όλοι οι χριστιανοί, και να μου σταλή και μία συγχωρητική
+            ευχή από τον αρχιερέα». Αλλ' η αίτησίς του δεν
+            εισηκούσθη· αποπεμφθείς δε και εκ της επαρχίας εκείνης
+            επρόστρεξεν εις τον οπλαρχηγόν του Βάλτου Ίσκον, και επί
+            τέλους και προς αυτήν την κυβέρνησιν, ήτις έχουσα χρείαν
+            της υπηρεσίας του διά τας τότε εμφυλίους ταραχάς, τον
+            εσυγχώρησε και τον επεριποιήθη. Αφ' ού δε απεμακρύνθη του
+            Ανατολικού ο Καραϊσκάκης, εξήλθαν και τα εις αυτό εξ
+            αιτίας του εισελθόντα τάγματα των Δυτικοελλαδιτών·
+            ανεχώρησαν μετά ταύτα και τα των Σουλιωτών, πληρωθέντων
+            των καθυστερούντων μισθών, τα μεν εις Γαστούνην τα δε εις
+            Σάλωνα.
+
+            Καθ' όν δε καιρόν τα κατά τον Καραϊσκάκην απησχόλουν την
+            Δυτικήν Ελλάδα, η Ανατολική ήτο και αύτη όλη εις
+            πολιτικήν κίνησιν. Ο Νέγρης, αφ' ού έπεσεν επί του
+            σχηματισμού της κυβερνήσεως της β' περιόδου, και δεν
+            ανηγέρθη επί των εν Σιλήμνη συμβάντων, ανεχώρησεν εκ
+            Πελοποννήσου, επρόσπεσεν εις τον μέχρι θανάτου
+            αποστρεφόμενον αυτόν Οδυσσέα, έλαβε την άφεσίν του και
+            προσηλώθη ως ιδιαίτερος σύμβουλός του μεθ' όλου του ζήλου
+            ανδρός μετανοούντος. Θέλων δε ν' ανορθωθή και αυξήση και
+            την δύναμιν και την επιρροήν του προστάτου του, τω
+            επρότεινεν, επί της διαιρέσεως της Πελοποννήσου και του
+            νομοτελεστικού και βουλευτικού, να εργασθώσιν εις ένωσιν
+            όλης της στερεάς Ελλάδος διά συγκαλέσεως πληρεξουσίων
+            αυτής, να ενισχυθώσι διά του τρόπου τούτου, και επί λόγω
+            πάντοτε συνδιαλλαγής και εθνικών συμφερόντων να
+            κατορθώσωσι τους σκοπούς των, γενόμενοι αναγκαίοι προς το
+            έν ή το άλλο των αντιφερομένων κομμάτων. Προθύμως ησπάσθη
+            ο Οδυσσεύς την γνώμην του Νέγρη και ησχολήθη εις
+            πραγματοποίησίν της. Και οι δύο ούτοι εμίσουν τους
+            πολιτικούς της Πελοποννήσου, ους απεκάλουν ολιγαρχικούς,
+            και ηγάπων τους αντιπάλους των· αλλά δεν ήθελαν να
+            δείξωσι τι επρέσβευαν πριν γνωσθή το αποτέλεσμα του
+            εμφυλίου πολέμου. Εν ώ δε ταύτα εμελέτων, συνέπεσεν η εις
+            Ελλάδα άφιξις του Βύρωνος και του Στάνωπος. Έβαλαν τότε
+            κατά νουν να εφελκύσωσιν αμφοτέρους. Κατ' εκείνον τον
+            καιρόν περιώδευε την Ελλάδα κατά παραγγελίαν του λόρδου,
+            ως είρηται, ο Τρελώνης. Αθλητού σώμα και καρδίαν είχεν ο
+            Άγγλος ούτος και έχαιρεν ενδυόμενος και διαιτώμενος ως τα
+            παλληκάρια της Ελλάδος. Ο Οδυσσεύς, όστις είχε τον σκοπόν
+            του, τον έθελξε και τον ενθουσίασε διά του βίου και του
+            τρόπου του. Μετά τινα δε καιρόν εδέχθη ο Οδυσσεύς και τον
+            Στάνωπα εν Αθήναις. Ο ανήρ ούτος ηγάπα, ως είπαμεν, την
+            ευταξίαν, την τακτοποίησιν της υπηρεσίας, την σύστασιν
+            εκπαιδευτικών και φιλανθρωπικών καταστημάτων, την
+            στερέωσιν εν Ελλάδι δημοκρατικών θεσμών, και την ύπαρξιν
+            πανελευθέρου εφημεριδογραφίας. Ο οξυδερκής και
+            πολυμήχανος Οδυσσεύς, ιδών τας κλίσεις αυτού, τον
+            εφείλκυσεν υποκρινόμενος τον φιλόμουσον, τον υπερασπιστήν
+            των δικαίων του λαού, τον φίλον της ελευθεροτυπίας, τον
+            άσπονδον εχθρόν των μοναρχιών, τον φιλεύτακτον και τον
+            αφιλοκερδή· ο δε Στάνωπ, αγνοών και τον χαρακτήρα και
+            τους αληθείς σκοπούς του ανδρός, και έτοιμος να συντείνη
+            εις ό,τι εθεωρείτο εθνοφελές, έπεισε τον Βύρωνα να
+            παρευρεθή εις την συνέλευσιν, όπου εκλήθησαν και ο
+            Μαυροκορδάτος και οι Δυτικοελλαδίται· αλλ' ο
+            Μαυροκορδάτος, ειδώς τα του Οδυσσέως και του Νέγρη, προς
+            ους δεινώς αντεφέρετο, και υφ' ων την επιρροήν
+            συνεκροτείτο η συνέλευσις, ανέβαλε την προκειμένην
+            μετάβασιν επί διαφόροις λόγοις.
+Απρίλιος    Εν τοσούτω την 8 απριλίου εγένετο η έναρξις της
+            συνελεύσεως, την δε επιούσαν απεστάλησαν τρεις εις
+            Μεσολόγγι, εν οίς και ο Τρελώνης, φέροντες γράμματα προς
+            τον Βύρωνα και τον Μαυροκορδάτον εις επιτάχυνσιν της
+            μεταβάσεώς των· αλλ' ο μεν Βύρων έκειτο νεκρός, ο δε
+            Μαυροκορδάτος απεποιήθη να μετατοπίση ως προσηλωμένος εις
+            διόρθωσιν ων επέφεραν αίφνης κακών ο θάνατος του λόρδου,
+            τα κατά τον Καραϊσκάκην, και η εις Ανατολικόν είσοδος των
+            στρατευμάτων. Εν τούτοις, η κυβέρνησις παντού υπερίσχυεν·
+            η βεβαία δε αύτη και εγγύς κρίσις των κυβερνητικών
+            πραγμάτων εματαίωσε τον υποκρυπτόμενον σκοπόν της εν
+            Σαλώνοις συνελεύσεως, ήτις, συνεδριαζόντων και δύο τριών
+            αντιπροσώπων της Δυτικής Ελλάδος, απεπεράτωσεν ησύχως τας
+            εργασίας της την 28, παραδεχθείσα σχέδιά τινα πολεμικά
+            εις προφύλαξιν κατά το ενεστώς έτος της στερεάς Ελλάδος
+            από εισβολών, τακτοποιήσασα  ε π ί - χ ά ρ τ ο υ  τα
+            εσωτερικά του τόπου και κυρίως τα οικονομικά και
+            δικαστικά, ορίσασα τα καθήκοντα των πολιτικών και
+            στρατιωτικών, εκφρασθείσα κατά των ανταρτών και των
+            τουρκιζόντων, και κηρυχθείσα υπέρ της κυβερνήσεως και της
+            στερεώσεως των νόμων. Και ταύτα μεν τα εν Σαλώνοις.
+
+            Την δε 24 εισέπλευσαν τον αργολικόν κόλπον υπό γαλλικήν
+            σημαίαν δύο πολεμικά πλοία, το μεν κορβέττα το δε
+            δικάταρτον· και η μεν κορβέττα ηγκυροβόλησεν έμπροσθεν
+            των Μύλων, το δε δικάταρτον έπλεε προς την ακροναυπλίαν.
+            Το πλοίον τούτο έφερε τον εν Μύλω υποπρόξενον της Γαλλίας
+            καί τινα τραπεζίτην Αρμένιον. Η εν Μύλοις κυβέρνησις
+            υπώπτευσε, και η υποψία της ήτο αληθής, ότι επρόκειτο να
+            εξαγορασθώσιν εν αγνοία αυτής οι δύο εν Ναυπλίω
+            αιχμάλωτοι πασάδες. Έξ κανονίας έρριψεν, εισπλέοντος του
+            πλοίου τούτου, η έμπροσθεν των Μύλων ελληνική ναυαρχίς
+            επί σκοπώ να το αποτρέψη το να παραβιάση τον αποκλεισμόν,
+            αλλά το πλοίον δεν υπήκουσε και ηγκυροβόλησεν υπό την
+            ακροναυπλίαν· ο δε πλοίαρχος της κορβέττας, παρ' ού η
+            κυβέρνησις εζήτησε λόγον της παρακοής ταύτης, ηθέλησε να
+            δικαιώση τον είσπλουν επί λόγω ότι σκοπόν είχεν ο
+            πλοίαρχος ν' απαιτήση τι πρός τινα Γάλλον χρέος του
+            πεσόντος νομοτελεστικού αντιπροσωπευομένου εν Ναυπλίω
+            παρά του φρουράρχου Πάνου. Η κυβέρνησις απεδοκίμασεν
+            εγγράφως πάσαν συγκοινωνίαν των πολιορκουμένων και των
+            υπόπτων πλοίων, απαγόρευσε την επί οιωδήποτε λόγω
+            παραλαβήν των πασάδων και διεμαρτυρήθη, αλλ' ούτε
+            απάντησις εδόθη, ούτε το ύποπτον πλοίον μετετόπισεν. Η
+            κυβέρνησις, ήτις δεν ήλπιζεν εκ της επιστολής της το
+            ποθούμενον, έσπευσε να στείλη εις Ναύπλιον προς
+            παρεμπόδισιν της απολύσεως των αιχμαλώτων τον φθάσαντα
+            εις Άργος κατ' αυτάς Οδυσσέα· αλλά το ζήτημα τούτο ελύθη
+            απροσδοκήτως άλλως πως. Απεστάτησαν την επελθούσαν νύκτα
+            οι φυλάσσοντες τον θαλασσόπυργον Κολοκοτρωνικοί, απέβαλαν
+            τον φρούραρχον Καβαδίαν, παρέδωκαν το φρούριον εις την
+            κυβέρνησιν, και διαταγή αυτής το παρέλαβεν ο Ρόδιος,
+            όστις παρήγγειλεν ευθύς τω Γάλλω πλοιάρχω εν ονόματι της
+            κυβερνήσεως ν' αποπλεύση αμέσως, ει δε μη, θα
+            εκανονοβολείτο. Απέπλευσε το δικάταρτον και μετ' ολίγον
+            και η κορβέττα χωρίς να εκτελέσωσι τα σκοπούμενον· αλλά
+            και ο Πάνος ουδαμώς συνήνεσεν εις την παράδοσιν των
+            αιχμαλώτων.
+
+            Μαθών δε ο φρούραρχος ούτος όσα έπραξεν ο πατήρ του περί
+            του φρουρίου τα εδέχθη προθύμως και τα επραγματοποίησεν,
+            ειδώς ότι πάσα αντίστασις κατά της κυβερνήσεως έξωθεν
+            έπαυσε, και ευρισκόμενος και αυτός εν πολλή στενοχωρία
+            ένεκα της κατά ξηράν και κατά θάλασσαν πολιορκίας της
+            πόλεως και της παραδόσεως του θαλασσοπύργου·
+Ιούνιος     και την μεν 4 ιουνίου εξήλθαν αδεία της κυβερνήσεως οι επί
+            της πολιορκίας της πόλεως εν αυτή διαμείναντες ομόφρονες
+            και συμπράκτορές του, Ανδρέας Μεταξάς και Χαραλάμπης
+            Περούκας· την δε 7 και αυτός ο Πάνος και ο αδελφός του.
+            Εισήλθε δε αυθημερόν επιτροπή της κυβερνήσεως και δύναμις
+            στρατιωτική και παρέλαβαν τα φρούρια. Μετέβησαν εκεί μετά
+            τρεις ημέρας και οι εν Άργει διατρίβοντες βουλευταί. Οι
+            δε νομοτελεσταί, οι καθ' όλον τούτο το διάστημα
+            διατρίψαντες εν τοις πλοίοις, εισήλθαν την 12 εν συνοδία
+            350 υπό τον πολύκροτον κανονοβολισμόν των φρουρίων και
+            της ναυαρχίδος· την δε επαύριον ανήγγειλαν παντού
+            επισήμως τα συμβάντα, δοξάζοντες την εξ ύψους Πρόνοιαν,
+            και κηρύττοντες ότι αι ταραχαί έπαυσαν, ότι τα εσωτερικά
+            εξωμαλύνθησαν, και ότι τα εθνικά συμφέροντα ετέθησαν υπό
+            την υπεράσπισιν των νόμων και την προστασίαν της
+            κυβερνήσεως. Εν τούτοις, όλοι οι αντάρται κατέθεσαν τα
+            όπλα και αναφοραί των ήρχοντο καθ' ημέραν αιτούντων την
+            άφεσίν των. Η δε κυβέρνησις έδειξεν άκραν ανοχήν και
+            ευμένειαν, εκήρυξε την 2 Ιουλίου γενικήν αμνηστείαν, και
+            τα πάντα εφαίνοντο ήσυχα και, κατά το λέγειν του
+            νομοτελεστικού, υπό το κράτος του νόμου· αλλ' ούτε οι
+            νόμοι εκραταιώθησαν, ούτε η Πελοπόννησος ειρήνευσεν.
+
+
+
+            1824
+
+            ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΜΘ'
+
+
+
+            &Αποστολή μέρους των δανείων εις Ελλάδα. — Έκπλους του
+            Οθωμανικού στόλου. — Σχέδια του σουλτάνου και του
+            σατράπου της Αιγύπτου Μεχμέτ-Αλή εις αναδούλωσιν όλης
+            της Ελλάδος. — Καταστροφή Κάσσου και Ψαρών. — Νίκαι κατά
+            θάλασσαν των Ελλήνων παρά την Σάμον και ματαίωσις των
+            κατ' αυτής κινημάτων. — Εκστρατείαι κατά την στερεάν
+            Ελλάδα και μάχη της Άμπλιανης. — Πολεμικά κινήματα εν
+            Πελοποννήσω.&
+
+            Η ΔΕ εις Λονδίνον σταλείσα επιτροπή προς εύρεσιν δανείων
+            ευδοκίμησεν. Ο Ορλάνδος και ο Λουριώτης κατευοδωθέντες
+            την 14 ιανουαρίου υπέγραψαν την 9 φεβρουαρίου μετά των
+            τραπεζιτών Λωφνάνου και Οβριένου συμφωνητικόν περί
+            δανείου λιρών στερλινών 800,000 επί πραγματική πληρωμή 59
+            εκατοστών, επί τόκω 5 τοις % λογιζομένω από 1
+            ιανουαρίου επί του ονομαστικού κεφαλαίου, και επί υποθήκη
+            όλων των εθνικών γαιών και κυρίως της προσόδου των
+            τελωνείων, των ιχθυοτροφείων και των αλικών. Επειδή δε
+            διεδόθησαν μετ' ολίγον κακαί ειδήσεις περί των της
+            Ελλάδος, προσετέθη ο όρος να στέλλωνται τα χρήματα προς
+            τον εν Ζακύνθω Καίσαρα Λογοθέτην εντόπιον και τον εκεί
+            έμπορον Άγγλον Σαμουήλ Βάρφον, και να μη δίδωνται παρ'
+            αυτών τη ελληνική κυβερνήσει ειμή συναινέσει του Βύρωνος,
+            του Στάνωπος και του Λαζάρου Κουντουριώτου. Το δάνειον δε
+            τούτο, αφ' ού εκρατήθησαν διετείς τόκοι και οκτακισχίλιοι
+            λίραι ενός έτους χρεωλύσιον, και επληρώθησαν και τα άλλα
+            έξοδα, εξεκαθάρισε λίρας 280,000· η πρώτη δε δόσις εκ
+            40,000 έφθασεν εις Ζάκυνθον, υπό την επιστασίαν του
+            Βλακιέρου αφιχθέντος το τρίτον εις Ελλάδα, την 12
+            απριλίου. Επί τη προσκλήσει τούτου μετέβη εις Ζάκινθον ο
+            Στάνωπ, και κατόπιν αυτού και ο Εμμανουήλ Ξένος και ο
+            Νικόλαος Καλλέργης, φέροντες οι δύο ούτοι την
+            απαιτουμένην συναίνεσιν του Λαζάρου Κουντουριώτου εις
+            παραλαβήν των χρημάτων εν ονόματι της ελληνικής
+            κυβερνήσεως. Αλλ' αντέστη ο Στάνωπ επί λόγω, ότι ο Βύρων,
+            ούτινος η συναίνεσις ήτον αναγκαία, δεν έζη· διά τούτο ο
+            Λογοθέτης και ο Βάρφος δεν έδωκαν τα χρήματα και εζήτησαν
+            δευτέρας διαταγάς. Έφθασε μετ' ολίγας ημέρας εις Ζάκυνθον
+            και η δευτέρα δόσις ίσης ποσότητος, αλλά και αύτη
+            διετηρήθη διά τους αυτούς λόγους ανέπαφος. Εν τούτοις ο
+            μέγας αρμοστής, Φριδερίκος Αδάμ, ο διαδεχθείς τον
+            Μαιτλάνδον, αποθανόντα, επειδή η ιόνιος κυβέρνησις
+            επρέσβευεν ουδετερότητα, αντιβαίνουσαν εξέλαβε προς τας
+            αρχάς ταύτης την κατάθεσιν χρημάτων εντός της ιονίου
+            πολιτείας επί χρήσει ενός των διαμαχομένων, και εξέδωκε
+            την 7 Ιουνίου δόγμα απαγόρευον αυστηρώς τούτο επί απειλή
+            εξορισμού των παρηκόων και δημεύσεως των υπαρχόντων
+            αυτών. Αλλ' αφ' ού ήλθαν εκ Λονδίνου περί την 20 Ιουλίου
+            αι ζητηθείσαι διαταγαί, εστάλησαν εις Ναύπλιον όλα τα εν
+            Ζακύνθω κατατεθέντα χρήματα μηδενός εξορισθέντος, μηδέ
+            κτήματός τινος δημευθέντος.
+
+            Η δε Πύλη διδαχθείσα υπό της τριετούς πείρας ότι ανίκανος
+            ήτο μόνη να καταστρέψει τον ελληνικόν αγώνα, απεφάσισε να
+            ταπεινωθή ενώπιον του δυνατού σατράπου της Μεχμέτ-Αλή,
+            επικαλουμένη την σύμπραξίν του όχι πλέον εις υποταγήν της
+            Κρήτης αλλ' όλης της Ελλάδος.
+
+            Ο σατράπης ούτος, ο διά μόνης της ικανότητός του
+            παραχθείς από του μη όντος εις το είναι, ο μορφώσας
+            άμορφον τόπον, ο πλάσας τακτικά στρατεύματα και
+            ναυπηγήσας στόλους, ο ευρών πόρους εις διατήρησιν και
+            αύξησιν αυτών υπεσχέθη να κινήση τας δυνάμεις του κατά
+            την επιθυμίαν του κυριάρχου του εις υποστήριξιν του
+            κλονιζομένου σκήπτρου του, και να στείλη αρχηγόν αυτών
+            τον υιόν του Ιβραήμπασαν, αναδειχθέντα ηγεμόνα της
+            Πελοποννήσου. Ελέγετο δε και επιστεύετο, ότι συνωμολογήθη
+            να κρατήση υπό την εξουσίαν του όσους εν αποστασία τόπους
+            υποτάξη· και τους μεν κατοίκους χριστιανούς ν' απαγάγη
+            αιχμαλώτους εις Αίγυπτον ή αλλού, αυτούς δε τους τόπους
+            να κατοικίση υπό Αιγυπτίων και άλλων Μωαμεθανών.
+            Εσχεδιάσθη δε τα μεν αιγύπτια στρατεύματα, συνεργούντος
+            του αιγυπτίου στόλου, να πέσωσιν εις Πελοπόννησον, αι δε
+            ναυτικαί δυνάμεις της Πύλης και τα ασιανά στρατεύματά της
+            εις το Αιγαίον· να διαχυθώσι δε και τα ρουμελιωτικά εις
+            τα επί της στερεάς εν αποστασία μέρη, ώστε να ευρεθή η
+            Ελλάς παντού ταυτοχρόνως πολεμουμένη και διά ξηράς και
+            διά θαλάσσης. Εν τούτοις έπαθεν ο Μεχμέτ-Αλής δεινόν
+            πάθημα· φλόγες ανεφάνησαν αίφνης την 10 μαρτίου εν τη
+            ακροπόλει της πρωτευούσης του, αίτινες διαδοθείσαι είς
+            τινας πυριτοθήκας κατέστρεψαν την οπλοθήκην, τους δε
+            πλείστους των πυροτεχνών, πολλούς των σωματοφυλάκων, και
+            υπερτρισχιλίους ενοικούντας, τους μεν έβλαψαν, τους δ'
+            εθανάτωσαν· παρ' ολίγον δε κατέστρεψαν και αυτήν την
+            πόλιν· αλλά το πάθημα τούτο επενεγκόν, ως ελέγετο, δέκα
+            εκατομμυρίων ταλήρων ζημίαν, ουδόλως επηρέασε την
+            εκστρατείαν.
+
+            Παρασκευαζόμενος δε ο Μεχμέτ-Αλής κατά της Ελλάδος,
+            αναγκαίον έκρινε να διατηρήση αδιάσειστον την επί της
+            Κρήτης εξουσίαν του, διότι εθεώρει δικαίω τω λόγω την
+            νήσον εκείνην γέφυραν μετάγουσαν τας δυνάμεις του από
+            Αλεξανδρείας εις Πελοπόννησον. Αλλ' ως επίβουλον της
+            Κρήτης εθεώρει την υπό την ελληνικήν σημαίαν γείτονα της
+            Κάσσον, και απεφάσισε να την υποτάξη, διότι η νήσος
+            εκείνη, η φοβίσασα διά του ναυτικού της, αν και μικρού,
+            και βλάψασα τους κατέχοντας τα φρούρια της Κρήτης
+            Τούρκους, εδύνατο πάλιν, θαρρύνουσα τους αγωνιζομένους
+            Έλληνας, να κινήση νέας εν αυτή ταραχάς. Εν ώ δε διέμενεν
+            εν τω λιμένι της Σούδας ο υπό τον Γιβραλτάρην στολίσκος,
+            ήλθαν και άλλα πολεμικά πλοία τον μάιον εξ Αλεξανδρείας,
+            και δις εφάνησάν τινα τον μήνα τούτον έμπροσθεν της
+            Κάσσου, επολέμησαν, επολεμήθησαν και επανέπλευσαν εις
+            Κρήτην άπρακτα· αλλά την 6 Ιουλίου εφάνησαν
+Ιούλιος     έμπροσθεν της Κάσσου 45 φέροντα τετρακισχιλίους υπό
+            τον Χουσεήμπεην.
+
+            Η νήσος αύτη απέχει 37 μίλια της Κρήτης· έχει τέσσαρα
+            χωρία, την αγίαν Μαρίναν το και σημαντικώτερον, το
+            Αρβανιτοχώρι, την Παναγίαν και την Πόλιν. Τα χωρία ταύτα,
+            κείμενα προς το ανατολικόν μέρος της νήσου, ολίγον
+            απέχουν απ' αλλήλων. Η νήσος όλη είχε κατοίκους 5,000, εξ
+            ών 500 ναύται· παρήσαν και 300 οπλοφόροι Κρήτες. Εξ
+            αιτίας δε της κρημνώδους φύσεώς της είναι μόνον εύβατος
+            κατά το προς την Ελλάδα βλέπον μέρος τριών μιλίων μήκους·
+            επί της γραμμής ταύτης έκειντο 30 κανόνια· ήσαν και αλλού
+            σκοποί. Αλίμενος είναι η νήσος, και τα πλοία της
+            προσωρμίζοντο συνήθως εις Σκάρπαθον· αλλ' εκείναις ταις
+            ημέραις ήσαν συσσωρευμένα εξ αιτίας του καλοκαιρίου εις
+            Αυλάκι. Ελθόντα τα οθωμανικά ηγκυροβόλησαν έμπροσθεν του
+            παρακειμένου νησιδίου της Μακρυάς και εκανονοβόλουν δυο
+            ημέρας ανωφελώς την αγίαν Μαρίναν, αντεκανονοβολούντο δε
+            παρά των επί της ξηράς. Την δε νύκτα της 7 είκοσι
+            τέσσαρες ολκάδες, φέρουσαι στρατεύματα εις απόβασιν,
+            έπλευσαν πέραν της αγίας Μαρίνας προς την δύσβατον και
+            κρημνώδη άκραν της νήσου την βλέπουσαν προς την Κρήτην.
+            Ταυτοχρόνως πλοία τινα του στόλου και άλλαι ολκάδες
+            φέρουσαι στρατεύματα εκανονοβόλουν και ετουφέκιζαν προς
+            την άλλην άκραν της νήσου εις έλκυσιν της προσοχής των
+            εναντίων, και εις επιτυχίαν διά του τρόπου τούτου της επί
+            της άλλης άκρας μελετωμένης αποβάσεως. Επτά μόνον ήσαν οι
+            φυλάσσοντες την θέσιν ταύτην· η απότομος φύσις της
+            εφαίνετο αυτοφύλακτος· αλλά και οι ολίγοι ούτοι ήσαν
+            αμελέστατοι. Τα δ' εχθρικά στρατεύματα, ούσης άκρας
+            νηνεμίας, απέβησαν την νύκτα αφανή και κατέλαβαν και τα
+            τέσσαρα χωρία αμαχητί, διότι οι πολεμισταί της νήσου,
+            όντες επί της παραλίας, όπου υπώπτευαν απόβασιν, δεν
+            έλαβαν γνώσιν του συμβάντος, ειμή αφ' ού εξημέρωσεν.
+
+            Είς των πλοιάρχων της Κάσσου, ο Μάρκος, διέπρεπε διά την
+            ανδρίαν του και εδικαίωσε κατά την κρίσιμον ταύτην
+            περίστασιν ην είχεν υπόληψιν. Ούτος εν μέσω της γενικής
+            απελπισίας διά το απροσδόκητον του συμβάντος συνέλεξέ
+            τινας ακούσαντας την πατριωτικήν φωνήν του, παρέστη
+            ένοπλος υπερασπιστής της πατρίδος και μεγάλως
+            ηνδραγάθησε· λέγεται ότι 30 εχθρούς εσκότωσε μόνος αυτός·
+            ζωγρηθείς δε και οπισθαγκωνισθείς απήχθη προς τον
+            Χουσεήμπεην· αλλά και ενώπιον αυτού επεσφράγισεν ενδόξως
+            τας ανδραγαθίας του· έσπασε τα δεσμά του, ήρπασεν από της
+            ζώνης ενός των περιισταμένων την μάχαιράν του, εσκότωσε
+            δύο των φυλάκων και έπεσε και αυτός υπό τα τραύματα των
+            άλλων.
+
+            Μετά την άλωσιν των χωρίων κατεστράφη ο αγών· πολλοί
+            εφονεύθησαν, παιδία και γυναίκες ηχμαλωτίσθησαν, τινές
+            κατέφυγαν εις τα όρη, οι δε λοιποί επροσκύνησαν. Εκ των
+            εντοπίων δε πλοίων μόνον έν επρόφθασε και ανήχθη, και
+            διελθόν τον εχθρικόν στόλον διέσωσέ τινας εξ όσων δεινών
+            υπέφεραν οι λοιποί. Οι Τούρκοι ελεηλάτησαν τα χωρία,
+            επεβίβασαν τα επί της ξηράς κανόνια και ύψωσαν επί της
+            νήσου την σημαίαν των. Ο δε Χουσεήμπεης εγκαταστήσας κατ'
+            αίτησιν των ψευδοπροσκυνησάντων διοικητήν της νήσου
+            Τούρκον, απέπλευσεν εις Αλεξάνδρειαν, όπου έφερε τα
+            συλληφθέντα πλοία και τους αιχμαλωτισθέντας· παρέλαβε καί
+            τινας ναύτας εις υπηρεσίαν του στόλου, προσελθόντας
+            αυθορμήτως επ' ελπίδι λυτρώσεως των αιχμαλωτισθέντων
+            συγγενών των· διεδέχθη δε αυτόν εν Κρήτη ο ανεψιός του
+            Μουσταφάμπεης.
+
+            Μόλις την 17 εξέπλευσεν η υδραϊκή μοίρα υπό τον Σαχτούρην
+            εις βοήθειαν της Κάσσου και δεν έμαθε την καταστροφήν της
+            ειμή την 21, καθ' ην έρριψεν άγκυραν έμπροσθεν αυτής.
+            Φανέντων των ελληνικών πλοίων, ο αγάς κατέφυγεν εις
+            Κάρπαθον, οι δε ψευδοπροσκυνήσαντες Κάσσιοι έτρεξαν εις
+            το παραθαλάσσιον, και ασπαζόμενοι τους Υδραίους, και
+            διηγούμενοι περιπαθώς την συμφοράν των, και χέοντες θερμά
+            δάκρυα ανήγειραν επί της νήσου των την πεσούσαν ελληνικήν
+            σημαίαν, αλλά δεν ανήγειραν και την πεσούσαν πατρίδα των.
+
+            Λήγοντος δε του απριλίου, απέπλευσεν εκ
+            Κωνσταντινουπόλεως πολυάρμενος στόλος υπό τον Χουσρέφην,
+            επιβιβάσας λόχους τινάς γενιτσάρων· προσεπεβίβασε και εν
+            τω θερμαϊκώ κόλπω άλλα στρατεύματα συρρεύσαντα
+            πολλαχόθεν, και αρχομένου του Ιουνίου κατέπλευσεν εις
+            Μιτυλήνην, όπου παρέλαβε και άλλα.
+
+            Πολλά κακά έπαθαν, ως είδαμεν, παρά των Ψαριανών και των
+            Σαμίων το πρώτον και δεύτερον έτος του αγώνος τα παράλια
+            της Ασίας· το δε τρίτον έπαθαν και αι νήσοι της
+            Μιτυλήνης, Λίμνου και της Θάσσου, όπου αποβαίνοντες οι
+            Παριανοί ήρπαζαν, έκαιαν, εδουλαγώγουν και εφόνευαν.
+            Εγόγγυζαν επί τοις δεινοίς τούτοις οι κάτοικοι των μερών
+            εκείνων, ως απροστάτευτοι, και η Πύλη εμελέτησε την
+            καταστροφήν των Ψαρών και της Σάμου, καθ' ης και άλλοτε
+            εκίνησε δυνάμεις και απέτυχεν.
+
+            Η πόλις των Ψαρών κείται προς το νοτειοανατολικόν μέρος
+            της νήσου. Έμπροσθεν αυτής είναι ο λιμήν· άνωθεν δε
+            εσώζετο παλαιόν τείχος, και εν αυτώ ναός επ' ονόματι του
+            αγίου Ιωάννου. 7500 ήσαν οι εντόπιοι, αλλ' οι εις την
+            νήσον πολλαχόθεν καταφυγόντες υπελογίζοντο 25,000, εξ ών
+            οι πλείστοι ήσαν Κυδωνιείς και Χίοι. Ήσαν και 1000
+            Θετταλομακεδόνες μισθωτοί. Είχε δε η νήσος όλη εις
+            υπεράσπισίν της 150 κανόνια, εν οίς καί τινα σταλέντα
+            παρά του εν Ρωσσία Βαρβάκη. Εκ των 150 δε 24 έκειντο επί
+            του τείχους.
+
+Ιούνιος     Την 18 Ιουνίου εφάνησαν έξωθεν του λιμένος πλοία
+            τουρκικά, και αυθημερόν επανέπλευσαν εις Μιτυλήνην, όπου
+            διέμενεν όλος ο στόλος. Οι Ψαριανοί εσυμπέραναν ότι τα
+            πλοία ταύτα ήλθαν εις κατασκοπήν, και ότι ήγγιζεν η ώρα
+            του κατά της πατρίδος των μελετωμένου κινήματος.
+            Συνελθόντες δε εις συμβούλιον, οι μεν εγνωμοδότησαν να
+            εκπλεύσωσιν εις συνάντησιν του εχθρού μακράν της νήσου,
+            οι δε να τον περιμείνωσιν επ' αυτής. Υπερίσχυσεν η
+            τελευταία γνώμη· απέβησαν οι ναύται και κατέλαβαν
+            διαφόρους θέσεις· άφησαν δε μόνα τα πυρπολικά των εις
+            περίπλουν έμπροσθεν του λιμένος φανταζόμενοι, ότι ικανοί
+            ήσαν να υπερασπίσωσιν όλην την νήσον, ό εστι 18 μιλίων
+            περιφέρειαν, τρισχίλιοι οπλοφόροι. Την 19 ανήχθη ο
+            εχθρικός στόλος, ήλθε προ της μεσημβρίας όπισθεν της
+            πόλεως κατέμπροσθεν της μονής του αγίου Νικολάου και του
+            Ξηροκάμπου, και ήρχισε να κανονοβολή σφοδρώς. Ήσαν δε τα
+            ελθόντα πλοία, μικρά μεγάλα πολεμικά και φορτηγά, 176, εν
+            οίς 1 τρίκροτον, 2 δίκροτα, 6 φρεγάται και 10 κορβέτται·
+            έφεραν δε δωδεκακισχιλίους εις απόβασιν. Οι Έλληνες,
+            έχοντες καλώς ωχυρωμένον το παραθαλάσσιον εκείνο,
+            αντείχαν και αντεκανονοβόλουν γενναίως· δι' όλης δε της
+            ημέρας και της επελθούσης νυκτός επεκράτησεν αμοιβαίος
+            κανονοβολισμός, και οι μαχόμενοι διέμειναν όπου
+            ετοποθετήθησαν ασάλευτοι. Περί δε την δ' ώραν μετά την
+            ανατολήν του ηλίου εν μέσω του κανονοβολισμού και υπό το
+            επικρατούν εξ αιτίας της νηνεμίας νέφος του καπνού
+            απέβησαν αόρατοι πεντακόσιοι εχθροί κατ' αρχάς, και
+            κατόπιν και άλλοι εις θέσιν Πριόνι, όπου παρέκειτο
+            κανονοστάσιον φέρον τρία κανόνια υπό την επιστασίαν του
+            Ολυμπίου οπλαρχηγού, Κώτα, και 50 οπαδών του. Κωφοί οι
+            φυλάττοντες το κανονοστάσιον εις την φωνήν του αρχηγού
+            των ετράπησαν ιδόντες τους εχθρούς επερχομένους, και επί
+            της τροπής συλληφθείς ο Κώτας εφονεύθη. Συγχρόνως
+            απέβησαν και άλλοι εχθροί εις Φτελιόν. Εκεί ηύραν σφοδράν
+            αντίστασιν και εχύθη πολύ αίμα· αλλ' όντες
+            πολυαριθμότεροι υπερίσχυσαν και εκυρίευσαν την θέσιν.
+            Εκείθεν επροχώρησαν προς την πόλιν ανεμπόδιστοι, και
+            αναβάντες εις τα υπερκείμενα βουνά έστησαν τας σημαίας
+            των. Ιδόντες δε ταύτας οι επί της νήσου και τους εχθρούς
+            καταβαίνοντας πληθηδόν προς την πόλιν, έτρεξαν προς τα
+            πλοία. Άνδρες και γυναίκες ερρίπτοντο εις την θάλασσαν
+            προς διάσωσιν εις αυτά· αλλά τα πλοία όχι μόνον ήσαν
+            ηγκυρωμένα αλλά δεν είχαν, εκτός ολίγων, ουδέ τα πηδάλιά
+            των, διότι επί τη αιτήσει των υπομισθίων Θετταλομακεδόνων
+            τα απεβίβασαν την προτεραίαν ίνα μη φύγωσιν οι εντόπιοι
+            ελθόντος του εχθρού, και εγκαταλειφθώσιν οι πολεμούντες
+            υπέρ αυτών ετερόχθονες. Το περιστατικόν τούτο εξέθεσε
+            τους πλείστους εις σφαγήν και εις αιχμαλωσίαν, μόνοι όσοι
+            επρόφθαναν και κατέφευγαν εις πηδαλίουχα, ή εις πλοιάρια,
+            απέφευγαν τας χείρας των εχθρών, διότι ο εχθρικός στόλος
+            εβράδυνε να έλθη έμπροσθεν του λιμένος, και τα πλοία
+            ταύτα απεμακρύνοντο ασφαλώς του τόπου της σφαγής και της
+            αιχμαλωσίας· οι δε λοιποί επνίγοντο ή ηχμαλωτίζοντο· 19
+            μόνον πλοία επρόφθασαν και έφυγαν, όλα δε τα άλλα, ως 100
+            μικρά μεγάλα, ελθόντος του στόλου, συνελήφθησαν. Έν δε
+            αυτών, το του Δημήτρη της Ασημήνας, φέρον γυναίκας και
+            παιδία εκάη αύτανδρον προς αποφυγήν των παθημάτων της
+            τουρκικής αιχμαλωσίας· το δε του Χατσή-Αγγελή ελυτρώθη
+            εκληφθέν ως πυρπολικόν αναφθείσης επί του καταστρώματος
+            πυρίτιδος. Οι εχθροί έκαυσαν την πόλιν, και κυριεύσαντες
+            την νήσον όλην απέκλεισαν· προσέβαλαν το τείχος, την μόνην
+            θέσιν ην διετήρησαν οι Έλληνες μετά την ευτυχή απόβασιν
+            των εχθρών. Πολλοί ήσαν οι έγκλειστοι, εν οίς και 600
+            Θετταλομάγνητες υπό τον Λάμπρον Κασσανδρέα, τον Γούλαν
+            και άλλους· συνεκλείσθη και ο Σλάβος Ράδος, ο άλλοτε εν
+            Ευβοία αριστεύσας. Δύο ημερονύκτια αντέστησαν ούτοι
+            γενναίως, αλλ' εκ του σφοδρού κανονοβολισμού διερράγη η
+            μόνη εντός του τείχους δεξαμενή, και εξ αιτίας της
+            στερήσεως του νερού και της απελπισίας από πάσης έξωθεν
+            βοηθείας απεφάσισαν οι έγκλειστοι την τρίτην ημέραν ν'
+            αποθάνωσιν ενδόξως. Την αυτήν ημέραν απεφάσισαν και οι
+            εχθροί ν' αναβώσι ξιφήρεις το τείχος. Εντός αυτού ήτο
+            σπήλαιον, η φοντάνα, χρησιμεύον ως πυριτοθήκη και
+            καταφύγιον οικογενειών. Οι έγκλειστοι εξετέλεσαν εν
+            πρώτοις όσα η θρησκεία παραγγέλλει προ του θανάτου, και
+            δράξαντες την στιγμήν καθ' ην οι εχθροί ανέβαιναν
+            πληθηδόν πανταχόθεν κατεβίβασαν την επί του τείχους
+            ελληνικήν σημαίαν, ύψωσαν λευκήν εφ' ης ήσαν
+            εγκεχαραγμέναι αι λέξεις «Ελευθερία ή θάνατος», και
+            έβαλαν πυρ εις την πυριτοθήκην. Εσείσθη η νήσος επί τη
+            εκρήξει, ανετράπησαν τα τείχη, και υπό τα ερείπια όλοι οι
+            εντός, εκτός δύο, ετάφησαν, και συνετάφησαν και οι
+            εφορμήσαντες εχθροί των υπερδισχίλιοι. Μικρός ο αριθμός
+            των αιχμαλωτισθέντων επί της καταστροφής της νήσου, αλλά
+            υπέρμεγας ο των φονευθέντων. Εκ των 7500 εντοπίων, 3500
+            διεσώθησαν, εν οίς και 150 κρυβέντες κατά το μέρος όπου
+            εγένετο η απόβασις, ους παρέλαβε την επαύριον η
+            παρευρεθείσα επί τη καταστροφή των Ψαρών γαλλική φρεγάτα
+            Ίσις· ώστε, αν κατά την αναλογίαν ταύτην λογισθώσι και οι
+            εκ των 25,000 προσφύγων διασωθέντες μη εχόντων προς
+            σωτηρίαν όσους τρόπους είχαν οι εντόπιοι, ο αριθμός όλων
+            των φονευθέντων και αιχμαλωτισθέντων υπερβαίνει τους
+            δεκαεπτακισχιλίους.
+
+            Καταστρεφομένης δε της νήσου, οι αιμοχαρείς πορθηταί της
+            έκοπταν και μετεκόμιζαν εις την ναυαρχίδα τας κεφαλάς των
+            αθλίων Χριστιανών. Ο δε καπητάμπασας, καθήμενος επί της
+            λεοντής του, τας εδέχετο περιχαρής συσσωρευομένας υπό
+            τους οφθαλμούς του, και εφιλοδώρει τους αποκεφαλιστάς
+            κατά την βδελυράν τουρκικήν συνήθειαν. Ελλιμένιζε ταις
+            ημέραις εκείναις έμπροσθεν των Ψαρών το αγγλικόν
+            δικάταρτον Alacrity. Ο πλοίαρχος Υωρκ (α), μαθών ότι
+            απήγαγαν εις την οθωμανικήν ναυαρχίδα ως αιχμάλωτον
+            αρχιμανδρίτην τινά φίλον του, αφίχθη εις λύτρωσίν του,
+            και υποκριθείς ότι επεθύμει να τον αποχαιρετήση,
+            παρεκάλεσε τον πασάν να διατάξη την προσέλευσίν του· επί
+            τη παρακλήσει ταύτη ελάλησεν ο πασάς πρός τινα των
+            παρεστώτων κατ' ιδίαν, και μετ' ολίγον προσηνέχθη κεφαλή
+            γενειώσα, την στιγμήν εκείνην αποκοπείσα και αίμα εισέτι
+            στάζουσα. Σατανικώς δε υπομειδιάσας ο πασάς επί τω
+            θεάματι, είπε τω πλοιάρχω δακτυλοδεικτών την κεφαλήν,
+            «ιδού ο φίλος σου». Ο πασάς ούτος ήτον είς των
+            συνετωτέρων και ημερωτέρων ανδρών της αυτοκρατορίας.
+
+            Η καταστροφή των Ψαρών υπό την πολεμικήν έποψιν δεν
+            ομοιάζει την των Κυδωνιών, της Ναούσης, της Κασσάνδρας ή
+            της Χίου· ήτο καταστροφή μεγάλου μέρους της ναυτικής
+            δυνάμεως της Ελλάδος και εξαφάνισις της προφυλακής αυτής·
+            ήτον απόσβεσις φλογός καιούσης κατ' έτος τα εχθρικά
+            παράλια της Ασίας και πολλάκις λυούσης τας εκστρατείας
+            της. Ζωήν ενόμισαν οι πλησιόχωροι λαοί της Ασίας τον
+            θάνατον των Ψαρών, και εδοξολόγησαν τον Θεόν ιδόντες
+            πωλουμένας εν ταις αγοραίς των τας γυναίκας και τα τέκνα
+            ανδρών, ων ακούοντες χθες μόνα τα ονόματα έτρεμαν. Ερρέθη,
+            ότι η νήσος ηλώθη εξ επιβουλής, και ότι το κανονοστάσιον
+            επροδόθη υπό του Κώτα· αλλ' η κατηγορία αύτη είναι πάντη
+            ανυπόστατος, και ο Κώτας συλληφθείς υπό των εχθρών
+            εφονεύθη.
+
+            Εν ώ δε κατεστρέφοντο τα Ψαρά, αι ναυτικαί μοίραι Ύδρας
+            και Σπετσών ηπράκτουν δι' έλλειψιν των εις έκπλουν. Προ
+            πολλού είχε φθάσει, ως είπαμεν, και η πρώτη και η δευτέρα
+            δόσις των δανείων εις Ζάκυνθον, και αν δεν παρενέπιπταν
+            τα περί ων διελάβαμεν εμπόδια εις την προς την ελληνικήν
+            κυβέρνησιν αποστολήν αυτών, επρολαμβάνετο ίσως διά του εν
+            καιρώ έκπλου του στόλου η πτώσις και της Κάσσου και των
+            Ψαρών. Εν τοσούτω, η περί ης ο λόγος καταστροφή
+            κατετάραξε τους Έλληνας φοβηθέντας μη πάθη και η Ύδρα
+            ό,τι έπαθαν τα Ψαρά, και τότε κατεστρέφετο όλος ο αγών·
+            διά τούτο και στρατεύματα έξωθεν εις την νήσον ταύτην
+            μετεβιβάσθησαν, και πλοία μετά μεγάλης σπουδής και εκ του
+            προχείρου ητοιμάσθησαν και ενωθέντα μετά των διασωθέντων
+            ψαριανών απέπλευσαν υπό τον Μιαούλην προς τα Ψαρά επ'
+            ελπίδι να προλάβωσι την πτώσιν του τείχους αντέχοντος ως
+            εφημίζετο· διετάχθη δε και η υπό τον Σαχτούρην πλεύσασα
+            εις βοήθειαν της Κάσσου μοίρα και μη φθάσασα εκεί εν
+            καιρώ να πλεύση και αύτη προς εκείνο το μέρος· προς το
+            αυτό μέρος έπλευσε και η των Σπετσών.
+
+            Μετά δε την ανατροπήν του τείχους επανέπλευσαν ο στόλος και
+            τα στρατεύματα του εχθρού εις Μιτυλήνην. Δισχίλιοι μόνον
+            στρατιώται και 35 πλοία ένοπλα δευτέρας και τρίτης
+            τάξεως, τα πλείστα σαλούπαι, εναπέμειναν εις μετακόμισιν
+            των επί της νήσου κανονίων· εναπέμειναν και χίλιοι
+            εθελονταί εις λαφυραγωγίαν· εστάλησαν και εις
+            Κωνσταντινούπολιν ως τρόπαια και εξετέθησαν επί των
+            πυλώνων του παλατίου την 12 ιουλίου 500 κεφαλαί, 1200
+            ωτία, 35 ελληνικαί σημαίαι και 200 αιχμάλωτοι.
+
+Ιούλιος     Την δε 3 εξημερώθη η υπό τον Μιαούλην μοίρα έξωθεν των
+            Ψαρών υπό το ακρωτήριον του Λιμεναρίου· έφθασε συγχρόνως
+            και η υπό τον Σαχτούρην και η των Σπετσών· όλα δε τα
+            πλοία συνηριθμούντο 56, εξ ών 34 υδραϊκά, 13 σπετσιωτικά,
+            και 9 ψαριανά, και απεβίβασαν αυθημερόν ικανούς ναύτας.
+            Ιδόντες οι επί της νήσου τους εχθρούς των αποβάντας,
+            άφησαν όλα τα μέρη της νήσου και έτρεξαν εις τα εν τω
+            λιμένι πλοία των τόσον έντρομοι, ώστε τινές αυτών
+            επνίγησαν· διακόσιοι μόνον μη προφθάσαντες να φύγωσιν
+            εκλείσθησαν εντός τεσσάρων οικιών. Επίσης έντρομα και τα
+            πληρώματα των εν τω λιμένι εχθρικών πλοίων έκοψαν τας
+            αγκύρας και ανήχθησαν· ανήχθησαν και τα ελληνικά εις
+            καταδίωξιν αυτών και τα εκανονοβόλησαν· μία γολέττα
+            παρεδόθη και έν άλλο πλοίον εκάη· επόδισαν τότε τα
+            εχθρικά προς την Χίον καταδιωκόμενα· οι δε εν αυτοίς
+            απελπισθέντες τα έρριψαν εις την ξηράν και τα έκαυσαν·
+            τέσσαρα μόνον διεσώθησαν και ταύτα κακώς έχοντα. Την δ'
+            επαύριον απέκλεισαν οι Έλληνες τους εν ταις οικίαις και
+            επυροβόλουν διά ξηράς και θαλάσσης, αλλ' εις μάτην.
+            Τέσσαρες ναύται και ο ανδρείος πλοίαρχος Λάζαρος
+            Παναγιώτας επληγώθησαν πολεμούντες επί της ξηράς, και εν
+            ελλείψει χειρούργου μετεκομίσθησαν εις Ύδραν.
+
+            Μετά δε την φθοράν του εχθρικού στολίσκου και τον πολύν
+            όλεθρον των εν αυτώ, επανέπλευσαν τα ελληνικά πλοία εις
+            Ψαρά και επήραν πολλά των υπό των εχθρών εις τον αιγιαλόν
+            καταβιβασθέντων και μη εισέτι επιβιβασθέντων κανονίων.
+            Την δε 7, ανατείλαντος του ηλίου, εφάνη εχθρικόν πλοίον
+            κατά την Χίον· απέπλευσαν ευθύς εκ Ψαρών τρία ελληνικά
+            εις καταδίωξιν του, αλλά μετ' ολίγον ειδοποίησαν διά
+            σημείων, ότι όλος ο εχθρικός στόλος εφαίνετο· τότε
+            διετάχθησαν οι επί της ξηράς ναύται να επιβιβασθώσι, και
+            τούτου γενομένου, ανήχθησαν όλα τα πλοία· αλλά μόνον 14
+            υδραϊκά έπλευσαν προς την Χίον, τα δε άλλα επόδισαν προς
+            τον Καφηρέα. Επειδή δε τόσον ολίγα δεν ήσαν αξιόμαχα προς
+            τοιούτον στόλον, δεν εναυμάχησαν, αλλ' ελλιμένισαν την 11
+            υπό το ακρωτήριον της Σάμου, και εκείθεν επανέπλευσαν εις
+            τα ίδια. Επ' ουδεμιάς δε άλλης μέχρι τούδε εκστρατείας
+            ευρέθησαν τα ελληνικά τόσον απρομήθευτα των αναγκαίων. Εν
+            τούτοις ο εχθρικός στόλος κατέπλευσεν εις Ψαρά, παρέλαβε
+            τους εγκλείστους και τα εναπομείναντα κανόνια, κατηδάφισε
+            τας σωζομένας οικίας, και χώσας τον λιμένα επανέπλευσεν
+            εις Μιτυλήνην.
+
+            Τοιουτοτρόπως απετελείωσεν η καταστροφή των Ψαρών. Η δε
+            κυβέρνησις περιέθαλψεν όπως εδύνατο τους διασωθέντας
+            Ψαριανούς και τοις έδωκεν επί τη αιτήσει αυτών εις
+            προσωρινήν κατοικίαν την Μονεμβασίαν και εις μόνιμον διά
+            ψηφίσματος τον Πειραιά, αλλά το ψήφισμα δεν
+            επραγματοποιήθη, συνοικισθέντων των πλείστων εις Αίγιναν.
+
+            Την καταστροφήν των Ψαρών επρόκειτο κατά το σχέδιον της
+            Πύλης να παρακολούθηση η της Σάμου· αλλ' ο αφιλοπόλεμος
+            Χουσρέφης, αντί να την προσβάλη αμέσως ανέτοιμον,
+            απροστάτευτον υπό του ελληνικού στόλου και απελπισθείσαν
+            επί τη καταστροφή των Ψαρών, εκάθησεν ολόκληρον μήνα
+            αργός εν Μιτυλήνη. Αθλιώτατα ήσαν τα εσωτερικά της Σάμου
+            τον μήνα εκείνον. Τέσσαρες ήσαν αι φατρίαι· η μεν ήθελε
+            φυγήν, η δε επίκλησιν αγγλικής προστασίας, η τρίτη
+            συμβιβασμόν, η δε τετάρτη αντίστασιν μέχρι θανάτου. Καλή
+            τύχη υπερίσχυσεν η τελευταία ελθούσης εν καιρώ της
+            ειδήσεως ότι τα εν Ζακύνθω κατατεθέντα χρήματα εδόθησαν,
+            και ότι εξ αυτών εχορηγήθησαν προς έκπλουν του στόλου εις
+            βοήθειαν της νήσου των δίστηλα 90,000.
+
+            Την δε 24 εξέπλευσαν 15 πολεμικά σπετσιωτικά και έν
+            πυρπολικόν υπό τον Κολανδρούτσον, ηγκυροβόλησαν την 27
+            εις Κολώνας και ανήχθησαν μετά τρεις ημέρας· ηυξήθη δε ο
+            αριθμός αυτών μετ' ολίγον εις 28. Την δε 27 εξέπλευσαν 27
+            υδραϊκά πολεμικά και πυρπολικά αποτελούντα την πρώτην
+            μοίραν υπό τον Σαχτούρην· ητοιμάζετο δε μετά πολλής
+            σπουδής να εκπλεύση και η δευτέρα υπό τον Μιαούλην. Την
+            30 εξημερώθη η υπό τον Σαχτούρην έξωθεν της Ικαρίας και
+            είδε 40 μικρά πλοία, εν οίς και 20 σακολέβας, πλέοντα υπό
+            τουρκικήν σημαίαν προς την Σάμον και φέροντα δισχιλίους
+            εις αποβίβασιν προς το μέρος του Καρλοβασίου. Προπλέοντα
+            δε τρία πλοία της μοίρας ταύτης και δύο σπετσιωτικά
+            έπεσαν επί τα φανέντα εχθρικά, δύο σακολέβας κατεπόντισαν
+            και δύο άλλας συνέλαβαν, τους δε εν αυταίς έσφαξαν. Εν τω
+            μεταξύ δε τούτω επλησίασαν και τα λοιπά, και τότε όλα τα
+            εχθρικά πλοιάρια καταδιωκόμενα ηναγκάσθησαν τα μεν να
+            πέσωσιν εις την πλησιεστέραν ξηράν, τα δε να καταφύγωσιν
+            εις άλλα παράλια. Επί της συγκρούσεως δε ταύτης
+            εφονεύθησαν εκ των Ελλήνων 5 και επληγώθησαν 9. Την δε
+            επαύριον έπλευσεν η μοίρα υπό εύδιον άνεμον προς την
+            παραλίαν, όπου, ως ειδοποιήθη, διάφορα πλοιάρια
+            παρελάμβαναν στρατεύματα· αλλ' η είδησις δεν ήτον αληθής·
+            εκείθεν έπλευσε παρά το στόμιον του πορθμού κατά την
+            Μυκάλην, όπου και ηγκυροβόλησεν· αλλ' ανήχθη μετ' ολίγον
+            ιδούσα επί των αντικρύ βουνών και των παραλίων πλήθη
+            στρατευμάτων, εντός δε δύο λιμενίσκων σωρούς πλοιαρίων
+            ετοίμων να μεταβιβάσωσι τα στρατεύματα ταύτα εις Σάμον·
+            ήσαν εν αυτοίς και δύο βρίκια, άτινα άμα είδαν τα
+            ελληνικά πλοία επερχόμενα, έκοψαν τας αγκύρας και έτρεξαν
+            υπό την σκέπην του μεγάλου στόλου ελλιμενίζοντος όπισθεν
+            του κατά το ακρωτήριον της αγίας Μαρίνας ερημονησίου.
+            Προχωρήσασα βαθύτερον η μοίρα είδεν άλλα πλοιάρια
+            προσωρμισμένα, και άλλα στρατεύματα συσσωρευμένα επί των
+            παραλίων και των πλησίον λόφων έτοιμα εις μεταβίβασιν.
+            Επλησίασαν τότε τρία των πλοίων προς την ξηράν, έν αυτών
+            έρριψε μίαν κανονίαν, και εν τω άμα ετράπησαν οι επί της
+            παραλίας εχθροί και ανέβησαν εις τους λόφους. Επόδισε
+            μετά τούτο η μοίρα και έρριψεν άγκυραν αυθημερόν όπου και
+            πρότερον. Αφ' ού δε παρετήρησεν ο εχθρός ότι, εν όσω τα
+            ελληνικά πλοία κατείχαν την θέσιν εκείνην, η μετάβασις
+            των στρατευμάτων εδυσκολεύετο, 18 πλοία της πρώτης τάξεως
+            έπλευσαν, περί την δ' ώραν επί τα ελληνικά. Ο Σαχτούρης
+            διέταξε να ναυμαχήσωσιν οι περί αυτόν επ' αγκύρας·
+            εναυμάχησαν μετά μεσημβρίαν καθ' όν τρόπον διέταξε·
+            πολλοί εκατέρωθεν κανονοβολισμοί αλλ' αποτέλεσμα ουδέν·
+            προς δε το εσπέρας, αφ' ού ώρμησαν δύο πυρπολικά, το του
+            Ρομπότση και το του Τσάπελη, το μεν εις μίαν φρεγάταν το
+            δε εις μίαν κορβέτταν, εφοβήθησαν οι εχθροί και
+            απεμακρύνθησαν· επανήλθαν και την επαύριον. Οι Έλληνες
+            τους εδέχθησαν επ' αγκύρας ως και την προτεραίαν. Τρεις
+            ώρας εναυμάχησαν, και πάλιν πολύς κανονοβολισμός και
+            αποτέλεσμα ουδέν, έως ου ανήχθησαν τέσσαρα πυρπολικά,
+            άτινα μόλις είδαν οι εχθροί επιπλέοντα απεμακρύνθησαν και
+            ούτως έπαυσεν η δευτέρα ναυμαχία.
+Αύγουστος   Την δε 2 αυγούστου ήλθαν εις χαιρετισμόν του
+            αντιναυάρχου ο αρχιερεύς της Σάμου, ο Λυκούργος και άλλοι
+            πρόκριτοι· τους αντεπεσκέφθη και ο αντιναύαρχος επί της
+            ξηράς, όπου υπεδέχθη μετά μεγίστης τιμής. Αυθεσπερί δε
+            ήλθαν όπου τα υδραϊκά πλοία και τα 28 σπετσιωτικά και έν
+            ψαριανόν. Την 4 έπλευσε και τρίτην φοράν ο εχθρικός
+            στόλος επί τον ελληνικόν· κανονοβολών δε αυτόν
+            εκανονοβόλει συγχρόνως και τα επί της νήσου κανονοστάσια
+            και αντεκανονοβολείτο. Εν τούτοις ανήχθησαν 17 των
+            ελληνικών πολεμικών και διετάχθησαν και τα πυρπολικά να
+            κινηθώσιν, αλλ' ουδέν εκινήθη· και οι μεν πλοίαρχοι
+            ητιώντο τα πληρώματα, τα δε πληρώματα τους πλοιάρχους.
+            Εις μάτην δε ο αντιναύαρχος έτρεχεν από πυρπολικού εις
+            πυρπολικόν και εκάλει τους εν αυτοίς εις εξόρμησιν. Καλή
+            τύχη έφθασε κατ' αυτήν την ώραν ο Κανάρης, υπήκουσε μετά
+            χαράς, και τότε το πυρπολικόν αυτού και τα 17 πολεμικά
+            υδραϊκά και σπετσιωτικά ώρμησαν εις το μέσον των εχθρικών
+            και δεν επόδισαν ειμή αφ' ού ηναγκάσθησαν τα εχθρικά όλα
+            ν' απομακρυνθώσιν. Η τρίτη αύτη ναυμαχία διήρκεσε πέντε
+            ώρας. Εν τούτοις τα επί της ξηράς πολυπληθή στρατεύματα
+            έβλεπαν αυτοψεί την καταισχύνην του μεγάλου στόλου των
+            καταδιωκομένου και φεύγοντος και ωλιγοψύχουν. Ο ατυχής
+            στόλος εκινήθη και τετάρτην φοράν κατά του ελληνικού την
+            επαύριον, και τα μεν των πλοίων αυτού επροσπάθουν,
+            πνέοντος ολίγου ανατολικού ανέμου, να επιπέσωσι διά του
+            μεταξύ του ανατολικού ακρωτηρίου της Σάμου (Κολώνες) (β)
+            και της αγίας Μαρίνας πορθμού φυλαττομένου υπό των
+            Σπετσιωτών, τα δε διά του αριστερού μέρους φυλαττομένου
+            υπό των Υδραίων. Καλή τύχη εφιλοτιμήθησαν και οι
+            πυρποληταί όλοι ημέραν εκείνην και εκινήθησαν πρόθυμοι.
+            Πρώτος ο Τσάπελης ώρμησεν εις μίαν μεγάλην φρεγάταν
+            πλέουσαν μεταξύ του ακρωτηρίου της Σάμου και της αγίας
+            Μαρίνας. Ο πυρπολητής ούτος προσέπλευσεν εντός βολής
+            πιστόλας, αν και βροχηδόν έπιπταν εντός του πυρπολικού
+            του οι μύδροι και τα βόλια της φρεγάτας. Αλλ' εν ώ
+            επρόκειτο να το κολλήση, τινές των ναυτών του, ιδόντες
+            τους εχθρούς ετοιμάζοντας τας λέμβους των εις ρυμουλκίαν
+            της φρεγάτας, και υπολαβόντες ότι ήρχοντο εις αφαρπαγήν
+            του εφολκίου, εδειλίασαν, και εμβάντες δρομαίοι εις αυτά
+            άφησαν επί του πυρπολικού τον πλοίαρχον πηδαλιουχούντα,
+            απειλούντες ότι θα έκαιαν και το πλοίον και αυτόν, αν δεν
+            τους ηκολούθει. Τόση δε δειλία παρά συνήθειαν κατέλαβε
+            τους ναύτας, ώστε θα έπιπτε το πλοίον εις χείρας των
+            εχθρών, αν δεν επρόφθανε να το καύση ο πλοίαρχος καύσας
+            εκ της πολλής βίας και τα πρόσωπόν του και την χείρα του·
+            αλλ' ό,τι δεν κατώρθωσεν ο γενναίος αλλ' ατυχής Τσάπελης,
+            το κατώρθωσε μετά μίαν ώραν ο επιδεξιώτατος Κανάρης.
+            Ούτος, καθ' ην ώραν ηγωνίζετο η φρεγάτα να κάμψη το
+            ακρωτήριον, έστησε το πυρπολικόν του έμπροσθέν της, ώστε,
+            αν η φρεγάτα επροχώρει, αδύνατον ήτο να διαφύγη τας
+            φλόγας του· εις αποφυγήν δε του δεινού έστρεψε την πρώραν
+            προς τα παράλια της Ασίας, και καταδιωκομένη υπό του
+            πυρπολικού ηναγκάσθη να πλεύση προς τον πλησιέστερον
+            κρημνόν· αλλά πριν πέση έξω, την επρόφθασε το πυρπολικόν
+            και περιεπλέχθη· η φρεγάτα κατήντησεν ακυβέρνητος, και οι
+            πλείστοι των εν αυτή, πεσόντες εις την θάλασσαν,
+            εξεκολύμβουν. Εν τοσούτω αι φλόγες διεδόθησαν εις αυτήν,
+            άναψε μετ' ολίγον και η πυριτοθήκη, και τότε κανόνια,
+            κατάρτια, κεραίαι, σφαίραι, ξύλα, σίδηρα ετινάχθησαν όλα
+            εις τον αέρα, και πολλά αυτών έπεσαν εν μέσω των επί της
+            ξηράς στρατευμάτων και άλλους μεν εφόνευσαν, άλλους δε
+            επλήγωσαν. Εφονεύθησαν και δύο ναύται του πυρπολικού υπό
+            των τουφεκιών των επί της ξηράς· οι δε απομείναντες εν τη
+            φρεγάτα οι μεν συνεκάησαν, οι δε επί των κυμάτων
+            φερόμενοι εζωγρήθησαν και εσφάγησαν. Ο εχθρός, αν και
+            εξεθαμβήθη επί τοις παθήμασί του, δεν απηλπίσθη και
+            ανεστράφη· αλλ' αντέστη σφοδρώς η εκ σπετσιωτικών πλοίων
+            αριστερά πτέρυξ, εν οίς διεκρίθη το υπό τον Ανάργυρον
+            Λεμπέσην. Το δειλινόν περιέπλεξεν ο Βατικιώτης το
+            πυρπολικόν του εις δικάταρτον τουνεζινικόν 20 κανονίων
+            και το έκαυσεν· συνελήφθη δε καί τις εν αυτώ πασάς
+            Τουνεζίνος προφθάσας και ριφθείς εις την θάλασσαν. Μετά
+            δύο ώρας άλλοι πυρποληταί, ο Δημήτρης Ραφαλιάς και ο
+            Λέκας Ματρόζης περιέπλεξαν τα πυρπολικά των είς τινα
+            φρεγάταν και την έκαυσαν. Ερρίφθησαν και δύο άλλα μετά
+            ταύτα, αλλ' εκάησαν μη καύσαντα. Απελπισθείς επί τέλους ο
+            εχθρικός στόλος απεμακρύνθη περί την α' ώραν της νυκτός
+            κατά το Αγαθονήσι· η δε φθορά, ην έπαθε την ημέραν
+            εκείνην, και η εντεύθεν καταισχύνη εφαίνοντο ματαιώσασαι
+            την εις Σάμον απόβασιν· και τα μεν στρατεύματα
+            διεσκορπίσθησαν, ο δε στόλος κατέπλευσεν εις Πάτμον και
+            Καρέναν, και μετ' ολίγας ημέρας μεθώρμησεν εις Κων όπου
+            ανεμένετο ο αιγύπτιος (γ).
+
+            Η λαμπρά αύτη και σωτηριώδης ναυμαχία ενέπλησε θάρρους
+            τας καρδίας των Ελλήνων και τους παρηγόρησε διά την
+            καταστροφήν της Κάσσου και των Ψαρών. Εξ όσων δε
+            κατώρθωσεν ο ελληνικός στόλος εις προφύλαξιν της Σάμου
+            εξάγεται, ότι δεν κατεστρέφοντο ίσως ουδέ τα Ψαρά, αν
+            υπερασπίζοντο επί της θαλάσσης (δ).
+
+            Καθ' όν δε καιρόν εκινείτο ο στόλος κατά των Ψαρών και
+            της Σάμου, εκινούντο και στρατεύματα προς την Ανατολικήν
+            Ελλάδα. Ο φοβερός ως ηγεμών της Μακεδονίας Αβδουλαβούτης
+            δεν ευδοκίμησεν ως Ρούμελη-βαλεσής και διεκρίθη μόνον
+            διά την ωμότητά του. Ο σουλτάνος τον εκάθηρεν, αρχομένου
+            του έαρος του έτους τούτου, και αντικατέστησε τον Δερβήσ
+            -πασαν. Διετάχθη ούτος να στρατολογήση 30,000, αλλ' ούτε
+            το ήμισυ εδυνήθη να συνάξη· είχε δε υπό την οδηγίαν του
+            τον Ισούφπασαν Μπερκόφτσαλην και τον εκ Δίμπρας
+            Αμπάτπασαν. Μεσούντος δε του Ιουνίου, εστρατοπέδευσε
+            πανστρατιά εις Λιανοκλάδι υπό κακούς οιωνούς. Δύο τρεις
+            ημέρας πρότερον είχε στείλει εκεί υπό φύλαξιν ενόπλων
+            πολλά κιβώτια φυσεκίων εις χρήσιν του στρατού, αλλά την
+            νύκτα έπεσε κεραυνός εις τον πύργον, όπου τα πολεμεφόδια
+            εφυλάττοντο, τα έκαυσεν όλα, και συνέκαυσε καί τινας των
+            φυλασσόντων αυτά.
+
+            Στρατοπεδεύσας δε ο Δερβήσπασας εις Λιανοκλάδι έστειλε
+            μετά τινας ημέρας εις Γραβιάν υπό τους δύο άλλους πασάδας
+            εξακισχιλίους πεζούς και χιλίους ιππείς, ίνα εισβάλωσι
+            δι' εκείνης της οδού εις Σάλωνα· διέταξε και τον
+            Καρύστιον Ομέρπασαν και τον εν Πρεβέζη Βρυώνην να
+            εισβάλωσι και ούτοι συγχρόνως ο μεν εις Αττικήν ο δε εις
+            Ακαρνανίαν, συνελθόντα δε όλα τα στρατεύματα εις
+            Ναύπακτον να μεταβώσιν όπου τα πράγματα τα ωδήγουν. Αλλά
+            τα σχέδια των Τούρκων ήσαν ως και τα των Ελλήνων, γραπτά
+            μάλλον ή πρακτά.
+
+            Τας αυτάς δε ημέρας συνενωθέντες οι εν Ρίω, Αντιρρίω και
+            Ναυπάκτω Τούρκοι, ως πεντακόσιοι, ώρμησαν εις την
+            επαρχίαν Λιδωρικίου, και ευρόντες μέρος του στρατεύματος
+            της επαρχίας ταύτης εν τω χωρίω Ομέρ-εφέντη υπό τον
+            οπλαρχηγόν του Καλτσά, Τριαντάφυλλον, συνεκρούσθησαν, και
+            μη δυνηθέντες να προχωρήσωσιν ωπισθοδρόμησαν. Εκ των
+            Ελλήνων 6 εφονεύθησαν και 11 επληγώθησαν.
+
+            Γνωσθείσης δε της μελετωμένης εις Σάλωνα εισβολής,
+            ανηγέρθησαν, διαταγή του Πανουργιά, κατά την μεταξύ
+            Σαλώνων και Άμπλιανην 10 δυνατοί προμαχώνες· αλλ'
+            ολιγάριθμον ήτον ως προς την ανάγκην το τάγμα του
+            Πανουργιά. Καλή τύχη συνήλθαν εις την θέσιν εκείνην και
+            άλλα τάγματα υπό τον Γεωργάκην Δράκον, τον Γιώτην
+            Δαγκλήν, τον Διαμάντην Ζέρβαν και τον Περραιβόν. Έστειλε
+            και ο Λόντος υπό τον Παναγιώτην Νοταράν 200 στρατιώτας,
+            και επί μισθοδοσία δέκα χιλιάδων γροσίων έπεισε και τους
+            περί τον Κίτσον Τσαβέλλαν, εκ Μεσολογίου εις Πελοπόννησον
+            ερχομένους και διαβαίνοντας την Σεργούλαν, να μεταβώσι
+            και ούτοι εις την θέσιν εκείνην· ήσαν δε όλοι οι
+            υπερασπισταί της εννεακόσιοι.
+Ιούλιος     Την 8 ιουλίου μέρος του εχθρικού στρατού εξ Αλβανών
+            και υπό την οδηγίαν του Αμπάζπασα επάτησε την επαρχίαν
+            του Λιδωρικίου, ήρπασεν οκτακισχίλια πρόβατα και μίαν
+            εκατοστύν ίππων, ηκροβολίσθη μετά του εν Μουσινίτσα υπό
+            τον Σκαλτσάν τάγματος ενδυναμωθέντος και παρά τινων
+            Κραββαριτών υπό τον Σαφάκαν και επανήλθεν εις το
+            στρατόπεδόν του. Την νύκτα δε της 13 εξεστράτευσαν όλοι
+            οι εν Γραβιά σύροντες και δύο κανόνια, και εξημερώθησαν
+            εις του Σανδάλη το μνήμα, μίαν ώραν μακράν της Άμπλιανης,
+            και την γ' ώραν της ημέρας έπεσαν επί τους κατέχοντας την
+            θέσιν εκείνην Έλληνας· και κατ' αρχάς μεν πυροβολούντες,
+            μετ' ολίγον δε ξιφήρεις, ηγωνίζοντο ν' ανοίξωσιν ην
+            επρόλαβαν οι Έλληνες και έφραξαν οδόν, ενρίψαντες κορμούς
+            δένδρων. Γενναίως υπεράσπισαν τας θέσεις των οι Έλληνες,
+            αντέκρουσαν τους εχθρούς και πολλάκις εφορμήσαντας τους
+            απώθησαν· αλλ' ανένδοτοι ήσαν οι εχθροί και αμφιρρεπής η
+            μάχη μέχρι της εσπέρας, καθ' ην ελθούσα επικουρία υπό τον
+            Χαλμούκην έπεσεν επί την αριστεράν πτέρυγα του εχθρού,
+            την έβαλεν εις αταξίαν, και διά της θερμής συνεργείας των
+            Σουλιωτών πολεμούντων προς εκείνο το μέρος την έτρεψεν.
+            Η τροπή της αριστεράς πτέρυγος επέφερε την του κέντρου·
+            μόνη η δεξιά αντείχε και στενώς επολιόρκει τον προμαχώνα,
+            εν ώ ήτον ο Νάκος Πανουργιάς· αλλ' αφ' ού ενύκτωσεν,
+            ετράπη και αύτη μη δυναμένη μόνη ν' ανθέξη. Οι Έλληνες
+            έτρεξαν κατόπιν των εχθρών, επήραν τα δύο κανόνια, πολλά
+            όπλα, πολεμεφόδια, ίππους, σημαίας, και την σκηνήν του
+            Μπερκόφτσαλη. 37 Έλληνες και πάμπολλοι Τούρκοι
+            εσκοτώθησαν και επληγώθησαν, πολλοί δε κατεκρημνίσθησαν
+            επί της διά των στενοτοπιών φυγής των ωθούντες και
+            ωθούμενοι, και προτιμώντες τον θάνατος της αιχμαλωσίας·
+            απόδειξις δε της μεγάλης φθοράς των εχθρών είναι, ότι τα
+            στρατεύματα, επανελθόντα εις Γραβιάν, δεν επεχείρησαν
+            νέαν εισβολήν. Εφονεύθη την ημέραν εκείνην και ο γνωστός
+            Μπέης της Θράκης, Σουλεϊμάνης.
+
+            Καθώς δε προεσχεδιάσθη, απέβη κατ' αυτάς και ο Καρύστιος
+            Ομέρης εις Ωρωπόν μετά των εν Ευβοία δισχιλίων γενιτσάρων
+            και χιλίων άλλων και ελεηλάτει τα πέριξ. Ο δε Γκούρας, ο
+            προ ενός μηνός διορισθείς παρά της κυβερνήσεως φρούραρχος
+            Αθηνών,
+Ιούλιος     εξεστράτευσε την 3 Ιουλίου μετά 600, και την επαύριον
+            κατέλαβε το άνωθεν της πεδιάδος του Μαραθώνος
+            παλαιότειχον. Την 5 επήλθαν οι εχθροί και ηκροβολίσθησαν,
+            επανελήφθη η μάχη και την 6, και οι Τούρκοι έρριψαν 50
+            κανονίας, και δις και τρις εφώρμησαν, αλλ' απεκρούσθησαν.
+            Ήλθεν εν τω μεταξύ τούτω επικουρία υπό τον Ευμορφόπουλον
+            και άλλους, και τότε έπεσαν όλοι επί τους εχθρούς, τους
+            έτρεψαν και εις σημείον της νίκης έστειλαν εις Αθήνας 30
+            κεφαλάς και 2 σημαίας. Μετά δε την μάχην ταύτην οι μεν
+            Έλληνες επανήλθαν εις την πόλιν, οι δε Τούρκοι μετέβησαν
+            εις Καπανδρίτι περιφερόμενοι επί αρπαγή και αιχμαλωσία.
+            Την δε 20 ήλθαν εγγύς της πόλεως 600 ιππείς· αλλ'
+            εξορμήσαντες οι Έλληνες υπό τον κανονοβολισμόν της
+            ακροπόλεως τους ηνάγκασαν να οπισθοδρομήσωσι διά της
+            Κυφησίας. Την 3 αυγούστου προσήγγισαν αύθις οι ιππείς,
+            εξήλθαν τότε και οι Έλληνες οι μεν έφιπποι οι δε πεζοί,
+            συνήψαν μάχην περί τας στήλας του Ολυμπίου Διός, και
+            απεδίωξαν πάλιν τους εχθρούς. Μετά τρεις δε ημέρας
+            εξεστράτευσαν οι Έλληνες, και απαντήσαντες τους εχθρούς
+            μεταβαίνοντας εις Κάλαμον έβαλαν εις αταξίαν τους πεζούς
+            και εζώγρησαν καί τινα σκευοφόρα ζώα, αλλ', επιστραφέντων
+            των ιππέων, ετράπησαν οι Έλληνες, και παρ' ολίγον
+            εζωγρήθη και ο Γκούρας. Την αυτήν νύκτα ανεχώρησαν οι
+            Τούρκοι εις Εύβοιαν κακώς έχοντες διά την επισκήψασαν εις
+            το στρατόπεδον δεινήν δυσεντερίαν εκ της βρώσεως των
+            αώρων καρπών. 30 Έλληνες εφονεύθησαν και επληγώθησαν επί
+            της εκστρατείας ταύτης, ήτις διήρκεσε πέντε εβδομάδας. Ο
+            δε Ομέρης, επανελθών εις τα ίδια, απέπεμψε τους
+            φιλοταράχους γενιτσάρους εις Βώλον.
+
+            Εν ώ δε η Ανατολική Ελλάς ήτον εις θέσιν αμυντικήν, η
+            Δυτική έλαβεν επιθετικήν.
+
+            Περί τα τέλη μαΐου συνήλθαν οι πλείστοι των οπλαρχηγών
+            της Δυτικής Ελλάδος εις την επαρχίαν του Βάλτου κατά την
+            μεγάλην Φτέρην, όπου συγκροτήσαντες συμβούλιον περί
+            εκστρατείας εις Άρταν, απεφάσισαν να εισβάλωσιν εν
+            πρώτοις εις Ραδοβίτσι προς διέγερσιν των πλησιοχώρων
+            χριστιανικών λαών. Μετά την απόφασιν ταύτην χίλιοι
+            εκλεκτοί στρατιώται υπό τους στρατηγούς Τσόγκαν και
+            Ράγκον και τους χιλιάρχους Αναγνώστην Καραγιάννην και
+            Δήμαν Τσέλιον ήλθαν την
+Ιούνιος     1 ιουνίου επί των ορίων της επαρχίας εκείνης. Ο δε
+            οπλαρχηγός αυτής Δημήτρης Μπακόλας, υιός και διάδοχος του
+            περιφήμου Γώγου αποθανόντος, ανέτοιμος ν' αντισταθή και
+            απρόθυμος να ενωθή, έσπευσε να παρακαλέση τον Τσόγκαν να
+            μη προχωρήση έως ου απήλλαττε των χειρών των εν Πρεβέζη
+            Τούρκων τον αδελφόν του· υπέσχετο δε να συμπράξη τότε.
+            Εισήκουσεν ο Τσόγκας την δέησίν του υποθέσας αυτήν
+            ειλικρινή· αλλ' ούτος, αντί να λυτρώση τον αδελφόν του,
+            έφερε Τούρκους και κατέλαβαν αίφνης την Σκουλικαριάν.
+            Ιδόντες οι περί τον Τσόγκαν και Ράγκον ότι ηπατήθησαν,
+            ερρίφθησαν επ' αυτούς την 3, απεδίωξαν τους Τούρκους και
+            τον Μπακόλαν, και διώρισαν οπλαρχηγόν τον Κώσταν
+            Οικονόμου. Διαιρεθέντες δε εις δύο σώματα επροχώρουν προς
+            τα υπό την οπλαρχηγίαν του Κουτελίδα Τσουμέρικα,
+            σκοπεύοντες να επαναστατήσωσι την επαρχίαν εκείνην· αλλ',
+            εν ώ ούτοι επροχώρουν, οι Τούρκοι εκυρίευσαν την
+            Σκουλικαριάν, έζωσαν τον νέον οπλαρχηγόν Κώσταν, και την
+            9 εκίνησαν κατά του Τσόγκα εις Ξωδάκτυλον, κατέλαβαν τον
+            αντικρύ του στρατοπέδου εκείνου λόφον, συνήψαν μάχην και
+            ηνάγκασαν τους Έλληνας να επανέλθωσιν όλοι εις Βάλτον
+            άπρακτοι, μήτε του Ραδοβιτσίου μήτε των Τσουμερίκων τους
+            κατοίκους ευρόντες συμπράκτορας.
+
+Ιούλιος     Μεσούντος δε του ιουλίου ήλθεν είδησις, ότι οι Τούρκοι
+            συνήρχοντο εις Κομπότι επί εισβολή εις την Ακαρνανίαν υπό
+            τον Βρυώνην, καθώς προδιέταξεν ο Δερβήσης. Εις αποφυγήν
+            δε των εντεύθεν δεινών οι περί τον Μαυροκορδάτον
+            εβουλεύθησαν να συγκροτήσωσι γενικόν στρατόπεδον, να
+            επισκευάσωσι και ενδυναμώσωσι το οχύρωμα του Μεσολογγίου,
+            να προετοιμάσωσι τόπον εις ασφάλειαν γυναικών και
+            παιδίων, και να προλάβωσι και πατήσωσι τα χώματα των
+            εχθρών. Και κατάλληλος μεν τόπον εις στρατοπέδευσιν
+            εθεώρησαν το Λιγοβίτσι· τα δε εις οχύρωσιν του
+            Μεσολογγίου ανέθεσαν εις τον Κοκκίνην χορηγήσαντές τω τα
+            αναγκαία· ως τόπον δε ασφαλείας ητοίμασαν, υπό φρουράν
+            Προυσιωτών ηγουμένου του Γουβέλη, την μεταξύ του
+            Αποκούρου, των Κραββάρων και του Καρπενησίου Αποκλείστραν
+            δεκακισχιλίας ψυχάς εν καιρώ ανάγκης χωρούσαν, δι'
+            αποτόμων εξασφαλιζομένην βράχων και μόνην βατήν έχουσαν
+            την ανατολικοβόρειον πλευράν, ην ωχύρωσαν πυλώσαντες την
+            εξάποδον είσοδόν της.
+
+            Περί δε την 20 πεντακισχίλιοι Αλβανοί, ιππείς και πεζοί,
+            απέβησαν εις Καρβασαράν υπό την οδηγίαν του Βρυώνη και
+            μετέφεραν και δύο κανόνια· αλλ' ο μηδέποτε διαλείπων
+            ούτος και αείποτε ατυχής εν ταις ετησίαις εις την Δυτικήν
+            Ελλάδα εκστρατείαις του πασά, ούτε δύναμιν ούτε θέλησιν
+            είχε να προχωρήση· εταράττετο δε και διά τα εν τη πατρίδι
+            του, Αλβανία, επικρατούντα εμφύλια κακά, και υπώπτευε μη
+            πάθη επί της απουσίας του η ηγεμονεία του· εν ώ δεν
+            εστρατολόγησε δε και δεν εξεστράτευσεν ειμή ότ'
+            επανειλημμένως και αυστηρώς διετάχθη φοβούμενος μη
+            κατατρεχθή ως απειθής.
+
+            Οι δε Έλληνες, συνειθίσαντες ν' αντιπαρατάττωνται προς
+            στρατόπεδα εχθρών πολυαριθμότερα έδραμαν πρόθυμοι όπου
+            διετάχθησαν, και οι μεν κατέλαβαν το Λιγοβίτσι, όπου ήλθε
+            την 31 και ο Μαυροκορδάτος, οι δε το Βέρσοβον, και άλλοι
+            έπεσαν εκ νέου εις Ραδοβίτσι και Τσουμέρικα προς
+            αντιπερισπασμόν. Ουδέν άξιον λόγου συνέβη μεταξύ των δύο
+            στρατοπέδων μέχρι της 26 αυγούστου, καθ' ην οι Τούρκοι
+            νυκτοπορήσαντες έπεσαν αίφνης εις Βραχώρι, ήρπασαν ζώα,
+            ηχμαλώτευσαν 25 γυναίκας, απεκεφάλισαν 40 αόπλους άνδρας,
+            και επανελθόντες εις τα ίδια έστειλαν τας κοπείσας
+            κεφαλάς προς τον Δερβήσην ως κεφαλάς ενόπλων εχθρών. Την
+            δε 23 σεπτεμβρίου οι εκστρατεύσαντες προς το Ραδοβίτσι
+            και Τσουμέρικα, ως χίλιοι, προσέβαλαν τους εχθρούς
+            πλησίον του Βουλγαρελίου, και τρέψαντες αυτούς τους
+            κατεδίωξαν μέχρι του χωρίου φονεύσαντες 20· εκ δε των
+            Ελλήνων δύο εφονεύθησαν και δύο επληγώθησαν. Εν τοσούτω,
+            επειδή τα κινήματα του Δερβήση και του Καρυστίου Ομέρη
+            δεν ευδοκίμησαν, τα δε εν Αλβανία εμφύλια κακά
+            υπερεπερίσσευσαν και μετεδόθησαν και εις το εν Καρβασαρά
+            στρατόπεδον, όπου καθ' ημέραν συνέβαιναν αλληλομαχίαι και
+            λειποταξίαι, επέκειτο δε και ο χειμών, διελύθη την 6
+            νοεμβρίου το υπό τον Βρυώνην στρατόπεδον, και οι
+            συγκροτούντες αυτό επανήλθαν διά του Μακρυνόρους εις τα
+            ίδια, μηδενός εναντιωθέντος επί της διά των στενών
+            πορείας των. Ουδέποτε εχθροί παραστρατοπεδεύοντες
+            εφάνησαν τόσον αφιλοπόλεμοι και τόσον αδρανείς.
+
+            Μην ολόκληρος παρήλθε μετά την μάχην της Άμπλιανης, και
+            ουδεμία σύγκρουσις των κατ' εκείνο το μέρος δύο
+            στρατοπέδων εγένετο. Εκ της τοιαύτης απραξίας των εχθρών
+            θαρρυνθέντες διακόσοι Ηπειρώται υπό τον Λάμπρον Βέικον
+            και άλλους εκίνησαν την 12 αυγούστου επί σκοπώ να πέσωσιν
+            αίφνης εις τα εν Γραβιά χαρακώματα αυτών· αλλά φθάσαντας
+            τους ενόησαν οι Τούρκοι. Φυγόντες άπρακτοι και
+            νυκτοπορούντες εξημερώθησαν έξωθεν του Ζητουνίου προς τα
+            Καλύβια, όπου ήτο πύργος και εν αυτώ μία εκατοστύς
+            οπλοφόρων Τούρκων υπερασπιζόντων τους εκεί θεραπευομένους
+            ασθενείς και πληγωμένους· ήτο δε εντός του χωρίου εκείνου
+            και πολυάριθμον βουκόλιον. Εκρύβησαν οι Έλληνες την
+            ημέραν· ελθούσης δε της νυκτός, ο μεν Βέικος καί τινες
+            των περί αυτόν εκύκλωσαν τον πύργον, οι δε λοιποί
+            ελαφυραγώγουν το χωρίον. Εδοκίμασαν οι εν τω πύργω να
+            εξέλθωσιν, αλλ' απεκρούσθησαν και έπεσαν καί τινες αυτών.
+            Αφ' ού δε οι λαφυραγωγοί απεμακρύνθησαν του χωρίου
+            βοηλατούντες, ανεχώρησαν πολεμούντες και οι πολιορκηταί
+            του πύργου εξ ών εφονεύθησαν 3 και επληγώθησαν 11· εχύθη
+            αίμα εχθρικόν και εντός του χωρίου.
+
+Σεπτέμβριος Την δε 14 σεπτεμβρίου συνήφθη μάχη κατά την Πανάσαρην
+            όχι μακράν του εχθρικού στρατοπέδου. Το χωρίον τούτο
+            καθώς και άλλας τινάς θέσεις μέχρι της Σκάλας της
+            Βάργιανης κατέλαβαν οι Έλληνες επί σκοπώ να προκαλέσωσι
+            τους εχθρούς εις μάχην. Επήλθαν οι προκληθέντες, και
+            πολεμούντες έβαλαν ανελπίστως τους Έλληνας εις μέγιστον
+            κίνδυνον, εξ ου τους απήλλαξεν ο Βασίλης Δαγκλής φονεύσας
+            επί της μάχης τον αρχηγόν των εναντίων, διότι μετά το
+            συμβάν τούτο οι πρότερον νικηταί ετράπησαν και
+            κατεδιώχθησαν. Πέντε εκ των Ελλήνων εσκοτώθησαν και επτά
+            επληγώθησαν· απέθανε πληγωθείς και ο χιλίαρχος Γκιώκας
+            Χορμοβίτης. Την δε 30 το εχθρικόν στρατόπεδον μετετόπησεν
+            εις Θερμοπύλας και μετ' ολίγας ημέρας διελύθη. Την δε
+            αποτυχίαν της εκστρατείας ταύτης αποδόσας ο σουλτάνος εις
+            την αναξιότητα του Δερβήση τον εκάθηρε και μετά ταύτα τον
+            εθανάτωσε. Και ταύτα μεν τα κατά την στερεάν Ελλάδα μέχρι
+            του τέλους του παρόντος έτους. Τα δε της Πελοποννήσου
+            είχαν ούτως.
+
+            Οι Μοθωναίοι Τούρκοι επάτουν συχνάκις τα πέριξ εις
+            συγκομιδήν καρπών. Σπαρτιάται τινες και Μεσσήνιοι
+            ενέδρευσαν την 26 αυγούστου. Εξήλθαν οι Τούρκοι την
+            επαύριον ως συνήθιζαν ανύποπτοι. Οι Έλληνες επέπεσαν εξ
+            απρόοπτου· πτοηθέντες οι Τούρκοι εκλείσθησαν εντός τινος
+            οικίσκου· ήλθαν αυθημερόν εις απαλλαγήν αυτών οι λοιποί
+            συνάδελφοί των, επολέμησαν, αλλ' επανήλθαν εις το
+            φρούριον νυκτός γενομένης άπρακτοι. Εξήλθαν και την
+            επαύριον φέροντες δύο κανόνια και επολέμησαν, αλλ' ουδέ
+            τότε κατώρθωσαν ό,τι εσκόπευαν, και επανήλθαν ως και την
+            προτεραίαν εις το φρούριον. Την εσπέραν δε της αυτής
+            ημέρας έβαλαν οι Έλληνες πυρ εις τον οικίσκον, και
+            σπάσαντες μέρη τινά επολέμουν τους εν αυτώ, οίτινες μη
+            βλέποντες πλέον βοήθειαν έξωθεν και απελπισθέντες
+            εξώρμησαν υπό το σκότος της νυκτός και κατέφυγαν εις το
+            φρούριον. Εφονεύθησαν δε 5 Έλληνες και τριπλάσιοι εχθροί,
+            εξ ών εζωγρήθησαν και τρεις.
+
+            Οι δε εν Πάτραις Τούρκοι εξήρχοντο άφοβοι υπό τον παρά τω
+            Ισούφπασα διαμένοντα Δελή Αχμέτπασαν, και ελεηλάτουν όχι
+            μόνον την επαρχίαν εκείνην αλλά και τα πλησιόχωρα χωρία
+            της Γαστούνης. Την δε 12 Ιουλίου τετρακόσιοι ιππείς
+            επάτησαν αίφνης τα Λεχενά, όπου εφόνευσαν και
+            ηχμαλώτευσαν πολλούς· επιπεσόντων δε διακοσίων Σουλιωτών
+            υπό τον Κώσταν Μπότσαρην και διακοσίων εντοπίων υπό τον
+            Χρύσανθον Σισίνην, ανεχώρησαν απάγοντες τους αιχμαλώτους
+            των· επάτησαν την 20 σεπτεμβρίου και το Μαρκόπουλον,
+            έτρεψαν τους επελθόντας, ολίγον έλειψε να φονεύσωσι και
+            τον Σισίνην και επανήλθαν εις Πάτρας δουλαγωγούντες
+            γυναίκας και παιδία. Τον δε νοέμβριον επροχώρησαν και εις
+            αυτήν την πόλιν της Γαστούνης όπου έθυσαν, ηχμαλώτευσαν
+            και ελεηλάτησαν. Εν ώ δε συνέβαιναν ταύτα, υπήρχε
+            στρατόπεδον ελληνικόν εις πολιορκίαν των Πατρών υπό τον
+            Λόντον, και εδαπανώντο εις χρήσιν αυτού τα εισοδήματα των
+            γειτονικών επαρχιών, αλλά το στρατόπεδον ύπνωττεν·
+            εκηρύχθη δε την 14 οκτωβρίου και αποκλεισμός των Πατρών,
+            και εστάλησαν και πλοία προς διατήρησιν αυτού.
+
+
+
+            1824
+
+            ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ν'
+
+
+
+            &Αιγύπτιος εκστρατεία υπό τον Ιβραήμπασαν και ευόδωσις
+            αυτής εις Κρήτην. — Αι επί της εκστρατείας ταύτης
+            ναυμαχίας. — Φροντίς της ελληνικής κυβερνήσεως περί
+            τακτοποιήσεως της κατά ξηράν και κατά θάλασσαν υπηρεσίας.
+            — Έναρξις της γ' κυβερνητικής περιόδου. — Δωρήματα
+            Βαρβάκη. — Φιλανθρωπική Εταιρία εν Ελλάδι.&
+
+            ΑΝ κατέστρεψε το έτος τούτο ο σουλτάνος την Κάσσον και τα
+            Ψαρά, απέτυχαν όμως όλα τα άλλα κινήματά του και κατά γην
+            και κατά θάλασσαν. Αλλ' ήρχετο ήδη εις το μέσον
+            πρωτοφανής δύναμις κατά της Ελλάδος, η του Μεχμέτ-Αλή,
+            επιφοβωτέρα της σουλτανικής· ήρχετο δε υπό την οδηγίαν
+            του υιού του Ιβραήμπάσα, στρατηγικού, φιλοπολέμου και
+            μεγαλοτόλμου ανδρός. 54 πλοία πολεμικά, μικρά μεγάλα, και
+            υπερτριακόσια φορτηγά, εξ ών 86 υπό ουδετέραν σημαίαν
+            ήσαν έτοιμα λήγοντος του ιουνίου εν τω λιμένι της
+            Αλεξανδρείας εις την περί ης ο λόγος εκστρατείαν.
+            Επεβιβάσθησαν δε δωδεκακισχίλιοι τακτικοί πεζοί,
+            δισχίλιοι ιππείς, δισχίλιοι Αλβανοί, πεντακόσιοι
+            πυροβολισταί, διακόσιοι πελεκοφόροι, 150 πεδινά κανόνια
+            και άφθονα πολεμεφόδια και τροφαί. Οι τακτικοί
+            στρατιώται, όλοι γεννήματα της σατραπείας του Μεχμέτ-
+            Αλή, ήσαν άνθρωποι μικρόσωμοι και ανεπίδεικτοι, οι
+            πλείστοι δε και οφθαλμιώντες· αλλά καρτερικοί, υπό
+            αυστηράν πειθαρχίαν και καλώς εξησκημένοι εις την χρήσιν
+            του όπλου και εις απλούς ελιγμούς. Οι αξιωματικοί ήσαν
+            όλοι σχεδόν Τούρκοι, οι δε γυμνασταί και οι ιατροί
+            Ευρωπαίοι· διέπρεπε δε εν τω στρατώ ο αρνησίθρησκος
+            Γάλλος Séve, μετονομασθείς Σουλεημάμπεης, άλλοτε
+            υπασπιστής του στρατάρχου Νέη, και νυν αρχηγός ενός των
+            τριών συνταγμάτων, εξ ών συνίστατο ο στρατός. Την 7
+            Ιουλίου όλα τα περί ων ο λόγος πλοία, πολεμικά και
+            φορτηγά, απέπλευσαν εξ Αλεξανδρείας, και μόλις έφθασαν
+            εις Κων μεσούντος του αυγούστου διά τους επικρατούντας
+            σφοδρούς ετησίους ανέμους. Έμαθεν η ελληνική κυβέρνησις
+            εν καιρώ και ακριβώς τα της εκστρατείας ταύτης· έμαθε και
+            ότι επί αδροίς ναύλοις εμπορικά πλοία υπό ουδετέραν
+            σημαίαν εναυλώθησαν εις χρήσιν αυτής, και εξέδωκε την 27
+            μαΐου κήρυγμα λέγον, ότι όσα ευρωπαϊκά πλοία εναυλόνοντο
+            εις χρήσιν της εκστρατείας κατά της Ελλάδος δεν θα
+            εθεωρούντο ως ουδέτερα αλλ' ως εχθρικά, και ως τοιαύτα θα
+            κατεδιώκοντο, θα εκαίοντο και θα εβυθίζοντο αύτανδρα.
+            Έσφαλεν η ελληνική κυβέρνησις θεωρήσασα ταύτα εκτός πάσης
+            προστασίας του νόμου, και δικαίως αι Δυνάμεις της Ευρώπης
+            εταράχθησαν· η δε Αγγλία απήτησε ρητώς διά του μεγάλου
+            αρμοστού την ακύρωσιν του κηρύγματος, και μη
+            εισακουσθείσα διέταξε τας εν τη Μεσογείω ναυτικάς
+            δυνάμεις της να συλλαμβάνωσιν οιονδήποτε ένοπλον
+            ελληνικόν πλοίον, όπου και αν το εύρισκαν. Τοιαύτη
+            διαταγή πραγματοποιουμένη θα παρέλυε διά μιας όλην την
+            πλέουσαν ναυτικήν δύναμιν της Ελλάδος· διά τούτο η
+            ελληνική κυβέρνησις, θέλουσα και μη θέλουσα, ηκύρωσε το
+            πέραν του δέοντος αυστηρόν της κήρυγμα.
+
+            Είπαμεν, ότι ο βυζαντινός στόλος, καταισχυνθείς έμπροσθεν
+            της Σάμου, έπλευσεν εις Κων· η δε υπό τον Σαχτούρην μοίρα
+            έπλεε προς τα παράλια της Ανατολής εις επιτήρησιν των
+            κινημάτων αυτού.
+Αύγουστος   Εν τω μεταξύ τούτω ητοιμάσθη και η υπό τον Μιαούλην
+            μοίρα, και απάρασα την 10 αυγούστου εξ Ύδρας
+            ηγκυροβόλησεν αυθημερόν· υπό το Σούνιον συνηνώθησαν την 14
+            και τα πλοία των Σπετσών (α), και όλα ομού ηγκυροβόλησαν
+            την 21 υπό την Λειψόν παρά την Πάτμον. Την δε 23 συνήλθαν
+            προς εκείνα τα νερά όλα τα πλοία, ό εστιν αι δύο υδραϊκαί
+            μοίραι, η υπό τον Κολανδρούτσον των Σπετσών, και η υπό
+            τον Αποστόλη των Ψαρών. Την δε 24 έπλευσεν ολόσωμος ο
+            στόλος υπό την αρχηγίαν του Μιαούλη προς την Κων και το
+            Μπουδρούμι (Αλικαρνασσόν), όπου ελλιμένιζαν οι στόλοι, ο
+            βυζαντινός και ο αιγύπτιος, συγκείμενοι εξ ενός δικρότου,
+            25 φρεγατών, άλλων τόσων κορβεττών και ως 50 βρικίων και
+            γολεττών· παρηκολούθουν τους στόλους και πάμπολλα
+            φορταγωγά ένοπλα και άοπλα· συνηριθμούντο δε όλα,
+            πολεμικά και φορτηγά, μικρά και μεγάλα, ένοπλα και μη, ως
+            πεντακόσια· ελέγετο δε ότι έφεραν 80,000 ναύτας και
+            στρατιώτας, και είχαν υπέρ τα 2500 κανόνια· 70 δε πλοία
+            μόνον ήσαν τα ελληνικά φέροντα ως 5000 ναύτας και 850
+            κανόνια.
+
+            Αφιχθέντος δε του ελληνικού στόλου όπου εσκόπευεν,
+            διέταξεν ο Μιαούλης 24 πλοία, εν οίς και 6 πυρπολικά, να
+            προχωρήσωσιν ως προφυλακίδες· τα δε λοιπά έπλεαν κατόπιν.
+            Μίαν ώραν δε προ μεσημβρίας προσέβαλεν η προφυλακή μίαν
+            φρεγάταν έμπροσθεν του Μπουδρουμίου και την έτρεψεν εις
+            φυγήν· ανήχθησαν τότε οι δύο εχθρικοί στόλοι, επλησίασεν
+            όπου ηκούσθη ο ακροβολισμός και όλος ο ελληνικός και
+            ήρχισε γενική ναυμαχία μεταξύ Κω και Μπουδρουμίου. Στενή
+            ήτον η παλαίστρα και σφοδρός ο πνέων άνεμος· διά τούτο
+            σύγχυσις πολλή επήλθεν, ατάκτως κινουμένων όχι μόνον των
+            εχθρικών πλοίων αλλά και αυτών των ελληνικών, και
+            συγκρούσεις πλοίων ενός και του αυτού στόλου εγένοντο.
+            Ανίκανος εφάνη ο βυζαντινός, και τόση ήτον η απειρία των
+            εν αυτώ, ώστε προσείχαν μάλλον να μη βλάπτωσι τους
+            οικείους ή να βλάπτωσι τους εχθρούς. Και αυτή η ναυαρχίς
+            του, η έχουσα αναμφιβόλως τους επιτηδειοτέρους ναύτας,
+            έπαθεν εν ώ ελοξοδρόμει διά την απειρίαν αυτών· ουδενός
+            δε πλοίου το πλήρωμα εδείχθη φιλοπόλεμον εκτός μιας
+            φρεγάτας, ης εφονεύθησαν επί της ναυμαχίας ο πλοίαρχος
+            και πολλοί ναύται· αλλ' ο αιγύπτιος στόλος διεκρίθη και
+            διά την τόλμην και διά την επιτηδειότητα του ναυτικού
+            του. Δις ο Γιβραλτάρης διήλθεν όλην την γραμμήν των
+            ελληνικών πλοίων επί της φρεγάτας του κανονοβολών και
+            κανονοβολούμενος· και αυτός ο Ιβραήμης εξετέθη υπέρ πάντα
+            άλλον· αλλά τόση ήτον η στενοχωρία, ώστε έν πλοίον
+            υδραϊκόν λοξοδρομούν έπεσεν είς τι πυρπολικόν ψαριανόν,
+            έσπασε το κατάρτιόν του και ηνάγκασε τον πλοίαρχον να το
+            καύση κινδυνεύον να συλληφθή υπό του εχθρού. Περί δε την
+            α' ώραν της νυκτός, εν ώ διεχωρίζοντο οι στόλοι, μία
+            κανονία, πεσούσα από του φρουρίου της Κω εις άλλο
+            πυρπολικόν, έρριψε το κατάρτιόν του, οι δε εν αυτώ
+            ναύται, μη δυνάμενοι πλέον να το κυβερνήσωσιν, έβαλαν πυρ
+            και έφυγαν· αλλά το φυτίλιον εσβέσθη, και οι εχθροί το
+            συνέλαβαν άκαυστον. Απομακρυνθείς δε ο ελληνικός στόλος
+            εξημερώθη υπό τα Τσάταλα, και περί την δύσιν του ηλίου
+            ηγκυροβόλησεν υπό τον Γέροντα. Την δε 26 εστάλησάν τινα
+            πλοία εις κατασκοπήν των εχθρικών, και την 28 ηκούσθησαν
+            κατά την Κων κρότοι κανονίων, διότι εχθρικά τινα πλοία
+            προσέβαλαν τα εις κατασκοπήν σταλέντα, και εξ αιτίας του
+            ακούσματος ανήχθησαν όλα τα ελληνικά. Αυθεσπερί δε
+            εφάνησαν επιπλέοντα και τα τουρκοαιγύπτια 97 τον αριθμόν.
+            Την δε επαύριον εξημερώθησαν και οι τρεις στόλοι προς τα
+            Τσάταλα και ο μεν ελληνικός έπεσεν εις άκραν γαλήνην, οι
+            δε άλλοι αρμένιζαν υπ' ολιγανεμίαν επί τον ελληνικόν.
+            Ήρχισεν η δευτέρα ναυμαχία. Εννέα ελληνικά πλοία, εν οίς
+            και η ναυαρχίς και δύο πυρπολικά, ευρέθησαν υπήνεμα και
+            έπλεαν προς τον Γέροντα. Η θέσις των ήτο δεινή. Εις
+            βοήθειαν αυτών ώρμησαν άλλα ελληνικά ευρεθέντα
+            υπερήνεμα, εν οίς και το πυρπολικόν του Δημήτρη
+            Παπανικολή. Ο πυρπολητής ούτος, περιφέρων το σκάφος του
+            ποτέ κατά της μιας ποτέ κατά της άλλης φρεγάτας,
+            ανέστελλε την ορμήν των φοβίζων αυτάς· αι σφαίραι εν
+            τοσούτω και οι μύδροι έπιπταν ως χάλαζα εις το σκάφος
+            του, το ετρύπησαν, και επροξένησαν άλλας ζημίας, αλλ'
+            ούτος και τόσα παθών δεν επόδισεν έως ου το πυρπολικόν
+            του κατήντησεν ακυβέρνητον, και τότε το έκαυσε.
+            Περιέπλεαν δε συγχρόνως και άλλα πυρπολικά εν μέσω των
+            εχθρικών στόλων βοηθούμενα υπό των πολεμικών απαύστως
+            κανονοβολούντων. Ο πυρπολητής Ματρόζης έρριψεν εις έν
+            δικάταρτον το πυρπολικόν του, όπερ περιπλεχθέν μετέδωκε
+            τας φλόγας· αλλ' οι ναύται του δικατάρτου και το
+            πυρπολικόν εξεκόλλησαν και τας φλόγας έσβεσαν. Εν ώ δε το
+            σκάφος τούτο εκαίετο, και το κινδυνεύσαν δικάταρτον
+            έφευγεν, ίθυνεν εις αυτό ο Πιπίνος το πυρπολικόν του,
+            αλλά, πληγωθέντος αυτού επικινδύνως, εδειλίασαν οι
+            ναύται, το άναψαν προτού κολλήση, και έφυγαν. Ώρμησεν εις
+            το αυτό δικάταρτον τρίτον πυρπολικόν, αλλ' εκάη και αυτό
+            εις μάτην. Η δε αποτυχία τριών πυρπολικών εθάρρυνε τα
+            φεύγοντα εχθρικά πλοία να στραφώσι προς τα ελληνικά. Εξ
+            αυτών δύο φρεγάται, τρεις κορβέτται και πέντε βρίκια
+            εκύκλωσαν τα πλοίον του Σαχτούρη, του έσπασαν κεραίας,
+            του έσχισαν πανία, και ετρύπησαν καταμεσής το μεγάλον του
+            κατάρτιον, αλλά δεν το έρριψαν, το πλοίον επόδισε και
+            ούτως απηλλάχθη του μεγάλου κινδύνου. Τα αυτά εχθρικά
+            πλοία εναυμάχησαν μετ' ολίγον και μετά των παραπλεόντων
+            εννέα ελληνικών υπ' άνεμον ευρεθέντων. Επί της ναυμαχίας
+            δε ταύτης έρριψεν ο Παππαντώνης το πυρπολικόν του εις
+            μίαν των φρεγατών 44 κανονίων, το περιέπλεξεν εις τα
+            δεξιά εξάρτια του εμπροσθινού καταρτίου της και μετέδωκε
+            τας φλόγας· αλλ' επειδή το πυρ έβοσκε βραδέως και
+            ενδεχόμενον ήτο να σβεσθή, εκόλλησε και ο Βατικιώτης το
+            πυρπολικόν του αριστερόθεν αυτής, και μετά ημιώριον η
+            φρεγάτα εκάη· δύο ναύται του πυρπολικού του Παππαντώνη
+            εσκοτώθησαν και τέσσαρες επληγώθησαν, εν οίς και αυτός ο
+            Παππαντώνης· πολλοί δε των εν τη καιομέννη φρεγάτα έπεσαν
+            εις την θάλασσαν, εξ ών οι μεν εν τω πλοίω του Τσαμαδού
+            εζώγρησαν 22 τακτικούς, οι δε εν τω του Αντώνη Κριεζή 15·
+            εγνώσθη δε ότι η καείσα φρεγάτα ήτον η του Τουνεζίνου
+            μοιράρχου (β), ότι δύο των ζωγρηθέντων ήσαν αυτός καί τις
+            χιλίαρχος του Μεχμέτ-Αλή, ότι είχεν η φρεγάτα 500
+            ναύτας και 800 τακτικούς, και ότι ο σκοπός των εχθρών επί
+            του παρόντος ήτο η καταστροφή της Σάμου. Μετά το συμβάν
+            τούτο οι μεν εχθρικοί στόλοι επανέπλευσαν εις Κων, οι δε
+            Έλληνες, διανυκτερεύσαντες όπου εγένετο η ναυμαχία,
+            ελλιμένισαν το πρωί υπό τον Γέροντα.
+
+Σεπτέμβριος Διά τινας δε ημέρας οι στόλοι δεν συνεκρούσθησαν ουδ'
+            αντιπαρετάχθησαν. Την δε 6 σεπτεμβρίου εφάνησαν οι
+            εχθρικοί έμπροσθεν των Τσατάλων πλέοντες προς την Σάμον.
+            Ανήχθη και ο ελληνικός προς το αυτό μέρος, και προλαβών
+            τους εχθρικούς παρετάχθη κατέμπροσθεν της νήσου από του
+            Μαραθοκάμπου μέχρι του Ακρωτηρίου της Αγίας Μαρίνας
+            έτοιμος εις μάχην· επλησίασαν οι εχθρικοί, αλλ' αρχομένης
+            της νυκτός απεμακρύνθησαν προς τους Αρκίους. Περί δε την
+            β' ώραν της νυκτός ηκούσθησαν προς εκείνο το μέρος
+            κανονίαι και μετ' ολίγον εκρεμάσθησαν φανοί επί των
+            καταρτίων των εχθρικών πλοίων· ηγκυροβόλησαν δε και πολλά
+            των ελληνικών μετά το μεσονύκτιον υπό το ακρωτήριον της
+            Σάμου. Καθ' όλην δε την νύκτα ηκούοντο φωναί επί διαφόρων
+            μερών της νήσου εις εγρήγορσιν. Εφαίνοντο και επί των
+            ορέων πυρά διά φόβον νυκτερινής αποβάσεως. Μόλις δε
+            ήρχιζε να χαράζη και επήλθε ραγδαία βροχή και ανατολικός
+            άνεμος σφοδρός. Οι εχθρικοί στόλοι διέμειναν περί τους
+            Αρκίους μέχρι της 9, καθ' ην έπλευσαν προς την Ικαρίαν.
+            Εκεί τους παρηκολούθησεν η υπό τον Μιαούλην μοίρα, όπου
+            και εξημερώθη. Πέντε πλοία και η ναυαρχίς επροπορεύοντο·
+            εφώρμησαν πάμπολλα εχθρικά, δύο ώρας σφοδρώς τα
+            επολέμησαν, αλλ' ούτε τα έτρεψαν ούτε τα έβλαψαν. Εν
+            τοσούτω επλησίασαν και τα λοιπά ελληνικά, και ιδόντες
+            αυτά οι προ ολίγου ορμήσαντες ως λέοντες εχθροί έφυγαν ως
+            λαγωοί. Την δε επιούσαν επανέπλευσαν τα ελληνικά εις
+            Μαραθόκαμπον, όπου διέμενεν η υπό τον Σαχτούρην μοίρα εις
+            προφύλαξιν της Σάμου. Η δε υπό τον Μιαούλην
+            ειδοποιηθείσα, ότι ο βυζαντινός στόλος, αποχωρισθείς του
+            αιγυπτίου, έπλεε μεταξύ Νάξου και Μυκώνου, απέπλευσε την
+            14, και έμαθε καθ' οδόν, ότι ο καπητάμπασης υπήγεν εις
+            Μύκωνον, όπου εζήτησε ναύτας και δεν ηύρεν, ότι οι
+            προεστώτες υπήγαν και τον επροσκύνησαν, ότι 150 εχθροί
+            αποβιβασθέντες εις Νάξον επί λεηλασία κατεκόπησαν όλοι,
+            και ότι μία κορβέττα 26 κανονίων έπεσεν εις την ξηράν
+            μεταξύ Χίου και Τσεσμέ και εναυάγησεν. Εν τούτοις
+            ηνώθησαν ο βυζαντινός στόλος και ο αιγύπτιος έμπροσθεν
+            της Μιτυλήνης· ηνώθη την 21 και όλος ο ελληνικός
+            έμπροσθεν της Βολισσού. Ο δε καπητάμπάσας, μη κατορθώσας
+            ουδέ διά της αντιλήψεως του αιγυπτίου στόλου ό,τι
+            εσχεδίαζε κατά της Σάμου, ανεχώρησε μετ' ολίγον εις
+            Κωνσταντινούπολιν, αφήσας υπό τας διαταγάς του Ιβραήμη 14
+            φρεγάτας και άλλα πλοία· απεχαιρέτησε και ο Ιβραήμης την
+            Σάμον διά παντός, και δεν εφρόντισεν έκτοτε ειμή πώς ν'
+            αποφύγη τας φλόγας των Ελλήνων και κατευοδωθή ασφαλώς εις
+            Κρήτην.
+
+            Την δ' εσπέραν της 22 απέπλευσεν ο ελληνικός στόλος προς
+            αναζήτησιν του εχθρικού, τον είδε την 24 προ μεσημβρίας
+            πλέοντα κατά την Μιτυλήνην, τον επλησίασε την β' ώραν της
+            νυκτός και ήλθεν εις μάχην μεταξύ Χίου, Καραμπουρνά και
+            Μιτυλήνης. Προπορευόμενα δε τα πυρπολικά επλησίασαν έν
+            δικάταρτον· δύο εξ αυτών το έβαλαν εις το μέσον, το μεν
+            δεξιόθεν, το του Θεοφάνη, το δε αριστερόθεν, το του
+            Καλογιάννη και επέπεσαν το έν κατόπιν του άλλου· και το
+            μεν πρώτον απέτυχε και εκάη εις μάτην, το δε δεύτερον
+            επέτυχε, και το δικάταρτον άναψε και διεσκορπίσθη όλον,
+            διαδοθείσης της φλογός εις την πυριτοθήκην. Συγχρόνως
+            εκάη ανωφελώς και το πυρπολικόν του Φιλιππέγκου
+            κινδυνεύον να συλληφθή. Την δε γ' ώραν μετά το
+            μεσονύκτιον ώρμησεν ο πυρπολητής Νικόδημος (γ) είς τινα
+            κορβέτταν, περιέπλεξεν ευστόχως το πυρπολικόν του και την
+            κατέκαυσεν. Έρριψε και ο Ρομπότσης το πυρπολικόν του τα
+            χαράγματα εις άλλην κορβέτταν δεξιόθεν, αλλ' ο άνεμος
+            πνέων αριστερόθεν εμπόδισε τας φλόγας να μεταδοθώσι.
+            Πολλοί δε των πληρωμάτων των κατακαέντων δύο εχθρικών
+            πλοίων συνελήφθησαν πλέοντες. Το καέν δικάταρτον ήτον 12
+            κανονίων, η δε κορβέττα 20· εκτός δε των ναυτών είχαν το
+            μεν 75, η δε 180 τακτικούς. Είς των συλληφθέντων ήτο καί
+            τις Κίρτσαλης, άνθρωπος ατρόμητος, φέρων δύο αιμοσταγή
+            τραύματα επί κεφαλής και ουλάς παλαιάς· αν δε και
+            αιχμάλωτος ούτ' εδειλίασεν ούτ' εκολάκευσεν. Εθαύμασαν οι
+            Έλληνες την γενναιότητά του και την παρρησίαν του, αλλά
+            διά την πολλήν του προς αυτούς υπεροψίαν θυμωθέντες τον
+            εκρέμασαν την επαύριον.
+
+            Μετά τα συμβάντα ταύτα κατήρεν ο εχθρικός στόλος εις
+            Μιτυλήνην, και μετά τινας ημέρας μετέπλευσεν εις Κων επί
+            παραλαβή των εις Μπουδρούμι προς αναψυχήν αποβάντων
+            στρατευμάτων αφ' ης ημέρας κατευοδώθη εκεί ο Αιγύπτιος.
+
+            Εν τω μεταξύ δε τούτω διεσπάρη ο ελληνικός και ηπράκτει
+            δι' έλλειψιν πυρπολικών, ενός μικρού εναπομείναντος.
+Οκτώβριος   Μόλις δε 24 πολεμικά συνηριθμούντο την 13 Οκτωβρίου τα υπό
+            τον Μιαούλην και Σαχτούρην, αλλ' αφίχθησαν την επαύριον και
+            άλλα 5 πολεμικά υδραϊκά και 2 πυρπολικά· αφίχθησαν την 19
+            και 2 άλλα πυρπολικά, εν οίς και το υπό τον Κανάρην·
+            ηνώθησαν την 20 και τα σπετσιωτικά και 5 ψαριανά, και
+            έπλευσαν την επιούσαν τα μεν εις Λέρον τα δε εις Λειψώ,
+            όπου ήλθαν την επαύριον επί τουρκικής λέμβου 13 Κάσσιοι,
+            φυγόντες από του εν Κω εχθρικού στόλου, μεθ' ων καί τις
+            Τούρκος Κρης· διέμεινε δε ο ελληνικός στόλος εντός των
+            ρηθέντων δύο λιμένων μέχρι της 28. Εν τω διαστήματι δε
+            τούτω ανήχθησαν όλα τα πολεμικά και φορτηγά πλοία του
+            εχθρού από του Μπουδρουμίου και της Κω φέροντα τα
+            στρατεύματα και πλέοντα προς την Κρήτην. Εν μέσω δε των
+            πολεμικών έπλεαν τα φορτηγά.
+
+            Ο δε ελληνικός στόλος συγκείμενος εκ 52 πλοίων έμαθεν εν
+            καιρώ τον εις Κρήτην πλουν του εχθρού και παρά των
+            προσφυγόντων Κασσίων, και διά γραμμάτων στελλομένων υπό
+            ουδετέραν σημαίαν παρά του Ιβραήμη εις την νήσον ταύτην
+            και πεσόντων εις χείρας του Μιαούλη· εξέπλευσε δε την
+            αυτήν ημέραν καθ' ην και ο εχθρικός. Συνηντήθησαν δε οι
+            δύο στόλοι μεταξύ Αστυπαλαίας και Κεφάλου την 29, καθ' ην
+            οι Έλληνες συνέλαβαν έν φορτηγόν υπό σημαίαν ισπανικήν
+            φέρον 24 ίππους και 38 στρατιώτας· δι' όλης δ' εκείνης
+            της ημέρας και των δύο εφεξής οι στόλοι εβλέποντο μεν
+            αλλά δεν εκανονοβολούντο διά την επικρατούσαν άκραν
+            γαλήνην. Μόνον μετά το μεσονύκτιον της 30 οι εχθροί
+            εκανονοβόλησαν τα πυρπολικά προπορευόμενα των πολεμικών
+            επί σκοπώ να τα βυθίσωσιν, αλλά διά την πολλήν απόστασιν
+            ουδέ καν τα έβλαψαν.
+Νοέμβριος   Το πρωί δε της 1 νοεμβρίου εξημερώθησαν οι στόλοι
+            όπου και την προτεραίαν· μετ' ολίγον εφύσησε νότιος
+            άνεμος· οι στόλοι ητοιμάσθησαν εις μάχην και ηγωνίζοντο
+            τίς να υπερηνεμήση· υπερηνέμησεν ο ελληνικός και ώρμησεν
+            εις την δεξιάν πτέρυγα κανονοβολών και κανονοβολούμενος
+            δέκα μίλια μακράν του Μεγάλου Κάστρου της Κρήτης. Περί δε
+            την μεσημβρίαν ίθυνεν ο Θεοδωράκης Βώκος το πυρπολικόν
+            του είς τινα αιγυπτίαν φρεγάταν, αλλά, τουφεκίζοντες και
+            κανονοβολούντες οι εν αυτή, το έβλαψαν μεγάλως. Ατρόμητοι
+            οι περί τον Βώκον όχι μόνον δεν επόδισαν, αλλ' επλησίασαν
+            τόσον προς την πρύμνην της, ώστε κατέβησαν εις την λέμβον
+            των προς έναυσιν και επίρριψιν του πυρπολικού των, αλλ'
+            εισέπεσαν απροσδοκήτως πολλοί Τούρκοι των επί της
+            φρεγάτας, σκοπεύοντες να το κυριεύσωσιν άκαυστον· έτρεξε
+            συγχρόνως και εχθρική τις λέμβος εις κυρίευσιν του
+            εφολκίου του. Ταύτα ιδόντες οι περί τον Βώκον ανέβησαν
+            εις το σκάφος των, και τους μεν των εμβάντων εθανάτωσαν,
+            τους δε έρριψαν εις την θάλασσαν· προσβαλόντες δε και
+            τους εν τη εχθρική λέμβω, τα αυτά κακά και αυτοίς
+            επήνεγκαν, την δε λέμβον εκυρίευσαν. Μετά τα παθήματα
+            ταύτα η φρεγάτα απεμακρύνθη και το πυρπολικόν έμεινεν
+            άκαυστον. Ίθυνε μετά δύο ώρας και ο Ρομπότσης το
+            πυρπολικόν του εις άλλην, αλλ' εχθρική σφαίρα πεσούσα εις
+            την πυριτοθήκην του το έκαυσε πριν περιπλεχθή. Μετ'
+            ολίγον ώρμησεν ο Κανάρης εις άλλην, αλλά δεν την
+            επρόφθασε φεύγουσαν. Εν τούτοις απεμακρύνθη η δεξιά
+            πτέρυξ του εχθρικού στόλου και διεκόπη η ναυμαχία· περί
+            δε την δύσιν του ηλίου έφθασεν η άλλη πτέρυξ, εν ή και ο
+            Ιβραήμης· ήρχισεν αύθις ναυμαχία, και αι συγκροτούσαι την
+            πτέρυγα ταύτην δώδεκα φρεγάται έπεσαν εις τα ελληνικά
+            πλοία τόσον ορμητικώς, ως αν επρόκειτο να τα
+            καταποντίσωσι διά μιας αύτανδρα. Ατρόμητοι οι Έλληνες
+            αντιπαρετάχθησαν, και κανονοβολούμενοι αντεκανονοβόλουν
+            κατέχοντες πάντοτε τα υπεράνω του εχθρικού στόλου. Εν
+            τούτοις επήλθεν η νυξ, και τα μεν τουρκοαιγύπτια πλοία
+            ύψωσαν φανούς, τα δε ελληνικά περιήρχοντο υπό το σκότος.
+            Μόνον η ελληνική ναυαρχίς είχε φως. Τόσος δε φόβος
+            κατέλαβε τους εχθρούς μη εμπέσωσιν αίφνης εις τα
+            πυρπολικά των Ελλήνων, ώστε η φέρουσα τον Ιβραήμην
+            φρεγάτα κατεβίβασε μετ' ολίγον τους φανούς της. Μίαν δε
+            ώραν προ του μεσονυκτίου έπεσεν έν πυρπολικόν εις
+            εχθρικόν δικάταρτον, αλλά δεν περιεπλέχθη και εκάη
+            ανωφελώς· ερρίφθη και άλλο πυρπολικόν εις το αυτό,
+            εκόλλησεν, αλλ' εξεκόλλησε και εκάη και αυτό ανωφελώς. Εν
+            τοσούτω, αι φλόγες των δύο καιομένων και περιφερομένων
+            υπό σφοδρόν βορράν εν μέσω της νυκτός πυρπολικών, αν δεν
+            έβλαψαν, εφόβισαν τους εχθρούς, και εξ αιτίας του φόβου η
+            γραμμή των διερράγη, και ο Ιβραήμης ύψωσε σημείον λέγον,
+            ως εγνώσθη την επαύριον, τοις περί αυτόν να σωθώσιν όπου
+            και όπως εδύναντο· τότε έτρεξαν τα πλοία τήδε κακείσε,
+            και τα μεν έπλευσαν προς την Ρόδον, τα δε προς την
+            Κάρπαθον, άλλα δε προς την Αλεξάνδρειαν, και άλλα προς
+            την Σπιναλόγκαν. Αφ' ού δε τοιουτοτρόπως ο πολυάριθμος
+            ούτος στόλος διεσκορπίσθη, έπλευσε και ο ελληνικός προς
+            την Κάσσον. Ημέρας δε γενομένης, το φαινόμενον την
+            προτεραίαν δάσος των πλοίων, έγεινεν όλον άφαντον· 5
+            εχθρικά εφάνησαν μόνον αρμενίζοντα κατά την Κάρπαθον,
+            άτινα οι Έλληνες κατεδίωξαν επικρατούντος δεινού
+            κλύδωνος, και συνέλαβαν εξ αυτών τέσσαρα φέροντα ίππους,
+            στρατιώτας και πολεμικάς αποσκευάς. Αλλ' αν έπαθαν τόσα
+            δεινά τα εχθρικά, δεν έμειναν αβλαβή ουδέ τα ελληνικά·
+            μάλιστα τα υπό τον Λεμπέσην και τον Σαχτούρην
+            συνεκρούσθησαν επί της τρικυμίας και εβλάφθησαν μεγάλως·
+            παρετάθη δε και η εκστρατεία των Ελλήνων πέραν του
+            συνήθους, ήσαν και αι τροφαί εν τω τελειούσθαι· διά τους
+            λόγους τούτους τα ελληνικά πλοία επανέπλευσαν εις τα
+            ίδια, τα δ' εχθρικά συνήχθησαν ολίγα κατ' ολίγα εις Ρόδον
+            και Μαρμάρι, απέπλευσαν την 23, και μη συναντήσαντα
+            εμπόδιον εξ αιτίας του ανάπλου των ελληνικών εισήλθαν
+            ασφαλώς εις τον λιμένα της Σούδας και απεβίβασαν τα
+            στρατεύματα, αφ' ού ο πόλεμος και η επιπολάζουσα ασθένεια
+            έφθειραν το τεταρτημόριον. Κατά δε την περί ης ο λόγος
+            ναυμαχίαν, καθ' ην τα πυρπολικά των Ελλήνων, η αληθής
+            δύναμίς των, εκάησαν όλα εις μάτην, διεκρίθη υπέρ άλλοτε
+            η ευτολμία και η επιδεξιότης αυτών καταισχυνάντων
+            τοιούτον στόλον υπό τοιούτον άνδρα.
+
+            Είχε προσηλώσει πρό τινος καιρού η κυβέρνησις την
+            προσοχήν της εις την εκ νέου σύστασιν τακτικού στρατού,
+            εξέδωκε τον Ιούλιον διάταγμα καλούσα υπό τας σημαίας τους
+            στρατιώτας του διαλυθέντος, απέλυσε κακώς ποίουσα της
+            υπηρεσίας τον εμπειροπόλεμον Ιταλόν Γουβερνάτην (δ)
+            αντικαταστήσασα τον Ρόδιον αρχηγόν, απέστειλεν επί
+            νεοσυλλεξία αξιωματικούς εις διάφορα μέρη της Ελλάδος και
+            ιδίως εις τας νήσους, παρεδέχθη τον ελληνικόν ιματισμόν
+            αντί του ευρωπαϊκού και εισήξε τάξιν τινά εις την
+            υπηρεσίαν των ατάκτων στρατευμάτων. Επειδή δε πολλή
+            κατακραυγή εγίνετο εφ' οις υπέφεραν τα υπό ουδετέραν
+            σημαίαν πλοία καταδιωκόμενα και συλλαμβανόμενα υπό των
+            ελληνικών, η κυβέρνησις εις περιστολήν των κατά θάλασσαν
+            καταχρήσεων ερρύθμισε καθ' όσον εδύνατο και τα της
+            υπηρεσίας ταύτης.
+
+            Προσεγγίζοντος δε του τέλους της β' κυβερνητικής
+            περιόδου, εκλήθησαν οι λαοί επανειλημμένως εις αποστολήν
+            αντιπροσώπων προς έναρξιν της γ'. Αλλ' αν και το
+            κυβερνητικόν έτος έληγε τον απρίλιον, ο απαιτούμενος
+            αριθμός των αντιπροσώπων δεν συνήλθεν εις Ναύπλιον ειμή
+            τον σεπτέμβριον, και δεν ήρχισεν η νέα βουλή τας
+            προκαταρκτικάς εργασίας της ειμή την 1 Οκτωβρίου. Την
+            παραμονήν δε της ενάρξεως η βουλή της
+Οκτώβριος   β' περιόδου ανήγγειλε την λήξιν αυτής επισήμως, και,
+            παρενείρουσα συμβάντα τινά κατά την διάρκειαν αυτής
+            εσωτερικά και εξωτερικά, επήνεσε το φιλόνομον και
+            φιλανεξάρτητον πνεύμα των Ελλήνων, ανέπεμψεν ύμνους εις
+            τον Ύψιστον, ευχαρίστησε τους κυβερνήσαντας και τους
+            γενναίως κατά γην και θάλασσαν αγωνισθέντας, και ευχήθη
+            υπέρ της ευοδώσεως του ιερού και δικαίου αγώνος. Πριν δ'
+            εκλεχθώσι παρά της βουλής της γ' περιόδου ο πρόεδρος, ο
+            αντιπρόεδρος και οι γραμματείς αυτής, εψηφίσθησαν την 3
+            υπό την προσωρινήν προεδρίαν του γεροντοτέρου των
+            βουλευτών τα πέντε μέλη του νομοτελεστικού, παμψηφί μεν ο
+            Γεώργιος Κουντουριώτης ο και πρόεδρος, και ο Παναγιώτης
+            Μπότασης ο και αντιπρόεδρος· κατά πλειονοψηφίαν δε ο
+            Ασημάκης Φωτίλας, ο Αναγνώστης Σπηλιωτάκης και ο
+            Κωλέττης· εξελέχθη δε την 9 πρόεδρος της βουλής ο
+            Πανούτσος Νοταράς και αντιπρόεδρος ο επίτροπος Βρεσθένης.
+            Τούτων δε γενομένων, εξέδωκεν η παύσασα βουλή την 10
+            διακήρυξιν γέμουσαν υγιών αρχών και πατρικών παραινέσεων,
+
+            Προ της λήξεως δε της β' περιόδου κατέβη εκ Ρωσσίας εις
+            Ελλάδα ο Ιωάννης Βαρβάκης, ογδοηκοντούτης, εν τη νήσω των
+            Ψαρών γεννηθείς, και εν τη Ρωσσία μετά τον μεταξύ αυτής
+            και της Τουρκίας πόλεμον του 1796 ως έμπορος
+            εγκατασταθείς και υπερπλουτήσας. Πολύ μέρος της
+            καταστάσεώς του εδαπάνησε προ της επαναστάσεως εις
+            διατήρησιν του σχολείου της Χίου, εις αντίληψιν πολλών
+            ενδεών ομογενών και εις ωφέλειαν της ιδίας πατρίδος του.
+            Επί δε της επαναστάσεως και τον αγώνα αυτής δι' αποστολής
+            κανονίων, ως είδαμεν, και πολλής άλλης πολεμικής ύλης
+            υπεστήριξε, και πλούσια τα ελέη του εις τους συμπατριώτας
+            του, ότε κατεστράφη η πατρίς των, επεδαψίλευσε, και
+            μεγαλόδωρος προς όλον το έθνος ανεδείχθη δωρήσας εις
+            σύστασιν κοινωφελών καταστημάτων έν εκατομμύριον και
+            εκατόν χιλιάδας ρουβλίων. Ο ανήρ ούτος, είτε αυθορμήτως
+            εξ αιτίας της καταστάσεως των πραγμάτων, είτε κατά
+            παραγγελίαν, ώς τινες υπέθεσαν, επρόβαλεν εν Ναυπλίω τον
+            Ιωάννην Καποδίστριαν ως εθνάρχην, αλλά δεν εισηκούσθη,
+            αγγλιζούσης μάλλον ή ρωσσιζούσης κατ' εκείνον τον καιρόν
+            της Ελλάδος· αλλ' η ιδέα αύτη εκυοφορείτο· μεταβάς δε εις
+            Ζάκυνθον ετελεύτησε την 12 Ιανουαρίου 1825, διαρκούσης
+            της καθάρσεώς του· η δε πατρίς ευγνωμονούσα ανέπεμψε
+            πανδήμους υπέρ αυτού προς Θεόν ευχάς.
+
+            Εν μέσω δε των θορύβων και των πολιτικών περισπασμών είχε
+            συστηθή αρχομένου του αυγούστου δι' αυτοπροαιρέτου των
+            πολιτών συνεισφοράς φιλανθρωπική εταιρία εις περίθαλψιν
+            πτωχών, ασθενών, χηρών και ορφανών. Η εταιρία αύτη
+            προώδευσεν, εσύστησεν εν Ναυπλίω νοσοκομείον, το
+            μετεσχημάτισεν έπειτα εις αλληλοδιδακτικόν σχολείον προς
+            εκπαίδευσιν ορφανών και απόρων, και σκοπόν είχε να
+            διαδώση, τα καλά ταύτα και εις άλλας πόλεις της Ελλάδος.
+            Αντέκειντο αι δειναί περιστάσεις της πατρίδος, αλλά και
+            εν μέσω αυτών διετηρήθη η εταιρία αύτη ωφελούσα υπέρ τα
+            δύο ήμισυ έτη.
+
+
+
+            1824
+
+            ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΝA'
+
+
+
+            &Δεύτερος εμφύλιος πόλεμος — Χαρακτήρ αυτού και του
+            πρώτου. — Συνέλευσις της Δυτικής Ελλάδος εν Ανατολικώ.&
+
+            Ο ΠΡΩΤΟΣ εμφύλιος πόλεμος έρριψεν επί της παύσεως του τα
+            σπέρματα του δευτέρου. Οι Ανδρέαι και ο Κολοκοτρώνης, οι
+            μαχόμενοι προς αλλήλους, εφιλιώθησαν καθ' ην ώραν ο
+            πόλεμος ήτον εν τω τελειούσθαι, και συνενοήθησαν να
+            παραδοθή μεν το Ναύπλιον εις την κυβέρνησιν, αλλ' η
+            φρουρά να συγκροτηθή εκ Πελοποννησίων. Η ένωσις των
+            αλληλομαχούντων έφερε την διαίρεσιν των συμμαχούντων. Το
+            νομοτελεστικόν δεν συγκατετίθετο εις πελοποννησιακήν
+            φρουραρχίαν· δυσηρεστείτο και διότι οι Ανδρέαι δεν
+            εφάνησαν προς τον Κολοκοτρώνην όσον έπρεπεν αυστηροί·
+            τους εμέμφετο και ως καταχραστάς της δοθείσης αυτοίς
+            εξουσίας, αν και καταχρασταί δεν ήσαν. Οι δε Ανδρέαι,
+            νικήσαντες τους αντιπάλους της κυβερνήσεως, εθεώρουν
+            εαυτούς αξίους της ευγνωμοσύνης και της εμπιστοσύνης της,
+            και εδυσφόρουν επί τη τοιαύτη προς αυτούς διαγωγή της·
+            άκοντες δε και εγκοτούντες άφησαν το φρούριον εις χείρας
+            του νομοτελεστικού. Υπέστησαν και άλλας δυσαρεσκείας.
+            Παρεκάλεσεν τους νομοτελεστάς να μη αποβάλωσι την συγγενή
+            του Κολοκοτρώνη Μπουμπουλίναν από τινος εν Ναυπλίω
+            εθνικής οικίας εν ή κατώκει, αλλ' ουδ' εις τούτο
+            εισηηκούσθησαν· εζήτησαν μικράν τινα αποζημίωσιν επί λόγω
+            δαπάνης επί του εμφυλίου πολέμου, αλλ' ουδ' οβολόν
+            έλαβαν· έπαθαν και άλλο. Το νομοτελεστικόν, προθέμενον να
+            τους εξασθενήση, απέσπασεν από μεν του συγγενούς και
+            συμμάχου αυτών Ιωάννου Νοταρά τον υποπλαρχηγόν αυτού
+            Μακρυγιάννην, από δε του Λόντου τον Νάσον Φωτομάραν,
+            Σουλιώτην, ον και ανέδειξε φρούραρχον του Παλαμηδίου.
+            Ένεκα τούτων ανεχώρησαν οι Ανδρέαι εκ Ναυπλίου πλήρεις
+            οργής κατά του νομοτελεστικού. Αλλ' εν ώ το
+            νομοτελεστικόν εφέρετο προς αυτούς αγνωμόνως, η βουλή
+            τους ικανοποίει θεωρούσα αυτούς ως αρίστους πατριώτας, ως
+            καλώς και ευτυχώς υπέρ της στερεώσεως των νόμων
+            αγωνισθέντας και αξίους της ευγνωμοσύνης του έθνους·
+            τόσον δε ετίμα τον Ζαήμην, ώστε, αποθανόντος του Νικολάου
+            Λόντου, μέλους του νομοτελεστικού, διώρισεν αυτόν
+            διάδοχόν του· αλλ' ούτος παρητήθη, ως και άλλοτε, και η
+            βουλή αντικατέστησε την 14 Ιουλίου τον ομόφρονα αυτού
+            Πανούτσον Νοταράν.
+
+            Βαδίζον το νομοτελεστικόν την οδόν του, αφ' ού είδε τους
+            περί τον Κολοκοτρώνην ταπεινωθέντας διά του Ζαήμη και
+            Λόντου, ήθελε να ταπεινώση και τούτους δι' εκείνου·
+            εφείλκυσε δε ή μάλλον ειπείν ουδετέρωσε τον Πλαπούταν.
+            Εμάνθαναν οι Ανδρέαι όσα υπενεργούντο κατ' αυτών, και έτι
+            μάλλον ωργίζοντο και ητοιμάζοντα εις νέας εμφυλίους
+            ταραχάς. Η πολλή στρατιωτική δύναμις αυτών ήτο περί τας
+            Πάτρας όπου εστρατοπεδάρχει ο Λόντος και
+            συνεστρατοπέδευαν οι φίλοι και ομόφρονες αυτού και του
+            Ζαήμη, ο Ιωάννης Νοταράς, οι υιοί του Κολοκοτρώνη Πάνος
+            και Γενναίος, οι Δηληγιάνναι και οι Πετμεζάδες· όλοι δε
+            ούτοι είχαν δισχιλίους. Ο δε Κολοκοτρώνης και ο Ζαήμης
+            εκάθηντο εν ταις επαρχίαις των ήσυχοι κατά το φαινόμενον,
+            αλλ' υποπροδιαθέτοντες τας υπό την επιρροήν των επαρχίας
+            κατά του νομοτελεστικού. Ούτως εχόντων των πραγμάτων,
+            αφορμή μόνον εχρειάζετο εις φανεράν ρήξιν, και οι
+            Αρκάδιοι έδωκαν αυτήν πρώτοι, εναντιωθέντες εις την
+            είσπραξιν των προσόδων των και υβρίσαντες τον διοικητήν.
+            Επί τη διαγωγή ταύτη το νομοτελεστικόν απέστειλε κατ'
+            αυτών την 22 Οκτωβρίου 500 Στερεοελλαδίτας υπό τον
+            Δικαίον, τον και υπουργόν των εσωτερικών. Τούτο μαθόντες
+            οι περί τας Πάτρας διέλυσαν το στρατόπεδον αυθαιρέτως επί
+            προφάσει ελλείψεως τροφών, και οι μεν διεσκορπίσθησαν εις
+            άλλας επαρχίας προς υποκίνησιν ταραχών, οι δε περί τους
+            Δηληγιάννας και τον Κολοκοτρώνην εξεστράτευσαν φανερά εις
+            υπεράσπισιν των ομοφρόνων αυτών Αρκαδίων. Εν τοσούτω,
+            επειδή εχρειάζετο να δικαιολογηθή το κίνημά των υπό
+            πρόσχημα νομιμότητος, ασεβούντες εις τους νόμους
+            κατηγόρουν την κυβέρνησιν ως ασεβήσασαν· και
+            παρεξηγούντες τον ς' παράγραφον του ιζ' νόμου,
+            διετείνοντο ότι δεν επετρέπετο εκ νέου εκλογή των αυτών
+            μελών του νομοτελεστικού· επεκαλούντο δε την ταχείαν
+            συγκρότησιν εθνικής συνελεύσεως κατά τα εν Άστρει
+            ορισθέντα. Η βουλή, αν και ενείχετο εις την αποδιδομένην
+            εις την κυβέρνησιν παρανομίαν ως εκλέξασα τα μέλη του
+            νομοτελεστικού, επολιτεύθη ανεξικάκως κατ' αρχάς προς
+            τους κατηγόρους της, και προσπαθούσα να καταπραΰνη το
+            νομοτελεστικόν, τότε μόνον τους εγκατέλιπεν ότε τους
+            είδεν άραντας όπλα.
+
+            Εν τούτοις, έφθασαν οι περί τον Δικαίον εις τους Λάκκους
+            της Μεσσηνίας, κατέλαβαν και οι Αρκάδιοι τους
+            Κωνσταντίους και εμάχοντο δύο ημέρας· ελθόντων δε των
+            περί τους Δηληγιάννας και τον Κολοκοτρώνην, ετράπησαν τα
+            στρατεύματα της κυβερνήσεως εις φυγήν, και ο αρχηγός
+            αυτών Δικαίος επανήλθεν άπρακτος εις Ναύπλιον.
+
+            Καθ' ας δε ημέρας εμάχοντο οι Έλληνες κατά την Μεσσηνίαν,
+            απέθανεν εν Ναυπλίω ο αντιπρόεδρος του νομοτελεστικού και
+            αγαθός πολίτης Παναγιώτης Μπότασης, θύμα πεσών της προ
+            πολλού επικρατούσης βαρείας επιδημίας. Θύμα της αυτής
+            επιδημίας έπεσε την 22 νοεμβρίου και ο Νέγρης ιδιωτεύων
+            εν Ναυπλίω και ολιγωρούμενος. Διέτριβεν εν Ύδρα επί τω
+            θανάτω του αντιπροέδρου ο πρόεδρος Κουντουριώτης ασθενών·
+            διά τούτο το τρίτον μέλος του νομοτελεστικού, ο Φωτίλας,
+            εκλήθη εις την προεδρίαν του σώματος επιτροπικώς· αλλ' ως
+            ομόφρων των εναντίων της κυβερνήσεως απηρέσκετο εις όσα
+            επράττοντο κατ' αυτών· μη δυνάμενος δε να τα εμποδίση,
+            εδραπέτευσε την 8 νοεμβρίου, και την επαύριον ανεγνώσθη
+            εν τη βουλή
+Νοέμβριος   έγγραφόν του λέγον, ότι παρητείτο, διότι πολλάκις
+            επρότεινε να μη γίνωσι κινήματα παρά της κυβερνήσεως
+            τείνοντα, εις εμφύλιον πόλεμον και δεν εισηκούσθη. Η
+            δραπέτευσις τούτου άφησε το σώμα ατελές και ανίκανον να
+            εργάζεται. Εις συμπλήρωσιν δε του απαιτουμένου αριθμού
+            εχρειάζετο εκλογή νέου μέλους, και το νομοτελεστικόν εις
+            ενίσχυσίν του ήθελε να συμπαραλάβη τινά Μαυρομιχάλην.
+            Αλλ' ο αρχηγός της οικογενείας ταύτης, Πετρόμπεης, ετέλει
+            πρό τινος καιρού υπό βαρείαν κατηγορίαν ως έχων
+            αλληλογραφίαν μυστικήν μετά του Μεχμέτ-Αλή· διά τούτο
+            και η κυβέρνησις και οι εναντίοι αυτής τον απέφευγαν·
+            αλλ' η κατηγορία εξετασθείσα απεδείχθη ψευδής, και το
+            νομοτελεστικόν υπερισχύσαν εν τη βουλή επί της εκλογής
+            του νέου μέλους παρέλαβε τον Κωνσταντίνον Μαυρομιχάλην
+            σύναρχον.
+
+            Αν και ήρχισεν ήδη ο εμφύλιος πόλεμος, εστάλησαν
+            ειρηνοποιοί μεσούντος του μηνός προς τον Ζαήμην επί τη
+            προτάσει της βουλής κινουμένης πάντοτε υπό πνεύματος
+            συμβιβαστικού, αλλ' επανήλθαν άπρακτοι. Μετά τα
+            μεσσηνιακά, το μήλον της έριδος της κυβερνήσεως και των
+            ανταρτών ήτον η Τριπολιτσά. Την πόλιν ταύτην κατείχεν η
+            κυβέρνησις, οι δε εναντίοι της επροσπάθησαν να εφελκύσωσι
+            τους κατοίκους αυτής και να ουδετερώσωσι τους φρουρούς
+            της και τους πέριξ Στερεοελλαδίτας, προς ους έγραψαν
+            επιστολήν, εν ή θεωρούντες την μεν Πελοπόννησον ιδίαν γην
+            και όχι κοινήν όλων των Ελλήνων, ή τουλάχιστον των
+            αγωνιζομένων Ελλήνων, τον δε εμφύλιον πόλεμον ως μόνον τα
+            ιδιαίτερα συμφέροντα αυτών και τα των μελών της
+            κυβερνήσεως αφορώντα, τους εθεώρουν ξένους, τους
+            εσυμβούλευαν ν' απέχωσι των πελοποννησιακών πραγμάτων και
+            ηπείλουν ότι επί τη παρακοή των θα τους ετιμώρουν (α).
+            Ολιγωρούμενοι δε υπό των εντοπίων και χλευαζόμενοι υπό
+            των Στερεοελλαδιτών απέστειλαν τον Νικήταν εις
+            Κουτσοπόδι, αυτοί δε πλήρεις θυμού εκίνησαν ένοπλοι εις
+            κυρίευσιν της Τριπολιτσάς, εγύμνωσαν εμπόρους έξωθεν της
+            πόλεως, και κατέλαβαν παρακειμένας τινάς θέσεις· αλλ' οι
+            φρουρούντες την πόλιν Στερεοελλαδίται επεξελθόντες
+            συνήψαν μάχην κατά τον άγιον Σώστην και Καμάρι· και τους
+            μεν κατά τον άγιον Σώστην ενίκησαν κατά κράτος
+            συλλαβόντες 60, εν οίς και τον Στάικον, ους ανέστειλαν
+            εις Ναύπλιον, έτρεψαν δε και τον Πάνον Κολοκοτρώνην
+            ελθόντα εις βοήθειαν του Σταΐκου, και τον εφόνευσαν
+            φεύγοντα προς το χωρίον του Θάνα, τους δε κατά το Καμάρι
+            διεσκόρπισαν· διεσκόρπισαν την 22 και τους περί τον
+            Νικήταν κατά το Κουτσοπόδι. Την δε 28 ανέβησαν εις
+            Τριπολιτσάν προς βοήθειαν των κυβερνητικών ο Χατσή
+            Χρήστος και ο Βάσσος, προσέβαλαν την επιούσαν κατά το
+            Βρυσάκι τους εναντίους, τους έτρεψαν, τους κατεδίωξαν
+            μέχρι του Παρθενίου, και δεν τους άφησαν να συναχθώσι
+            πλέον προς εκείνο το μέρος. Λέγεται δε ότι επέκεινα των
+            εκατόν εφονεύθησαν εν ταις αθλίαις ταύταις αδελφομαχίαις.
+
+            Αλλ' η κυβέρνησις, αν και υπερίσχυσεν, υπώπτευεν, ότι
+            περιοριζομένη εις μόνας τας εν Πελοποννήσω δυνάμεις της
+            εκινδύνευεν. Ο δεύτερος ούτος εμφύλιος πόλεμος δεν
+            ωμοίαζε τον πρώτον, καθ' όν Πελοποννήσιοι επολέμουν
+            Πελοποννησίους. Επί του παρόντος η Πελοπόννησος ήτον όλη
+            σχεδόν του αυτού φρονήματος, και η κυβέρνησις δεν εδύνατο
+            να ταπεινώση τους εναντίους της ειμή διά στρατιωτών άλλου
+            μέρους· έχουσα δε χρήματα εκ του δανείου είχεν όσους
+            υπομισθίους Στερεοελλαδίτας ήθελεν· οι δε αντίπαλοί της
+            μη έχοντες θ' απεστερούντο και αυτών των υπό την οδηγίαν
+            των. Είναι δε άπορον πώς άνθρωποι, ως οι Ανδρέαι και ο
+            Κολοκοτρώνης, ανεδέχθησαν τον αγώνα τούτον εν μέσω
+            τοιούτων περιστάσεων. Διά τους λόγους τούτους, μη
+            επαναπαυομένη η κυβέρνησις εις την κατ' επιφάνειαν
+            υπεροχήν της εστοχάσθη αναγκαίον να φέρη εις Πελοπόννησον
+            έξωθεν στρατεύματα επί μισθώ και εκάλεσε τα εν τη
+            Ανατολική Ελλάδι. Όλοι υπήκουσαν, και δισχίλιοι υπό τον
+            Γκούραν και τον Καρατάσον απέβησαν προ των άλλων την 22
+            εις τον ισθμόν. Έκτοτε ήρχισαν τα μεγάλα δυστυχήματα των
+            ανταρτών και της Πελοποννήσου.
+
+            Πρό τινων ημερών επολιόρκουν την Ακροκόρινθον ο Λόντος
+            και ο Ιωάννης Νοταράς έχοντες 800 εκλεκτούς
+            Στερεοελλαδίτας· αλλ' επί τη αποβάσει των ανωτέρω έφυγαν
+            και ανέβησαν εις Κουτσομάδι, όπου ηύραν τον ομόφρονά των
+            Νικήταν. Εν τούτοις ήλθεν εις Κόρινθον ο Κωλέττης, μέλος
+            του νομοτελεστικού, ως γενικός διευθυντής, και τους
+            παρηκολούθησεν αναβαίναντας εις Κουτσομάδι. Εκεί
+            επολέμησαν οι αντιφερόμενοι, εχύθη αίμα, υπερίσχυσαν οι
+            κυβερνητικοί, οι δε αντικυβερνητικοί έφυγαν κακώς
+            έχοντες· και ο μεν Λόντος απήλθεν εις Αχαΐαν, ο δε
+            Νοταράς και ο Νικήτας κατέλαβαν τον άγιον Γεώργιον.
+            Επεστράτευσαν και εις εκείνο το χωρίον οι κυβερνητικοί·
+            αλλ' επειδή ο τόπος είναι δυνατός, απεκρούσθησαν και 50
+            εφονεύθησαν. Παθόντες και αποτυχόντες, μετέφεραν εκ
+            Ναυπλίου τρία κανόνια· τότε απηλπίσθησαν οι
+            αντικυβερνητικοί και έφυγαν διά νυκτός. Έτρεξαν οι
+            κυβερνητικοί κατόπιν αυτών, μετέβησαν εις Τρίκαλα, όπου
+            κατέφυγεν ο Ιωάννης Νοταράς, τα εκυρίευσαν αναιμωτί,
+            εγκατελείφθη και αυτός υπό των μισθωτών του
+            αυτομολησάντων υπό της κυβερνήσεως τας σημαίας, παρεδόθη,
+            εστάλη υπό φύλαξιν εις Ναύπλιον, και επί τη αιτήσει του
+            θείου του, προέδρου της βουλής, μη μεθέξαντος της
+            ανταρσίας, έμεινε παρ' αυτώ υπό την εγγύησίν του.
+Δεκέμβριος  Εν ώ δε υπερίσχυαν κατά την Κορινθίαν τα υπό τον
+            Γκούραν και τον Καρατάσον στρατεύματα, διέβησαν αρχομένου
+            του δεκεμβρίου εις Βοστίτσαν και τα εν Σαλώνοις υπό τον
+            Καραϊσκάκην, τον Τσαβέλλαν και άλλους, και ανέβησαν εις
+            Καλάβρυτα, όπου ήλθε και ο Κωλέττης. Την δε 13 εκινήθησαν
+            εις Κερπινήν όπου ήσαν ο Ζαήμης, ο πατήρ του, ο Λόντος, ο
+            Νικήτας, και πολέμου γενομένου υπερίσχυσαν, εκυρίευσαν το
+            χωρίον, το ελεηλάτησαν και πολλά άλλα κακά έπραξαν· οι δε
+            εν αυτώ κακήν κακώς έφυγαν. Τα αυτά κακά έπαθαν και οι
+            λοιποί αντικυβερνητικοί παντού, και όλοι, μηδενός
+            εξαιρουμένου, κατέθεσαν τα όπλα, επεκαλέσθησαν την
+            μακροθυμίαν της κυβερνήσεως, οι μεν δι' ενός τρόπου οι δε
+            δι' άλλου, και οι πλείστοι παρεδόθησαν αυθορμήτως εις
+            χείρας της αυτομολήσαντες εις Ναύπλιον, διότι ούτε
+            ασφαλείς ήσαν εν ταις επαρχίαις των, ας κατεπάτησαν όλας
+            τα κυβερνητικά στρατεύματα, ούτε δεκτοί εις την
+            Επτάννησον, όθεν ο Σισίνης και ο υιός του Χρύσανθος, εκεί
+            καταφυγόντες, απεπέμφθησαν. Τοιουτοτρόπως συνήχθησαν εις
+            Ναύπλιον ο Κολοκοτρώνης, οι Δηληγιάνναι Αναγνώστης,
+            Κανέλλος, Δημητράκης και Νικόλαος, οι Νοταράδες Ιωάννης
+            και Παναγιώτης, ο Γρίβας, ο Αναστασόπουλος, ο
+            Μητροπέτροβας, ο Παπατσώνης, ο Κρίτσαλης και ο Κατσαρός,
+            περιμένοντες την τύχην των παρά των εχθρών των. Η δε
+            κυβέρνησις τους απέστειλεν όλους την 6 φεβρουαρίου εις
+            Ύδραν και διέταξε να τους περιορίσωσιν εν τω μοναστηρίω
+            του προφήτου Ηλίου του επί της κορυφής του όρους μέχρις
+            ου δικασθώσι. Μετά τεσσάρας δε ημέρας απέστειλεν εκεί και
+            τον Σισίνην και τον υιόν του Χρύσανθον ελθόντας και
+            αυτούς κατόπιν των άλλων εις Ναύπλιον και προσπεσόντας.
+            Οι δε Ανδρέαι και οι άλλοι, οι φυγόντες εκ της Κερπινής,
+            κατέφυγαν εν πρώτοις εις Δίβρην, αλλά, μαθόντες ότι
+            ήρχοντο εις καταδίωξίν των οι υπό τον Γκούραν, έφυγαν και
+            εκείθεν (β) και μη βλέποντες εντός της Πελοποννήσου τόπον
+            καταφυγής ασφαλή κατέβησαν εις Κουνουπέλι και εντυχόντες
+            τρία πλοιάρια υπό σημαίαν ιονικήν έπλευσαν εις την
+            Δυτικήν Ελλάδα.
+
+            Μικρός ήτον ο πρώτος εμφύλιος πόλεμος, μικρά και τα
+            κινήσαντα αυτόν αίτια, μικρού λόγου και οι σκοποί του. Η
+            Αρχή, το μήλον της έριδος, ήτον εφήμερος, διότι εφήμερα,
+            ό εστιν ενιαύσια, ήσαν και τα βουλευτικά και τα
+            νομοτελεστικά· το δε νομοτελεστικόν της περιόδου ταύτης,
+            ως αναπληρωτικόν του άλλου, ουδέ τετράμηνον διάρκειαν
+            είχεν· ουδενός δε των διαμαχομένων η φίλαρχος επιθυμία
+            επέκεινα του τέρματος ή των όρων της καθεστώσης εξουσίας
+            παρεξετείνετο· διηρείτο δε η εξουσία και εις πολλούς, και
+            υπό τον χαλινόν και την αυστηράν επίβλεψιν της βουλής
+            πάντοτε έκειτο. Πελοποννήσιοι προς Πελοποννησίους
+            διεμάχοντο επί του πρώτου εμφυλίου πολέμου. Σχέσεις
+            έχοντες ούτοι προς αλλήλους επολιτεύοντο και εν πολέμω
+            μετρίως. Ολίγη, ως είδαμεν, η αιματοχυσία, ουδεμία
+            διάθεσις καταστροφής ή διαρπαγής, ευκατεύναστα τα πάθη,
+            οι σήμερον πολέμιοι έγειναν την επαύριον φίλοι, και η
+            περί ης ο λόγος αλληλομαχία εφαίνετο μάλλον στάσις ή
+            πόλεμος. Αλλά λίαν δεινός και λίαν φθοροποιός κατήντησεν
+            ο δεύτερος εμφύλιος πόλεμος προκειμένης όχι εφημέρου
+            εξουσίας ως άλλοτε, αλλά καταστροφής και εξοντώσεως των
+            ισχυρών της Πελοποννήσου· εξώκειλε δε ένεκα τούτου και
+            εις τόσην κακοήθειαν, ώστε η εις την Πελοπόννησον εισβολή
+            των πέραν του ισθμού στρατευμάτων δοθέντων εις αρπαγήν
+            και εις ακολασίαν, ανεκάλεσεν εις την μνήμην των παθόντων
+            όσα κακά έπαθαν επί της εισβολής των Αλβανών οι πατέρες
+            αυτών· η δε έκβασις του πολέμου τούτου ανύψωσε τον
+            Κουντουριώτην και συνανύψωσε και τον συνάρχοντα και
+            συμπράκτορα αυτού Κωλέττην.
+
+            Διαρκούσης δε της εκστρατείας κατά την Δυτικήν Ελλάδα,
+            ησθένησεν ο Μαυροκορδάτος και μετεκομίσθη εις Ανατολικόν·
+            είχε κληθή πρό τινος καιρού εις αναδοχήν των καθηκόντων
+            του γενικού γραμματέως του νομοτελεστικού· αλλ' η
+            κατάστασις της Δυτικής Ελλάδος και η ασθένειά του τον
+            ηνάγκασαν ν' αναβάλη την εις Ναύπλιον μετάβασίν του. Αφ'
+            ού δε ανέλαβε και διελύθη και το εχθρικόν στρατόπεδον,
+            απεφάσισε ν' αναχωρήση, και εκάλεσε τους πληρεξουσίους
+            και τους οπλαρχηγούς των επαρχιών εις τοπικήν συνέλευσιν
+            επί σκοπώ να βάλη τάξιν όπου επεκράτει πλήρης αταξία,
+            τουτέστιν εις την στρατιωτικήν υπηρεσίαν.
+Δεκέμβριος  Συνήλθαν οι πληρεξούσιοι εις Ανατολικόν και την 17
+            δεκεμβρίου ήρχισαν τας εργασίας των υπό την προεδρίαν του
+            στρατηγού Τσόγκα, του ισχυροτέρου οπλαρχηγού των μερών
+            εκείνων· έλαβαν δε υπ' όψιν όσα και επί της προλαβούσης
+            τοπικής συνελεύσεως και διέταξαν εις διόρθωσιν των
+            αταξιών όσα και τότε, αλλά πραγματικώς έπραξαν ουδέν.
+            Επειδή δε επεκράτει εν Πελοποννήσω ο δεύτερος εμφύλιος
+            πόλεμος, δέον έκριναν να εκφράσωσι πανδήμως τα φρονήματά
+            των περί των γενικών πραγμάτων, κατακρίνοντες και
+            καταρώμενοι παν ένοπλον κίνημα κατά της κυβερνήσεως,
+            οιαδήποτε και αν ήτο του κινήματος η αφορμή, και
+            οιοσδήποτε ο κινούμενος, κηρύττοντες την αφοσίωσίν των
+            εις τα καθεστώτα και προσφέροντες τον βραχίονά των εις
+            υποστήριξιν αυτών· εξέφρασαν δε επί της συνελεύσεως και
+            την βαθείαν ευγνωμοσύνην των προς τον γενικόν διευθυντήν,
+            και την λύπην των διά την αποχώρησίν του, και
+            επολιτογράφησαν αυτόν και τους συν αυτώ Πραΐδην και
+            Πολυζωίδην.
+
+            Επρόκειτο προ παντός άλλου επί της συνελεύσεως να
+            προσφέρωσί τινες των οπλαρχηγών, και κυρίως ο του Ζυγού
+            Μακρής, προς κοινήν χρήσιν τα γεννήματα των επαρχιών των
+            εσοδιαζόμενα εις ιδίαν των περί αυτούς χρήσιν, αλλ'
+            ούτοι δεν επείθοντο. Εν ώ δε κατεγίνοντο εις την
+            εξέλεγξιν των προσόδων των επαρχιών και ελογομάχουν περί
+            τούτου εν τω ναώ της Παναγίας, όπου συνεδρίαζαν, συνέβη
+            σεισμός τόσον δεινός ώστε έπεσαν καί τινες οικίαι.
+            Γνωστόν είναι πόσον επιρρεάζονται τα πνεύματα των
+            απλουστέρων υπό των τοιούτων της φύσεως φαινομένων.
+            Δραξάμενός τις των πληρεξουσίων την ευκαιρίαν ταύτην
+            ανέστη παύσαντος του σεισμού, και αφ' ού ελάλησε περί
+            άλλων υποθέσεων, είπε τα εξής.
+
+            «Αλλ' εβασίλευσε τάχα παρ' ημίν η δικαιοσύνη; Εφάνημεν
+            άξιοι της θείας βοηθείας, ην τόσον φανερά απολαμβάνομεν;
+            Όχι! βεβαίως· δεν σας το λέγω εγώ· σας το είπε προ ολίγου
+            ο Θεός διά του σεισμού του. Τα σημεία ταύτα είναι η φωνή
+            της οργής του· η οργή του βλέπετε εσάλευσε και αυτά τα
+            θεμέλια της γης. Μάθετε, λέγει η φωνή της οργής του, ότι
+            ο Θεός απεφάσισε να ελευθερώση τον λαόν του όχι μόνον εκ
+            χειρός των Τούρκων, αλλά και εκ χειρός των αγαπώντων την
+            ανομίαν και την αδικίαν Χριστιανών. Ο Θεός οργίζεται
+            επίσης όλους τους ανόμους και αδίκους οποία και αν ήναι η
+            πίστις των. Τρέμετε όσοι είσθε άνομοι και φιλάδικοι· ο
+            Θεός των Χριστιανών είναι θεός νόμου και δικαιοσύνης·
+            είναι Θεός εκδικήσεων. Τρέμετε οι άνομοι και φιλάδικοι!»
+            Κλονισθέντες οι οπλαρχηγοί υπό του σεισμού, ακούσαντες
+            και την ερμηνείαν αυτού επροθυμήθησαν, προεξάρχοντος του
+            Μακρή, να προσφέρωσιν όσα μέχρι τούδε δεν έπαυσαν
+            ιδιοποιούμενοι.
+
+            Οι δε Ανδρέαι και οι περί αυτούς κατευωδώθησαν εις
+            Προκοπάνιστον, νησίδιον τρεις ώρας και τέταρτον απέχον
+            του Μεσολογγίου, την 23, διαρκούσης της συνελεύσεως και
+            έγραψεν ο Ζαήμης αυθημερόν προς τους συγκροτούντας αυτήν
+            επιστολήν (γ) λέγουσαν, ότι, αν και κατετρέχετο μέχρι
+            θανάτου, ωρκίσθη ν' αποθάνη επί της φίλης πατρίδος
+            μαχόμενος υπέρ αυτής, και ότι εζήτει άσυλον μέχρι της
+            συγκροτήσεως της εθνικής συνελεύσεως, εις ην έτοιμος ήτο
+            να δώση λόγον των πράξεών του.
+
+            Οι Ανδρέαι ηγαπώντο παρά των Δυτικοελλαδιτών. Ουδέποτε
+            επεκαλέσθησαν ούτοι εις μάτην την αντίληψιν εκείνων
+            οσάκις εκινδύνευεν η πατρίς των· πολλοί δε των
+            επισημοτέρων και αυτός ο γενικός διευθυντής Μαυροκορδάτος
+            ήσαν φίλοι των· δια τούτο συμπαθείς εφάνησαν προς τα
+            δεινά των όλοι, αλλά μη θέλοντες να ενοχοποιηθώσιν
+            ενώπιον της υπερισχυούσης κυβερνήσεως απήντησαν (δ), ότι
+            πρόθυμοι ήσαν και να τους δεχθώσι και να μεσιτεύσωσιν
+            υπέρ αυτών προς την κυβέρνησιν, αλλ' ότι τους εθεώρουν
+            πάντοτε υπό το κράτος του νόμου. Επί τη απαντήσει ταύτη
+            ήλθαν οι Ανδρέαι και λοιποί εις Ανατολικόν,
+            εφιλοφρονήθησαν, και μετέβησαν εις Κατοχήν, χωρίον του
+            Ξηρομέρου, υπό την εγγύησιν μεν των στρατηγών Τσόγκα,
+            Μακρή, Ράγκου και Βλαχοπούλου, αλλ' υπό την ιδιαιτέραν
+            επαγρύπνησιν και περιποίησιν του Τσόγκα, υφ' ον ετέλει η
+            Κατοχή.
+
+
+
+            1824
+
+            ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΝΒ'
+
+
+
+            &Εξωτερική πολιτική ως προς την Ελλάδα. Συνδιαλέξεις εν
+            Πετρουπόλει των αντιπροσώπων των πέντε δυνάμεων περί του
+            ελληνικού ζητήματος, και σχίσμα Αγγλίας και Ρωσσίας.&
+
+            ΑΝ και η Πύλη απηξίωσε ν' απαντήση εις την περί Ελλάδος
+            πρότασιν της Ρωσσίας, η Ρωσσία όχι μόνον δεν παρητείτο
+            του ειρηνοποιού σκοπού της, αλλ' επροσπάθει να προσηλώση
+            σπουδαιότερον εις ευόδωσιν αυτού την προσοχήν των περί
+            πολλού ποιουμένων την διατήρησιν της ειρήνης αυλών, και
+            να κερδίση την αναγκαίαν σύμπραξίν των· δεν έπαυε δε
+            λέγουσα ότι, και αν εσυμβιβάζοντο τα μεταξύ Ρωσσίας και
+            Τουρκίας, εν όσω διήρκει ο αγών της Ελλάδος, η ειρήνη της
+            Ευρώπης διά τον χαρακτήρα αυτού εκινδύνευεν. Αρχομένου δε
+            του ενεστώτος έτους, εκοινοποίησεν εμπιστευτικώς ταις
+            αυλαίς εις υποστήριξιν της προτάσεώς της υπόμνημα, εν ώ
+            εξέθετε σαφώς τους όρους, ους εθεώρει και ορθούς και
+            αναγκαίους εις ειρήνευσιν της μαχομένης Ελλάδος,
+            προβάλλουσα να συστηθώσι τρεις υποτελείς τω σουλτάνω
+            ηγεμονείαι, η μεν εκ Θεσσαλίας, Βοιωτίας και Αττικής,
+            ήτοι της Ανατολικής Ελλάδος, η δε εξ Ηπείρου και
+            Ακαρνανίας, ήτοι της Δυτικής Ελλάδος, η δε εκ
+            Πελοποννήσου και Κρήτης, ήτοι της μεσημβρινής Ελλάδος· αι
+            δε νήσοι να διοικώνται δημογεροντικώς ως και μέχρι τούδε,
+            και ο πατριάρχης, εδρεύων πάντοτε εν Κωνσταντινουπόλει,
+            να θεωρήται ως αντιπροσωπεύων το ελληνικόν έθνος (α).
+
+            Είπαμεν, ότι η πολιτική της Ρωσσίας έτεινεν ανέκαθεν εις
+            εξασθένωσιν του οθωμανικού κράτους και εις την κατ'
+            ολίγον αποσύνθεσίν του· δι' ον δε λόγον επολιτεύετο ούτως
+            η Δύναμις αύτη, διά τον αυτόν δεν ανείχετο την προ των
+            πυλών της επί των ερειπίων αυτού ανέγερσιν βυζαντινού,
+            ήτοι ισχυρού κράτους κατέχοντος τας κλεις της Μαύρης
+            θαλάσσης· ενίσχυε δε μόνον την ανέγερσιν μικρών
+            επικρατειών, υποτελών μεν τη Πύλη αλλ' υπό την επιρροήν
+            και προστασίαν εκείνης. Τοιαύτης πολιτικής αποκύημα ήτο
+            το περί ου ο λόγος σχέδιον, ανάξιον του εθνισμού των
+            Ελλήνων, ως διαρρηγνύον την ενότητά των, εφ' ης πάσα
+            υγιής πολιτική επάναγκες να σαλεύη, και ως ανατρέπον την
+            ανεξαρτησίαν των, υπέρ ης ηγέρθη ο δεινότατος αυτών αγών.
+
+            Κοινοποιήσασα το υπόμνημα τούτο ταις αυλαίς η Ρωσσία, τας
+            εκάλεσεν εις Πετρούπολιν προς σύσκεψιν και
+            πραγματοποίησίν του. Ορθούς εθεώρησαν αι της Γαλλίας,
+            Αυστρίας και Πρωσσίας αυλαί τους όρους του υπομνήματος ως
+            μεταξύ της τελείας ανεξαρτησίας κατά την απαίτησιν του
+            ενός των διαμαχομένων, και της τελείας υποταγής κατά την
+            του άλλου κειμένους, και τους παρεδέχθησαν προθύμως, αλλ'
+            εν πνεύματι πάντοτε ειρηνικώ. Την αυτήν γνώμην εξέφρασε
+            και η αυλή της Αγγλίας, αλλ' απήτησεν ως εκ των ων ουκ
+            άνευ να προηγηθή η εις Κωνσταντινούπολιν αποστολή
+            πρέσβεως Ρώσσου, ως δείγμα φιλειρηνικόν προς την Πύλην,
+            και να ορισθή τόπος των συνεδριάσεων όχι η Πετρούπολις
+            αλλ' η Βιέννη. Η δε αυλή της Ρωσσίας, η θεωρήσασα και
+            αύτη εξ αρχής ως εκ των ων ουκ άνευ να προηγηθή της εις
+            Κωνσταντινούπολιν αποστολής πρέσβεώς της η παντελής
+            κένωσις των ηγεμονειών, αντείπεν. Εν τούτοις διά των εν
+            Κωνσταντινουπόλει επανειλημμένων αξιώσεων των αυλών εφάνη
+            λύσασα αύτη η Πύλη το ζήτημα υποσχεθείσα επισήμως
+            λήγοντος του απριλίου την παντελή κένωσιν των ηγεμονειών
+            (β)· απέλυσε δε και τον Βηλαράν επί τη παρακλήσει του
+            παρ' αυτή πρέσβεως της Αγγλίας.
+
+            Αρθέντων των προσκομμάτων τούτων, διώρισεν η Ρωσσία
+            πρέσβυν της παρά τω σουλτάνω τον Ριβωπιέρρον, αλλά δεν
+            τον εξαπέστειλεν ευθύς και ανέδειξεν επιτετραμμένον τα
+            της πρεσβείας τον ως έφορον των εμπορικών και ναυτικών
+            υποθέσεων εδρεύοντα ήδη εν Κωνσταντινουπόλει Μιντσιάκην·
+Ιούνιος     μη επιμενούσης δε και της Αγγλίας εις ον επρότεινε
+            τόπον των συσκέψεων, συνεδρίασαν εν Πετρουπόλει οι εκεί
+            αντιπρόσωποι των αυλών την 5 Ιουνίου κατά πρώτον· και οι
+            μεν της Αυστρίας, Γαλλίας και Πρωσσίας ενέκριναν εξ
+            ονόματος των αυλών αυτών τα εν τω υπομνήματι,
+            αναγγείλαντες· ότι έτοιμοι ήσαν να συστήσωσι τοις εν
+            Κωνσταντινουπόλει συναδέλφοις των ό,τι εις
+            πραγματοποίησιν αυτών ωρίζετο· ο δε της Αγγλίας
+            ανήγγειλεν, ότι και η αυλή του, αν και διεφώνει κατά τι,
+            ενέκρινε τας βάσεις του υπομνήματος, αλλά δεν τω
+            απέστειλεν εισέτι οδηγίας περί των περαιτέρω. Τω όντι ο
+            πρέσβυς ούτος, Κάρολος Βαγώττος, ειδοποιηθείς παρά μεν
+            του εν Κωνσταντινουπόλει συναδέλφου του ότι υπεσχέθη
+            επισήμως η Πύλη την παντελή κένωσιν των ηγεμονειών, παρά
+            δε της αυλής της Ρωσσίας ότι διώρισε πρέσβυν της παρά τω
+            σουλτάνω, εθεώρησεν ότι επληρώθησαν οι απαιτούμενοι όροι
+            και συνεδρίασεν άνευ ρητής διαταγής της αυλής του.
+
+            Δευτέρας δε συνεδριάσεως γενομένης την 24, επρόβαλεν ο
+            πληρεξούσιος της Ρωσσίας να διαταχθώσιν οι παρά τω
+            σουλτάνω πρέσβεις των συμμάχων όπως δι' ενός και του
+            αυτού εγγράφου, συνυπογράφοντος και του επιτετραμμένου τα
+            της Ρωσσίας, προτείνωσι επί των όρων του υπομνήματος την
+            μεσιτείαν των αυλών και την διακοπήν των εν Ελλάδι
+            εχθροπραξιών, ν' αναγγελθώσι δε τα αυτά και προς τους
+            Έλληνας· επί δε τη ανακωχή να συνέλθωσιν οι πρέσβεις των
+            συμμάχων και οι πληρεξούσιοι των διαμαχομένων εις
+            Κωνσταντινούπολιν προς συνδιάσκεψιν περί οριστικού
+            συμβιβασμού· αλλ' οι συνδιαλεγόμενοι εζήτησαν καιρόν εις
+            αίτησιν νέων οδηγιών.
+
+            Εν τούτοις, διεταράχθησαν απροσδοκήτως αι εξ αρχής μέχρι
+            τούδε επικρατήσασαι στεναί σχέσεις Αγγλίας και Τουρκίας.
+            Η εν Λονδίνω σύστασις φιλελληνικής εταιρίας, η χιλιόλιρος
+            συνδρομή της δημαρχίας της μεγαλοπόλεως ταύτης υπέρ της
+            πολεμούσης Ελλάδος, το δάνειον, η εις Ελλάδα αποστολή
+            πολεμεφοδίων και άλλων βοηθημάτων, η εις συμμέθεξιν του
+            ελληνικού αγώνος άφιξις Άγγλων και κατ' εξοχήν η του
+            Βύρωνος αντηχήσασα διά το λαμπρόν όνομά του από περάτων
+            έως περάτων, και η εξ αιτίας της δικαιοτέρας και
+            φιλελληνικωτέρας πολιτικής του Κάννιγγος επί το
+            δικαιότερον και φιλελληνικότερον μεταβολή της διαγωγής
+            των Αρχών του ιονίου κράτους παρώργισαν εις άκρον την
+            Πύλην κατά της Αγγλίας. Ο δε εν Κωνσταντινουπόλει πρέσβυς
+            αυτής, ο τόσην πίστιν και υπόληψιν άλλοτε απολαμβάνων,
+            υπεβλέπετο. Εις μάτην έλεγεν οποία τα όρια της εξουσίας
+            της αγγλικής κυβερνήσεως επί των Άγγλων. Αγνοούσα και
+            ολιγωρούσα η Πύλη τον τρόπον του πολιτεύεσθαι των
+            ελευθέρων εθνών, δεν ήξευρε να διακρίνη τα των αρχόντων
+            και των αρχομένων, και ενοχοποίει εκείνους διά τα προς
+            αυτήν πταίσματα τούτων. Τοιαύτα φρονούσα και αδικουμένην
+            εαυτήν θεωρούσα, πικροτάτους απέτεινε προς τον πρέσβυν
+            της Αγγλίας λόγους περί της διαγωγής της (γ).
+
+Αύγουστος   Μόλις δε αρχομένου του αυγούστου έλαβεν η ελληνική
+            κυβέρνησις γνώσιν του εις λύσιν της ελληνοτουρκικής
+            διαφοράς ρωσσικού σχεδίου και κατεταράχθη. Ουδέν ήττον
+            κατεταράχθη και η Πύλη· ωργίσθη δε έτι μάλλον αύτη διά
+            την εν αυτώ προτεινομένην αυθόρμητον παρέμβασιν των αυλών
+            εν ταις διαφοραίς αυτής και των επαναστάντων ραγιάδων.
+            Υπό τοιούτους οιωνούς εξεδόθη το ρωσσικόν σχέδιον και
+            εσυστήθη εν Πετρουπόλει το συμβιβαστικόν συμβούλιον,
+            μηδενός των διαμαχομένων ζητούντος ή δεχομένου οποίον
+            επρότεινε το σχέδιον συμβιβασμόν· ώστε ειργάζοντο αι
+            Δυνάμεις προς ειρήνευσιν Ελλήνων και Τούρκων επί τη
+            προτάσει της Ρωσσίας παρά την θέλησιν και των Ελλήνων και
+            των Τούρκων.
+
+            Προθεμένη δε η ελληνική κυβέρνησις να ματαιώση το σχέδιον
+            τούτο, αναγκαίον ενόμισε να διαμαρτυρηθή επισήμως· και
+            εις ενίσχυσιν της διαμαρτυρήσεώς της δέον έκρινε να
+            επικαλεσθή την συνδρομήν τινος των αυλών. Ευνοϊκωτέρα
+            πασών προς την Ελλάδα ήτο τότε βεβαίως η της Αγγλίας, δι'
+            ο και προς αυτήν απέστειλε την 12 διαμαρτύρησιν (δ)
+            στηλιτεύουσα ως αισχρόν τον προτεινόμενον συμβιβασμόν,
+            επικαλουμένη την αντίληψίν της εις ανάκτησιν της
+            ανεξαρτησίας των Ελλήνων, παραλληλίζουσα τα δικαιώματα
+            αυτών και τα των εσχάτως αποχωρισθέντων της μητροπόλεως
+            των εν τη μεσημβρινή Αμερική λαών, και διατεινομένη ότι
+            το συμφέρον της Ευρώπης, και κυρίως της Αγγλίας, απήτει
+            την πολιτικήν ύπαρξιν της Ελλάδος.
+
+            Μόλις έλαβε την επιστολήν ταύτην ο υπουργός της Αγγλίας
+            την 11 οκτωβρίου και απήντησε την 7 νοεμβρίου λέγων (ε)
+            ότι εθεώρει την πολιτικήν της Ρωσσίας φιλελληνικήν και το
+            περί ου ο λόγος σχέδιον περιέχον ορθούς όρους· ότι δεν θα
+            εναντιούτο η Αγγλία εις την πραγματοποίησιν αυτού, αν
+            επροτείνετο εν καιρώ, αλλ' ουδέν θ' απεφασίζετο άνευ της
+            συναινέσεως των διαμαχομένων, ότι άν ποτε ενόμιζε
+            συμφέρον η Ελλάς να ζητήση την μεσιτείαν της Αγγλίας, και
+            αν την εδέχετο η Πύλη, ουδέν θα παρημελείτο εις
+            καρποφορίαν της, και ότι εν τη δεινή Τουρκίας και Ελλάδος
+            πάλη επολιτεύθη η Αγγλία όπως και εν τη της Ισπανίας και
+            των εν τη μεσημβρινή Αμερική αποικιών της, διατηρούσα
+            άκραν ουδετερότητα. Περί δε της αντιλήψεως, ην επεκαλείτο
+            η Ελλάς, έλεγε τα εξής. «Ούτε εμμέσως ούτε αμέσως
+            ηρέθισαν οι υπουργοί της Αγγλίας τους Έλληνας εις την
+            έναρξιν του αγώνος των, αλλ' ούτε διά τινος τρόπου
+            παρενέβαλαν εμπόδια εις την πρόοδόν του. Ουδείς έχει
+            δίκαιον να υπολάβη ότι η Αγγλία, θεωρούσα τας υπαρχούσας
+            φιλικάς σχέσεις και τας διατηρουμένας παλαιάς συνθήκας
+            αυτής και της Πύλης, ημπορεί ν' αναδεχθή πάλην ην δεν
+            υπεκίνησε και να οικειοποιηθή διαφοράν αλλοτρίαν».
+
+            Αύτη είναι η μεταξύ της ελληνικής κυβερνήσεως και της
+            αγγλικής περί τούτων αλληλογραφία· εν ταύτη, η αγγλική,
+            πρώτη πάσης άλλης κυβερνήσεως και κατά πρώτον,
+            προσηγόρευσε την ελληνικήν, «προσωρινήν κυβέρνησιν».
+
+            Εν τούτοις διεταράχθη παρά πάσαν προσδοκίαν και αυτή των
+            αυλών η αρμονία. Η Αγγλία, είτε προς καθησύχασιν της
+            Πύλης δεινολογουμένης εφ' ων εβουλεύοντο αι αυλαί εν
+            Πετρουπόλει, είτε ζηλοτύπως φερομένη προς την Ρωσσίαν
+            κινούσαν όπως ήθελεν επί του προκειμένου ζητήματος την
+            συμμαχίαν, εν ώ Τούρκοι και Έλληνες απέβλεπαν εις μόνην
+            την Αγγλίαν, είτε επιρρεασθείσα υπό της διαμαρτυρήσεως
+            της Ελλάδος, απεδοκίμασεν αίφνης την εν Πετρουπόλει
+            διαγωγήν του πρέσβεώς της, Βαγώττου, ως άνευ αδείας της
+            συνεδριάσαντος και συμπράξαντος· μεταθέσασα δε αυτόν εις
+            άλλην πρεσβείαν και αναδείξασα διάδοχόν του τον
+            Στρατφόρδον Κάννιγγα, διεκοίνωσε ταις αυλαίς, ότι,
+            προθεμένη εξ αρχής εκούσιον συμβιβασμόν των
+            αλληλομαχούντων, καθήκον της, ως ουδετέρα Δύναμις,
+            εθεώρει να μη παρέμβη εν όσω απεποιούντο οι αντιφερόμενοι
+            πάντα συμβιβασμόν· απεποιείτο δε και ην υπεσχέθη
+            παρέμβασιν, και αν έστελλεν εις Κωνσταντινούπολιν η
+            Ρωσσία πρέσβυν. Ηπόρησε και ωργίσθη η Ρωσσία επί τη
+            απροσδοκήτω ταύτη παλινωδία της αγγλικής κυβερνήσεως, και
+            αντιδιεκοίνωσεν, ότι έπαυε του λοιπού πάσα συνδιάσκεψις
+            αυτής και της αυλής εκείνης και ως προς τα τουρκορρωσσικά
+            και ως προς τα ελληνοτουρκικά. Εμέμφθησαν δε και αι άλλαι
+            Δυνάμεις, και αύτη η υπέρ τας άλλας φιλοτουρκίζουσα
+            Αυστρία, την παλινωδίαν της Αγγλίας.
+
+
+
+            1825
+
+            ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΝΓ'
+
+
+
+            &Σχέδια της Ελληνικής κυβερνήσεως κατά των εχθρών. —
+            Απόβασις του Ιβραήμπασα εις Μοθώνην. — Εκστρατεία του
+            Κουντουριώτου προέδρου του νομοτελεστικού. — Πολεμικά
+            κατά ξηράν και θάλασσαν συμβάντα και παράδοσις των
+            Παλαιών Ναβαρίνων και του Νεοκάστρου. — Εμπρησμός
+            εχθρικών πλοίων εν Μοθώνη. — Ναυμαχία παρά τον Καφηρέα.&
+
+            ΕΝ ώ ο δημόσιος πλούτος εφθείρετο χάριν εμφυλίων παθών
+            και προσωπικών μικροφιλοτιμιών εις βλάβην του λαού, και
+            εγγύς ήτον η μετάβασις του φοβερού εχθρού της Ελλάδος,
+            Ιβραήμπασα, από Κρήτης εις Πελοπόννησον, ουδεμία εγίνετο
+            φροντίς περί της αναγκαίας προμηθείας και ασφαλείας των
+            μερών εκείνων. Ως και αυτό το φρούριον του Νεοκάστρου
+            απρομήθευτον των αναγκαίων ήτο και απρομήθευτον διέμεινε
+            μέχρι τέλους, ως αν προητοιμάζετο να πέση μάλλον ή ν'
+            αντισταθή.
+
+            Ακίνδυνον στρατιωτικήν δόξαν εθήρευεν ο πρόεδρος του
+            νομοτελεστικού. Τοιαύτην εφαίνετο παρέχουσα η κατάστασις
+            των Πατρών.
+
+            Η πόλις εκείνη επολιορκείτο στενώς πρό τινος καιρού διά
+            θαλάσσης, και η πτώσις της εφαίνετο εγγίζουσα· δεν εκίνει
+            δε τον Κουντουριώτην εις κτήσιν αυτής αφιλοκίνδυνος μόνον
+            φιλοδοξία, αλλά και η προς τους Ανδρέας αντιζηλία.
+            Εξαιρουμένης της ολιγοχρονίου αρχηγίας του Κολοκοτρώνη,
+            εις τούτους ανετέθη εξ αρχής της επαναστάσεως μέχρι του
+            καιρού εκείνου η διατήρησις της πολιορκίας και η τύχη
+            αυτής· δεν τοις έλειψαν δε και αίσιοι περιστάσεις εις
+            άλωσιν· αλλ' ουδέν γενναίον έπραξαν, και αφορμήν πολλάκις
+            έδωκαν εις κατηγορίαν ως μη σπουδάζοντες μάλλον ή ως μη
+            δυνάμενοι να την κυριεύσωσιν· ώστε, αν ο Κουντουριώτης
+            ευδοκίμει, δικαίως θα κατησχύνοντο οι δύο ούτοι αντίζηλοί
+            του. Πεινώντες και πάσχοντες οι εν Πάτραις Τούρκοι διά
+            την στενήν πολιορκίαν ευδιάθετοι εφαίνοντο να απέλθωσι,
+            και απήτουν την παρουσίαν του προέδρου επί τη πεποιθήσει,
+            ότι και θέλησιν και δύναμιν είχε να διατηρήση τους υπέρ
+            της ασφαλείας αυτών όρους της συνθήκης. Ταύτα τα αίτια
+            εθάρρυναν τον Κουντουριώτην και στενότερον αποκλεισμόν
+            διά θαλάσσης να διατάξη, και πολυάριθμον εκστρατείαν να
+            ψηφίση, και αυτός την αρχηγίαν της εκστρατείας ν'
+            αναλάβη. Αλλ', εν ώ η ευτυχής έκβασις του επιχειρήματος
+            εκρέματο από της ταχείας ενεργείας, διότι ο εχθρός ήτον
+            επί θύρας, η πρέπουσα σπουδή δεν κατεβάλλετο.
+
+            Εν τούτοις ο άοκνος Ιβραήμης, φθάσας εις τον λιμένα της
+            Σούδας, ουδέ καν να πατήση την ξηράν ηθέλησεν, αλλά μετά
+            δεκαπενθήμερον διατριβήν εντός των πλοίων απέπλευσε μετά
+            του στόλου του εις Ρόδον και Μαρμάρι, παρέλαβεν άλλους
+            πεντακισχιλίους σταλέντας παρά του πατρός του, παρέλαβε
+            και φορτία ολόκληρα πολεμεφοδίων και τροφών σταλέντα εις
+            χρήσιν του στρατού, επανήλθεν εις Κρήτην, εμίσθωσεν
+            ικανούς εντοπίους και απέπλευσεν ακμάζοντος του χειμώνος.
+
+            Κατεγίνετο η ελληνική κυβέρνησις εις τας προετοιμασίας
+            της εκστρατείας του προέδρου της, ότε έμαθεν ότι 50
+            εχθρικά πλοία, τα μεν πολεμικά τα δε φορτηγά, εισέπλευσαν
+            την 11 και 12 του φεβρουαρίου τον λιμένα της Μοθώνης, και
+            απεβίβασαν τετρακισχιλίους πεζούς, τετρακοσίους ιππείς
+            και τον Ιβραήμην, και ότι εσκήνωσαν τα στρατεύματα ταύτα
+            εν τη παρά την Μοθώνην πεδιάδι. Η εκστρατεία αύτη
+            ουδεμίαν ηύρεν αντίστασιν καθ' όλον τον πλουν, διότι τα
+            ελληνικά πλοία, παθόντα εν ταις τελευταίαις μάχαις,
+            επεσκευάζοντο. Τέσσαρα μόνον ητοιμάσθησαν και έπλευσαν
+            εις τα νερά των Πατρών προς ενίσχυσιν της πολιορκίας.
+
+Μάρτιος     Ο δε αιγύπτιος στόλος, αποβιβάσας τα στρατεύματα,
+            επανέπλευσεν εις Σούδαν, και την 5 μαρτίου επανήλθεν εις
+            Μοθώνην ανεπηρέαστος, φέρων άλλους επτακισχιλίους, εν οίς
+            και τετρακοσίους ιππείς. Γνωσθείσης δε της δεινής
+            καταστάσεως των Πατρών διά την θαλάσσιον πολιορκίαν,
+            απέστειλεν ο Ιβραήμης εις λύσιν αυτής τρεις φρεγάτας, δύο
+            κορβέττας, και έξ βρίκια. Η μοίρα αύτη ηύρεν εν Ζακύνθω
+            δέκα πλοία τροφοφόρα υπό ουδετέραν σημαίαν, έτοιμα να
+            πλεύσωσιν εις Πάτρας, τα συνώδευσεν ασφαλώς, έτρεψεν εις
+            φυγήν τα φυλάττοντα εκεί ελληνικά, και τοιουτοτρόπως,
+            απαλλαγέντων των εν τη πόλει εκείνη από των δεινών του
+            αποκλεισμού και της πείνας, εματαιώθησαν τα λαμπρά σχέδια
+            της ετοιμαζομένης ελληνικής εκστρατείας. Μετά τα συμβάντα
+            ταύτα ο Κουντουριώτης απεφάσισε να εκστρατεύση προς την
+            Μεσσηνίαν.
+
+            Διέτριβαν εισέτι εντός της Πελοποννήσου τα κατά των
+            ανταρτών στρατεύματα της στερεάς Ελλάδος, και διετάχθησαν
+            να συνενωθώσιν εις Μεσσηνίαν· διετάχθησαν να συνενωθώσιν
+            εκεί καί τινα πελοποννησιακά, και την 16 εξεστράτευσεν ο
+            πρόεδρος εν μεγάλη πομπή και υπό τον κανονοβολισμόν των
+            φρουρίων, φέρων τον τίτλον «αρχηγού της πολιορκίας των
+            Πατρών και των από του μεσσηνιακού κόλπου μέχρι των
+            δυτικών παραλίων της Πελοποννήσου στρατοπέδων».
+            Συνωδεύετο δε υπό του προ ολίγου εκ της Δυτικής Ελλάδος
+            εις Ναύπλιον μεταβάντος και τα του γενικού γραμματέως του
+            νομοτελεστικού καθήκοντα αναλαβόντος Μαυροκορδάτου.
+            Άπειρος του ιππεύειν, τριήμερος αφίχθη εις Τριπολιτσάν,
+            εν ώ χρεία ήτο μεγάλης σπουδής μέγα δε ατόπημα έπραξεν εξ
+            αυτών των προοιμίων της εκστρατείας του. Τεσσάρων ή πέντε
+            χιλιάδων πραγματικός στρατός συνηνώθη κατά την διαταγήν
+            του εν τη Μεσσηνία και κατέλαβε το χωρίον Κρεμμύδι δύο
+            ώρας μακράν της Μοθώνης. Ο Καρατάσος, ο Καραϊσκάκης, ο
+            Δράκος, ο Κώστας Μπότσαρης, ο Τσαβέλλας, τουτέστιν
+            οπλαρχηγοί εκ των επισημοτέρων της Ελλάδος, ήσαν οι
+            αρχηγοί του στρατού τούτου· αλλ' ο πρόεδρος έταξεν επ'
+            αυτών τον φίλον του και συμπολίτην Δημήτρην Σκούρτην,
+            αξιότιμον άνδρα και έμπειρον ναύτην, αλλ' άπειρον των
+            κατά ξηράν πολέμων. Ο διορισμός ούτος δυσηρέστησεν εις
+            άκρον και τους οπλαρχηγούς και τους στρατιώτας και έθεσεν
+            εις κίνδυνον όλην την εκστρατείαν. Ο δε Καρατάσος τόσον
+            ωργίσθη, ώστε απεποιήθη να στρατοπεδεύση όπου ο Σκούρτης
+            και κατέλαβεν αυτογνωμόνως μετά των περί αυτόν το χωρίον
+            Σχοινόλακα.
+
+            Φθάσας ο Κουντουριώτης εις Τριπολιτσάν ησθένησε και δεν
+            ανεχώρησεν ειμή την 5 απριλίου, εφελκύσας την μομφήν και
+            της βουλής και του κοινού διά την τόσην βραδυπορίαν· αλλά
+            και τότε, αντί να υπάγη εις το εν Κρεμμυδίω στρατόπεδον
+            προς εμψύχωσιν αυτού κατά την επίμονον αίτησιν των
+            οπλαρχηγών και την ανάγκην της υπηρεσίας, υπήγεν εις
+            Σκάλαν χωρίον παρά τον Πάμισον, 10 ώρας μακράν του
+            Κρεμμυδίου, και έστησεν εκεί το αρχιστρατηγείον· έστειλε
+            δε τον Μαυροκορδάτον εις το στρατόπεδον προς καθησύχασιν
+            των οπλαρχηγών γογγυζόντων διά τον μη εμφανισμόν του.
+
+            Οι δε Αιγύπτιοι, αποβάντες εις Πελοπόννησον, επάτησαν εν
+            πρώτοις την επαρχίαν Κορώνης· τα δ' έμπροσθεν του
+            φρουρίου εκείνου ελληνικά στρατεύματα απεχώρησαν εις
+            Βουνάρια και Καστέλια, όπου έδρευεν ο έπαρχος, έφυγαν
+            μετ' ολίγον και εκείθεν, μετέβησαν εις Καλαμάταν και
+            εκείθεν οι πλείστοι εις Μάνην. Οι εχθροί εκυρίευσαν τα
+            δύο ταύτα χωρία έρημα μείναντα, τα έκαυσαν, διεσπάρησαν
+            καθ' όλην την επαρχίαν λεηλατούντες και καίοντες, και
+            μετά ταύτα επανήλθαν εις Μοθώνην· ανοίξαντες δε
+            τοιουτοτρόπως την κοινωνίαν Μοθώνης και Κορώνης
+            ετοποθετήθησαν την 9 έμπροσθεν του Νεοκάστρου και
+            ηκροβολίσθησαν κατά πρώτην φοράν μετά των εντός. Προ
+            μικρού είχαν εισέλθει διάφοροι προς υπεράσπισιν, εν οίς
+            και ο Ιωάννης Μαυρομιχάλης, υιός του Πετρόμπεη. Ο
+            φιλότιμος και φιλοπόλεμος ούτος νέος, περιφερόμενος την
+            14 επί των επάλξεων προς εμψύχωσιν των Ελλήνων, καθ' ην
+            ώραν ηκροβολίζοντο, επληγώθη εις τον δεξιόν βραχίονα·
+            μετακομισθείς δε χάριν θεραπείας εις Αρκαδίαν απέθανε
+            μετ' ολίγας ημέρας δι' έλλειψιν αξίου χειρούργου. Την δε
+            16 έν τάγμα Αιγυπτίων έπεσεν επί τους υπό την οδηγίαν του
+            Καρατάσου. Εκλεκτοί και εμπειροπόλεμοι ήσαν οι υπό τον
+            αρχηγόν τούτον Μακεδόνες και άξιοι αυτού καθώς και ούτος
+            άξιος αυτών· διό, γενομένης σφοδράς μάχης, αν και δεν
+            ήλθαν εις βοήθειάν των οι εν Κρεμμυδίω, ενίκησαν οι
+            ολίγοι ούτοι πολεμήσαντες μόνοι, έτρεψαν τους εχθρούς και
+            επήραν υπέρ τα 100 λογχοφόρα όπλα ερριμένα επί του πεδίου
+            της μάχης και τα έστειλαν εις Τριπολιτσάν. Την δε 6
+            απριλίου έφθασεν ο Μαυροκορδάτος κατά την εντολήν του
+            προέδρου εις Κρεμμύδι, όπου συμβουλίου γενομένου,
+            απεφασίσθη να μετατοπήσωσι τα στρατεύματα την αυτήν νύκτα
+            εις άλλην θέσιν προς διακοπήν της κοινωνίας Νεοκάστρου
+            και Μοθώνης· αλλ' οι εχθροί επρόλαβαν και επέπεσαν τα
+            εξημερώματα, ως τρισχίλιοι πεζοί και τετρακόσιοι ιππείς,
+            φέροντες και κανόνια. Τρεις θέσεις εν είδει ημικυκλίου
+            κατείχε το ελληνικόν στρατόπεδον· και το μεν αριστερόν
+            κέρας, ό εστι τους πέριξ του χωρίου λόφους, εκράτουν οι
+            Σουλιώται και ο Χατσή-Χρήστος· το δε δεξιόν, ήτοι το
+            χωρίον, οι περί τον Καραϊσκάκην και Τσαβέλλαν· το δε
+            κέντρον, ό εστι μικράν τινα κοιλάδα, ο αρχηγός Σκούρτης·
+            και οι μεν εν τω χωρίω και επί των λόφων είχαν τα συνήθη
+            οχυρώματά των, οι δε εν τη κοιλάδι ήσαν ανώχυροι,
+            έχοντες, κατά το λέγειν του αρχηγού, οχυρώματα τα στήθη
+            των. Εκτός των 2500 Στερεοελλαδιτών ήσαν και 500 Υδραίοι,
+            Σπετσιώται και Κρανιδιώται, ήσαν και 250 Αγιοπετρίται υπό
+            τον Παναγιώτην Ζαφειρόπουλον· ώστε όλον το στρατόπεδον
+            του Κρεμμυδίου, καθ' ήν ημέραν επεστράτευσαν οι 3400
+            εχθροί, συνίστατο εις 3250. Οι δε Αιγύπτιοι,
+            παρατηρήσαντες τας θέσεις, είδαν πόσον αδύνατος ήτον η
+            των περί τον Σκούρτην και εστράτευσαν προς εκείνο το
+            μέρος. Θέλοντες δε να εμποδίσωσι τους εν τω χωρίω του να
+            βοηθήσωσιν εκείνους επί της μάχης, έστειλάν τινας κατ'
+            αυτών, έστησαν και τα κανόνια και τους επολέμουν. Αν και
+            βραδέως, είδαν οι περί τον Σκούρτην τον κίνδυνον και
+            εζήτησαν βοήθειαν παρά των καθημένων επί των λόφων.
+            Κατέβη ο Μπότσαρης ακολουθούμενος υπό 150 Σουλιωτών, και
+            ετοποθετήθη κατέμπροσθεν των ερχομένων εχθρών οχυρωθείς
+            εκ του προχείρου. Ήρχισε την μάχην το πεζικόν, και οι
+            Σουλιώται αντέκρουαν τους εχθρούς γενναίως. Αλλά,
+            διαρκούσης της μάχης, το ιππικόν του εχθρού ανέβη δύσιππά
+            τινα μέρη παραμεληθέντα υπό των Ελλήνων θεωρησάντων αυτά
+            άβατα, επέπεσεν όπισθεν αυτών και τους έβαλεν εν μέσω
+            διττού πυρός. Έμπροσθεν και όπισθεν πολεμούμενοι οι
+            Έλληνες δεν είχαν άλλην ελπίδα σωτηρίας ειμή την φυγήν.
+            Αλλά και η φυγή δεν ήτο κατορθωτή ειμή διά μέσου του
+            εχθρικού ιππικού. Έχοντες λοιπόν τον θάνατον ενώπιόν των
+            ώρμησαν ανάμεσον του ιππικού και έπαθαν δεινήν θραύσιν·
+            υπερπεντακόσιοι εφονεύθησαν, εν οίς και ο Μήτρος
+            Μποταΐτης, ο Θύμιος Ξύδης, ο Βασίλης Χορμόβας και ο
+            Κώστας Πετρόπουλος, πολλοί δε ηχμαλωτίσθησαν, εν οίς και
+            ο Ζαφειρόπουλος· ο δε Μπότσαρης εκινδύνευσε να πιασθή ως
+            βραδύπους, και εσώθη διά της εις αυτόν αφοσιώσεώς τινων
+            των συντρόφων του, απομακρυνάντων αυτόν χειροβάστακτον.
+
+            Μετά την φθοράν ταύτην τα εναπολειφθέντα στρατεύματα της
+            στερεάς Ελλάδος, γογγύζοντα κατά του προέδρου ως θέσαντος
+            αυτά υπό θαλάσσιον αρχηγόν, δεν ηθέλησαν να διαμείνωσιν
+            εν Πελοποννήσω, ως επεθύμει η κυβέρνησις, και ανεχώρησαν
+            εις την στερεάν Ελλάδα.
+
+            Είχεν ήδη εκπλεύσει η υπό τον Μιαούλην πρώτη μοίρα, και
+            ζητήσασα εις μάτην τον εχθρόν κατά τα παράλια της
+            Πελοποννήσου είχε πλεύσει προς την Κρήτην. Δεινή τρικυμία
+            επήλθε κατά τον πλουν, εβλάφθησαν πολλά των πλοίων, και
+            το πυρπολικόν του Κανάρη συγκρουσθέν μετά της ναυαρχίδος
+            εβυθίσθη, αλλ' όλοι οι εμπλέοντες παρά ένα διεσώθησαν.
+            Την δε 30 μαρτίου συνέλαβεν η μοίρα αύτη δύο αυστριακά
+            φέροντα τροφάς εις Πρέβεζαν και τα έστειλεν εις Ναύπλιον·
+Απρίλιος    την 2 απριλίου προσωρμίσθη εν Νεοκάστρω, ενδιέμεινε
+            τρεις ημέρας και την 5 απέπλευσε καταλιπούσα εν τω λιμένι
+            5 πλοία, εν οίς και τον Άρην τον υπό τον Αναστάσην
+            Τσαμαδόν αρχηγόν της πεντάδος ταύτης. Την δε 7
+            εισέπλευσεν εις Βάτικα, και την ακόλουθον ημέραν μαθούσα
+            ότι ο εχθρικός στόλος έτοιμος ήτο ν' αποπλεύση, ανήχθη
+            εις συνάντησίν του, κατέπλευσε την 9 εξ αιτίας εναντίων
+            ανέμων εις τον αυλέμονα των Κυθήρων, απέπλευσε την αυτήν
+            νύκτα προς την Σούδαν, και την 11 προ μεσημβρίας έφθασεν
+            έμπροσθεν αυτής και ηύρεν όλον τον αιγύπτιον στόλον εντός
+            του λιμένος· έν μόνον βρίκι επρόφθασεν έξω και το ώθησεν
+            εις την ξηράν. Εντός δε μιας ώρας αφ' ού έφθασεν η
+            ελληνική μοίρα, εξήλθε και ο εχθρικός στόλος του λιμένος
+            έτοιμος εις μάχην. Αλλ' ο επικρατών άνεμος τόσον ηύξησεν,
+            ώστε έσπασε το μεγάλον κατάρτιον μιας φρεγάτας, και
+            ηνάγκασε τα μεν εχθρικά πλοία να επαναπλεύσωσιν εις
+            Σούδαν, τα δε ελληνικά να στραφώσι προς άρκτον. Τα πλοία
+            ταύτα απήντησαν πλησίον της Καμένης δύο, το μεν υπό
+            ρωσσικήν το δε υπό αυστριακήν σημαίαν· ως φέροντα δε
+            τροφάς από Κωνσταντινουπόλεως εις Κορυφούς υπό πλαστά
+            έγγραφα κατά την μαρτυρίαν των πλοιάρχων τα απέστειλαν
+            εις Ναύπλιον. Την δε 14 ηγκυροβόλησαν εις Βάτικα,
+            απέπλευσαν την επιούσαν, και την εφεξής εξημερώθησαν
+            αντικρύ του ακρωτηρίου Σπαθίου· ήσαν δε 11 πολεμικά και 5
+            πυρπολικά· μετά δε την μεσημβρίαν είδαν 95 εχθρικά, τα
+            μεν πολεμικά τα δε φορτηγά, πλέοντα προς την
+            Πελοπόννησον, εξ ών 2 δίκροτα, 12 φρεγάται και 9
+            κορβέτται. Το πρωί της 17 ηκροβολίσθησαν, ερρίφθησαν και
+            3 πυρπολικά, αλλ' εκάησαν εις μάτην. Την δε 19 κατευοδώθη
+            ο εχθρικός στόλος εις Μοθώνην· η δε ελληνική μοίρα μη
+            δυνηθείσα διά την μικρότητά της να βλάψη τον εχθρόν,
+            παρέπλεε τα μεσσηνιακά φρούρια.
+
+            Ο δε Μαυροκορδάτος μετά την εις το διαλυθέν στρατόπεδον
+            αποστολήν του επανήλθεν όπου ήτον ο πρόεδρος, και
+            ανεχώρησεν εκ νέου την 24 επί σκοπώ να εισέλθη εις
+            Νεόκαστρον προς επιθεώρησιν των εν αυτώ· τον
+            παρηκολούθουν δε ο Γεωργάκης Καρατσάς, ο Σταμάτης Λεβίδης
+            και ο Γάλλος Εδουάρδος Γρασέτης. Την επαύριον έφθασεν εις
+            Γαργαλιάνους, και την μεθαύριον παραλαβών διακοσίους
+            Αρκαδίους ώδευε προς τους παλαιούς Ναβαρίνους. Εν μέσω δε
+            της οδού, καθ' ην ώραν εμακρύνθησαν από των προπόδων του
+            παρακειμένου όρους εφάνη αίφνης η προφυλακή ατάκτως
+            οπισθοδρομούσα και ηκούσθη φωνή λέγουσα, «οπίσω, οπίσω,
+            ιππικόν εντός του ελαιώνος». Εστράφησαν τότε όλοι οπίσω
+            και έτρεξεν έκαστος εις το όρος όπως εδύνατο εις
+            προφύλαξιν από του εν τω ελαιώνι ιππικού. Αλλά το ιππικόν
+            μετεμορφώθη μετ' ολίγον εις νέφος κοράκων και απέπτη.
+            Χλευάζοντες και χλευαζόμενοι οι καταφυγόντες εις το όρος
+            διά την αφορμήν του πανικού φόβου επανήλθαν εις την οδόν,
+            και προς το εσπέρας έφθασαν εις τους παλαιούς Ναβαρίνους
+            τους υπό τον επίσκοπον Μοθώνης Γρηγόριον, τον Χατσή-
+            Χρήστον, τον Τσόκρην, τον Τσανέτον Χρηστόπουλον και τον
+            Σωτήρην Χοτσαμάνην.
+
+            Εν τούτοις ο Ιβραήμης προσήλωσε σπουδαίως την προσοχήν
+            του εις την άλωσιν του Νεοκάστρου.
+
+            Το φρούριον τούτο κείται επί της νοτίου άκρας
+            ευρυχωροτάτου λιμένος· επί δε της αντικρύ η Πύλος, η διά
+            την άλλοτε κατοικήσασαν τα μέρη εκείνα σλαβικήν φυλήν των
+            Αβάρων ή Αβαρίνων κοινώς καλουμένη «οι παλαιοί
+            Ναβαρίνοι». Είναι δε οι παλαιοί Ναβαρίνοι φρούριον
+            ανώχυρον και ακατοίκητον· τα δε παραρρέοντα της θαλάσσης
+            νερά ρηχά. Επί δε του στομίου του λιμένος παρατείνεται το
+            μακρόν και στενόν νησίδιον, Σφακτηρία. Ο λιμήν έχει δύο
+            είσπλους, τον μεν στενότερον προς τους παλαιούς
+            Ναβαρίνους, τον δε πλατύτερον προς το Νεόκαστρον· έχει δε
+            το Νεόκαστρον και ακρόπολιν. 40 κανόνια έκειντο επί των
+            τειχών αυτού, αλλ' έν μόνον είχεν υποστάτην· ολίγαι ήσαν
+            και αι κανονόσφαιραι, ολίγαι και αι τροφαί, και εις
+            προμήθειαν αυτών έστειλε κατ' εκείνας τας ημέρας η
+            κυβέρνησις τον Κωνσταντίνον Μεταξάν εις Ζάκυνθον· ολίγον
+            ήτο και το εντός της δεξαμενής του φρουρίου νερόν, και
+            δύο πλοιάρια εισεκόμιζαν αδιακόπως· χίλιοι δε πεντακόσιοι
+            ήσαν οι φρουροί του υπό τον Γιατράκον, τον Γεωργάκην
+            Μαυρομιχάλην, τον Μακρυγιάννην, τον Σταύρον Σαχίνην και
+            τον Δημήτρην Σαχτούρην τον και φρούραρχον· ήσαν και 80
+            τακτικοί πυροβολισταί υπό τον Μανώλην Καλλέργην· ήσαν καί
+            τινες Κεφαλλήνες υπό τον Σπύρον Πανάν τον αριστεύσαντα εν
+            τη μάχη του Πέτα· συνηγωνίζετο και ο Ιταλός Κολλένιος.
+            Τοιαύτη ήτον η κατάστασις και η δύναμις του φρουρίου.
+
+            Εις άλωσιν δε αυτού ο Ιβραήμης έκοψεν εν πρώτοις το
+            υδραγωγείον, έστησε δύο τηλεβολοστάσια, επέθηκε
+            βομβοβόλους και κανόνια και προσβαλών σφοδρώς το τείχος,
+            το διέρρηξεν· αλλ' οι έγκλειστοι παρεγέμισαν την
+            διαρρωγήν εν τω άμα. Ο εχθρός παρετήρησεν ότι η άλωσις
+            του φρουρίου εκρέματο από της αλώσεως της Σφακτηρίας·
+            αύτη δε απήτει σύμπραξιν ναυτικής δυνάμεως· αλλ' εντός
+            του λιμένος ήσαν τα ελληνικά πλοία, όθεν ηναγκάσθη να
+            αναβάλη τα εις άλωσιν αυτής εις τον επανάπλουν του
+            στόλου. Ο στόλος, αφ' ού απεβίβασεν εις Μοθώνην
+            τετρακισχιλίους στρατιώτας και ικανά πολεμεφόδια,
+            εξέπλευσε και τα μεν ογκωδέστερα πλοία αυτού παρετάχθησαν
+            την 26 κατέναντι των ελληνικών, τα δε μικρότερα έπλεαν
+            προς το στόμα του λιμένος του Νεοκάστρου επί σκοπώ ν'
+            αποβιβάσωσι στρατεύματά τινα επί της Σφακτηρίας. Την
+            αυτήν δε ημέραν έν τάγμα εχθρικόν ήλθε πλησίον των
+            παλαιών Ναβαρίνων διά ξηράς, κατέλαβε το Πετροχώρι και
+            επολέμησε. Περί δε την 9 ώραν της αυτής ημέρας ο εν
+            Ναβαρίνοις Μαυροκορδάτος επέβη εις το εν τω λιμένι του
+            Νεοκάστρου πλοίον του Τσαμαδού επί σκοπώ να μεταβή εις
+            Σφακτηρίαν προς επιθεώρησιν, και να εισέλθη έπειτα εις το
+            φρούριον του Νεοκάστρου προς εκπλήρωσιν της αποστολής
+            του. Ο Τσαμαδός, πεπεισμένος ότι, εν όσω επεκράτει ο
+            πνέων σφοδρός άνεμος, ο εχθρός δεν ετόλμα να επιχειρήση
+            ην εμελέτα απόβασιν επί του νησιδίου, έπεισε τον
+            Μαυροκορδάτον να μείνη και συμπρογευματίση· αλλ'
+            αναγγελθείσης, εν ώ συμπροεγευμάτιζαν, της προς το
+            νησίδιον προσεγγίσεως των εμπροσθινών πλοίων του εχθρικού
+            στόλου, απέβησαν εις αυτό προς επιθεώρησιν· συναπέβησαν
+            προς υπεράσπισιν αυτού και πολλοί ναύται· και ούτοι μεν
+            ετοποθετήθησαν προς την νότιον άκραν, όπου ήσαν προ αυτών
+            οι συμπατριώται των, Σαχίνης και Σαχτούρης, μετά των περί
+            αυτούς· την δε προς τους παλαιούς Ναβαρίνους εφύλατταν
+            Βούλγαροι εκ των περί τον Χατσή-Χρήστον· οι δε
+            Φαναρίται και Ανδρουσανοί ήσαν εν τω μέσω· όλοι δε οι
+            οπλοφόροι συνηριθμούντο μόλις 800, εν ώ, αν οι αρχηγοί
+            των είχαν όσους η κυβέρνησις υπελόγιζε, θα ήσαν
+            τετραπλάσιοι· μόνος ο Αναγνωσταράς, έχων 18 συν αυτώ
+            χωρικούς, είχε διαταγήν να στρατολογήση 700· ήσαν δε επί
+            του νησιδίου και τρία τηλεβολοστάσια φέροντα 8 κανόνια
+            και μίαν βομβοβόλον. Ο δε Τσαμαδός και ο Μαυροκορδάτος,
+            αποβάντες υπήγαν εκείνος μεν προς τα νότια, ούτος δε προς
+            τα βόρεια. Εν ώ δε παρετήρουν τας θέσεις, τας παρετήρει
+            καί τις εχθρική γολέττα παραπλέουσα και κανονοβολούσα εκ
+            διαλειμμάτων. Η γολέττα αύτη έπλευσε μετά ταύτα προς την
+            ναυαρχίδα· η δε ναυαρχίς ύψωσέ τι σημείον, και αμέσως
+            πολυάριθμοι λέμβοι ερρίφθησαν εις την θάλασσαν,
+            επληρώθησαν εν τω άμα στρατιωτών, και παρακολουθούντων
+            αυτάς και κανονοβολούντων και των πλοίων έπλευσαν περί
+            την μεσημβρίαν προς την Σφακτηρίαν αι μεν κατά τας εκ
+            δεξιών, αι δε κατά τας εν τω μέσω θέσεις· επειδή δε αι
+            ύφαλοι εμπόδιζαν την προσόρμισιν των λέμβων, έπεσαν οι
+            Άραβες εις την θάλασσαν. Βλέποντες τότε οι κατέχοντες τας
+            εν μέσω θέσεις, ότι εμπεσόντες ήρχοντο προς αυτούς, τους
+            ετουφέκισαν όλοι διά μιας και ετράπησαν εν τω άμα εις
+            φυγήν. Αφ' ού τοιουτοτρόπως αι θέσεις αύται εκυριεύθησαν
+            παρά του εχθρού, κατέλαβε τους λοιπούς φόβος, εκενώθησαν
+            όλαι αι άλλαι, και δεν επρόκειτο πλέον πώς να νικήσωσιν,
+            αλλά πώς να σωθώσι· και όσοι μεν των ναυτών επρόλαβαν,
+            επανήλθαν εις τα πλοία των, τινές επί των λέμβων, τινές
+            δε κολυμβώντες· οι δε λοιποί οι μεν έπεσαν εις τα ρηχά
+            προς διαπεραίωσιν εις την αντικρύ ξηράν, οι δε εκρύβησαν
+            εν ταις τρώγλαις της νήσου. Ο δε Μαυροκορδάτος έτρεχε
+            προς την θάλασσαν, όπου η λέμβος του Άρεως ανέμενεν αυτόν
+            και τον Τσαμαδόν. Ο τόπος είναι απότομος, και ο
+            Μαυροκορδάτος εκινδύνευεν ως βραδύπους να πέση εις χείρας
+            των εχθρών ερχομένων κατόπιν αυτού. Καλή τύχη απήντησε
+            δύο στρατιώτας του καθ' οδόν, και χειροκρατηθείς έφθασε
+            σώος εις το παράλιον, και μετεκομίσθη ασφαλώς εις το
+            πλοίον· η δε λέμβος επανήλθεν εις το παράλιον προς
+            μεταβίβασιν του Τσαμαδού· αλλ' ο Τσαμαδός δεν εφαίνετο.
+            Εν τοσούτω οι Άραβες περιφερόμενοι επλησίασαν και όπου η
+            λέμβος τουφεκίζοντες. Επικειμένου τότε τοιούτου κινδύνου,
+            και ακουσθείσης φωνής ότι ο Τσαμαδός εφονεύθη, παρέλαβεν
+            η λέμβος εκ των συσσωρευθέντων επί του παραλίου όσους
+            εχώρει και τους έφερεν εις το πλοίον. Επί της τροπής δε
+            ταύτης εφονεύθησαν εκτός πολλών άλλων ο Τσαμαδός, ο
+            τιμώμενος δικαίως διά τον πατριωτισμόν, την εμβρίθειαν
+            και την ανδρίαν του· ο χρηστός και φιλότιμος Σαχίνης· ο
+            Αναγνωσταράς, είς των εγκριτωτέρων οπλαρχηγών της
+            Πελοποννήσου, ο και πολλά μοχθήσας και κινδυνεύσας ως
+            απόστολος της Φιλικής Εταιρίας, και ο ιταλός κόμης
+            Σανταρόζας, εξορισθείς μετά την αποτυχίαν των τελευταίων
+            περί πολιτικής μεταβολής της πατρίδος του κινημάτων και
+            μεταβάς εις Ελλάδα, αξιότιμος ανήρ, ούτινος τα υπέρ
+            ελευθερίας δεινά παθήματα εξήψαν έτι μάλλον τον υπέρ
+            αυτής διακαή ζήλον (α)· ηχμαλωτίσθησαν δε ο αρχηγός της
+            σωματοφυλακής του Μαυροκορδάτου Κατσαρός σταλείς εις
+            αναζήτησιν του Τσαμαδού, και ο Κωνσταντίνος Ζαφειρόπουλος
+            παρακολουθήσας τον Μαυροκορδάτον, ίνα διαπραγματευθή δι'
+            αυτού την απελευθέρωσιν του εν τη μάχη του Κρεμμυδίου
+            αιχμαλωτισθέντος αδελφού του.
+
+            Και τα μεν άλλα ελληνικά πλοία, αφ' ού παρέλαβαν τους
+            ναύτας των, έκοψαν τας αγκύρας και εξέπλευσαν αβλαβή πριν
+            κλεισθή στενώς ο λιμήν· ο δε Άρης επ' ελπίδι σωτηρίας του
+            Τσαμαδού εβράδυνε, και εν τούτοις τα εχθρικά πλοία
+            έκλεισαν τον λιμένα διά της συμπυκνώσεώς των. Διηρημέναι
+            ήσαν αι γνώμαι των εν τω Άρει ως προς τον τρόπον του
+            διέκπλου· οι μεν εγνωμοδότουν να διεκπλεύσωσι
+            παραπλέοντες το παράλιον προς αποφυγήν του πυρός πολλών
+            εχθρικών πλοίων μη δυναμένων διά τον όγκον να πλησιάσωσιν
+            όπου τα νερά ήσαν ρηχά· οι δε, εν οίς και ο αναλαβών την
+            διοίκησιν του πλοίου Δημήτρης Βώκος και ο δευτερεύων
+            Σαχτούρης, ήθελαν ν' απομακρυνθώσιν από του παραλίου και
+            ιθύνωσι τα πλοίον προς το στόμα μη τύχη και παύση ο πνέων
+            καλός άνεμος, και τότε πεσόντες εις γαλήνην πέσωσιν εις
+            χείρας των επί του παραλίου πολυαρίθμων εχθρών. Σφοδράς
+            δε συζητήσεως γενομένης, ενίκησεν η τελευταία γνώμη,
+            αποδειχθείσα και η μόνη σωτήριος, διότι ο καλός άνεμος
+            μετ' ολίγον εξέπνευσε. Καθ' ήν δε ώραν έκοψαν την άγκυραν
+            οι ναύται του πλοίου και ήνοιξαν τα πανία εις έκπλουν
+            ανάμεσον του εχθρικού στόλου, ανεβίβασαν επί του
+            καταστρώματος ψάλλοντες την εικόνα της Θεοτόκου και την
+            έθεσεν επί του εργάτου· ιερεύς δέ τις εκ των επί της
+            ξηράς, διασωθείς επί του πλοίου, έψαλλε την παράκλησιν
+            επήκοον όλων· οι δε ναύται εκύκλωσαν την εικόνα, την
+            ησπάσθησαν και κατέθεσαν έκαστος ό,τι προηρείτο επί σκοπώ
+            να την χρυσώσωσιν απαλλαττόμενοι του προφανούς κινδύνου.
+            Είς δε των ναυτών, προσφέρων και αυτός τον οβολόν του,
+            προσήλωσε τους οφθαλμούς εις την εικόνα και είπε
+            μεγαλοφώνως «Παναγία μου, αν δε μας σώσης, θα χαθής και
+            συ». Μετά δε την παράκλησιν ο μεν ιερεύς δεν έπαυσε
+            προσευχόμενος καθ' όλον το διάστημα του κινδύνου, οι δε
+            ναύται, ασπασθέντες αλλήλους τον τελευταίον ασπασμόν,
+            «καλή εντάμωσις εις τον άδην» είπαν, και κατέλαβαν τας
+            θέσεις των πλήρεις θάρρους υπό την συνετήν οδηγίαν του
+            Βώκου ισταμένου αφόβως επί της στέγης του πλοίου εις
+            εμψύχωσιν του πληρώματος, και υπό την υφοδηγίαν του
+            γενναίου Σαχτούρη. Αλλ' ό,τι εφοβούντο μη πάθωσιν υπό
+            εχθρού, εκινδύνευσαν να πάθωσιν υπό φίλου. Το παιδίον του
+            πλοίου, απαρηγόρητον διά τον θάνατον του πλοιάρχου,
+            κατέβη όπου ήτο το εικονοστάσιον, ήρπασε την έμπροσθεν
+            των εικόνων κανδυλίθραν και βαστάζον αυτήν αναμμένην και
+            φωνάζον, «τι την θέλομεν την ζωήν, αφ' ού εχάθη ο
+            πλοίαρχός μας», έτρεξε δρομαίον να την ρίψη εις την
+            πυριτοθήκην· αλλ' οι ναύται το συνέλαβαν και το έδεσαν ως
+            παράφρον. Εν τούτοις, προχωρών ο Άρης έφθασεν εις το
+            στόμα του λιμένος, στόμα δι' αυτόν του άδου, και αμέσως
+            εκυκλώθη υπό μιας φρεγάτας, μιας κορβέττας και τριών
+            βρικίων και εκανονοβολείτο έμπροσθεν, όπισθεν, δεξιόθεν
+            και αριστερόθεν· αντεκανονοβόλει και αυτός ακαταπαύστως,
+            υπερασπίζετο, επροχώρει, και πολλά παθών απέφυγε τον εκ
+            των πλοίων τούτων κίνδυνον, αλλ' έπεσε μετ' ολίγον εις το
+            μέσον πολλών άλλων. Τρεις ώρας επάλαισεν εν μέσω σμήνους,
+            και η τρομερά αύτη πάλη του αφήρεσεν ολόκληρον τον
+            επίδρομον, κατετρύπησε τα πανία του κατεσύντριψε το
+            πηδάλιόν του και κατέκοψε τα σχοινία του, οι δε ναύται,
+            περιφερόμενοι επί του καταστρώματος, επάτουν επί των
+            πεπυρωμένων μύδρων και βολίων των αδιακόπως εκ των
+            εχθρικών πλοίων βροχηδόν ριπτομένων και εις όλον το
+            κατάστρωμα του Άρεος διεσπαρμένων. Τοιαύτη ήτον η
+            κατάστασίς των, ότε έν δικάταρτον, έχον ευρωπαίους ναύτας
+            και Αιγυπτίους στρατιώτας, επλησίασε τον Άρην εντός βολής
+            πιστόλας, και οι εν αυτώ ητοιμάζοντο να τον πατήσωσιν.
+            Ιδόντες τον νέον τούτον κίνδυνον οι εν τω Άρει, και
+            αναλογιζόμενοι ότι οι εχθροί, απαυδισμένων αυτών, εύκολον
+            ήτο και να τον πατήσωσι και να τον κυριεύσωσι, διέταξαν
+            δύο γέροντας έχοντας ετοίμους πιστόλας να πυροβολήσωσιν
+            εις την πυριτοθήκην άμα επατείτο το πλοίον. Εμάντευσαν
+            ίσως οι εν τω εχθρικώ την απόφασιν των Ελλήνων, ιδόντες
+            την κίνησίν των, και επειδή, τούτου γινομένου, θα
+            συνεκαίοντο και εκείνοι, απεμακρύνθησαν, και ούτως
+            απηλλάγη ο Άρης. Εν τοσούτω επλησίαζεν η νυξ, και κατά
+            περίστασιν κατεφλέχθη έν εχθρικόν πλοίον. Το συμβάν τούτο
+            έβαλεν εις ταραχήν τα λοιπά εχθρικά, και βοηθούμενος
+            εντεύθεν ο Άρης διεξέπλευσε και υπεξέφυγεν ως εκ θαύματος
+            τον κίνδυνον. Δύο των ναυτών του μόνον εσκοτώθησαν και
+            επτά επληγώθησαν, εν οίς και ο Σαχτούρης.
+
+            Την άλωσιν της Σφακτηρίας παρηκολούθησεν η πτώσις των
+            παλαιών Ναβαρίνων. Την 29 εφώρμησαν οι εχθροί διά ξηράς
+            και θαλάσσης και συνήψαν μάχην. Οι Έλληνες δεν ήλπιζαν
+            άλλοθεν βοήθειαν, και πολλοί αυτών απεφάσισαν να φύγωσι
+            την επιούσαν νύκτα διά μέσου των εχθρών, διότι άλλος
+            τρόπος φυγής δεν ήτο, και προειδοποίησαν τους εν
+            Λιγουδίστη Έλληνας παραγγείλαντές τοις να τουφεκίζωσιν
+            επ' ελπίδι αντιπερισπασμού. Ελθούσης της νυκτός εξήλθαν,
+            αλλ' εις ουδέν ωφελήθησαν επί της εξόδου των υπό των εν
+            Λιγουδίστη μη τουφεκισάντων, και πεσόντες εν τω μέσω του
+            εχθρικού ιππικού απέτυχαν· και οι μεν ωπισθοδρόμησαν, οι
+            δε εφονεύθησαν, και άλλοι ηχμαλωτίσθησαν, εν οίς και ο
+            επίσκοπος Μοθώνης (β), ο αδελφός του, ο Χατσή-Χρήστος,
+            ο Αναγνώστης Κανελόπουλος, ο Αναστάσης Δαριώτης και ο
+            Βάρβογλης. Την δ' επαύριον παρεδόθησαν υπό συνθήκην και
+            οι διαμείναντες εν τω παλαιοφρουρίω και απελύθησαν όλοι
+            αβλαβείς, αλλ' άοπλοι και αχρήματοι· ήσαν δε 786· μόνοι
+            εκρατήθησαν οι επί της εξόδου αιχμαλωτισθέντες ως μη υπό
+            τους όρους της συνθήκης· οι δε υπό την οδηγίαν του Σωτήρη
+            Χοτσαμάνη, μη καταδεχόμενοι να παραδοθώσιν, έφυγαν
+            ξιφήρεις διά μέσου των εχθρών και οι πλείστοι εσώθησαν.
+
+            Καθ' ήν δε ημέραν παρεδόθησαν οι παλαιοί Ναβαρίνοι, η
+            περιφερομένη έξωθεν των Μοθωκορώνων υπό τον Μιαούλην
+            μοίρα, μη δυναμένη να βλάψη τον μέγαν εχθρικόν στόλον,
+            εισέπλευσε προς το εσπέρας τον λιμένα της Μοθώνης, όπου
+            διέμενάν τινα των εχθρικών πλοίων πολεμικά και φορτηγά,
+            επέρριψε πέντε πυρπολικά το έν κατόπιν του άλλου, και
+            έκαυσε μίαν μεγάλην φρεγάταν, τρεις κορβέττας, τρία άλλα
+            πολεμικά, και τρία φορτηγά. Εκάη δε και μία τροφαποθήκη.
+
+            Μετά δε την κυρίευσιν της Σφακτηρίας και των παλαιών
+            Ναβαρίνων, ο Ιβραήμης παρήγγειλε τοις εν Νεοκάστρω διά
+            του επισκόπου Μοθώνης και του Χατσή-Χρήστου να
+            παραδοθώσιν, αλλά δεν εισηκούσθη· έστειλεν επ' ελπίδι
+            συμβιβασμού μετά δύο ημέρας τρεις αξιωματικούς του
+            Τούρκους, αλλ' ουδέ και τότε εισηκούσθη· επί τέλους
+            ήγειρε δύο άλλα τηλεβολοστάσια κατά του φρουρίου, έφερε
+            πλησίον αυτού 11 φρεγάτας και κορβέττας και 5 βρίκια,
+Μάιος       και την 3 μαΐου επολέμει το φρούριον διά ξηράς και
+            θαλάσσης. Τρεις ημέρας ακαταπαύστως πολεμούμενοι οι
+            Έλληνες εδέχθησαν ό,τι απέρριψαν πρότερον, και την 6
+            υπέγραψαν υπό την σκηνήν του Ιβραήμη συνθήκην επί
+            παραδόσει των όπλων, εξαιρουμένων της τοιαύτης
+            υποχρεώσεως 30 αξιωματικών, και επί μετακομίσει πάντων
+            ανεξόδως υπό ουδετέραν σημαίαν εις Καλαμάταν· αλλά, και
+            αφ' ού υπέγραψαν την συνθήκην, υποπτεύσαντες επιβουλήν
+            δεν παρεδίδοντο. Εν ώ δε διεπραγματεύετο η παράδοσις του
+            φρουρίου, εύτολμός τις των εν αυτώ Κύπριος, διακολυμβήσας
+            υπό το πυρ των Αιγυπτίων είς τινα αγγλικήν φρεγάταν
+            έξωθεν του λιμένος φανείσαν, επέδωκε τω πλοιάρχω γράμμα
+            των πολιορκουμένων αιτουμένων τον κατάπλουν πολεμικού
+            πλοίου και ξένην παρέμβασιν εις ασφαλή απομάκρυνσίν των·
+            επί τη αιτήσει δε ταύτη, διαβιβασθείση εις Σμύρνην παρά
+            του πλοιάρχου, κατέπλευσαν η γαλλική γολέττα Αμάραντος,
+            και η αυστριακή Αρεθούσα, και υπό την παρέμβασιν αυτών
+            ενηργήθη η συνθήκη, και μετεκομίσθησαν όλοι ασφαλώς εις
+            Καλαμάταν, τον αριθμόν 1180. Δύο μόνους εξ αυτών
+            εκράτησεν ο Ιβραήμης παρά την συνθήκην τον Γεωργάκην
+            Μαυρομιχάλην και τον Γιατράκον επί λόγω ότι παρέβησαν οι
+            Έλληνες την επί της πτώσεως του Ναυπλίου συνθήκην
+            κρατήσαντες αυθαιρέτως τους δύο πασάδας. Αλλ' εκρατήθησαν
+            οι πασάδες ως μη ένσπονδοι, μη θελήσαντες να
+            συνυπογράψωσι την συνθήκην. Δέκα ημερών βρώσις και
+            τεσσάρων πόσις ευρέθη εν τω παραδοθέντι φρουρίω. Η δε
+            κυρίευσις αυτού ωφέλησε τα μέγιστα τον εχθρόν διά την
+            συγκυρίευσιν του ευρυχωροτάτου και ασφαλεστάτου λιμένος,
+            τόσον χρησίμου εις κατάπλουν στόλου και εις μεταφοράν
+            στρατευμάτων και παντός αναγκαίου εξ Αιγύπτου και Κρήτης.
+            Πεσόντος του Νεοκάστρου, ο εχθρικός στόλος επανέπλευσεν
+            αβλαβής και ανενόχλητος εις Σούδαν.
+
+            Το δε ναυτικόν της Ελλάδος εδοξάσθη μετ' ολίγον παρά τον
+            Καφηρέα, ακρωτήριον της Ευβοίας αντικρύ της Άνδρου.
+
+            Έμαθεν εν καιρώ η κυβέρνησις ότι ητοιμάζετο εις έκπλουν
+            εκ Κωνσταντινουπόλεως υπό τον καπητάμπασαν η βυζαντινή
+            μοίρα, και εις αντίκρουσιν εξέπλευσεν η δευτέρα ελληνική
+            εξ 20 πολεμικών και 8 πυρπολικών υπό τον Σαχτούρην, τον
+            Κολανδρούτσον και τον Αποστόλη. Αι δύο αύται μοίραι
+            συνηντήθησαν την 16 μεταξύ Τενέδου και Λίμνου και
+            ηκροβολίσθησαν· συνίστατο δε η βυζαντινή εκ 3 φρεγατών,
+            10 κορβεττών και 38 βρικίων και γολεττών ενόπλων·
+            παρηκολούθουν δε καί τινα φορτηγά. Μετά τον μεταξύ
+            Τενέδου και Λίμνου ακροβολισμόν, αμφότεραι αι μοίραι
+            έπλεαν προς δυσμάς αντιπαρατηρούμεναι· την δε 20
+            εξημερώθησαν έξωθεν της Άνδρου, και την γ' ώραν μετά την
+            ανατολήν του ηλίου εναυμάχησαν μεταξύ της νήσου ταύτης
+            και του Καφηρέως. Αμφιρρεπής εφαίνετο η μάχη μέχρι
+            πολλού, αλλ' οι Έλληνες έβαλαν επί τέλους εις αταξίαν την
+            εχθρικήν μοίραν, διαρρήξαντες την δεξιάν πτέρυγά της. Επί
+            της αταξίας δε ταύτης, παρατηρήσας ο Σαχτούρης ότι μία
+            φρεγάτα έπλεεν υπήνεμος και μακράν των λοιπών πλοίων, και
+            ότι εφαίνοντο εσπασμένα τα κατάρτιά της, επέπλευσε
+            συνοδευόμενος υπό δύο πυρπολικών, του Ματρόζου και του
+            Μουσιού. Εμπόδια ηύραν τα τρία ταύτα πλοία κατά τον
+            πλουν, απαντήσαντα μίαν φρεγάταν και μίαν κορβέτταν· αλλά
+            τα υπερέβησαν, επλησίασαν την παθούσαν φρεγάταν, επέπεσαν
+            τα δύο πυρπολικά και την εφλόγισαν. Η φρεγάτα αύτη, 66
+            κανονίων και η ογκωδεστέρα της μοίρας, ήτον η ναυαρχίς,
+            αλλ' επί του παθήματός της ευρέθη ο ναύαρχος εν άλλω
+            πλοίω· έφερε δε σχεδίας εις άλωσιν του Μεσολογγίου,
+            πάμπολλα πολεμεφόδια και το γλωσσόκομον. Μετά 10 λεπτά
+            αφ' ού εφλογίσθη, διεσκορπίσθη, και οι εμπλέοντες 800, εν
+            οίς 150 πυροβολισταί, απωλέσθησαν όλοι· απωλέσθησαν και 3
+            πυρποληταί και επληγώθησαν 4. Τα ελληνικά πλοία διέρρηξαν
+            μετ' ολίγον και την άλλην πτέρυγα της εχθρικής μοίρας,
+            και ο πυρπολητής Μπούτης, ιθύνας και αυτός ευστόχως το
+            πυρπολικόν του εις μίαν κορβέτταν 34 κανονίων, την
+            έκαυσεν αύτανδρον· τότε και τα της μιας και τα της άλλης
+            πτέρυγος πλοία του εχθρού διεσκορπίσθησαν, καί τινα μεν
+            αυτών, εν οίς και το φέρον τον καπητάμπασαν διεσώθησαν
+            την 27 εις Σούδαν, 20 δε άλλα κατέφυγαν υπό την Κάρυστον,
+            μία δε κορβέττα καταδιωκομένη υπό δυο ελληνικών βρικίων,
+            έπεσαν εις τους βράχους της Σύρας και εκάη παρά των εν
+            αυτή, ο δε πλοίαρχος και το πλήρωμα, ως 200, εν οίς και
+            25 Ευρωπαίοι, παρεδόθησαν εις τους κατοίκους της Σύρας,
+            οίτινες, φοβούμενοι μάλλον ή φοβούντες τους επ' ελπίδι
+            σωτηρίας καταφυγόντας, εξήλθαν εις προϋπάντησίν των υπό
+            λευκήν σημαίαν. Ο όχλος εκακοποίησε τους Ευρωπαίους και
+            εσκότωσέ τινας των Τούρκων οι δε λοιποί μετεκομίσθησαν
+            εις Ύδραν. Συνελήφθησαν δ' επί της ναυμαχίας ταύτης 5
+            φορτηγά υπό αυστριακήν σημαίαν φέροντα πυρίτιδα, κανόνια
+            και άλλα πολεμικά είδη εις χρήσιν των πολιορκητών του
+            Μεσολογγίου. Τα ελληνικά πλοία, παρακολουθούντα τα
+            εχθρικά, απήντησαν την 23 κάτωθεν της Μήλου τα υπό τον
+            Μιαούλην, εχαιρετήθησαν, ηνώθησαν όλα, και εισέπλευσαν
+            αυθημερόν τον λιμένα της Μήλου, 70 τον αριθμόν. Η κατά
+            θάλασσαν αύτη νίκη επανηγυρίσθη λαμπρώς την 24 εν
+            Ναυπλίω.
+
+
+
+            1825
+
+            ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΝΔ'.
+
+
+
+            &Αποτυχία της εκστρατείας Κουντουριώτου. — Αμνηστία
+            ανταρτών. — Μάχη κατά την θέσιν Μανιάκι — Κινήματα
+            Ιβραήμη εις τα ενδότερα της Πελοποννήσου και συγκρούσεις
+            — Ο Χαμιλτών εν Ναυπλίω — Παθήματα Ελλήνων και επάνοδος
+            Ιβραήμη εις Μεσσηνίαν. — Ο Φαβιέρος αρχηγός του τακτικού.
+            — Κατορθώματα Ελλήνων. — Ατυχής απόπειρα εις άλωσιν
+            Τριπολιτσάς. — Ανταλλαγή αιχμαλώτων — Απόπειρα δολοφονίας
+            Ιβραήμη.&
+
+            ΤΑ αλλεπάλληλα κατορθώματα του Ιβραήμη εφόβησαν μεγάλως
+            τους Έλληνας. Τα στρατεύματα της στερεάς Ελλάδος
+            ανεχώρησαν όλα εκ Πελοποννήσου· η Πελοπόννησος δεν
+            εκινείτο· αι επαρχίαι της εζήτουν τους εν Ύδρα
+            φυλακισθέντας αρχηγούς των, και οι σχετικώτεροι αυτών,
+            θεωρούντες την πρόοδον του εχθρού ως συντελούσαν εις την
+            απολύτρωσίν των, δεν εδυσχέραιναν. Ο εχθρός αυτών
+            Κουντουριώτης δεν ευδοκίμησεν επί της εκστρατείας του,
+            και όχι μόνον δεν ήτον, ως άλλοτε, επίφοβος προς τους
+            αντιπάλους του, αλλ' ούτε καν ασφαλής. Καθήμενος εν Σκάλα
+            ανεκάλυψεν ότι συγγενείς των ανταρτών εμελέτων να τον
+            αφαρπάσωσι και να μη τον απολύσωσιν ειμή επί τη απολύσει
+            των συγγενών των· διέφθειραν δε καί τινας της φρουράς
+            του. Τόσον δε εφοβήθη ανακαλύψας τα μελετώμενα, αψευδή
+            μεν αλλ' ευδιασκέδαστα, ώστε μετέβη αίφνης εις Καλαμάταν,
+            και εμβάς εις πλοίον κατέφυγεν εις Ναύπλιον αφήσας τα
+            πάντα εις ταραχήν και εις απελπισίαν. Αλλ' όσον ο λαός
+            της Πελοποννήσου εδυσφόρει διά την απουσίαν και την
+            καταδρομήν των αρχηγών του, τόσον το νομοτελεστικόν
+            κατεγίνετο πώς να τους εξοντώση. Διέφυγαν τας χείρας του
+            οι δύο κινδυνωδέστεροι εχθροί του, οι Ανδρέαι, και περί
+            πολλού έχον την χείρωσίν των πριν τιμωρήση τους άλλους,
+            διέταξε τον Τσόγκαν, να τους στείλη υπό ασφαλή συνοδείαν
+            εις Ναύπλιον. Αλλ' ο διαταχθείς δεν υπήκουσε διά τας προς
+            αυτούς σχέσεις του και τους εφυγάδευσεν εις Κάλαμον
+            προφασισθείς, ότι δεν εδύνατο να τρέφη πλέον αυτούς και
+            τους εκατόν ακολούθους των. Ο λόγος ούτος, και αληθής αν
+            ήτο, δεν απήλλαττε της ευθύνης τον Τσόγκαν, διότι,
+            παραλαβών αυτούς υπό τω όρω να τους φυλάξη και στείλη εις
+            την κυβέρνησιν, αν εζητούντο, ώφειλεν, αν δεν εδύνατο να
+            τους τρέφη, να ειδοποιήση την Αρχήν της Δυτικής Ελλάδος,
+            ή να τους παραδώση· αλλ' αυτός, πεποιθώς επί την μάχαιράν
+            του, έβαλεν εις πράξιν ό,τι η καρδία του τω υπηγόρευσε,
+            παραβάς τα προς την κυβέρνησιν καθήκοντά του. Η
+            κυβέρνησις, μαθούσα το γεγονός, έσπευσε να παρακαλέση την
+            ιόνιον κυβέρνησιν ν' αποπέμψη τους εις την γην αυτής
+            καταφυγόντας· απεπέμφθησαν, αλλά πλήρεις θάρρους ήλθαν
+            αυτοπροαίρετοι εις Πελοπόννησον, και μη δηλώσαντες τον
+            τόπον της διατριβής των έγραψαν τη βουλή ότι έτοιμοι ήσαν
+            να συναγωνισθώσι κατά του δεινού και ευτυχούς εχθρού της
+            πατρίδος· παρεμέρισαν δε προς καιρόν έν τινι χωρίω
+            πλησίον του Λάλα. Εκεί, γενομένου λόγου περί της προ δύο
+            μηνών αποβάσεως του Ιβραήμη και περί του επικειμένου
+            κινδύνου, επανέλαβεν ο Ζαήμης εις δικαιολογίαν του
+            ερχομού του ό,τι εκήρυξεν άλλοτε διά της προς την
+            συνέλευσιν της Δυτικής Ελλάδος επιστολής του, δηλαδή, ότι
+            «ωρκίσθη ν' αποθάνη επί της φίλης πατρίδος μαχόμενος υπέρ
+            αυτής». Κατεταράχθη η κυβέρνησις ακούσασα, ότι οι μέχρι
+            θανάτου καταδιωκόμενοι εχθροί της ετόλμησαν να πατήσωσι
+            το έδαφος της Πελοποννήσου, και διέταξε τους εν ταις
+            επαρχίαις υπαλλήλους της να τους συλλάβωσιν, όπου και αν
+            ευρίσκοντο, και στείλωσιν ασφαλώς εις την κυβέρνησιν·
+            αλλά τα πολεμικά συμβάντα υπερίσχυσαν της διαταγής της,
+            και όχι μόνον οι διαταχθέντες δεν τους συνέλαβαν, αλλ'
+            όλοι επί των αλλεπαλλήλων αποτυχιών των Ελλήνων εμέμφοντο
+            τους κυβερνώντας ως αναξίους, εθεώρουν τους
+            καταδιωγμένους ως σωτήρας, και αυξανομένου του κακού,
+            υψώθη φωνή υπέρ αυτών από άκρου έως άκρου της
+            Πελοποννήσου. Ίσχυσεν η φωνή του λαού παρά τη βουλή τη
+            πάντοτε επιεικώς πολιτευομένη προς τους Ανδρέας, ίσχυσεν
+            επί τέλους η υπέρ αυτών φωνή της βουλής παρά τω
+            νομοτελεστικώ, και την 18 μαΐου υπεγράφη γενική και
+            πλήρης αμνηστία, απελύθηκαν οι εν Ύδρα, και παρόντων
+            αυτών και όλων των μελών της κυβερνήσεως και πλήθους λαού
+            εψάλη την 19 δοξολογία εν Ναυπλίω, εξεφωνήθη λόγος υπέρ
+            ομονοίας, ανεγνώσθη το κήρυγμα της αμνηστίας, ανεδείχθη
+            αυθημερόν ο Κολοκοτρώνης γενικός αρχηγός της
+            Πελοποννήσου, παρέλαβεν όσους ηύρεν εν Ναυπλίω προθύμους
+            να τον ακολουθήσωσι και εξήλθε την επαύριον επί
+            στρατολογία εις τας επαρχίας. Τοιουτοτρόπως οι μεν προ
+            ολίγου αποκηρυχθέντες και μέχρι θανάτου καταδιωχθέντες ως
+            ολετήρες της πατρίδος εθωρήθησαν ως σωτήρες αυτής· οι δε
+            καταδιώκται αυτών νομοτελεσταί, οι διά της σπατάλης του
+            δημοσίου πλούτου υπερισχύσαντες, κατησχύνθησαν.
+
+            Εν τούτοις, ο Ιβραήμης, πριν προχωρήση εις τα ενδότερα
+            της Πελοποννήσου μετά την πτώσιν του Νεοκάστρου, έκρινεν
+            αναγκαίον να μη αφήση όπισθεν του εχθρούς· και μαθών ότι
+            κατά την μεταξύ Αρκαδίας και Νεοκάστρου προς ανατολάς
+            θέσιν Μανιάκι ήσαν πολλοί Έλληνες, επεστράτευσε. Πολλοί
+            τω όντι εκ διαφόρων μερών της Πελοποννήσου συνήχθησαν εις
+            την θέσιν εκείνην διά προτροπής του Δικαίου· αλλ'
+            εγγίζοντας του κινδύνου εξακόσιοι μόλις απέμειναν υπ'
+            αυτόν, τον Κεφάλαν, τον Καπητανάκην και τον Βοϊδήν. Την
+            19 τρισχίλιοι Αιγύπτιοι ιππείς και πεζοί υπό τον Ιβραήμην
+            κατέλαβαν την Σκάρμιγκαν, χωρίον πλησίον του Μανιακίου,
+            την δε επαύριον ώρμησαν εις τα οχυρώματα των Ελλήνων. Ως
+            λέοντες επολέμησαν οι ολίγοι Έλληνες, υπερτριακοσίους
+            εχθρούς κατά γης έρριψαν, αλλ' ηφανίσθησαν κατά κράτος
+            και αυτοί, και απέθαναν και οι τέσσαρες αρχηγοί των.
+            Εθαύμασε την ανδρίαν των τεσσάρων αρχηγών και κατ' εξοχήν
+            του Δικαίου ο Ιβραήμης, ειπών ότε έφεραν την κεφαλήν
+            ενώπιόν του, «αμαρτία να χαθή τοιούτος πολέμαρχος». Εν
+            πολλοίς υπενθύμιζεν ο πολέμαρχος ούτος τον ασυνεπή
+            χαρακτήρα του Αλκιβιάδου, άλλοτε εν τρυφαίς και άλλοτε εν
+            κακουχίαις ημερονυκτίζων, και πάντα μεν τα άλλα δεύτερα
+            της φιλαυτίας του ως ο Αλκιβιάδης λογιζόμενος, αλλ' υπέρ
+            εκείνον αγαπών την πατρίδα.
+
+            Την δε επαύριον της μάχης, άλλο τάγμα Αιγυπτίων επάτησε
+            την Αρκαδίαν και την ελεηλάτησεν, αλλ' ολιγώτατοι των
+            κατοίκων της συνελήφθησαν ή εφονεύθησαν, διότι μαθόντες
+            τον αφανισμόν των εν Μανιακίω έφυγαν όλοι συν γυναιξί και
+            τέκνοις, οι μεν διά ξηράς οι δε διά θαλάσσης. Και ο μεν
+            εχθρικός στρατός επανήλθεν εις τα φρούρια, ιππείς δέ
+            τινες διεσπάρησαν εις Μεσσηνίαν, και κατήντησαν καίοντες
+            και λεηλατούντες και εις Μικρομάνην. Μετ' ολίγας δε
+            ημέρας εξεστράτευσεν ο Ιβραήμης εις Καλαμάταν. Δισχίλιοι
+            οπλοφόροι, οι πλείστοι Μανιάται, ήσαν εν αυτή και όλοι
+            την εγκατέλειπαν και έφυγαν. Κυριεύσας ο Ιβραήμης αμαχητί
+            την πόλιν την 28, την έκαυσεν, εκυρίευσε και έκαυσε και
+            το Νησί, και τας Κυτριάς, και τον Αρμυρόν, και επανήλθεν
+            εις Μοθώνην.
+
+            Εν τούτοις, καθ' ας ο Κολοκοτρώνης εξέδωκε διαταγάς,
+            συνήχθησαν λήγοντος του μαΐου εις το Μακρυπλάγι
+            τρισχίλιοι οπλοφόροι· συνήχθησαν και χίλιοι εις Τσαμί,
+            θέσιν μίαν ώραν απέχουσαν των στενών του Λεονταρίου·
+            σκοπός δε αυτών ήτο να εμποδίσωσι τους Αιγυπτίους του να
+            προχωρήσωσιν εις Τριπολιτσάν. Αφ' ού δε τοιουτοτρόπως
+            εδυναμώθησαν αι θέσεις αύται, εκινήθη ο Κολοκοτρώνης προς
+            την Πολιανήν εις προκαταλαβήν της δυσβάτου και
+            κρημνώδους οδού της Σορόκας·
+Ιούνιος     αλλά προλαβόντες οι Αιγύπτιοι διήλθαν την 1 Ιουνίου,
+            και εκυρίευσαν την Πολιανήν. Τούτου δε γενομένου,
+            συνήλθαν επί προσκλήσει του Κολοκοτρώνη τα κατά το
+            Μακρυπλάγι στρατεύματα εις Άκωβον μίαν ώραν από της
+            Πολιανής και κατέλαβαν και την οχυράν θέσιν της Δραμπάλας
+            και το Διρράχι. Την δε 6 εστράτευσαν οι Αιγύπτιοι επί
+            τους εν Δραμπάλα, ήλθαν επιβοηθοί τούτων οι εν Διρραχίω
+            και επολέμησαν όλην την ημέραν, καθ' ην ετράπησαν οι
+            Λακεδαιμόνιοι εις φυγήν, πληγωθέντος εις το πρόσωπον του
+            γενναίου αυτών αρχηγού Γεωργάκη Γιατράκου· δεν έπαυσαν δε
+            πολεμούντες όλην την νύκτα. Την δε επαύριον έστησαν οι
+            εχθροί κανόνια, υπερίσχυσαν, εκυρίευσαν την πηγήν, όθεν
+            υδρεύοντο οι Έλληνες, και τους ηνάγκασαν να υποχωρήσωσι
+            την νύκτα οι μεν εις Τουρκολέκα, οι δε εις Καρύταιναν.
+            Κατά την διήμερον δε ταύτην μάχην 30 Έλληνες εφονεύθησαν
+            και 70 επληγώθησαν· πλειότεροι δε ήσαν οι παθόντες
+            Τούρκοι ως πολεμούντες τους εντός οχυρωμάτων ανώχυροι.
+            Την δ' επιούσαν επροχώρησαν οι Αιγύπτιοι ανεμποδίστως
+            καίοντες καθ' οδόν, και την 10 εισήλθαν εις Τριπολιτσάν,
+            όπου δεν ηύραν ψυχήν. Επρόκειτο να καύσωσιν οι Έλληνες
+            την πόλιν, αλλ' η αιφνίδιος εισβολή δεν τοις έδωκε καιρόν
+            μη δε τα αναγκαιότερα πράγματά των να εξαγάγωσιν.
+
+            Αφ' ού δε ανεπαύθησαν τα στρατεύματα, εξεστράτευσεν ο
+            Ιβραήμης προς το Ναύπλιον αφήσας ικανήν φρουράν εν
+            Τριπολιτσά. Κατετάραξεν η εκστρατεία αύτη την ελληνικήν
+            κυβέρνησιν. Πρό τινων ημερών εφημίζετο ότι το Ναύπλιον θα
+            παρεδίδετο δι' επιβουλής· συνελήφθη δε καί τις Τούρκος,
+            υποκρινόμενος τον Έλληνα, εν ώ εισήρχετο εις Ναύπλιον,
+            και ευρέθη ανεπίγραφος και ανυπόγραφος επιστολή παρ'
+            αυτώ, δι' ης εζητούντο πληροφορίαι περί της καταστάσεως
+            του φρουρίου· υπελήφθησαν δε ως κατάσκοποι του Μεχμέτ-
+            Αλή τινές των εν Σύρα εμπόρων και κυρίως ο εν Ναυπλίω
+            Γεώργιος Ορφανίδης και εφυλακίσθησαν· αλλά δικασθέντες
+            και αναδικασθέντες ηθωώθησαν. Ένοχος αδίκως υπελήφθη και
+            ο Κωλέττης, μέλος του νομοτελεστικού, διά τας προς τον
+            Ορφανίδην στενάς σχέσεις του. Πλήρης δε υποψιών η βουλή
+            ανεδέχθη τα περί της ασφαλείας του φρουρίου και διηρέθη
+            εις διάφορα τμήματα· και τα μεν των μελών της ετάχθησαν
+            εις προμήθειαν των αναγκαίων του πολέμου και εις
+            επισκευήν των εν κακίστη καταστάσει υποστατών, τα δε εις
+            εύρεσιν τροφών, και άλλα εις φύλαξιν των πυλών της πόλεως
+            και επαγρύπνησιν των κανονοστασίων· διωρίσθησαν δε και
+            τρεις βουλευταί ίνα παρευρίσκωνται παρά τω νομοτελεστικώ
+            εις αυστηράν εφορίαν και διεύθυνσιν κατά το δοκούν των
+            εργασιών του. Ανεξικάκως υπέστη το νομοτελεστικόν το
+            δείγμα τούτο της προς αυτό δυσπιστίας της βουλής, και επί
+            τη προτάσει των επί της κοινής ασφαλείας τριών βουλευτών,
+            προθεμένων προ παντός άλλου την εξασφάλισιν του
+            Παλαμηδίου, ανεβιβάσθησαν αυθημερόν 200 τακτικοί υπό τον
+            Ρόδιον. Ασφαλισθέντων τοιουτοτρόπως οπωσούν των φρουρίων
+            και γενομένης σκέψεως και περί της εξασφαλίσεως των
+            αντικρύ του Ναυπλίου Μύλων, έτρεξαν αυθόρμητοι εις
+            υπεράσπισιν αυτών ο Κωνσταντίνος Μαυρομιχάλης, ο
+            Μακρυγιάννης, και ο ιδιωτεύων προ πολλού και πρόθυμος
+            πάντοτε εν κινδύνοις Υψηλάντης. Ούτοι, παραλαβόντες εκ
+            του προχείρου 300, ετοποθέτησαν τους μεν εν ταις
+            αποθήκαις, τους δε εν τω τοιχοκλείστω παρακειμένω κήπω. Η
+            θέσις των Μύλων ήτον αναγκαία εις διατήρησιν του
+            Ναυπλίου, διότι και πάμπολλαι ήσαν εκεί τροφαί, και τα
+            εις χρήσιν της πόλεως γεννήματα εκεί ηλέθοντο, και
+            εκείθεν θα μετεκομίζετο το νερόν, αν εκόπτοντο τα
+            υδραγωγεία της.
+
+            Ελλιμένιζε ταις ημέραις εκείναις έμπροσθεν των Μύλων η
+            γαλλική ναυαρχίς· ο ναύαρχος Δεριγνής καί τινες των
+            αξιωματικών ήλθαν εις λόγους μετά του Υψηλάντου περί των
+            ενεστώτων πραγμάτων. Ειπόντος δέ τινος ότι ο επικείμενος
+            αγών ήτον επικίνδυνος, «ή θα νικήσωμεν σήμερον», απεκρίθη
+            ο γενναίος Υψηλάντης, «ή θ' αποθάνωμεν». Αλλά τόσον
+            επικίνδυνος ο αγών δεν ήτο, διότι οι Μύλοι ήσαν παράλιοι,
+            και παρήσαν ελληνικαί κανονοφόροι, ώστε και βοήθειαν παρ'
+            αυτών ηδύναντο πολεμούντες οι Έλληνες να λάβωσι, και
+            νικώμενοι είχαν πώς και πού να σωθώσιν. Εν τούτοις οι
+            εχθροί καταβαίνοντες από της Τριπολιτσάς, ήλθαν έμπροσθεν
+            των Μύλων την 13 περί την μεσημβρίαν, και οι μεν
+            επροχώρησαν αυθημερόν προς το Άργος, οι δε απέμειναν εις
+            άλωσιν αυτών· και πρώτον μεν ιππείς, κατόπιν δε πεζοί
+            ώρμησαν εις τους φυλάσσοντας αυτούς, προκινδυνεύοντος του
+            Ιβραήμη, αλλ' απεκρούσθησαν· ήσαν δε ολίγοι οι
+            εφορμήσαντες, διότι τα παρακείμενα άβατα έλη εμπόδιζαν
+            την εφόρμησιν πολλών. Διαρκούσης δε της μάχης, έρριψαν οι
+            εχθροί μέρος του τοίχου του κήπου και εισήλθαν καί τινες
+            εις αυτόν· αλλ', εν ώ ητοιμάζοντο να εισέλθωσι διά του
+            ρήγματος και άλλοι, δεκαπέντε Έλληνες και φιλέλληνες υπό
+            τον Μακρυγιάννην, ρίψαντες κατά γης τα τουφέκια και
+            γυμνώσαντες τα ξίφη, ώρμησαν ιαχούντες επί τους
+            προεισελθόντας, τους απεδίωξαν, και διετήρησαν την θέσιν
+            εκείνην. Διαρκούσης δε της μάχης, ήλθαν εκ Ναυπλίου
+            επιβοηθοί ο λόχος των ευζώνων υπό τον Κάρπον και άλλοι μη
+            τακτικοί, και ούτως έγεινεν η κρίσις του μέχρι της ώρας
+            εκείνης αμφιρρεπούς αγώνος· περί δε την δύσιν του ηλίου
+            έπαυσεν η μάχη, και οι εχθροί ώδευσαν προς το Άργος
+            κατησχυμένοι, 50 ελογίσθησαν οι φονευθέντες και
+            πληγωθέντες· εφονεύθησαν δε και εκ των Ελλήνων 4, εξ ών ο
+            είς φιλέλλην, και 4 ή 5 επληγώθησαν, εν οίς και ο
+            Μακρυγιάννης εις την δεξιάν χείρα, όστις μετακομισθείς
+            εις την γαλλικήν ναυαρχίδα ηύρε πάσαν περιποίησιν. Οι
+            εχθροί διενυκτέρευσαν εν Άργει, το έκαυσαν την επαύριον,
+            έκαυσαν και τα πλησίον χωρία, και την επιούσαν τινές του
+            ιππικού επροχώρησαν εντός βολής κανονίου προς το
+            Ναύπλιον. Απερίγραπτος ήτον η ταραχή και η αμηχανία των
+            εν αυτώ. Τόσα πλήθη προσφύγων ήσαν συσσωρευμένα και τόση
+            σπάνις τροφής και ποτού επεκράτει, ώστε θα εκυριεύετο η
+            πόλις, αν οι εχθροί την επολιόρκουν ολίγας ημέρας διά
+            ξηράς και θαλάσσης. Φανέντος του εχθρού έξωθεν των
+            τειχών, εξήλθαν εις συνάντησίν του 70 ιππείς αναβάντες
+            τους εντός του Ναυπλίου ιδιωτικούς ίππους. Συνεξήλθαν καί
+            τινες Κρήτες πεζοί, και συναντήσαντες τους εχθρούς εις
+            Τύρινθα ηκροβολίσθησαν· αλλ' οι Αιγύπτιοι, μη όντες
+            προετοιμασμένοι εις πολιορκίαν, και καταβάντες ίσως επ'
+            ελπίδι, ως ελέγετο και επιστεύετο, επιβουλής και
+            αποτυχόντες επανήλθαν εις Άργος αυθεσπερί.
+
+            Καθ' ήν δε ημέραν κατέβαινεν ο Ιβραήμης εις την Αργολίδα,
+            εδόθη γράμμα τω γενικώ γραμματεί του νομοτελεστικού
+            Μαυροκορδάτω ανεπίγραφον, φέρον την υπογραφήν του
+            Χαμιλτώνος, και λέγον «je viens (έρχομαι)»· ο δε
+            εγχειρίσας το γράμμα Αντώνης Μήλιος, ποδότης του υπό τον
+            Χαμιλτώνα πλοίου, είπεν, ότι πλέων ο μοίραρχος Άγγλος
+            έμπροσθεν των Σπετσών έμαθε τα κατά την Αργολίδα, και
+            επειδή δια την επικρατούσαν νηνεμίαν δεν ημπόρει να φθάση
+            ταχέως η φρεγάτα, έστειλε το γράμμα ως πρόδρομόν του. Τω
+            όντι μετ' ολίγας ώρας έφθασε και αυτός επί της Καμβρίας
+            έχων εν τη συνοδία του μίαν άλλην φρεγάταν και μίαν
+            κορβέτταν.
+
+            Ο ανήρ ούτος εκέρδισεν εξ αρχής του αγώνος τας καρδίας
+            των Ελλήνων διά της φιλελληνικής διαγωγής του· ολίγοι
+            αλλ' εμβριθείς ήσαν οι λόγοι του· βαρύ αλλά καλοκάγαθον
+            το ήθος του· πλήρης ανοχής η προς τους Έλληνας διαγωγή
+            του, και σωτήριοι αι συμβουλαί του. Τοιούτον φίλον
+            ιδόντες οι Έλληνες εν μέσω αυτών την κρίσιμον εκείνην
+            ώραν εχάρησαν. Επεκράτει δε και ιδέα, σφαλερά μεν, αλλ'
+            ωφέλιμος, ότι είχε παραγγελίαν να υψώση επί του
+            Παλαμηδίου την αγγλικήν σημαίαν εν ώρα κινδύνου. Ο
+            Χαμιλτών έφερε τα πλοία του εις τον ενδότερον λιμένα του
+            Ναυπλίου προς υπεράσπισιν δήθεν της πόλεως, εξήλθεν εν
+            συνοδία πολλών αξιωματικών, είπε λόγους θαρρυντικούς και
+            μυστηριώδεις, και εβεβαίωσε την κυβέρνησιν ότι δεν
+            ανεχώρει εν όσω εκινδύνευεν η πόλις· μετά ταύτα υπήγεν
+            εις έντευξιν του έξωθεν του Ναυπλίου Ιβραήμη και
+            επανήλθεν εις τον λιμένα. Η διαγωγή του αύτη παρηγόρησε
+            μεγάλως τους Έλληνας.
+
+            Διανυκτερεύσας δε ο Ιβραήμης εν Άργει, ανεχώρησε την
+            επαύριον πανστρατιά εις Τριπολιτσάν. Προκατέλαβαν οι περί
+            τον Κολοκοτρώνην το Παρθένι και τον Γύρον εις αντίστασιν,
+            αλλ' ιδόντες πλησιάζοντα τον εχθρόν, ανεχώρησαν, οι δε
+            Αιγύπτιοι εισήλθαν την 17 αυγούστου εις Τριπολιτσάν
+            ατουφέκιστοι.
+
+            Διαρκούσης δε της εχθρικής ταύτης επιδρομής,
+            παρατηρήσαντες οι εν Πάτραις Τούρκοι ότι η εις Βοστίτσαν
+            άγουσα αφέθη αφύλακτος, απέστειλαν 250 ιππείς προς την
+            πόλιν ταύτην· εφάνησαν ταυτοχρόνως προς τα παράλια εκείνα
+            καί τινα πλοία τουρκικά. Καταθορυβηθέντες οι κάτοικοι της
+            και οι εν αυτή ολίγοι στρατιώται, ως μη προειδοποιηθέντες
+            υπό των παρά τη οδώ σκοπών, ετράπησαν όσοι επρόφθασαν εις
+            φυγήν. Οι Τούρκοι εισήλθαν αμαχητί, εφόνευσάν τινας,
+            έκαυσαν οικίας, και κλίναντος του ηλίου ανεχώρησαν
+            απάγοντες αιχμαλώτους και λάφυρα.
+
+            Εν τοσούτω, αφ' ού οι Αιγύπτιοι επανήλθαν εις
+            Τριπολιτσάν, οι Έλληνες συνήλθαν πανταχόθεν της
+            Πελοποννήσου εις τα πέριξ της πόλεως εκείνης προς
+            αποκλεισμόν. Οι Καρυτινοί κατέλαβαν το Χρυσοβίτσι και την
+            Πιάναν, οι Αργείοι και οι Τριπολιτσιώται τα Τσιπιανά, δι
+            Καλαβρυτινοί, οι Βοστιτσάνοι, οι Κορίνθιοι και οι περί
+            τον Νικήταν το Λεβίδι, οι Ανδρουσανοί τα Μακρυπλάγι, οι
+            δε Αγιοπετρίται, οι Μονεμβασίται και οι Λάκωνες διέμειναν
+            εν Βερβένοις, όπου και ο Υψηλάντης· ήσαν δε όλοι περίπου
+            δεκακισχίλιοι. Εν ώ δε κατείχαν τας θέσεις ταύτας εις
+            πολιορκίαν της Τριπολιτσάς, έμαθαν ότι νέα εχθρική
+            δύναμις ήτοιμάζετο ν' αναβή εκ των μεσσηνιακών φρουρίων
+            εις την πόλιν ταύτην, και απεφάσισαν επί τη προτάσει του
+            Κολοκοτρώνη να προσβάλωσι την ενεστώσαν πριν φθάση
+            εκείνη· και οι μεν περί τον Ζαήμην, τον Λόντον, τον
+            Νικήταν, και τον Νοταράν παρηγγέλθησαν να τοποθετηθώσι
+            προς την επάνω Χρέπαν, όπου και ο Κολοκοτρώνης, οι δε
+            περί τον Γενναίον, Δηληγιάννην και Παπατσώνην όπου τα
+            παλαιά οχυρώματα των Τρικόρφων, οι δε περί τον Πλαπούταν
+            και τον Κρίτσαλην εν Βαλτετσίω· ειδοποιήθησαν και οι εν
+            Βερβένοις περί του σχεδίου· την δε νύκτα της 23
+            εκινήθησαν όλοι προς τας θέσεις των. Ο Ιβραήμης, ιδών την
+            αυτήν νύκτα πολλά πυρ προς την επάνω Χρέπαν, υπώπτευσε
+            και έσπευσε να στείλη έν τάγμα, πρωίας γενομένης, ίνα
+            καταλάβη τα οχυρώματα των Τρικόρφων, αλλ' έν και μόνον
+            κατέλαβε, διότι οι περί τον Γενναίον και Παπατσώνην
+            επρόφθασαν και κατέλαβαν τα δύο στήσαντες και άλλα επί
+            τινων υψωμάτων εκ του προχείρου· και αριστερά μεν
+            κατετάχθησαν οι περί τον Νοταράν, όπισθεν δε αυτών οι
+            περί τους Πετμεζάδας, τον Λεχουρίτην και τον Σολιώτην.
+
+            Αρξαμένης δε της μάχης επί των Τρικόρφων, εξεστράτευσε
+            πανστρατιά ο Ιβραήμης προς εκείνο το μέρος, έστησε μίαν
+            βομβοβόλον και δύο κανόνια, και προσέβαλλεν αδιακόπως τα
+            δύο μεγάλα οχυρώματα. Γενναίως αντείχαν οι εν αυτοίς
+            Έλληνες αναμένοντες βοήθειαν. Ήλθαν αντιλήπτορες αυτών οι
+            εν Βαλτετσίω, αλλ' αντεκρούσθησαν υπό του ιππικού και
+            ετράπησαν. Εν τοσούτω, οι εντός των δύο οχυρωμάτων, αν
+            και αβοήθητοι, επέμεναν πολεμούντες και ευτυχώς απέκρουαν
+            τους εφορμώντας εχθρούς φονεύοντες πολλούς αυτών. Ιδών δε
+            ο Ιβραήμης, ότι αδύνατον να κυριεύση τα οχυρώματα εξ
+            εφόδου, παρέλαβε το πλείστον μέρος του στρατού, ανέβη
+            όπισθεν αυτών, και εξετέθη αφόβως εν μέσω του πυρός των
+            περί ων ο λόγος οχυρωμάτων κάτωθεν, και των άλλων των
+            Καλαβρυτινών άνωθεν. Το τολμηρόν τούτο κίνημα των εχθρών
+            επέτυχεν. Οπλαρχηγός τις των Ρογών της επαρχίας
+            Καλαβρύτων, Γιάννης Ροΐδης, ετράπη πρώτος φοβηθείς.
+            Ετράπησαν μετ' αυτόν και οι λοιποί Καλαβρυτινοί. Τους
+            Καλαβρυτινούς εμιμήθησαν οι υπό τον Νοταράν και οι λοιποί
+            οι κατέχοντες τα υψηλότερα οχυρώματα, άτινα εκυρίευσαν οι
+            εχθροί. Βλέποντες τότε οι υπό τον Γενναίον και Παπατσώνην
+            ότι, κυριευθέντων των επάνωθεν αυτών οχυρωμάτων,
+            εκινδύνευαν όλοι απεφάσισαν να φύγωσιν· αλλ' η φυγή δεν
+            ήτον ασφαλής, διότι εκυκλώθησαν υπό των εχθρών. Πρώτος
+            ώρμησεν εις φυγήν ο Παπασταθόπουλος Λαγκαδινός, αλλ'
+            εφονεύθη· κατόπιν αυτού έφυγαν οι λοιποί όλοι. Οι
+            Αιγύπτιοι τους κατεδίωξαν φεύγοντας· 200 Έλληνας
+            εφόνευσαν κατά την μάχην ταύτην, εν οίς και τον
+            Παπατσώνην, τον και προ της φυγής πληγωθέντα εντός του
+            οχυρώματος, τον Γεώργιον Δημητρακόπουλον, τον Νικολόν
+            Ταμβακόπουλον καί τινας άλλους υποπλαρχηγούς. Μόλις δε
+            διεσώθη ο Κολοκοτρώνης καθήσας επί τινος αχθοφόρου
+            ημιόνου ευρεθέντος καθ' οδόν επί της φυγής του.
+
+            Μετά δε την φθοροποιάν ταύτην τροπήν οι μεν Αιγύπτιοι
+            διεχύθησαν εις τα πέριξ της πόλεως, ωχύρωσαν τους μύλους
+            Δαβιάς, Πιάνας και Ζαράκοβας, και ετοποθέτησαν
+            στρατεύματα όπου αλλού έπρεπε προς διατήρησιν των μύλων
+            και της ελευθέρας κοινωνίας αυτών και της πόλεως. Οι δε
+            εχθροί των συνήλθαν εις Αλωνίσταιναν, και αφήσαντες εκεί
+            500 ως προφυλακήν, διέβησαν εις Διμιτσάναν, και εκείθεν
+            εις Μαγούλιανα όπου και ωχυρώθησαν.
+
+Ιούλιος     Εν τω μεταξύ δε τούτω, οι περί τον Υψηλάντην,
+            παρατηρήσαντες, ότι οι εχθροί περιήρχοντο την πεδιάδα
+            αφόβως, κατέλαβαν την νύκτα της 7 Ιουλίου τας Ρίζας και
+            την Πιαλήν και παρεφύλατταν. Εξήλθαν οι εχθροί κατά την
+            συνήθειάν των την επιούσαν και πεσόντες απροφύλαχτοι εις
+            τους ενεδρεύοντας έπαθαν. 30 εζωγρήθησαν και ισάριθμοι
+            σχεδόν εφονεύθησαν· εφονεύθησαν δε και εκ των Ελλήνων οι
+            οπλαρχηγοί Γκέγκας και Πολυχρόνης. Μετά δύο δε ημέρας 200
+            Αιγύπτιοι, περιφερόμενοι επί λεηλασία, επροχώρησαν εις
+            Αλωνίσταιναν αγνοούντες ότι εκεί ήσαν Έλληνες, έπεσαν
+            αιφνιδίως εις το μέσον αυτών, εφονεύθησάν τινες και
+            εζωγρήθησαν τέσσαρες. Την δε 15 εξεστράτευσεν ο Ιβραήμης
+            επί τους κατέχοντας την Αλωνίσταιναν και τα Μαγούλιανα
+            Έλληνας, και τους έτρεψεν όλους μόνον ακουσθείς·
+            εκινδύνευσε δε να συλληφθεί και ο Γενναίος. Ο Ιβραήμης
+            έβαλε πυρ εις τα χωρία εκείνα και είς τινα άλλα, εν οίς
+            και τα Λαγκάδια, διήρπασεν αγέλας, ηχμαλώτευσε χιλίας
+            ψυχάς, επανήλθεν εις Τριπολιτσάν, και απέστειλε
+            πολυάριθμον άλλο σώμα εις συγκομιδήν των γεννημάτων της
+            επαρχίας Καρυταίνης και εις αιχμαλωσίαν. Το σώμα τούτο
+            επροχώρησεν εις τα ορεινά χωρία Δραγομάνου, Καρυών και
+            Κρομποβού, αλλ' απεκρούσθη και έπαθεν· επάτησε και το
+            Ίσαρι· εκατόν των εν αυτώ, κλεισθέντες εν τη εκκλησία,
+            επολέμησαν όλην την ημέραν, και εξορμήσαντες ξιφήρεις
+            μεσούσης της νυκτός διεσώθησαν, εκτός ενός φονευθέντος
+            και ενός πληγωθέντος. Οι εχθροί έκαυσαν το χωρίον την
+            επαύριον, και επανήλθαν εις την πεδιάδα της Καρυταίνης,
+            αρπάζοντες και φθείροντες.
+
+            Την δε 27 εξεστράτευσεν ο Ιβραήμης επί τους εν Βερβένοις,
+            διέλυσε και αυτούς διά του ήχου μόνου των σαλπίγγων,
+            επανήλθεν αυθημερόν εις Τριπολιτσάν, και αφήσας εκεί
+            ικανήν φρουράν υπό τον Χουσεήμπεην, τον από Κρήτης προ
+            ολίγου μετακομίσαντα εις τα μεσσηνιακά φρούρια και
+            εκείθεν εις Τριπολιτσάν νέα στρατεύματα, ανεχώρησε την 1
+            αυγούστου εις Μεσσηνίαν λεηλατών καθ' οδόν και
+            καταστρέφων διερχόμενος δε την επαρχίαν του Λεονταρίου,
+            άφησε τρισχιλίους ως σκοπιάν κατά το Ίσαρι.
+
+            Μετ' ολίγας δε ημέρας της εις Μεσσηνίαν καταβάσεώς του,
+            επιστάντας του τρύγου των σύκων, υπερτρισχίλιοι Έλληνες,
+            φύρδην μίγδην συναχθέντες, έπεσαν εις Νησί, όπου
+            εστάθμευαν τρεις λόχοι εχθρών, εφόνευσαν όλους σχεδόν,
+            φονευθέντων και 50 εξ αυτών, και συγκομίσαντες τα σύκα
+            επανήλθαν εις τα ίδια.
+
+            Αι επανειλημμέναι αποτυχίαι των ατάκτων στρατιωτών
+            αντιπαραταττομένων προς τακτικούς απέδειξαν πασιφανώς,
+            ότι αδύνατον να ευδοκιμήσωσιν οι Έλληνες όχι μόνον διά
+            την υπεροχήν των λογχοφορούντων, αλλά και διά την
+            ευπείθειαν, την ευταξίαν και την οικονομίαν των. Τόσον δε
+            η απείθεια, η αταξία και η κατάχρησις του ελληνικού
+            στρατιωτικού εκορυφώθησαν εκείναις ταις ημέραις εξ αιτίας
+            των εμφυλίων πολέμων παρασυρόντων τους ενεχομένους εις
+            παν είδος ακολασίας, ώστε το νομοτελεστικόν το απεκάλει
+            λυμεώνα της πατρίδος (α).
+
+            Τοιαύτης ούσης της καταστάσεως του στρατιωτικού της
+            Ελλάδος, έστρεψε σπουδαίως η κυβέρνησις την προσοχήν της
+            εις εισαγωγήν ξένου υπομισθίου τακτικού και έδωκε τη εν
+            Λονδίνω επιτροπή διαταγάς προς εύρεσιν ειδικού δανείου
+            πεντακοσίων χιλιάδων λιρών εις ταχείαν αποστολήν
+            τετρακισχιλίων αλλοδαπών τακτικών, εις προμήθειαν των
+            αναγκαίων, και εις μίσθωσιν και διατήρησίν των. Αλλ' ο
+            κίνδυνος ήτον επί θύρας, η δε βοήθεια αύτη και βραδεία
+            και αβέβαιος· διό επεμελήθη υπεράλλοτε ν' αυξήση το εν
+            Ελλάδι τακτικόν της, μήτε προοδεύον διά τας αντενεργείας
+            τινών των ατάκτων μήτε διατηρούμενον ως έπρεπεν· αλλά τα
+            παθήματα έγειναν μαθήματα, και οι αποστρεφόμενοι άλλοτε
+            αυτό εφάνησαν ήδη υπερασπισταί του.
+
+            Διέτριβε προ πολλού εν Ελλάδι ο Γάλλος συνταγματάρχης
+            Κάρολος Φαβιέρος, επί Ναπολέοντος υπό τον στρατηγόν
+            Μαρμόντην εντίμως υπηρετήσας. Άγνωστος και υπό άλλο όνομα
+            επεσκέπτετο κατ' αρχάς τα ελληνικά στρατόπεδα,
+            αναμιγνυόμενος ως ιδιώτης και εθελοντής προς γνώσιν των
+            ηθών και του χαρακτήρος των ανθρώπων, μεθ' ων διενοείτο
+            να ταλαιπωρηθή και κινδυνεύση αφιλοκερδώς μέχρι τέλους·
+            επεχείρησε δε, πολιορκουμένης της Κορώνης, αλλ'
+            ανεπιτυχώς, να βλάψη το τείχος εν ελλείψει πυροβολικού
+            διά πυροτεχνημάτων της επινοίας του. Τον άνδρα τούτον
+            ανέδειξεν η ελληνική κυβέρνησις, λήγοντος του Ιουνίου,
+            αρχηγόν του τακτικού, και εκανόνισε τα της υπηρεσίας κατά
+            την πρότασιν αυτού, αναδείξασα ίππαρχον μεν τον Regnault
+            de St Jean d' Angely, διαπρέποντα διά τας στρατιωτικάς
+            αρετάς του, γενικόν δε επιμελητήν τον εκ Μεδιολάνων
+            κόμητα Πόρρον, αξιότιμον διά τας γνώσεις και τα υπέρ της
+            ελευθερίας της ξενοκρατουμένης πατρίδος του παθήματά του·
+            έδωκε δε τω αρχηγώ και εξουσίαν να προβιβάζη τους αξίους,
+            να μεταρρυθμίση το σώμα κατά την ιδίαν αυτού κρίσιν, και
+            να το μεταφέρη εις εξάσκησιν όπου εβούλετο· εξέδωκε δε
+            την 11 σεπτεμβρίου και περί απογραφής νόμον· έκτοτε το
+            τακτικόν επρόκοψεν.
+
+            Αναχωρήσαντος δε του Ιβραήμη εκ Τριπολιτσάς, οι
+            Πελοπόννησιοι βουλήν έβαλαν να περιορίσωσι τους
+            εναπολειφθέντας Αιγυπτίους εντός της πόλεως. Επ' αυτώ
+            συνήλθαν εκ νέου οι μεν εις Βέρβενα, όπου έστειλεν η
+            κυβέρνησις τριμελή επιτροπήν επί προμηθεία των αναγκαίων,
+            και πληρωμή των μισθωτών στρατιωτών, οι δε εις
+            Αλωνίσταιναν, και άλλοι εις την επάνω Χρέπαν.
+Αύγουστος   Την εσπέραν της 12 αυγούστου, εκ συνθήματος του εν
+            Αλωνισταίνη Κολοκοτρώνη, εκίνησαν οι μεν εν Βερβένοις, εν
+            οίς και 30 ιππείς υπό τον Χατσή-Μιχάλην Ταλιάνον, προς
+            τα Τρίκορφα, κατεχόμενα και αυτά υπό των Τούρκων, αφ' ού
+            απεδίωξαν τους Έλληνας, οι δε εν Αλωνισταίνη προς την
+            Πιάναν. Ούτοι πεσόντες αίφνης εις τα οχυρώματα των εχθρών
+            εφόνευσάν τινας, έκαυσαν ένα μύλον και επανήλθαν εις
+            Αλωνίσταιναν. Οι δε άλλοι, προπορευομένου του ολιγαρίθμου
+            ιππικού του Χατσή-Μιχάλη εκληφθέντος ως τουρκικού,
+            προοιμίασαν μάχην συλλαβόντες και φονεύσαντες 5 εχθρούς·
+            έστησαν δε εκ του προχείρου τρία οχυρώματα πλησίον
+            αλλήλων εν μέσω των εχθρικών και τους επολέμουν·
+            Αρξαμένης δε της μάχης, ήλθαν εις βοήθειαν των
+            πολεμούντων Αιγυπτίων τινές των εν Τριπολιτσά, κατέβησαν
+            και οι κατέχοντες την επάνω Χρέπαν έλληνες εις βοήθειαν
+            των συστρατιωτών, και την β' ώραν μετά μεσημβρίαν άναψεν
+            ο πόλεμος πανταχόθεν. Οι Έλληνες υπερίσχυσαν, έτρεψαν
+            τους εχθρούς, εσκότωσαν και εζώγρησαν ικανούς, και,
+            εσπέρας γενομένης, οι μεν υπήγαν εις Βαλτέτσι, οι δε
+            επανήλθαν εις Βέρβενα. Την δ' επαύριον υπήγαν εις
+            Ζαράχωβαν και έκαυσαν τους εκεί μύλους. Άνωθεν των μύλων
+            σώζεται παλαιόν τείχος· εν αυτώ εκλείσθησαν οι Αιγύπτιοι
+            μετά την καταστροφήν των μύλων και αντεμάχοντο. Έτρεξεν
+            εις βοήθειαν αυτών το ιππικόν διά της Πιάνας, και βλέπον
+            ότι οι Έλληνες απεμακρύνθησαν της πεδιάδος, ώρμησε
+            θαρραλεώτερον, αλλ' επιπεσόντων των περί τον Χατσή-
+            Μιχάλην, ηγουμένου αυτού ξιφήρους, ετράπησαν· εκινδύνευσε
+            δε να συλληφθή και αυτός ο Χατσή-Μιχάλης, πεσόντος του
+            ίππου του, εν ώ εμάχετο. Τραπέντος δε του εχθρικού
+            ιππικού, απεδίωξαν οι Έλληνες τους κατέχοντας το παλαιόν
+            τείχος, εφόνευσαν ικανούς, επήραν 8 τύμπανα, και
+            κυριεύσαντες το τείχος ηύραν εν αυτώ πολλά ζώα και
+            διάφορα πράγματα, εγκαταλειφθέντα υπό των Αιγυπτίων. Εν ώ
+            δε εμάχοντο προς εκείνο το μέρος, εμάχοντο και κατά την
+            Πιάναν και Δαβιάν, όπου ηρίστευσαν επίσης οι Έλληνες,
+            καύσαντες όλους τους μύλους της Δαδιάς και τους
+            απολειφθέντας της Πιάνας. Οι δε φυλάσσοντες αυτούς
+            εκλείσθησαν εντός άλλου παλαιού φρουρίου απέναντι των
+            μύλων της Δαβιάς και δεν έπαθαν ως οι άλλοι, διότι,
+            κλίναντος του ηλίου, ήλθεν είδησις ότι ο Ιβραήμης
+            επανερχόμενος εις Τριπολιτσάν έφθασεν εις Σινάνου 5 ώρας
+            μακράν της Δαβιάς, και επί τη ειδήσει ταύτη έπαυσαν οι
+            Έλληνες πολεμούντες, εξημερώθησαν εις Βέρβενα, και
+            μετέβησαν εις Άγιον Πέτρον ως εις θέσιν οχυρωτέραν, δύο
+            ώρας απέχουσαν των Βερβένων. Την ημέραν δ' εκείνην, καθ'
+            ην εφονεύθησαν ικανοί εχθροί, εφονεύθησαν και επληγώθησαν
+            15 Έλληνες πεζοί και 4 ιππείς. Μεγάλως δε ηρίστευσε το
+            μικρόν ελληνικόν ιππικόν, και θαυμασμού άξιος εδείχθη ο
+            Χατσή-Μιχάλης διά την ευτολμίαν του.
+
+            Επανερχόμενος δε ο Ιβραήμης εις Τριπολιτσάν απέκλεισεν
+            εντός τινος πύργου των Τρινάσων 70 υπό τον Κώσταν
+            Σουλιώτην, εκυρίευσε τον πύργον διά συνθήκης και απέλυσε
+            τους εν αυτώ αφοπλίσας και λαφυραγωγήσας αυτούς παρά την
+            συνθήκην. Συγχρόνως απέκλεισε και τους εις το σπήλαιον
+            του χωρίου Βρονταμά καταφυγόντας· μη θέλοντας δε να
+            παραδοθώσιν, ανοίξας επί της κορυφής του σπηλαίου οπήν,
+            και ενρίψας πυρίτιδα και άλλας καυστικάς ύλας έκαυσε
+            σχεδόν όλους.
+
+            Την δε 15 εισήλθεν εις Τριπολιτσάν, και μετ' ολίγας
+            ημέρας εξεστράτευσεν εις την επαρχίαν του Μιστρά, επάτησε
+            την του Έλους καίων καθ' οδόν, λεηλατών και αιχμαλωτίζων,
+            και επροχώρησε προς το Μαραθονήσι· εγένοντο δε καθ' οδόν
+            καί τινες μικροί ακροβολισμοί. Την δε 23 εισέβαλεν εις
+            την επαρχίαν της Μονεμβασίας, ηχμαλώτευσεν εν Κυπαρισίω
+            800 ψυχάς εντός σπηλαίου, και εφόνευσέ τινας των ανδρών.
+            Οι δε κατά τον άγιον Πέτρον Έλληνες, μη τολμώντες να
+            πολεμήσωσι τους εχθρούς κατά πρόσωπον, και διαιρεθέντες
+            εις διάφορα αποσπάσματα τους παρηκολούθουν και τους
+            έβλαπταν κλεπτοπολεμούντες.
+
+            Καθ' ας δε ημέρας περιώδευεν ο Ιβραήμης, επειδή η εν
+            Τριπολιτσά απολειφθείσα φρουρά ήτον ολίγη, έκριναν οι επί
+            των Τρικόρφων στρατοπεδεύοντες τότε περί τον Λόντον
+            αρμοδίαν την περίστασιν εις άλωσιν της πόλεως δι' εφόδου,
+            και εζήτησαν επ' αυτώ την συνδρομήν του εν Ναυπλίω
+            διημερεύοντος τακτικού. Την 5 σεπτεμβρίου παραλαβών ο
+            Φαβιέρος 400 λογχοφόρους και δύο ορεινά κανόνια έφθασε
+            την νύκτα εις Τρίκορφα, συνενοήθη μετά των εκεί περί του
+            μελετωμένου κινήματος, και την ακόλουθον νύκτα υπήγεν
+            αφανώς υπό τα τείχη της πόλεως προς το αρκτικόν μέρος
+            αναμένων την ορισθείσαν ώραν, καθ' ην προέθεντο οι περί
+            τον Λόντον να προσποιηθώσιν έφοδον προς το μεσημβρινόν
+            επί σκοπώ να εφελκύσωσι την προσοχήν των εχθρών, ώστε να
+            εύρωσιν ευκαιρίαν οι τακτικοί και ριφθώσιν έσω. Αλλ'
+            ελθούσης και παρελθούσης της ωρισμένης ώρας, ούτ'
+            εφάνησαν ούτε ηκούσθησαν, απειθήσαντες εις τας διαταγάς
+            του αρχηγού, ώστε οι τακτικοί ηναγκάσθησαν ν'
+            αναχωρήσωσιν άπρακτοι. Την δε 10 επανήλθεν ο Ιβραήμης εις
+            Τριπολιτσάν από της καταστρεπτικής περιοδείας του και
+            μετά δύο ημέρας εξεστράτευσεν εκ νέου προς την Μεσσηνίαν,
+            και βλάπτων καθ' οδόν και μη βλαπτόμενος εισήλθε την 14
+            εις την πόλιν της Αρκαδίας, έκαυσε την εκκλησίαν καί
+            τινας οικίας, ηχμαλώτευσε τον Αναστάσην Κατσαρόν, έβαλε
+            πυρ εις τα Φιλιατρά, τους Γαργαλιάνους και την
+            Λυγουδίστην, και επανήλθεν εις τα μεσσηνιακά φρούρια.
+            Αρχομένου δε του οκτωβρίου, απέστειλεν εις Τριπολιτσάν
+            υπό πολυάριθμον φρουράν 800 φορτώματα πολεμεφοδίων και
+            τροφών· ίλαι δέ τινες επάτησαν την επαρχίαν του Πύργου
+            καί τινα χωρία της Γαστούνης, εφόνευσαν και ηνδραπόδισάν
+            τινας και επανήλθαν απρόσβλητοι εις το γενικόν
+            στρατόπεδον. Έκτοτε έπαυσαν αι περαιτέρω επιδρομαί και
+            εκστρατείαι των περί τον Ιβραήμην.
+
+            Λήγοντος δε του αυτού μηνός, αντηλλάχθησαν μεσιτεία του
+            Χαμιλτώνος οι δύο εν Ναυπλίω αιχμαλωτισθέντες πασάδες,
+            και ο Μαυρομιχάλης και ο Γιατράκος οι επί της παραδόσεως
+            του Νεοκάστρου κρατηθέντες· αντηλλάχθησαν και άλλοι
+            αιχμάλωτοι· απέλυσε και ο Κολοκοτρώνης τους παρ' αυτώ δύο
+            υιούς του Σιέχ-Νεντσήπη και άλλους τινάς συγγενείς του
+            επί τιμή πενήντα χιλιάδων γροσίων.
+
+            Μεγάλας ελπίδας υποταγής της Μάνης και όλης της
+            Πελοποννήσου έδωκεν ο Μαυρομιχάλης τω Ιβραήμη επί της
+            αιχμαλωσίας του εξαγοραζόμενος τον καιρόν και επιστεύθη.
+            Επί δε της απολυτρώσεώς του, ανακαλύψας προς την
+            ελληνικήν κυβέρνησιν τας εντεύθεν προς τον Ιβραήμην
+            σχέσεις του, και λαβών την άδειαν να μη τας διακόψη επ'
+            ωφελεία της κινδυνευούσης πατρίδος, εμελέτησε τον εξ
+            επιβουλής φόνον του και ιδιολογήθη προς εκτέλεσίν του
+            μετά του Παναγιώτη Χρυσανθοπούλου του και Κακλαμάνου·
+            ευρών δε αυτόν πρόθυμον επί μόνη διατροφή της οικογενείας
+            του μετά τον θάνατόν του εκ του δημοσίου, τον εφωδίασε
+            διά γράμματος προς τον Ιβραήμην αναγγέλλων την υποταγήν
+            της Μάνης και την όσον ούπω όλης της Πελοποννήσου, και
+            τον απέστειλεν εις Μοθώνην. Διενοείτο δε ο Κακλαμάνος να
+            φονεύση τον Ιβραήμην εγχειρίζων το γράμμα· αλλά, μη λαβών
+            άδειαν να φέρη όπλα ενώπιόν του, τω ενεχείρισεν απλώς το
+            γράμμα και επανήλθεν άπρακτος. Αυτό τούτο εμελέτησαν και
+            άλλοι, πλην και αυτών τα σχέδια εματαιώθησαν. Αλλ'
+            επιτρέπεται η δολοφονία του εχθρού της πατρίδος; Παρά
+            τοις παλαιοίς επετρέπετο και η του εχθρού της πατρίδος
+            και η του παρά τους κειμένους νόμους κυβερνώντος την
+            πατρίδα, ήτοι του τυράννου. Αλλά δικαίως θεωρείται
+            σήμερον οιαδήποτε τοιαύτη πράξις ανοσιουργία.
+
+
+
+            1825
+
+            ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΝΕ'.
+
+
+
+            &Προδοσία Οδυσσέως. — Αυτομόλησις προς τους Έλληνας και
+            θάνατος αυτού. — Το σπήλαιόν του. — Κινήματα Τούρκων κατά
+            την Ανατολικήν Ελλάδα. — Αναζωπύρησις του αγώνος κατά την
+            Κρήτην. — Απόπειρα εμπρησμού του εν Αλεξανδρεία εχθρικού
+            στόλου.&
+
+            Η ΕΦΕΤΕΙΝΗ εκστρατεία των Τούρκων εις Ανατολικήν Ελλάδα
+            παριστάνει νεοφανή χαρακτήρα. Έχει θερμόν υπερασπιστήν
+            και οδηγόν της τον άλλοτε δεινόν αντίπαλόν της Οδυσσέα.
+            Μικρού λόγου άξια ήσαν τα μεταποιήσαντα τον λαμπρόν
+            αθλητήν της Γραβιάς αίτια εις παραβάτην του όρκου του και
+            εις απαρνητήν του εθνισμού του· αλλά και ταύτα ήσαν
+            αποτελέσματα της διαγωγής του. Όστις ανέγνωσε προσεκτικώς
+            όσα περί του ανδρός διηγήθημεν, παρετήρησεν ότι κανόνα
+            της πολιτικής του είχε πάντοτε τα συμφέροντά του.
+            Εστερήθη του φρουρίου των Αθηνών, αφαρπασθέντος παρά του
+            οικείου του Γκούρα· δεν ευδοκίμησαν τα πολεμικά σχέδιά
+            του εν Ευβοία, όπου ήλπιζε να ηγεμονεύση· δεν
+            εμισθοδοτούντο από τινος καιρού οι υπ' αυτόν ως οι υπό
+            άλλους οπλαρχηγούς στρατιώται· δεν εκλήθη ως οι άλλοι
+            κατά των ανταρτών, διότι η Κυβέρνησις τον υπώπτευεν ως
+            συνένοχον· ιδού οι λόγοι δι' ους εμελέτησε να προδώση την
+            μη πταίσασαν πατρίδα του· αλλ' ήξευρεν ότι κηρυττόμενος
+            κατ' αυτής, ολίγους θα είχεν οπαδούς, διά τούτο ορκισθείς
+            μυστικώς πίστιν τω σουλτάνω επί υποσχέσει να τω δοθή εν
+            καιρώ η γενική οπλαρχηγία της ανατολικής Ελλάδος,
+            υπεκρίνετο προς τους Έλληνας τον Έλληνα εν γνώσει των
+            Τούρκων, προς ους έλεγεν ότι διά του τρόπου τούτου θα
+            ευδοκίμουν τα υπέρ αυτών σχέδιά του· εις ενέργειαν δε
+            αυτών αρμόδιον ενόμισε τον καιρόν καθ' όν οι οπλαρχηγοί
+            της Ανατολικής Ελλάδος ήσαν εν Πελοποννήσω κατά των
+            ανταρτών, πρόφασιν δε του επιβούλου κινήματός του ηύρε το
+            ακόλουθον περιστατικόν. Απήτησεν από του κοινού των
+            Αθηνών ως και άλλοτε γρόσια 15,000 επί λόγω, ότι τα
+            εξώδευσεν εις προμήθειαν των αναγκαίων του φρουρίου·
+            απήτησε και την απόλυσιν εμπειρικού τινος χειρούργου
+            Τούρκου ευρισκομένου εν Αθήναις και ηπείλησε να καύση τας
+            ελαίας και τα σπαρτά των Αθηναίων, αν δεν εισηκούετο. Οι
+            Αθηναίοι τω είπαν και άλλοτε και μετά την παραλαβήν της
+            επιστολής ταύτης να ζητήση παρά της κυβερνήσεως ό,τι
+            εζήτει παρ' αυτών, διότι και το φρούριον ήτο της
+            κυβερνήσεως, και ο ζητούμενος Τούρκος ιατρός της φρουράς.
+            Τοιαύτην απόκρισιν λαβών ο Οδυσσεύς απεφάσισε να πατήση
+            ως εχθρός την Αττικήν· και τοις μεν Δερβενοχωρίταις, ους
+            ήθελε να ουδετερώση, έγραψεν ότι εκίνει κατά των Αθηνών,
+            τοις δε οπαδοίς του είπεν ότι εκίνει κατά δύο ή τριών
+            κατοίκων των Αθηνών·
+Μάρτιος     και ούτω προετοιμάσας τα πνεύματα έστειλε την νύκτα
+            της 2 μαρτίου σύμμικτον τάγμα εκ 300 Χριστιανών και
+            Τούρκων, και έβλαψε τα επί των ορίων της Αττικής και
+            Βοιωτίας χωρία. Ο δε Γκούρας, όστις ευρίσκετο εισέτι εν
+            τη Πελοποννήσω, μαθών ταύτα, έτρεξε δρομαίος εις Αθήνας
+            επί επανειλημμένη προσκλήσει των Αθηναίων, εξεστράτευσε
+            την 11 κατά του Οδυσσέως, και την 14 έφθασεν εις Λεβαδίαν
+            ανεδείχθη δε υπό της κυβερνήσεως επί της εξόδου του
+            γενικός οπλαρχηγός της Ανατολικής Ελλάδος. Ο Οδυσσεύς
+            εστρατοπέδευε την ημέραν εκείνην εν Χαιρωνεία, έχων υπό
+            την οδηγίαν του 600 Χριστιανούς και 400 συμμάχους
+            Τούρκους· την δε ακόλουθον, καθ' ην θα ήρχοντο οι
+            αντιφερόμενοι εις μάχην, έφυγε διά νυκτός μετά των περί
+            αυτόν και κατέλαβε τας Λιβανάτας, παραθαλάσσιον χωρίον
+            της επαρχίας του Ταλαντίου και τον τόπον της γεννήσεώς
+            του.
+
+            Εν τούτοις συνέρρευσαν και άλλα στρατεύματα της
+            κυβερνήσεως υπό τον Κριεζώτην, τον Ρούκην και άλλους
+            οπλαρχηγούς, και εστράτευσαν όλα την 27 επί τους περί τον
+            Οδυσσέα· και οι μεν κατέλαβαν την θέσιν του προφήτου
+            Ηλίου, οι δε τον υπερκείμενον του μοναστηρίου Βελιβού
+            λόφον ημιώριον απέχοντα του εχθρικού στρατοπέδου.
+Απρίλιος    Εν τω μοναστηρίω τούτω εκλείσθησαν ικανοί Τούρκοι και
+            ο Οδυσσεύς, και την 1 απριλίου προσεβλήθησαν. Ιδόντες δε
+            οι εν Λιβανάταις εχθροί ότι οι εν τω μοναστηρίω
+            εκινδύνευαν, ώρμησαν επί τους προσβάλλοντας, τους
+            απεδίωξαν και εξήγαγον τον Οδυσσέα· βλέποντες δε τους περί
+            τον Κριεζώτην επερχομένους επανήλθαν εις το χωρίον,
+            ακολουθούντος και του Οδυσσέως. Αφ' ού δε εμακρύνθησαν οι
+            εχθροί από του μοναστηρίου, το απέκλεισαν οι Έλληνες εκ
+            δευτέρου· εναπέμειναν δε επί της εξόδου των άλλων ο αδελφός
+            του Οδυσσέως Γιαννάκης και 70 στρατιώται, οίτινες δι'
+            έλλειψιν τροφών παρεδόθησαν την επαύριον, ο δε Γιαννάκης
+            απεστάλη εις το τουρκικόν στρατόπεδον επ' ελπίδι να φέρη
+            τον αδελφόν του εις μετάνοιαν. Οι Έλληνες, κυριεύσαντες το
+            μοναστήριον, επολιόρκησαν τας Λιβανάτας.
+
+            Προ της εν τω μοναστηρίω δε μάχης, ο Οδυσσεύς είχε γράψει
+            τοις εν Ζητουνίω εχθροίς, Αμπάζπασα και Μουστάμπεη, ότι
+            ήτο καιρός να εισβάλωσιν εις την Ανατολικήν Ελλάδα, αλλά
+            μετά την μάχην εμελέτησε ν' αποχωρισθή, είτε διότι τους
+            υπώπτευεν, είτε διότι οι γνωστότεροι και οικειότεροί του,
+            ιδόντες αυτόν άραντα όπλα κατά της πατρίδος τον
+            εγκατέλιπαν· ήλπιζε δε αναμφιβόλως και εις την προστασίαν
+            του Γκούρα πεποιθώς επί τας παλαιάς σχέσεις των και εφ' ά
+            τω είπεν εν ονόματι αυτού ο προς αυτόν σταλείς αδελφός
+            του. Διά τους λόγους τούτους παρέλαβε την 7 τους περί
+            αυτόν Χριστιανούς, και προσποιηθείς ότι σκοπόν είχε να
+            παρατηρήση θέσεις τινάς απεχωρίσθη και παρεδόθη εις τον
+            Γκούραν. Οι δε εν Λιβανάταις Τούρκοι, βεβαιωθέντες περί
+            της προς αυτούς απιστίας του Οδυσσέως, εθανάτωσαν τους
+            παρ' αυτοίς ολίγους Χριστιανούς.
+
+            Ύποπτος ο Οδυσσεύς, ως ουδείς άλλος, εφρόντισεν, εν ώ
+            εξουσίαζε το φρούριον των Αθηνών, περί τινος ασφαλούς
+            καταφυγίου εν καιρώ ανάγκης, και εξελέξατο το επί του
+            Παρνασού Κωρύκιον (α), κοινώς Σφραντσύλι, σπήλαιον
+            ευρυχωρότατον και καταλληλότατον, έστησεν άνωθεν αυτού
+            κανόνια, εισέφερε τροφάς, πολεμεφόδια και παν άλλο
+            αναγκαίον, κατέθεσε τα πράγματά του, εναπέθεσεν εξ ότου
+            εμελέτησε την προδοσίαν την οικογένειάν του και το
+            παρέδωκεν επί της απουσίας του εις τον Τρελώνην
+            νυμφευθέντα την νεωτέραν αδελφήν του. Επιθυμών δε ο
+            διάδοχος του Οδυσσέως Γκούρας να διαδεχθή και το σπήλαιον
+            του, έφερεν αυτόν εκεί ίνα δώση την περί της παραδόσεως
+            αυτού διαταγήν του· αλλ' ο Τρελώνης δεν ηθέλησε να
+            υπακούση προφασιζόμενος ότι ώφειλε να το παραδώση εις
+            όντινα διέταττεν η κυβέρνησις, και διανοούμενος να το
+            κρατήση αυτός. Ο δε Οδυσσεύς, αφ' ού διέμεινε μέχρι τινός
+            εν τω στρατοπέδω του Γκούρα ανενόχλητος, εστάλη εις το
+            επί του Ελικώνος μοναστήριον του Δομπού, μετεκομίσθη
+            εκείθεν εις την ακρόπολιν των Αθηνών, εφυλακίσθη εν τω
+            εκεί πύργω, εβασανίσθη προς ανακάλυψιν της περιουσίας
+            του, και την νύκτα της 4 Ιουλίου επνίγη και ερρίφθη
+            νεκρός άνωθεν του πύργου· ευρέθη δε το πτώμα του την
+            επιούσαν επί του λιθοστρώτου εδάφους του ναού της Απτέρου
+            Νίκης. Αλλ' εχρειάζετο η μιαιφονία να περικαλυφθή· διό,
+            παραμορφώσαντες οι ένοχοι την αλήθειαν, διέδωκαν ότι
+            εκόπη το σχοινίον δι' ου εδέθη αυθόρμητος ο Οδυσσεύς επί
+            σκοπώ να δραπετεύση κοιμωμένων των φυλασσόντων αυτόν, και
+            ότι πεσών κατά γης απέθανεν· ηθέλησαν δε να δικαιώσωσι
+            τους λόγους των και δι' ιατρικής νεκροψίας, αλλά και
+            εντεύθεν ουδέν εξήχθη εις περικάλυψιν της μιαιφονίας.
+
+            Ζώντος του Οδυσσέως επροσπάθησεν η κυβέρνησις να λάβη
+            υπεξούσιον το σπήλαιόν του· αλλ' ιδιαιτέραν κατέβαλεν εις
+            τούτο φροντίδα εν τη περιστάσει ταύτη, διότι ο κάτοχος
+            αυτού Τρελώνης όχι μόνον ηπείθησε κληθείς να το παραδώση,
+            αλλά κατηγορείτο και ως επιβούλους σχέσεις έχων προς τους
+            Τούρκους. Διέτριβεν εν Ελλάδι Σκώτος τις Φέντων, όστις
+            υπεσχέθη να το αφαρπάση και να το παραδώση εις την
+            κυβέρνησιν επί χρηματική αμοιβή διά παντός θεμιτού ή
+            αθεμίτου τρόπου· έκλινεν αξιοκατακρίτως η κυβέρνησις το
+            ους, και ο πονηρά βουλευόμενος παρέσυρεν εις τους
+            δολοφόνους σκοπούς του ευαπάτητόν τινα νέον Άγγλον
+            Βιτκόμβον εξ αγαθών γονέων, και εισελθών εις το σπήλαιον
+            ως ήδη φίλος του Τρελώνη, συνεισήγαγε και τον συνωμότην
+            του. Εν μια δε των ημερών, καθ' ην και οι τρεις
+            ωπλασκούντο σκοποβολούντες, μεθύσας ο Βιτκόμβος
+            επυροβόλησε, κατά προτροπήν του Φέντωνος, τον Τρελώνην
+            όπισθεν αυτού ιστάμενος, και τον έρριψε κατά γης. Είς
+            τότε των παρόντων αλλογενών στρατιωτών του Τρελώνη, μη
+            ιδών τον πυροβολήσαντα, αντεπυροβόλησε τον Φέντωνα
+            υποθέσας αυτόν φονέα και τον εθανάτωσεν. Ο Βιτκόμβος
+            έφυγεν, αλλά συλληφθείς εκτός του σπηλαίου εισεκομίσθη,
+            εδεσμεύθη και ωμολόγησε τα πάντα. Ο Τρελώνης παρά πάσαν
+            προσδοκίαν ιάθη και γενναιότητι φερόμενος απέλυσε τον
+            δέσμιόν του ως γενόμενον απλούν όργανον της επιβουλής
+            άλλου· παραλαβών δε την γυναίκα του εξήλθε του σπηλαίου
+            ανενόχλητος μεσιτεία του Χαμιλτώνος και απεδήμησεν εις
+            Κεφαλληνίαν.
+
+            Μετά τα συμβάντα ταύτα παρέλαβεν η κυβέρνησις το σπήλαιον
+            και απέλυσεν ανεπηρέαστους τούς εν αυτώ οικείους του
+            Οδυσσέως.
+
+Απρίλιος    Εν τούτοις, οι περί τον Αμπάζπασαν και Μουστάμπεην εν
+            Ζητουνίω Τούρκοι ήκουσαν πρόθυμοι την προ της προς τους
+            Έλληνας αυτομολήσεως του Οδυσσέως πρόσκλησίν του, και
+            επέρασαν την 5 απριλίου τον Σπερχειόν. Ήσαν δε δισχίλιοι
+            πεζοί και ιππείς σύροντες και δύο κανόνια. Μαθόντες δε
+            τον ερχομόν αυτών οι και μετά την αυτομόλησιν του
+            Οδυσσέως πολιορκούντες τας Λιβανάτας Έλληνες, άφησαν
+            ολίγους επί της πολιορκίας, και οι πολλοί επεστράτευσαν
+            υπό τον Γκούραν και συνήψαν δύο μάχας, την μεν κατά την
+            Δαύλιαν την 7, την δε κατά το Τουρκοχώρι την 11, καθ' ας
+            υπερίσχυσαν, και τους εμπόδισαν να προχωρήσωσιν, ως
+            εμελέτων, εις Σάλωνα, προκαταλαβόντες την Άμπλιανην, και
+            αναγκάσαντές τους να οχυρώσωσιν εν τω Παληοχωρίω, όπου
+            και διέμειναν μέχρι πολλού. Εν τω διαστήματι δε τούτω
+            ελύθη η πολιορκία των Λιβανάτων, διότι οι εκεί Τούρκοι,
+            ιδόντες, ότι οι εναπολειφθέντες εις πολιορκίαν Έλληνες
+            ήσαν ολίγοι και αδύνατοι, εξώρμησαν διά μέσου αυτών
+            αβλαβείς.
+
+            Εν ώ δε συνέβαιναν ταύτα προς εκείνο το μέρος της
+            Ανατολικής Ελλάδος, άλλοι Τούρκοι, αρχηγόν έχοντες τον
+            κεχαγιάμπεην του Ρούμελη-βαλεσή, έπεσαν αιφνιδίως από
+            της Δυτικής Ελλάδος εις την Σεργούλαν, χωρίον του
+            Μαλανδρίνου, μηδενός υποπτεύοντος τοιαύτην επιδρομήν.
+            Προεστώς της εξαρχίας εκείνης ήτον ο Παπά Γεώργιος
+            Πολίτης. Εξ αιτίας δε της συχνής θαλασσινής πολιορκίας
+            του Μεσολογγίου, πολλάκις αι Αρχαί της Δυτικής Ελλάδος
+            και η κυβέρνησις δι' αυτού ανταπεκρίνοντο, και δι' αυτού
+            εστέλλοντο εις την Δυτικήν Ελλάδα πολεμεφόδια και άλλα
+            αναγκαία. Εις αρπαγήν τοιούτων ειδών και εις γνώσιν των
+            εγγράφων έπεσαν ως εξ ουρανού εις το χωρίον εκείνο οι
+            εχθροί την 17, επάτησαν τον Πύργον του Παπαπολίτη, τον
+            εγύμνωσαν, τον έκαυσαν, ηχμαλώτευσάν τινας, εν οίς και
+            τρεις εγγονούς του, ανέβησαν έπειτα κατά τα Κράββαρα,
+            προσεβλήθησαν την 22 υπό των περί τον Σαφάκαν κατά την
+            Παπαδιάν, υπερίσχυσαν, επανήλθαν εις του Μαλανδρίνου και
+            έκαυσαν την Βιτρινίτσαν. Εν τούτοις ήλθαν προς αυτούς και
+            οι πλείστοι της φρουράς της Ναυπάκτου, και όλοι,
+Μάιος       πεζοί και ιππείς, ως τρισχίλιοι, εξεστράτευσαν την 4
+            μαΐου εις κυρίευσιν των Σαλώνων. Μαθόντες οι εν τη πόλει
+            ταύτη οπλοφόροι την αιφνίδιον επάνοδον του εχθρού εις
+            Βιτρινίτσαν, και υποπτεύσαντες την μελετωμένην εις Σάλωνα
+            ανάβασίν του έτρεξαν να προκαταλάβωσι το επί της οδού
+            χωρίον της Πεντώρης τρεις ώρας απέχον των Σαλώνων, αλλά,
+            πριν τοποθετηθώσι και οχυρωθώσιν ως έπρεπεν, επέπεσαν οι
+            Τούρκοι, τους έτρεψαν και καιρίως τους έβλαψαν. 160
+            εφονεύθησαν, επληγώθησαν, και ηχμαλωτίσθησαν. Μετά τα
+            παθήματα ταύτα των Ελλήνων, οι Τούρκοι επροχώρησαν
+            ανεμπόδιστοι, και εισήλθαν εις Σάλωνα. Οι δε δυστυχείς
+            κάτοικοι, μηδέν τοιούτον υποπτεύοντες και καταγινόμενοι
+            εις τας συνήθεις εργασίας των, εξεπλάγησαν ιδόντες τους
+            εχθρούς· και οι μεν γονείς ζητούντες τα τέκνα, τα δε
+            τέκνα τους γονείς, και όλοι καταλείποντες τα πράγματά των
+            έτρεχαν δρομαίοι οι μεν προς τα όρη, οι δε προς τα
+            παραθαλάσσια εις αποφυγήν της σφαγής ή της αιχμαλωσίας,
+            οι πλείστοι δε αυτών προς το Λουτράκι, όπου κατέφυγε και
+            η πρό τινος καιρού σταλείσα παρά της κυβερνήσεως εις
+            διοίκησιν της Ανατολικής Ελλάδος και εδρεύουσα εν
+            Σαλώνοις επιτροπή. 150 εσκοτώθησαν, 300 γυναίκες και
+            παιδία ηχμαλωτίσθησαν, και τα εν τη πόλει διηρπάγησαν.
+
+            Μετ' ολίγας δε ημέρας της κυριεύσεως των Σαλώνων, οι
+            Τούρκοι εξεστράτευσαν εις την επαρχίαν του Λιδωρικίου·
+            εκίνησαν συγχρόνως και οι εν τω Παληοχωρίω υπό τον
+            Αμπάζπασαν και Μουστάμπεην προς το αυτό μέρος,
+            ηχμαλώτευσαν καθ' οδόν 150 γυναίκας και παιδία των
+            Μαυρολιθαριτών, έκαυσαν την πρωτεύουσαν της επαρχίας,
+            και, τούτων γενομένων, οι μεν από της Δυτικής Ελλάδος και
+            της Ναυπάκτου πεσόντες εις την Ανατολικήν Ελλάδα
+            ανεχώρησαν εις τα ίδια, οι δε υπό τον Αμπάζπασαν και
+            Μουστάμπεην πατήσαντες το χωρίον Λευκαδίτι, προς
+            αιχμαλώτισιν των εκεί καταφυγόντων και ευρόντες σφοδράν
+            αντίστασιν και παθόντες, επανήλθαν την 17 εις Σάλωνα,
+            όπου και διέμειναν.
+
+            Η δε κυρίευσις των Σαλώνων κατετρόμαξε τους κατοίκους της
+            Ανατολικής Ελλάδος εξ ών οι μεν κατέφευγαν εις όρη, εις
+            σπήλαια και εις οπάς της γης, οι δε εις τας παρακειμένας
+            νήσους. Εν μέσω δε του διασπαρέντος πανικού τούτου φόβου,
+            η έξοδος ολίγων Τούρκων εκ της Ευβοίας εις τα αντικρύ
+            παράλια της Αττικής επί λεηλασία έβαλε τους Αθηναίους άνω
+            κάτω. Αι γυναίκες, τα τέκνα και οι απόλεμοι των ανδρών
+            κατέφυγαν εις Σαλαμίνα· η δε κυβέρνησις, ενασχολουμένου
+            του Γκούρα κατά των εν Σαλώνοις Τούρκων, διέταξε χιλίους
+            στρατιώτας υπό τον Βάσσον εις φύλαξιν της πόλεως.
+
+            Καθ' ήν δε ημέραν εκαίετο η Βιτρινίτσα, οι εν τη
+            Πελοποννήσω Στερεοελλαδίται, οι μετά την τροπήν των εν
+            Κρεμμυδίω επανερχόμενοι εις την στερεάν Ελλάδα, έφθασαν
+            εις Βοστίτσαν, και μη ευρόντες πλοιάρια εις διαπόρθμευσιν
+            ώδευσαν την εις Κόρινθον παραλίαν οδόν, και φθάσαντες εις
+            Λουτράκι διεπορθμεύθησαν εις Δίστομον την 9 προ
+            μεσημβρίας. Την αυτήν ημέραν χίλιοι των εν Σαλώνοις
+            Τούρκων εξήλθαν εις καταστροφήν των πλησιοχώρων μερών και
+            εις λεηλασίαν· έκαυσαν την Κεσφίναν, και επροχώρησαν εις
+            Δίστομον, όπου ιδόντες παρά πάσαν ελπίδα τα
+            στερεοελλαδιτικά στρατεύματα, άτινα υπέθεταν εισέτι εν
+            Πελοπόννησον, εξεπλάγησαν. Ουδέν ήττον εξεπλάγησαν και
+            εκείνα ιδόντα άνευ παραμικράς προειδοποιήσεως εχθρούς
+            ενώπιόν των. Ακίνητοι έμειναν μέχρι τινος και οι Έλληνες
+            και οι Τούρκοι σκεπτόμενοι περί του πρακτέου. Οι Έλληνες
+            βλέποντες μετ' ολίγον τους Τούρκους ετοιμαζομένους να
+            οχυρωθώσιν, επέπεσαν και τους ηνάγκασαν να
+            οπισθοδρομήσωσι προς την Κεσφίναν· αλλά, παρακολουθούντων
+            των Ελλήνων, ουδ' εκεί διέμειναν και επανήλθαν εις
+            Σάλωνα. Εσκοτώθησαν 7 Έλληνες επί της καταδιώξεως και 2
+            επληγώθησαν. Αφ' ού δε οι νεωστί ελθόντες οπλαρχηγοί και
+            οι της Ανατολικής Ελλάδος συνήλθαν και εσκέφθησαν περί
+            του πρακτέου, μετέβησαν οι μεν περί τον Κριεζώτην και τον
+            Βάσσον εις Αττικήν προς φύλαξιν της επαρχίας εκείνης από
+            επιδρομής των εν Ευβοία Τούρκων, οι δε περί τον
+            Καραϊσκάκην και τον Τσαβέλλαν εις Δυτικήν Ελλάδα·
+            απέμειναν δε οι λοιποί όλοι περί τα Σάλωνα, όπου ήσαν οι
+            εχθροί· και οι μεν περί τον Γκούραν ετοποθετήθησαν εν τη
+            επάνωθεν της πόλεως μονή του προφήτου Ηλίου, οι δε
+            Σουλιώται εν τω μετοχίω της μονής και επί του
+            υπερκειμένου της μονής όρους προς επιτήρησιν και οπωσούν
+            περιορισμόν του εχθρού.
+
+            Υπερδίμηνον παρήλθε μετά τα κατά το Δίστομον συμβάντα,
+            καθ΄ ό Χριστιανοί και Τούρκοι δεν συνεκρούσθησαν· αλλ'
+            αφ' ού εγνώσθη ότι ο αριθμός των Χριστιανών ηλαττώθη,
+            αποσπασθέντων των περί Καραϊσκάκην, Τσαβέλλαν, Βάσσον και
+            Κριεζώτην, και ότι πολλοί των απομεινάντων περιεφέροντο
+            απροφύλαχτοι εις τα πλησίον χωρία επί συλλογή τροφίμων,
+            οι εν Σαλώνοις Τούρκοι εβουλεύθησαν να πέσωσιν εις τα
+            οχυρώματα των Χριστιανών αίφνης πανστρατιά, και
+            διαιρεθέντες εις τρία σώματα, διότι τρεις ήσαν και αι υπό
+            των εναντίων κατεχόμεναι θέσεις,
+Ιούλιος     εστράτευσαν πριν εξημερώση η 17 Ιουλίου οι μεν επί
+            τους εν τη μονή, οι δε επί τους υπεράνω της μονής, καί
+            τινες επί τους εν τω μετοχίω. Εκ των τελευταίων δε τούτων
+            εξεκόπησάν τινες καθ' οδόν και υπήγαν την νύκτα εις
+            Κωλοβάτας επί συλλογή καρπών· διά τον αυτόν σκοπόν υπήγαν
+            την αυτήν νύκτα εις το αυτό χωρίον και οι πλείστοι των
+            κατεχόντων το μετόχιον και τα υπεράνω της μονής οχυρώματα
+            μηδαμώς υποπτεύοντες την εκδρομήν των Τούρκων. Εξ αιτίας
+            ταύτης συνηντήθησαν απροσδοκήτως Έλληνες και Τούρκοι εις
+            το χωρίον και συνεκρούσθησαν· ο δε πυροβολισμός
+            ειδοποίησε τους άλλους Έλληνας, ότι οι Τούρκοι ήσαν
+            εγγύς, και τους άλλους Τούρκους ότι η μυστική των
+            επιδρομή ανεκαλύφθη.
+
+            Εν τούτοις, οι απόντες του μετοχίου Έλληνες επανήλθαν εις
+            αυτό εν καιρώ, και, πριν εφορμήσωσιν οι Τούρκοι,
+            εφώρμησαν, τους επολέμησαν και τους απεμάκρυναν.
+            Τριακόσιοι ήσαν οι φυλάττοντες συνήθως τα επάνωθεν της
+            μονής οχυρώματα, αλλά, καθ' ην ώραν επέπεσαν οι Τούρκοι,
+            ήσαν μόνον 70, διότι οι προεξελθόντες εις οπωρισμόν δεν
+            επρόφθασαν να επανέλθωσι· διά τούτο εκυριεύθησαν ταύτα
+            ευκόλως υπό των Τούρκων, εφονεύθησαν 11 Έλληνες και
+            εζωγρήθησαν 3, εν οίς και ο Γεώργης Κοσμάς, οι δε λοιποί
+            εσώθησαν υπό την σκέπην του πυρός των εν τη μονή
+            συναθλητών. Αδιάκοπος δε και βαρύς ήτον ο πόλεμος και
+            προς την θέσιν της μονής, όπου επέπεσαν οι πλειότεροι των
+            Τούρκων, και τόσον επλησίασαν, ώστε εκυρίευσαν την
+            έμπροσθέν της τοιχόκλειστον άμπελον, και επολέμουν τους
+            εχθρούς των εκείθεν στήσαντες έμπροσθεν αυτών τας σημαίας
+            των αλλ' επελθούσης της νυκτός, εξεκόπησαν 170 Σουλιώται
+            εκ των εν τω μετοχίω, έτρεξαν εις βοήθειαν των πασχόντων
+            εν τη μονή, και φθάσαντες πλησίον των εχθρών καθημένων
+            εντός των εν τη αμπέλω οχυρωμάτων, εφώναξαν «Σηκωθήτε
+            σεις να καθήσωμεν ημείς». Οι Τούρκοι τους ύβρισαν, οι
+            Σουλιώται ηρεθίσθησαν, επυροβόλησαν, και επέπεσαν,
+            προηγουμένου του αξίου τοιούτων πολεμιστών Δράκου·
+            απεκρύπτετο δε η μικρότης του αριθμού των υπό το σκότος
+            της νυκτός και υπό τους περί το νυκτοπολεμείν επιδεξίους
+            τρόπους των Σουλιωτών. Εκφοβηθέντες οι Τούρκοι επί τη
+            απροσδοκήτω ταύτη και ακαθέκτω ορμή, ήρπασαν τας σημαίας
+            των, ανεχώρησαν, αν και ασυγκρίτως πολυαριθμότεροι, και
+            ανέβησαν προς τα άνωθεν της μονής οχυρώματα. Οι δε
+            Σουλιώται ήνοιξαν τοιουτοτρόπως την αποκλεισθείσαν μονήν
+            και απήλλαξαν τους συναδέλφους των του επικειμένου
+            κινδύνου. Τούτου δε γενομένου, 40 των Σουλιωτών υπό τον
+            Δράκον επρόβαλαν να πέσωσι την αυτήν νύκτα επί τινα άλλα
+            εχθρικά οχυρώματα κάτωθεν της μονής, αν ήθελαν και άλλοι
+            να συναγωνισθώσιν 150 των εντός της μονής, εν οίς και ο
+            αρχηγός αυτών Γκούρας, αφιλοτιμήθησαν να τους
+            συνοδεύσωσιν· αλλ' ιδόντες το μέγεθος του κινδύνου εκ του
+            πλησίον παρητήθησαν. Μόνοι δε οι υπό τον Δράκον 40,
+            πλήρεις τόλμης, επέπεσαν, πέντε εχθρικά οχυρώματα το έν
+            κατόπιν του άλλου επάτησαν, και τους εν αυτοίς έτρεψαν·
+            αλλ' οι εν τω έκτω παρατηρήσαντες, ότι οι επελθόντες ήσαν
+            τόσον ολίγοι, αντέστησαν, και πολεμούντες και ελέγχοντες
+            μεγαλοφώνως τους συναδέλφους των φεύγοντας απέμπροσθεν
+            τόσων ολίγων, τους εθάρρυναν, επανέφεραν πολλούς αυτών
+            εις τας θέσεις των, και οι Έλληνες επί τη επαναστροφή των
+            ανεστάλησαν. Την αυτήν νύκτα οι Τούρκοι επανήλθαν εις
+            Σάλωνα· και οι μεν εν τη μονή Έλληνες άφησαν την θέσιν
+            εκείνην, ως επικίνδυνον, οι δε Σουλιώται καί τινες άλλοι,
+            συναριθμούμενοι 1200, διετήρησαν την του μετοχίου. Όλοι
+            δε οι πεσόντες Έλληνες επί των συμπλοκών της 17 ήσαν 35,
+            οι δε ζωγρηθέντες 3, οίτινες εδραπέτευσαν μετ' ολίγας
+            ημέρας και διεσώθησαν εις το εν τω μετοχίω στρατόπεδον.
+            Μετά τα συμβάντα ταύτα οι Τούρκοι δεν εκινήθησαν κατά των
+            Ελλήνων· αλλ' οι Έλληνες δεν εκάθησαν αργοί, και
+            ενεδρεύοντες έβλαπταν τους εχθρούς. Αποσιωπώντες
+            συντομίας χάριν τας ολιγωτέρου λόγου αξίας άλλας ενέδρας
+            των αναφέρομεν την εξής. Οι Τούρκοι διετήρουν και άλλας
+            θέσεις και την της Τοπόλιας. Επιφωσκούσης της ημέρας του
+            μπαϊραμίου, καθ' ην έμελλεν ο αρχηγός της φρουράς εκείνης
+            να υπάγη εις Σάλωνα προς χαιρετισμόν του πασά, ο Θανάσης
+            Ντούσας, παραλαβών ολίγους συμπατριώτας του, κατέβη εις
+            την μεταξύ Τοπόλιας και Σαλώνων πεδιάδα προς το μέρος
+            όπου υψούνται επί της οδού δύο βράχοι, και κατέλαβε το
+            εκεί σωζόμενον ερείπιον του μύλου και έν άλλο αντικρύ
+            αυτού προς την Τοπόλιαν. Το πρωί όλος αργυροστόλιστος ο
+            αρχηγός της ρηθείσης φρουράς και εν λαμπρά συνοδία
+            διαβαίνων έπεσεν εις την ενέδραν, εφονεύθη και εσκυλεύθη.
+            Μαθούσα η εν τη χωρίω της Τοπόλιας φρουρά το γεγονός
+            εκινήθη κατά των φονέων του αρχηγού της· αλλ' ούτοι, πριν
+            φθάσωσιν εκείνοι, επανήλθαν αβλαβείς εις το μετόχιον.
+
+Οκτώβριος   Μεσούντος δε του Οκτωβρίου, μαθόντες οι εν μετοχίω,
+            ότι οι εν Σαλώνοις επροσδόκουν τροφάς εκ Ζητουνίου,
+            προκατέλαβαν την Σκάλαν· αλλ' αντί φορτηγών ζώων εφάνησαν
+            ερχόμενοι την 23 διακόσιοι Τούρκοι εκ των φυλαττόντων την
+            Άμπλιανην επί σκοπώ να διαβώσιν εις Σάλωνα, και πεσόντες
+            αίφνης επί την προφυλακήν των Ελλήνων εφόνευσαν τον
+            αξιωματικόν Κολοκύθαν και έτρεψαν τους άλλους· αλλά
+            προχωρούντες απήντησαν ανυπέρβλητον αντίστασιν και
+            ωπισθοδρόμησαν εις Άμπλιανην· επανήλθαν δε μετά την
+            συνάντησιν ταύτην εις το μετόχιον και οι προκαταλαβόντες
+            την Σκάλαν. Οι Τούρκοι καθ' όλας τας μέχρι τούδε
+            εκστρατείας των συνείθιζαν ν' αναχωρώσιν εις τα ίδια επί
+            της εορτής του αγίου Δημητρίου, και το απολυτίκιον του
+            αγίου «Μέγαν εύρατο εν τοις κινδύνοις» εψάλλετο καθ' όλην
+            την Ελλάδα εν αγαλλιάσει επί της επαναστάσεως, ως το
+            αποδημητήριον των εχθρών, καθώς εψάλλετο εν κατηφεία το
+            του αγίου Γεωργίου, διότι τω καιρώ εκείνω εκινούντο αι
+            κατά γην και θάλασσαν δυνάμεις του εχθρού κατά της
+            Ελλάδος. Κατά την επικρατούσαν δε ταύτην συνήθειαν
+            ανεχώρησαν και οι εν τη Ανατολική Ελλάδι Τούρκοι και το
+            έτος τούτο την 25, αλλ' εν τοιαύτη βία εξ αιτίας ψευδών
+            τινων επιφόβων ειδήσεων, ώστε άφησαν εν Σαλώνοις επί τω
+            αναχωρισμώ δύο κανόνια και μέρος αποσκευών· δεν
+            επρόφθασαν δε να προειδοποιήσωσιν εν καιρώ μηδέ τους
+            άλλους συναδέλφους των· διά τούτο 56 αποπλεύσαντες της
+            Ναυπάκτου απέβησαν πάντη ανύποπτοι την αυτήν ημέραν της
+            25 εις τον λιμένα των Σαλώνων, εξ ών 4 εφονεύθησαν, οι δε
+            λοιποί εζωγρήθησαν υπό των εκεί Ελλήνων.
+
+            Ουδαμώς εδικαίωσεν ο Γκούρας τας προσδοκίας του κοινού
+            επί της εκστρατείας ταύτης. Ως αρχηγός των όπλων της
+            Ανατολικής Ελλάδος ανεδέχθη να στρατολογήση εξακισχιλίους
+            και προφυλάξη δι' αυτών την Ανατολικήν Ελλάδα από πάσης
+            προσβολής των εχθρών· αλλ' η ευτυχής έκβασις της
+            εκστρατείας οφείλεται τοις Σουλιώταις.
+
+            Εν ώ δε έπασχεν η Ανατολική Ελλάς έχουσα εν κόλποις τον
+            εχθρόν, οι Κρήτες επεχείρησαν ν' αναζωπυρήσωσι την προ
+            διετίας καθ' όλην την Κρήτην σβεσθείσαν επανάστασιν,
+Ιούλιος     και λήγοντος του ιουλίου στρατολογηθέντες ως 600 υπό
+            την γενικήν αρχηγίαν του Καλλέργη διεβιβάσθησαν εκ
+            Ναυπλίου εις Μονεμβασίαν, όπου συμπληρωθέντες εις 1300
+            συναπέπλευσαν εφωδιασμένοι των αναγκαίων επί 18 πλοιαρίων
+            και της Τερψιχώρης, γολέττας του Τομπάζη, ίνα αποβώσιν
+            αίφνης εις τα νοτιοδυτικά παράλια της Κρήτης προς άλωσιν
+            των φρουρίων Γραμβούσης και Κισάμου· αλλ' επελθούσης
+            θυέλλης, διεσκορπισθήσαν τα πλοιάρια, και δύο ημερονύκτια
+            εθαλασσομάχουν.
+
+            Μιχαήλ τις Αρετάς Κρης μετεκόμιζε συνήθως εις τα παράλια
+            ταύτα εκ Πελοποννήσου τρόφιμα προς πώλησιν, και ως εκ
+            τούτου ήτο γνώριμος τω φρουράρχω της Γραμβούσης.
+            Μαθόντες τινές των εις Κύθηρα καταφυγόντων Κρητών τας
+            σχέσεις ταύτας του συμπατριώτου των, τον έπεισαν να τοις
+            χρησιμεύση επ' αγαθώ της πατρίδος ως κατάσκοπος, και
+            τοιουτοτρόπως εμάνθαναν τα της Γραμβούσης. Κατέπλευσεν ο
+            Αρετάς μια των ημερών εις τα παράλια εκείνα κακώς έχων,
+            επελθούσης επί του διάπλου του τρικυμίας, και
+            διενυκτέρευσε παρά τω γνωστώ του φρουράρχω. Παρατηρήσας
+            δε ότι ολιγώτατοι ήσαν οι φρουροί, ηρώτησε την αιτίαν·
+            ήτο δε η τελευταία ημέρα του μηνός. Ανύποπτος ο
+            φρούραρχος τω είπεν, ότι 60 ήσαν όλοι οι φρουροί και
+            αντηλλάσσοντο κατά μήνα, αλλ' ούτε ήρχοντο εις το
+            φρούριον ούτε ανεχώρουν όλοι ομού· ότι καθ όσον μεν
+            επλήθυνεν η σελήνη, επλήθυνε και ο αριθμός των φρουρών·
+            καθ' όσον δε ωλιγόστευεν αύτη, ωλιγόστευε και ο αριθμός
+            αυτών και κατήντα εις 5 ή 6 προ της νεομηνίας. Μαθόντες
+            ταύτα οι εν Κυθήροις και ιδόντες την 31 τα ελληνικά
+            πλοιάρια θαλασσοπορούντα προς την Κρήτην, απέπλευσαν
+            αυθημερόν, όλοι 17, ηγουμένου του Αναγνώστη Παναγιώτου
+            (β), εξημερώθησαν είς τι παράλιον της Κρήτης, και
+            διέμειναν εκεί αφανείς όλην την ημέραν. Βασιλεύοντος δε
+            του ηλίου ανήχθησαν, και μίαν ώραν πριν φέξη
+            κατευοδώθησαν εις άγιον Σούζον αντικρύ της Γραμβούσης·
+            ημέρας δε γενομένης, αποβάντες είδαν έμπροσθέν των
+            άνθρωπον και παρέκει σκηνήν. «Τις συ», ηρώτησαν, «και τις
+            η σκηνή;» «εγώ είμαι», απεκρίθη ο άνθρωπος, «Χριστιανός,
+            υπηρέτης του φρουράρχου, και επειδή εφάνησαν χθες
+            πλοιάρια, και το φρούριον δεν έχει φύλακας, εφοβήθη ο
+            φρούραρχος, απεβίβασε την γυναίκα του υπό την σκηνήν
+            εκείνην και διέταξε κ' εμέ να μένω παρ' αυτή εις
+            υπηρεσίαν της». «Και διατί δεν έχει φύλακα το φρούριον;»
+            ηρώτησαν εκ νέου οι αποβάντες· «διότι», απήντησεν ο
+            υπηρέτης, «λήξαντος του μηνός, οι εν τω φρουρίω
+            ανεχώρησαν κατά την συνήθειαν, και οι διάδοχοι των ώρα τη
+            ώρα περιμένονται».  Ακούσαντες ταύτα υπήγαν εις την
+            σκηνήν, και σταθέντες έξωθεν εκαλημέρισαν την εν αυτή
+            γυναίκα και αντεκαλημερίσθησαν. «Πού είναι ο μπέης;» την
+            ηρώτησαν. «Αντίπεραν», απήντησεν, «εν Γραμβούση, και μοι
+            παρήγγειλεν, άμα έλθετε» (τους εξέλαβε δε ως τους
+            περιμενομένους φρουρούς) «να σας είπω να πυροβολήσετε
+            δις, και έρχεται και σας παραλαμβάνει». Επυροβόλησαν δις,
+            και ο φρούραρχος εμβάς εις το πλοιάριόν του και
+            πηδαλιουχών ήρχετο να τους παραλάβη. Πλησιάσας δε και
+            παρατηρήσας ουδένα εγνώρισε των ελθόντων και ήρχισε να
+            υποπτεύη και να τους ερωτά ποιοι ήσαν. «Δεν μας
+            γνωρίζεις;»  απεκρίθησαν οι ερωτηθέντες· «ηξεύρεις ότι ο
+            πασάς στέλλει νέους φρουρούς κατά μήνα, τι ερωτάς;» ο
+            φρούραρχος ήλθε πλησιέστερον, και πάλιν διστάζων είπε,
+            «μήπως είσθε Ρωμαίοι;»  «Ω της βλασφημίας! εφώναξάν
+            τινες αυτών τουρκιστί και ωργισμένοι, «μας έκαμες και
+            Ρωμαίους· φέρε το πλοιάριον σιμά»· οι Κρήτες ούτοι ήσαν
+            ενδεδυμένοι και εξωπλισμένοι ως Τούρκοι, και εκαλούντο ο
+            μεν Αλής, ο δε Χασάνης εις επήκοον του φρουράρχου. Ο
+            φρούραρχος ελθών πλησιέστερον είπε, «δεν σας γνωρίζω και
+            δεν σας πιστεύω· προσευχηθήτε ως Τούρκοι και τότε σας
+            πιστεύω». Τότε είς εξ αυτών, ο Ανδρούλης Παχύς, ειδήμων
+            οπωσούν της τουρκικής γλώσσης και ετοιμόλογος, ήρχισε να
+            τουρκολογή θυμού πλήρης ως ολιγωρουμένης της μωαμεθανής
+            πίστεώς του. Απατηθείς ο φρούραρχος απεφάσισε να τους
+            παραλάβη· εν ώ δε έμβαιναν εις το πλοιάριον, είς εξ αυτών
+            παρεπάτησε, και το πλοιάριον έκλινε· «Καϋμένε Γιάννη σα
+            βόδι επάτησες»· τω είπε τότε άλλος εξ απροσεξίας. Ακούσας
+            είς των εν τω πλοιαρίω κωπηλατούντων δύο Τούρκων τον
+            νομιζόμενον Χασάνην καλούμενον Γιάννην, έδραξε την
+            πιστόλαν του. Αλλά προλαβών ο Γιάννης Ρούκουνας τον
+            εμαχαίρωσεν. Ετρόμαξεν ο δειλός φρούραρχος ιδών το
+            γεγονός. «Κάθου ήσυχος μπέη», τω είπαν οι Χριστιανοί,
+            «κυβέρνα και μη φοβήσαι»· αφ' ού δε έφθασε το πλοιάριον
+            εις το νησίον της Γραμβούσης, κατέβησαν οι απομείναντες
+            εν τω φρουρίω έξ Τούρκοι εις το παράλιον προς αποδοχήν
+            των συναδέλφων· αλλ' αποβάντες ούτοι τους συνέλαβαν
+            αίφνης όλους. Εφώναξε τότε ο φρούραρχος· «Χριστιανοί, μη
+            μας θανατόνετε και σας παραδίδομεν τα κλειδία». Οι
+            Χριστιανοί αφώπλισαν τους Τούρκους, παρέδωκεν ο
+            φρούραρχος τα κλειδία του φρουρίου, και εν τη
+            μουσουλμανική του απαθεία και αφοσιώσει εις την
+            ειμαρμένην «χαρήτε το», είπεν αταράχως, αποτεινόμενος
+            προς τους Χριστιανούς, «τούτο είναι το θέλημα του θεού».
+            Οι Έλληνες παρέλαβαν το φρούριον και ουδένα των φρουρών
+            εθανάτωσαν. Έφθασαν εν τούτοις αυθημερόν καί τινα
+            πλοιάρια της εκστρατείας και την επαύριον τα λοιπά. Το
+            δράμα τούτο διεδραματίσθη την 2 αυγούστου. Την αυτήν
+            ημέραν εκυρίευσαν οι Έλληνες και το όλως παρημελημένον
+            και ανεφοδίαστον των αναγκαίων φρούριον της Κισάμου,
+            δραπετευσάντων των φυλασσόντων αυτό· έκτοτε ανέζησεν επί
+            της Κρήτης ο αγών. Μαθών δε ο πρώην Μουσταφάμπεης και νυν
+            Μουσταφάπασας τα γενόμενα, και φοβηθείς μη αποστατήσωσιν
+            εκ νέου τα Σφακιά, εξεστράτευσε, συνήψε μάχην κατά το
+            Καλυβάκι, και ανέκτησε το φρούριον της Κισάμου
+            καταλειφθέν υπό των προ μικρού καταλαβόντων αυτό·
+            επιστάντος δε του χειμώνος, επανήλθεν εις Χανιά.
+
+Ιούλιος     Καθ' ον δε καιρόν συνέβαιναν ταύτα εν Κρήτη,
+            επεχείρησαν οι θαλασσινοί μέγα και τολμηρόν επιχείρημα·
+            την πυρπόλησιν εν τω λιμένι της Αλεξανδρείας στόλου του
+            Μεχμέτ-Αλή. Την 23 ιουλίου απέπλευσαν εξ Ύδρας δύο
+            πολεμικά, το μεν υπό τον Μανώλην Τομπάζην, το δε υπό τον
+            Αντώνην Κριεζήν, και τρία πυρπολικά υπό τον Κανάρην, τον
+            Αντώνην Θ. Βώκου και τον Μανώλην Μπούτην· την δε 29 περί
+            την 5 ώραν μετά μεσημβρίαν έφθασαν έξω του λιμένος της
+            Αλεξανδρείας· και τα μεν πυρπολικά εισέπλευσαν υπό
+            ουδετέραν σημαίαν προπλέοντος του υπό τον Κανάρην ως
+            ταχυπλοωτέρου, επί παραγγελία να προσέξωσι μη βλάψωσι
+            πλοίον υπό ουδετέραν σημαίαν, τα δε πολεμικά περιέπλεαν
+            έξωθεν, ίνα προλάβωσιν εν καιρώ τους ναύτας των
+            πυρπολικών. Ο Κανάρης εκράτησεν επί του πλοίου του τον
+            από της ξηράς ελθόντα ως ποδότην, και ιστιοδρόμει υπό
+            καλόν άνεμον προς το παλάτιον του σατράπου, όπου
+            ελλιμένιζαν τέσσαρες φρεγάται και η ναυαρχίς· αλλ' αφ' ού
+            επλησίασεν, ήρχισε να πνέη εναντίος άνεμος. Ο Κανάρης
+            ηναγκάσθη τότε να στρέψη το πυρπολικόν του προς άλλον
+            σωρόν πλοίων, το άναψε την 6 1/2 ώραν και απεμακρύνθη
+            μετά των συν αυτώ ναυτών επί του εφολκίου του· αλλά το
+            πυρπολικόν, αφεθέν εις την διάκρισιν του ανέμου, εκάη εις
+            μάτην· τα δύο δε άλλα δεν εκάησαν, αλλ' υψώσαντα την
+            ελληνικήν σημαίαν εξέπλευσαν· εξέπλευσαν και οι περί τον
+            Κανάρην επί του εφολκίου των κανονοβολούμενοι και άλλοθεν
+            και παρά τινος πολεμικού γαλλικού βρικίου (γ) ευρεθέντος
+            εν τω λιμένι και διεσώθησαν επί των δύο πολεμικών
+            ελληνικών πλοίων. Άλλος εξ άλλου έγεινεν ο Μεχμέτ-Αλής
+            ιδών το γεγονός και απέστειλεν εν τω άμα φρεγάτας τινάς
+            εις καταδίωξιν των Ελλήνων. Οι Έλληνες, πλέοντες προς την
+            Ύδραν, απήντησαν την επαύριον 5 εχθρικά πολεμικά
+            συνοδεύοντα εξ Αταλείας εις Αλεξάνδρειαν 45 φορτηγά,
+            έκαυσαν κανονοβολούντες έν των πολεμικών 16 κανονίων,
+            διότι άναψεν η πυριτοθήκη του, και συνέλαβαν επί των
+            κυμάτων φερομένους 45 ναύτας, και 36 στρατιώτας. Εξεμάνη
+            ο Μεχμέτ-Αλής ως υβρισθείς και εκ δευτέρου, και
+            εκπλεύσας αυτός επί μιας κορβέττας προς τιμωρίαν των
+            υβριστών του ηύρε περιφερομένας έξωθεν της Αλεξανδρείας
+            τας φρεγάτας του, αλλά δεν συνήντησε τους Έλληνας και
+            επανήλθεν εις την καθέδραν του την μεθαύριον. Εν τούτοις
+            πλέοντα τα ελληνικά προς την Ύδραν απήντησαν έξωθεν της
+            Αταλείας εχθρικήν λεύκαν φέρουσαν ξύλα και έχουσαν 190
+            ναύτας και στρατιώτας· γενναίως αντέστησαν οι άνδρες
+            ούτοι φονεύσαντες δύο και πληγώσαντες εννέα Έλληνας·
+            επλήγωσαν ελαφρώς και τον Κριεζήν· αλλ' επί τέλους
+            κατεβίβασαν την σημαίαν. Κυριεύσαντες οι Έλληνες την
+            λεύκαν απεβίβασαν σώους εις Κακαβά όχι μόνον τους εν
+            αυτή, αλλά και τους διασωθέντας από του καέντος πλοίου
+            και τον συλληφθέντα ποδότην και την 13 αυγούστου
+            κατευωδώθησαν εις Ύδραν. Εξ όσων δε διηγήθημεν
+            αποδεικνύεται ότι, αν απέτυχε το μέγα τούτο τόλμημα των
+            Ελλήνων, ούτε δι' αδεξιότητα ούτε δι' ατολμίαν απέτυχεν·
+
+
+
+            1825
+
+            ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΝΣΤ'.
+
+
+
+            &Περί του δευτέρου δανείου και του λόρδου Κοχράνου. —
+            Αύξουσα ευμένεια των λαών προς τον ελληνικόν αγώνα. —
+            Περί αναγορεύσεως βασιλέως — Διάθεσις των μεγάλων
+            Δυνάμεων προς την Ελλάδα και σύστασις κομμάτων υπό ξένην
+            ονομασίαν. — Σχίσμα των μελών της ιεράς συμμαχίας επί των
+            εν Πετρουπόλει συνδιαλέξεων και λύσις της συμμαχίας. —
+            Περί της αγγλικής προστασίας. — Τα μεταξύ Ρωσσίας και
+            Τουρκίας. — Αποβίωσις του αυτοκράτορος Αλεξάνδρου. —
+            Σχέσις των αυλών προς αλλήλας επί της αποβιώσεώς του.&
+
+            Η ΕΠΙΤΥΧΙΑ του πρώτου δανείου εθάρρυνε την εν Λονδίνω
+            επιτροπήν να ζητήση άδειαν προς διαπραγμάτευσιν και
+            δευτέρου· είδε και η κυβέρνησις, ότι η διαπραγματευθείσα
+            ποσότης ήτο μικρά, αι δε ανάγκαι της πατρίδος μεγάλαι,
+            και εψηφίσθη την 31 Ιουλίου 1824 νέον δάνειον δεκαπέντε
+            εκατομμυρίων διστήλων επί υποθήκη των εθνικών κτημάτων,
+            και τόκω 5 τοις 100· προσδιωρίσθη δε η διαπραγμάτευσις
+            του μεν όλου προς 60 εκατοστά, των δε δύο τρίτων προς 55,
+            ή του τρίτου προς 50. Η επιτροπή θέλουσα να φέρη εις
+            συναγωνισμόν τους τραπεζίτας των δύο μεγαλοπόλεων
+            Λονδίνου και Παρισίων, εφρόντισεν εν αμφοτέραις περί
+            ευρέσεως του δανείου· επί τέλους εσυμφώνησε την 26
+            Ιανουαρίου 1825 μετά των εν Λονδίνω Ρικάρδων επί τω
+            ορισθέντι τόκω περί δύο εκατομμυρίων λιρών προς 55
+            πληρωτέων εις δώδεκα ίσας μηνιαίας δόσεις. Επετρέπετο δε
+            τοις δανεισταίς να λύσωσι το συμφωνητικόν μετά την τρίτην
+            δόσιν ζημιούμενοι όσα προκατέβαλαν. Τινές των ελλήνων
+            θαρρυνόμενοι επί τη ευρέσει των εθνικών τούτων δανείων,
+            εζήτησαν τοπικά δάνεια εις επανάστασιν οι μεν της
+            Ηπείρου, οι δε της Κύπρου επί υποθήκη γης κειμένης όλης
+            υπό την πλήρη κυριότητα του σουλτάνου, παρ' ολίγον δε
+            εύρισκαν. Τόσον επιρρεπείς προς το δανείζειν ήσαν οι
+            τραπεζίται τω καιρώ εκείνω, και τόσον επισφαλή εθεωρούντο
+            τα του οθωμανικού κράτους.
+
+            Δώσασα η κυβέρνησις άδειαν τη επιτροπή εις εύρεσιν
+            δευτέρου δανείου, διέταξε συγχρόνως την αγοράν και
+            ταχείαν εις Ελλάδα αποστολήν φρεγατών μετρίου μεγέθους·
+            επανέλαβε δε και την άλλοτε δοθείσαν διαταγήν περί
+            ειδικού δανείου και αποστολής ξένου στρατού. Πολλά
+            προσκόμματα απήντησεν η επιτροπή εις πραγματοποίησιν της
+            τοιαύτης στρατείας και επί τέλους παρητήθη.
+
+            Ησχολήθη δε συγχρόνως και εις αγοράν φρεγατών εν Αγγλία
+            και αλλαχού της Ευρώπης, αλλά δεν ηύρεν οποίας ήθελε· και
+            επειδή διά την πολλήν τότε ασχολίαν των ναυπηγείων ουδείς
+            ανεδέχετο την κατασκευήν νέων εν βραχεί διαστήματι, όπως
+            απήτει η επικίνδυνος στάσις των πραγμάτων, απεφάσισε να
+            κατασκευάση ή αγοράση δύο ετοίμους εν τη αρκτώα Αμερική,
+            όπου, ως έμαθε, κατεσκευάζοντο ταχέως τοιαύτα πλοία προς
+            χρήσιν των νέων επικρατειών της νοτίου Αμερικής.
+            Καταλληλότερον δε μέρος εκρίθη το Νεοβόρακον, και εστάλη
+            επί αδρά αντιμισθία εις αγοράν ή κατασκευήν αυτών ο
+            στρατηγός Λαλλεμάνδος, ως άλλοτε εκεί χρηματίσας και
+            φίλος πολλών των εν τοις πράγμασι, αλλ' ανεπιτήδειος προς
+            το έργον· εδόθησαν δε προς κτήσιν αυτών λίραι 155,000 εκ
+            του δευτέρου δανείου.
+
+            Το δε φθινόπωρον του 1824 ανεχώρησεν εις Αγγλίαν μετά
+            διετή αξιέπαινον εν Ελλάδι υπηρεσίαν ο Χάστιγξ, και επί
+            τη συστάσει αυτού διέταξεν η κυβέρνησις την κατασκευήν
+            ενός πολεμικού ατμόπλου. Συνομολογηθέντος δε του δευτέρου
+            δανείου, έσπευσεν η επιτροπή να εκτελέση όσα περί τούτου
+            διετάχθη, προπληρώσασα δεκακισχιλίας λίρας υπό τον όρον
+            να ετοιμασθώσι τα πάντα εντός τριών εβδομάδων.
+
+            Τον δε Ιούλιον του 1825 επανήλθεν εις Αγγλίαν εκ της
+            μεσημβρινής Αμερικής ο λόρδος Κοχράνης, ανήρ έχων
+            υπόληψιν τολμηρού και στρατηγηματικού θαλασσομάχου, και
+            διαπρέψας εν ταις υπέρ Βρασιλίας και άλλων νέων
+            επικρατειών ναυμαχίαις. Οι Ρικάρδοι καί τινες φιλέλληνες
+            ενόμισαν σωτηριώδες διά την Ελλάδα και επρόβαλαν προς την
+            επιτροπήν να κληθή ο ανήρ ούτος εις υπηρεσίαν, ν' αυξηθή
+            διά δαπάνης μέρους του δανείου η θαλάσσιος δύναμις, και
+            να τεθή υπό τας διαταγάς αυτού. Προθύμως συγκατετέθη η
+            επιτροπή, παρέλαβε τον λόρδον εν τη υπηρεσία της Ελλάδος
+            μέχρι τέλους του αγώνος επί αντιμισθία λιρών 57,000, εξ
+            ών προκατέβαλε 37,000, και παρακατέθεσε 113,000 εις
+            αγοράν ή κατασκευήν πέντε άλλων ατμοπλόων επί ρητή
+            συμφωνία ν' αποπλεύση ο λόρδος εντός δύο ήμισυ μηνών μετά
+            του στολίσκου τούτου. Αλλ' εν ώ εγίνετο φροντίς περί
+            ευρέσεως ετοίμων ατμοπλόων εις ταχυτέραν χρήσιν αυτών,
+            αίφνης ειδοποιήθη η επιτροπή, ότι οι Ρικάρδοι διέταξαν εν
+            αγνοία αυτής την κατασκευήν νέων· κατεταράχθη δε έτι
+            μάλλον μαθούσα, ότι η κατασκευή των ατμομηχανών ανετέθη
+            εις τον Γαλοβαίην, όστις, αναδεχθείς την κατασκευήν της
+            ατμομηχανής του πρώτου ατμόπλου, της Καρτερίας, ουδ'
+            αυτήν ητοίμασεν εντός της προθεσμίας· πολλή εγένετο
+            λογομαχία μεταξύ της επιτροπής και των Ρικάρδων περί ων
+            ούτοι αυθαιρέτως έπραξαν, αλλ' επί τέλους απεφασίσθη να
+            μη εμποδισθή η αρξαμένη ήδη κατασκευή επί επανειλημμένη
+            υποσχέσει ταχείας αποπερατώσεως. Αλλ' ο Γαλνοβαίης, ο
+            αναδεχθείς να εργασθή διά την Ελλάδα, ειργάζετο και διά
+            τον Μεχμέτ-Αλήν· και αυτός ο υιός του διέτριβε τον
+            καιρόν εκείνον εν Αιγύπτω. Εντεύθεν ανεφύοντο καθ' ημέραν
+            δυσκολίαι και υπόνοιαι, και επί μια ή άλλη προφάσει τα
+            έργα ανεβάλλοντο από εβδομάδος εις εβδομάδα, και από
+            μηνός εις μήνα· οι δε Ρικάρδοι ουδέ πρόστιμον καν
+            εφρόντισαν να ορίσωσιν επί τη παραβάσει των όρων· και εν
+            ώ κατά την ενυπάρχουσαν συμφωνίαν έπρεπεν όλος ο εν
+            Αγγλία ετοιμαζόμενος στολίσκος να φθάση εις Ελλάδα προ
+            του τέλους 1825, μόλις το πρώτον ατμόπλουν έφθασε τον
+            σεπτέμβριον του 1826, το δεύτερον μετά έν έτος αφ' ού
+            έφθασε το πρώτον, το τρίτον μετά έν έτος αφ' ού έφθασε το
+            δεύτερον· τα δε λοιπά τρία εφθάρησαν εν τοις νεωρίοις του
+            Λονδίνου δι' έλλειψιν των εις απαρτισμόν χρημάτων.
+
+            Εν τούτοις οι Έλληνες εστήριζαν όλας τας ελπίδας των εις
+            την θαλασσίαν ταύτην δύναμιν και την επροσδόκουν ως
+            θαυματουργόν· ως θαυματουργόν την παρίστα και ο Κοχράνης,
+            διότι έγραφεν, ότι, και αν δεν απέμενεν επί της εις
+            Ελλάδα αφίξεώς του άλλο τι υπό την ελληνικήν κυβέρνησιν
+            ειμή η γη εφ' ης θα επάτει, ήτον ικανός ν' ανακτήση την
+            υπό τους εχθρούς ελληνικήν χώραν· θαυματουργόν την
+            εξελάμβαναν και μέλη τινά της ελληνικής εταιρίας
+            βεβαιούντα, ότι εντός ολίγων εβδομάδων ο αρχηγός αυτής
+            και τους τουρκικούς στόλους εντός του λιμένος της
+            Κωνσταντινουπόλεως θα έκαιε, και την Ελλάδα όλην των
+            εχθρών της θ' απήλλαττεν. Υπό τοιαύτας απατηλάς
+            διαβεβαιώσεις και αναιδείς κομπορρημοσύνας κατεσπαταλεύθη
+            εν Αγγλία τόση ποσότης χρημάτων. Εθορυβήθη το κοινόν της
+            Αγγλίας επί τη κακή χρήσει, αντήχησαν αι εφημερίδες της,
+            και συνελθόντες οι δανεισταί διέταξαν την εξέτασιν των
+            λογαριασμών και των αιτιών της αργοπορίας των ατμοπλόων·
+            αλλ' ούτε η Ελλάς ούτε οι αθώοι δανεισταί της
+            ικανοποιήθησαν.
+
+            Ουδέν ήττον σκανδαλώδη απέβησαν και τα της εν Αμερική
+            κατασκευής των δύο φρεγατών. 155,000 λίραι εστάλησαν, ως
+            είπαμεν, εις κατασκευήν και απαρτισμόν αυτών· αλλά δεν
+            εξήρκεσαν, και εζητήθησαν έτι 50,000. Η δε επιτροπή,
+            στερουμένη παντός πόρου, και βλέπουσα το υπέρογκον της
+            δαπάνης, έσπευσε να στείλη τον Αλέξανδρον Κοντόσταυλον
+            εις Αμερικήν αναθέτουσα αυτώ τα πάντα. Φθάσας ούτος εις
+            Νεοβόρακον και ιδών ότι αμφότεραι αι φρεγάται εκινδύνευαν
+            να χαθώσι διά την κακήν διαχείρισιν των εντολοδόχων και
+            δι' έλλειψιν χρημάτων προς απαρτισμόν, μετέβη εις την
+            πρωτεύουσαν, και υπερβάς πολλάς δυσκολίας κατώρθωσε διά
+            των παρά τοις εν ισχύϊ και εν τοις πράγμασι θερμών
+            προσπαθειών του να σώση εκ χειρός αρπάγων και απαρτίση
+            την μίαν διά της εξαργυρώσεως της άλλης, ην ηγόρασεν η
+            κυβέρνησις των ομοσπόνδων πολιτειών διά ψηφίσματος της
+            βουλής και της γερουσίας περί πολλού ποιουμένων τα της
+            αγωνιζομένης και αδικουμένης Ελλάδος.
+
+            Εν τούτοις, όσον επερίσσευαν τα δεινά των Ελλήνων, τόσον
+            επεξετείνετο και η υπέρ αυτών συμπάθεια των λαών·
+            φιλελληνικαί εταιρίαι, παρ' όσας ανεφέραμεν, εσυστήθησαν
+            εν τω μεταξύ τούτω και αλλού· έρανοι εγένοντο υπέρ των
+            Ελλήνων και εν αυταίς ταις Ινδίαις· καί τινες
+            παρευρισκόμενοι εν Καλκούττη Σίναι συνεισέφεραν και αυτοί
+            κινηθέντες εις συμπάθειαν εξ όσων ήκουαν· εκάλεσε και ο
+            εν Βεστφαλία Ραβίνος Ελβίγγος τους ομοθρήσκους του εις
+            συνεισφοράν. Αρχομένου δε του 1825, εσυστήθη φιλελληνική
+            εταιρία εν Παρισίοις· μέλη δε αυτής ήσαν πολλοί των
+            επισημοτέρων ανδρών της μεγαλοπόλεως εκείνης, εν οίς και
+            ο δουξ της Αυρηλίας, και ο μεγαλόφρων και χρυσορρήμων
+            Σατωβριάνης. Το ευγενές παράδειγμα της μητροπόλεως
+            εμιμήθησαν αριζήλως αι επαρχίαι, γενναίως συνεισφέρουσαι
+            υπέρ των Ελλήνων. Εις ωφελιμωτέραν δε χρήσιν των
+            βοηθημάτων συνεδέθησαν όλαι της ηπειρωτικής Ευρώπης αι
+            εταιρίαι, και καταθέσασαι τας γενναίας συνεισφοράς των
+            εις έν και το αυτό ταμείον ανέθεσαν την χρήσιν αυτών εις
+            τον ένθερμον και ακάματον ζηλωτήν των ελληνικών
+            συμφερόντων, τον εξ Ελουηττίας Εϋνάρδον. Η δε εταιρία των
+            Παρισίων, η πρωτοστάτις των εν τη ηπειρωτική Ευρώπη,
+            επιθυμούσα να γίνη όσον εδύνατο ωφελιμωτέρα, έστειλε μετά
+            την σύστασίν της τον στρατηγόν Ρόσχην εις Ελλάδα και τον
+            διέταξε να παρατηρήση εκ του πλησίον τας ανάγκας του
+            τόπου, ν' αναφέρη περί αυτών, να συνδράμη την κυβέρνησιν
+            διά των φώτων, της πείρας και του βραχίονός του, ν'
+            αποστείλη εις Παρισίους οκτώ νέους, υιούς πρωταγωνιστών
+            της Ελλάδος, όπως εκπαιδευθώσι δαπάνη της εταιρίας, και
+            προ πάντων ν' απέχη των  π ο λ ι τ ι κ ώ ν· αλλ' ο
+            άνθρωπος ούτος, όστις έφθασεν εις Ναύπλιον μεσούντος του
+            απριλίου, εβάδισεν οδόν εναντίαν της τελευταίας ταύτης
+            εντολής.
+
+            Εξ αρχής του αγώνος η Ελλάς, ως είρηται, εβασίλιζεν όλη,
+            και πολλάκις ησχολήθη εις εκλογήν βασιλέως· ως τοιούτοι
+            εσυστήθησαν εν πρώτοις ο αδελφός του βασιλέως της
+            Πορτουγαλλίας Μιχαήλ και ο Ιερώνυμος Βοναπάρτης· εγένετο
+            δε λόγος να σταλώσι καί τινες εις Ευρώπην προς τον σκοπόν
+            τούτον, και εσχεδιάσθη και σύνταγμα εις υπογραφήν του
+            βασιλέως· αλλ' ουδέν ενηργήθη. Μεσούντος δε του 1824 (α)
+            ήλθεν εις Μεσολόγγι, όπου διέτριβε τότε ο Μαυροκορδάτος
+            ως διευθυντής της Δυτικής Ελλάδος, ο Γεώργιος Βιτάλης
+            φέρων προς αυτόν γράμματα του βουλευτού της Γαλλίας
+            Βιλλεβέκου και του συνταγματάρχου Ρουμινή, υπασπιστού και
+            εξ απορρήτων του δουκός της Αυρηλίας, αποδεικνύοντα την
+            ανάγκην να βασιλευθή η Ελλάς, προβάλλοντα ως βασιλέα τον
+            δευτερότοκον υιόν του δουκός, και αιτιολογούντα ως
+            σωτήριον και μεγάλων αγαθών παραίτιον την εκλογήν ταύτην.
+            Ομολογήσας ο Μαυροκορδάτος εν τη απαντήσει του και την
+            ανάγκην και την επιθυμίαν του ελληνικού λαού να
+            βασιλευθή, είπεν ότι, αν δεν έβλεπε δυσκολίας εσωτερικάς
+            ως προς την προτεινομένην εκλογήν, έβλεπεν εξωτερικάς και
+            κυρίως γαλλικάς διά την γνωστήν απέχθειαν του
+            βασιλεύοντος κλάδου των Βουρβόνων προς τους Αυρηλιανούς,
+            και ότι ενόμιζεν επάναγκες ν' αρθή η δυσκολία αύτη. Ο
+            Ρουμινής ανταπήντησεν, ότι τοιαύτη δυσκολία δεν υπήρχε,
+            και εις απόδειξιν των λόγων του διεβίβασε προς τον
+            Μαυροκορδάτον πρωτόκολλον συνεντεύξεως του δουκός της
+            Αυρηλίας και του πρωθυπουργού Βιλλέλου περί τούτου. Ο
+            Μαυροκορδάτος έστειλε την ανταπόκρισίν του προς τον τότε
+            πρόεδρον της κυβερνήσεως Κουντουριώτην, όστις την
+            εγνωστοποίησε πρός τινας των επισημοτέρων της Ελλάδος
+            μηδέν άλλο μηδ' αυτός ενεργήσας. Ελθών δε ο Ρόσχης εις
+            Ελλάδα, είπεν υπό εμπιστοσύνην προς τον Κουντουριώτην,
+            τον Μαυροκορδάτον και δύο τρεις φίλους αυτών ότι είχε
+            μυστικήν εντολήν να ενισχύση το περί ου ο λόγος σχέδιον,
+            και ότι εις πραγματοποίησιν αυτού έβλεπε κατάλληλον την
+            ώραν, καθ' ην αι ευτυχείς πρόοδοι του Ιβραήμη μετά την
+            ήτταν των εν Κρεμμυδίω και την πτώσιν Ναβαρίνων,
+            Σφακτηρίας και Νεοκάστρου, έρριψαν τους Έλληνας εις πλήρη
+            αθυμίαν και απελπισίαν· επειδή δε ο προβαλλόμενος ως
+            βασιλεύς, ούτινος έφερε την εικόνα εν ιματισμώ ελληνικώ,
+            ήτον ανήλιξ, εβεβαίονεν ότι ο πατήρ αυτού πρόθυμος ήτο να
+            τον επιτροπεύση, αν ήθελαν οι Έλληνες, υπέσχετο δε και
+            στρατιωτικήν επικουρίαν και ανάλογον των αναγκών της
+            Ελλάδος χρηματικήν χορηγίαν. Τα πνεύματα των Ελλήνων ήσαν
+            προδιατεθειμένα εις μεταβολήν της δημοκρατικής
+            κυβερνήσεως εις βασιλικήν, και επειδή το εν ενεργεία
+            σύνταγμα απηγόρευεν υπό αυστηροτάτην ποινήν την
+            κατάργησιν ταυ ενυπάρχοντος συστήματος, οι βουλευταί και
+            οι νομοτελεσταί προς διεκφυγήν δήθεν της ευθύνης
+            συνήρχοντο ιδιαιτέρως και συνεσκέπτοντο περί τούτου,
+            ενίοτε δε και εν τω βουλευτηρίω των θυρών κεκλεισμένων,
+            όχι ως βουλευταί αλλ' ως απλοί πολίται· έφερε δ' έκαστος
+            αυτών πληρεξουσιότητα των επαρχιωτών του ίνα ενεργήση εν
+            καιρώ τα δέοντα. Αλλ', αν και θερμή και ειλικρινής ήτον η
+            επιθυμία όλων υπέρ αναγορεύσεως βασιλέως, εδυσκολεύοντο
+            πολλοί να δεχθώσι την πρότασιν του Γάλλου στρατηγού διά
+            την αβεβαιότητα της υπερασπίσεως της γαλλικής κυβερνήσεως
+            και διά τον επικρατούντα πάντοτε φόβον μήπως παροργίσωσι
+            την αγγλικήν· ο δε ισχύων τότε Κουντουριώτης παρηγγέλθη
+            ρητώς παρά του υπερισχύοντος αδελφού του Λαζάρου να
+            προσέξη μη απατηθή και ενδώση εις τοιούτον σχέδιον. Ο
+            Ρόσχης, ιδών ότι ο Κουντουριώτης, ο Μαυροκορδάτος και οι
+            φίλοι αυτών δεν παρεδέχοντο την πρότασίν του, αν δεν
+            εβεβαιούντο περί της συγκαταθέσεως της Αγγλίας ή περί της
+            φανεράς και πραγματικής υπερασπίσεως της Γαλλίας, έστρεψε
+            τα βλέμματά του προς άλλους Έλληνας προτρέπων αυτούς να
+            συνέλθωσιν εις την εν Ναυπλίω πλατείαν του Πλατάνου προς
+            αναγόρευσιν του βασιλέως· έφερε δε και πολυειδή δώρα, εξ
+            ών διένειμε και είς τινας. Εξ αιτίας της κακής
+            καταστάσεως της πατρίδος το πράγμα κατήντησε σπουδαίον
+            και επικίνδυνον, έφερε διαίρεσιν εις τους εν τοις
+            πράγμασι και ανεφύη κατά πρώτην φοράν κόμμα γαλλικόν εν
+            Ελλάδι. Πολλών δε συνεντεύξεων περί τούτου γενομένων,
+            παρευρισκομένου και του Ρόσχη και βεβαιούντος αλλά μη
+            πείθοντος ότι, καθ' ας είχε πληροφορίας, ο Κάννιγγ
+            ενέκρινε την εκλογήν ταύτην, απεφασίσθη να σταλή τις προς
+            την αγγλικήν κυβέρνησιν εις εξέτασιν.
+
+            Είδαμεν ότι κατ' αρχάς όλαι αι ευρωπαϊκαί Δυνάμεις
+            ανεξαιρέτως κατέτρεχαν τον ελληνικόν αγώνα, αι μεν
+            αναθεματίζουσαι αυτόν, αι δε αντιπράττουσαι. Η ρωσσική
+            αυλή ηγάπα και επεριποιείτο τους εις την επικράτειάν της
+            καταφυγόντας Έλληνας, αλλ' απεστρέφετο και κατέκρινε τον
+            αγώνα των, ως απεδείξαμεν· εντός δε της Ελλάδος ετήρει
+            παρρησία και μυστικώς ειλικρινή ουδετερότητα· και εν ώ
+            μοίραι γαλλικαί, αγγλικαί και αυστριακαί περιέπλεαν την
+            ελληνικήν θάλασσαν, και οι αρχηγοί αυτών εφρόντιζαν να
+            επιρρεάζωσι τους Έλληνας και την κυβέρνησιν αυτών, ούτε
+            ρωσσική σημαία εφάνη δι' όλης εξαετίας, ούτε επερρέαζέ
+            τις υπέρ της πολιτικής της· διά τούτο ουδέ κόμμα ρωσσικόν
+            υπήρχε τότε εν τη Ελλάδι.
+
+            Διαφόρων φυλών και γλωσσών λαούς έχει υποχειρίους η
+            Αυστρία κυβερνώσα, αυτούς δεσποτικώς· ολέθριον δε
+            παράδειγμα προς αυτούς θεωρεί την ανόρθωσιν παντός άλλου
+            υπό ξένην πεπτωκότος εξουσίαν λαού. Τοιαύτην πρεσβεύουσα
+            αρχήν μισέλλην ανέκαθεν ανεδείχθη, και παρέδωκεν εις
+            χείρας δημίων και δημίων Τούρκων, τον υπέρ της ελευθερίας
+            της πατρίδος ενθουσιώντα και διά των εθνεγερτηρίων του
+            ασμάτων τους ομογενείς του ενθουσιάζοντα περιώνυμον
+            Ρήγαν. Εις τους αυτούς παρέδωκε δημίους και όσους
+            συνέλαβεν οπαδούς του. Την αυτήν μισελληνικήν πολιτικήν
+            περί πολλού είχε και επί του τωρινού αγώνος. Ραγιάδας και
+            αποστάτας απεκάλει τους Έλληνας, τον δε σουλτάνον εθεώρει
+            νόμιμον κύριόν των. Τοιουτοτρόπως πολιτευομένη, θεμιτόν
+            εθεώρει παν ό,τι υπό το κράτος της δικαιοσύνης, της
+            ουδετερότητος, της εν Χριστώ αδελφότητος και της
+            φιλανθρωπίας ήτον αθέμιτον· οι Έλληνες υβρίζοντο, η
+            σημαία των εξουθενείτο, οι αποκλεισμοί των παρεβιάζοντο,
+            και ο αγών πολυειδώς και πολύτροπος επεβουλεύετο και
+            κατεδιώκετο. Τον Ιούνιον του 1822 ο Βουρατοβίκης,
+            κυβερνήτης πολεμικού αυστριακού πλοίου, συνώδευσεν
+            εμπορικόν αυστριακόν φέρον ζωοτροφίας εις τον κορινθιακόν
+            κόλπον πολιορκούμενον υπό οκτώ ελληνικών πλοίων. Περί τα
+            τέλη του αυτού έτους ο Αρμένης, κυβερνήτης αυστριακής
+            φρεγάτας, συνώδευσεν εις τον αυτόν κόλπον τρικάταρτον
+            αυστριακόν φέρον ναυτικάς αποσκευάς εις χρήσιν των εν
+            αυτώ ευρισκομένων τουρκικών πλοίων· το τρικάταρτον τούτο
+            συνέλαβε και έφερεν εις τον λιμένα του Μεσολογγίου η
+            αποκλείουσα τον κόλπον εκείνον ελληνική μοίρα· αλλ' επί
+            τη διαταγή του διευθύνοντος τότε τα της Δυτικής Ελλάδος
+            Μαυροκορδάτου το παρέδωκεν εις τον Αρμένην δώσαντα λόγον
+            τιμής να το απομακρύνη του κόλπου· αλλ' όχι μόνον δεν το
+            απεμάκρυνεν, αλλά και το παρεισήγε· τόσον δε η αναιδής
+            αύτη και αναξία διαγωγή παρώργισε τον Μαυροκορδάτον, ώστε
+            τον ηνάγκασε να τον στιγματίση εγγράφως ως παραβάτην του
+            λόγου της τιμής του. Ο αυτός Αρμένης έλυσε βία τον
+            αποκλεισμόν της Χαλκίδος το αυτό έτος και εισήγαγεν εις
+            τον λιμένα της τροφοφόρα πλοία καθ' ας ημέρας το φρούριον
+            έμελλε να παραδοθή δι' έλλειψιν τροφών· δεν έπαυαν δε και
+            πλοία πολεμικά υπό την αυτήν σημαίαν μετακομίζαντα εκ
+            Σμύρνης και άλλοθεν διάφορα είδη εις χρήσιν των εν τοις
+            μεσσηνιακοίς φρουρίοις εχθρών της Ελλάδος. Περί δε τα
+            τέλη του 1824, ό εστιν αφ' ού η θαλασσοκρατούσα Αγγλία
+            ανεγνώρισε τους ελληνικούς αποκλεισμούς, διέταξε και η
+            Αυστρία άκουσα τα αυτά υπό βαρείς όμως όρους· αλλ' η
+            διαγωγή του κατά την Ελλάδα ναυτικού της εφάνη και τότε
+            ψευδής και αισχρά· διά τους λόγους τούτους ο λαός της
+            Ελλάδος όλος εμίσει την Αυστρίαν.
+
+            Άλλα εφρόνει ο λαός της Γαλλίας περί του ελληνικού αγώνος
+            και άλλα η κυβέρνησίς του. Ευμενής και βοηθός εδείχθη ο
+            λαός εξ αρχής της ελληνικής πάλης, ενθουσιάσθη δε μετά
+            την σύστασιν της εν Παρισίοις φιλελληνικής εταιρίας· αλλ'
+            η κυβέρνησίς της ήτο μεν φιλάνθρωπος διά των προξένων της
+            και των κατά θάλασσαν αξιωματικών της προς τους πάσχοντας
+            και καταδιωκομένους Έλληνας, αλλά τόσον δυσμενής προς τον
+            αγώνα των, ώστε βουλευταί της Γαλλίας πολλάκις την
+            επέπληξαν παρρησία διά τον φιλοτουρκισμόν της, και δεν
+            τον ηρνήθη. Ο στρατηγός Σεβαστιάνης, ο και μέλος της
+            φιλελληνικής εταιρίας, κεραυνόν ευγλωττίας έρριψεν επί το
+            υπουργείον Βιλλέλου εν μια των βουλευτικών συνεδριάσεων.
+            «Ο Θεός», είπεν, «ήκουσε τας κραυγάς μυριάδων Χριστιανών
+            σφαζομένων εν τη ανατολή, και οι λογισμοί ασεβούς
+            πολιτικής μυκτηρίζονται ενώπιον ατρομήτου λαού φλεγομένου
+            υπό του διττού ενθουσιασμού του γεννώντος τους μάρτυρας
+            και τους ήρωας. Οι Έλληνες δεν είχαν πατρίδα και
+            αγωνίζονται να την ανακτήσωσι, διότι πατρίς δεν είναι ο
+            τόπος όπου η κυβέρνησις δεν εξασφαλίζει ελευθερίαν
+            συνειδήσεως, τιμήν και ιδιοκτησίαν. Τινές των Δυνάμεων
+            της Ευρώπης, φοβούμεναι επέκτασιν της Ρωσσίας και την εις
+            Κωνσταντινούπολιν άφιξίν της, προς ην ανοίγει τας πύλας η
+            ακατάληπτος εγκατάλειψις των Ελλήνων, ματαίως ενούνται
+            εις υποστήριξιν του κλονιζομένου και καταρρέοντος ήδη
+            οθωμανικού κράτους. Εάν μεγαλοφυείς άνδρες εκυβέρνων την
+            πολιτικήν των μεγάλων Δυνάμεων, μεγάλη και ανεξάρτητος
+            επικράτεια θα κατηρτίζετο κατά την ευρωπαϊκήν Τουρκίαν
+            όχι υπό παρακμασάντων Μωαμεθανών, αλλά υπό νεάζοντος
+            χριστιανικού λαού, και τοιουτοτρόπως θα ετίθεντο όρια και
+            κατά της βαρβαρότητος και κατά του ρωσσικού κολοσσού, και
+            θα ησφαλίζετο διά παντός η νυν κινδυνεύουσα ησυχία της
+            Ευρώπης. Αλλ' αντί των μεγάλων τούτων σχεδίων, ποία είναι
+            τα των υπουργών της Γαλλίας; ποταπαί σχέσεις προς ένα
+            πασάν, ούτινος η εφήμερος ύπαρξις ομοιάζει την
+            περικυκλούσαν αυτόν άστατον άμμον της ερήμου».
+
+            Εν άλλη δε συνεδριάσει ερωτήσαντος του αυτού ρήτορος, αν
+            αλήθευεν ότι πλοίον πολεμικόν υπό γαλλικήν σημαίαν
+            μετέφερεν εξ Αλεξανδρείας εις Νεόκαστρον το ταμείον του
+            αιγυπτίου στρατού, και αν εν τω λιμένι της Μασσαλίας
+            εναυπηγούντο φρεγάται και κορβέτται εις χρήσιν του Μεχμέτ
+            -Αλή, ο Βιλλέλος ουδέν τούτων ηρνήθη. Τοιαύτης ούσης επί
+            του Βιλλέλου της διαγωγής της γαλλικής κυβερνήσεως,
+            διαγωγής εναντίας της κοινής επιθυμίας των Γάλλων, οι
+            Έλληνες απεστρεφαν δικαίως το πρόσωπόν των.
+
+            Φιλελευθερώτερος και αυτών των φιλελευθέρων πολιτευτών
+            του αείποτε εδείχθη ο βρεταννικός λαός, συμπαθέστατος δε
+            προς τον ελληνικόν αγώνα. Δυσμενής προς τον αγώνα τούτον
+            ήτον επί Καστλερήχου η κυβέρνησίς του, δυσμενεστάτη δε η
+            διαγωγή του αρμοστού των Ιονίων νήσων Μαιτλάνδου και προς
+            αυτόν και προς αυτούς τους αγωνιζομένους· αλλ'
+            υπουργήσαντος του Κάννιγγος, η πολιτική μετετράπη επί το
+            ευμενέστερον, προοιμιάσασα διά της αναγνωρίσεως των
+            ελληνικών αποκλεισμών. Έκτοτε η ελληνική κυβέρνησις,
+            πλήρης θάρρους και πίστεως εις την πολιτικήν ταύτην,
+            έσπευσε, μεσούντος του 1823, να καλέση την εν Λονδίνω επί
+            του δανείου επιτροπήν εις σύνδεσιν πολιτικών και
+            εμπορικών σχέσεων μετά της Αγγλίας· συνέτρεξαν δ' έτι
+            μάλλον εις τούτο η εν τη μητροπόλει αυτής πρώιμος
+            σύστασις της φιλελληνικής εταιρίας, η έμφρων και ευμενής
+            διαγωγή του Χαμιλτώνος, η εις τον αγώνα γενναία αφοσίωσις
+            του Βύρωνος και η προς τους Έλληνας δυσμένεια των άλλων
+            κυβερνήσεων. Τούτων ούτως εχόντων, η Ελλάς, μέχρις ου
+            ανεφύη κατά πρώτον γαλλικόν κόμμα επί Ρόσχη, άγγλιζεν
+            όλη. Προκειμένης δε ήδη εκλογής βασιλέως, έστρεφεν, ως
+            και άλλοτε, προς την αυτήν κυβέρνησιν τα όμματά της, και
+            την 11 Ιουνίου 1825 απέστειλεν εις Λονδίνον τον
+            Σπανιωλάκην ως μέλος μεν συμπληρωτικόν της επιτροπής,
+            ανακληθέντος του μέλους αυτής Ιωάννου Ζαήμη διά την εις
+            τον εμφύλιον πόλεμον ενοχήν του αδελφού του, αλλά κυρίως
+            ίνα εκθέση προς τον Κάννιγγα την κατάστασιν του τόπου,
+            την άφευκτον ανάγκην να μοναρχηθή συνταγματικώς και την
+            προθυμίαν του να δεχθή όν τινα επρότεινεν η Αγγλία ως
+            μονάρχην· παρηγγέλθη δε ιδιαιτέρως να παρενείρη ως
+            τοιούτον τον Λεοπόλδον δούκα του Σαξεκοπύργου, αλλά δεν
+            εισηκούσθη, επιμένοντος του Κάννιγγος, ότι η πολιτική της
+            Αγγλίας εν τη ελληνοτουρκική πάλη ήτον η ουδετερότης, ότι
+            θα επέφερε δεινά η άλλως πως παρέμβασίς της, και ότι
+            ελληνωφελή νομίζουσα ειρηνικόν τινα συμβιβασμόν, ετοίμη
+            ήτο να συνεργήση, αν η Ελλάς επεκαλείτο την κατά τούτο
+            συνέργειάν της. Και ταύτα μεν απήντησε προς την Ελλάδα η
+            Αγγλία.
+
+            Αποχωρισθείσα δε η Δύναμις αυτή του εν Πετρουπόλει επί
+            ειρηνοποιήσει της Ελλάδος διπλωματικού συμβουλίου, καθ'
+            όν τρόπον και δι' όν λόγον εξεθέσαμεν αλλού, επειράθη να
+            το διαλύση αποσπώσα την Αυστρίαν, αλλ' απέτυχε· διότι, ως
+            άλλοτε παρετηρήσαμεν, η Αυστρία διά τους φιλοτουρκικούς
+            σκοπούς της περί πολλού είχε συνδιαλέξεις ατελεσφορήτους
+            και απεδοκίμασε την αποχώρησιν της Αγγλίας. Απομονωθείσης
+            δε ταύτης και δυσφορούσης, συνήλθαν εκ νέου τον
+            φεβρουάριον οι αντιπρόσωποι των λοιπών συμμάχων εις
+            συνδιάσκεψιν, καθ' όν ητήσατο η Ρωσσία να προτείνωσιν οι
+            τέσσαρες σύμμαχοι εκ συμφώνου τοις διαμαχομένοις
+            τετράμηνον ανακωχήν εις διάπραξιν ειρήνης επί τη βάσει
+            εσωτερικής αυτονομίας της Ελλάδος και υποτελείας προς τον
+            σουλτάνον· επειδή δε πιθανήν επίστευεν, εξ ών ελάμβανεν
+            εκ Κωνσταντινουπόλεως ειδήσεων, την απόρριψιν της
+            προτάσεως των συμμάχων, επρόβαλε να προειδοποιηθή η Πύλη
+            ότι οι σύμμαχοι εμελέτων, αν απερρίπτετο η ειρηνική
+            πρότασίς των, και τους παρ' αυτή πρέσβεις των ν'
+            ανακαλέσωσι, και δι' άλλων πειθαναγκαστικών τρόπων την
+            πρότασίν των να υποστηρίξωσιν. Εις πόλεμον τείνουσαν την
+            γνώμην ταύτην εθεώρησαν τα μέλη του συμβουλίου, δεν την
+            παρεδέχθησαν και επέμεναν να ενεργηθώσι μόνον όσα άλλοτε
+            ωρίσθησαν, αλλά και ταύτα άνευ απειλής. Άκων και δυσφορών
+            συγκατετέθη ο Αλέξανδρος, εγένετο η πρότασις ως ηθέλησαν
+            οι αντιπρόσωποι των συμμάχων του, και η Τουρκία, ως
+            προείπεν ο αυτοκράτωρ, την απέρριψε περιφρονητικώ τω
+            τρόπω. Ύβριν δυσφόρητον εθεώρησε την απόρριψιν ο
+            Αλέξανδρος, ωνείδισε τους συμμάχους του ως μη
+            εισακουσθείς, και τους εμέμφθη διά την προς αυτόν
+            διαγωγήν των ως μη υποστηρίζοντας αυτόν ισχυρώς εν ταις
+            μετά της Πύλης διαφοραίς του, και μη επιτρέποντας να
+            πράξη υπέρ εαυτού εν Τουρκία ό,τι αυτός επέτρεψεν αυτοίς
+            να πράξωσιν υπέρ εαυτών εν Νεαπόλει και Ισπανία·
+            προτείνας δε εκ νέου ν' αναγκάσωσι την παρήκοον Πύλην,
+            και μηδέ τότε εισακουσθείς, διέλυσε το συμβούλιον και
+            ανήγγειλε δυσανασχετών, ότι ώφειλαν οι συγκροτούντες αυτό
+            να συλλογισθώσιν ότι δεν διήρει μόνον το ελληνικόν ζήτημα
+            την Ρωσσίαν και την Τουρκίαν· και αν το ρωσσικόν μέχρι
+            τούδε παρημελήθη, η αποτυχία του ελληνικού έδιδε νέαν
+            αφορμήν να επιμείνη έτι σφοδρότερον η Ρωσσία εις την
+            λύσιν εκείνου διά παντός τρόπου· τοις είπε δ' επί τέλους,
+            ότι εις το εξής δεν θα εσυμβουλεύετο εν ταις μετά της
+            Πύλης διαφοραίς του ειμή τα ιδιαίτερα συμφέροντα της
+            αυτοκρατορίας του και την τιμήν του στέμματός του· τα
+            αυτά διεκοίνωσε διά των πρέσβεών του και προς τας αυλάς
+            των. Οι βαρείς ούτοι λόγοι, αν και απετείνοντο προς όλας,
+            απέβλεπαν κυρίως εις την της Αυστρίας ως την υπέρ πάσαν
+            άλλην αγωνιζομένην δι' ων εδύνατο τρόπων προς ανατροπήν
+            των ρωσσικών σχεδίων. Παρωργίσθη δ' έτι μάλλον ο
+            Αλέξανδρος κατ' αυτής, μαθών εκείναις ταις ημέραις, ότι
+            δεν εσυστέλλετο ο Μεττερνίχος καυχώμενος ότι
+            διεπαιδαγώγει τον Αλέξανδρον διά της επιτηδείας πολιτικής
+            του.
+
+            Εν ώ δε συνδιελέγοντο οι πληρεξούσιοι των τεσσάρων αυλών
+            εν Πετρουπόλει, αφίχθη ό Στρατφόρδος Κάννιγγ ως πρέσβυς
+            παρά τω Αλεξάνδρω· αλλ' ουδεμιάς έτυχεν ακροάσεως περί
+            του ελληνοτουρκικού ζητήματος, ειπόντος του Νεσελρόδου
+            ότι τω απηγορεύετο πάσα περί τούτου συνδιάλεξις.
+            Ενδώσαντος δε μετά ταύτα του αυτοκράτορος, εξέθεσεν ο
+            πρέσβυς τους λόγους δι' ους δεν ενέκρινεν η κυβέρνησίς
+            του να μεθέξη επί του παρόντος των προκειμένων
+            συνδιαλέξεων θεωρούσα αυτάς ανωφελείς, ως μήτε των
+            Ελλήνων μήτε των Τούρκων συνευδοκούντων· ανήγγειλε δε ότι
+            πρόθυμος ήτο και αύτη να συνεργήση εις την ειρήνευσιν αν
+            οι διαμαχόμενοι εζήτουν ή εδέχοντο την μεσιτείαν τινός
+            των αυλών· αλλ' απαράβατον όρον εθεώρει την αποχήν πάσης
+            βίας. Μη παραδεχομένου δε του Νεσελρόδου τον τελευταίον
+            τούτον όρον, ανεχώρησεν ο Κάννιγγ συμβιβάσας άλλας τινάς
+            περί της αρκτοδυτικής παραλίας της Αμερικής διαφοράς των
+            δύο κυβερνήσεων.
+
+            Μαθούσα δε η Αυστρία τους προς τους πληρεξουσίους
+            απειλητικούς και φιλοπολέμους λόγους του Αλεξάνδρου, και
+            θέλουσα να τον δυσωπήση, επρότεινε ν' αναγνωρισθεί η
+            ανεξαρτησία της Ελλάδος, και μη θελούσης της Τουρκίας,
+            καθώς πρό τινων μηνών ανεγνωρίσθη υπό της Αγγλίας, μη
+            θελούσης της Ισπανίας, η των Ισπανικών εν Αμερική
+            αποικιών. Δολία και στρατηγηματική επίνοια εκρίθη η
+            απροσδόκητος αύτη πρότασις της Αυστρίας. Η Αυστρία
+            ήξευρεν, ότι ο Αλέξανδρος χίμαιραν  απεκάλει την
+            ανεξαρτησίαν της Ελλάδος, και ότι δεν την εδέχετο ως
+            ανατρέπουσαν τας βάσεις της ιεράς συμμαχίας, ως
+            καταψεύδουσαν όλην την από της συστάσεως αυτής μέχρι
+            τούδε διαγωγήν του, και ως καταστρέφουσαν την πολιτικήν
+            της Ρωσσίας, αποβλέπουσαν αείποτε εις ανέγερσιν εν τη
+            αυτοκρατορία της Τουρκίας υποφόρων και ασθενών, αλλ' όχι
+            και ανεξαρτήτων επικρατειών· πασίγνωστος δε και η προς
+            τους Έλληνας απ' αρχής μέχρι τέλους διαγωγή της Αυστρίας
+            αγωνιζομένης αδιαλείπτως ν' ανατρέψη εκ βάθρων την νέαν
+            πολιτείαν. Ό,τι επεθύμει και ό,τι επροσπάθει η αυλή
+            εκείνη εξ αρχής μέχρι τέλους ήτον η κατάθλιψις της
+            ελληνικής επαναστάσεως διά παντός θεμιτού και αθεμίτου
+            τρόπου· επί δε αιγυπτίας εκστρατείας εις Ελλάδα ήλπιζε
+            την καθυπόταξίν της υπεράλλοτε, και ανήσυχος ο
+            Μεττερνίχος διά το καθ' εκάστην κρατυνόμενον φιλελληνικόν
+            πνεύμα εν Γαλλία απήλθεν εις Παρισίους προς ενίσχυσιν της
+            καθεστώσης αδρανούς πολιτικής (β). Ό,τι δε εδύνατο να
+            σώση την Ελλάδα εν τη δεινή εκείνη περιστάσει ήτο μόνος ο
+            ρωσσικός πόλεμος· τον πόλεμον δε τούτον προθεμένη η
+            Αυστρία διά πάσης θυσίας και διά παντός τρόπου να
+            εμποδίση, όπως δώση καιρόν τω Ιβραημπασά εις κατόρθωσιν
+            του μεγάλου σκοπού, δεν εδυσκολεύετο ν' αναγνωρίση την
+            ανεξαρτησίαν της Ελλάδος, συλλογιζομένη, ότι δεν θα έσωζε
+            την εν ακμή κινδύνου απροστάτευτον ελληνικήν πολιτείαν η
+            κενή και κούφη αναγνώρισις, εν ώ θα την έσωζε βεβαίως ο
+            ρωσσικός πόλεμος· δεν εσυστάλη δε να φέρη εις παράδειγμα
+            τα της νοτίου Αμερικής, εν ώ έναυλος ήτον εισέτι η βαρεία
+            φωνή της κατά της πολιτικής της Αγγλίας, ήν εμέμφετο προ
+            ολίγου παρρησία και κατεμήνυε προς τας άλλας Δυνάμεις ως
+            καταπατήσασαν διά της αναγνωρίσεως της ανεξαρτησίας των
+            νέων εκείνων πολιτειών τας σωτηρίους αρχάς του θείου
+            δικαίου και της νομιμότητος, και ως θαρρύνουσαν το
+            επαναστατικόν πνεύμα, το διά τόσων θυσιών και κινδύνων
+            καταθλιβέν υπό της ιεράς συμμαχίας· διά τους λόγους
+            τούτους ουδεμιάς σκέψεως αξία εθεωρήθη η μηδέν υγιές κατά
+            τους καιρούς εκείνους έχουσα πρότασις του Μεττερνίχου,
+            όστις ουδέ τότε έπαυε λέγων τοις πάσιν, ότι εθεώρει τους
+            Έλληνας αξίους παντελούς καταστροφής εις σωτηρίαν της
+            Ευρώπης και εις στερέωσιν των αρχών της ιεράς συμμαχίας,
+            Αλλά το αναφανέν τούτο σχίσμα Αυστρίας και Ρωσσίας
+            επέφερε μέγιστον αποτέλεσμα· διέρρηξε τον επί καταπιέσει
+            των λαών χαλκευθέντα ζυγόν της ιεράς συμμαχίας· η σκηνή
+            δε, εις ην παριστάμεθα, είναι η τελευταία του βίου της
+            συμμαχίας ταύτης.
+
+            Εν τούτοις έπεσεν απροσδοκήτως εν μέσω των Ελλήνων
+            έγγραφον λέγον, μετά τινας διεξοδικάς παρατηρήσεις, τα
+            εξής· «Το ελληνικόν έθνος δυνάμει της παρούσης πράξεως
+            θέτει εκουσίως την ιεράν παρακαταθήκην της εαυτού
+            ελευθερίας, εθνικής ανεξαρτησίας, και πολιτικής υπάρξεως
+            υπό την μοναδικήν υπεράσπισιν της μεγάλης Βρεττανίας (γ).
+
+            Το αναφανέν τούτο έγγραφον, το εν ξένη γλώσση συνταχθέν
+            και κακώς εξελληνισθέν, εξέπληξε τους πλείστους των εν
+            τοις πράγμασι, αγνοούντας πόθεν και προς τίνα σκοπόν
+            ανεφάνη.
+
+            Αφ' ού μετεβλήθη επί το φιλελληνικώτερον η αγγλική
+            πολιτική, οι φιλογενείς Ζακύνθιοι, Ρώμας, Στέφανος και
+            Δραγόνας εσύστησαν εν Ζακύνθω επιτροπήν και ειργάζοντο
+            όπως εδύναντο εις ωφέλειαν της κινδυνευούσης Ελλάδος.
+            Όστις γνωρίζει πώς διοικείται η Επτάννησος, δεν έχει
+            ανάγκην να πεισθή ότι τοιαύτη επιτροπή δεν ήτο δυνατόν να
+            συστηθή άνευ της πλήρους συγκαταθέσεως του μεγάλου
+            αρμοστού, ουδ' ημπορεί ν' αμφιβάλη ότι ο μέγας αρμοστής
+            και επέβλεπε πάντοτε, και διεύθυνε πολλάκις τας πράξεις
+            αυτής. Η επιτροπή εφαίνετο ως οίκοθεν συντάξασα το περί
+            ου ο λόγος έγγραφον, και λήγοντος του ιουνίου του 1825
+            εξαπέστειλε δύο παρόμοια, το μεν εις Πελοπόννησον διά του
+            Χρήστου Ζαχαριάδου, το δε εις Ύδραν διά του Παναγιώτη
+            Λεωνταρίτη επί ρητή εντολή να τα υπογράψωσιν οι Έλληνες
+            υπό την προεδρίαν το μεν του Μιαούλη το δε του
+            Κολοκοτρώνη άνευ παραμικράς προσθαφαιρέσεως ως τα μόνα
+            σωτήρια· δεν εκρίθη δ' εύλογον να σταλώσι κατ' ευθείαν
+            προς την κυβέρνησιν, διότι ως κυβέρνησις δεν εδύνατο, δι'
+            ους είπαμεν συνταγματικούς λόγους, να τα δεχθή. Δεν
+            συνίστα δε τα έγγραφα ταύτα τόσον η ρητή παραγγελία της
+            εν Ζακύνθω επιτροπής, όσον ο επικείμενος κίνδυνος της
+            πατρίδος. Αλλ', αν και πολύς ήτον ο κίνδυνος, οι μεν των
+            προκρίτων της Πελοποννήσου, ους ηύρεν ο Ζαχαριάδης κατά
+            την Άλωνίτσαιναν, ήθελαν, οι δε δεν ήθελαν να υπογράψωσι
+            την πράξιν όπως ήτο συντεταγμένη· αφ' ού όμως ο Ιβραήμης
+            τους διεσκόρπισε και κατά την Αλωνίτσαιναν και κατά τα
+            Μαγούλιανα, όλοι απηλπίσθησαν, και συνελθόντες οι
+            πλείστοι αυτών εις Λαγκάδια μετά την τροπήν εδέχθησαν την
+            πράξιν ως αναγκαίον κακόν, την υπέγραψαν, και
+            προσυπέγραψαν και ονόματα απόντων. Ομόφωνοι υπέγραψαν την
+            πράξιν ταύτην και οι Υδραίοι, και οι λοιποί Νησιώται, και
+            οι Στερεοελλαδίται, και τα μέλη του βουλευτικού και του
+            νομοτελεστικού, και όλος ο ανώτατος κλήρος, και
+            απαξάπαντες οι γνωστοί Έλληνες εκτός του Υψηλάντου, του
+            Κωλέττου (δ), του Κουντουριώτου, του Γκούρα και δύο τριών
+            βουλευτών. Τα έγγραφα ταύτα, φέροντα έτος 24 Ιουλίου
+            1825, εστάλησαν κατά την παραγγελίαν της εν Ζακύνθω
+            επιτροπής εις Λονδίνον διά του πλοίου, Κίμωνος, του υπό
+            τον Δημήτρην Μιαούλην, υιόν του ναυάρχου. Τόση δε ήτο
+            κατ' εκείνον τον καιρόν η αμηχανία των Ελλήνων, και τόση
+            και αυτού του στρατιωτικού η αθυμία, ώστε εζήτησε
+            συγχρόνως η κυβέρνησις, αν και επί ματαίω, την άδειαν των
+            Αρχών της Μάλτας και της Επταννήσου εις στρατολογίαν εκ
+            του προχείρου εντός των τόπων εκείνων, και την εις Ελλάδα
+            έξοδον του εμπειροπολέμου Άγγλου Ναπιέρου, διοικητού της
+            Κεφαλληνίας, εις εμψύχωσιν του στρατιωτικού της. Τα
+            έγγραφα ταύτα παρώργισαν τον Ρόσχην, διότι εματαίωσαν όλα
+            τα σχέδια του. Ούτος και Αμερικανός τις, Τουνσένδος
+            Βάσιγκτων, αυτοχειροτόνητος επίτροπος των φιλελληνικών
+            εταιριών της Αμερικής, τόσον εθρασύνθησαν, ώστε έστειλαν
+            την 16 ιουλίου προς τα μέλη του νομοτελεστικού απρεπή και
+            μωράν διαμαρτύρησιν· αλλ' η φιλελληνική εταιρία των
+            Παρισίων κατέκρινεν επισήμως την διαγωγήν του επιτρόπου
+            της Ρόσχη, παραβάντος τας οδηγίας της. Αξιοπαρατήρητον δε
+            είναι, ότι ο επίτροπος ούτος, εν ώ ηγωνίζετο εις
+            ανατροπήν του ενυπάρχοντος πολιτικού συστήματος της
+            Ελλάδος διά της αναγορεύσεως βασιλέως, ήλεγχε τους άλλους
+            ως παραβάτας αυτού. Ωργίσθησαν επί τη πράξει της αγγλικής
+            προστασίας και οι το αυρηλιανόν σχέδιον ασπαζόμενοι
+            Έλληνες, και επροσπάθησαν δι' αποστολών και αναφορών εις
+            Παρισίους εν μέσω καταδιώξεων, φυλακίσεων και εξοριών το
+            μεν σχέδιόν των να πραγματοποιήσωσι, την δε πράξιν της
+            προστασίας να ματαιώσωσιν.
+
+            Η δε αγγλική κυβέρνησις, άμα λαβούσα την περί ης ο λόγος
+            πράξιν, την απέρριψε παρά πάσαν προσδοκίαν των Ελλήνων,
+            γράψασα προς τους αποστείλαντας αυτήν Μιαούλην και
+            Κολοκοτρώνην ότι η παραδοχή της θα επέφερε πόλεμον αυτής
+            και της Τουρκίας πάντη αδικαιολόγητον· επρόσφερε δε ως
+            και άλλοτε την φιλικήν της μεσολάβησιν εις συμβιβασμόν.
+            Εις τι άρα η υποκίνησις πράξεως απορριφθείσης;
+
+            Διττήν προέθετο η αγγλική κυβέρνησις πρόθεσιν ρίψασα εις
+            το μέσον των Ελλήνων διά του μεγάλου αρμοστού την πράξιν
+            ταύτην· την ανατροπήν του σχεδίου υπέρ της αναγορεύσεως
+            του υιού του δουκός της Αυρηλίας, και την αποτροπήν
+            παντός παρά γνώμην αυτής κινήματος της Ρωσσίας επί του
+            ελληνικού ζητήματος. Είδαμεν, ότι εξ αρχής του αγώνος η
+            Αγγλία εφοβείτο την μοναδικήν και ένοπλον παρέμβασιν της
+            ρωσσικής αυλής εις την ελληνοτουρκικήν πάλην· αν δε και
+            εφαίνετο έχουσα πεποίθησιν εις τους ειρηνικούς σκοπούς
+            του Αλεξάνδρου, εφοβείτο πάντοτε την εις τον κατά των
+            Τούρκων πόλεμον ροπήν όλης της Ρωσσίας υπέρ των πασχόντων
+            ομοθρήσκων της· ανησύχαζε δε και διά την προ ολίγου
+            επελθούσαν δεινήν διαφωνίαν αυτής και του αυτοκράτορος
+            επί των εν Πετρουπόλει συνδιαλέξεων, και διά την διακοπήν
+            πάσης εις το εξής των δύο κυβερνήσεων συνδιασκέψεως περί
+            του τουρκοελληνικού ζητήματος. Είναι αληθές ότι οι
+            Έλληνες δεν εδέχθησαν την υπέρ του υιού του δουκός της
+            Αυρηλίας πρότασιν και εζήτησαν τας συμβουλάς του
+            Κάννιγγος, αλλ' ότε υπεκινείτο η πράξις αύτη, ηγνόει η
+            αγγλική κυβέρνησις την απόρριψιν της προτάσεως και την
+            αποστολήν του Σπανιωλάκη· ηγνόει και ο μοίραρχος Άγγλος ο
+            υπενεργήσας την αποστολήν του Σπανιωλάκη, την πράξιν της
+            προστασίας.
+
+            Αλλ' έπραξε καλώς ή κακώς αιτησαμένη η Ελλάς την αγγλικήν
+            προστασίαν; Τα πράγματα απέδειξαν ότι έπραξε καλώς. Φόβος
+            κατέλαβε πολλούς των Ελλήνων μήπως η Αγγλία εκυρίευε
+            δυνάμει της πράξεως ταύτης την Ελλάδα, και κατεστρέφετο
+            τοιουτοτρόπως η ανεξαρτησία της· αλλ' ο άλογος ούτος
+            φόβος ουδαμώς κατέλαβε τους οξυδερκεστέρους των Ελλήνων,
+            βλέποντας ότι, αν έπραττε τοιούτον τι η Αγγλία, επροκάλει
+            καθ' εαυτής δικαίως την αγανάκτησιν, ίσως και τον πόλεμον
+            των Δυνάμεων της Ευρώπης, και το μίσος όλων των λαών·
+            εμέμφθησάν τινες τους Έλληνας, ότι, αναγκασθέντες να
+            επικαλεσθώσι ξένην υπεράσπισιν, δεν επεκαλέσθησαν την της
+            Ευρώπης όλης· μήπως δεν έστειλαν προς τους εις Βερώνην
+            συνελθόντας άνακτας ικέτας, ους ουδέ της παρουσίας των
+            ηξίωσαν; μήπως δεν επεκαλέσθησαν την μεσολάβησιν της
+            αυλής της Ρώμης προς τας άλλας χριστιανικάς αυλάς και
+            εισηκούσθησαν; ανάγκη άρα πολιτική ήτο να προτιμήσωσι την
+            ευμενέστερον προς αυτούς διακειμένην· και τοιαύτη ήτον,
+            ως απεδείξαμεν, η αγγλική κυβέρνησις. Κινήσαντες οι
+            Έλληνες το φιλότιμον της κυβερνήσεως ταύτης εκίνησαν
+            συγχρόνως και την ζυλοτυπίαν των αντιζήλων της, και ούτως
+            η Ελλάς όχι μόνον δεν έπαθεν αιτησαμένη την υπεράσπισιν
+            μιας και μόνης, αλλά ωφελήθη τα μέγιστα διά των ενεργειών
+            και αυτής και των άλλων.
+
+            Η δε Αγγλία, θέλουσα να καταπραΰνη την εφ' ης ενηργούντο
+            υπεροργισθείσαν κατ' αυτής Πύλην, εξέδωκε την 18
+            σεπτεμβρίου, εις νέαν ένδειξιν της ουδετερότητός της,
+            διάταγμα απαγορεύον πάσαν επί ξένη υπηρεσία στρατολογίαν
+            (την του Κοχράνου) και πάσαν επί εξαμηνίαν εξαγωγήν
+            πολεμικής ύλης εις χρήσιν των διαμαχομένων (των Ελλήνων)·
+            αλλά το διάταγμα τούτο ούτε τους Έλληνας ως μη ενεργηθέν
+            έβλαψεν, ούτε την Πύλην, βλέπουσαν ότι όσα επράττοντο δεν
+            ήσαν όσα ελέγοντο, κατεπράυνεν.
+
+            Παύσασα δε η Πύλη επί τη εις Κωνσταντινούπολιν αφίξει του
+            Μιντσιάκη να φοβήται την Ρωσσίαν ως φιλοπόλεμον, ήρχισε
+            να την καταφρονή ως φιλειρηνικήν· τόσον δε εθρασύνθη,
+            ώστε, λαβούσα σφοδρόν έγγραφον του επιτετραμμένου τούτου
+            εις ταχύν συμβιβασμόν των εισέτι ασυμβιβάστων
+            ρωσσοτουρκικών διαφορών ουδέ καν ν' απαντήση ηξίωσεν.
+            Εδυσφόρησεν ο αυτοκράτωρ επί τη σιωπή ταύτη, εμέμφθη
+            αυτός εαυτόν διά την πολλήν του μακροθυμίαν, έδειξε
+            διάθεσιν να μεταβάλη την πολιτικήν του επί το
+            πολεμικώτερον. Παρήγγειλε τοις εν Λονδίνω, Παρισίοις,
+            Βιέννη και Βερολίνω αντιπροσώποις του να εξετάσωσι τας
+            προς τούτο διαθέσεις των αυλών παρ' αις έδρευαν, και
+            διέταξε τον Μιντσιάκην να διαμαρτυρηθή κατά της διαγωγής
+            της Πύλης. Διεμαρτυρήθη ο Μιντσιάκης αλλά και η
+            διαμαρτύρησις αύτη έμεινεν αναπάντητος. Ο δε αυτοκράτωρ,
+            οργισθείς επί τη περιφρονήσει ταύτη και κατά της
+            συμμαχίας, ήτις δεν τον υπεστήριζε, και κατά της Πύλης,
+            ήτις τον παρήκουε, και πεισθείς εξ αυτής του της πείρας,
+            ότι ανωφελώς ηγωνίζετο διαπραγματευόμενος, εξήλθε της
+            Πετρουπόλεως προς επιθεώρησιν του υπερεπιθυμούντος τον
+            κατά της Τουρκίας πόλεμον πολυαρίθμου στρατού του, και
+            προς επίσκεψιν των μεσημβρινών επαρχιών του, αίτινες
+            ένεκα της προς την ναυτιλίαν και το εμπόριόν των
+            δυσμενούς διαγωγής της Πύλης έπαθαν υπέρ τας άλλας της
+            αυτοκρατορίας του· εξέλαβαν δε την περιοδείαν ταύτην και
+            αυλαί και λαοί δικαίως ως προαγγέλλουσαν τον πόλεμον.
+            Αλλ' ασθενήσας ο αυτοκράτωρ επί της περιοδείας απεβίωσεν
+            εν Ταγανρόκω την 19 νοεμβρίου.
+
+            Ουδέποτε ίσως άλλοτε αι των αυλών προς αλλήλας σχέσεις
+            ήσαν τόσον ανώμαλοι όσον επί των παραμονών του μεγάλου
+            τούτου συμβάντος· ως πομφόλυγες τα της ιεράς συμμαχίας,
+            ως είδαμεν, διερράγησαν, και τα μέλη αυτής δεν
+            συνεννοούντο ως άλλοτε· ο φιλειρηνικός Αλέξανδρος,
+            παρωργισμένος διά την προς ά εβουλεύετο δυσμενή διάθεσιν
+            των άλλων ανάκτων, εφιλοπολέμει και διέταττε τους
+            πρέσβεις του να μη πολιτικολογώσιν εν ταις διπλωματικαίς
+            συντυχίαις των· ανήσυχος η Αυστρία εμεθοδεύετο πώς να
+            καταπραΰνη τον Αλέξανδρον, και πώς να παρατείνη προς
+            βλάβην των Ελλήνων τον αγώνα των, ον ήθελεν ο Αλέξανδρος
+            να παύση· επί τω σκοπώ δε τούτω επρότεινε νέας,
+            ανωφελείς, και απαραδέκτους συνδιαπραγματεύσεις· η Γαλλία
+            κατεγίνετο να συνάψη τα διεστώτα· η Πρωσσία μόνη
+            ερρώσσιζε και εμέμφετο τας άλλας αυλάς ως προκαλούσας
+            μάλλον διά της προς την Ρωσσίαν διαγωγής των ή
+            εμποδιζούσας τον πόλεμον, αλλά και αύτη δεν συνεμάχει· η
+            δε Αγγλία εδυσφόρει απομεμονωμένη· εταράττετο δε
+            υπέρποτε, διότι έβλεπε την Ρωσσίαν ετοίμην εις πόλεμον,
+            ον ήθελε να εμποδίση παντοίοις τρόποις, και επεθύμει
+            αξιοπρεπή απαλλαγήν από της μεμονωμένης θέσεώς της διά
+            τινος συνεννοήσεως μετ' αυτής, μεθ' ης και μόνης
+            διενοείτο να εργασθή του λοιπού εις λύσιν του
+            ελληνοτουρκικού ζητήματος, πεπεισμένη ότι αι άλλαι αυλαί
+            ή θα παρηκολούθουν, ή δεν θ' αντέπρατταν. Προθύμως
+            έκλινεν ο εν Λονδίνω πρέσβυς της Ρωσσίας το ους εις τους
+            διαλλακτικούς λόγους του Κάννιγγος, αι δύο αυλαί
+            διηλλάγησαν, και ο εν υπολήψει παρά τω Αλεξάνδρω λόρδος
+            Στραγφόρδος, ο επ' αδεία μεταβάς πρό τινος καιρού εκ
+            Κωνσταντινουπόλεως εις Λονδίνον, απεστάλη πρέσβυς παρ'
+            αυτώ εις πασιφανές δείγμα διαλλαγής.
+
+
+
+            1825
+
+            ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΝΖ'.
+
+
+
+            &Δευτέρα πολιορκία του Μεσολογγίου. — Περίοδος πρώτη.&
+
+            ΑΠΟΔΙΔΟΥΣΑ η Πύλη τας μέχρι τούδε επανειλημμένας
+            αποτυχίας της εις την ανικανότητα των πολεμάρχων της
+            ανέδειξε το έτος τούτο Ρούμελη-βαλεσήν τον Ρεσήτ-
+            Μεχμέτπασαν, τον και Κιουταχήν. Διεκρίθη, ως είδαμεν, ο
+            ανήρ ούτος ως δραστήριος και φιλοκίνδυνος και επί της
+            μάχης του Πέτα, και επί της πρώτης πολιορκίας του
+            Μεσολογγίου, καθ' ην, αν εισηκούετο, η πόλις έπιπτεν. Η
+            Πύλη τω έδωκεν επί της εκστρατείας ταύτης πάσαν εξουσίαν
+            και αφθόνους πόρους, μετέθεσε τον αντίζηλόν του Βρυώνην
+            από της σατραπείας του Μπερατίου εις την της
+            Θεσσαλονίκης, και τω είπεν επί τω διορισμώ του, «ή - τ ο
+            - Μ ε σ ο λ ό γ γ ι - ή - τ η ν - κ ε φ α λ ή ν - σ ο υ».
+            Ο νέος δε ούτος αρχιστράτηγος κατέβη εις Λάρισσαν τον
+            ιανουάριον και εκείθεν μετέβη εις Ιωάννινα, όπου
+            κατεγίνετο να παύση τας ταραχάς της Αλβανίας και
+            στρατολογήση επί αδρώ και τακτώ μισθώ.
+
+            Διηγούμενοι τα της πρώτης πολιορκίας του Μεσολογγίου
+            περιεγράψαμεν το τείχος του (α). Έκτοτε εδυναμώθη και
+            έλαβε νέαν μορφήν υπό την ακάματον φροντίδα του Κοκκίνη·
+            εκαθαρίσθη δε, επλατύνθη, και εβαθύνθη και η τάφρος.
+            Επαιρόμενος ο τειχοποιός ούτος ειδοποίει επισήμως τον
+            διευθυντήν της Δυτικής Ελλάδος, Μαυροκορδάτον, ότι
+            «ικανόν ήτο το έργον του ν' ανθέξη εις πάσαν εχθρικήν
+            προσβολήν, και ότι επισκεφθέντες αυτό Άγγλοι το εθαύμασαν
+            και εξεπλάγησαν». Ουδέν είχε βεβαίως το έργον τούτο
+            ικανόν να κινήση εις θαυμασμόν ή να φέρη εις έκπληξιν τον
+            επισκεπτόμενον ειδήμονα· ουδ' αυτό το τείχος ήτον
+            εύκτιστον και αν μεθ' όλης της ατελείας του η πόλις δεν
+            ηλώθη υπό των πολεμίων ειμή καθ' ήν ημέραν εγκατελείφθη
+            υπό των υπερμάχων, συνέβη τούτο, διότι «άνδρες η πόλις,
+            ου τείχη».
+
+            Το τείχος είχεν επί της ενάρξεως της πολιορκίας ταύτης
+            σχήμα επτάγωνον. Προς το κέντρον, το προς άρκτον, έκειτο
+            το προτείχισμα του Μπότσαρη· προς δυσμάς δε του κέντρου
+            κατά σειράν το πύργωμα του Κοραή, το προτείχισμα του
+            Φραγκλίνου, το κανονοστάσιον του Βύρωνος, τα πυργώματα
+            του Γουλιέλμου Τέλλου και του Κοτσιούκου και το
+            κανονοστάσιον του Κυριακούλη. Έκειτο επί της αυτής σειράς
+            αλλ' επί του παρακειμένου νησιδίου της Μαρμαρούς και το
+            κανονοστάσιον του Σαχτούρη· προς ανατολάς δε του κέντρου
+            έκειντο το προτείχισμα του Μακρή, το μηνοειδές πρόφραγμα
+            του Γουλιέλμου της Οραγγίας (β), τα κανονοστάσια του Ρήγα
+            και του Αντωνίου Κοκκίνη, τα καρκινοειδές πρόφραγμα του
+            Μονταλεμβέρτου και τα κανονοστάσια του Σιεφέλδου, του
+            Κανάρη και του Σκενδέρμπεη. Εφ' όλου δε του τείχους
+            έκειντο 48 κανόνια σιδηρά, διαφόρου ολκής μέχρι 48
+            λιτρών, και 4 βομβοβόλοι, εξ ών αι δύο είχαν διάμετρον 10
+            δακτύλων, αι δε άλλαι η μεν 5 η δε 4 2/5.
+
+            Ακουσθείσης της εχθρικής ταύτης εκστρατείας, έσπευσεν η
+            κυβέρνησις να στείλη εις διοίκησιν της Δυτικής Ελλάδος
+            τριμελή επιτροπήν εκ των βουλευτών, Ιωάννου
+            Παπαδιαμαντοπούλου, Γεωργίου Καναβού και Δημητρίου
+            Θέμελη. Η επιτροπή αύτη αφίχθη εις Μεσσολόγγι την 12
+            απριλίου και ησχολήθη σπουδαίως εις τακτοποίησιν της
+            υπηρεσίας.
+
+            Είχεν ήδη διατάξει η τοπική διοίκησις εν καιρώ
+            στρατεύματα υπό τον Νότην Μπότσαρην, τον Τσόγκαν και
+            άλλους προς φρούρησιν του Καρβασαρά, της Βονίτσης και των
+            στενών του Μακρυνόρους, και τα στρατεύματα ταύτα
+            υπήκουσαν. Αλλά, στρατευσάντων των εχθρών προς το
+            Μακρυνόρος, ελειποτάκτησαν οι φυλάσσοντες τας θέσεις
+            εκείνας, εγκατέλειψαν και οι άλλοι τας επί της δεξιάς
+            όχθης του Αχελώου, ώστε οι εχθροί διέβησαν την 23 μαρτίου
+            ανεμπόδιστοι το Μακρυνόρος, και έπεσαν, μηδενός
+            εναντιουμένου, εις Γάλτον και Ξηρόμερον· οι δε τρισάθλιοι
+            κάτοικοι διεσκορπίσθησαν ως και άλλοτε· αλλ' ηύραν ήδη
+            καταφύγιον έτοιμον και ασφαλές, το υπό την Επτάννησον
+            πολιτείαν νησίον του Καλάμου. Οι εχθροί ούτε επί της
+            ποταμοπορείας του Αχελώου ούτε πέραν αυτού ηύραν
+            αντίστασιν, διότι όσον ούτοι επροχώρουν, τόσον οι Έλληνες
+            υπεχώρουν προς τας πόλεις Μεσολογγίου και Ανατολικού,
+Απρίλιος    και τοιουτοτρόπως έφθασε την 11 απριλίου ατουφέκιστος
+            πολυάριθμος προφυλακή απέναντι του Ανατολικού· την δε 15,
+            εφάνη μέρος αυτής και έξωθεν του Μεσολογγίου· επί δε τη
+            εμφανίσει εξήλθαν τινες των εντός, ηκροβολίσθησαν και
+            επανήλθαν εις την πόλιν· εξήλθαν και την επιούσαν και
+            ηκροβολίσθησαν ως και την προτεραίαν. Εφονεύθησαν δε τας
+            δύο ταύτας ημέρας δύο σημαιοφόροι, ο μεν Έλλην, ο δε
+            Τούρκος· επληγώθησαν και οκτώ Έλληνες και άλλοι τόσοι
+            εχθροί. Ενεδρεύσαντες οι Έλληνες κατά το Κεφαλόβρυσον
+            εσκότωσαν την ακόλουθον ημέραν έξ εκ των διαπορευομένων
+            εχθρών.
+
+            Διηγούμενοι τα της πολιορκίας του Ανατολικού επί του
+            1823, είπαμεν ότι το νησίον εκείνο δεν είχε γλυκύ νερόν,
+            και ότι οι κάτοικοι ηρύοντο το εις χρήσιν των από τινος
+            πηγής επί της ξηράς. Η πηγή αύτη εφρουρείτο επί της
+            εισβολής των εχθρών υπό των Ελλήνων· αλλά την 17
+            εγκατελείφθη και εκυριεύθη υπό των εχθρών, και έκτοτε η
+            έλλειψις του νερού εγένετο λίαν επαισθητή εν τη πόλει.
+            Την δε 15 είς των στρατιωτών, κατοικών παράλιον οικίαν,
+            έπεσεν εις την έμπροσθεν αυτής θάλασσαν, ίνα κολυμβήση·
+            κατά τύχην έπιεν ολίγον νερόν και το ηύρε παρά πάσαν
+            προσδοκίαν γλυκύ· ανήγγειλε τούτο τοις εν τη πόλει,
+            έτρεξαν τα πλήθη εις τον αιγιαλόν, το εγεύθησαν, και
+            ευρόντες το και αυτοί γλυκύ, εγέμισαν όλα τα αγγεία των·
+            γλυκύ διέμεινε και τας δύο ακολούθους ημέρας· και οι μεν
+            εξηγούντες το πράγμα φυσικώς είπαν ότι κατέρρευσεν εκ των
+            πλησίον υψωμάτων και εφέρετο επί του αλμυρού ως
+            ελαφρότερον, οι δε ευλαβέστεροι επίστευσαν ότι ήτον
+            αλλοίωσις της δεξιάς του Υψίστου, του μεταποιήσαντος επί
+            Μωυσέως το πικρόν ύδωρ εις γλυκύ και κορέσαντος τον λαόν
+            αυτού διψώντα.
+
+            Την δε 23 απεκλείσθη στενώς η πόλις του Μεσολογγίου.
+            Άδηλος ο ακριβής αριθμός των εισβαλόντων εχθρών αλλά
+            διανεμομένων 50,000 σιτηρεσίων εις υπομισθίους,
+            υπελογίζοντο 35,000 οι οπλοφόροι· παρηκολούθουν δε και
+            3000 σκάπται και εργάται Χριστιανοί. Εκ των οπλοφόρων δε
+            τούτων 2000 κατέλαβαν το Μακρυνόρος· 3000 την Λάσπην, τον
+            Μαχαλάν και τον Καρβασαράν· 3500 την Γουριάν, όπου αι
+            αποθήκαι· 4000 τα κατ' ανατολάς και κατά δυσμάς του
+            Ανατολικού· 2500 τα Σάλωνα και το Πετροχώρι, και 20,000
+            επολιόρκουν την πόλιν του Μεσολογγίου, όπου διέμενε και ο
+            αρχιστράτηγος· μετεφέροντο δε εν καιρώ ανάγκης και άλλοι
+            άλλοθεν πολεμισταί εις ενίσχυσιν της πολιορκίας και
+            συχνάκις μετεκινούντο εκ των διαφόρων θέσεων. Οι
+            συγκροτούντες δε τον στρατόν τούτον ήσαν Ασιανοί,
+            Ρουμελιώται, Αλβανοί και Γκέγκαι. Τοσαύτη και τοιαύτη
+            ήτον η δύναμις των εχθρών.
+
+            Η δε των Ελλήνων εντός των δύο πόλεων, αρξαμένης της
+            πολιορκίας, ήτο περίπου τρισχίλιοι οπλοφόροι υπό τους
+            αρχηγούς Στουρνάρην, Μακρήν, Νότην Μπότσαρην, Τσόγκαν,
+            Δηληγεωργόπουλον, Γιαννάκην Ραζοκότσικαν, Ίσκον,
+            Λιακατάν, Σούκαν και άλλους. Ευρέθη επί της ενάρξεως της
+            πολιορκίας του Μεσολογγίου και διέμεινεν εν αυτώ μέχρι
+            τέλους ιουλίου και ο Νικήτας. Η πόλις ήτον υπερασπίσιμος,
+            και τρόφιμα και πολεμεφόδια ικανά είχε, και τα
+            στρατεύματα ήσαν και εμπειροπόλεμα και πλήρη ζήλου· είχε
+            και την θάλασσαν ανοικτήν και δι' αυτής ελάμβανεν έξωθεν
+            ό,τι εχρειάζετο· ανοικτήν είχε την κοινωνίαν και ο
+            Κιουταχής μετά της Ναυπάκτου και Πατρών και ελάμβανε και
+            αυτός εκείθεν ό,τι εχρειάζετο.
+
+            Άμα δε στρατοπεδεύσαντες οι εχθροί ήρχισαν να εργάζωνται
+            έμπροσθεν του προτειχίσματος του Μπότσαρη· επί σκοπώ δε
+            να προφυλάττωνται από των προσβολών των εντός του τείχους
+            ήνοιξαν τάφρον αρχομένην από του καρκινοειδούς
+            προφράγματος, τελευτώσαν εις το κανονοστάσιον του
+            Κυριακούλη και απέχουσαν του τείχους 300 οργυιάς, και την
+            25 εμβήκαν εις αυτήν και έστησαν άνωθεν σημαίας. Αλλ' η
+            τάφρος δεν εσκάφη όσον έπρεπε βαθεία, διά τούτο τινές
+            αυτών εφονεύθησαν, κανονοβολησάντων των εντός, και πολλοί
+            απεμακρύνθησαν. Την εσπέραν δε της αυτής ημέρας 36 των εν
+            τω Ανατολικώ Σουλιωτών υπό τον Κίτσον Πάσχον και Γιάννην
+            Μπέκαν εξήλθαν προς το μέρος του προφήτου Ηλίου έχοντες
+            βοηθόν και μίαν κανονοφόρον, και ενεδρεύσαντες εφόνευσαν
+            και επλήγωσαν έξ, και απέστειλαν εις Μεσολόγγι μίαν
+            κεφαλήν. Την δε 20 κατασκεύασαν οι Τούρκοι διά νυκτός δύο
+            τετραγωνικάς τάφρους 250 οργυιάς μακράν του τείχους προς
+            το μέρος της κατηδαφισμένης εκκλησίας του αγίου
+            Δημητρίου, επί σκοπώ να προσβάλωσιν εκείθεν το
+            προτείχισμα του Φραγκλίνου, τα πυργώματα του Γουλιέλμου
+            Τέλλου και του Κοτσιούκου και το κανονοστάσιον του
+            Κυριακούλη. Την αυτήν νύκτα κατεσκεύασαν και
+            κανονοστάσιον πολλά πλατείας έχον κανονοθυρίδας επί του
+            εδάφους της άλλης κατηδαφισμένης εκκλησίας του αγίου
+            Αθανασίου, και έν αντιχαράκωμα κατά μέτωπον του
+            καρκινοειδούς προφράγματος. Την ακόλουθον νύκτα ήγειραν
+            καταντικρύ του κανονοστασίου του Ρήγα πρόχωμα όπισθεν της
+            τάφρου. Την 28 μετά μεσημβρίαν έστησαν αντικρύ του
+            μηνοειδούς προφράγματος βομβοβόλον, και έρριψαν κατά
+            πρώτην φοράν πέντε βόμβας, αλλ' ουδεμίαν επροξένησαν
+            ζημίαν. Την νύκτα ήρχισεν εσωτερικός και εξωτερικός
+            κανονοβολισμός διαρκέσας από της β' ώρας μέχρι της η',
+            αλλά και τότε ουδεμίαν βλάβην έπαθαν οι εν τη πόλει. Ο
+            κανονοπόλεμος επανελήφθη και την επιούσαν νύκτα από της
+            β' ώρας μέχρι της στ', αλλ' επίσης και τότε αβλαβής·
+            επανελήφθη και την 30 προ της ανατολής του ηλίου, καθ' ην
+            εχύθη κατά πρώτην φοράν αίμα εντός της πόλεως,
+            σκοτωθέντος ενός και πληγωθέντων πέντε· το εσπέρας
+            ερρίφθησαν έσωθεν και έξωθεν πέντε βόμβαι· εκείνην δε την
+            ημέραν ηυτομόλησεν ο παρά τω εχθρικώ στρατώ Μήτρος Βάγιας
+            και οκτώ στρατιώται.
+Μάιος       Κανονοβολούντες οι εχθροί την 1 μαΐου έβλαψαν τα
+            πυργώματα του Γουλιέλμου Τέλλου και του Κοτσιούκου. Την
+            αυτήν ημέραν κατεσκεύασαν μεταξύ του προτειχίσματος του
+            Μακρή και του κανονοστασίου του Ρήγα άλλην τετραγωνικήν
+            τάφρον έχουσαν και αυτήν κανονοθυρίδας, την δε νύκτα
+            έρριψαν τέσσαρας βόμβας εις την πόλιν, αντέρριψαν και οι
+            εν τη πόλει πλειοτέρας· μέχρι δε της ημέρας εκείνης οι
+            εχθροί είχαν εις χρήσιν τρία μόνον κανόνια και μίαν 6
+            δακτύλων βομβοβόλον, ώστε η πυρομαχία ήτον ελαφρά· δεν
+            έπαυαν δε εργαζόμενοι πάσαν νύκτα, και εξημερόνοντο
+            έμπροσθεν του τείχους ποτέ μεν τάφροι, ποτέ δε
+            αντιχαρακώματα, ή προμαχώνες. Εντεύθεν εφαίνετο ότι οι
+            εχθροί ητοιμάζοντο εις στενήν πολιορκίαν, οι δε μετά
+            πολλής φειδούς βομβοβολισμοί και κανονοβολισμοί των
+            εδείκνυαν έλλειψιν εισέτι των εις πυροβολήν αναγκαίων.
+            Την 3 ήρχισαν οι Έλληνες να κατασκευάζωσι μεσότειχα εις
+            προφύλαξιν από των επιρριπτομένων βομβίδων (γρεναδών). Οι
+            δε σημαντικώτεροι των εχθρών μετέφεραν τας σκηνάς των
+            πέραν των ελαιών προς τους πρόποδας των βουνών εις
+            αποφυγήν του ελληνικού πυρός. Εργαζόμενοι οι εχθροί
+            αδιακόπως επροχώρησαν την επαύριον 40 οργυιάς πλησίον του
+            μηνοειδούς προφράγματος διά μέσου τριγώνου τάφρου την
+            νύκτα κατασκευασθείσης· μετά δε την μεσημβρίαν ήρχισε
+            πάλιν ο κανονοβολισμός, καθ' όν εφονεύθη μία γυνή.
+
+            Ανοικτός ήτον ο λιμήν του Μεσολογγίου, αλλά συχνάκις
+            εξέπλεαν των Πατρών δύο βρίκια, έν σαμπέκον και έν
+            μίστικoν υπό τον Μαχμούτην και ηνόχλουν τα πλοιάρια των
+            Μεσολογγιτών. Τα πλοία ταύτα εξέπλευσαν και προ ολίγου,
+            υπήγαν μέχρι του Καλάμου εις καταδίωξιν των υπό ελληνικήν
+            σημαίαν πλοιαρίων και επανελθόντα ελλιμένισαν την 4
+            έμπροσθεν του Μεσολογγίου· αλλά μετ' ολίγας ώρας
+            απεμακρύνθησαν. Την 5 έφερεν ο εχθρός άλλην βομβοβόλον
+            μικροτέραν της πρώτης και άλλο μεγάλον κανόνι·
+            κατεσκεύασε δε και άλλας τριγώνους τάφρους και ήλθε
+            πλησιέστερον του τείχους· κανονοβολών δε την νύκτα της 7
+            ευστοχώτερον διέρρηξε μέρος του μεγάλου προτειχίσματος·
+            ανήγειρε την αυτήν νύκτα και άλλους προμαχώνας και
+            προχώματα. Την αυτήν νύκτα εξήλθαν ολίγοι Έλληνες εις
+            κατασκόπευσιν του εχθρικού στρατοπέδου, εν οίς και ο
+            Μεσολογγίτης Ρούτσος, όστις εζωγρήθη. Την ακόλουθον
+            ημέραν έβαλαν οι Έλληνες εις χρήσιν άλλο κανονοστάσιον
+            κατασκευασθέν μεταξύ του προτειχίσματος του Φραγκλίνου
+            και του πυργώματος του Γουλιέλμου Τέλλου, ονομάσαντές το
+            Τοκέλ. Την 11 εξημερώθησαν νέα περιταφρεύματα και
+            προμαχώνες πλησιέστερον του τείχους, και οι εχθροί,
+            κανονοβολούντες επιδεξίως το προτείχισμα του Φραγκλίνου,
+            έρριψαν μέρος της κανονοθυρίδος και επλησίασαν εις το
+            τείχος κατ' εκείνο το μέρος εντός 80 οργυιών·
+            κατεσκεύασαν εν τούτοις και οι Έλληνες άλλο κανονοστάσιον
+            επ' ονόματι Νορμάνου μεταξύ του προτειχίσματος του
+            Φραγκλίνου και του πυργώματος του Κοραή. Την νύκτα της 16
+            οι εχθροί επάτησαν την Πλώσταιναν, νησίδιον μεταξύ
+            Μεσολογγίου και Ανατολικού, και επήραν ίππους. Την αυτήν
+            νύκτα κατεσκευάσθη άλλο περιτάφρευμα εχθρικόν αντικρύ του
+            προτειχίσματος του Φραγκλίνου, όπου διενοείτο ο εχθρός να
+            τοποθετήση τους σκοπούς του. Την 19 προσωρμίσθη εν τω
+            λιμένι του Μεσολογγίου το ελληνικόν πλοίον, ο Λεωνίδας,
+            φέρον τροφάς και πολεμεφόδια. Την επιούσαν νύκτα επάτησαν
+            οι εχθροί ερημονήσιόν τι, και επήραν τα εκεί βόσκοντα
+            πρόβατα φονεύσαντες τους φυλάσσοντας αυτά δύο ποιμένας,
+            επροχώρησαν δ' εκείθεν και προς την Κλείσοβαν· άλλα δύο
+            ελληνικά πλοιάρια παρευρεθέντα τους απεδίωξαν. Την δε 21
+            κανονοβολούντες έρριψαν κάτω μέρος του προτειχίσματος του
+            Μπότσαρη· αλλ' οι Έλληνες κατεσκεύασαν διά νυκτός έσωθεν
+            άλλο περίφραγμα και παρεγέμισαν και το πεσόν μέρος. Κατ'
+            εκείνην την περίστασιν εχθρική σφαίρα κατέθραυσε την
+            κεφαλήν του αρχιπυροβολιστού του προτειχίσματος και
+            χρηστού πολίτου Δημήτρη Σιδερή. Την αυτήν ημέραν
+            εξέπλευσαν πάλιν των Πατρών τα τέσσαρα εχθρικά πλοία και
+            εφάνησαν προς τα παράλια του Μεσολογγίου. Ανήχθη και ο
+            Λεωνίδας, αλλά δεν εναυμάχησαν επικρατούσης γαλήνης. Την
+            23 κατεσκεύασεν ο εχθρός αντικρύ του προτειχίσματος του
+            Φραγκλίνου έτερον περιτάφρευμα 15 οργυιάς μόλις απέχον
+            του τείχους. Την αυτήν ημέραν εξημερώθησαν πάλιν πλησίον
+            του λιμένος τα εχθρικά πλοία. Επέπλευσεν ο Λεωνίδας, και
+            τα ηνάγκασε να μεταπλεύσωσι προς την αντικρύ
+            πελοποννησιακήν παραλίαν· εναυμάχησαν και την επαύριον,
+            και τόσον εβλάφθησαν τα εχθρικά, ώστε ηναγκάσθησαν να
+            επαναπλεύσωσιν εις Πάτρας και να μη εκπλεύσωσι πλέον. Την
+            δε 25 τα κανόνια των εχθρών επετροβόλουν δι' έλλειψιν
+            σφαιρών· μέχρι δε της ημέρας εκείνης οι εχθροί είχαν εν
+            χρήσει οκτώ κανόνια και πέντε βομβοβόλους. Την δε 28
+            κατεσκευάσθη νέον εχθρικόν κανονοστάσιον αντικρύ του
+            κανονοστασίου του Νορμάννου απέχον 80 οργυιάς. Την αυτήν
+            ημέραν ελλιμένισεν έξωθεν του Μεσολογγίου η αγγλική
+            κορβέττα, Ρόδον. Την δε επαύριον εχάρησαν χαράν μεγάλην
+            οι εν τη πόλει ιδόντες επτά ελληνικά πλοία υπό τον
+            Γεώργην Νέγκαν εντολήν έχοντα να επαναλάβη την πολιορκίαν
+            του κορινθιακού κόλπου. Την αυτήν ημέραν επεσκέφθη ο
+            πλοίαρχος της αγγλικής κορβέττας Άββοτος το τείχος και
+            υπεδέχθη φιλικώς και εντίμως. Την 31 εξήλθαν 20 έλληνες
+            εις σύλληψιν ταύρων πλησίον του ανατολικού μέρους του
+            τείχους, αλλ' επανήλθαν άπρακτοι.
+Ιούνιος     Την δε 3 Ιουνίου εώρτασαν την ναυμαχίαν του Καφηρέως,
+            και την επαύριον απετελείωσαν νέον κανονοστάσιον επί της
+            δυτικής πλευράς του τείχους επ' ονόματι του Μιαούλη· την
+            αυτήν ημέραν απετελείωσαν και οι εχθροί άλλο, 200 οργυιάς
+            απέχον του κανονοστασίου του Ρήγα.
+
+            Την νύκτα δε της 6 ανεκάλυψαν το υδραγωγείον και το
+            έκοψαν· αλλ' οι εν τη πόλει ανεπλήρωσαν την έλλειψιν του
+            ρέοντος νερού ανοίξαντες πολλά πηγάδια ολιγοβαθή
+            αναβλύζοντα πόσιμον νερόν. Την δε 7 περί την δύσιν του
+            ηλίου έπεσεν εχθρική βομβίς εις το κανονοστάσιον του
+            Νορμάννου, διήλθε την κανονοθυρίδα, εξήψε το επικείμενον
+            κανόνι, και έπεσαν τα πέριξ της κανονοθυρίδος. Την 8 δύο
+            ώρας μετά το μεσονύκτιον ηκούσθησαν πατήματα επί του
+            ρηχού παραθαλασσίου προς το δυτικόν μέρος του τείχους,
+            και οι φυλάσσοντες τα κανονοστάσια του Κυριακούλη και του
+            Σαχτούρη έδραξαν τα όπλα· 300 Τούρκοι πεζοί, πεσόντες εις
+            την θάλασσαν, ήρχοντο προς τα ρηθέντα κανονοστάσια, αλλά
+            φθάσαντες εντός βολής τουφεκίου ανενόχλητοι, τόσον
+            επιδεξίως προσεβλήθησαν και υπό των κανονοστασίων και υπό
+            της επί του νησιδίου της Μαρμαρούς φρουράς, ώστε έστρεψαν
+            τα νώτα κακώς έχοντες. Πρωίας δε γενομένης, εξήλθαν τινες
+            των επί των κανονοστασίων του Κυριακούλη και του Σαχτούρη
+            εις την αντικρύ του νησιδίου ξηράν, και ηύραν όπλα και
+            άλλα είδη ριφθέντα κατά γης υπό των εχθρών επί της φυγής
+            των. Την ημέραν εκείνην ήλθαν εις την πόλιν ο
+            αρχιπυροβολιστής Στιλτσιμβέργης καί τινες άλλοι
+            φιλέλληνες· ήλθαν συγχρόνως μετά τινων οπαδών και ο
+            Αλεξάκης Βλαχόπουλος, ο Μήτσος Κοντογιάννης και ο
+            Γιαννάκης Ράγκος· ήλθε την επαύριον και ο Λάμπρος Βέικος.
+            Οι δε εχθροί, σκοπεύοντες να εμποδίσωσιν εις το εξής
+            πάσαν εκδρομήν των φυλασσόντων την Μαρμαρούν και το
+            κανονοστάσιον του Κυριακούλη, ανήγειραν την 17 αντικρύ
+            αυτών κανονοστάσιον.
+
+            Ενισχυθέντες δε οι της φρουράς υπό των έξωθεν εισελθόντων
+            μαχητών, απεφάσισαν να πέσωσιν εις το εχθρικόν
+            στρατόπεδον· και ανάψαντες υπόνομον, πρό τινων ημερών
+            υποσκαφείσαν μέχρι των εμπροσθινών του εχθρού οχυρωμάτων,
+            εξώρμησαν την 20 και εκ του κέντρου και εκ των δύο
+            πλευρών ταυτοχρόνως, μυδροβολούντων αδιακόπως των
+            κανονίων· εκατόν εκ των φυλασσόντων τα χαρακώματα εκείνα
+            εχθρών εφονεύθησαν, πέντε εζωγρήθησαν, οι λοιποί
+            διεσκορπίσθησαν, επτά σημαίαι ηρπάγησαν και πολλά όπλα
+            και σκεύη ελαφυραγωγήθησαν· εφονεύθησαν και τρεις Έλληνες
+            και επληγώθησαν ακινδύνως τέσσαρες.
+
+            Και μέχρι μεν της ώρας εκείνης το ελικοειδές και
+            λαβυρινθώδες σχήμα των εργασιών απέκρυπτε προς ποίον
+            μέρος του τείχους εμελέτων να ορμήσωσιν οι εχθροί εν
+            καιρώ· αλλ' έκτοτε εφάνησαν διευθύνοντες κυρίως τας
+            εργασίας των προς το μέτωπον, το μεταξύ του κανονοστασίου
+            του Ρήγα και του προτειχίσματος του Φραγκλίνου· διά τούτο
+            ησχολούντο και οι Έλληνες εις ενδυνάμωσιν αυτού. Οι
+            εχθροί συσσωρεύσαντες εν διαστήματι πολλών ημερών προς
+            εκείνο το μέρος χώματα, τα εκύλισαν τόσον πλησίον του
+            χείλους της τάφρου, ώστε και εντεύθεν έτι μάλλον εφάνη,
+            και έκ τινων αυτομόλων εβεβαιώθη, ότι ο εχθρός εμελέτα να
+            χώση δι' αυτών το μέρος εκείνο της τάφρου επί σκοπώ
+            εφόδου. Την ακόλουθον ημέραν ήλθαν εις ενδυνάμωσιν της
+            φρουράς εκ Πελοποννήσου ο Κίτσος και ο Γεώργης Βάγιας·
+            συνεπληρώθη δε ο αριθμός των εντός της πόλεως οπλοφόρων,
+            λήγοντος του ιουνίου, εις 4500. Ο δε Κιουταχής
+            εκανονοβόλει και εβομβοβόλει καθ' ημέραν εκ διάλειμμάτων,
+            αλλ' ουδέν άξιον λόγου εδύνατο να επιχειρήση διά την
+            σπάνιν των εις πολιορκίαν και έφοδον αναγκαίων· θα
+            ευπόρει δε τούτων μετά την άφιξιν του βυζαντινού στόλου.
+            Ολίγην βλάβην επροξένησαν αι εξ αρχής της πολιορκίας
+            μέχρι τέλους του Ιουνίου ριφθείσαι εις την πόλιν σφαίραι
+            και βόμβαι· 40 μόλις ήσαν οι φονευθέντες και άλλοι τόσοι
+            σχεδόν οι πληγωθέντες· έπαθαν δε τόσον ολίγοι, διότι αι
+            βόμβαι, πίπτουσαι επί της απαλής γης της πόλεως, σπανίως
+            έσπων· βαρυτέραν ζημίαν υπέφεραν οι Τούρκοι, και μόνη η
+            ελληνική εφόρμησις της 20 έφθειρε και έβλαψεν
+            υπερδιπλασίους. Αλλ' οι παθόντες υπέρ τους άλλους ήσαν οι
+            δυστυχείς ταφρωρύχοι Χριστιανοί ως μάλλον των άλλων
+            εκτεθειμένοι, αν και οι πολιοφύλακες επροσπάθουν όσον
+            εδύναντο διά το ομογενές και ομόθρησκον να μη τούς
+            βλάπτωσιν.
+
+            Ο δε βυζαντινός στόλος κατέπλευσεν, ως προείπαμεν, εις
+            Σούδαν, όπου προκατέπλευσε και ο αιγύπτιος. Μαθόντες δε
+            οι αρχηγοί των εν τω λιμένι της Μήλου ελληνικών μοιρών
+            παρά του εις κατασκοπήν σταλέντος Ζάκα, ότι όλα τα
+            εχθρικά πλοία έκειντο συσσωρευμένα όπισθεν του φρουρίου
+            της Σούδας ατάκτως και απροφυλάκτως, βουλήν έβαλαν να τα
+            καύσωσιν εντός του λιμένος, και επί τω σκοπώ τούτω
+            απέπλευσαν την 29 μαΐου αι δύο ελληνικαί μοίραι. Συνέπλεε
+            δε και ο συναγωνιστής των Ελλήνων Άγγλος, Ιάκωβος
+            Εμερσών. Την εσπέραν της 31 έφθασαν αι δύο μοίραι έξωθεν
+            της Σούδας, όπου απήντησαν, δεκαπέντε εχθρικάς
+            προφυλακίδας, τας προσέβαλαν και τας ηνάγκασαν να
+            καταφύγωσιν εις τον λιμένα· αλλ' ηύραν τα εχθρικά πλοία
+            εν τάξει εις τεσσάρας μοίρας διηρημένα, εξ ών η μία
+            εσάλευεν επί της άκρας του λιμένος του έσωθεν του
+            φρουρίου, αι δύο επί της άκρας και της άλλης εισόδου του
+            νησιδίου δεξιόθεν και αριστερόθεν, η δε τετάρτη εν τω
+            έξωθεν του νησιδίου λιμένι. Ηπόρησαν οι Έλληνες ιδόντες
+            απροσδοκήτως την τάξιν και μετατόπισιν των εχθρικών
+            πλοίων, και την απέδωκαν εις την εξής μυστηριώδη αιτίαν.
+
+            Καθ' όν καιρόν κατέπλευσεν ο ελληνικός στόλος εις Μήλον
+            ευρέθη εκεί η γαλλική γολέττα, Αμάραντος. Ο πλοίαρχος
+            αυτής, επισκεφθείς τον ναύαρχον Μιαούλην, τω είπεν ότι
+            ηγκυροβόλησεν εις ύδρευσιν και ότι εσκόπευε να πλεύση εις
+            Ύδραν ή Ναύπλιον.  Ανήχθη, τω όντι, η γολέττα καθ' ήν
+            ημέραν ανήχθη και ο ελληνικός στόλος, αλλ' ευρέθη παρά
+            πάσαν προσδοκίαν, εντός του λιμένος της Σούδας ότε
+            έφθασαν εκεί οι Έλληνες. Εντεύθεν εδόθη αφορμή σφοδράς
+            υποψίας, ότι ο πλοίαρχός της, ανακαλύψας τα σχέδια του
+            ελληνικού στόλου, έσπευσε να τα κοινώση τω καπητάμπασα.
+            Έγεινε δε περί τούτου πολύς λόγος εν Ελλάδι· ένοχον
+            εθεώρησε τον πλοίαρχον και η κυβέρνησις, ήτις, ομολογούσα
+            πάντοτε την προς το γαλλικόν έθνος ευγνωμοσύνην της,
+            παρεκάλεσε την ουδετέραν κυβέρνησιν του να εμποδίση εις
+            το εξής τας τοιαύτας παρεκτροπάς (γ).
+
+            Οι δ' Έλληνες, αν και ηύραν τον εχθρόν παρεσκευασμένον,
+            εισήλθαν, την 2 Ιουνίου εις τον έξω λιμένα της Σούδας,
+            όπου ήσαν 40 πλοία και, εναυμάχησαν· διαρκούσης δε, της
+            ναυμαχίας, έρριψαν τρία πυρπολικά το έν κατόπιν του
+            άλλου, εις μίαν και την αυτήν κορβέτταν, και το μεν
+            πρώτον απέτυχε, τα δε άλλα δύο εκόλλησαν και την έκχυσαν·
+            έρριψε μετ' ολίγον και ο Πολίτης το πυρπολικόν του, εις
+            άλλην υπό το φρούριον κειμένην και απέτυχεν. Εν ώ δε οι
+            εις το εφόλκιον εμβάντες πυρποληταί ηγωνίζοντο να
+            εκπλεύσωσι, 30 εχθρικαί λέμβοι επέπεσαν και το εκύκλωσαν.
+            Αλλά χάρις εις την ανδρίαν και εμπειρίαν του Πολίτη μία
+            αυτών εβυθίσθη, αι άλλαι απεμακρύνθησαν, και όλοι οι συν
+            αυτώ απέφυγαν τον κίνδυνον και εσώθησαν υπό των εν τω
+            πλοίω του Σαχίνη, εκτεθέντων χάριν αυτών υπό το άσβεστον
+            πυρ του φρουρίου. Μετά δε το συμβάν τούτο τα μεν εχθρικά
+            πλοία έπλευσαν εις τον ενδότερον λιμένα, τα δε ελληνικά
+            προς το ακρωτήριον Μελάχι, όπου διέμειναν όλην την νύκτα.
+            Η δε καείσα κορβέττα είχεν 24 κανόνια και 200 ναύτας, εξ
+            ών τρεις μόνοι εσώθησαν, οι δε λοιποί, οι μεν επνίγησαν ή
+            εκάησαν, οι δε επί των κυμάτων εφονεύθησαν. Εφονεύθησαν
+            και Έλληνες, και άλλοι τόσοι σχεδόν επληγώθησαν. Την
+            επαύριον επανήλθαν τα εχθρικά εις τον έξω της Σούδας
+            λιμένα· αλλ' ιδόντα τα ελληνικά πάλιν εφορμούντα
+            εισέπλευσαν μετά μικρόν κανονοβολισμόν, καθ' όν έπεσεν
+            εις την ξηράν έν εχθρικόν βρίκι. Την ακόλουθον ημέραν και
+            την εφεξής έπνευσεν άνεμος τόσω σφοδρός, ώστε τα ελληνικά
+            διεσκορπίσθησαν, και μόλις την 9 συνήλθαν, 18 εις Βάτικα
+            υπό τον Μιαούλην. Την δε 12 άναψεν αίφνης η πυριτοθήκη
+            του υπό τον Θανάσην Κριεζήν Υδραίον πλοίου, εκάη το
+            πλοίον, και απωλέσθησαν ο πλοίαρχος, ο αδελφός του και 62
+            ναύται, ό εστιν όλοι οι εν αυτώ παρά δύο πεσόντας εις την
+            θάλασσαν. Είς δε των διασωθέντων τούτων ανέφερεν, ότι ο
+            πλοίαρχος είχεν ως υπηρέτην του νεανίαν τινα Τούρκον,
+            όστις, αγανακτήσας διότι ερραπίσθη την ημέραν εκείνην ως
+            παρήκοος, έρριψε πυρ εις την πυριτοθήκην. Η είδησις του
+            συμβάντος τούτου έφθασεν εις Ύδραν την 13. Εξεμάνη το
+            πλήθος, διότι πολλοί απώλεσαν συγγενείς και φίλους,
+            ήνοιξαν τας εν τω μοναστηρίω φυλακάς όπου εφυλάττοντο οι
+            νεωστί εν Σύρα συλληφθέντες Τούρκοι, και ως αν ήσαν
+            εκείνοι ένοχοι, εσφάγησαν όλοι, μη δυνηθέντων των
+            προκρίτων και των φρονίμων να εμποδίσωσι την απάνθρωπον
+            και ανόσιον ταύτην πράξιν. Ανεπαρκούς δε φανέντος του
+            αριθμού των εν φυλακαίς, συνήθροισεν ο λαός εις τον τόπον
+            της σφαγής όσους άλλους αιχμαλώτους ηύρεν εις υπηρεσίαν
+            οικιών ή πλοίων· διακοσίους δυστυχείς έσφαξεν εν αυτή τη
+            περιπτώσει, δηλαδή όλους όσους είχεν υποχειρίους του·
+            έκρυψε δε ολίγους η φιλανθρωπία τινών και τους παρέδωκε
+            μετ' ολίγον εις αγγλικόν πλοίον σταλέν επί σωτηρία αυτών
+            υπό του Χαμιλτώνος. Φοβηθέντες και οι πρόκριτοι των
+            Σπετσών μη συμβή τοιούτον τι και εν τη νήσω των,
+            παρέδωκαν και ούτοι αυθόρμητοι εις το αυτό πλοίον όλους
+            τους εν αυτή αιχμαλώτους. Κατακρίνοντες, εν δικαία
+            αγανακτήσει τας οχλικάς αθεμιτουργίας, οφείλομεν να
+            σημειώσωμεν, ότι επαλγούσα η ελληνική κυβέρνησις
+            επροσπάθει πάντοτε να διαθέση το κοινόν επί
+            φιλανθρωπώτερον προς τους αιχμαλώτους όχι μόνον διά
+            διαταγών και νουθεσιών, αλλά και δι' αξιοζήλων
+            παραδειγμάτων, διότι τους μεν των αιχμαλώτων Αράβων
+            έδιδεν ως υπηρέτας, τους δε ησχόλει εις εργασίας ανέτους,
+            επιτρέπουσα να καταγίνωνται και εις στρατιωτικάς
+            εξασκήσεις προς διάχυσιν του κοινού· αλλ' οι εν τοις
+            μεσσηνιακοίς φρουρίοις Αιγύπτιοι, επιδοκιμάζοντας του
+            Ιβραήμη, άλλως πως επολιτεύοντο προς τους αιχμαλώτους,
+            και τους μεν ωνητούς νέους και νέας εδημοπράτουν
+            πληθούσης αγοράς ως κτήνη, τους δε λοιπούς, εξαιρουμένων
+            των επί ανταλλαγή ή εξαγορά κρατουμένων, κατείχαν
+            σιδηροδεσμίους, καθ' ημέραν υπό μάστιγα εργοδιωκτών
+            κοπιώντας και εν σκοτεινοίς και καθύγροις υπογείοις
+            νυκτικήν άνεσιν ζητούντας, έως ου, αποκομιζόμενοι εις
+            Αίγυπτον, ερρίπτοντο επί ζωής εις τα κάτεργα.
+
+            Ο δε εν Κρήτη εχθρικός στόλος παρέλαβε τετρακισχιλίους
+            πεζούς, εξακοσίους ιππείς και χιλίους διακόσιους σκάπτας
+            και εργάτας, και ανήχθη την 13 προς αποβίβασιν αυτών εις
+            Νεόκαστρον· συνίστατο δε εις 80 πλοία διαφόρου μεγέθους
+            βυζαντινά, αιγύπτια και αλγερινά. Ανήχθησαν την αυτήν
+            ημέραν και τα 18 ελληνικά και εξημερώθησαν την επιούσαν
+            έξωθεν του Μαλέα· ιδόντα δε τον εχθρόν προχωρούντα
+            ητοιμάσθησαν εις πόλεμον, αν και τόσον ολίγα, προς τόσον
+            πολλά, εναυμάχησαν το δειλινόν, και εβλάφθησαν. Ώρμησεν ο
+            πυρπολητής Μπουντούρης εις μίαν εχθρικήν κορβέτταν, αλλ'
+            άναψεν αίφνης η εν τω εφολκίω του πυρίτις, και εκάησαν
+            όλοι οι ναύται· έφερε και ο Ματρόζος το πυρπολικόν του
+            πλησίον άλλου εχθρικού πλοίου· αλλ', εν ώ εβάστα το
+            φυτίλιον παραφυλάττων την αρμοδίαν ώραν να το ανάψη,
+            ετουφεκίσθη επί του μετώπου και έπεσεν επί του
+            καταστρώματος νεκρός, έπεσε και το φυτίλιον από των
+            νεκρωθεισών χειρών του εις την επί του καταστρώματος
+            πυρίτιδα, και εκάη εις μάτην το πυρπολικόν. Εβλάφθησαν
+            και πολεμικά πλοία των Ελλήνων, και υπέρ παν άλλο το του
+            Σαχίνη, και ολίγον έλειψε να πέση και το μεσαίον
+            κατάρτιόν του. Το εσπέρας έπαυσεν η ναυμαχία, και τα μεν
+            ελληνικά, μη έχοντα άλλα πυρπολικά, κυρίαν δύναμιν του
+            ελληνικού στόλου, έπλευσαν εις Κύθηρα, ο δε εχθρικός
+            στόλος κατευωδώθη αβλαβής εις Νεόκαστρον και απεβίβασε τα
+            στρατεύματα. Μετά δε την απόβασιν, 55 πλοία, εν οίς και 8
+            φρεγάται, ανήχθησαν, και την 28 εφάνησαν έξωθεν του
+            Μεσολογγίου και ηνάγκασαν τα αποκλείοντα τον κόλπον των
+            Πατρών ελληνικά να πλεύσωσιν εις τα ίδια. Ο εχθρικός
+            στόλος ενίσχυσε την πολιορκίαν, αποβιβάσας εις το
+            τουρκικόν στρατόπεδον αφθόνους τροφάς, παντός είδους
+            πολεμεφόδια και τριακοσίους άξιους ναυμάχους
+            μαυροθαλασσίτας. Οι πολιορκούμενοι δεν απεθαρρύνθησαν,
+            αλλά, καθ' ήν ημέραν εφάνη ο στόλος έξωθεν του
+            Μεσολογγίου, έβαλαν πυρ εις μικράν υπόνομον, και
+            παραφυλάττοντες την στιγμήν καθ' ήν οι Τούρκοι,
+            ακούσαντες την έκρηξιν, ετινάσσοντο εκτός των οχυρωμάτων,
+            τους ετουφέκισαν, τους εμυδροβόλησαν και εσκότωσαν
+            ικανούς. Ο δε Κιουταχής, λυσσών διά το πάθημα τούτο,
+            εκανονοβόλησε και αυτός και εβομβοβόλησε την πόλιν υπέρ
+            το σύνηθες αφ' εσπέρας μέχρι του μεσονυκτίου.
+
+            Μετά δε τον κατάπλουν του εχθρικού στόλου, η πολιορκία
+            έλαβε σοβαρώτερον χαρακτήρα. Πολιορκηταί και
+            πολιορκούμενοι εδιπλασίασαν τας συνήθεις εργασίας των, οι
+            μεν εις έφοδον οι δε εις ματαίωσιν αυτής. Ύψωσεν ο εχθρός
+            απέναντι της ανατολικής πλευράς του τείχους
+            κανονοστάσιον, το ώπλισε διά κανονίων 80 λιτρών, και μετ'
+            ολίγας ημέρας επροχώρησε πλησιέστερον του τείχους όπου
+            έκειτο τα προτείχισμα του Φραγκλίνου· ο δε ανυψούμενος
+            όχθος των χωμάτων εκυλίσθη εντός δέκα οργυιών, και
+            ήρχισεν ο εχθρός να ρίπτη χώμα και κλάδους ελαιών εις την
+            πρόταφρον αριστερόθεν του όχθου· δεν ειργάσθησαν δε
+            ολιγώτερον και οι εντός του τείχους εις υπεράσπισιν,
+            εγείραντες νέον κανονοστάσιον, όθεν ρίπτοντες εις το
+            παραπέτασμα των πλησιεστέρων εχθρικών χαρακωμάτων της
+            εμπροσθινής γραμμής πεπυρωμένας σφαίρας και μύδρους
+            κατέστρεψαν αυτό, διεσκόρπισαν και έκαυσαν τους
+            φρακτήρας, και ηνάγκασαν τον εχθρόν να οπισθοδρομήση εις
+            την δευτέραν των χαρακωμάτων του παράλληλον. Το
+            κανονοστάσιον τούτο δι' α κατωρθώθησαν δι' αυτού
+            επωνομάσθη «ο - Κ ε ρ α υ ν ο φ ό ρ ο ς».
+
+Ιούλιος     Οι δε εχθροί, ετοιμαζόμενοι εις την έφοδον και
+            προθέμενοι να χώσωσι προς τοις άλλοις και την έμπροσθεν
+            του προτειχίσματος του Μπότσαρη τάφρον, ανέτρεψαν το
+            δειλινόν της 2 ιουλίου δι' υπονόμου το αντικρύ του
+            προτειχίσματος έδαφος, και έπεσεν εις την τάφρον εξ
+            αιτίας της ανατροπής ταύτης πολλή ύλη. Την έκρηξιν ταύτην
+            παρηκολούθησαν πολεμικαί κραυγαί και βαρύς πυροβολισμός
+            έσωθεν και έξωθεν ως αν επρόκειτο έφοδος, και μετά τον
+            πυροβολισμόν ήρχισε πετροπόλεμος, πετροβολούντων και
+            αυτών των εν τη πόλει παιδίων.
+
+            Πολεμούντες οι Τούρκοι την πόλιν διά ξηράς, επεχείρησαν,
+            ελθόντος του στόλου, να την πολεμήσωσι και διά θαλάσσης.
+            Εκτός του εις την λίμνην του Μεσολογγίου συνήθους είσπλου
+            διά του Βασιλαδίου, υπάρχει ρηχότερός τις και ασυνήθης
+            κατά τον Προσπάνιστον, νησίδιον δυτικώτερον κείμενον του
+            Βασιλαδίου. Οι Τούρκοι, αφ' ού δις και τρις επειράθησαν
+            να κυριεύσωσι το Βασιλάδι και απέτυχαν, αφ' ού
+            απεκρούσθησαν επίσης κινηθέντες εις κυρίευσιν του
+            Προκοπανίστου, όπου εστάθμευεν ελληνική φρουρά,
+            απεβίβασαν εργάτας και ύλας χρησίμους εις κατασκευήν
+            κανονοστασίου επί του νησιδίου Αϊ-σώστη (αγίου
+            Σώζοντος) μεταξύ Βασιλαδίου και Προκοπανίστου, και δύο
+            ώρας και τέταρτον απέχοντος της πόλεως· άραντες δ' επί
+            των ώμων την 8 ελαφρά πλοιάρια και θαλασσοβατούντες, τα
+            μετέφεραν διά του  κ ό μ μ α τ ο ς  του Βασιλαδίου εις
+            την λίμνην. Ανόχυροι και απρομήθευτοι οι επί του
+            Προκοπανίστου και φοβηθέντες μη διά της εισκομιδής των
+            εχθρικών τούτων πλοιαρίων διακοπή η κοινωνία αυτών και
+            των εν τη πόλει, όθεν ελάμβαναν τα προς το ζην, έφυγαν
+            αυθημερόν, και οι εχθροί κυριεύσαντες την θέσιν
+            εισεβίβασαν διά του κατ' εκείνο το μέρος είσπλου άλλα
+            ογκωδέστερα πλοιάρια, εν οίς και σαλούπας και μίστικα.
+            Ηριθμούντο δε όλα τα εντός της λίμνης εχθρικά πλοιάρια 36
+            ένοπλα, εν οίς καί τινα φέροντα βομβοβόλους· ήσαν δε υπό
+            την οδηγίαν του Μαχμούτη. Ιδόντες οι εν τη πόλει, ότι η
+            λίμνη επατήθη, κατεσκεύασαν εν τάχει επί διαφόρων μερών
+            της πόλεως προς την θάλασσαν 7 κανονοστάσια, και έβαλαν
+            εις κίνησιν και 6 κανονοφόρα πλοιάρια, άτινα δις και τρις
+            εναυμάχησαν, αν και δυσανάλογος ο αριθμός των. Αφ' ού δε
+            έζωσαν οι Τούρκοι την πόλιν διά ξηράς και θαλάσσης,
+            έστειλαν προς τους πολιορκουμένους πρεσβευτάς, εν οίς και
+            τον Ταχήρ-Αμπάζην, λέγοντας, ότι επειδή τα πάντα ήσαν
+            έτοιμα εις έφοδον, και η άλωσις της πόλεως και η
+            καταστροφή των εν αυτή βεβαία, ωρμήθησαν υπό της παλαιάς
+            προς αυτούς φιλίας και έπεισαν τον αρχιστράτηγον να κλίνη
+            εις συμβιβασμόν, ελπίζοντες ότι και ούτοι, λυπούμενοι
+            τουλάχιστον τα εν τη πόλει, αδύνατα μέλη, δεν θα
+            εκώφευαν· τοις επρόβαλαν, δε αισχρούς όρους· αλλ' οι
+            πολιουρκούμενοι απορρίψαντές τους εξ ενός στόματος άνευ
+            ουδεμιάς συζητήσεως αντεπρόβαλαν «πόλεμον». Μετά δύο
+            ημέρας επανέλαβεν ο αρχηγός του εχθρικού στολίσκου την
+            περί συμβιβασμού πρότασιν· «Ο μεταξύ Ελλήνων και Τούρκων
+            συμβιβασμός», απεκρίθη και τότε η φρουρά, «είναι τα
+            όπλα». Οι Τούρκοι, αφ' ού δις απέτυχαν, απεφάσισαν να
+            εφορμήσωσιν. Είχαν ήδη χώσει την έμπροσθεν του
+            προτειχίσματος του Μπότσαρη τάφρον, υφ' ήν
+            προετοιμάσαντες υπόνομον την άναψαν την 16 μετά
+            μεσημβρίαν. Εσείσθη το έδαφος, εξήλθε καταχθόνιος βοή,
+            και διερράγη το προτείχισμα του Μπότσαρη. Τούτου
+            γενομένου, ώρμησαν οι Τούρκοι πολλαχόθεν εις το τείχος
+            αλαλάζοντες, εισεπήδησαν διά της διαρραγής και έστησαν
+            επί του τείχους σημαίας. Ακλόνητοι οι φυλάσσοντες την
+            θέσιν εκείνην Έλληνες αντεστάθησαν γενναίως, τους
+            αντέκρουσαν, έρριψαν τας σημαίας των, εσυσσώρευσαν
+            πολλούς εξ αυτών νεκρούς, και έκλεισαν εκ του προχείρου
+            την διαρραγήν διά στρωμάτων και προσκεφαλαίων. Διακόσιοι
+            εχθροί εφονεύθησαν επί της εφόδου ταύτης, και όχι
+            ολιγώτεροι επληγώθησαν. Εφονεύθησαν και 5 Έλληνες, εξ ών
+            οι 3 ήσαν εργάται σκάπτοντες εις εύρεσιν της εχθρικής
+            υπονόμου και πλακωθέντες επί της ανατροπής. Επληγώθησαν
+            δε και ο Γιώτης Γκιώνης και ο Δήμος Ρινιάσας, όστις και
+            απέθανε μετ' ολίγας ημέρας. Οι Τούρκοι, μη δειλιάσαντες
+            διά την αποτυχίαν και φθοράν των, εφώρμησαν την επιούσαν
+            επί το αυτό μέρος, και έστησαν ως και την προτεραίαν
+            σημαίας, αλλά και τότε αντεκρούσθησαν και έπαθαν· έβαλαν
+            πυρ εις τα στρώματα και προσκεφάλαια θέλοντες να ανοίξωσι
+            την δι' αυτών εκ του προχείρου κλεισθείσαν διαρραγήν,
+            αλλ' ουδέ και κατά τούτο ευδοκίμησαν, διότι οι Έλληνες
+            έσβεσαν αμέσως την φλόγα ρίψαντες χώμα και νερόν.
+            Εφονεύθη δε την ημέραν εκείνην ο στρατηγός Γιάννης
+            Σούκας. Ηττηθείς ο Κιουταχής, δις επρόβαλε την 18 εκ νέου
+            συνθήκην υπό μετριωτέρους όρους. Επανάλαβε την πρότασίν
+            του και την εφεξής περιορίσας τας απαιτήσεις του εις
+            μόνην την παράδοσιν της πόλεως· και επειδή οι Έλληνες
+            ανέβαλαν την απάντησιν εις την αύριον, υπέλαβεν ότι
+            συγκατετίθεντο, και τοις έγραψε περί το μεσονύκτιον να τω
+            παραδώσωσιν επί του παρόντος δύο κανονοστάσια και μίαν
+            των πυλών, έως ου υπογραφώσιν αι συνθήκαι· αλλ' εις
+            απάντησιν ήκουσεν ότι ούτε το Μεσολόγγι διά συνθήκης
+            απεκτάτο, ούτε κανονοστάσια και πύλαι αναιμωτί
+            εκυριεύοντο· τη συγκαταθέσει δε της φρουράς απέστειλε και
+            ο Λάμπρος Βέικος προς τον Ταχήρ-Αμπάζην, συμβουλεύοντα
+            φιλικώς την παράδοσίν των, επιστολήν λέγουσαν, ότι και ο
+            Θεός θα τους ωργίζετο, και ο κόσμος όλος θα τους
+            κατέκρινε, και αυτός ως φίλος των θα τους εμέμφετο, αν
+            παρέδιδαν φρούριον εφωδιασμένον παντός αναγκαίου· τον
+            παρεκίνει δε να είπη προς τον αρχιστράτηγόν του, ότι το
+            Μεσολόγγι δεν εκυριεύετο ειμή διά ξίφους, και τω έστειλε
+            και ποτά εις χρήσιν των σημαιοφόρων επί της εφορμής.
+            Ωργίσθησαν οι Τούρκοι λαβόντες την απάντησιν της φρουράς
+            και την επιστολήν του Λάμπρου· αλλ' αφ' ού είδαν και τα
+            εις έφοδον ποτά, εξεμάνησαν ως χλευαζόμενοι, και
+            επυροβόλησαν διά ξηράς και διά θαλάσσης όσον ουδέποτε.
+            Περί δε το δειλινόν ήρχισαν να φέρωσι πολλάς κλίμακας εις
+            τας προφυλακάς των και εφαίνοντο προετοιμαζόμενοι εις
+            έφοδον. Εγρηγόρησεν εύθυμος όλην την νύκτα η φρουρά· καθ'
+            ήν δε ώραν ήρχισε να φέγγη, οι επί των προτειχισμάτων του
+            Φραγκλίνου, του Μπότσαρη και του Μακρή, και οι επί του
+            καρκινοειδούς προφράγματος είδαν τους εχθρούς κινουμένους
+            και εις έφοδον προπαρασκευαζομένους, και ητοιμάσθησαν,
+            ηχούσης της σάλπιγγος το πολεμιστήριον. Αφ' ού δε
+            εξημέρωσεν, οι υπό το προτείχισμα του Φραγκλίνου εχθροί
+            έβαλαν πυρ εις προετοιμασθείσαν υπόνομον, και μετά την
+            εκπυρσοκρότησιν ανέβησαν αλαλάζοντες οι σημαιοφόροι, οι
+            μεν επί του προτειχίσματος εκείνου, οι δε επί των του
+            Μπότσαρη και του Μακρή και του καρκινοειδούς προφράγματος
+            και έστησαν τας σημαίας των. Η θέα τόσων εχθρικών σημαιών
+            επί του τείχους εδείκνυεν ότι η πόλις εκυριεύθη, και δεν
+            ηκούετο καθ' όλην την γραμμήν του περιτειχίσματος έσωθεν
+            και έξωθεν ειμή βαρύς κανονοβολισμός, βομβοβολισμός και
+            τουφεκισμός.
+
+            Μετά δε την ανύψωσιν των σημαιών ηγωνίζοντο οι εχθροί να
+            κρατήσωσι τας θέσεις εφ' ών τας ανύψωσαν. Αλλ' οι
+            Έλληνες, οι υποπτεύοντες το γεγονός και ανεγείραντες
+            έσωθεν άλλους αντιπρομαχώνας, επολέμησαν καρτερικώτατα
+            όπισθεν αυτών και άνωθεν του τείχους εκ των πλαγίων των
+            κινδυνευόντων μερών· δύο ήμισυ ώρας η μάχη εφαίνετο
+            αμφιρρεπής, αλλ' επί τέλους οι εχθροί ενέδωκαν, και αι
+            επί του τείχους υψωθείσαι σημαίαι ηφανίσθησαν. Πεντακόσια
+            εχθρικά πτώματα ερρίφθησαν εις την τάφρον και αλλού, γόοι
+            των πληγωθέντων και αποθνησκόντων εν τω εχθρικώ
+            στρατοπέδω ηκούοντο, και άφωνα έμειναν δι' όλης εκείνης
+            της ημέρας όλα τα κανονοστάσια του εχθρού και ακίνητα όλα
+            τα στρατεύματά του. Ο δε Κιουταχής, γενόμενος έξω φρενών
+            διά την αποτυχίαν του, απεκεφάλισε την αυτήν ημέραν τον
+            Ρούτσον καί τινας άλλους αιχμαλώτους μηδέν πταίσαντας.
+
+            Εν ώ δε διήρκει η κατά ξηράν μάχη, ώρμησεν ο εχθρικός
+            στολίσκος κατά της πόλεως· προπορεύετο δε αυτού πλοιάριον
+            καιόμενον και καπνίζον ίνα προχωρή ο στολίσκος προς την
+            πόλιν υπό τον καπνόν αόρατος. Αλλ' ο καπνός ήτον ολίγος,
+            τα δε πλοιάρια πολλά, ώστε δεν απεκρύβησαν και
+            ηναγκάσθησαν υπό του πυροβολισμού των παραθαλασσίων
+            κανονοστασίων ν' απομακρυνθώσι της πόλεως, αφ' ού
+            επλησίασαν εντός δέκα οργυιών. Είκοσιν εφονεύθησαν και
+            επληγώθησαν εκ της φρουράς την ημέραν εκείνην.
+
+            Και κατ' αυτήν και κατ' άλλας προτέρας περιστάσεις
+            απέδειξεν η φρουρά ότι ούτε τον αριθμόν ούτε την ανδρίαν
+            των εχθρών εφοβείτο· εφοβείτο μόνον την έλλειψιν των
+            αναγκαίων· η έλλειψις δε υπήρχε και δεν εθεραπεύετο ειμή
+            διά θαλάσσης. Καλή τύχη την τρίτην ημέραν της περί ης ο
+            λόγος νίκης 40 πλοία υπό τον Μιαούλην, τον Σαχτούρην, τον
+            Κόλανδρούτσον και τον Αποστόλη εφάνησαν έξωθεν του
+            Μεσολογγίου· τέσσαρα δε μικρά τουρκικά εν τω λιμένι, άμα
+            ιδόντα την ελληνικήν προφυλακήν, ανήχθησαν και έτρεξαν
+            προς τον Κορινθιακόν κόλπον· έτρεξε κατόπιν των και η
+            ελληνική προφυλακή· δύο εκ των τεσσάρων επρόφθασαν και
+            εφυλάχθησαν υπό την Ναύπακτον, το τρίτον απέφυγε και αυτό
+            τον κίνδυνον, αλλά το τέταρτον, εγγύς να πέση εις χείρας
+            των εχθρών του, ερρίφθη επί της ξηράς· οι δε εν αυτώ,
+            εμβάντες εις τας λέμβους των, κατέφυγαν εις το μη
+            κινδυνεύον τρίτον πλοίον. Ένδεκα μόνοι έμειναν επί του
+            ριφθέντος εις την ξηράν, διότι αι λέμβοι δεν εχώρησαν
+            όλους. Ούτοι, αφ' ού επλησίασαν οι Έλληνες, κατεβίβασαν
+            την οθωμανικήν σημαίαν, παρεδόθησαν και δεν έπαθαν.
+            Κυριεύσαντες δε οι Έλληνες το πλοίον, το εγύμνωσαν ως μη
+            δυνάμενοι να το ανελκύσωσι, το έκαυσαν και επανήλθαν εις
+            τα νερά του Μεσολογγίου, όπου ηύραν και τα άλλα ελληνικά
+            πλοία. Την ημέραν δ' εκείνην έπλεεν όλος ο εχθρικός
+            στόλος έξωθεν της Κεφαλληνίας, την δε επιούσαν εκινήθη
+            κατά του ελληνικού, και ηλίου μεσουρανούντος επλησίασε
+            προετοιμασμένος εις μάχην. Δώδεκα κορβέτται υπό τον
+            Ριαλέμπεην συνίστων την δεξιάν πτέρυγά του, τα δικάταρτα
+            την αριστεράν, εννέα δε φρεγάται καί τινες γολέτται το
+            κέντρον, όπου ήτο και ο καπητάμπασας. Οι Έλληνες,
+            βλέποντες τους εχθρούς επερχομένους, εφώρμησαν πλήρεις
+            τόλμης, εναυμάχησαν μεταξύ Μεσολογγίου και Πάπα και
+            έρριψαν κατά της τουρκικής ναυαρχίδας τρία πυρπολικά.
+            Εδειλίασεν ο Τοπάλης, εστράφη προς νότον και ετράπη όλος
+            ο στόλος εις αισχράν φυγήν θεωρών τον αρχηγόν του
+            φεύγοντα. Μία κορβέττα, τέσσαρα βρίκια, τέσσαρες γολέτται
+            και πέντε φορτηγά κατέφυγαν εις τον κόλπον· όλα δε τα
+            άλλα ακλούθησαν τον φυγόμαχον καπητάμπασαν, καταδιωκόμενα
+            αισχρώς μέχρι της Κεφαλληνίας. Ουδέποτε, κατά την
+            μαρτυρίαν των Ελλήνων, οι διά παντός δειλοί και ανίκανοι
+            κατά θάλασσαν Τούρκοι εφάνησαν ενώπιον των εχθρών των
+            τόσον ανίκανοι και τόσον δειλοί.
+
+            Διαρκούσης δε της καταδιώξεως, πέντε πλοία σπετσιωτικά
+            υπό τον Κυριακόν απεκόπησαν του λοιπού στόλου,
+            ηγκυροβόλησαν προς το εσπέρας έμπροσθεν της
+            πολιορκουμένης πόλεως και απεβίβασαν όσα έφεραν εις
+            χρήσιν της φρουράς τρόφιμα και πολεμεφόδια· την δε
+            επαύριον επανήλθεν όλος ο στόλος εις τον λιμένα, και
+            εισήγαγεν 20 πλοιάρια ένοπλα εις την λίμνην διά του
+            Βασιλαδίου προς καταστροφήν του εχθρικού στολίσκου
+            συνεργεία και των εντοπίων πλοιαρίων. Ο στολίσκος ούτος,
+            αφ' ης ημέρας εφάνη ο ελληνικός στόλος, επλησίασεν εις
+            την ξηράν κατά το μέρος όπου ήσαν οι εχθροί
+            εστρατοπεδευμένοι· την ημέραν δε του κινδύνου ήλθαν επί
+            του παραλίου εκείνου χίλιοι ιππείς και πεζοί προς
+            υπεράσπισίν του· αλλά τα ελληνικά πλοιάρια, επέπεσαν
+            τόσον ορμητικώς, ώστε εντός ενός τετάρτου ώρας εκυρίευσαν
+            επτά, τα δε λοιπά απέφυγαν τον κίνδυνον, καταφυγόντα υπό
+            την σκέπην του επί της αντικρύ ξηράς εχθρικού
+            κανοναστασίου. Κατά την πλοιαριομαχίαν ταύτην εφονεύθησαν
+            επτά Έλληνες και επληγώθησαν τέσσαρες. Επληγώθη
+            θανατηφόρως, θλασθέντος του ποδός υπό κανονοβολής και
+            απέθανε την επαύριον και ο δεκαοκτωετής Μάνθος
+            Τρικούπης, συναγωνιστήν έχων επί του αυτού πλοιαρίου τον
+            έτι νεώτερον αυτού αδελφόν Θεμιστοκλή. Μετά δύο ημέρας
+            επεσκέφθη ο Μιαούλης την φρουράν, και την επαύριον
+            απέπλευσεν, αφήσας 8 πλοία εις διατήρησιν της πολιορκίας
+            του κορινθιακού κόλπου, του αμβρακικού, και της
+            θεσπρωτικής παραλίας μέχρι των Συβώτων.
+
+            Η επανειλημμένη αποτυχία των εφορμών του εχθρού εθάρρυνε
+            τους πολιορκουμένους να αντεφορμήσωσι. Πρό τινων ημερών
+            περιεφέροντο έξωθεν του Μεσολογγίου εις ενόχλησιν του
+            εχθρού οι μετά την εν Διστόμω μάχην κατά την 9 Ιουνίου
+            αποσπασθέντες του στρατοπέδου της Ανατολικής Ελλάδος, και
+            μεταβάντες εις την Δυτικήν οπλαρχηγοί, Καραϊσκάκης,
+            Τσαβέλλας και άλλοι. Μετ' αυτών συνενοήθησαν οι εν τη
+            πόλει πότε να πέσωσιν οι μεν έσωθεν οι δε έξωθεν επί τους
+            πολιορκητάς, και καθ' ήν ημέραν κατεστράφη ο εχθρικός
+            στολίσκος, περί την γ' ώραν της νυκτός, δοθέντος του
+            σημείου, έπεσαν 500 επί τους εν ταις υπωρείαις του Ζυγού
+            εσκηνωμένους εχθρούς, εξώρμησαν μετ' ολίγον και 1000
+            εκλεκτοί της φρουράς οι μεν εκ της ανατολικής πλευράς οι
+            δε εκ του κέντρου, και η προφυλακή αυτών, μη έχουσα άλλο
+            όπλον ειμή το ξίφος, έπεσεν αιφνιδίως εις τα εχθρικά
+            χαρακώματα· οι δε όπισθεν της προφυλακής ερχόμενοι, δις
+            κενώσαντες τα τουφέκια, ώρμησαν και εκείνοι ξιφήρεις,
+            εκυρίευσαν τέσσαρα κανονοστάσια καί τινα των επί της
+            αυτής γραμμής χαρακωμάτων. Πτοηθέντες οι εχθροί
+            εγκατέλειψαν τους προμαχώνας της ανατολικής πλευράς και
+            συνεσωματώθησαν προς την δυτικήν και την βόρειον· οι δε
+            Έλληνες περιφερόμενοι εν μέσω του εχθρικού στρατοπέδου
+            εξιφοκτόνουν, επήραν πολλάς σημαίας και πολλά όπλα και
+            επανήλθαν εις την πόλιν απάγοντες καί τινας των
+            εργαζομένων παρά τοις Τούρκοις Χριστιανών. Υπερτριακόσιοι
+            ελογίσθησαν οι φονευθέντες και πληγωθέντες εχθροί·
+            εφονεύθησαν και εκ των ημετέρων 17 και επληγώθησαν 13.
+            Μετά την μάχην ταύτην μετέφεραν οι Τούρκοι τας εν ταις
+            υπωρείαις σκηνάς των επί της πεδιάδος πλησιέστερον του
+            τείχους και τας έστησαν γύρωθεν της σκηνής του Κιουταχή,
+            ήτις διεκρίνετο των άλλων ως η μόνη πρασινόχρους.
+
+            Αι αλλεπάλληλοι ήτται και ζημίαι δεν κατεδάμασαν το
+            καρτερόψυχον τούτον άνδρα, αν και ο αριθμός του στρατού
+            του και κατ' εξοχήν των εργατών ωλιγόστευσε μεγάλως.
+            Αποτυχών καθ' όλα τα επιχειρήματά του προσήλωσεν όλην την
+            προσοχήν του και περιώρισε σχεδόν όλας τας πολεμικάς του
+            εργασίας εις ανύψωσιν του όχθου υπεράνω του
+            προτειχίσματος του Φραγκλίνου. Εις μάτην ηγωνίσθησαν οι
+            Έλληνες, σφαιροβολούντες και μυδροβολούντες τους
+            εργαζομένους, να καταστρέψωσι το καινοφανές τούτο και
+            χειροποίητον όρος, το εν είδει προχώματος μηκυνόμενον,
+            πλατυνόμενον και δι' επιθέσεως χωματοφόρων σακκίων και
+            καλαθίων αδιακόπως ανυψούμενον· εις μάτην ώρμησαν την 27
+            επ' ελπίδι να τρέψωσιν αυτούς εις φυγήν οι φυλάσσοντες το
+            προτείχισμα του Φραγκλίνου, εξ ών εφονεύθησαν 7 και
+            επληγώθησαν 9· η επιμονή του Κιουταχή υπερίσχυσεν όλων
+            των προσκομμάτων, και την 29 υπερυψώθη του προτειχίσματος
+            το τεχνητόν τούτο όρος αναμιμνήσκον το του Αρχιδάμου επί
+            της πολιορκίας των Πλαταιών, και το εις άλωσιν της Τύρου
+            επί Αλεξάνδρου.
+Αύγουστος   Υψώθησαν δ' επί του μετώπου και επί των πλευρών αυτού
+            παραπετάσματα, δι' ων κυριεύσας ο εχθρός την 11 αυγούστου
+            το προτείχισμα του Φραγκλίνου, ήλπιζε να πατήση την
+            πόλιν, αλλ' εψεύσθη των ελπίδων του. Οι Έλληνες, αφ' ης
+            ώρας υπώπτευσαν ότι προς τοιούτον σκοπόν ανηγείρετο το
+            όρος τούτο, όπερ καλούμεν και ημείς εις το εξής κατά τον
+            τειχοποιόν  Ύ ψ ω μ α - τ η ς - ε ν ώ σ ε ω ς, απέκοψαν
+            το κινδύνευον εκείνο μέρος εξορύξαντες άλλην τάφρον υπέρ
+            τα 200 βήματα ενδότερον, αρχομένην από της θαλάσσης,
+            εκτεινομένην παραλλήλως προς την παλαιάν τάφρον και
+            συνενουμένην πλησίον του μηνοειδούς προφράγματος. Όπισθεν
+            δε της νέας ταύτης τάφρου κατεσκεύασαν αντιτείχισμα, και
+            έστησαν επ' αυτού άλλα κανονοστάσια, ώστε ο εχθρός, αντί
+            να ευρεθή μετά την άλωσιν του περί ου ο λόγος
+            προτειχίσματος εντός της πόλεως, ως ήλπιζεν, ευρέθη εκτός
+            αυτής, ως και πρότερον, και πολιορκούμενος μάλλον ή
+            παλιορκών, ως τεθείς εν μέσω του πυρός των επί του
+            αντιτειχίσματος και των άλλων των εκ πλαγίου του
+            προτειχίσματος του Φραγκλίνου κανονίων. Όσον δε ανυψούτο
+            υπό των εχθρών το επί της κορυφής του υψώματος της
+            ενώσεως παραπέτασμα, τόσον αντανυψούτο και υπό των
+            Ελλήνων το του αντιτειχίσματος. Αλλ' ο επίμονος και
+            ακάματος Κιουταχής, ιδών ότι δεν κατώρθωσεν ό,τι ήλπιζεν,
+            επεχείρησε ν' ανεγείρη και έσωθεν του προτειχίσματος του
+            Φραγκλίνου άλλο ύψωμα ενώσεως όμοιόν του έξω εις
+            κυρίευσιν του αντιτειχίσματος, και ήνοιξεν υπό το
+            προτείχισμα τρεις λάκκους και τρεις θυρίδας, και δι'
+            αυτών εισεκόμιζε χώματα· εκύλιε δε τα χώματα προς την
+            δεξιάν πλευράν του εσωτερικού περιταφρεύματος, διότι
+            ταύτην εσκόπευε να χώση· καταγινόμενος δε εις τας
+            εργασίας ταύτας κατεσκεύασε και επί της αριστεράς πλευράς
+            του υψώματος της ενώσεως κανονοστάσιον, επιθέσας δύο
+            κανόνια εις προσβολήν του πυργώματος του Κοραή του εις
+            άκρον ενοχλούντος και βλάπτοντος τους εις μετακομιδήν
+            χωμάτων εργαζομένους· αλλ' αι εσωτερικαί του εργασίαι δεν
+            προώδευαν ως άλλοτε αι εξωτερικαί, διότι οι εις ανύψωσιν
+            του νέου προχώματος εργαζόμενοι έκειντο υπό το πυρ των εκ
+            πλαγίου ελληνικών κανονοστασίων. Εις καταστροφήν δε των
+            εργασιών του ώρμησαν 30 της φρουράς του αντιτειχίσματος
+            επί τους προμαχώνας του υψώματος της ενώσεως, ανέτρεψαν
+            μέρος αυτών, εσκόρπισαν τον σωρόν των εισκομιζομένων
+            χωμάτων, και καταπλήξαντες τους φύλακας διά της τόλμης
+            των τους ηνάγκασαν να οπισθοδρομήσωσιν· αλλά δεν
+            εδυνήθησαν να κρατήσωσι την εγκαταλειφθείσαν θέσιν, και
+            μετά ημίωρον πετροπόλεμον επανήλθαν εις τας θέσεις των,
+            οι δε Τούρκοι ανέκτησαν τους προμαχώνας των, και ήρχισαν
+            πάλιν να κυλίωσι χώματα. Κατά την μάχην ταύτην
+            εφονεύθησαν 4 εκ των εξορμησάντων, εν οίς και ο Σπύρος
+            Κοντογιάννης και ο φιλέλλην Ροσνέρος· επληγώθησαν δε 6.
+
+            Ουδέν ήττον των Τούρκων ειργάζοντο και οι Έλληνες εις
+            τελειοποίησιν των εσωτερικών χαρακωμάτων, και έστησαν
+            κανονοστάσιον αφανές προς τα Κουτσονέικα, επιθέσαντες
+            τρία κανόνια και μίαν βομβοβόλον· ειργάζοντο δε και οι
+            έσωθεν και οι έξωθεν υπό αδιάκοπον πυροβολισμόν, καθ' όν
+            εφονεύθη ο Παντολέων Πλατύκας. Ιδόντες δε οι Έλληνες, ότι
+            κυλίοντες οι εχθροί χώματα έφθασαν εις το χείλος της
+            τάφρου, εφεύραν τρόπον εις υφελκυσμόν αυτών, ώστε οι
+            εχθροί, όσον και αν ειργάζοντο, ήντλουν εις τετριμμένον
+            πίθον· υφέλκοντες οι Έλληνες το χώμα ητοίμασαν εν ταυτώ
+            και υπόνομον υπό την οδηγίαν του περί τα τοιαύτα
+            επιτηδειοτάτου Παναγιώτη Σωτηροπούλου και ενέθεσαν τρεις
+            ογκώδεις βόμβας· άναψαν δε την υπόνομον περί την
+            μεσημβρίαν της 19, και εν ροπή οφθαλμού κατεστράφησαν αι
+            πολυήμεροι εκείναι εργασίαι, απεμακρύνθησαν οι εχθροί
+            έντρομοι, και καταφυγόντες εις τα απωτέρω χαρακώματά των
+            έρριπταν εκείθεν ως χάλαζαν επί τους Έλληνας εξορμήσαντας
+            μετά την εκραγήν της υπονόμου σιδηράς και υαλίνους
+            βομβίδας. Οι Έλληνες εν τοσούτω εγένοντο κύριοι όλων των
+            έσω του προτειχίσματος του Φραγκλίνου εχθρικών
+            χαρακωμάτων και ηγωνίζοντο να κυριεύσωσι και αυτό το
+            προτείχισμα. Τούτο ιδών ο Κιουταχής και φοβηθείς μήπως
+            ευδοκιμήσαντες ματαιώσωσι διά μιας όλα τα πολύμοχθα έργα
+            του, έτρεξεν επί του υψώματος της ενώσεως εις εμψύχωσιν
+            των μαχητών του, και εις ένδειξιν της παρουσίας του
+            έστησεν επ' αυτού την στατραπικήν του σημαίαν, αλλ' υπό
+            κακούς οιωνούς· διότι μόλις υψώθη, και ελληνική
+            τουφεκοβολή έρριψε την επί του σφαιριδίου εξέχουσαν του
+            σημαιοφόρου ξύλου ακωκήν. Τόσον δε εγγύς αλλήλων ήσαν
+            Έλληνες και Τούρκοι, ώστε εμάχοντο και διά πετρών και
+            ξύλων, οι δε Τούρκοι εχειροβόλουν και υαλίνους βομβίδας
+            ας ήρπαζαν οι Έλληνες και έσπων κατά γης προ της εκραγής
+            των. Εν τοσούτω απώθησαν οι Έλληνες τους εχθρούς και από
+            του προτειχίσματος του Φραγκλίνου, και καταστρέψαντες τας
+            επ' αυτού εργασίας των και επιπεδώσαντές το, ώρμησαν και
+            επάτησαν το άκρον και αυτού του υψώματος της ενώσεως. Οι
+            Τούρκοι εκλείσθησαν τότε εντός των επ' αυτού απωτέρω
+            προμαχώνων, και κρύπτοντες τας κεφαλάς των εκίνουν
+            υπεράνω αυτών γυμνάς τας μαχαίρας των απειλούντες αλλά μη
+            βλάπτοντες. Οι δε Έλληνες, μη βλέποντές τους, επέρριπταν
+            πέτρας και ξύλα· τους επετροβόλουν δε και αυτά τα παιδία.
+            Διήρκεσεν η μάχη μέχρι του μεσονυκτίου, καθ' ήν ώραν οι
+            μεν Τούρκοι ηναγκάσθησαν να καταφύγωσιν όπισθεν του
+            υψώματος της ενώσεως, οι δε Έλληνες έμειναν κύριοι
+            αδιαφιλονείκητοι του προτειχίσματος και της άκρας του
+            υψώματος της ενώσεως της συνδεούσης αυτό μετά του
+            προτειχίσματος· 20 Έλληνες εφονεύθησαν, και 45
+            επληγώθησαν, εν οίς και ο Γεώργης Τσαβέλλας, ο Ντάγκας,
+            και ο Γιαννάκης Ραζοκότσικας, 8 δ' εκ των φονευθέντων και
+            14 εκ των πληγωθέντων ήσαν Μεσολογγίται· 100 δε ζώα
+            εφόρτωσαν οι Τούρκοι πτωμάτων και μετεκόμισαν και άλλα
+            πτώματα επί των ώμων.
+
+            Πληγήν θανάσιμον εθεώρησεν ο Κιουταχής την στέρησιν του
+            προτειχίσματος, υπέρ ου τόσον εμόχθησεν. Η κατήφεια
+            εκάλυψε το πρόσωπόν του, και ο θυμός εξηγρίωσε την
+            καρδίαν του· εφοβείτο δε και την αγανάκτησιν του
+            σουλτάνου, προς ον υπεσχέθη να υποτάξει το Μεσολόγγι προ
+            του μπαϊραμίου, τουτέστι προ του καιρού εκείνου. Έναυλος
+            ήτον εν ταις άκραις του και ο λόγος του σουλτάνου επί τω
+            διορισμώ του· «το Μεσολόγγι ή την κεφαλήν σου»·
+            εσυλλογίζετο προς τοις άλλοις ότι και τα πολεμεφόδιά του
+            ωλιγόστευσαν, και ο χειμών επλησίαζεν· ανησύχει δε
+            μανθάνων ότι αποσπάσματα Ελλήνων, περιφερόμενα εις
+            Αιτωλίαν και Ακαρνανίαν, ήρπαζαν συχνάκις τας στελλομένας
+            εις χρήσιν του στρατού του τροφάς, και εφοβείτο μη
+            απεκλείετο διά ξηράς και θαλάσσης· δεν έπαυαν δε και οι
+            στρατιώται του καθ' ημέραν λειποτακτούντες και
+            γογγύζοντες, ότι και μισθούς δεν ελάμβαναν, και κρίθινον
+            ψωμίον αντί σιτίνου έτρωγαν· εν ενί λόγω τα πάντα
+            προεμήνυαν ότι και το στρατόπεδον ήτον εν τω διαλύεσθαι,
+            και η κεφαλή του αρχηγού εκινδύνευεν. Εν ώ δε τα τοιαύτα
+            ετάρατταν και τον νουν και την καρδίαν του Κιουταχή,
+            έπεσαν δύο βόμβαι πλησίον της σκηνής του· και η μεν,
+            εκραγείσα, έρριψε το ακροσκήνιον και έσχισε και τον
+            επενδύτην ενός των περί αυτόν· η δε δεν εξερράγη, και
+            ιδών ο Κιουταχής ότι ήτον εκ του χυτείου της
+            Κωνσταντινουπόλεως «χάρις», εκραύγασεν, «εις τον Τοπάλην,
+            με πολεμούν οι άπιστοι διά των σταλέντων μοι πυροβόλων
+            παρά της υψηλής Πύλης ίνα πολεμήσω εγώ αυτούς». Η βόμβα
+            ήτον εξ όσων επήραν οι Έλληνες επί της ναυμαχίας του
+            Καφηρέως, εξ ών πολλαί εστάλησαν εις τους πολιορκούντας
+            την πόλιν.
+
+            Μετά δε την μάχην ταύτην ο μεν Κιουταχής ηγωνίζετο να
+            οχυρωθή πάλιν εν τω μέσω του υψώματος της ενώσεως 40
+            οργυιάς μακράν του υπό των Ελλήνων κρατουμένου μέρους,
+            και να εγείρη και κανονοστάσιον 150 οργυιάς απέχον του
+            αντιτειχίσματος κατέμπροσθεν του φράγματος του μεταξύ του
+            προτειχίσματος του Φραγκλίνου και του πυργώματος του
+            Κοραή, οι δε Έλληνες, πολεμούντες και εργαζόμενοι οι
+            αυτοί, ητοίμασαν υπό το ύψωμα της ενώσεως άλλην υπόνομον,
+            την άναψαν την νύκτα της 22, κατέστρεψαν τα εμπροσθινά
+            χαρακώματα των εχθρών και τους ηνάγκασαν εκτεθέντας υπό
+            το πυρ αυτών να οχυρωθώσιν απώτερον· διακόσιοι
+            ελογίσθησαν οι φονευθέντες και πληγωθέντες επί της
+            εκρήξεως της υπονόμου· ήσαν δε ούτοι εξ ών ο Κιουταχής
+            εξέλεξεν εις ανάκτησιν του προτειχίσματος.
+
+            Μεγάλην βλάβην επροξένει το υπό τον εύστοχον
+            πυροβολιστήν, τον και πολλάς άλλας υπηρεσίας
+            προσενεγκόντα, Κωνσταντίνον Τσιριγώτην, κατά τα
+            Κουτσονέικα αφανές κανονοστάσιον διά των επ' αυτώ τριών
+            κανονίων και της βομβοβόλου. Το παν έβαλεν ο Κιουταχής
+            εις χρήσιν ίνα το κατασιγάση, και αφ' ού είδεν ότι εις
+            μάτην εκοπίαζε, και ότι αι εκείθεν ριπτόμεναι βόμβαι
+            έπιπταν πολλάκις και εις αυτό το στρατόπεδον, μετέφερε
+            πάλιν τας πλείστας των σκηνών του εις τας υπωρείας.
+
+            Οι δε περιφερόμενοι οπλαρχηγοί της Δυτικής Ελλάδος, αφ'
+            ού ηνάγκασαν τους εν Πετροχωρίω υπό τον Άγον Βασιάρην
+            εχθρούς, μόνον φανέντες, να καταφύγωσιν εις το γενικόν
+            των στρατόπεδον, μετέβησαν εις Ακαρνανίαν.
+Σεπτέμβριος Την δε 2 σεπτεμβρίου έλαβεν η διευθύνουσα τα της
+            Δυτικής Ελλάδος επιτροπή επιστολήν αυτών λέγουσαν, ότι
+            την 28 αυγούστου έφθασαν εις Μαχαλάν, προσέβαλαν τους
+            εκεί εχθρούς, εφόνευσαν και εζώγρησαν πολλούς, επήραν
+            πολλά λάφυρα, και ότι οι εναπομείναντες επί της εχθρικής
+            εισβολής κάτοικοι της Ακαρνανίας και του Βάλτου
+            συνηνώθησαν. Λαβούσα την χαροποιάν ταύτην είδησιν η
+            επιτροπή, και προθεμένη να ενισχύση και αυξήση το
+            αρτιγενές τούτο στρατόπεδον, έστειλεν εις Δραγαμέστον
+            τροφάς, πολεμεφόδια και θαλάσσιον δύναμιν, και εξέδωκεν
+            εγκύκλιον προς όλους τους Δυτικοελλαδίτας τους εις ξένην
+            γην καταφυγόντας, προτρέπουσα αυτούς να επανέλθωσιν εις
+            την πατρίδα και συναγωνισθώσι κατά του κοινού εχθρού, ως
+            και πρότερον.
+
+            Εκείναις ταις ημέραις διώρισεν η κυβέρνησις αρχηγόν των
+            κατά την Δυτικήν Ελλάδα δυνάμεων τον Καραϊσκάκην· τούτο
+            μαθούσα η εν Μεσολογγίω επιτροπή έσπευσε να το αναγγείλη
+            τοις Δυτικοελλαδίταις, αναμιμνήσκουσα τα προς την πατρίδα
+            καθήκοντά των, καλούσα εις τον εθνικόν αγώνα τους
+            απόντας, θαρρύνουσα τους περί τον Καραϊσκάκην εις νέους
+            κινδύνους, και αποδίδουσα τον οφειλόμενον έπαινον εις την
+            φρουράν της πόλεως.
+
+            Ο δε Κιουταχής, αισθανόμενος ότι των μεν Ελλήνων η
+            κατάστασις καθ' ημέραν εβελτιούτο, των δε Τούρκων
+            εχειροτέρευεν, έβαλε κατά νουν να δοκιμάση νέαν έφοδον.
+            Αλλά τόσον απρόθυμος ήτον ο στρατός, ώστε μόλις ευρέθησαν
+            ευδιάθετοι δισχίλιοι. Ειδοποιήθησαν εν καιρώ οι Έλληνες
+            περί των μελετωμένων, και πλήρεις χαράς ανέμεναν την
+            πραγματοποίησιν βλέποντες δε ότι παρήρχοντο αι ημέραι,
+            και πάντοτε μεν ητοιμάζοντο οι εχθροί εις έφοδον, αλλά
+            δεν εκινούντο, τοις είπαν χλευαστική τη φωνή άνωθεν των
+            επάλξεων να παύσωσιν εργαζόμενοι ανωφελώς και να
+            εφορμήσωσιν όσον τάχιον· κωφευόντων δε των Τούρκων,
+            απεφάσισαν οι Έλληνες να επισπεύσωσιν άλλως πως την
+            μελετωμένην έφοδον.
+
+            Πρό τινων ημερών είχαν σκάψει μεγάλην υπόνομον υπό το
+            πρόχωμα του προτειχίσματος του Φραγκλίνου παρατεινομένην
+            υπό το ύψωμα της ενώσεως· έσκαψαν προ ολίγου και άλλην
+            μικροτέραν, δι' ης εσκόπευαν να προοιμιάσωσι την μάχην
+            αναγκάζοντες τους Τούρκους να συσσωρευθώσιν επί του
+            προχώματος. Τα δειλινόν της 9 εξερράγη η μικρά υπόνομος·
+            βαρύς κανονοβολισμός και τουφεκισμός ήρχισεν εν τω άμα
+            καθ' όλην την μεταξύ του πυργώματος του Κοτσιούκου και
+            του προτειχίσματος του Μπότσαρη γραμμήν του τείχους·
+            ανταπεκρίθησαν μανιωδώς δι Τούρκοι έξωθεν σμήνη Αλβανών
+            και Ασιανών εξήλθαν διά μιας εκ των εν ταις υπωρείαις
+            σκηνωμάτων, και ωθούντο προς τα κάτω υπό την μάστιγα των
+            ιππέων· και αυτός ο Κιουταχής, αφήσας την σκηνήν του, και
+            παρακολουθούμενος υπό της φρουράς του, κατέβη είς τι των
+            πλησιεστέρων του τείχους κανονοστασίων. Εξήφθη η μάχη υπό
+            τους ιδίους οφθαλμούς του, και εν τη ακμή της μάχης
+            εφώρμησαν οι εκλεχθέντες Αλβανοί και Γκέγκαι επί το
+            τείχος, αλλά πολλά παθόντες απεκρούσθησαν. Μετά την
+            απόκρουσιν έπαυσεν έσωθεν ο πυροβολισμός επί του μετώπου
+            του τείχους, πλην του επί του προτειχίσματος του
+            Φραγκλίνου, και ουδείς εφαίνετο ουδ' ηκούετο κατ' εκείνο
+            το μέρος. Ο Κιουταχής, υποθέσας ότι όλη η φρουρά
+            συνέρρευσεν εις το προτείχισμα εκείνο και άφησε τας άλλας
+            θέσεις κενάς, διέταξε τους έμπροσθεν του προτειχίσματος
+            του Μακρή, του κανονοστασίου του Ρήγα και του
+            καρκινοειδούς προφράγματος ν' αναβώσι τα τείχη.
+            Υπήκουσαν. Αλλ' οι Έλληνες, οι εξ επίτηδες καθήμενοι
+            αφανείς και σιωπηλοί όπισθεν του τείχους εκείνου του
+            μέρους, αφ' ού τους άφησαν και επλησίασαν, ανηγέρθησαν
+            διά μιας όλοι, τους κατεπληξαν φανέντες αιφνιδίως, τους
+            αντέκρουσαν τολμηρώς, και τους ηνάγκασαν να
+            οπισθοδρομήσωσι και καταφύγωσιν εις τα χαρακώματά των. Εν
+            τω μεταξύ δε τούτω ακατάπαυστος διετηρείτο ο πυροβολισμός
+            έσωθεν και έξωθεν του προτειχίσματος του Φραγκλίνου, και
+            πάμπολλοι Τούρκοι, ιστάμενοι επί του υψώματος της
+            ενώσεως, υφ' ο παρετείνετο η μεγάλη υπόνομος, εμάχοντο.
+            Ανάπτει εν τούτοις η μεγάλη αυτή υπόνομος, σείεται αίφνης
+            το έδαφος, διαρρήγνυται η γη, εκθρώσκει ζοφώδες νέφος εκ
+            των κόλπων αυτής κατασκοτίζον την ατμοσφαίραν, πίπτουν
+            μετ' ολίγον άνωθεν πέτραι, χώματα, κεφαλαί, σκέλη,
+            χείρες, πόδες, καταβαίνει το ζοφώδες εκείνο νέφος,
+            σκεπάζει και πνίγει όσους η υπόνομος επί της εκρήξεως δεν
+            διεμέλισεν, οι μύδροι, αι κανονόσφαιραι και αι
+            τουφεκόσφαιραι διαχέονται τήδε κακείσε, διασκορπίζονται
+            οι Τούρκοι κακήν κακώς, το ξίφος των Ελλήνων τους
+            καταδιώκει και εις αυτά τα ανατετραμμένα χαρακώματά των,
+            και μόνα όσα χάσματα ήνοιξεν η εκπυρσοκρότησις, και μόνα
+            όσα χώματα αύτη συνεσώρευσεν αναχαιτίζουν την επί τα
+            πρόσω ορμήν των Ελλήνων. Οι Τούρκοι, πολλά παθόντες,
+            επανήλθαν εις τα ερείπια του υψώματος της ενώσεως
+            εγκαταλειφθέντα υπό των Ελλήνων, και εκίνουν γυμνά τα
+            ξίφη, κομπορρημονούντες και απειλούντες τους μακράν
+            ισταμένους νικητάς. Εγέλων ούτοι επί τη κομπορρημοσύνη
+            και τη απειλή των, και μη θέλοντες να τους τουφεκίζωσιν
+            ελεούντες δήθεν αυτούς ως δειλούς και απειροπολέμους,
+            επέρριπταν μόνον ξύλα, πέτρας, βώλους, και κατεγίνοντο
+            λαφυραγωγούντες. Αφ' ού δε έπαυσεν η λαφυραγωγία,
+            κατέβησαν οι εργάται εις την υπόνομον και κυλίοντες
+            χώματα προς επιπέδωσιν χασμάτων και υψωμάτων, εξώρυξαν
+            μεταξύ πολλών νεκρών δύο ζώντας Χριστιανούς εργάτας.
+            Πεντακόσιοι και επέκεινα εθανατώθησαν την ημέραν εκείνην,
+            εν οίς και πολλοί αξιωματικοί ως εικάζετο εκ των
+            λαφυραγωγηθέντων όπλων και φορεμάτων· άδηλος δε ο αριθμός
+            των πληγωθέντων, εν οίς και ο Σέβρανης και ο Ασλάμπεης·
+            εθανατώθησαν και 15 εκ της φρουράς και επληγώθησαν 35, εν
+            οίς και ο Κωσταντής Τσαβέλλας, ο Θανάσης Ζέρβας και ο
+            δεκαεξαετής ανδρόπαις Αντώνης Μπάκας, αριστεύσας και κατά
+            την έφοδον της 21 ιουλίου, καθ' ήν αφήρπασε δύο τουφέκια
+            εκ των χειρών των εχθρών.
+
+            Τα μεγάλα παθήματα των Τούρκων κατ' εκείνην την ημέραν
+            εθεωρήθησαν ως η καταστροφή όλης της εκστρατείας, διά
+            τούτο έπαυσαν οι συνήθεις αλαλαγμοί, υπερεπερίσσευσεν η
+            λειποταξία και η αθυμία του στρατοπέδου, οι πλείστοι των
+            κατά το Ανατολικόν και τας όχθας του Αχελώου καί τινες
+            των εκτός του Μεσολογγίου έκαυσαν τας καλύβας των καί
+            ανεχώρησαν, οι δε εναπομείναντες ούτε προχώματα
+            εφρόντιζαν να υψώσωσιν, ούτε κανονοστάσια να εγείρωσιν·
+            αποστρεφόμενοι δε παντός είδους κίνημα κατά του τείχους
+            κατέπαυσαν διά μιας όλας τας προς βλάβην αυτού εργασίας,
+            και καταγινόμενοι μόνον εις τας προς ιδίαν υπεράσπισιν,
+            επεχείρησαν να μετασχηματίσωσιν εις μικρόν φρούριον το
+            επί της εκκλησίας του αγίου Αθανασίου κανονοστάσιον· ήσαν
+            δε και αι τροφαί και τα πολεμοφόδια αυτών εν τω
+            τελειούσθαι· αι Πάτραι και η Ναύπακτος, όθεν άλλοτε
+            επρομηθεύοντο, έπασχαν έλλειψιν αυτών διά την
+            επικρατούσαν θαλάσσιον πολιορκίαν· αι επί της ξηράς
+            δίοδοι, δι' ων τοις εστέλλοντο εκ Πρεβέζης και άλλοθεν,
+            ουδ' αυταί ήσαν ασφαλείς· εστήριζαν δε οι πολιορκηταί
+            όλας τας ελπίδας των επί τη συνδρομή του στόλου, αλλ' ο
+            στόλος δεν εφαίνετο· την δε εκ των επανειλημμένων
+            αποτυχιών και της ολίγης και κακής τροφής αθυμίαν του
+            στρατοπέδου ηύξανεν έτι μάλλον η επικρατούσα νόσος και η
+            ταλαιπωρία.
+
+            Εν ώ δε τα των Τούρκων ήσαν τοιαύτα, τα της ελληνικής
+            φρουράς είχαν κάλλιστα. Την 7 αυγούστου είχαν μεταβιβασθή
+            εκ Κρυονερίου διά θαλάσσης εις την πολιορκουμένην πόλιν ο
+            Κίτσος Τσαβέλλας, ο Γεωργάκης Βαλτινός και ο Κώστας
+            Φωτομάρας μετά των περί αυτούς προς ενδυνάμωσιν της
+            φρουράς· ήλθαν την 13 σεπτεμβρίου και οι περί τον
+            Σαδήμαν, Πάτσην, Χατσή Πέτρον και Γιαννάκην Στράτον, ώστε
+            η εξ αιτίας των φόνων, των ασθενειών, των ταλαιπωριών και
+            των φυσικών θανάτων εντός της πόλεως λειψανδρία
+            ανεπληρώθη. Η δε θάλασσα ηνεωγμένη επρομήθευε την φρουράν
+            παντός αναγκαίου. Την 21 αυγούστου είχε φθάσει εις τον
+            λιμένα του Μεσολογγίου το πλοίον του Μπρούσκου· την 25
+            σεπτεμβρίου έφθασε το του Λαλεχού, και μετ' ολίγας ημέρας
+            το του Μισεγιάννη, φέροντα και τα τρία τρόφιμα και
+            πολεμεφόδια· η δε ενώπιον της φρουράς τροπή του
+            οθωμανικού στόλου επί τω εμφανισμώ του ελληνικού
+            ελπιδοποίει ότι, και αν εφαίνετο εκ δευτέρου ο εχθρικός
+            στόλος, και εκ δευτέρου θ' απεπέμπετο άπρακτος.
+
+            Αλλ' όσον κακή και αν ήτον η θέσις τον τουρκικού
+            στρατοπέδου, ο αρχηγός αυτού, ο μηδαμώς τον προκάτοχόν
+            του Βρυώνην, τον άλλοτε πολιορκήσαντα το Μεσολόγγι
+            ομοιάζων, ηγωνίζετο πολυειδώς και πολυτρόπως να εμποδίση
+            την διάλυσίν του, και επειδή όχι μόνον ανωφελή αλλά και
+            επικίνδυνον εθεώρει την διατήρησιν των πλησίον του
+            τείχους θέσεών του, διενοήθη να αναστρατοπεδεύση προς τας
+            υπωρείας και επαναλάβη τους εις βλάβην της φρουράς αγώνας
+            του, φανέντος του στόλου.
+Σεπτέμβριος Οι Έλληνες έμαθαν ό,τι εμελέτα ο εχθρός, και την 10
+            Σεπτεμβρίου συνήλθαν πολιτικοί και πολεμικοί εις την
+            εκκλησίαν του αγίου Παντελεήμονος προς σύσκεψιν περί του
+            πρακτέου, αν επέμενεν ο Κιουταχής εις την πολιορκίαν,
+            διαρκούντος του χειμώνος· όλοι δε ομοθυμαδόν απεφάσισαν
+            να επιμείνωσι μέχρι τέλους. Τα πράγματα απέδειξαν ότι δεν
+            είχαν να φοβηθώσιν ειμή την πείναν· αλλ' ο επίφοβος ούτος
+            εχθρός ηπείλει την ώραν εκείνην τους εχθρούς μάλλον ή
+            αυτούς.
+
+            Την δε 21 ερρίφθη έξωθεν επιστολή εις το καρκινοειδές
+            πρόφραγμα, δι' ης εζήτουν οι Τούρκοι συνομιλίαν. Η
+            επιστολή αύτη αντερρίφθη εις τα εχθρικά χαρακώματα και
+            ερρέθη εις απάντησιν ότι «οι Έλληνες δεν είχαν άλλην
+            συνομιλίαν μετά των Τούρκων, ειμή την διά των όπλων». Την
+            τρίτην δε ημέραν μετά την απάντησιν ταύτην άναψαν οι
+            Έλληνες υπόνομον υπό του Σωτηροπούλου παρασκευασθείσαν,
+            αρχομένην από της διαρρωγής του προτειχίσματος του
+            Μπότσαρη και παρατεινομένην μέχρι των εχθρικών
+            χαρακωμάτων, και κατέστρεψαν δι' αυτής τα εφιστάμενα
+            χαρακώματα και πολλούς των φυλαττόντων αυτά· εφόνευσαν δε
+            καί τινας των εντός των παρά την υπόνομον χαρακωμάτων
+            μετά την έκρηξιν αυτής μυδροβολούντες και τουφεκίζοντες.
+            Οι δε Τούρκοι, έχοντες υπ' όψιν το επί της προτέρας μάχης
+            τέχνασμα των Ελλήνων και φοβούμενοι μη πάθωσιν ό,τι τότε
+            έπαθαν, ωπισθοδρόμησαν φονεύσαντες δύο Έλληνας και
+            πληγώσαντες τρεις.
+
+            Τα κατορθώματα της φρουράς του Μεσολογγίου εφιλοτιμήθη να
+            μιμηθή εν μέρει το νεοσύστατον και ημέρα τη ημέρα αυξάνον
+            στρατόπεδον εν Ακαρνανία. Εκτός μικρών τινων άλλων
+            ευτυχών επιδρομών, έπεσαν οι συγκροτούντες αυτό την 28
+            αίφνης επί τους εν Καρβασαρά εστρατοπεδευμένους Τούρκους.
+            Τριακόσιοι εχθροί, κατά την προς την φρουράν του
+            Μεσολογγίου επιστολήν των, εφονεύθησαν, οι δε διασωθέντες
+            ερρίφθησαν εις την θάλασσαν, εξ ών καί τινες επνίγησαν·
+            200 κάμηλοι ήσαν εν τω εχθρικώ εκείνω στρατοπέδω εις
+            μεταβίβασιν των εκ Πρεβέζης και Άρτης στελλομένων τροφών·
+            εξ αυτών 70 εσκοτώθησαν, αι δε λοιπαί και 80 σκευοφόροι
+            ημίονοι και ίπποι και 30 κέλητες έπεσαν εις χείρας των
+            νικητών.
+
+            Η δε ακάματος φρουρά ητοίμασεν άλλην υπόνομον υπό το
+            εναπομείναν μέρος του περιφήμου υψώματος της ενώσεως διά
+            των εντέχνων εργασιών του γνωστού υπονομοποιού Κώστα
+            ελθόντος πρό τινων ημερών εις την πόλιν.
+Οκτώβριος   Επιφωσκούσης της 1 οκτωβρίου, ήρχισεν η φρουρά να
+            τουφεκίζη και κανονοβολή καθ' όλην την δεξιάν πτέρυγα του
+            τείχους· απέβλεπε δε ο πυροβολισμός εις το να επαναφέρη
+            τους εχθρούς εις τας θέσεις των. Μετ' ολίγον έπαυσεν ο
+            πυροβολισμός και, ανατείλαντος του ηλίου, άναψαν οι
+            Έλληνες την υπόνομον· μικρόν κρότον επροξένησεν η έκρηξίς
+            της όντων των επικειμένων χωμάτων φερτών· αλλ' επέφερε
+            μεγάλην βλάβην, διότι το σχήμα της ήτον επίμηκες, και
+            παρετείνετο μέχρι τουρκικού τινος καφφενείου, όπου ήσαν
+            πολλοί εχθροί. Ανετράπη δε και το ήμισυ της εξ αριστερών
+            πλευράς του υψώματος, της μόνης ήτις εσώζετο,
+            διεμελίσθησαν οι επ' αυτής, και πολλοί εκαλύφθησαν υπό
+            την ανυψωθείσαν και καταπεσούσαν του πηλού νεφέλην. Μετά
+            δε την έκρηξιν οι Έλληνες ήρχισαν να κανονοβολώσι, να
+            βομβοβολώσι, και να τουφεκίζωσιν· ιδόντες δε ότι οι
+            Τούρκοι εγκατέλιπαν τα χαρακώματά των και έτρεχαν εις τα
+            άνω, εξεπήδησαν του τείχους, τους κατεδίωξαν μέχρι 300
+            οργυιών και επανήλθαν φέροντες κεφαλάς, όπλα, φορέματα
+            και σημαίας· 3 Έλληνες εφονεύθησαν και 16 επληγώθησαν·
+            εφονεύθησαν και 4 γυναίκες εν τη πόλει, εμπεσούσης
+            σφαίρας 60 λιτρών. Την δε νύκτα της 5, καθ' ήν ραγδαία
+            βροχή έπιπτε και βαθεία σιωπή επεκράτει καθ' όλον το
+            εχθρικόν στρατόπεδον, ερρίφθησαν έσωθεν επί τους
+            εχθρικούς προμαχώνας βομβίδες· και κατά μεν την έκρηξιν
+            της πρώτης ηκούσθησαν κραυγαί, αλλά κατά την της δευτέρας
+            και της τρίτης ουδεμία. Απορούντες οι Έλληνες διά την
+            ασυνήθη σιγήν επήδησαν έξω, ηύραν τα εχθρικά οχυρώματα
+            παρά πάσαν προσδοκίαν κενά, έκαυσαν τα ξύλινα
+            παραπετάσματα, κατέστρεψαν τους προμαχώνας και εισέφεραν
+            την ευρεθείσαν ξύλινον ύλην.
+
+            Φαίνεται ότι εξ αιτίας των κατά την 1 συμβάντων
+            απηλπίσθησαν οι εχθροί, και κατέλιπαν τους προμαχώνας, τα
+            χαρακώματα, τα απέναντι των δύο άκρων του προτειχίσματος
+            δύο κανονοστάσια και ανεστρατοπέδευσαν εις τας υπωρείας·
+            ολίγοι δε, προφυλακή του στρατοπέδου, έμειναν φρουροί των
+            αφισταμένων 300 έως 400 οργυιάς του τείχους
+            κανονοστασίων. Τοιουτοτρόπως ήρθη η στενή εξάμηνος
+            πολιορκία, και οι Έλληνες, περιφερόμενοι έκτοτε ελευθέρως
+            έξω του τείχους, έβοσκαν τα κτήνη των υπό τους οφθαλμούς
+            του αλαζόνος Κιουταχή, κατηδάφιζαν τα έργα του, ανώρυτταν
+            την τάφρον και επεσκεύαζαν το τείχος. Αθλία ήτον η
+            κατάστασις του τείχους επί της απομακρύνσεως του εχθρού.
+            Ιδού τι ανέφερεν ο τειχοποιός Κοκκίνης περί αυτού προς
+            την διευθύνουσαν τα της Δυτικής Ελλάδος επιτροπήν την
+            ακόλουθον ημέραν της αναστρατοπεδείας.
+
+            «Εξήλθον σήμερον κατά το απαραίτητον χρέος μου διά να
+            εξετάσω την κατάστασιν του προτειχίσματος και να δώσω
+            ορθήν και ακριβή ιδέαν των μηχανημάτων, διά των οποίων ο
+            εχθρός καταφρονών πάσαν αντίστασιν έκαμε τοσάκις
+            απόπειραν του να κυριεύση δι εφόδου το τείχος μας. Εις το
+            περιτείχισμα λοιπόν του Μπότσαρη επροξένησεν ο εχθρός
+            χαλάστραν βατήν (brèche practicable). Εις την αυτήν
+            ευρίσκονται κατηγορίαν και τα περιενδεδυμένα κανονοστάσια
+            του Κοραή, του Ιγνατίου, του Κοκκίνη και του Μακρή· το
+            μεταξύ των κανονοστασίων φράγμα (courtine) υπέφερεν
+            ωσαύτως άκραν φθοράν, εξ ου εναργώς φαίνεται ότι το
+            μέτωπον του περιτειχίσματος έπαθε την μεγαλειτέραν
+            βλάβην· από δε της δυτικής πλευράς όλα των εχθρών τα
+            κινήματα διευθύνθησαν κατά του κανονοστασίου του
+            Φραγκλίνου, επονομαζομένου κεραυνοβόλος, διά του
+            κολοσσαίου εκείνου έργου του υψώματος της ενώσεως. Ομοίως
+            και από της ανατολικής πλευράς η δίοδος της γενικής
+            εφόδου (la descente) κατεσκευάσθη διά του πληρώματος των
+            τάφρων έμπροσθεν των κανονοστασίων του Μακρή, Ρήγα και
+            Μονταλεμπέρτου».
+
+            Ιδού και όσα ο ίδιος οχυροποιός ανέφερε περί των έργων
+            των Τούρκων, αφ' ού τα επεσκέφθη.
+
+            «Καθ' όσον ημπορεί κάθε ειδήμων να παρατηρήση, τα
+            χαρακώματα των Τούρκων δεν έχουν ουδεμίαν κανονικήν τάξιν
+            (εννοώ πάντοτε την τάξιν του προσβάλλειν τα τείχη κατά
+            τας νεωτέρας εφευρέσεις των μηχανικών). Είναι αληθές ότι
+            ο εχθρός μετεχειρίσθη τας ελικοειδείς γραμμάς, τας
+            παραλλήλους, τας πλευρικάς των κανονοστασίων, αλλά τα
+            πάντα ήσαν σχεδιασμένα χωρίς την παραμικράν αναλογίαν·
+            δεν είναι άλλο τι το σύμπαν των γιγαντιαίων έργων ειμή
+            ένας λαβύρινθος τουρκικός, εργασίαι πολυχρόνιοι,
+            προσθήκαι, παραπροσθήκαι, προχαρακώματα, αντιχαρακώματα,
+            πράξεις χωρίς αρμονίαν, κατασκευαί χωρίς λόγον, και εν
+            συντόμω τα πάντα είναι μία σύγχυσις και ένας κυκεών καθ'
+            όλους τους λόγους.
+
+            « Όσον περί του υψώματος του οχυρώματος (la digue d'
+            union) βλέπει τις εκ του έσωθεν αφ' ενός μέρους τριών
+            οργυιών πλάτος και αφ' ετέρου τεσσάρων και πέντε ήμισυ.
+            Εις ογδοήκοντα οργυιών απόστασιν διακόπτεται εν τω μέσω
+            από μίαν γωνίαν 120 περίπου βαθμών και προς το πρόχωμα
+            (saillant) του κανονοστασίου είναι οχυρωμένη η δεξιά
+            γραμμή και από μεσότειχα (traverses). Τούτο δε μόνον το
+            έργον είναι άξιον προσοχής τινος, καθότι διά την
+            κατασκευήν του άλλο δεν έκαμαν παρά έσκαψαν τρεις περίπου
+            πόδας, και όλα τα αναγκαία χώματα διά την κατασκευήν του
+            τοιούτου είδους υπογείων παραπετασμένων μετεφέρθησαν
+            αλλαχόθεν. Είναι τωόντι παράδοξον το έργον τούτο, είναι
+            όμως Τούρκων».
+
+            Τοιαύτη ήτον η κατάστασις των οχυρωμάτων και των
+            πολιορκητών και των πολιορκουμένων καθ' όν καιρόν
+            ετελείωσεν η πρώτη περίοδος της πολιορκίας.
+
+
+
+            1825-26
+
+            ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΝΗ'.
+
+
+
+            &Δευτέρα πολιορκία του Μεσολογγίου. — Περίοδος δευτέρα.&
+
+            Ο δε οθωμανικός στόλος, αφ' ού έγεινεν άφαντος τον
+            ιούλιον απέμπροσθεν του Μεσολογγίου, έπλευσε κατ' ευθείαν
+            εις Αλεξάνδρειαν, όπου ο Μεχμέτ-Αλής ητοίμαζε νέαν
+            εκστρατείαν κατά της Ελλάδος και ωργάνιζε πρό τινος
+            καιρού και άλλα τακτικά στρατεύματα υπό την οδηγίαν των
+            Γάλλων στρατηγών Βογέρου και Λιβρόνου. Λόγος δε διεδόθη
+            ότι η νέα αύτη εκστρατεία ητοιμάζετο κατά Σπετσών και
+            Ύδρας· διά τούτο οι πρόκριτοι των δύο νήσων κατέβαλαν
+            πάσαν φροντίδα προς εξασφάλισιν αυτών μεταφέροντες έξωθεν
+            στρατεύματα.
+
+            Αφ' ού δε τα πάντα παρεσκευάσθησαν εν Αλεξανδρεία,
+            απέπλευσαν την 5, 6 και 7 οκτωβρίου 145 πλοία υπό τον
+            καπητάμπασαν. Εξ αυτών τα 79 ήσαν πολεμικά· βυζαντινά μεν
+            εννέα φρεγάται, εννέα κορβέτται, δέκα βρίκια, και τρεις
+            γολέτται· αλγερινά δε δύο φρεγάται, δύο κορβέτται και μία
+            γολέττα· μία δε κορβέττα, έν βρίκι, και δυο γολέτται
+            τριπολινά· ήσαν και αιγύπτια δύο φρεγάται, μία κορβέττα,
+            δεκαέξ βρίκια, εννέα γολέτται, έν ατμόπλουν φέρον τρία
+            κανόνια, και δέκα πυρπολικά· τα δε λοιπά ήσαν φορτηγά, 36
+            αιγύπτια και 30 υπό σημαίας χριστιανικάς. Τα πλοία ταύτα
+            παρέλαβαν δεκακισχιλίους στρατιώτας, εξ ών οκτακισχίλιοι
+            ήσαν νεοσύλλεκτοι τακτικοί Άραβες, οκτακόσιοι άτακτοι
+            Τούρκοι και χίλιοι διακόσιοι ιππείς. Έφεραν δε πολλάς
+            τροφάς και πολλά πολεμεφόδια. Η εκστρατεία αύτη
+            κατευωδώθη ανενόχλητος την 24 οκτωβρίου εις τον λιμένα
+            του Νεοκάστρου.
+
+            Η έλευσις της νέας ταύτης εχθρικής δυνάμεως εθάρρυνε το
+            φιλόδοξον, τον πολεμομανή, και τον επί τη ευτυχεί εκβάσει
+            των κατά την Πελοπόννησον επιχειρημάτων του επαιρόμενον
+            Ιβραήμην εις το να επιχειρήση εν τη ακμή του χειμώνος
+            ό,τι δεν εδυνήθη να κατορθώση επί του καλοκαιρίου ο
+            αξιώτερος αρχιστράτηγος του σουλτάνου, την άλωσιν του
+            Μεσολογγίου· αφήσας δε φρουράν ικανήν εν Τριπολιτσά και
+            εν τοις μεσσηνιακοίς φρουρίοις έβαλεν εις κίνησιν τα
+            λοιπά στρατεύματα προς τον σκοπόν τούτον, και άλλα μεν
+            αυτών καθώς και το πυροβολικόν έστειλε διά θαλάσσης υπό
+            την συνοδίαν του στόλου, άλλα δε συμπαρέλαβεν αυτός διά
+            ξηράς·
+Νοέμβριος   και ο μεν στόλος απάρας την 3 και 4 νοεμβρίου εκ
+            Νεοκάστρου εφάνη την 6 έξωθεν του Μεσολογγίου· αυτός δε
+            διέβη ανενόχλητος το Κλειδί, και την 8 έφθασεν εις
+            Αγουλινίτσαν, όπου μαθών ότι κατέφυγαν εις τα εν τη λίμνη
+            αυτής νησίδια πάμπολλοι κάτοικοι των πλησιοχώρων μερών,
+            διέταξε την κυρίευσιν αυτών· και πρώτος αυτός έφιππος και
+            παρακολουθούμενος υπό του ιππικού εισήλασεν εις την
+            λίμνην εξ ενός μέρους, το δε πεζικόν του εξ άλλου,
+            βλέποντες δε οι επί των νησιδίων τα γινόμενα, εμβάντες
+            εις πολλά μονόξυλα, αντέκρουσαν και τους ιππείς και τους
+            πεζούς γενναίως, και πολλούς αυτών εθανάτωσαν· διήρκεσεν
+            η μάχη σχεδόν πανήμερος· οι ιππείς υπέφεραν υπέρ τους
+            λοιπούς, διότι εκόλλησαν οι ίπποι των εις την βορβορώδη
+            λίμνην και εβιάσθησαν να καταβώσιν· εξετραχηλίσθη και ο
+            Ιβραήμης και διεσώθη διά της συνδρομής των δορυφόρων του·
+            127 εχθρικά πτώματα και 80 ίπποι ευρέθησαν μετά την μάχην
+            εν τη λίμνη· έλειψαν δε και 140 Έλληνες, εξ ών οι μεν
+            εφονεύθησαν πολεμούντες, οι δε ηχμαλωτίσθησαν, και πολλαί
+            γυναίκες και παιδία έπεσαν εις την λίμνην αυθόρμητοι και
+            επνίγησαν εις αποφυγήν ατιμίας και αλλαξοπιστίας. Την δε
+            υστεραίαν επέρασαν οι εχθροί τον Αλφειόν και έκαυσαν τον
+            Πύργον. Εξεστράτευσαν συγχρόνως και οι περί τον εν
+            Πάτραις Ισούφην, έπεσαν αυθημερόν οι μεν εντεύθεν οι δε
+            εκείθεν εις την πόλιν της Γαστούνης, την ηύραν έρημον,
+            την έκαυσαν και διεσπάρησαν εις την λοιπήν επαρχίαν
+            καίοντες, λεηλατούντες, φονεύοντες και αιχμαλωτίζοντες·
+            ηύραν όμως κάπου αντίστασιν, προ πάντων δε εν Βαρθολομιώ,
+            όπου επιπεσόντες ολίγοι απεκρούσθησαν υπό των εγχωρίων.
+            Ούτοι, δράξαντες επί της αποκρούσεως την ευκαιρίαν,
+            μετεκόμισαν τας γυναίκας και τα τέκνα των εις Χλουμούτσι,
+            καί τινες μεν αυτών ενδιέμειναν, άλλοι δε, πλήρεις
+            θάρρους διά την επιτυχίαν των, επέστρεψαν αυθεσπερί εις
+            προφύλαξιν του χωρίου, αν επανήρχοντο οι εχθροί. Την
+            επαύριον επανήλθαν οι εχθροί πολυπληθέστεροι,
+            εναπέκλεισαν τους επανελθόντας και τους επολέμουν.
+            Μαθόντες οι εν Χλουμουτσίω τα γινόμενα έστειλαν αμέσως
+            150 εκλεκτούς εις αντίληψιν των κινδυνευόντων· αλλ' ούτοι
+            φθάσαντες εις τους αμπελώνας του χωρίου εκυκλώθησαν υπό
+            των εχθρών, και πολεμούντες γενναίως όλοι σχεδόν
+            απωλέσθησαν, συναπωλέσθησαν και 56 εκ των εντός του
+            χωρίου δι' όλης της ημέρας πολεμησάντων· έπαθαν και οι
+            εχθροί βαρείαν ζημίαν.
+
+            Προχωρούντες δε οι περί τον Ιβραήμην έφθασαν την 17 παρά
+            το μεταξύ Ρίου και Αντιρρίου στόμιον του κορινθιακού
+            κόλπου, όπου και εσκήνωσαν· και ούτος μεν επέρασεν εις
+            Ναύπακτον προς έντευξιν του καπητάμπασα και του Κιουταχή,
+            περιμενόντων αυτόν εκεί, και διέταξε τον Χουσεήμπεην να
+            επανέλθη εις την επαρχίαν της Γαστούνης, να καλέση τους
+            κατοίκους εις υποταγήν και να κυριεύση διά της πειθούς ή
+            της βίας τας επί της παραλίας κρατουμένας υπ' αυτών
+            εισέτι θέσεις. Ο δε εν Πάτραις Ισούφης, ο δι' όλης
+            τετραετίας ευτυχώς αγωνισθείς, απεχαιρέτησε ταις ημέραις
+            εκείναις την Πελοπόννησον κληθείς εις την σατραπείαν της
+            Μαγνησίας· τον διεδέχθη δε ο Δελή Αχμέτπασας.
+
+            Μεθ' ημέρας δ' επτά της εμφανίσεως του εχθρικού στόλου
+            έξωθεν του Μεσολογγίου, εφάνη και ο ελληνικός υπό τον
+            Μιαούλην πλέοντα επί του Θεμιστοκλέους, διότι το πλοίον
+            του, συγκρουσθέν μετά τινος άλλου και βλαφθέν, εστάλη εις
+            Ύδραν προς επισκευήν. Αλλ', εν ώ τα οθωμανικά πολεμικά
+            πλοία ήσαν 90, εν οίς πολλαί φρεγάται και κορβέτται, τα
+            ελληνικά ήσαν 2 τρικάταρτα και 25 βρίκια και γολέτται·
+            ήσαν δε όλα υδραϊκά, και ανεμένοντο ημέρα τη ημέρα και τα
+            των άλλων νήσων. Αλλ', αν και τόσον δυσανάλογος ο
+            αριθμός, τα ελληνικά ώρμησαν την 13 επί τα οθωμανικά
+            πλέοντα υπό το ακρωτήριον του Πάπα και εναυμάχησαν. Κατά
+            την ναυμαχίαν ταύτην έσπασεν έν των κανονίων του
+            Θεμιστοκλέους και εσκότωσε και επλήγωσεν 11 ναύτας. Την
+            δε εφεξής νύκτα εκάθησε προς τας Σκρόφας το πλοίον του
+            Ζάκα, αλλά διά της αντιλήψεως των λέμβων του στόλου
+            ανέπλευσε. Επανελήφθη η ναυμαχία και την επαύριον, καθ'
+            ήν ο Μπούτης ίθυνε το πυρπολικόν του είς τινα κορβέτταν,
+            αλλά πριν το ανάψη, οι εχθροί κανονοβολούντες του έρριψαν
+            κάτω τα κατάρτια. Την δε 15 μαθών ο Μιαούλης ότι οι
+            καταφυγόντες εις Χλουμούτσι επί της διαβάσεως του Ιβραήμη
+            κατεστενοχωρούντο, έστειλε πλοίον προς μετακόμισιν αυτών
+            εις Κάλαμον. Έμαθε δε την αυτήν ημέραν ότι η φρουρά του
+            Μεσολογγίου εστερείτο τροφών· και αγοράσας διά
+            συνεισφοράς ιδίας και των πλοιάρχων ηγωνίζετο να τας
+            αποστείλη εις την πόλιν· αλλ' ηγωνίζοντο και οι εχθροί
+            εις ματαίωσιν του σκοπού του κατέχοντες τους είσπλους της
+            λίμνης· ώρμησαν δε την 17 επί τους Έλληνας πλέοντας υπό
+            τας Σκρόφας, εναυμάχησαν υπό καλόν άνεμον, αλλ'
+            απεμακρύνθησαν άπρακτοι· εναυμάχησαν και την επιούσαν
+            προς το αυτό μέρος, και μετά την δύσιν του ηλίου
+            απεμακρύνθησαν επίσης άπρακτοι· εκάη δε κατά λάθος
+            ανωφελώς την αυτήν νύκτα το πυρπολικόν του Δημαμά. Την δε
+            20 εισεβιβάσθησαν αι αγορασθείσαι τροφαί εις Μεσολόγγι
+            επί των λέμβων των διαφόρων πλοίων διά του Πεταλά. Το
+            πρωί της 21 έπλεαν τα ελληνικά πλοία παρά τα νησίδια του
+            Δραγαμέστου. Ευρών ο εχθρικός στόλος καλόν άνεμον
+            επέπλευσε μετά μεσημβρίαν, προπορευομένων των πυρπολικών
+            του· ήρχισεν η ναυμαχία· η θέσις ήτο στενή και διάφορα
+            πλοία ελληνικά ηναγκάσθησαν να διαπλεύσωσι τα νησίδια εις
+            αντιπαράταξιν. Έν δε των εχθρικών πυρπολικών έπλεεν επί
+            το πλοίον του Λαλεχού· έτρεξαν αι λέμβοι των ελληνικών
+            πλοίων εις άλωσιν ή φθοράν του πυρπολικού, δε δειλοί και
+            ανεπιτήδειοι ναύται του ιδόντες τον κίνδυνον, το
+            εγκατέλειψαν άκαυστον και έφυγαν εμβάντες εις την λέμβον,
+            αυτό δε έπεσεν είς τι νησίδιον, όπου οι Έλληνες το
+            έκαυσαν· ο δε εχθρός μετά την αποτυχίαν του πυρπολικού
+            του απεμακρύνθη. Εν τη ναυμαχία ταύτη εσκοτώθησαν δύο
+            πλοίαρχοι του εχθρικού στόλου, επληγώθησαν και διάφοροι
+            Έλληνες ναύται και ο πλοίαρχος Λάζαρος Πινότσης εις τον
+            μηρόν. Την 23 εισεβιβάσθησαν πάλιν ολίγαι τροφαί εις
+            Μεσολόγγι διά του Πεταλά. Την δε 25 ηκούσθησαν πολλοί
+            τουφεκισμοί κατά Γλαρέντσαν. Επλησίασεν ο Μιαούλης, και
+            μαθών ότι πολλοί των επί της παραλίας κατοίκων της
+            επαρχίας Γαστούνης, θέλοντες να περάσωσι χάριν ασφαλείας
+            εις Ζάκυνθον, εκινδύνευαν να αιχμαλωτισθώσιν, έστειλε τας
+            λέμβους και έσωσε πολλούς αυτών. Εν ώ δε οι ναύται
+            ητοιμάζοντο ν' αποβώσι προς καταδίωξιν των καταδιωκόντων,
+            εφάνη ο εχθρικός στόλος· ανεκλήθησαν τότε οι ναύται και
+            ήρχισε περί την εσπέραν ναυμαχία καθ' ήν είς των
+            πυρπολητών, ο Θεοδωράκης Βώκου, βαστών την πυρφόρον
+            εσχάραν εντός του εφολκίου του υπό την πρύμνην του
+            πυρπολικού του πλησίον εχθρικής φρεγάτας, έπεσεν εις την
+            θάλασσαν και επνίγη, αποκοπεισών των δύο χειρών του υπό
+            κανονοβολής· έπεσε δε εις χείρας των εχθρών συγχρόνως και
+            το πυρπολικόν του, κοπέντος δι' άλλης κανονοβολής του
+            σχοινίου δι' ου ερρυμουλκείτο, αλλ' οι ναύται όλοι
+            εσώθησαν. Την νύκτα διεχωρίσθησαν οι στόλοι επελθούσης
+            τρικυμίας. Όσον δε μικρός και αν ήτον ο αριθμός των
+            ελληνικών πλοίων, όσον ολίγη και αν ήτον η δύναμίς των, η
+            ευτολμία των εν αυτοίς κατά την εκστρατείαν ταύτην εφάνη
+            αξιοθαύμαστος. Όχι μόνον τα πλοία αλλά και αυτά τα
+            πλοιάρια τόσον κατεφρόνουν τον επί τω πλήθει και τω
+            μεγέθει των πλοίων του αλαζονευόμενον εχθρόν, ώστε επί
+            της κατά των 22 ναυμαχίας το παρευρεθέν πλοιάριον του
+            μοιράρχου Κωνσταντίνου Τρικούπη (α) πλησιάσαν την
+            εχθρικήν ναυαρχίδα ήρχισε και εκείνο να κανονοβολή την
+            πρύμνην αυτής. Εν τούτοις, ούτε τροφάς ούτε πολεμεφόδια η
+            υδραϊκή αύτη μοίρα διά τας επικρατούσας κακοκαιρίας
+            ελάμβανεν, αν και εν καιρώ εξ Ύδρας εστάλησαν, ουδέ τα
+            των Σπετσών πλοία διά τον αυτόν λόγον εφαίνοντο, αν και
+            εξέπλευσαν· ώστε ο Μιαούλης ηναγκάσθη, να επαναπλεύση εις
+            τα ίδια και ν' αφήση την πόλιν του Μεσολογγίου υπό
+            στενότατον αποκλεισμόν. Μετ' ολίγας δε ημέρας απέπλευσεν
+            εις τα ίδια και η εν Πάτραις υπό τον καπητάμπασαν
+            αλγερινή μοίρα και παρ' ολίγον κατεποντίσθησαν έμπροσθεν
+            του Πάπα δύο κορβέτται, επελθούσης δεινής τρικυμίας.
+
+            Εν τούτοις, ο Χουσεήμπεης βαστών, καθ' ας έλαβε διαταγάς
+            παρά του Ιβραήμη, διά της μιας χειρός το ξίφος και διά
+            της άλλης τα αμνηστήρια, περιέτρεχε την επαρχίαν της
+            Γαστούνης· αλλά τα αμνηστήρια δεν ίσχυαν, και το ξίφος
+            του εφαίνετο η μόνη ισχύς του. Εκτός των επί της
+            διαβάσεως του Ιβραήμη καταφυγόντων εις Χλουμούτσι, τινές
+            κατέλαβαν και την Σκαφιδιάν υπό τον Γεώργην Μίτσου. Οι
+            εχθροί επολέμησαν την 3 δεκεμβρίου, αλλ' εστράφησαν εις
+            τα οπίσω βλαφθέντες μάλλον ή βλάψαντες. Άλλοι δέ τινες
+            εστράτευσαν, οι μεν εις το Φραγκοπήδημα και έτρεψαν τους
+            εκεί Έλληνας εις φυγήν, οι δε εις το Πυργί, όπου έκαυσαν
+            έν ζακύνθιον πλοιάριον και εφόνευσαν και τους ναύτας ως
+            συμπολεμιστάς των Ελλήνων.
+
+            Ο δε Ιβραήμης, συλλαλήσας μετά του καπητάμπασα και του
+            Κιουταχή εν Ναυπάκτω, εισέπλευσε τον κορινθιακόν κόλπον
+            μέχρι Γαλαξειδίου και Σαλώνων συνοδευόμενος υπό μιας
+            μοίρας του στόλου, κατέστρεψε 30 πλοιάρια, απέβη εις την
+            ξηράν, δεν επροχώρησεν εις τα ενδότερα, επανήλθεν εις
+            Πάτρας την 27 νοεμβρίου και έστειλε το πλείστον του
+            πεζικού εις Κρυονέρι· τα δε πλείστον του ιππικού
+            εξεχείμαζεν εν Πάτραις και Γαστούνη, υπό τας διαταγάς του
+            Δελή Αχμέτη, αφανίσαντος επί του χειμώνος τας επαρχίας
+            Γαστούνης και Πύργου και πατήσαντος και την Καρύταιναν.
+Δεκέμβριος  Την δε 12 δεκεμβρίου διεβιβάσθη ο Ιβραήμης εις
+            Κρυονέρι, όπου έστησε το στρατοπεδαρχείον του· και την
+            επιούσαν προς το εσπέρας εφάνησαν οι Άραβες κατά πρώτον
+            έξωθεν του Μεσολογγίου υπό τον ήχον της μουσικής και των
+            τυμπάνων, προπορευομένου του πυροβολικού, ακολουθούντος
+            του πεζικού, και ουραγούντος του ιππικού· εσκήνωσαν δε
+            χωριστά των άλλων, και κατεγίνοντο δύο εβδομάδας εις
+            οπλασκίας.
+
+            Ουδέν άξιον ιστορικού λόγου συνέβη καθ' όλον το μεταξύ
+            της μεταστρατοπεδείας του Κιουταχή και της αφίξεως των
+            Αράβων. Κρότοι κανονίων ηκούοντο συχνάκις, και
+            ακροβολισμός τις εγένετο κατά τον άγιον Αθανάσιον,
+            εξορμησάντων τινών των εν τη πόλει υπό τον Βέικον· αλλ'
+            εφωράθη εν τω διαστήματι, τούτω υπεράλλοτε η ωμότης του
+            θηριώδους Κιουταχή. Συλλαβών ούτος Χριστιανούς τινας
+            αόπλους κατά το Βενέτικον εσούβλισε την 8 και ανεστήλωσεν
+            έμπροσθεν των κανονοστασίων του εις το θεαθήναι ένα ιερέα
+            και δύο γυναίκας, εσούβλισε και ανήλικά τινα παιδία προς
+            τιμωρίαν των πατέρων.
+
+            Την δε 20 αφίχθη ο Ιβραήμης έξωθεν του Μεσολογγίου και
+            έστησε την σκηνήν του πλησίον της του Κιουταχή, αφήσας
+            μέρος του στρατού κατά το Κρυονέρι υπό τον γενικόν
+            φροντιστήν Βιλάλαγαν εις φύλαξιν των τροφών. Δυσηρέστησεν
+            εις άκρον η έλευσις της νέας ταύτης δυνάμεως τον
+            Κιουταχήν και δικαίως, διότι όλη η δόξα θ' απεδίδετο εις
+            τον Ιβραήμην, αν ευδοκίμει η πολιορκία· αυτός δε θα
+            κατεκρίνετο ως ανάξιος. Τον δυσηρέστει δε και ο προς
+            αυτόν αγέρωχος εκείνου τρόπος, διότι γαυριών διά τα κατά
+            την Πελοπόννησον πρόσφατα κατορθώματά του, τω είπεν επί
+            της πρώτης συνεντεύξεως, ότι ηπόρει πώς διά τόσων
+            στρατευμάτων, και εν οκταμήνω διαστήματι δεν εδυνήθη να
+            κυριεύση την φ ρ ά κ τ η ν - ε κ ε ί ν η ν, δεικνύων το
+            Μεσολόγγι, εν ώ ούτος εκυρίευσε φρούριον οχυρόν, το του
+            Νεοκάστρου, εν ολίγαις ημέραις. Λογοτριβής δε μεταξύ
+            αυτών σφοδράς γενομένης, τω επρόβαλεν ο Ιβραήμης να
+            εκλέξη έν των δύο, ή ν' αναδεχθή την άλωσιν της πόλεως
+            άνευ της συνδρομής του εντός ενός μηνός, ή να παραιτηθή,
+            και την ανεδέχετο αυτός εντός 15 ημερών. Εξεμάνη ο
+            φιλότιμος Κιουταχής επί τη θρασυστομία του αντιζήλου του,
+            εζήτησε καιρόν να σκεφθή, και συγκαλέσας τους
+            γνωστοτέρους των οπλαρχηγών του εις συμβούλιον, τοις
+            εκοινοποίησε βαρυθυμών όσα ήκουσε, και τους εξώρκισε να
+            μη καταισχυνθώσι και καταισχύνωσι, και αυτόν επιτρέποντες
+            ν' αφαρπάση άλλος την δόξαν των. «Ο αρχηγός των Αράβων»,
+            απεκρίθη ο Ταχήρ-Αμπάζης εκ στόματος όλων, «φρονεί ότι
+            πολεμούμεν ανθρώπους ομοίους εκείνων ους επολέμησεν εν
+            Πελοποννήσω. Ημείς εδοκιμάσαμεν τους εν Μεσολογγίω,
+            εγνωρίσαμεν την αξίαν των, και δεν επιθυμούμεν να τους
+            δοκιμάσωμεν εκ νέου· ας τους δοκιμάση αν αγαπά, η
+            Υψηλότης του, και τότε θα κρίνει περί αυτών ορθότερον».
+            Την γνώμην ταύτην ακούσας ο Ιβραήμης, ανεδέχθη προθύμως
+            αυτός μόνος τον αγώνα, αλλ' απήτησε ν' απομακρυνθώσι και
+            τα υπό τον Κιουταχήν στρατεύματα και αυτός ο Κιουταχής.
+            Συγκατετέθη ούτος υπό τον όρον να απαλλαγή πάσης προς τον
+            σουλτάνον ευθύνης· έστερξεν ο Ιβραήμης, και απέστειλε τας
+            περί τούτου αναγκαίας αναφοράς εις Κωνσταντινούπολιν.
+
+            Μετά δε την αποχώρησιν του Κιουταχή, κατεβίβασεν ο
+            Ιβραήμης δύο λόχους όπου ήσαν τα κανονοστάσια και έλαβεν
+            υπό την εξουσίαν του αυθημερόν τα της ανατολικής πλευράς·
+            αλλ' εδοκίμασεν ευθύς την τόλμην των φρουρούντων την φ ρ
+            ά κ τ η ν, διότι, εν ώ εξεφόρτοναν οι Άραβες τα σκεύη
+            των, εξελθόντες της πόλεως τινες ήρπάσαν 8 καμήλους υπό
+            τους οφθαλμούς και υπό τον τουφεκισμόν αυτών. Την 29
+            παρέλαβαν οι Άραβες όλα τα άλλα κανονοστάσια.
+
+            Προ της ενάρξεως δε των εχθροπραξιών, ήτοι την 1
+            ιανουαρίου, επρότεινεν ο Ιβραήμης τη φρουρά να στείλη
+            τινάς προς αυτόν επί συμβιβασμώ λαλούντας και άλλας
+            γλώσσας παρά την ελληνικήν· υπέσχετο δε ανταποστολήν
+            οικείων του προς ασφάλειαν των ζητουμένων «Ημείς»,
+            απήντησεν η φρουρά, «είμεθα αγράμματοι, γλώσσας δεν
+            εμάθαμεν, εμάθαμεν μόνον να πολεμώμεν». Μετά την
+            απάντησιν ταύτην ήρχισεν ο πρώτος κανονοβολισμός.
+
+            Ο δε καπητάμπασας, ο και τον παρελθόντα ιούλιον προτείνας
+            συμβιβασμόν τη φρουρά του Μεσολογγίου διά του διοικητού
+            της αυστριακής φρεγάτας Ήβης, ηθέλησε να επαναλάβη τα
+            αυτά και μετά τον εμφανισμόν των Αράβων. Επί τω σκοπώ
+            τούτω ο διοικητής της βρεττανικής κορβέττας, Ρόδου,
+            έστειλε την 15 προς την φρουράν επιστολήν λέγουσαν, ότι ο
+            καπητάμπασας τω επρόβαλε να ειδοποιήση τας εν Μεσολογγίω
+            Αρχάς, ότι όλαι αι προπαρασκευαί εις έφοδον ετελείοναν εν
+            διαστήματι 8 ημερών· αλλ' ότι επεθύμει εις αποφυγήν
+            αιματοχυσίας να μάθη αν η φρουρά συγκατετίθετο να
+            συνθηκολογήση και υπό ποίους όρους· προσειδοποίει δε ο
+            πλοίαρχος, ότι γνώμην αυτός περί τούτου δεν έδιδεν, ουδ'
+            εγγυητής της προβαλλομένης συνθήκης εγίνετο. Λαβούσα η
+            φρουρά την επιστολήν απήντησεν, ότι οι Έλληνες
+            ακαταλογίστους ζημίας υπέφεραν, αίμα αφειδώς έχυσαν, οι
+            τόποι των ερημώθησαν, και ουδέν άλλο τους ικανοποιεί παρά
+            την ελευθερίαν και ανεξαρτησίαν των· είχαν δε κυβέρνησιν,
+            εις ην και μόνην απέκειτο να διαπραγματευθή ειρήνην ή
+            πόλεμον, και εις ην υπακούοντες χρέος είχαν να πολεμήσωσι
+            και αποθάνωσιν.
+
+            Εν ώ δε η υδραϊκή μοίρα επανέπλεεν εις τα ίδια, η των
+            Σπετσών έπλεε προς το Μεσολόγγι, και φθάσασα κατά τας
+            Σκρόφας περιέπλεε περιμένουσα τας άλλας, ηναγκασμένη εξ
+            αιτίας της ολίγης δυνάμεώς της ν' αφήση τους διάπλους της
+            λίμνης του Μεσολογγίου εις την διάκρισιν του εχθρικού
+            στόλου. Ανυπόμονος ήτον ο Μιαούλης να επανέλθη εις τον
+            αγώνα· οι ναύται δεν εζήτουν μισθούς, αλλά τοις έλειπαν
+            τροφαί και πολεμεφόδια· το δε ταμείον ήτο κενόν, και μόνη
+            ελπίς εφαίνετο η προαιρετική συνεισφορά· η ελπίς αύτη
+            επληρώθη. Πρώτοι οι βουλευταί, οι νομοτελεσταί και οι
+            υπουργοί έδωκαν το αξιέπαινον παράδειγμα συνεισφέροντες
+            γρόσια 144,000. Το παράδειγμα τούτων εμιμήθησαν και οι εν
+            Σύρα έμποροι συνεισφέροντες και αυτοί 30,000,
+            συνεισέφεραν και άλλοι πολίται, και τοιουτοτρόπως η
+            υδραϊκή μοίρα εξ 20 πλοίων εξέπλευσεν υπό τον Μιαούλην
+            την 19 δεκεμβρίου. Συνεξέπλευσαν και 4 ψαριανά· ηλπίζετο
+            δε να ευρεθώσι παρά την πολιορκουμένη πόλιν και τα
+            σπετσιωτικά, αλλά ταύτα είχαν αναχωρήσει.
+
+            Τρία μόνον εξ αυτών απαντήσαντα τα υπό τον Μιαούλην
+            επέστρεψαν προθύμως.
+Ιανουάριος  Μεγάλη τρικυμία επήλθε την νύκτα της 5 Ιανουαρίου,
+            πλέοντος του ελληνικού στόλου έξωθεν της Ζακύνθου, και
+            εβυθίσθη το πυρπολικόν του Πιπίνου, αλλ' όλοι οι εν αυτώ
+            διεσώθησαν. Εχάρη χαράν μεγάλην η φρουρά του Μεσολογγίου
+            λαβούσα γράμμα του Μιαούλη λέγον, ότι ο ελληνικός στόλος
+            έφθασεν εις Σκρόφας, και ότι έφερε τροφάς και πολεμεφόδια
+            προς χρήσιν αυτής. Έπασχαν δε οι της φρουράς κατ' εκείνας
+            τας ημέρας τόσην έλλειψιν τροφών, ώστε, αφ' ού έφαγαν όλα
+            τα εντός της πόλεως ζώα, εμοίραζαν το καθημερινόν ψωμίον
+            προς 50· και μετά ταύτα προς 30 δράμια τον άνθρωπον. Την
+            9 ηγκυροβόλησεν ο ελληνικός στόλος εν τω λιμένι του
+            Μεσολογγίου· αλλ', εν ώ κατεγίνετο εις αποβίβασιν των
+            τροφών και των πολεμεφοδίων, και τα πλοία εσάλευαν επί
+            δύο αγκυρών εξ αιτίας της διαρκούσης δεινής τρικυμίας,
+            εφάνησαν εξερχόμεναι του κόλπου και ιστιοδρομούσαι επί τα
+            εν τω λιμένι του Μεσολογγίου πλοία υπό ούριον άνεμον 14
+            φρεγάται και κορβέτται και 2 βρίκια. Ο Μιαούλης,
+            συλλογισθείς ότι ο εχθρός επροσπάθει ν' απομακρύνη τα
+            ελληνικά πλοία και εμποδίση την εισαγωγήν των τροφών,
+            απεφάσισε να ναυμαχήση επ' αγκύρας. Δύο εχθρικαί φρεγάται
+            επλησίασαν περί την μεσημβρίαν της 10 την μικράν
+            ελληνικήν ναυαρχίδα μέχρι βολής πιστόλας, επέρριψαν τους
+            κεραυνούς των, και οι ναύται της φοβηθέντες έκοψαν εν
+            αγνοία του ναυάρχου τας δύο αγκύρας· κατά το παράδειγμα
+            τούτο έκοψαν και των άλλων πλοίων τας αγκύρας οι ναύται
+            αυτών, και ούτως ο ελληνικός στόλος ανήχθη όλος, διέρρηξε
+            την εχθρικήν γραμμήν υπό τον σφοδρόν αυτής κανονοβολισμόν
+            και έπλευσε προς τας Σκρόφας φεύγων· διάφορα ελληνικά
+            πλοία εβλάφθησαν, ενός δε έσπασε και το κατάρτιον. Αφ' ού
+            δε απεμακρύνθησαν, έμαθεν ο Μιαούλης ότι εκάθησεν εις τα
+            ρηχά του Προκοπανίστου μία βυζαντινή κορβέττα 26
+            κανονίων, έπλευσε προς εκείνα τα νερά, και την νύκτα της
+            15 ο πυρπολητής Πολίτης την έκαυσεν, οι δε εν αυτή 300
+            Τούρκοι, και 30 ναυτολογηθέντες κατά το σύνηθες διά της
+            βίας Χριστιανοί, οι μεν εκάησαν οι δε επνίγησαν, τινές δε
+            εμβάντες εις τας λέμβους των διεπέρασαν ως απηλπισμένοι
+            ανάμεσον του ελληνικού στόλου, και εξ αυτών ολίγοι
+            διεσώθησαν. Η θέα εν τοσούτω της πυρκαϊάς και η βροντή
+            της εκραγής τόσον εφόβησαν τον εχθρόν, ώστε 20 πλοία, υπό
+            το ακρωτήριον του Πάπα πλέοντα, αντί να δράμωσι κατά των
+            Ελλήνων, ετράπησαν εις αισχράν φυγήν εντός του κόλπου.
+            Την δε 16 το πρωί 60 εχθρικά πλοία απέπλευσαν εκ νέου εκ
+            Πατρών και Κρυονερίου. Ο ελληνικός στόλος, πλέων έξωθεν
+            του Μεσολογγίου επ' ελπίδι να εύρη ευκαιρίαν εις
+            εισαγωγήν των τροφών, έδραμεν εις συνάντησίν των, και
+            μεσουρανούντος του ηλίου ήρχισεν ο κανονοβολισμός· δυο
+            εχθρικά πυρπολικά επλησίασαν τον ελληνικόν στόλον·
+            απέδραμαν οι Έλληνες εμβάντες εις τας λέμβους· έντρομοι
+            οι ναύται του ενός το παρήτησαν εις χείρας των Ελλήνων
+            σώον και έφυγαν, το δε άλλο ελυτρώθη φεύγον. Το δειλινόν
+            διεχωρίσθησαν οι στόλοι, και ο μεν τουρκικός επανέπλευσεν
+            εις τον λιμένα των Πατρών, ο δε ελληνικός εις τον του
+            Μεσολογγίου, ανείλκυσε τας αγκύρας του και έστειλεν εις
+            την πόλιν όσα έφερεν εις χρήσιν της φρουράς τρόφιμα και
+            πολεμεφόδια και επτακισχίλια κοιλά αραβοσίτου, άτινα
+            παρέλαβεν εν τω νησιδίω του Πεταλά. Τοιουτοτρόπως
+            προμηθεύθη η φρουρά μόλις διμήνου τροφής. Καθ' ήν δε
+            ημέραν έτοιμος ήτον ο ελληνικός στόλος να επαναπλεύση,
+            εις τα ίδια ως αποπερατώσας ευτυχώς το έργον της
+            αποστολής του, ό εστι την 23, εξέπλευσεν ο εχθρικός.
+            Ανήχθη και ο ελληνικός και αντιπαρετάχθη. Ολίγον
+            διήρκεσεν η ναυμαχία, οι στόλοι διεχωρίσθησαν, και ο
+            ελληνικός επανέπλευσεν εις Ύδραν, ως εσκόπευε, φέρων τους
+            οπλαρχηγούς Ίσκον, Βέικον, Ζέρβαν, Μήλιον και Κουσουρήν,
+            αποστελλομένους προς την κυβέρνησιν παρά της φρουράς του
+            Μεσολογγίου διά τας χρείας αυτής και του τόπου. Πέντε
+            Έλληνες εφονεύθησαν και δεκατέσσαρες επληγώθησαν εν ταις
+            επί της ναυτικής ταύτης εκστρατείας μάχαις. Οι τέσσαρες
+            δε εκ των φονευθέντων και οι εννέα εκ των πληγωθέντων
+            ήσαν εκ του πληρώματος της κορβέττας Θεμιστοκλέους
+            παθόντες εκ της εκ δευτέρου εκραγής ενός των κανονίων
+            της, διαρκούσης της μάχης. Την δε 30 ανεχώρησαν εκ Πατρών
+            45 εχθρικά πλοία εις Μοθώνην και απεβίβασαν ασθενείς και
+            πληγωμένους.
+
+            Ο δε Ιβραήμης ησχολείτο εις ανέγερσιν πυροβολοστασίων εις
+            επισκευήν και κατασκευήν πλοιαρίων και εις μετακόμισιν
+            πολεμεφοδίων· εν ελλείψει δε αμαξών και αμαξιτών οδών, οι
+            Άραβες μετεκόμιζαν εκ Κρυονερίου επί των χειρών τας
+            σφαίρας· και επειδή διεπέρων τον Φίδαρην και ώδευαν οδόν
+            αλλού μεν πετρώδη άλλου δε βαλτώδη, ήτο δε και ο καιρός
+            βροχερός και η απόστασις 12 μιλίων, οι δυστυχείς
+            μετακομισταί κοπιώντες και κακοπαθούντες ηρρώστουν καί
+            τινες απέθνησκαν· εγίνοντο δε και αίτιοι ακουσίως συχνών
+            πυρκαϊών εν τω στρατοπέδω ανάπτοντες εις θέρμανσιν πολλά
+            και μεγάλα πυρά.
+Φεβρουάριος Εν τούτοις, εργαζόμενοι οι περί τον Ιβραήμην αδιακόπως
+            ύψωσαν την 6 φεβρουαρίου εντός 400 βημάτων από του
+            τείχους τρία κανονοστάσια αντικρύ το μεν της δεξιάς
+            πλευράς, το δε της αριστεράς, το δε έμπροσθεν του μετώπου
+            του τείχους. Επτά κανονοθυρίδας είχεν έκαστον
+            κανονοστάσιον· μεταξύ δε αυτών ανηγέρθησαν προμαχώνες.
+            Τούτων δε τελειωθέντων, κατεσκευάσθη κυκλοειδές οχύρωμα
+            εκ χωμάτων όπισθεν του κανονοστασίου του επί του μετώπου
+            600 οργυιάς μακράν του προτειχίσματος του Μπότσαρη εις
+            επίθεσιν βομβοβόλων· και επειδή διά των νέων τούτων
+            πυροβολοστασίων και προμαχώνων οι εχθροί ήλθαν πολλά
+            πλησίον του τείχους, συνέβαιναν συχνοί αλλά μικρού λόγου
+            ακροβολισμοί. Οι εχθροί κατεσκεύασαν μετά ταύτα και άλλο
+            κανονοστάσιον προς τα παράλια της Άσπρης Αλικής αντικρύ
+            του νησιδίου της Σκύλας· κατεσκεύασαν δε τα κανονοστάσια
+            ταύτα ογκώδη, ώστε να μη τα διαπερώσιν αι μικραί σφαίραι
+            των Ελλήνων. Αφ' ού δε τα ώπλισαν, ήρχισεν, ανατείλαντος
+            του ηλίου της 13, βαρύς πυροβολισμός κατά του τείχους και
+            της πόλεως, και διήρκεσε μέχρι της 15 ακατάπαυστος και
+            σφοδρότατος ημέραν και νύκτα. 40 κανόνια και βομβοβόλοι
+            ήσαν εν χρήσει την 14 και 8000 σφαίραι, βόμβαι, και
+            βομβίδες ερρίφθησαν· 60 λιτρών ήσαν αι σφαίραι και
+            υπερμεγέθεις αι βόμβαι και αι βομβίδες· προσεβάλλετο δε
+            συγχρόνως και το επί του νησιδίου της Μαρμαρούς
+            κανονοστάσιον. Απτόητοι και καρτερικοί οι της φρουράς
+            απέδειξαν, κανονοβολούντες και τουφεκίζοντες αδιακόπως,
+            ότι δεν εφοβούντο τους νέους πολιορκητάς, αν και οι
+            κανονοβολισταί των ήσαν επιδεξιώτεροι των άλλων και
+            επροξένουν μεγάλην φθοράν, όχι όμως και μεγάλην
+            αιματοχυσίαν, διότι οι έγκλειστοι έμαθαν εξ ών έπαθαν πώς
+            να προφυλάττωνται. Την δε 15 εμετρίασαν οι εχθροί τον
+            πυροβολισμόν και ησχολήθησαν εις ανέγερσιν προμαχώνων
+            πλησιέστερον του τείχους μεταξύ του προτειχίσματος του
+            Φραγκλίνου και του μηνοειδούς προφράγματος. Τόσον δε
+            επλησίασαν, ώστε πρός τινα μέρη έστησάν τινας 20 μόνον
+            βήματα μακράν του τείχους· αφ' ού δε τοιουτοτρόπως
+            ητοιμάσθησαν, επεχείρησαν ην εμελέτων έφοδον.
+
+            Δευτέραν ώραν μετά το μεσονύκτιον της 16, διαρκούντος
+            σφοδρού κανονοβολισμού και τουφεκισμού, και ασελήνου
+            ούσης της νυκτός, οι πλησιέστεροι εχθροί ώρμησαν επί το
+            προτείχισμα του Μπότσαρη, ρίπτοντες βομβίδας διά χειρός
+            έσω του τείχους· κατέλαβαν και το ως προφυλακτήριον αυτού
+            υψωθέν πρόχωμα, και ήρχισαν εκείθεν μανιωδώς να
+            τουφεκίζωσιν· ήτο δε και το πυρ των πυροβολοστασίων
+            ακοίμητον. Ήρχισε τότε έσωθεν επίσης σφοδρός
+            κανονοβολισμός και τουφεκισμός, και υπό το σκότος της
+            νυκτός και το μέγα και παχύ νέφος του καπνού της
+            πυρίτιδος δεν διεκρίνετο ειμή λάμψις ασβέστου πυροβολής
+            και εκρηγνυομένων βομβών και βομβίδων· συνεστώσης δε της
+            μάχης, οκτώ λόχοι Αράβων ήλθαν εις βοήθειαν των επί του
+            προχώματος μαχομένων, και ο πόλεμος διήρκεσεν όλην την
+            νύκτα· ανατείλαντος δε του ηλίου, ήλλαξεν η θέσις των
+            μαχομένων. Ενθουσιώσα η φρουρά εξήλθε του φρουρίου, έπεσε
+            ξιφίρης επί τους εχθρικούς προμαχώνας και τους όπισθεν
+            του προχώματος συσσωρευμένους εχθρούς, εσκέπασε το μέρος
+            εκείνο εχθρικών πτωμάτων, εζώγρησέ τινας, επήρε σημαίας,
+            άπειρα οχυρωτικά εργαλεία, πάμπολλα όπλα και άλλα είδη,
+            απεμάκρυνεν όλους τους εχθρούς, εκυρίευσε το πρόχωμα και
+            επέστρεψε τροπαιούχος και λαφυροφόρος. Ο δε Ιβραήμης,
+            ιδών τα γινόμενα, άφησε την προς τας υπωρείας σκηνήν του
+            και κατέβη εις το πεδίον της μάχης θαρρύνων τα
+            δειλιάσαντα στρατεύματά του να εφορμήσωσι και εκ
+            δευτέρου· εφώρμησαν και κατέλαβαν το πρόχωμα· αλλ' οι
+            Έλληνες άναψαν μικράν υπόνομον προπαρασκευασμένην, και
+            έφθειραν πολλούς, οι δε διασωθέντες επτοήθησαν και
+            ετράπησαν. Αλλ' η φρουρά του σατράπου, όχι μόνον τους
+            φεύγοντας ηνάγκασε διά της μάστιγος να επιστρέψωσιν αλλά
+            και άλλους άλλοθεν εις το πεδίον της μάχης έφερε.
+            Τοιουτοτρόπως επεσωρεύθησαν και εκ τρίτου οι εχθροί επί
+            το πρόχωμα· αλλά, δύσαντος του ηλίου, εξώρμησαν πάλιν οι
+            Έλληνες και έπεσαν εις τον σωρόν θύοντες, διασκορπίζοντες
+            και καταδιώκοντες τους εχθρούς μέχρι των χαρακωμάτων
+            αυτών· και άλλοι μεν υπό το σκότος της νυκτός συνήλθαν
+            επί της δευτέρας παραλλήλου τουφεκίζοντες, άλλοι δε
+            ανέτρεπαν τα πλησιέστερα του φρουρίου έργα των εχθρών
+            συνάξαντες δε πάλιν πολλά λογχοφόρα όπλα και πολεμεφόδια
+            και άλλα πολυειδή λάφυρα επανήλθαν εις την πόλιν.
+            Έντρομος ο εχθρός δι' όσα έπαθεν, έπαυσε κανονοβολών, εν
+            ώ απ' εναντίας τα ελληνικά πυροβολοστάσια εκανονοβόλουν
+            παννύχια. Οι Άραβες, ως δούλοι και ως τακτικοί, έδειξαν
+            άκραν υπακοήν εις τους αρχηγούς των, αλλά πολεμούντες
+            εφάνησαν ανανδρότατοι· πολλάκις πτοούμενοι εκ μόνων των
+            κραυγών των Ελλήνων επιπιπτόντων παρέδιδαν τα λογχοφόρα
+            όπλα των φωνάζοντες Α μ ά ν - κ α π η τ ά ν. Άδηλος αλλά
+            πολύς ο αριθμός των παθόντων εχθρών. Εκ δε των Ελλήνων 17
+            εφονεύθησαν και 11 επληγώθησαν, εν οίς και ο οπλαρχηγός
+            Σουλτάνης.
+
+            Τελειωθείσης δε της μάχης, ο Κιουταχής, όστις μακρόθεν
+            ιστάμενος εθεώρει εν αγαλλιάσει τα γενόμενα, επεσκέφθη
+            τον Ιβραήμην· «φρονείς», τω είπε, «και σήμερον ό,τι χθες
+            εφρόνεις περί της φράκτης;» «Σήμερον έμαθα», απεκρίθη ο
+            Ιβραήμης, «ότι όσα είπες ήσαν αληθή, και εύχομαι να
+            δυνηθώμεν ηνωμένοι να κατορθώσωμεν ό,τι ούτε συ χωρίς
+            εμού, ούτ' εγώ χωρίς σου δυνάμεθα». «Έτοιμος είμαι να
+            συμπράξω», επανέλαβεν ο Κιουταχής, «αν γράψης εις
+            Κωνσταντινούπολιν ότι ανάγκην έχεις της συμπράξεώς μου».
+            Υπήκουσε προθύμως ο Ιβραήμης, και έκτοτε τα δύο
+            στρατόπεδα συνέπραξαν εις άλωσιν της πόλεως. Συνέτρεξαν
+            δε εις την συνδιαλλαγήν και δύο επίσημοι άνδρες,
+            σταλέντες επί τούτω εκ Κωνσταντινουπόλεως, γνωσθείσης της
+            διαφωνίας.
+
+            Εν τοσούτω, η αποτυχία των κατά ξηράν πολεμικών κινημάτων
+            ηνάγκασε τον Ιβραήμην να στρέψη την προσοχήν του όλην εις
+            την λίμνην, και επί τω σκοπώ τούτω ερρίφθησαν την 17 εν
+            αύτη 32 πολύκωπα και ανίστια πλοιάρια ελαφράς όλα
+            κατασκευής ένεκα των αβαθών νερών της λίμνης, και ο
+            στολίσκος ούτος ωρμίσθη παρά το νησίδιον Σκύλαν
+            προστατευόμενος υπό του επί της αντικρύ ξηράς
+            κανονοστασίου. Την αυτήν δε ημέραν τα εις Μοθώνην
+            αποπλεύσαντα προ ολίγων ημερών πλοία επανέπλευσαν εις
+            Πάτρας φέροντα στρατεύματα και τροφάς. Την δε 19 έπλευσεν
+            ο εν τη λίμνη στολίσκος κατά τον Προκοπάνιστον και
+            επανήλθεν αυθημερόν εις Σκύλαν. Την δ' επαύριον τα μεν
+            των πλοιαρίων εκανονοβόλησαν το Βασιλάδι, τα δε εβόλισαν
+            τα νερά της Κλείσοβας. Την δε 22 εξέπλευσε του κόλπου των
+            Πατρών το ατμόπλουν του εχθρού, σύρον σχεδίας και
+            λανσόνια, και την εσπέραν της αυτής ημέρας εμβήκαν διά
+            του  Κ ό μ μ α τ ο ς  του  Προκοπκνίστου πέντε σχεδίαι
+            και εννέα λανσόνια. Εισέπλευσαν την επιούσαν και άλλαι
+            τρεις σχεδίαι και εννέα λανσόνια και δι' αυτών
+            απεκλείσθησαν στενώς όλα τα περάματα της λίμνης, εν ή
+            διέμενε και ο εχθρικός στολίσκος.
+
+            Αφ' ού δε ο Ιβραήμης διέθεσε τοιουτοτρόπως τα κατά
+            θαλασσαν διέταξε τον προ ολίγου ελθόντα εις το εκτός του
+            Μεσολογγίου εχθρικόν στρατόπεδον εκ της επαρχίας της
+            Γαστούνης Χουσεήμπεην να κινηθή εις άλωσιν του
+            Βασιλαδίου. Επ' αυτού έκειντο 14 κανόνια, εξ ών τα 2 των
+            18 λιτρών, τα δε λοιπά των 12· ήσαν δε οι υπερασπισταί
+            του 80, οι μεν 60 τουφεκοφόροι υπό τον Σπύρον Πεταλούδην,
+            οι δε 20 κανονοβολισταί υπό τον Αναστάσην Παπαλουκάν και
+            τον Ιταλόν Γιακουμούτσην. 40 πλοιάρια παρέλαβαν διά
+            νυκτός την 25 κατά την Άσπρην Αλικήν στρατεύματα και
+            εξημερώθησαν έμπροσθεν του Βασιλαδίου συνοδευόμενα υπό
+            δύο σχεδιών· και έκαστον μεν των πλοιαρίων έφερεν έν
+            κανόνι ελαφρόν και 30 μαχητάς Άραβας, εκάστη δε των
+            σχεδιών μίαν βομβοβόλον· συγχρόνως έπλευσαν προς το
+            Βασιλάδι και έξωθεν της λίμνης 18 λέμβοι του στόλου καί
+            τις σαλούπα φέρουσα μίαν βομβοβόλον. Ήρχισεν η μάχη και
+            διήρκεσε μέχρι της εσπέρας, καθ' ήν πεσούσης μιας βόμβας
+            επί του Βασιλαδίου, άναψεν ο σάκκος των κανονοφυσεκίων·
+            κατεταράχθη η φρουρά, και οι Άραβες ευρόντες καιρόν, και
+            ωθούμενοι υπό των αξιωματικών, επάτησαν σωρηδόν το
+            νησίδιον, και οι φρουρούντες αυτό οι μεν εφονεύθησαν εν
+            οίς και ο Πεταλούδης, ο Σπύρος Ραζής και ο Ασημάκης
+            Ζορπάς, οι δε ερρίφθησαν εις την θάλασσαν, τέσσαρες δε
+            ηχμαλωτίσθησαν· εφονεύθησαν και πολλοί Τούρκοι.
+
+            Μετά την κυρίευσιν του Βασιλαδίου ο εχθρός έστρεψε την
+            προσοχήν του εις το Ανατολικόν.
+
+            Η πόλις αύτη επολεμείτο συχνάκις, διαρκούσης της
+            πολιορκίας του Μεσολογγίου. Αφ' ού δε απεφάσισεν ο εχθρός
+            να κυριεύση την λίμνην, ο πόλεμος κατά του Ανατολικού
+            εγένετο σφοδρότερος, και στρατεύματα εχθρικά κατέλαβαν
+            διαφόρους θέσεις παρ' αυτό. Την δε 28 εκίνησεν ο εχθρός
+            διά ξηράς και θαλάσσης εις κυρίευσιν του μίαν ώραν
+            απέχοντος του Ανατολικού και ημιώριον της Φοινικιάς
+            νησιδίου Ντολμά, περιφερείας ενός μιλίου. Αντικρύ αυτού
+            κατ' ανατολάς προς την θέσιν της Φοινικιάς ύψωσαν οι
+            εχθροί τρία κανονοστάσια και επέθεσαν 18 κανόνια και
+            βομβοβόλους, δι' ων εκανονοβολείτο και εβομβοβολείτο ο
+            Ντολμάς. Συνήλθαν επί της θέσεως εκείνης δισχίλιοι εις
+            απόβασιν επί του νησιδίου, διότι και η απόστασις είναι
+            μόλις είκοσι βημάτων, και τα νερά ρηχά. Επί δε του Ντολμά
+            ήτο μόνον έν κανονοστάσιον και 200 μαχηταί υπό τον
+            Λιακατάν, Εν ώ δ' επολεμείτο το νησίδιον υπό των εν
+            Φοινικιά, εκανονοβολείτο και υπό των εχθρικών πλοιαρίων.
+            Μεγάλην καρτερίαν και γενναιότητα έδειξαν οι υπερασπισταί
+            πολεμούντες πανήμεροι, και αποκρούοντες τας κατά θάλασσαν
+            και ξηράν προσβολάς των εχθρών· τριακόσιοι ελογίσθησαν οι
+            φονευθέντες και πληγωθέντες εχθροί· εφονεύθη και ο
+            γνωστός Σέβρανης. Αλλ' οι Έλληνες όλοι σχεδόν εφονεύθησαν
+            πολεμούντες, και οι εχθροί εκυρίευσαν το νησίδιον την
+            νύκτα. Καθ' ήν δε ημέραν επολεμείτο ο Ντολμάς, εξώρμησαν
+            εις αντιπερισπασμόν 500 της φρουράς του Μεσολογγίου, υπό
+            τον Τσαβέλλαν, αλλ' απεκρούσθησαν και επανήλθαν εις την
+            πόλιν φέροντες τας κεφαλάς ενός Ευρωπαίου
+            αρχιπυροβολιστού και ενός χιλιάρχου Τούρκου.
+
+            Πεσόντος του Ντολμά, δεν απελείπετο ελπίς σωτηρίας του
+            Ανατολικού. Καλή τύχη, οι εχθροί ενόμιζαν ότι η πόλις
+            αύτη είχεν ως άλλοτε ικανήν φρουράν, εν ώ είχεν ολίγην.
+            Εμβάντων δε των πλοιαρίων έσωθεν του Ντολμά, οι εχθροί
+            εκινήθησαν την επαύριον προς το Ανατολικόν, οι μεν διά
+            ξηράς οι δε διά θαλάσσης. Εν ώ δε επλησίαζαν, είδαν
+            πλέοντάς τινας εκ της πόλεως και φέροντας λευκήν σημαίαν·
+            μαθόντες δε ότι ήρχοντο επί συμβιβασμώ τους ωδήγησαν εις
+            τον Ιβραήμην και δεν επροχώρησαν. Ο Ιβραήμης κατ' αρχάς
+            υπεσχέθη μόνον ασφάλειαν ζωής και τιμής εκάστου εκτός
+            ενός, χωρίς να τον ονομάση, αλλ' επί τέλους συγκατετέθη
+            να διατηρήση έκαστος εκ της περιουσίας του 100 γρόσια και
+            την πολυτιμοτέραν ενδυμασίαν του. Επεκύρωσε και ο
+            Κιουταχής τους όρους τούτους συναινέσας να μεταβώσιν οι
+            εν τω Ανατολικώ εις Άρταν, και υποσχεθείς να τους θρέψη
+            ένα μήνα. Υπό τους όρους τούτους τους και διατηρηθέντας,
+            παρεδόθη το Ανατολικόν. Επί δε της εξόδου των υποσπόνδων,
+            οι εχθροί, κατέχοντες την αποβάθραν, εψηλάφουν τους
+            διαβιβαζομένους και τους αφήρουν ό,τι επέκεινα των
+            συμφωνηθέντων έφεραν. Εν ώ δε εξήρχοντο άνδρες και
+            γυναίκες ανεπηρέαστοι, όλοι τρισχίλιοι, περιεκαλύφθη
+            αίφνης ωραία τις νεάνις, καθ' ήν στιγμήν έμελλε να
+            εξέλθη, και μετεκομίσθη εις την σκηνήν του Ιβραήμη. Η
+            νεάνις αύτη ήτον ο εξαιρεθείς του συμβιβασμού άνθρωπος.
+            Εκράτησε δε παρ' αυτώ και ο Κιουταχής τινας των
+            προεστώτων των μερών εκείνων περιποιούμενος αυτούς.
+
+            Η πτώσις του Βασιλαδίου, του δι' όλης της επαναστάσεως
+            ευτυχώς ανθέξαντος, προεμήνυε το θλιβερόν μέλλον του
+            Μεσολογγίου. Ο καπητάμπασας εζήτησεν άλλοτε, ως είδαμεν,
+            την μεσιτείαν πλοιάρχου Άγγλου προς την φρουράν του
+            Μεσολογγίου επί συμβιβασμώ. Υποθέτων ο μέγας αρμοστής των
+            Ιονίων νήσων Αδάμ, ότι ο καπητάμπασας είχε και τότε την
+            αυτήν διάθεσιν, και βέβαιος ότι πάσα ελπίς ευτυχούς
+            αντιφάσεως της φρουράς ήτον εις το εξής ματαία, και ότι
+            έντιμός τις συμβιβασμός ήτον ο μόνος τρόπος της σωτηρίας
+            της, κατέπλευσεν αυθόρμητος εις Κρυονέρι μετά την πτώσιν
+            του Ανατολικού, αλλά δεν ηύρε τον καπητάμπασαν ως άλλοτε
+            ευδιάθετον, βλέποντα ότι, διακοπείσης πάσης κοινωνίας της
+            λίμνης και της θαλάσσης, η πτώσις της πόλεως ήτον εγγύς.
+            Αναχωρήσαντος δε απράκτου του μεγάλου αρμοστού, ο
+            Κιουταχής και ο Ιβραήμης, οι πάσαν συνέντευξιν μετ' αυτού
+            αποφυγόντες, έστειλαν άνθρωπον προς τους πολιορκουμένους
+            προτρέπονντες αυτούς διά λόγου να προσκυνήσωσιν.
+            «Αποθνήσκομεν, αλλά δεν προσκυνούμεν», απήντησαν ούτοι.
+Μάρτιος     Λαβόντες οι πασάδες προφορικήν την απάντησιν ταύτην,
+            τοις επρότειναν εκ νέου εγγράφως την 21 μαρτίου να
+            παραδώσωσι το φρούριον, και ή ν' αναχωρήσωσιν όλοι
+            άοπλοι, ή να μείνωσιν οι εντόπιοι, αν ήθελαν, κατέχοντες
+            και την περιουσίαν των. «Οκτακισχίλια αιματωμένα όπλα δεν
+            παραδίδονται» απεκρίθησαν και τότε εγγράφως οι
+            πολιορκούμενοι (β).
+
+            Πεσόντος του Ανατολικού, έστρεψαν οι εχθροί τας δυνάμεις
+            των κατά της Κλείσοβας.
+
+            Το νησίδιον τούτο, 300 βημάτων περιφερείας, απέχει
+            ημιώριον του Μεσολογγίου μεσημβρινώς· έχει εκκλησίαν επ'
+            ονόματι της Αγίας Τριάδος, γύρωθεν δε της οροφής αυτής
+            ανήγειραν οι Έλληνες προμαχώνας, ύψωσαν επί του νησιδίου
+            πρόχωμα και επέθηκαν τέσσαρα κανόνια. Εκατόν
+            τουφεκοβολισταί και είκοσι κανονοβολισταί ήσαν οι
+            υπερασπισταί του και καθήκοντα φρουράρχου ετέλει ο
+            Παναγιώτης Σωτηρόπουλος· υπεράσπιζε δε το νησίδιον καί
+            τις πάσαρα υπό τον Κωνσταντίνον Τρικούπην. Αφ' ού δε
+            συνωμίλησαν οι δύο πασάδες περί του μελετωμένου κινήματος
+            κατά της Κλείσοβας, ανεδέχθη τον αγώνα ο Κιουταχής, και
+            την 25 μαρτίου πρωί έφερεν αυτοπροσώπως επί λέμβων
+            έμπροσθεν του νησιδίου δισχιλίους Οσμανλίδας και
+            Αλβανούς. Πριν δε φθάσωσιν ούτοι επρόφθασεν ο Κίτσος
+            Τσαβέλλας μετά 11 στρατιωτών· ώστε όλοι οι επί της ξηράς
+            υπερασπισταί της Κλείσοβας ήσαν 131, οι δε διά θαλάσσης
+            το πλήρωμα της πάσαρας του Τρικούπη. Μετά την άφιξιν του
+            Τσαβέλλα εκόπη πάσα κοινωνία της πόλεως και του νησιδίου·
+            αλλ' η τόλμη των ολίγων υπερασπιστών αυτού ανεπλήρονε την
+            ολιγότητα του αριθμού. Οι εχθροί, αφ' ού επλησίασαν όπου
+            τα ρηχά δεν ήσαν πλωτά, έπεσαν εις την θάλασσαν, και
+            προφυλαττόμενοι όπισθεν των πλοιαρίων τα ώθουν εις τα
+            έμπροσθεν κανονοβολούμενοι και τουφεκιζόμενοι.
+            Τοιουτοτρόπως επάτησαν το νησίδιον και μαχόμενοι
+            ηνάγκασαν τους επί του προχώματος να το εγκαταλείψωσι και
+            συγκεντρωθώσι και ούτοι εντός και επί της οροφής της
+            εκκλησίας· αλλ' ο τουφεκισμός εκείθεν κατά του εχθρού ήτο
+            τόσον φθοροποιός, ώστε εβιάσθησαν οι αποβάντες και το υπό
+            το πυρ της οροφής της εκκλησίας πρόχωμα να εγκαταλείψωσι,
+            και εις την θάλασσαν να πέσωσιν. Εις μάτην επροσπάθουν
+            οι αξιωματικοί να πειθαναγκάσωσι τους στρατιώτας εις
+            εγκαρτέρησιν και επάνοδον επί του νησιδίου·
+            ριψοκινδυνεύων και ο φιλότιμος Κιουταχής προς εμψύχωσιν
+            αυτών επληγώθη εις τον πόδα· αλλ' οι στρατιώται του,
+            κωφοί εις την φωνήν και τυφλοί εις το παράδειγμά του,
+            εμβήκαν εις τα πλοιάριά των, απεμακρύνθησαν και επανήλθαν
+            εις το στρατόπεδον.
+
+            Πλήρης χαράς ο Ιβραήμης διά την αποτυχίαν του αντιζήλου
+            του, ανέλαβεν αυτός τον αγώνα, διέταξε και επέβησαν
+            αμέσως εις πλοιάρια τρισχίλιοι Άραβες, και καλέσας τον
+            αλωτήν του Βασιλαδίου Χουσεήμπεην, «ιδού», τω είπεν, «η
+            ώρα να δείξωμεν πόσον ημείς υπερέχομεν των άλλων», και
+            ταύτα ειπών, τον ενηγκαλίσθη και τον επροβόδησεν. Ο
+            Χουσεήμπεης εκύκλωσε μετά των υπ' αυτόν όλον το νησίδιον,
+            οι δε υπερασπισταί αυτού ηναγκάσθησαν ν' αφήσωσι πάλιν το
+            πρόχωμα και συνασπισθώσιν όλοι εντός της εκκλησίας και
+            επί της οροφής της. Εκινδύνευαν δε να γένωσιν όλοι
+            ανάρπαστοι διά την ολιγότητά των· αλλά εύστοχος
+            τουφεκοβολή του Σωτηροπούλου τους έσωσεν. Ούτος
+            παρατηρήσας ότι οι εχθροί υπήκουαν και εφοβούντο κατ'
+            εξοχήν ένα των αξιωματικών, ετουφέκισεν αυτόν δις και τον
+            εφόνευσεν· ο δε φονευθείς ήτον ο Χουσεήμπεης, και τούτου
+            πεσόντος, οι εχθροί κατεταράχθησαν, και οι μεν κατέφευγαν
+            εις τα πλοιάρια, οι δε τα ώθουν εις τα έξω και τα
+            εξεκάθιζαν στρέφοντες τα νώτα προς την Κλείσοβαν·
+            εξώρμησαν τότε οι εν τη εκκλησία και οι επί της οροφής,
+            και προπορευομένου του Τσαβέλλα, ούτινος την σπάθην
+            έκοψεν εις δύο μετ' ολίγον εχθρική βολή (γ), κατέλαβαν το
+            κανονοστάσιον· και οι μεν κανονοβολούντες, οι δε
+            τουφεκίζοντες εις τον σωρόν κατέστρεφαν τους εχθρούς.
+            Χίλια περίπου πτώματα εφέροντο επί των κυμάτων.
+
+            Ήρως αυτόχρημα ανεδείχθη πας πολεμιστής της Κλείσοβας· η
+            δε πάσαρα του Τρικούπη, φέρουσα έν και μόνον κανόνι τριών
+            λιτρών και πολεμούσα εν μέσω τόσων εχθρικών κανονοφόρων,
+            εβυθίσθη κανονοβολουμένη, αλλ' οι εν αυτή πεσόντες εις
+            την θάλασσαν υπό την χάλαζαν των εχθρικών βολίων,
+            διεκολύμβησαν εις το νησίδιον. Διαρκούσης δε της δεινής
+            ταύτης πάλης, πολλοί των εν Μεσολογγίω εφιλοτιμήθησαν να
+            δράμωσιν εις αντίληψιν της ολίγης φρουράς της Κλείσοβας,
+            αλλ' εξ αιτίας του κυκλούντος το νησίδιον εχθρικού
+            στολίσκου, δύο μόνον μονόξυλα, το του Ράπεση και το του
+            Πέτρου Γαλιώτου, φέροντα τροφάς και πολεμεφόδια,
+            εδυνήθησαν να διαπλεύσωσι· και το μεν του Τάπεση
+            κατευωδώθη, το δε του Γαλιώτου εδιχοκόπη πλησίον του
+            νησιδίου υπό κανονοβολής, αλλ' οι εν αυτώ, εν οις και ο
+            Κώστας Δροσίνης και ο Γεώργης Κωνσταντίου Βαλτινός,
+            πεσόντες εις την θάλασσαν διεσώθησαν· μόνος ο Γαλιώτος
+            εφονεύθη επί του διάπλου.
+
+            Και επί της περί ης ο λόγος μάχης και επί πολλών, ως
+            είδαμεν, άλλων, ακαταδάμαστος εδείχθη η ανδρία και η
+            καρτερία της φρουράς του Μεσολογγίου, αλλ' η πείνα, η
+            δαμάζουσα την ανδρίαν και την καρτερίαν, ήρχισε να
+            δεικνύη όλα τα φόβητρά της. Ενατενίζοντες οι έγκλειστοι
+            εις την θάλασσαν, δι' ης ανέμεναν, ως και άλλοτε, την
+            θεραπείαν του κακού, δεν έβλεπαν ειμή εχθρικάς σημαίας
+            και διά μόνης της προσδοκίας της ταχείας ελεύσεως του
+            ελληνικού στόλου εζωογονούντο· αλλά τα εις κίνησιν του
+            στόλου και εις αγοράν και αποστολήν τροφών και
+            πολεμεφοδίων χρήματα έλειπαν· διά την κατεπείγουσαν δε
+            ταύτην ανάγκην και επί τη αιτήσει των παρά της φρουράς
+            του Μεσολογγίου αποσταλέντων οπλαρχηγών εξεδόθη νόμος την
+            10 φεβρουαρίου εις εκποίησιν εθνικών κτημάτων, δηλαδή γης
+            καλλιεργησίμου και μη, σταφιδώνων, αμπελώνων, ελαιώνων,
+            κήπων και παντός είδους δένδρων, αξίας ισπανικών ταλλήρων
+            800,000· αλλ' εχρειάζετο καιρός εις πραγματοποίησιν του
+            νόμου τούτου, εν ώ ο κίνδυνος επέκειτο· δεν ευρίσκοντο δε
+            πρόθυμοι αγορασταί διά τον γενικόν κίνδυνον της πατρίδος
+            και το μη νόμιμον της πωλήσεως· δι' όλα ταύτα ολίγοι οι
+            εντεύθεν πόροι, και εις προαιρετικήν συνεισφοράν
+            κυβερνώντες και κυβερνώμενοι εκλήθησαν· εισηκούσθη η φωνή
+            του κινδύνου, έδωκε και το εθνικόν ταμείον όσα είχε, και
+            ούτως εξέπλευσαν την 10 μαρτίου υδραϊκά τινα πλοία υπό
+            τον Μιαούλην και κατόπιν αυτών καί τινα σπετσιωτικά και
+            ψαριανά. Η μοίρα αύτη εκ 30 πλοίων έφερε και τους
+            απεσταλμένους της φρουράς, προς ους εδόθησαν διά τας
+            ανάγκας αυτής γρόσια 230,000. Αλλ' ουδέποτε ελληνική
+            μοίρα εξέπλευσε τόσον απαρασκεύαστος· πολλά πλοία δεν
+            είχαν πλειοτέρους των 20 ναυτών. Εν τούτοις, ο εχθρικός
+            στόλος, ειδοποιηθείς παρά των κατά την Ζάκυνθον
+            προφυλακίδων του, ότι η ελληνική μοίρα εφάνη την 31
+            μαρτίου προς εκείνα τα μέρη, εξέπλευσε του κόλπου· και
+            έπλεε μεταξύ των Εχινάδων και του Πάπα· η δε ελληνική
+            έπλευσε την εφεξής ημέραν προς τον Πεταλάν.
+
+            Αν και οι εχθροί κατείχαν όλους τους γνωστούς διάπλους
+            της λίμνης επαγρυπνούντες ημέραν και νύκτα, υπήρχε καί
+            τις αφύλακτος, στενός και αφανής, δι' ου εισέπλεαν ενίοτε
+            εκ του Πεταλά μικρά πλοιάρια·
+Απρίλιος    δι' αυτού διεβιβάσθη την 1 απριλίου εκ της πόλεως εις
+            την ναυαρχίδα ο πρώην φρούραρχος του Βασιλαδίου
+            Παπαλουκάς, έφερε προς τον Μιαούλην γράμματα, δι' ων
+            εξιστόρει η διοικητική επιτροπή την δεινήν θέσιν των
+            πολιορκουμένων διά την έλλειψιν των τροφών, και τω
+            επρόβαλε να στείλη όσας έφερε διά του διάπλου τούτου υπό
+            την οδηγίαν του Παπαλουκά. Εφορτώθησαν ευθύς αι τροφαί,
+            και αι τροχοφόροι λέμβοι εκίνησαν την εξής νύκτα·
+            εκίνησαν και τα εν Πεταλά πλοία, τα μεν προς τον Πάπαν τα
+            δε προς το Μεσολόγγι· αλλά, κακή τύχη, αι λέμβοι
+            σενήντησαν επί του διάπλου απροσδοκήτως εχθρικήν
+            φυλακήν, επολέμησαν, απέτυχαν, και επανήλθαν εις τα πλοία
+            των επαναφέρουσαι τας τροφάς. Την δε 3, 20 των ελληνικών
+            πλοίων υπό τον Μιαούλην, και 65 εχθρικά, εξ ών 15
+            φρεγάται και κορβέτται, εναυμάχησαν· εφονεύθησαν και
+            επληγώθησαν 30 Έλληνες, και εκάη και έν πυρπολικόν· αλλά
+            και η ναυμαχία και οι φονευθέντες Έλληνες και το
+            πυρπολικόν εις μάτην. Ο Μιαούλης, έχων προ οφθαλμών την
+            κρίσιμον περίστασιν της φρουράς, ούτ' εδειλίασε διά την
+            ολιγότητα, την αδυναμίαν και την αποτυχίαν του στολίσκου
+            του, ούτ' εμακρύνθη από του πεδίου της μάχης· αλλ' αι
+            προσπάθειαί του δεν ετελεσφόρησαν· αν δε ήνοιγε και τον
+            λιμένα, χρείαν είχε πολλών πλοιαρίων κανονοφόρων προς
+            διασκορπισμόν των εν τη λίμνη περιφερομένων και
+            παραφυλαττόντων 70 εχθρικών, εν ώ δεν είχεν ειμή τας
+            λέμβους του στολίσκου του· ώστε στενά πανταχόθεν. Αλλά
+            πώς να μη ελεεινολογήση ο ιστορικός την αξιοκατάκριτον
+            απρονοησίαν των κυβερνώντων την Ελλάδα τον καιρόν
+            εκείνον; δεν ήτον έλλειψις πόρων, ήτις έφερε την φρουράν
+            του Μεσολογγίου εις την εσχάτην ταύτην απελπισίαν, αλλ'
+            έλλειψις κυβερνητικής προνοίας. Διαρκούσης της πολιορκίας
+            του Μεσολογγίου, τρεις θαλάσσιοι εκστρατείαι εγένοντο εις
+            βοήθειαν αυτού, εν ώ μία ήρκει, και αύτη μόνον προς
+            εισκομιδήν των αναγκαίων. Είδαμεν, ότι και ηνοίχθη και
+            ανοικτός διέμεινε μέχρι πολλού ο λιμήν του Μεσολογγίου,
+            ώστε όσα επί ματαίω εξωδεύθησαν επί της δευτέρας και της
+            τρίτης ναυτικής εκστρατείας θα εξήρκουν ταύτα μόνα εις
+            πολυχρόνιον προμήθειαν των αναγκαίων, αν εστέλλοντο επί
+            της πρώτης, και όλη η κατά της Ελλάδος δύναμις θα
+            εσυντρίβετο προ των πυλών της πόλεως, διότι η φρουρά της,
+            χάρις εις την ακαταμάχητον καρτερίαν της, μόνην την
+            πείναν εφοβείτο, και θα εγίνετο επί μόνου του αγώνος της
+            πόλεως εκείνης η κρίσις όλου του εθνικού αγώνος, και θα
+            κατεστρέφετο και αυτός ο καταστρέψας την Πελοπόννησον
+            Ιβραήμης. Ηξεύρομεν ότι ο μεγαλότολμος ούτος σατράπης
+            είπεν επί της μετά την πτώσιν του Μοσολογγίου επανόδου
+            του εις Νεόκαστρον τω Δεριγνή ελθόντι εις επίσκεψιν του
+            και ερωτήσαντι αυτόν περί της εκστρατείας του· «βλέπεις
+            πώς λύεται η χιών εκείνη;» δακτυλοδεικτών χιονοσκεπή τινά
+            ακρώρειαν, «κατά τον αυτόν τρόπον θα ελυόμεθα και ημείς
+            όλοι, αν είχεν η φρουρά του Μεσολογγίου τροφάς τρεις έτι
+            εβδομάδας». Τόσον κακόν έπαθαν οι εχθροί εν τη μάχη της
+            Κλείσοβας, και τόσον απηλπίσθησαν του να κυριεύσωσιν
+            άλλως ειμή διά της πείνας την πόλιν.
+
+            Ας ίδωμεν τώρα και την τελευταίαν σκηνήν του μεγάλου
+            τούτου δράματος.
+
+            Η συνήθης τροφή προ ημερών έξέλειψε, και ευτυχείς
+            ελογίζοντο όσοι των εν τη πόλει εύρισκαν κρέατα ακαθάρτων
+            ζώων. Οι καρκίνοι και αι φυόμεναι εν τη λίμνη αλμύραι
+            ηγοράζοντο πολλάκις δι' αίματος εξ αιτίας των
+            περιφερομένων παρά την πόλιν εχθρικών πλοιαρίων. Οι
+            πολιορκούμενοι, ρακοφορούντες, τετραχηλισμένοι, αυχμηροί
+            και υπό της πείνας και κακουχίας κατεσκελετευμένοι, ήσαν
+            δυσδιάγνωστοι και πολλοί φασματώδεις· συχνάκις διά την
+            ακαθαρσίαν της τροφής ή την παντελή στέρησιν αυτής
+            έπιπτάν τινες λειποθυμούντες κατά γης· ασθενείς και
+            τραυματίαι εστερούντο πάσης θεραπείας· πτώματα έκειντο εν
+            ταις οδοίς, και οι ζώντες ανέπνεαν την αποφοράν των. Αλλά
+            και τοιαύτα πάσχοντες ανεκαρτέρουν, ελπίζοντες εις την
+            αντίληψιν του ελληνικού στόλου ανοίξαντος και άλλοτε τον
+            και ήδη κεκλεισμένον της πόλεως λιμένα. Αλλ', αφ' ού
+            εβεβαιώθησαν, ότι όλοι οι αγώνες του εματαιώθησαν, και
+            ότι και ο αφανής διάπλους της λίμνης, καταληφθείς και
+            αυτός παρά των εχθρών, δεν ηνοίχθη, απηλπίσθησαν, και
+            αποφασίσαντες να διεξέλθωσι ξιφήρεις έστειλαν δύο
+            στρατιώτας αλβανοφορούντας και αλβανολαλούντας διά νυκτός
+            προς τους έξω οπλαρχηγούς, τους διατρίβοντας τότε εν
+            Πλατάνω των Κραββάρων, ειδοποιούντες αυτούς, ότι εμελέτων
+            να διεξέλθωσι την νύκτα της 10, και τους εκάλουν εις
+            αντίληψιν επί της διεξόδου. Πρόθυμοι οι εν Πλατάνω
+            οπλαρχηγοί εις την αίτησιν των συναδέλφων των
+            απεκρίθησαν, ότι εις ευόδωσιν του σκοπού αυτών
+            πεντακόσιοι ήσαν έτοιμοι να πέσωσι την ορισθείσαν νύκτα
+            εις το στρατόπεδον του Κιουταχή το προς τους Μύλους,
+            πεντακόσιοι εις το του Ιβραήμη το προς τα Τριλάγκαδα, και
+            πεντακόσιοι να ευρεθώσι κατά τα Χίλια σπήτια φέροντες
+            πολλά ζώα εις χρήσιν των ασθενών, των τραυματιών, και των
+            αδυνάτων· παρήγγειλαν δε να μη εξέλθη η φρουρά ειμή αφ'
+            ού προσβάλωσιν εκείνοι πρώτοι τα δύο εχθρικά στρατόπεδα.
+            Λαβούσα η φρουρά την απάντησιν ταύτην προητοιμάζετο εις
+            την διέξοδον, και κατασκευάσασα τρεις ξυλίνους και
+            πλατείας γεφύρας ετρύπησε το τείχος και τας έθεσεν επί
+            της τάφρου έμπροσθεν του καρκινοειδούς προφράγματος και
+            των προτειχισμάτων του Μπότσαρη και του Μακρή· δεν τας
+            έβλεπε δε ο εχθρός, διότι τας εκάλυπτεν η πρόταφρος.
+            Υπερεννεακισχίλιαι ψυχαί ήσαν ταις ημέραις εκείναις εν τη
+            πόλει, διότι μετά την απομάκρυνσιν του Κιουταχή εθεωρήθη
+            η πολιορκία ως λελυμένη, και πολλαί καταφυγούσαι,
+            αρξαμένης της πολιορκίας, εις Κάλαμον οικογένειαι
+            επανήλθαν εις την πόλιν, και εκ της αιτίας ταύτης
+            εφθάρησαν ταχύτερον αι εν αυτή τροφαί. Εξ όσων δε
+            ευρίσκοντο εν τη πόλει, δισχίλιοι πεντακόσιοι ήσαν οι
+            οπλοφόροι, εν οις και πολλοί πάσχοντες· οι δε λοιποί
+            εργάται, γυναίκες, παιδία, γέροντες και ασθενείς· όλοι
+            δε, οπλοφόροι και μη, έχοντες προ οφθαλμών τον θάνατον
+            εξεπλήρωσαν όσα η θρησκεία προ της τελευτής κελεύει, και
+            έκαυσαν και πολλά πράγματα εξ όσων δεν εδύναντο να
+            μεταφέρωσιν.
+
+            Εν τούτοις ήλθεν η δεκάτη απριλίου· πάμπολλοι ήσαν οι
+            κατάκοιτοι· εξ αυτών, οι μεν μη δυνάμενοι να κινηθώσιν
+            ηναγκάζοντο να περιμείνωσι τον διά σφαγής θάνατον επί
+            κλίνης, οι δε οπωσούν ευρωστότεροι μετετέθησαν εντός
+            τινων των δυνατοτέρων οικιών, όπου ήσαν πολεμεφόδια, επί
+            σκοπώ να πολεμήσωσι μέχρι τελευταίας πνοής και έπειτα να
+            καώσιν· έμειναν δε παρ' αυτοίς και πολλοί στενοί
+            συγγενείς των μη υποφέροντες ν' αποχωρισθώσι και
+            προτιμήσαντες να συναποθάνωσι πολεμούντες· ήσαν δε καί
+            τινες των εναπομεινάντων οίτινες, θαρρυνόμενοι υπό των
+            επί της πολιορκίας συνήθων νικών, ήλπιζαν, ότι εξορμώσα
+            όλη διά μιας η ατρόμητος εκείνη φρουρά θα διεσκόρπιζε
+            τους πολιορκούντας και θ' απήλλαττε την πόλιν των
+            επικειμένων δεινών.
+
+            Δύοντος του ηλίου, ηκούσθη τουφεκισμός προς την κορυφήν
+            του Ζυγού κατά το μέρος του αγίου Συμεώνος. Ο τουφεκισμός
+            ούτος, όστις εσήμαινεν ότι ήλθεν εκεί η έξωθεν βοήθεια,
+            έβαλε μεν εις κίνησιν την φρουράν ως προς την έξοδον,
+            αλλ' έβαλεν εν ταυτώ εις υποψίαν και τον εχθρόν μαθόντα
+            συγχρόνως διά τινος λειποτάκτου αλλοδαπού όσα εμελετώντο.
+            Περί δε την β' ώραν της νυκτός συνήχθησαν η φρουρά και το
+            πλήθος, όσον ήτο δυνατόν αταράχως, δοθέντος του σημείου,
+            όπου ετέθησαν αι γέφυραι προ ολίγου· αι πλείσται των
+            γυναικών ενεδύθησαν και ωπλίσθησαν ως άνδρες· ωπλίσθησαν
+            και όσα παιδία εδύναντο να οπλοφορώσι· λαμπρώς δ' εφώτιζε
+            την νύκτα εκείνην η σελήνη τον ορίζοντα. Οι δε
+            συναχθέντες διηρέθησαν εις τρία σώματα υπό την οδηγίαν το
+            μεν του Νότη Μπότσαρη, το δε του Κίτσου Τσαβέλλα, το δε
+            του Μακρή· εν τοσούτω εγίνετο και η υπηρεσία του φρουρίου
+            ως σύνηθες προς απάτην του εχθρού. Και εν πρώτοις εξήλθαν
+            χίλιοι της φρουράς και εκάθησαν σιωπηλοί υπό την
+            πρόταφρον· εξήλθαν κατόπιν και τα αδύνατα μέλη, αλλά
+            τόσον ατάκτως ωθούντα και ωθούμενα επί των γεφυρών, ώστε
+            πολλά έπεσαν εντός της τάφρου· εξήλθαν επί τέλους και οι
+            λοιποί οπλοφόροι· αλλά πολλοί των Μεσολογγιτών εξ αιτίας
+            των διά τας βαρείας ασθενείας εναπομεινάντων συγγενών
+            των εβράδυναν να εξέλθωσιν, αποχαιρετούντες οι πολυπαθείς
+            του θανάτου τον αποχαιρετισμόν και αποχαιρετούμενοι·
+            τινές δε αυτών ουδ' επρόφθασαν να εξέλθωσιν· ησύχαζαν δε
+            οι εκτός του τείχους συνενωθέντες, και ανέμεναν την
+            έναρξιν της έξωθεν προσβολής, ως προεσχεδιάσθη. Μετά τον
+            επί της δύσεως του ηλίου τουφεκισμόν ουδεμία άλλη
+            τουφεκία έπεσεν έξωθεν, και οι Τούρκοι υποπτεύοντες, ότι
+            οι Έλληνες εξήλθαν ήδη και ησύχαζαν όπισθεν της
+            προτάφρου, ήρχισαν να κανονοβολώσι και τουφεκίζωσι.
+            Πρηνείς έκειντο οι πυροβολούμενοι εις αποφυγήν του
+            επιρριπτομένου πυρός· αλλ' αφ' ού, αναμείναντες ικανήν
+            ώραν, είδαν ότι δεν επραγματοποίουντο όσα επροσδόκουν
+            έξωθεν, και ότι επυροβολούντο θανατηφόρως, ανεγερθέντες
+            όλοι, ε μ π ρ ό ς, ανέκραξαν, ε μ π ρ ό ς, και
+            αλαλάζοντες, και θαρρύνοντες αλλήλους επροχώρουν· και το
+            μεν υπό τον Μπότσαρην σώμα κατέλαβε την οδόν του
+            Μποχωρίου, το δε υπό τον Μακρήν την του Ανατολικού, το δε
+            υπό τον Τσαβέλλαν την μέσην· σκοπόν δε είχαν να ενωθώσι
+            τα τρία ταύτα σώματα προς τους πρόποδας του Ζυγού κατά
+            την άμπελον του Ραζοκότσικα την επί της οδού της επί του
+            όρους μονής του αγίου Συμεώνος δύο ώρας μακράν του
+            Μεσολογγίου. Αλλά μόλις επροχώρησαν, και αίφνης ηκούσθη
+            φωνή λέγουσα «ο π ί σ ω, ο π ί σ ω», και επί τη φωνή
+            ταύτη οι όπισθεν ερχόμενοι Μεσολογγίται, άνδρες,
+            γυναίκες, παιδία καί τινες μη εντόπιοι, εν οις και ο
+            Γεώργος Τσαβέλλας, ανεστράφησαν· αλλ' οι λοιποί
+            επροχώρουν ως και προτέρον, και ούτε τα διπλά και τριπλά
+            χαρακώματα και ταφρεύματα των εχθρών, ούτε το ακοίμητον
+            κατ' αυτών πυρ ίσχυσαν ν' αναστείλωσι την ορμήν των.
+            Ηναγκάζοντο δε οι Τούρκοι να υποχωρώσιν επί τη ορμή και
+            ωρυγή των. Ημιώριον δε απομακρυνθέντες του φρουρίου,
+            έπεσαν εν μέσω του ιππικού του εχθρού, οι μεν υπό τον
+            Μακρήν και τον Τσαβέλλαν του υπό τον Κιουταχήν όπισθεν
+            ισταμένου του στρατοπέδου αυτού, οι δε υπό τον Μπότσαρην
+            του υπό τον Ιβραήμην ελθόντος επίτηδες από του Μποχωρίου·
+            και οι μεν υπό τον Μπότσαρην και Τσαβέλλαν ολίγην βλάβην
+            έπαθαν, οι δε υπό τον Μακρήν μεγίστην. Αφ' ού δε
+            διεπορεύθησαν, έφθασαν, οι μεν εντεύθεν οι δε εκείθεν εις
+            τους πρόποδας του Ζυγού, ό εστιν εις ην εθεώρουν ως το
+            τέρμα των κινδύνων των θέσιν και υπό το πυρ των έξωθεν
+            εις αντίληψιν αναμενομένων Ελλήνων· αλλ' αντί φίλων ηύραν
+            πολυαρίθμους Αλβανούς υπό τον Μουστάμπεην και έπαθαν τα
+            πάνδεινα καταδιωχθέντες και επ' αυτού του όρους.
+            Πεντακόσιοι απωλέσθησαν εκ της φρουράς επί της διεξόδου·
+            όλαι δε αι συνακολουθούσαι γυναίκες, εκτός επτά, και όλοι
+            οι παίδες, εκτός τριών ή τεσσάρων, εφονεύθησαν ή
+            ηχμαλωτίσθησαν, τινές μεν επί της διά των εχθρικών
+            χαρακωμάτων και της ανάμεσον του ιππικού πορείας των, οι
+            δε πλειότεροι εν ταις υπωρείαις· διαρκούντος δε του
+            κινδύνου ουδεμίαν ηύραν έξωθεν βοήθειαν· 50 μόνον
+            στρατιώται υπό τον Δράκον και τον Πανομάραν τοις έφεραν
+            το μεσονύκτιον ολίγην τροφήν. Νυκτοπορούντες οι περί τον
+            Μπότσαρην, τον Τσαβέλλαν και τον Μακρήν εξημερώθησαν επί
+            της κορυφής του όρους κακήν κακώς εξ αιτίας της
+            ταλαιπωρίας, της πείνας και του κόπου. Την δε επαύριον
+            έφθασαν οι πλείστοι εις Δερβέκισταν, χωρίον του
+            Αποκούρου, όπου ουδένα ηύραν των κατοίκων, προς μικράν
+            περίθαλψιν, αλλά μόνον ολιγάριθμά τινα σώματα του Κώστα
+            Μπότσαρη και άλλων οπλαρχηγών δικαιολογουμένων, ότι διά
+            την ολιγότητα των περί αυτούς και την μη εμφάνισιν των
+            πολλών δεν εδυνήθησαν να τρέξωσιν εις βοήθειάν των.
+            Έμειναν δε οι διασωθέντες εν τω χωρίω όλην την ημέραν·
+            την δε επαύριον μετέβησαν εις Πλάτανον των Κραββάρων,
+            όπου διέμειναν 8 ημέρας αναμένοντες τους τήδε κακείσε
+            διασπαρέντας· εκείθεν υπήγαν εις Σάλωνα. Κακώς έχοντες
+            προ της εξόδου τόσον εταλαιπωρήθησαν μετά την έξοδον, και
+            τόσοι απέθαναν καθ' οδόν πεινώντες και κακουχούμενοι,
+            ώστε απαριθμηθέντες, αφ' ού έφθασαν ει τα Σάλωνα,
+            ευρέθησαν όλοι οι διασωθέντες 1300, εν ώ οι της φρουράς
+            μόνοι ήσαν επί της εξόδου των 2500.
+
+            Δεινότερα δε και ολεθριώτερα ήσαν τα παθήματα των εν τη
+            πόλει απομεινάντων και των επανελθόντων. Εν ώ η φρουρά
+            και οι παρακολουθούντες εξήρχοντο της πόλεως, οι εχθροί
+            εισήρχοντο· εισερχόμενοι δε απήντησαν τους συγχρόνως
+            επανερχομένους επί τη ακουσθείση φωνή «ο π ί σ ω, ο π ί σ
+            ω» και τους μεν άνδρας εθανάτωσαν, τας δε γυναίκας και τα
+            παιδία ηχμαλώτισαν· μόνοι οι υπό τον Γεώργον Τσαβέλλαν
+            επρόλαβαν και εξήλθαν εκ δευτέρου διά της παραλίας οδού,
+            και πεσόντες εν μέσω του εχθρικού ιππικού επιστρέφοντος
+            εις Μποχώρι, οι μεν απωλέσθησαν, οι δε διεσώθησαν. Αλλ' η
+            θανατηφόρος εκείνη προς τους στραφέντας εις τα οπίσω φωνή
+            δεν ήτο φωνή επιβούλων χειλέων. Τινές των προπορευομένων
+            επί της διεξόδου εθεώρησαν ως ανυπέρβλητα εμπόδια της
+            προόδου τα ελικοειδή χαρακώματα και ταφρεύματα των εχθρών
+            και ως τόσους τάφους ανεωγμένους· διά τούτο προτιμώντες
+            τον επί των πυροβολοστασίων του τείχους θάνατον ως
+            ενδοξότερον, έκραξαν «ο π ί σ ω, ο π ί σ ω», και
+            εστράφησαν και αυτοί οπίσω.
+
+            Πατήσαντες δε οι εχθροί την πόλιν έστρεψαν εν πρώτοις το
+            πυρ του τείχους κατά των οικιών, και έπειτα διεσπάρησαν
+            εις λεηλασίαν, εις σφαγήν, και εις αιχμαλωσίαν.
+            Πυροβολισμοί, κραυγαί, ολολυγμοί, μαχαιροκτυπήματα και
+            εκπυρσοκροτήσεις ηκούοντο όλην την νύκτα. Η υπό το
+            προτείχισμα του Μπότσαρη μεγάλη πυριτοθήκη, εξαφθείσα
+            πρώτη διά χειρός Ελλήνων, διέρρηξε το προτείχισμα και
+            κατέστρεψε πολλούς εχθρούς· εξήφθη ωσαύτως και η προς το
+            δυτικόν παράλιον και ανέτρεψεν εκ βάθρων την παρακειμένην
+            οικίαν, όπου εξέπνευσεν ο Βύρων· διερράγησαν υπό πυρός
+            επίσης Ελλήνων και αι οικίαι, εν αις συνεσωρεύθησαν οι
+            πάσχοντες· επί δε τη διαρραγή εξετινάσσοντο συμμίγδην εις
+            τον αέρα οι εν αυταίς Έλληνες και οι πατούντες αυτάς
+            εχθροί. Όλη η πόλις εκυριεύθη την νύκτα εκείνην πλην ο εν
+            τω παρακειμένω νησιδίω Ανεμόμυλος, όπου εφυλάττετο πολλή
+            πυρίτις· διέμεινε δε σώος ο Ανεμόμυλος μέχρι της 12, καθ'
+            ήν διερράγη και αυτός υπό πυρός Ελλήνων. Παθόντες οι περί
+            τον Κιουταχήν και τον Ιβραήμην υπό των Ελλήνων, αν και
+            ψυχορραγούντων, έπαθαν και αφ' εαυτών αλληλοφονευόμενοι
+            χάριν των λαφύρων, έως ου υπερισχύσαντες οι περί τον
+            Ιβραήμην εκράτησαν αυτοί μόνοι την πόλιν και απεδίωξαν
+            τους περί τον Κιουταχήν. Οι γνωστότεροι δε των επί της
+            εξόδου θανατωθέντων ήσαν εκ μεν των εντοπίων ο Αναστάσιος
+            Παλαμάς, ο Πάνος Παπαλουκάς, ο Πέτρος Γουλημής, ο
+            Γεώργιος Ψαράντος, ο Κωνσταντίνος Καρπούνης, ο
+            Κωνσταντίνος Τρικούπης, και ο Αθανάσιος Ραζοκίτσικας,
+            γενικός αρχηγός των συμπολιτών του, και τα μέγιστα
+            διαπρέψας διά την πολλήν ικανότητά του, την ακλόνητον
+            καρτερίαν του και τον ακάματον ζήλον του· εκ δε των
+            λοιπών οι οπλαρχηγοί Στουρνάρης και Σαδήμας, ο τειχοποιός
+            Κοκκίνης, ο συντάκτης των ελληνικών χρονικών Ελβετός
+            Μέγερος, οι φιλέλληνες Γερμανοί, Στιτσεμβέργης,
+            Διττμάρης, Δελωνέης, Λουτσόφφης, Κλέμπης, Σίπανος,
+            Πολωνός τις, και ο επίσκοπος Ρογών Ιωσήφ. Ο αρχιερεύς
+            ούτος, ο καθ' όλην την πολιορκίαν διακριθείς διά τον
+            ένθερμον πατριωτισμόν του, δεν επρόφθασε να εξέλθη, και
+            φθάσας επί του τείχους καθ' ήν ώραν εισήρχοντο οι εχθροί
+            έρριψε δαυλόν είς τινα παρακείμενον φυσεκοφόρον πίθον,
+            ερρίφθη εις αυτόν καιόμενον, ημιεκάη, και ημίκαυστος
+            απεκεφαλίσθη. Εφονεύθη επί της εξόδου και ο
+            Παπαδιαμαντόπουλος (δ). Καθ' όν καιρόν εκινδύνευεν η
+            πόλις, διεβιβάσθη ούτος εις Ζάκυνθον επί προμηθεία
+            τροφών· ο κίνδυνος εκορυφώθη μετ' ολίγον και οι φίλοι του
+            τον εσυμβούλευσαν να μη επανέλθη· αλλ' ούτος επανήλθεν εν
+            μέσω των συναγωνιστών του, ειπών προς τους αποτρέποντας
+            αυτόν, «ή θα σωθώ ή θ' αποθάνω μετ' αυτών». Αξιοθαύμαστος
+            είναι και η επί της εξόδου διαγωγή και τελευτή του
+            Χρήστου Καψάλη, ενός των προκρίτων της πόλεως. Είδε το
+            πρωί της ημέρας εκείνης την προ πολλού πάσχουσαν σύμβιόν
+            του εκπνεύσασαν, την ησπάσθη ακλαυστεί, και στραφείς προς
+            τον υιόν του Αποστόλην παρόντα και κλαίοντα, «Μη κλαίε,
+            υιέ μου», είπε· «μάλλον χαίρε, διότι απέθανεν η μήτηρ σου
+            και δεν έπαθε τα δεινά της τουρκικής αιχμαλωσίας· άκουσε
+            τώρα τους τελευταίους λόγους του πατρός σου· διέξελθε
+            μετά των λοιπών την εσπέραν ταύτην, προσπάθησε να σωθής,
+            και μη φροντίσης περί εμού· εγώ είμαι ασθενής και
+            προβεβηκώς, ουδεμίαν ελπίδα έχω συνδιεξερχόμενος να σωθώ,
+            και προτιμώ ν' αποθάνω εντός της πόλεως ή να αιχμαλωτισθώ
+            επί της διεξόδου». Ταύτα είπε, τον ενηγκαλίσθη και τον
+            απεχαιρέτησε. Και ο μεν υιός απεχωρίσθη του πατρός
+            κλαίων, και διεξελθών εσώθη· ο δε πατήρ, στηριζόμενος επί
+            της βακτηρίας του, περιήλθε τας οδούς καλών ασθενείς και
+            γέροντας να τον συνακολουθήσωσι· πολλοί υπήκουσαν, και
+            συνελθόντες εις το φυσεκοδετείον εκλείσθησαν, και
+            ψάλλοντες οι μεν εξοδίους, οι δε πατριωτικούς ύμνους,
+            προσήνεγκαν εαυτούς ολοκαυτώματα επί τη εισβολή των
+            εχθρών.
+
+            Αλλ' η πόλις του Μεσολογγίου, η δοξάσασα την Ελλάδα ζώσα,
+            έμελλε να την αναστήση και πεσούσα· διότι αποδείξασα
+            πασιφανώς, ότι Έλληνες και Τούρκοι ήσαν εις το εξής
+            ασυμβίωτοι και αδιάλλακτοι, επετάχυνε διά της σωτηριώδους
+            παρεμβάσεως των τριών Δυνάμεων το ευτυχές τέρμα της
+            επαναστάσεως.
+
+            Χίλιοι εννεακόσιοι ηριθμήθησαν οι κατά διαφόρους τρόπους
+            αποθανόντες επί της πολιορκίας Έλληνες· άδηλον πόσοι οι
+            αποθανόντες εκ των υπό τον Κιουταχήν, διότι ως και άλλοτε
+            είπαμεν, δεν διατηρούνται παρά τοις ατάκτοις στρατολογία,
+            και άλλοι μεν αυτογνωμόνως έρχονται, άλλοι δε άνευ αδείας
+            απέρχονται· αλλ' οι υπό τον Ιβραήμην οπλοφορούντες
+            τακτικοί, απαριθμηθέντες μετά την άλωσιν της πόλεως,
+            ευρέθησαν 3500, εν ώ οι υπ' αυτόν ελθόντες εις πολιορκίαν
+            ήσαν κατά μέν τινας 8000, κατ' άλλους δε 10,000. Εντεύθεν
+            καταφαίνεται επί ποία τιμή ηγοράσθησαν τα ερείπια της
+            πόλεως και οποίοι εφάνησαν οι υπέρμαχοί της.
+
+            Ερχόμεθα τώρα να συγκεφαλαιώσωμεν τα γεγονότα.
+
+            Εισβαλόντος του Κιουταχή εις την Δυτικήν Ελλάδα, το παν
+            έκλινε γόνυ ενώπιόν του· μόνοι οι εν Μεσολογγίω ήραν
+            ακλινή την κεφαλήν των υπεράνω ασθενούς τείχους,
+            προκαλούντες μάλλον ή φοβούμενοι τον εχθρόν. Παμπληθή και
+            εμπειροπόλεμα στρατεύματα συνέρρευσαν πανταχόθεν έξω της
+            πόλεως· πολυειδείς και πολυμόχθους επιχειρήσεις εις
+            άλωσίν της επεχείρησαν· όρος υψηλόν προς τον σκοπόν
+            τούτον εχειροποίησαν· απτόητοι το τείχος πολλάκις
+            πανορμεί προσέβαλαν, και εις αυτήν την κορυφήν του
+            ξιφοφορούντες ανέβησαν· αλλ' ευρίσκοντες πάντοτε
+            ακαταμάχητον την φρουράν ουδέν κατώρθωσαν, και μετά
+            μακρούς και δεινούς αγώνας και αφειδείς αιματοχυσίας
+            κατησχυμένοι ανεστρατοπέδευσαν. Απελπισθείσα η Πύλη να
+            εκτελέση διά μόνων των υπό τον Κιουταχήν δυνάμεών της το
+            σκοπούμενον, εκάλεσε τον Ιβραήμην εις αντίληψιν.
+            Επαιρόμενος ούτος εφ' οις εν Πελοποννήσου διά του
+            τακτικού στρατού του διεπράξατο και επί τη οχυρωτική
+            επιστήμη των περί αυτόν ερειδόμενος, έτρεξε πρόθυμος μετά
+            πολλής δυνάμεως όπου εκλήθη, και ολιγωρών εν τη υπεροψία
+            του και πολιορκούντας και πολιορκουμένους και φράκτην
+            χλευαστικώς επονομάζων το τείχος, το ευτυχώς εις τας
+            επανειλημμένας προσβολάς του αντιζήλου του Κιουταχή
+            ανθέξαν, ανεδέχθη να το κυριεύση μόνος δεκαπενθήμερος·
+            αλλά και αυτός, πολλά πειραθείς, πολλά τολμήσας και πολλά
+            παθών, ηύρε την υπό τοιούτους φρουρούς φράκτην απόρθητον.
+            Συνηνώθησαν τότε οι δύο στρατάρχαι, και συνήνωσαν και
+            τους στρατούς των, αφήσαντες ενώπιον του κοινού εχθρού
+            τας αντιζηλίας των· απελπισθέντες δε του να κατισχύσωσι
+            των φρουρούντων το τείχος και συνηνωμένοι, έστρεψαν όλην
+            την προσοχήν των εις κυρίευσιν της λίμνης και εν πολλοίς
+            ευδοκίμησαν, στόλον πολυάρμενον έχοντες και στολίσκον
+            αυτάρκη εξ ελαφρών πλοιαρίων κατασκευάσαντες. Αλλά 140
+            άνδρες, κατέχοντες νησίδιόν τι εν τη λίμνη, ατείχιστον,
+            ανώχυρον και ανεφοδίαστον, κατήσχυναν όλας τας
+            επιπεσούσας δυνάμεις, και τα παράλιά του πτωμάτων
+            εσκέπασαν. Υπεραίρεται ο Έλλην διανοούμενος, ότι οσάκις η
+            δεινοπαθούσα φρουρά εκλήθη να παραδώση τα όπλα απήντησεν,
+            «αποθνήσκω, αλλά δεν παραδίδω τα αιματωμένα όπλα μου»,
+            και απέδειξε, δι' ων επί τέλους έπραξεν, ότι ήσθάνετο
+            ό,τι έλεγεν. Επήλθεν, εν τούτοις, άλλος δεινότατος
+            εχθρός, η πανδαμάτειρα πείνα· αλλ ουδ' αυτή ίσχυσε να
+            ταπεινώση το φρόνημά των και να τους φέρη εις υποταγήν.
+            Προς αποφυγήν δε του προφανούς εντεύθεν ολέθρου και
+            αμόλυντον διατήρησιν της τιμής των, επεχείρησαν
+            επιχείρημα κινδυνωδέστατον και ενδοξότατον· άνδρες,
+            γυναίκες, παιδία διήλθαν ξιφήρεις υπό το πανσέληνον φως
+            και εν μέσω ακοιμήτου πυρός ταφρεύματα, χαρακώματα,
+            πυροβολοστάσια, τακτικά και άτακτα στρατεύματα ειδότα την
+            έξοδόν των και γρηγορούντα εις καταστροφήν των.
+
+            Η καθ' όλην την δωδεκάμηνον πολιορκίαν ακλόνητος εν τοις
+            δεινοίς καρτερία των ανδρών τούτων, η ακάθεκτος εν ταις
+            εκδρομαίς ορμή, η εν ταις μάχαις ανυπέρβλητος ανδρία, και
+            η απόφασις του ν' αποθάνωσι μάλλον ή να παραδοθώσιν,
+            εξεθάμβησαν και εφόβησαν και αυτούς τους εχθρούς των
+            ομολογήσαντας, ότι θα διελύοντο κακώς έχοντες οι στρατοί
+            των, αν παρετείνετο τρεις έτι εβδομάδας η πολιορκία.
+            Τοιούτοι ήσαν οι άνδρες, ων τους άθλους, τους καθ' όλον
+            τον ελληνικόν αγώνα παντός άθλου λαμπροτέρους, και
+            ουδενός των εν ταις αρχαίαις και μεταγενεστέραις
+            πολιορκίαις φημιζομένων υποδεεστέρους (ε), ετίμησαν
+            επαξίως η ωδή των ποιητών, η ευγλωττία των ρητόρων, και η
+            ευφημία των λαών.
+
+
+
+            1825-26
+
+            ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΝΘ'
+
+
+
+            &Αποτυχία των εις άλωσιν της Τριπολιτσάς και της Καρύστου
+            και λεηλασίαν της Βηρυτού κινημάτων Ελλήνων. — Εκστρατεία
+            των υπό τον Φαβιέρον τακτικών εις Εύβοιαν και αποτυχία
+            αυτής. Καταστροφή των γενιτσάρων και πράξις της
+            ευρωπαϊκής τακτικής εις την στρατιωτικήν υπηρεσίαν του
+            οθωμανικού κράτους.&
+
+            ΕΝ ώ ο Ιβραήμης ηγωνίζετο εις άλωσιν του Μεσολογγίου,
+            ηγωνίζετο και ο Κολοκοτρώνης εις την της Τριπολιτσάς,
+            όπου απέμεινεν ολίγη φρουρά. Εις κατασκοπήν δε της
+            αληθούς καταστάσεως της πόλεως ταύτης εισήλθε,
+            ριψοκινδύνως, λήγοντος του νοεμβρίου του 1825, ο Ιωάννης
+            Φιλήμων υπό πρόσχημα υποταγής, εφιλοφρονήθη, ενδιέμεινε
+            δύο ημέρας, και επί λόγω προτροπής και άλλων εις υποταγήν
+            εξήλθεν αβλαβής και ανέφερεν ό,τι παρετήρησε. Μεγάλη δε
+            στρατιωτική κίνησις κατέλαβεν όλην την Πελοπόννησον προς
+            ευόδωσιν του σκοπού τούτου, και λήγοντος του έτους
+            συνήχθησαν έξωθεν της Τριπολιτσάς πεντακισχίλιοι
+            Πελοποννήσιοι, και διαιρεθέντες εις τρία σώματα ώδευσαν
+            περί το μεσονύκτιον της 27 δεκεμβρίου προς την πόλιν,
+            φέροντες κλίμακας εις ανάβασιν· ήλπιζαν δε να επιπέσωσιν
+            απροσδόκητοι, αλλ' ηπατήθησαν, διότι οι Τούρκοι
+            προειδοποιηθέντες ευρέθησαν πέριξ των επάλξεων άγρυπνοι,
+            εν ώ προσηγγίζετο υπό τον Πλαπούταν και τον Νικήταν
+            πρώτον σώμα, και κραυγάσαντες, «σας είδαμεν, Ρωμαίοι»,
+            τους απεμάκρυναν απράκτους αυτοβοεί. Μόνοι οι
+            Τριπολιτσιώται, ως 250 επέμειναν και εξημερώθησαν πλησίον
+            της πόλεως· αλλ' επεξήλθαν 300 ιππείς και πεζοί και τους
+            έτρεψαν φονεύσαντες 28 και ζωγρήσαντες 3. Οι ευτυχείς
+            καταδιώκται επροχώρησαν μέχρι του χωρίου Μαντσαρά, όπου
+            ήσαν τινες του δευτέρου σώματος υπό τον Γενναίον και τον
+            Τσόκρην, και έτρεψαν και αυτούς· παρ' ολίγον δε συνέλαβαν
+            ζώντα και τον συν αυτοίς Αγαλόπουλον πεσόντα εκ του ίππου
+            του. Μετά την αποτυχίαν ταύτην δισχίλιοι Πελοποννήσιοι,
+            υπό τον Νικήταν και άλλους, κατέλαβαν το Μακρυπλάγι εις
+            παρεμπόδισιν των μετακομιζομένων εκ των μεσσηνιακών
+            φρουρίων εις Τριπολιτσάν τροφών.
+
+            Πρό τινος καιρού ήλθε τις απεσταλμένος εις την ελληνικήν
+            κυβέρνησιν παρά του κατά το Λιβάνιον όρος Εμήρ-Μπεσίρη
+            εις σύνδεσιν σχέσεων μετά της Ελλάδος, αλλά δεν είχε πώς
+            ν' αποδείξη την αποστολήν του, διότι πολλά παθών καθ'
+            οδόν απώλεσεν, ως έλεγε, τα εφοδιαστικά του. Λαβούσα
+            εντεύθεν αφορμήν η κυβέρνησις απέστειλε προς τον εμήρην
+            τον αρχιερέα Ευδοκιάδος Γρηγόριον, ίνα πληροφορηθή περί
+            της αποστολής ταύτης, και τον θαρρύνη εις αποστασίαν κατά
+            του κυριάρχου του. Ο εμήρης εδέχθη φιλικώς τον πρέσβυν
+            και υπεσχέθη να εκστρατεύση, αν έστελλεν η ελληνική
+            κυβέρνησις ναυτικήν δύναμιν προς τα παράλια της Συρίας·
+            αλλ', εξ αιτίας των δεινών περιστάσεων της Ελλάδος,
+            δύναμις δεν εστάλη, και το σχέδιον δεν ενηργήθη.
+
+            Αρχομένου δε του μαρτίου του 1820, εναύλωσεν ο Χατσή-
+            Μιχάλης πλοία τινα εξ ιδίων, συμπαρέλαβεν ως συναγωνιστάς
+            τον Βάσσον και τον Κριεζώτην, και συναποπλεύσαντες οι
+            τρεις μετά 800 προς τα παράλια της Συρίας, όχι επί
+            συμμαχία αλλ' επί λεηλασία, επάτησαν απροσδοκήτως την
+            Βηρυτόν· αλλ' απεκρούσθησαν και ηναγκάσθησαν να εξέλθωσιν
+            άπρακτοι και κακώς έχοντες. Εν ώ δε ήσαν εκτός της πόλεως
+            εστρατοπεδευμένοι και εσχεδίαζαν να δοκιμάσωσιν αλλού την
+            τύχην των, κατέβη αίφνης πολλή δύναμις του εμήρη επί
+            σκοπώ ή να τους απομακρύνη, αν ήλθαν ως άρπαγες, ή να
+            τους δεξιωθή, αν ήλθαν ως σύμμαχοι κατά το άλλοτε
+            σχέδιον. Οι περί τον Χατσή-Μιχάλην υπεκρίθησαν ότι
+            ήλθαν ως σύμμαχοι, αλλ', εξ όσων έπραξαν, δεν
+            επιστεύθησαν, και ηναγκάσθησαν να αποπλεύσωσιν ως κακά
+            μελετώντες· κατήραν δε εις Κύπρον, και βλάψαντες τον
+            τόπον εκείνον επανήλθαν εις Σύραν.
+
+            Εν τούτοις, το τακτικόν της Ελλάδος ηύξανε και εβελτιούτο
+            χάρις εις την συνδρομήν της κυβερνήσεως και εις τον
+            ακάματον ζήλον του νέου αρχηγού Φαβιέρου. Ο φιλέλλην
+            ούτος και δι' άλλους λόγους και διά την επικρατούσαν εν
+            Ναυπλίω ασθένειαν μετέφερε το σώμα τούτο εις Αθήνας την 5
+            οκτωβρίου του 1825 προς εξάσκησιν, αφήσας έν τάγμα εν
+            Ναυπλίω ως φρουράν της κυβερνήσεως.
+
+            Καλλίστην υποδοχήν ηύρεν ο Φαβιέρος και παρά τοις
+            Αθηναίοις και παρά τω αρχηγώ Γκούρα, και πολλοί των
+            εντοπίων κατετάχθησαν ως νεοσύλλεκτοι· και αυτός ο
+            Γκούρας έλαβε προγυμναστήν, και ενεδύθη ένδυμα απλού
+            τακτικού. Το παράδειγμα αυτού εμιμήθησαν και άλλοι
+            ευρισκόμενοι εκεί οπλαρχηγοί, ως ο Μακρυγιάννης, ο
+            Μαμούρης και ο Ρούκης· καθ' ημέραν δε συνέρρεαν και
+            άλλοθεν νεοσύλλεκτοι και κυρίως εκ των νήσων του Αιγαίου,
+            ους επροτίμα ο Φαβιέρος των φερόντων ήδη όπλα λέγων, ότι
+            επιθυμητότερον να γράφη τις επί καθαρού ή μελανωμένου
+            χάρτου· αλλά δεν παρήλθαν τρεις εβδομάδες μετά την
+            μετάβασίν του εις Αθήνας, και κατ' έντονον διαταγήν της
+            κυβερνήσεως μετέβη εις Σπέτσας, όπου ελέγετο ότι ο
+            Ιβραήμης εμελέτα απόβασιν. Εκεί 40 ημέρας διέτριψεν και
+            αφ' ού εξέλειψε πάσα υποψία αποβάσεως, επανήλθεν εις
+            Αθήνας. Τόσον δε ηυξήθη ο στρατός του, ώστε, λήγοντος του
+            1825, συνίστατο εις 3700. Εκτός του τακτικού σώματος,
+            ωργάνισεν ο Φαβιέρος υπό την οδηγίαν του Μαμούρη, του
+            Δημήτρη Λέκκα και του Στέφου Σέρβου ελαφρά τινα σώματα,
+            λεγόμενα σταυροφορικά, διότι έφεραν οι στρατιώται επί του
+            στήθους πάνινον σταυρόν· ώφειλαν δε να παρευρίσκωνται
+            μόνον εις την γενικήν επιθεώρησιν του τακτικού. Εν όσω
+            εσώζοντο λείψανα του αγγλικού δανείου, η κυβέρνησις
+            εχορήγει προθύμως τα εις ύπαρξιν και διατήρησίν των υπό
+            τον Φαβιέρον· αλλ', αφ' ού εξηντλήθησαν, ο στρατός ούτος
+            εκινδύνευε να διαλυθή, ή ν' ατακτήση. Εις αποφυγήν του
+            κακού και εις ωφέλειαν της πατρίδος απεφάσισεν ο αρχηγός
+            του να εκστρατεύση ποριζόμενος άλλοθεν τα προς το ζην·
+Φεβρουάριος και μετά μακράν σκέψιν περί του καταλληλοτέρου μέρους
+            εξεστράτευσε την 12 Φεβρουαρίου εις Εύβοιαν,
+            διατεινομένων πολλών ότι και τα προς διατροφήν ήσαν εκεί
+            ευπόριστα, και η νήσος ευάλωτος· συνεκροτείτο δε η
+            ακολουθούσα αυτόν δύναμις εκ του πρώτου τάγματος, δύο
+            ιλών του ιππικού, 80 ιππέων ανίππων, μιας κανονοστοιχίας
+            εχούσης τέσσαρα ορεινά κανόνια και 120 κανονοβολιστάς,
+            και 700 σταυροφόρων, ώστε όλοι οι συνεκστρατεύοντες ήσαν
+            2750. Το στράτευμα τούτο ηυλίσθη την 14 εις Ανηφορίτην· ο
+            δε αρχηγός του υπήγε το εσπέρας εις κατασκοπήν του
+            Καραμπαμπά επ' ελπίδι να τον κυριεύση εξ απροόπτου· αλλά
+            πεισθείς ότι δεν επραγματοποιείτο ό,τι ήλπιζε, παρητήθη
+            του σχεδίου του, μετέφερε την επαύριον το στράτευμά του
+            εις Ωρωπόν, την μεθαύριον εις Καπανδρίτι, και την εφεξής
+            εις Μαραθώνα και Βρανάν, όπου διέμεινε 15 ημέρας αναμένων
+            τα εις μεταβίβασιν του στρατεύματος του πλοία. Εκεί
+            διατριβών, εξέδωκε την 20 κήρυγμα εις αποκλεισμόν των
+            παραλίων Ευβοίας και Βώλου, και έστειλε προς ενίσχυσιν
+            αυτού την εν υπηρεσία του τακτικού γολέτταν, ήτις έφερε
+            μετ' ολίγον πλουσίαν λείαν. Διαρκούσης δε της
+            δεκαπενθημέρου ταύτης διατριβής του, το στράτευμα έπαθε
+            και φυσικώς και ηθικώς δι' έλλειψιν καταλυμάτων και άλλων
+            αναγκαίων εν καιρώ χειμώνος και διά το νοσώδες του μέρους
+            εκείνου· πολλοί ηρρώστησαν, τινές απέθαναν και ικανοί
+            ελειποτάκτησαν. Ο δε Φαβιέρος μετέφερεν άλλους προς
+            αναπλήρωσιν εξ Αθηνών· και επειδή τα αναμενόμενα πλοία
+            δεν εφαίνοντο, και πάσα περαιτέρω χρονοτριβή έβλαπτεν,
+            επεβίβασε το στράτευμά του εις όσα ηύρε παραπλέοντα τα
+            παράλια της Αττικής πλοιάρια,
+Μάρτιος     και τα απεβίβασε την 2 μαρτίου εις Στούρα, όπου και
+            διενυκτέρευσεν, αλλά δεν ηύρεν ην ήλπιζεν υποδοχήν. Πολλά
+            παθόντες οι χωρικοί εκείνων των μερών επί των μέχρι τούδε
+            εκστρατειών, και φοβούμενοι μη πάθωσι τα αυτά,
+            διεσκορπίσθησαν. Την δε επαύριον, αφήσας εκεί δύο λόχους,
+            εξεστράτευσεν εις Κάρυστον φρουρουμένην υπό 600 Τούρκων,
+            και κατέλαβε τους κήπους έν τέταρτον της ώρας απέχοντας
+            του φρουρίου· και το μεν πρώτον τάγμα ετοποθετήθη προς το
+            μεσημβρινόν μέρος του φρουρίου, το δε υπόλοιπον στράτευμα
+            προς το δυτικόν του προαστείου· Την 5 τέσσαρες λόχοι του
+            πεζικού και τα ελαφρά σώματα επλησίασαν την πύλην του
+            φρουρίου και την εκανονοβόλουν· αλλ' έσπασαν μετ' ολίγον
+            οι άξονες των υποστατών, και ο αρχηγός διέταξε την
+            υποχώρησιν. Εκ τούτου θαρρυνθέντες οι εχθροί ώρμησαν εις
+            κυρίευσιν των κανονίων και έβαλαν εις αταξίαν τους
+            στρατιώτας· αλλά χάρις εις την ετοιμότητα του λοχαγού
+            Βερεντιέρου απέτυχαν και έπαθαν. Εν τοσούτω, ο Φαβιέρος,
+            παρατηρήσας ότι το φρούριον δεν ήτον, ως ήλπιζεν,
+            ευάλωτον, και ότι χρεία ήτο τακτικής πολιορκίας,
+            ανήγειρεν αντικρύ του επί τινος ακρολοφίας προς το
+            μεσημβρινόν μέρος κανονοστάσιον, και μη έχων κανόνια
+            πολιορκίας, έστησε δύο ανήκοντα είς τι πλοίον ανεπιτήδεια
+            προς τον σκοπόν του· και το μεν πρώτον τάγμα έμεινεν όπου
+            ήτο, το δε λοιπόν του στράτευμα ωχυρώθη πλησιέστερον του
+            προαστείου· δύο δε λόχοι ετοποθετήθησαν προς το αρκτικόν
+            μέρος του φρουρίου, ώστε το φρούριον επολιορκείτο
+            πανταχόθεν· εκόπη και το εισρέον νερόν· εις στενοτέραν δε
+            πολιορκίαν, ο Φαβιέρος διέταξε την εξ εφόδου κυρίευσιν
+            του προαστείου, και την 12, όρθρου βαθέως, ο δ' λόχος υπό
+            τον Ανδριέτην, ο ς' υπό τον Βερεντιέρον, και ο των
+            ευζώνων υπό τον Κάρπον, προσβαλόντες το προάστειον,
+            εκυρίευσαν τας εν αυτώ οικίας εκτός των πλησίον του
+            φρουρίου· ημέρας δε γενομένης, έστειλεν ο Φαβιέρος και τα
+            λοιπά σώματα εις κυρίευσιν όλου του προαστείου· αλλά
+            δίωροι αλλεπάλληλοι προσβολαί κατά των υπό των εχθρών
+            κρατουμένων οικιών και υπό την προστασίαν του πυρός του
+            φρουρίου κειμένων όχι μόνον απέβησαν εις μάτην, αλλ'
+            επέφεραν και βαρείαν βλάβην. Οι δύο πρώτοι λόχοι απώλεσαν
+            το ήμισυ της δυνάμεώς των και σχεδόν όλους τους
+            αξιωματικούς και υπαξιωματικούς των· επληγώθησαν οι
+            λοχαγοί Ανδριέτης, Βερεντιέρος και ο ανθυπολοχαγός
+            Καρατσάς, και εσκοτώθη ο λοχαγός Πίσσας· βαρείαν βλάβην
+            υπέφεραν και τα σώματα των σταυροφόρων και επληγώθη ο
+            αρχηγός αυτών Στέφος· πολλά υπέφεραν και οι ως επίκουροι
+            ελθόντες λόχοι. Μετά τα παθήματα ταύτα οι μεν ασθενείς
+            και τραυματίαι εστάλησαν εις τας νήσους προς ίασιν, οι δε
+            λοιποί μετέβησαν εις Λυκόρρεμα, παραλίαν θέσιν αντικρύ
+            των νησιδίων Πεταλιών, όπου ήσαν παλαιά χαρακώματα,
+            κοινώς λεγόμενα ταμπούρια του Κριεζώτη, χρησιμεύσαντα
+            πολλάκις ως καταφύγιον. Αλλ' η επίπονος πορεία εν μέσω
+            δυσβάτων τόπων και η στέρησις των αναγκαίων ηύξησαν τα
+            κατά την 12 παραλύσαντα τον στρατόν δεινά ασυνείθιστον
+            εις τα τοιαύτα διά την νεοσυλλεξίαν του. Φθάσαν δε περί
+            το μεσονύκτιον το στράτευμα εις Λυκόρρεμα ήρχισε να
+            επισκευάζη τα παλαιά εκείνα χαρακώματα· ο δε ακάματος
+            αρχηγός του, τοποθετήσας διαφόρους φυλακάς, περιήρχετο
+            φαιδρός εν μέσω των σκυθρωπαζώντων στρατιωτών θαρρύνων
+            αυτούς και συνεργαζόμενος· αλλά μόλις ανέτειλεν ο ήλιος
+            της 13, εφάνη αίφνης το εχθρικό ιππικόν, και προσβαλόν
+            την προφυλακήν κοιμωμένην κατέκοψεν επτά λογχίτας και τον
+            υπαξιωματικόν, και επροχώρησε προς το ελληνικόν
+            στρατόπεδον βοηθόν έχον και ολίγον πεζικόν. Ο Φαβιέρος,
+            παρατηρήσας την ολιγότητα του εχθρικού τούτου σώματος,
+            διέταξε τρεις λόχους και τα ελαφρά σώματα να εφορμήσωσι
+            και να προσποιηθώσι μετά μικρόν πυροβολισμόν ότι
+            υπεχώρουν· διέταξε δε και το ιππικόν να ενεδρεύη όπισθεν
+            λοφίσκου τινός και να μη επιπέση προτού φθάσωσιν οι
+            εχθροί είς τινα μικράν κοιλάδα διώκοντες τους
+            υποχωρούντας. Και το μεν πεζικόν ενήργησεν ακριβώς τα
+            διαταχθέντα, αλλά τινες του ιππικού επέπεσαν, πριν
+            καταβώσιν οι εχθροί εις την κοιλάδα. Το παράκαιρον τούτο
+            κίνημα ανεκάλυψε το στρατήγημα, και οι εχθροί δεν
+            επροχώρησαν, αλλά, μείναντες επί υψώματός τινος λόφου
+            εγκαταλειφθέντος υπό των Ελλήνων, ωχυρώθησαν· μετ' ολίγον
+            έφθασε και ο Ομέρπασας πανστρατιά. Δισχίλιοι ήσαν οι
+            πεζοί και τετρακόσιοι οι ιππείς. Οι πεζοί εστρατοπέδευσαν
+            αντικρύ των ελληνικών χαρακωμάτων και μετ' ολίγον
+            εφώρμησαν, αλλ' εβλάφθησαν και απεκρούσθησαν υπό των
+            πεζικών σωμάτων εξελθόντων, κατά διαταγήν του αρχηγού,
+            των χαρακωμάτων, και προσβαλόντων γενναίως και ευτυχώς
+            τον εχθρόν· το δε ιππικόν, ως μη αξιόμαχον διά την
+            ολιγότητά του, διετάχθη να μη κινηθή· αλλ' αυτό, ιδόν ότι
+            οι εχθροί απεκρούσθησαν και υπεχώρουν, επέπεσεν ατάκτως,
+            και οδηγούμενον υπό του αξιωματικού Ιμπροχώρη, απόντος
+            την ώραν εκείνην του ιππάρχου, δεν έπαυε καταδιώκον
+            αυτούς. Οι Τούρκοι, παρατηρήσαντες ότι οι καταδιώκοντες
+            ιππείς ήσαν μόλις 100, εστράφησαν και τους εκύκλωσαν.
+            Τότε συνήφθη κρατερά ιππομαχία. Επανελθών δ' εν τούτοις ο
+            ίππαρχος, και ιδών ότι οι υπ' αυτόν εκινδύνευαν,
+            διέσχισεν ορμήσας το εχθρικόν ιππικόν και ήλθεν όπου η
+            μάχη προς εμψύχωσιν των ολίγων ιππέων του· και επειδή το
+            εχθρικόν ιππικόν ήτο κατά πάντα ανώτερον, διέταξε την
+            υποχώρησίν των, και διά της στρατηγικής επιδεξιότητος και
+            αφοβίας του την έφερεν εις ευτυχές πέρας εν μέσω του
+            επιλειμένου κινδύνου. Είκοσιν ιππείς Έλληνες έπεσαν, και
+            έπεσεν εις χείρας των εχθρών και λαμπρά τις σημαία, ην
+            κεντήσασαι Παρίσιαι νεανίδες επρόσφεραν εις χρήσιν του
+            ιππικού της Ελλάδος. Εν τούτοις, το εχθρικόν πεζικόν, το
+            μη συμμεθέξαν της ιππομαχίας ειμή δι' ακροβολισμών,
+            κατεγίνετο να κυκλώση διά χαρακωμάτων το ελληνικόν
+            στρατόπεδον· τούτο ιδών ο Φαβιέρος διέταξε να επανέλθωσιν
+            όλα τα σώματα εις τα οχυρώματά των προς ενδυνάμωσιν.
+
+            Εν όσω η διά θαλάσσης κοινωνία ήτον ελευθέρα, ο στρατός,
+            αν και πολιορκούμενος διά ξηράς, δεν εστερείτο τροφών·
+            αλλά την 20 εφάνησαν έμπροσθεν του Λυκορρέματος 11 ένοπλα
+            πλοία τουρκικά εκ Χαλκίδος και ηνάγκασαν ελληνικά τινα
+            πλοιάρια ελλιμενίζοντα εκεί και έχοντα τροφάς ν'
+            αναχωρήσωσι πριν τας αποβιβάσωσι· προσορμήσαντα δε τα
+            εχθρικά απεβίβασαν κανόνια, άτινα ετέθησαν επί διαφόρων
+            υψηλών και καταλλήλων θέσεων. Τοιουτοτρόπως το τακτικόν,
+            στερούμενον τροφών, πολιορκούμενον και κανονοβολούμενον
+            διά ξηράς και θαλάσσης, έπεσεν εις άκραν αθυμίαν και
+            απελπισίαν· οι στρατιώται δεν υπήκουαν τους αξιωματικούς,
+            και οι αξιωματικοί εξετέλουν τα κοινά έργα των
+            στρατιωτών· μόνη η παρουσία του αρχηγού τους εθάρρυνεν
+            οπωσούν εν μέσω των περιστοιχιζόντων αυτούς δεινών· αλλ'
+            η έλλειψις της τροφής εγίνετο ημέρα τη ημέρα μάλλον
+            επαισθητή· αι σάρκες των ίππων και τα λάχανα ήσαν η τροφή
+            των, και ελάμβαναν και αυτό το νερόν πολλάκις ώνιον
+            αίματος. Καλή τύχη, γενομένου γνωστού του επικειμένου
+            κινδύνου, έσπευσεν η εν Αιγίνη επιτροπή των Ψαριανών να
+            στείλη τέσσαρα πλοία εις σωτηρίαν των κινδυνευόντων·
+            ήλθαν κατόπιν και δύο υδραϊκά, επροθυμήθησαν και έστειλαν
+            οι εν Σύρα έμποροι τροφάς, και ούτως απεμακρύνθησαν τα
+            εχθρικά πλοία, και εδόθησαν αι τροφαί. Έφθασαν μετ'
+            ολίγον και άλλα τρία πλοία φέροντα 500 στρατιώτας υπό τον
+            Κριεζώτην και τον Βάσσον μαθόντας εν Σύρα επί τη επανόδω
+            των εκ Βηρυτού την δεινήν θέσιν των τακτικών, και τότε
+            απεμακρύνθησαν ολοτελώς του παραθαλασσίου οι εχθροί,
+            ήνοιξεν η του ελληνικού στρατού και των πλοίων κοινωνία,
+            και την νύκτα της 21 εμβήκαν οι περί τον Φαβιέρον εις τα
+            πλοία, και τα μεν ελαφρά σώματα απεβιβάσθησαν εις
+            Αττικήν, τα δε τακτικά εις Κέαν, Άνδρον και Τήνον δεινώς
+            πάσχοντα. Οι δε εν Ναυπλίω απομείναντες τακτικοί,
+            πληροφορηθέντες τα δεινά των συστρατιωτών και του αρχηγού
+            των, έτρεξαν αυθόρμητοι εις τον στρατώνα, και δράξαντες
+            τα όπλα παρετάχθησαν εν τη έξωθεν αυτού πλατεία αξιούντες
+            μεγάλη τη φωνή να τους οδηγήσωσιν οι αξιωματικοί εις
+            Πεταλίους προς λύτρωσιν των συναδέλφων των· και επειδή
+            δεν εισηκούσθησαν, εξήλθαν του Ναυπλίου υπό την διοίκησιν
+            δεκανέως· αλλά, μαθόντες αυθημερόν την διάσωσιν των
+            κινδυνευόντων συστρατιωτών, επανήλθαν εις τον εν Ναυπλίω
+            στρατώνα.
+
+            Το έτος τούτο (1826) ηλλοιώθη η στρατιωτική κατάστασις
+            της οθωμανικής αυτοκρατορίας.
+
+            Προ πολλού υπερεπεθύμει ο σουλτάν Μαχμούτης, ως άλλοτε
+            διελάβαμεν, να μεταρρυθμίση τα της επικρατείας του επί το
+            ευρωπαϊκώτερον, και προ πάντων να εισάξη την τακτικήν εις
+            την στρατιωτικήν υπηρεσίαν του, θεήλατον μάστιγα θεωρών
+            εκ νεότητός του τον γενιτσαρισμόν, και έχων έκτοτε κατά
+            νουν την καταστροφήν του· αλλά τα παθήματα του προκατόχου
+            του Σελήμη, και αι προλήψεις του έθνους του, τον
+            ηνάγκαζαν να κρύπτη μέχρι πολλού τα φρονήματά του και να
+            προσποιήται τον φιλογενίτσαρην. Αποφασίσας δε να βάλη εις
+            πράξιν το κινδυνώδες σχέδιόν του το έτος τούτο εκέρδισεν
+            εν πρώτοις το τάγμα των πυροβολιστών, και μετά ταύτα
+            έφερεν έξωθεν και ετοποθέτησεν επί της μιας και της άλλης
+            όχθης του Βοσπόρου πάμπολλα επαρχιακά στρατεύματα, τα μεν
+            υπό τον Χουσεήμπασαν τα δε υπό τον Μεχμέτπασαν, προς
+            ασφάλειαν δήθεν της βασιλευούσης και αποστολήν αυτών κατά
+            των αποστατών· και ταύτα πράξας εκάλεσε παρά τω
+            Σεχουλησλάμη τους μεγιστάνας εις συμβούλιον (α), όπου
+            εθεωρήθη αναγκαία η εισαγωγή της εν χρήσει παρά τοις
+            Ευρωπαίοις στρατιωτικής τάξεως, ως της μόνης ικανής εις
+            υπεράσπισιν της κινδυνευούσης αυτοκρατορίας. Τούτου δε
+            γενομένου, ανεγνώσθη βασιλικόν διάταγμα νομιμοποιούν την
+            στρατιωτικήν μεταρρύθμισιν, και μακρά διάταξις εξηγούσα
+            τας εκ της ευρωπαϊκής τάξεως ωφελείας, κανονίζουσα τα
+            περαιτέρω, οικονομούσα ευμενώς τα συμφέροντα των
+            γενιτσάρων, και διατάττουσα να εγγραφώσιν ως τακτικοί
+            7500 γενίτσαροι, ανά 150 εξ εκάστου των εν
+            Κωνσταντινουπόλει λόχων· εις δικαιολογίαν δε και
+            ενίσχυσιν της εισαγωγής της τακτικής και θρησκευτικώς,
+            ανέγνωσεν ο μουφτής φετφάν λέγοντα, ότι η μελέτη της
+            στρατιωτικής επιστήμης ήτο χρέος ιερόν παρά τοις πιστοίς.
+            Επευφημησάντων δε των παρεστώτων, καθυπεβλήθησαν εις
+            βαρείας ποινάς οι απειθείς και φιλοτάραχοι και
+            εδημοσιεύθησαν τα ορισθέντα. Αγογγύστως ενηργήθη η
+            εγγραφή· αλλά μέγας γογγυσμός ηγέρθη καθ' ήν ώραν ήρχισεν
+            η άσκησις του τακτικού βήματος και η χρήσις του
+            λογχοφόρου όπλου.
+Ιούνιος     Την εσπέραν της 2 ιουνίου συνήλθαν πολλοί γενίτσαροι
+            εις τους στρατώνας καταβοώντες παρρησία, και καλούντες
+            την στρατιωτικήν μεταρρύθμισιν παράβασιν των θείων
+            εντολών· κατηγόρουν δε ως πρωταιτίους αυτής τον
+            αρχιβεζίρην, τον γενιτσάραγαν, τον Νεσδτσίτ-φέντην,
+            επίτροπον του Μεχμέτ-Αλή, καί τινας άλλους· περί δε το
+            μεσονύκτιον ώρμησαν εις τας κατοικίας των, και μηδένα
+            ευρόντες τας διήρπασαν· και ο μεν αρχιβεζίρης, ο
+            γενιτσάραγας και ο Νεσδτσίπης κατέφυγαν εις το Γιαλί-
+            κιόσκι, όπου συνήλθαν, πρωίας γενομένης, και άλλοι
+            μεγιστάνες του κράτους, και εκείθεν μετέβησαν όλοι εις
+            Αρσλάν-Χανέν. Οι δε γενίτσαροι, αφέντες τους στρατώνας,
+            συνέρρευσαν, ως είκοσι χιλιάδες, εις το ιπποδρόμιον,
+            μετέφεραν εκεί κατά την επί των στάσεων συνήθειαν τα
+            κακκάβιά των, και εξηρεύγοντο στασιώδεις λόγους και κατ'
+            αυτού του σουλτάνου, όστις μαθών τα συμβάντα επανήλθεν εκ
+            Μπεσίκ-τασίου εις τα ανάκτορα. Εν ώ δε οι γενίτσαροι
+            κατεβόων, η Πύλη έφερεν εκ του κανονοστάθμου τους πιστούς
+            κανονοβολιστάς, απεβίβασε και τους ναυμάχους, έφερεν εις
+            την πόλιν και τα επί του Βοσπόρου στρατεύματα, μετεκόμισε
+            και την ιεράν σημαίαν εις το ζαμίον του σουλτάν-Αχμέτη,
+            και εκάλεσε περί αυτήν όλους τους πιστούς, ως αν
+            εκινδύνευεν η αυτοκρατορία· παρηκολούθησαν δε την ιεράν
+            σημαίαν εις το ρηθέν ζαμίον ο αρχιβεζίρης και οι λοιποί
+            μεγιστάνες, όπου και διέμειναν. Τρις εκλήθησαν οι
+            στασιασταί κατά διαταγήν του σουλτάνου υπό την ιεράν
+            σημαίαν και τον αρχηγόν των, και τρις παρήκουσαν
+            απαιτούντες μεγάλη φωνή την κατάργησιν του τακτικού
+            συστήματος και τας κεφαλάς του γενιτσάραγα, του
+            αρχιβεζίρη, του Καπητάμπασα, του Νεσδτσίπη, και άλλων.
+            Πλήρης τότε αγανακτήσεως ο σουλτάνος ως περιφρονούμενος
+            ανέκραξεν «ε ξ ο λ ο θ ρ ε ύ σ α τ ε - τ ο υ ς - α σ ε β
+            ε ί ς», και ευθύς ώρμησαν επί τους εν τω ιπποδρομίω
+            ασεβείς οι μεν κανονοβολισταί και ναυμάχοι από τον
+            καπητάμπασαν, τα δε λοιπά στρατεύματα υπό τους αρχηγούς
+            των Χουσεήμπασαν και Μεχμέτπασαν· συνέρρευσεν επί τη θέα
+            της ιεράς σημαίας και μέγα πλήθος κατά των γενιτσάρων,
+            και το αίμα επλημμύρησε, και οι γενίτσαροι ηττηθέντες
+            εγκατέλειψαν το ιπποδρόμιον και κατέφυγαν εις τους
+            στρατώνας· αλλά και εκεί κατεδιώχθησαν, πάμπολλοι
+            εφονεύθησαν, και οι στρατώνες εκάησαν. Την δε επαύριον,
+            ημέραν παρασκευήν, ο αρχιβεζίρης, ο μουφτής και άλλοι
+            μεγιστάνες, καθήμενοι εν τη μεγάλη αιθούση της αριστεράς
+            πτέρυγος του ρηθέντος ζαμίου, εξέδιδαν εντάλματα
+            συλλήψεως δικάζοντες και καταδικάζοντες. Την αυτήν ημέραν
+            υπήγεν ο σουλτάνος εις το ζαμίον συνοδευόμενος όχι, ως
+            πάντοτε, υπό γενιτσάρων, αλλ' υπό των κανυνοβολιστών, και
+            φορών κατά πρώτην φοράν ευρωπαΐζοντα ιματισμόν. Εξέδωκε
+            δε την επιούσαν και διάταγμα καταργούν το σώμα, το όνομα,
+            και την στολήν των γενιτσάρων, ασφαλίζον όμως τον μισθόν
+            όσων η διαγωγή και εντός και εκτός της βασιλευούσης δεν
+            ήτον επιλήψιμος· διέταξε δε συγχρόνως και την εκ βάθρων
+            ανατροπήν των στρατώνων και την συντριβήν των κακκαβίων.
+            Τούτων γενομένων, μετέβησαν ο αρχιβεζίρης και οι λοιποί
+            το δειλινόν της αυτής ημέρας εις τα ανάκτορα, και
+            εσκήνωσαν εν τη μεταξύ του Μπάμπι-χουμαγιούν και του
+            Ορτά-καπού αυλή, αμείλικτοι πάντοτε προς τους
+            καταδιωκομένους γενιτσάρους· ανεστήλωσαν δ' εκεί την ιεράν
+            σημαίαν και διέταξαν τον έντρομον και επί τρεις ημέρας
+            αφανή της Κωνσταντινουπόλεως λαόν να επαναλάβη άφοβος τα
+            έργα του.
+Αύγουστος   Αλλ', εν ώ εφαίνετο ότι επανήλθεν η ησυχία, αίφνης
+            ανεφάνη την 19 αυγούστου πυρκαϊά κατά το Μπαγτσέ-
+            καπουσού, διήρκεσε 36 ώρας, και τόσον διεδόθη εξ αιτίας
+            του πνέοντος σφοδρού βορέου, ώστε κατεφλέχθησαν, ως
+            ελέγετο, εξακισχίλιαι οικίαι. Η πυρκαϊά αύτη, ήτις κατά
+            πρώτον ανεφάνη έν τινι ψωμοπωλείω, αποδοθείσα εις τους
+            γενιτσάρους και εκληφθείσα ως σημείον ταραχών, εκίνησεν
+            εκ νέου την φονικήν οργήν του σουλτάνου, και αι
+            καταδιώξεις και αι εξορίαι και οι πνιγμοί και αι σφαγαί
+            διήρκεσαν μέχρι της 20, καθ' ήν, μη υπάρχοντος κινδύνου,
+            απετέθη η ιερά σημαία εν τω σκευοφυλακίω και το εν τη
+            αυλή των ανακτόρων στρατοπεδαρχείον διελύθη. Ο σουλτάνος
+            υπώπτευσε και τον οκτώβριον ότι εμηχανουργείτο αποστασία
+            εις κατάργησιν του νέου συστήματός του, και ότι πάμπολλοι
+            γενίτσαροι εισέφρησαν άγνωστοι εις τα σώματα των
+            συντεχνιών υποκινούμενοι υπό των ουλεμάδων και σοφτάδων
+            μετανοησάντων διά την εις κατάργησιν του γενιτσαρισμού
+            συνέργειάν των. Η υποψία αύτη, αληθής ή ψευδής, έγεινεν
+            αφορμή νέας και αφειδούς αιματοχυσίας· συνεμίγη δε την
+            φοράν ταύτην και το αίμα των υπηρετών του νόμου.
+
+
+
+
+ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
+
+
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΜΑ'.
+
+(α.)
+
+Στυγερόν κακούργημα επράχθη την 16 του αυτού μηνός εν Πελοποννήσω.
+Ο Κραββατάς, προεστώς του Μιστρά, απερχόμενος εις Καστρί,
+εδολοφονήθη κατά την Κακήν Σκάλαν της επαρχίας του. Δύο κοινοί
+άνθρωποι, εξ ών ο είς υπηρέτης του, εφωράθησαν φονείς και
+υπελήφθησαν ως άλλοθεν υποκινηθέντες. Αλλ' ουδέν τοιούτον
+ανακριθέντες ωμολόγησαν· είς δε αυτών κατεδικάσθη εις θάνατον.
+
+(β.)
+
+Ο Οδυσσεύς ήλθεν εις λόγους ιδιαιτέρως μετά των εχθρών αδεία των
+συνοδιτών του και κατηγορήθη ως υπενεργήσας επί της συνεντεύξεώς
+του διά ζηλοτυπίαν προς τους Πελοποννησίους την μη παράδοσιν
+αυτών· παρέλαβε δε διά νυκτός δύο εξ αυτών και τους μετέφερεν
+αυτεξουσίως εις Λεβαδίαν· και τον μεν απέλυσεν επί εξαγορά, τον δε
+εφόνευσεν.
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΜΔ'.
+
+(α.)
+
+Κατά την κρίσιμον εκείνην περίστασιν εχαρίσθη τω Μάρκω το
+λεγόμενον σαράι του Μεσολογγίου, όπου κατέλυαν προς της
+επαναστάσεως οι κατά καιρούς διοικηταί.
+
+(β.)
+
+Ό εστιν έβαλαν κατά την συνήθη φράσιν κ α π ά κ ι· τούτο εγίνετο
+συχνάκις επί της επαναστάσεως.
+
+(γ.)
+
+Περί της λίμνης όρα κεφάλαιον Μ'.
+
+Μετωνόμασέ τις των ημάς το Ανατολικόν Αιτωλικόν και οι πλείστοι
+ασκέπτως παρηκολούθησαν. Αγνοείται πόθεν ωρμήθη εις την μετωνυμίαν
+ταύτην· πάντη ανίσχυρος φαίνεται ο υποτιθέμενος λόγος ότι κείται
+εν τη Αιτωλία, διότι και τα λοιπά μέρη της επαρχίας ταύτης κείνται
+υπό την αυτήν κατηγορίαν· ούτε πόλις ούτε κώμη υπήρξε το πάλαι υπ'
+αυτήν την ονομασίαν, αλλ' ούτε γίνεται πούποτε μνεία του νησιδίου
+τούτου. Ο Μελέτιος εν τη κατά το 1728 έτος εν Βενετία εκδοθείση
+Γεωγραφία του καλεί το νησίδιον Αιτωλικόν ή κοινότερον Ανατολικόν.
+Αδικαιολόγητος και αδέσποτος η κλήσις αύτη· ο αυτός θέλει και το
+Μεσολόγγι Μεσολόγιον· οι συγγράψαντες προ αυτού Βενιαμίν ο εκ
+Τολέδης και ο Πέτρος Γαρζώνης, εκείνος μεν το 1153 ούτος δε το
+1684, ως ανεφέραμεν εν τη περιγραφή του Μεσολογγίου, καλούν
+Νατολικόν εν τη ιδία αυτών διαλέκτω το νησίδιον τούτο· πασίγνωστον
+δε ότι και επί Τουρκοκρατίας και επί του αγώνος Ανατολικόν αείποτε
+εκαλείτο· χυδαϊστί δε και τότε και νυν Ανατολικόν. Ίσως ωνομάσθη
+Ανατολικόν ως κείμενον ανατολικώς ως προς τον Αχελώον, τον
+διαχωρίζοντα την Αιτωλίαν και την Ακαρνανίαν. Ο Μελέτιος λέγει
+παράδοξόν τι δηλ. ότι προ ολίγου χρόνου εξήρχετο εκ της γης
+ανακοχλάζον αίμα, και εγειρόμενον πολλή βία πλείον ενός πήχεως.
+
+Τις σεβόμενος τον μέγαν και ιερόν αγώνα και την ιστορικήν
+ακρίβειαν να μη γογγύση βλέπων ιστορικά ονόματα μεταποιούμενα οίον
+το Καρπενήσι εις Ναλληδόμην, το Βραχώρι εις Αγρίνιον, τα Σάλωνα
+εις Άμφισσαν· το Πατρατσίκι εις Υπάτην· το Ζητούνι εις Λαμίαν· την
+Βοστίτσαν εις Αίγιον· την Τριπολιτσάν εις Τρίπολιν· την Καλαμάταν
+εις Καλάμας· την Τσίμοβαν εις Αρεόπολιν, το Μαραθωνήσι εις Γύθειον
+και άλλα παρόμοια; Ως και την Σύραν, εν τη μετονομασία των,
+μετωνόμασαν Σύρον ως αν δεν ήσαν αμφότερα τα ονόματα επίσης
+αρχαία· και μήπως αν δεν αντέλεγαν οι φιλότιμοι Σπετσιώται δεν
+εγίνετο θύμα και το λαμπρόν όνομα της πατρίδος των; καλόν αν η
+κυβέρνησις ή η Βουλή επί τη προτάσει ενός των μελών της έδιδε την
+προσοχήν της εις το μέγα τούτο ατόπημα και εφιλοτιμείτο να
+ικανοποιήση τον εξυβρισθέντα αγώνα επαναφέρουσα εις την κοινήν
+χρήσιν τα ονόματα της ιστορίας του, άλλως αυτοί οι παθόντες τόποι
+ας τα αναζωοποιήσωσιν αυθόρμητοι. Μετονομασία τόπων διακριθέντων
+επί του αγώνος είναι ασέβεια. Παιδαριώδης δε και ο νους των
+μετονομαστών και λιθίνη η καρδία των.
+
+(δ.)
+
+Ιδού η συνθήκη αυτολεξεί.
+
+«Οι Τούρκοι, όσοι ευρέθησαν εις το κάστρον της Κόρθος, βιασμένοι
+από την έλλειψιν της ζωοτροφίας και από την πείνα, και
+απελπισμένοι από ιμιντάτι καταναγκάζονται να παραδώσουν το άνωθεν
+κάστρο εις την εξουσίαν της ελληνικής διοικήσεως· διά τούτο οι
+άνωθεν και οι πληρεξούσιοι της ελληνικής διοικήσεως ομού
+εσυμφώνησαν ως ακολούθως.
+
+«Αον. Η ελληνική διοίκησις υπόσχεται εις αυτούς να φυλάξη την ζωήν
+και τιμήν όλων των Τούρκων, και να τους στείλη σίγουρα με καράβι
+εις την Θεσσαλονίκην.
+
+«Βον. Οι Τούρκοι υπόσχονται να αφήσουν το κάστρο με όλα τα άρματα
+και με όλους τους τζιπχανέδες του, να αφήσουν και όλα τους τα
+πράγματα και τους παράδες τους, έξω από τα φορέματά τους, και να
+εύγουν με τα άρματά τους να δώσουν ρεέμια και να πάρουν ρεέμια διά
+την σιγουριά τους, και ευγαίνοντες να ψαχθούν, και όποιος πιασθή
+ότι έκρυψε τίποτε να παιδεύεται χωρίς να διαυθεντεύεται από τους
+άλλους,
+
+«Γον. Τα ρεέμια να αλλαχθούν, όταν οι Τούρκοι εμβαρκαρισθούν εις
+το καράβι.
+
+«Δον. Ο ναύλος του καραβιού και ο ζαερές του δρόμου να είναι εις
+βάρος της ελληνικής διοικήσεως.
+
+«Εον. Όσοι χριστιανοί ευρεθούν εις το κάστρον, είτε άνδρες, είτε
+γυναίκες, να είναι ελεύθεροι και να εμποδισθούν.
+
+«ΣΤον. Υπόσχονται οι Τούρκοι να δώσουν εις τον καπιτάνον του
+καραβίου ένα αποδεικτικόν (ιλάμι) από την τοπικήν εξουσίαν και
+κρίσιν της Θεσσαλονίκης διά το κατευόδιόν τους διά να το φέρη εις
+απόδειξιν.
+
+«Και διά βέβαιον της συμφωνίας αυτής έγειναν δύο όμοια, και
+υπογράφονται και από τα δύο συμφωνούντα μέρη διά να λάβη κάθε
+μέρος από έν, και διά να έχουν το κύρος και την ισχύν εν παντί
+κριτηρίω δικαιοσύνης».
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΜΕ'.
+
+(α.)
+
+Ο Θεόδωρος Ζαχαρόπουλος, πολιτάρχης του Άργους και γυναικάδελφος
+του Νικήτα, αφήρπασεν επιτηδείως των χειρών αυτού τα αρχεία και τα
+απέδωκεν εις την βουλήν, ήτις ευγνωμονούσα τω προσήνεγκε μίαν
+σπάθην.
+
+(β.)
+
+«Συνεργούς θέλετε έχει» (έγραφαν προς τους βουλευτάς οι πρόκριτοι
+της Ύδρας) «εις το επιχείρημά σας τούτο πρώτον τον Θεόν, δεύτερον
+τον λαόν της Ελλάδος, και τρίτον ημάς αυτούς, οίτινες θυσιάσαντες
+την κατάστασίν μας υπέρ της φίλης πατρίδος κατά του εχθρού θέλομεν
+υπερασπίσει διά της χύσεως και αυτής της τελευταίας ρανίδος του
+αίματός μας το απαραβίαστον της βουλής, εις την οποίαν ενεπιστεύθη
+η πατρίς τα ιερά δικαιώματά της. Αλλ' ανάγκη να κινήσωμεν κατά του
+εχθρού δυνάμεις κατά ξηράν και κατά θάλασσαν, και δυνάμεις δεν
+κινούνται εν όσω αι πρόσοδοι της πατρίδος είναι εις χείρας
+αχορτάστων πλεονεκτών, εν όσω οι άρπαγες ούτοι κατέχουσι τα εθνικά
+φρούρια, και εν όσοι δεν έχομεν νόμιμον εκτελεστικόν».
+
+«Ανδρίζου ω μήτερ» (έγραφαν προς την βουλήν οι πρόκριτοι των
+Σπετσών), «μη προκαταλαβέτω σε δισταγμός και δειλία, διότι θέλεις
+ίδει περί σε συνηγμένα τ' αγαπητά σου τέκνα εν αποφάσει αμεταθέτω
+να ζήσωσιν ή ν' αποθάνωσιν. Εν τη ολιγομελεία σου είσαι το καθ'
+αυτό έθνος· αι χείρες ημών είναι χείρες σου».
+
+(γ.)
+
+Προ της καταπατήσεως του βουλευτηρίου εγίνετο απόπειρα
+συμβιβασμού, συνελθόντων των αντιφερρομένων εις Μέρπακα, αλλ'
+ανωφελής.
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΜΣΤ'.
+
+(α.)
+
+Άλλως πως διηγείται ο κύριος Κρητοβουλίδης εν τοις υπομνήμασί του
+το συμβάν τούτο, και καθάπτεται καί τινων άλλων, εξ ών αναφέρω εν
+τη ιστορία περί Κρήτης. Εις φωτισμόν δε των αναγνωστών μου και
+τράνωσιν της αληθείας, δέον έκρινα να προσαρτήσω ενταύθα ην
+εξέδωκεν η Πανδώρα εν τω αριθμώ 218 προς τον εκδότην αυτής
+επιστολήν μου, και να προσθέσω επί τέλους καί τινας άλλας
+διασαφήσεις.
+
+«Μ' ερωτάτε αν ανέγνωσα τα νεωστί εκδοθέντα υπομνήματα του κ.
+Κρητοβουλίδου, και πώς τα θεωρώ καθ' όσον καθάπτονταί τινων των εν
+τη Ιστορία μου περί Κρήτης.
+
+«Αποκρίνομαι, ότι ανέγνωσα αυτά εν μέρει, και ιδού πώς θεωρώ όσα
+των εν αυτοίς μ' εφάνησαν λόγου τινός άξια.
+
+«Περιπαθώς διηγηθείς εν τω ΙΒ' της Ιστορίας μου κεφαλαίω, εις ο
+σας παραπέμπω· όσα υπέφεραν προ της επαναστάσεως δεινά οι Κρήτες
+χριστιανοί ως πολύ δεινότερα όσων υπέφεραν οι αλλαχού της Ελλάδος,
+και περιπαθέστερον ιστορήσας τα, αρχομένης της επαναστάσεως,
+μεγάλα παθήματά των, απορώ πώς ο κ. Κρητοβουλίδης παρενόησε τας
+προς τους δεινοπαθούντας τούτους ομογενείς θερμάς και προφανείς
+συμπαθείας μου, και αλλ' αντ' άλλων παραναγνώσας έγραψεν
+αγωνιζόμενος, αγνοώ διατί, να μετατρέψη επί κακού όσα είπα επί
+καλού, καθώς εναργώς αποδεικνύεται εξ ών αναφέρω εν τω ρηθέντι
+κεφαλαίω και εκ των εξής.
+
+«Άδικος, λέγει ο κ. Κρητοβουλίδης, η προς τους Κρήτας μομφή μου
+λέγοντος, ότι «αν και εξηκολούθει η επανάστασις καθ' όλην την
+Πελοπόννησον, και διεδόθη και εις το Αιγαίον, αν και πλοία υπό
+σημαίαν ελληνικήν εφαίνοντο κατά τα παράλια της Κρήτης, οι
+κάτοικοι αυτής χριστιανοί δεν εσείσθησαν παντάπασι». Δεν αρνείται
+ο κ. Κρητοβουλίδης την ακινησίαν των Κρητών, αλλά την δικαιόνει
+λέγων, ότι «η Κρήτη περιείλεν ανδρείους Τούρκους και αρειτόλμους
+πολεμιστάς». Αλλά μήπως και εγώ δεν δικαιόνω την ακινησίαν ταύτην,
+λέγων εν τω ΙΒ' της ιστορίας μου κεφαλαίω, ότι οι αρχιερείς
+κατέβαλαν πάσαν φροντίδα εις διατήρησιν της ησυχίας καθ' όλην την
+νήσον εκδόσαντες εγκυκλίους, διότι έβλεπαν ό τ ι - π α ν - κ ί ν η
+μ α - ε π α ν α σ τ ά σ ε ω ς - έ τ ε ι ν ε ν - ε ι ς - ε ξ ο λ ό
+θ ρ ε υ σ ι ν - τ ω ν - χ ρ ι σ τ ι α ν ώ ν; *
+
+«Διηγούμενος όσα κακά υπέστη η Κρήτη υπό την μακράν Σαρακηνήν
+εξουσίαν, λέγω την ιστορικήν αλήθειαν, ότι «πάμπολλοι των
+εγκατοίκων ηλλαξοπίστησαν, αλλ' επανήλθαν εις την θρησκείαν των
+πατέρων των, αφ' ού επανήλθεν η πατρίς των εις την βυζαντινήν
+αυτοκρατορίαν». Ο κ. Κρητοβουλίδης ομολογεί ότι ηλλαξοπίστησάν
+τινες, «αλλ' άδικον», προσθέτει, «να κατακρίνεται διά τους ολίγους
+το όλον». Αλλ' εγώ δεν είπα όλοι, είπα πάμπολλοι· επρόσθεσα
+μάλιστα, ότι πολλοί επίστευαν εις Χριστόν εν τω κρυπτώ,
+αποδεικνύων, ότι ερριζωμένη εν ταις καρδίαις των ήτον η πατρώα
+πίστις των.
+
+«Παραλληλίζων την διαγωγήν των κατά τας βορείους Σποράδας Ολυμπίων
+και την των εν Γραμβούση επί της εξαλείψεως της πειρατείας εν έτει
+1838, λέγει, ότι διέστρεψα την αλήθειαν ειπών ότι· «ο κατά τας
+βορείους νήσους αποσταλείς Μιαούλης εις εξάλειψιν της εκεί
+πειρατείας δεν εδοκίμασεν όσα οι κατά την Γραμβούσαν
+πειρατοδιώκται, διότι οι παρεπιδημούντες κατά τας νήσους εκείνας
+Ολύμπιοι, οι κύριοι όλων σχεδόν των επί πειρατεία πλοίων, τα
+παρέδωκεν οικειοθελώς, 80 τον αριθμόν». Ποίαν δε εναντιότητα,
+ερωτά, επέφεραν οι Κρήτες; Ουδεμίαν, αποκρίνομαι. Λέγω μάλιστα εν
+τω ΟΒ' κεφαλαίω, ότι οι εν Γραμβούση υπεσχέθησαν να παραδώσωσιν
+εις τον Άγγλον μοίραρχον και το φρούριον και τα πλοία των, αλλ'
+απεποιούντο την παράδοσιν των δώδεκα, ους εζήτει ο μοίραρχος ως
+ενόχους, επί λόγω ότι ουδείς αυτών ευρίσκετο εν τω φρουρίω. Δεν
+αρκούμαι εις τούτο, αλλά μέμφομαι και τον Άγγλον μοίραρχον, ως μη
+δεχθέντα την πρότασιν ταύτην, ούσαν κατά το πνεύμα των οδηγιών της
+Συμμαχίας, και αποκαλώ αυτόν, διά την κατ' εμέ σφαλεράν ταύτην
+ερμηνείαν, άνθρωπον του γράμματος μάλλον ή του πνεύματος των
+οδηγιών του.
+
+«Ο κ. Κρητοβουλίδης λέγει ότι, κατ' εμέ, οι εν Γραμβούση
+Αγγλογάλλοι εκινδύνευαν να εξολοθρευθώσιν εν ρητή νυκτί δι'
+υπονομής. Εγώ λέγω εν τω αυτώ κεφαλαίω, ότι  ο - μ ο ί ρ α ρ χ ο ς
+- Ά γ γ λ ο ς - ε ι δ ο π ο ι ή θ η  ότι οι επί της ξηράς
+Αγγλογάλλοι εκινδύνευαν να εξολοθρευθώσιν εν ρητή νυκτί δι'
+υπονομής, και ότι ε π ί - τ η - ε ι δ ο π ο ι ή σ ε ι - τ α ύ τ η
+έτρεξεν ο αρχηγός αυτών Στραγκουαίης εις τον υποδειχθέντα τόπον
+της υπονόμου. Αυτά ταύτα λέγει ως έγγιστα και ο κ. Κρητοβουλίδης
+εν τοις εξής· «ο δε φρούραρχος Στραγκουαίης διέδωκεν από
+δυσμένειαν, ότι οι Έλληνες εμελέτων να βάλωσι πυρ διά να καύσωσι
+τους αξιωματικούς Γάλλους τους ενοικούντας εις το οίκημα».
+
+«Διηγούμαι εν τω ΜΣΤ' κεφαλαίω ότι οι περί το Κάνδακον, παραβάντες
+τας σπονδάς εδολοφόνησαν τους Σεληνιώτας Τούρκους, προκαταλαβόντες
+τα στενά επί της εις Χανιά διαβάσεώς των· αλλ' ο κ. Κρητοβουλίδης
+αρνείται, ότι οι Τούρκοι παρεδόθησαν συμβιβασθέντες, ως εγώ
+διηγούμαι, και λέγει ότι «μόνος εγώ αναφέρω τούτο, και ουδείς των
+Κρητών το γνωρίζει».
+
+(*) Διατί ο κατήγορος απέκρυψε την περίοδον ταύτην της Ιστορίας;
+
+«Αν ανοίξετε την Ιστορίαν του Γόρδωνος, θα εύρετε ότι αναφέρει
+αυτός το γεγονός λεπτομερέστερον, λέγων προς τοις άλλοις, ότι οι
+παρά τω αρμοστή Τομπάζη φιλέλληνες, Χάστιγξ και Χαν,
+κατεταράχθησαν επί τη απιστία ταύτη, και δεν συνηκολούθησαν·
+συνενοχοποιεί δε και αυτόν τον Τομπάζην ως ενδόσαντα, εν ώ εγώ επί
+τη μαρτυρία του παρ' αυτώ Σπανιωλάκη, τον αθωόνω ως μη ενδόσαντα.
+Ιδού ότι δεν αναφέρω μόνος εγώ τούτο. Λανθάνεται επίσης ο κ.
+Κρητοβουλίδης λέγων ότι ουδείς των Κρητών γνωρίζει ότι οι εν
+Κανδάκω Τούρκοι παρεδόθησαν συμβιβασθέντες. Έχω προ πολλού εις
+χείρας μου υπόμνημα του κυρίου Αναγνώστη Παναγιώτου, ενός των
+πρωτίστων της Κρήτης οπλαρχηγών, ον πολλάκις και ο κ.
+Κρητοβουλίδης αναφέρει εν ευφημίαις· λέγει δε ο διακεκριμένος
+ούτος ανήρ εν τω υπομνήματί του τα εξής αυτολεξεί.»
+
+«Ο δε αρμοστής, διορίσας επιστάτην του Καστελίου (της Κισάμου),
+μετέβη εις Κάνδακον, όπου και αυτού ευρίσκοντο συγκεντρωμένοι
+Τούρκοι. Π α ρ ε δ ό θ η σ α ν - δ ε - κ α ι - ο ύ τ ο ι - ω ς - κ
+α ι - ο ι - τ η ς - Κ ι σ ά μ ο υ, και επέρασαν διά ξηράς και
+ήλθαν εις το φρούριον των Χανιών». «Ιδού και αξιoπίστου Κρητός
+μαρτυρία ότι παρεδόθησαν οι του Κανδάκου, ως και οι της Κισάμου.
+Ότι δε οι της Κισάμου παρεδόθησαν συμβιβασθέντες, και απήλθαν
+αβλαβείς εις Χανιά, δεν το αρνείται ο κ. Κρητοβουλίδης. Και
+εσχάτως ερωτηθείς παρ' υμών, επί τη αιτήσει μου, ο παρά τω Τομπάζη
+τον καιρόν εκείνον κ. Νικόλαος Καλλέργης περί της κατά τον Γόρδωνα
+διαγωγής αυτού επί της παραδόσεως των εν Κανδάκω, απήντησε διά της
+προς υμάς εκ Σύρας γαλλιστί επιστολής του της 18 ιανουαρίου 1859,
+ην μοι διεβιβάσατε, τα εξής.
+
+«Ω ς - π ρ ο ς - τ η ν - π α ρ ά δ ο σ ι ν  δε (reddition) του
+Κανδάκου, ήτις παρηκολούθησε την της Κισάμου, εγένετο τω όντι
+λόγος περί τινος παρεννοήσεως, καθ' ήν το όνομα του Τομπάζη
+παρεισήχθη υπό των εχθρών του, αλλ' οφείλω εν συνειδήσει να σας
+βεβαιώσω ότι ούτ' εγώ, ούτ' άλλοι πολλοί, επίσης αμερόληπτοι,
+δυνάμεθα ν' αποδώσωμεν τω Τομπάζη την παραμικράν ενοχήν εις  τ ο ι
+α ύ τ η ν - σ κ α ν δ α λ ώ δ η  πράξιν».
+
+«Θεωρήσας την εν Κρήτη δόξαν του αγώνος ελληνικήν δόξαν, αποδίδω
+πολλάκις εν τη Ιστορία μου τον οφειλόμενον έπαινον εις τον
+πατριωτισμόν, την ανδρίαν, και την εν τοις δεινοίς καρτερίαν των
+εν Κρήτη Χριστιανών, τόσον ανίσως προς τους εχθρούς αγωνιζομένων,
+και συχνάκις αναφέρω εν ευφημίαις τους οπλαρχηγούς Τσελέπην,
+Αναγνώστην, Σήφακαν, Μελιδώνην, Πρωτοπαπαδάκην και άλλους· αλλ'
+επαινών τα αξιέπαινα, κατέκρινα και τα αξιοκατάκριτα, όπως και
+όπου της Ελλάδος τα απήντησα.
+
+«Ικανά νομίζω ταύτα εις φανέρωσιν της αληθείας, ην απαιτεί προ
+παντός άλλου η ιστορία, και εις απόδειξιν της αξίας των περί ων ο
+λόγος υπομνημάτων. Συνάγεται δε εκ τούτων, ότι ο κ. Κρητοβουλίδης,
+προθέμενος την αναίρεσιν όσων ανωτέρω μνείαν ποιώ, τα επικυροί δι'
+ων διηγείται, εκτός ενός και μόνου περιστατικού, της εκ Κανδάκου
+εις Χανιά μεταβάσεως των Σεληνιωτών· αλλ' επεθύμουν να είχε κατά
+τούτο αυτός μάλλον δίκαιον ή εγώ.
+
+                                   «Εν Λονδίνω 13/25 μαρτίου 1859».
+
+Μετά την έκδοσιν των υπομνημάτων του κυρίου Κρητοβουλίδου και της
+εν τη Πανδώρα επιστολής μου, εξεδόθη το συγγραμμάτιον του κυρίου
+Σπυρίδωνος Αντωνιάδου, «Ο ελληνικός αγών». Ιδού πώς ο συγγραφεύς
+αυτού, Κρης την πατρίδα, διηγείται το περί ου ο λόγος συμβάν.
+
+«Οι Σελινιώται Τούρκοι μεταβαίνουσιν  υ π ό σ π ο ν δ ο ι  μετά
+των οικογενειών, ζώων και πραγμάτων αυτών εις το φρούριον των
+Χανίων· καθ' οδόν δε φονεύονται πολλοί εξ αυτών παρά των Ελλήνων
+προς εκδίκησιν διά την σκληρότητά των».
+
+(β.)
+
+Περί του διοργανισμού της Κρήτης όρα φυλλάδιον γ' συλλογής
+ελληνικών πολιτευμάτων και νόμων υπό Μάμουκα.
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΜΖ'.
+
+(α.)
+
+Μέγιστος και τρισμέγιστος φιλέλλην ανεδείχθη και ο συμπολίτης του
+ενδόξου τούτου ποιητού Φρεδερίκος Νορθ, Κόμης Γυιλφόρδος· πολλά
+των ετησίων εισοδημάτων του εδαπάνα προς εκπαίδευσιν Ελλήνων, ων
+οι πλείστοι, καθηγηταί γενόμενοι εν τω ιονίω πανεπιστημίω, τω επ'
+αγαθώ της Ελλάδος διά της αόκνου αυτού επιμελείας συστηθέντι και
+διατηρηθέντι, διέδωκαν επί των παραμονών του εθνικού αγώνος τας
+ωφελίμους γνώσεις των.
+
+Ο ανήρ ούτος, ον η Ελλάς ευγνωμονούσα τάττει προσηκόντως εν τω
+χορώ των ευεργετών της, διέπρεπε και διά την προς τους ξένους
+φιλοφροσύνην του, και ετιμάτο παρά πάντων διά τας κοινωνικάς
+αρετάς του.
+
+(β.)
+
+Ιδού το προς την κυβέρνησιν γράμμα του Βύρωνος.
+
+«Έφθασαν εδώ διάφοροι εναντίαι φήμαι νέων ταραχών και διχονοιών
+εις την ελληνικήν διοίκησιν, μάλιστα αρχής τινος εμφυλίου πολέμου.
+Επιθυμώ εξ όλης καρδίας να ήναι ψευδείς, ή τουλάχιστον ολίγον
+αληθείς, επειδή δεν ημπορώ να φαντασθώ άλλην δυστυχίαν φοβερωτέραν
+διά την Ελλάδα παρ' αυτήν. Πρέπει να σας είπω ειλικρινώς την
+γνώμην μου ότι εάν μία οποιαδήποτε ευταξία και ένωσις δεν
+στερεωθή, όλαι περί δανείου ελπίδες θέλουν ματαιωθή, και όλαι αι
+βοήθειαι, τας οποίας ημπορούσεν η Ελλάς να ελπίση από τους
+αλλογενείς, και αι οποίαι τωόντι δεν ήθελον είσθαι ούτε ολίγαι,
+ούτε ευκαταφρόνητοι, θέλουν αναβληθή και ίσως θέλουν εμποδισθή
+διόλου· το δε χειρότερον είναι, ότι αι μεγάλαι Δυνάμεις της
+Ευρώπης, από τας οποίας καμμία δεν είναι εχθρά της Ελλάδος εις την
+στερέωσιν μιας ανεξαρτήτου αποκαταστάσεως αυτής, θέλουν
+πληροφορηθή ότι οι Έλληνες δεν είναι ικανοί να διοικηθώσιν αφ'
+εαυτών, και θέλουν ευρεί συμφώνως κανέν μέσον διά να δώσουν τέλος
+εις τας αταξίας σας, το οποίον θέλει κόψει όλας τας πλέον χρηστάς
+ελπίδας τας οποίας έχετε σεις και οι φίλοι της Ελλάδος.
+
+«Συγχωρήσατέ με να σας προσθέσω μίαν φοράν διά πάντα, ότι εγώ δεν
+επιθυμώ άλλο ειμή το καλόν της Ελλάδος, και θέλω προσπαθήσει με
+κάθε δυνατόν μέσον να το βεβαιώσω. Αλλά δεν στέργω ούτε θέλω
+στέρξει ποτέ, ώστε το δημόσιον και το μερικόν των Άγγλων να ήναι
+εις άγνοιαν της αληθούς καταστάσεως των ελληνικών πραγμάτων. Το
+επίλοιπον, κύριοι, εξαρτάται από υμάς. Σεις επολεμήσατε ενδόξως,
+φερθήτε και με τιμήν προς τους συμπατριώτας σας και προς τον
+κόσμον, και τότε δεν θέλει πλέον ημπορεί τις να λέγη, καθώς εις
+δύο χιλιάδων χρόνων διάστημα πολλάκις ερρέθη με τους Ρωμαίους
+ιστορικούς, ότι «Ο Φιλοποίμην εστάθη ο τελευταίος των Ελλήνων».
+
+«Μη θελήσετε να συγχωρήσετε μηδέ αυτήν την συκοφαντίαν (και ποίος
+ημπορεί να την αποφύγη μάλιστα εις τοιούτον δεινόν αγώνα) να
+ημπορέση τις να συγκρίνη τον Οθωμανόν σατράπην με τον Έλληνα
+πατριώτην εν ειρήνη, αφ' ού αυτός τον κατέστρεψεν εν πολέμω.
+
+«Παρακαλώ να δεχθήτε την ειλικρινή μου ταύτην γνώμην ως σημείον
+της προσηλώσεώς μου εις τα αληθή σας συμφέροντα».
+
+(γ.)
+
+Δύο ή τρία φύλλα μόνον εφημερίδος υπό το όνομα  ε λ λ η ν ι κ ή ς
+- σ ά λ π ι γ κ ο ς είχαν εκδοθή εν Καλαμάτα το πρώτον έτος του
+αγώνος.
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΜΗ'.
+
+(α.)
+
+Επτά μίλια μακράν του Μεσολογγίου έπεσε την 5 του αυτού μηνός εις
+τα ρηχά δικάταρτον τουρκικόν πολεμικόν αλλά προτού κινηθώσιν εις
+κυρίευσιν αυτού οι Έλληνες, ήλθαν δύο εχθρικά πλοία εκ Πατρών, το
+αφώπλισαν, και το έκαυσαν.
+
+(β.)
+
+Τρεις μήνας προ της τελευτής του, ήτοι την 10/22 Ιανουαρίου ημέραν
+των γενεθλίων του, απεχαιρέτησε την Μούσαν γράψας εν Μεσολογγίω το
+τελευταίον των ποιημάτων του· είπε δε προς ους το απήγγειλεν
+αυθημερόν ότι το εθεώρει ως έν των δοκιμωτέρων του. Εξελληνίσαντες
+ημείς αυτό τω καιρώ εκείνω το εξεδώκαμεν διά των Ελληνικών
+Χρονικών, αλλά δέον κρίνομεν σκιαγραφούντες ήδη τον εν Ελλάδι βίον
+του να το εκδώσωμεν εκ νέου, επιθεωρηθέν εις πασιφανή απόδειξιν
+προς τους Έλληνας ειλικρινούς αγάπης του και της εις τον αγώνα
+παντελούς αφοσιώσεώς του, και τω όντι εν ώ διά του επιθανατίου
+τούτου και ενθουσιώδους άσματος εξεικονίζει την γηράσκουσαν, κατά
+το λέγειν του, εν τη ακμή της νεότητός του και σχεδόν νεκρωθείσαν
+αλλ' εισέτι αιχμάλωτον των παθών καρδίαν του, ανακηρύττει και τον
+διακαή πόθον του ν' αποθάνη μαχόμενος υπέρ της Ελλάδος.
+
+     Η καρδιά μου καιρός είναι ανερώτευτη να ζη·
+     αφού έπαυσε ν' ανάφτη 'ς' άλλους φλόγα ερωτική.
+     Πλην κι' αν έπαυσε ν' ανάφτη 'ς άλλους φλόγα ερωτική
+     η καρδιά μου πάντα θέλει με τον έρωτα να ζη.
+     Μου εμαράθηκαν τα νειάτα πάνε τ' άνθη κι' οι καρποί
+     των ερώτων το σαράκι κι' ο καϋμός με καρτερεί
+     φλογοβόλο νησί μοιάζει αυτή η μαύρη μου η καρδιά
+     φλέγεται και δεν φλογίζει είνε νεκρική πυρά.
+     Φόβοι, ελπίδες, ζήλιαις, πόνοι την καρδιά μου δεν κινούν
+     ουδ' ο έρως την κινάει στον ζυγόν πλην με κρατούν.
+     Μακρυά τώρα απ' την ψυχήν μου μακρυά τέτοιοι στοχασμοί
+     εις τον τάφον τώρα η δόξα τον ανδρείον προβοδεί
+     και του κλει τα μάτια αν πέση θύμα της ελευθεριάς,
+     κύττα γύρω μας τουφέκια, λάβαρα, δόξα, Ελλάς.
+     Ο Σπαρτιάτης βαστασμένος στην ασπίδα έναν καιρόν
+     πλειο ελεύθερος δεν ήτον απ' τον τωρινόν Γραικόν.
+     Ξύπνησε ψυχή μου, ξύπνα την Ελλάδα δεν ξυπνώ
+     έξυπν' είναι, να, η Ελλάς μου, ψυχή ξύπνα απ' τον βυθό
+     πόθεν έρρευσε το αίμα εις ταις φλέβαις σου ενθυμού
+     γόνε ενδόξων προπατόρων γόνος ένδοξος φανού.
+     Πάθη όπου ξανανειόνουν καταπάτατα ψυχή
+     άχρηστο για σε το γέλοιο είν' του κάλλους και η οργή.
+     Αν τα νειάτα σου λυπάσαι γιατί θέλεις πλειο να ζης
+     της τιμής εδώ 'ναι ο τόπος άξιος δείξου μαχητής·
+     ζήτα κ' εύρε ανδρείου μνήμα κι' αν ζητήσης θα τ' ευρής,
+     κύττα γύρω, πιάσε θέσι, στάσ' εκεί ν' αναπαυθής,
+
+(γ)
+
+Ιδού η απόφασις της επιτροπής.
+
+«Ο Γεώργιος Καραϊσκάκης επειδή απ' αρχής ευρέθη σύντροφος των
+αρμάτων εις τον ιερόν όπερ της ελευθερίας αγώνα, η πατρίς τον
+ετίμησε με αξιώματα· πώς εφέρθη έως την εκστρατείαν του Σκόνδρα
+είναι γνωστόν εις όλους. Μ' όλον τούτο η πατρίς παρέβλεψε τα
+σφάλματά του διά να τον τραβήξη εις μεταμέλειαν. Ήλθεν εις τας δύο
+χώρας επί προφάσει της ασθενείας του και τον υπεδέχθησαν
+φιλοφρόνως· αλλ' αυτός δεν εφέρθη ως πατριώτης και ως χριστιανός·
+αυθαδίασε να πιάση άρματα εναντίον της πατρίδος· έκαμεν
+εκστρατείαν εναντίον του Μεσολογγίου· έπιασε το φρούριον του
+Βασιλαδίου διώξας εκείθεν την φρουράν· οι στρατιώται του έλαβαν
+δύο εκ των προκρίτων της πόλεως ως αιχμαλώτους υπό τους οφθαλμούς
+της διοικήσεως, και έφεραν τούτους προς αυτόν την νύκτα
+ευρισκόμενον εις το Ανατολικόν· εξηγήθη δε και εις πολλούς ότι
+θέλει εμβάσει Τούρκους εις την πατρίδα.
+
+«Διά ταύτα υποπτευθείσα η διοίκησις έλαβε τα ανήκοντα μέτρα και
+διώρισεν επιτροπήν τόπον επέχουσαν στρατιωτικού δικαστηρίου,
+συνθεμένην από στρατηγούς και χιλιάρχους, οίτινες εξετάσαντες
+αυτόν τε και όλα τα αίτια, τα όποια καθ' ημέραν ηύξαναν τας
+υποψίας εναντίον του ευρήκαν, ότι ο Καραϊσκάκης είχε κρυφήν
+ανταπόκρισιν με τους εχθρούς της πίστεως και της πατρίδος· ότι από
+τον Ομέρπασαν εζήτησε μπουγιουρτί διά να γίνη καπιτάνος των
+Αγράφων· ότι υπέσχετο εις τον εχθρόν να πιάση την Τατάραιναν με
+χιλίους στρατιώτας, και εσυμβούλευε να εύγη ο αποστάτης
+Βαρνακιώτης με χιλίους εις το Ξηρόμερον· ότι υπέσχετο εις τον
+εχθρόν να τραβήξη προς εαυτόν στρατηγούς και χιλιάρχους Έλληνας
+εναντίον της πατρίδος· ότι, εν ώ εγένοντο αυτά εις Μεσολόγγιον,
+συγχρόνως ευγήκεν ο εχθρικός στόλος από Π. Πάτρας και άραξεν εις
+το Βασιλάδι, και έγινε μυστική εκστρατεία Τούρκων από Καστέλια και
+Ναύπακτον εναντίον του Μεσολογγίου, η οποία δεν ευδοκίμησε, διότι
+ολίγοι σταθεροί Έλληνες τους εκτύπησαν εις την Κακήν Σκάλαν και
+τους εγύρισαν οπίσω. Η επιτροπή έλαβε τέλος πάντων πολλά διδόμενα
+διά να γνωρίση αυτόν επίβουλον της πατρίδος και προδότην.
+
+«Επειδή όμως η πατρίς αγαπά τα τέκνα της και μακροθυμεί διά να τα
+ελευθερώση από την απάτην, και να τα φέρη εις μετάνοιαν να
+γνωρίσουν τα χριστιανικά χρέη των, απεφασίσθη παρά της
+διορισθείσης επιτροπής τη συναινέσει όλων των παρευρεθέντων
+αρχηγών των αρμάτων και πολιτικών, και εδόθη προσταγή προς τον
+αυτόν Καραϊσκάκη να αναχωρήση αμέσως απ' εδώ, μ' όλον όπου είναι
+και ασθενής, όστις και ανεχώρησε σήμερον.
+
+«Αν μετανοήση αληθώς και αν επιστρέψη εις τα χριστιανικά και
+ελληνικά χρέη του, η πατρίς θέλει λάβει την ευχαρίστησιν ότι τον
+εκέρδισεν· ειδέ επιμείνη εις την κακίαν του, ας όψεται.
+
+«Σεις δε, αδελφοί, ειδοποιείσθε διά του παθόντος, ότι ο
+Καραϊσκάκης είναι διωγμένος από την πατρίδα, και δεν έχει καμμίαν
+εξουσίαν παρά της διοικήσεως, μάλιστα εστερήθη όλων των βαθμών και
+αξιωμάτων ως αμαρτήσας. Όσοι δε απατηθέντες ηκολούθησαν αυτόν
+προσκαλούνται να γυρίσουν εις τα οπίσω και να ενωθούν με τους
+αρχηγούς τους υπερασπιστάς της πατρίδος· πάντες δε οι λοιποί
+Έλληνες να απομακρυνθούν της συναναστροφής του και να τον
+στοχασθούν ως εχθρόν ενόσω να μετανοήση και να προσπέση εις το
+έλεος του έθνους και να ζητήση συγχώρησιν.
+
+Στρατηγοί                         Χιλίαρχοι.
+Ν. Μπότσαρης                      Γ. Λιακατάς.
+Μ. Στουρνάρης                     Α. Καραγιάννης.
+Γ. Τσόγκας                        Σ. Κατσαρός.
+Α. Σκαλτσάς
+Α. Βλαχόπουλος                    Καπητάνοι.
+Δ. Μακρής                         Κ. Βλαχόπουλος
+Γ. Γιολδάσης                      Γ. Σουλτάνης».
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΜΘ΄.
+
+(α.)
+
+Ο νυν κόμης &Hardwicke&, παρ' ού ήκουσα το φρικτόν τούτο διήγημα.
+
+(β.)
+
+Λέγεται Καβο-Κολόνναις διά τας σωζoμένας εκεί στήλας του ναού
+της Ήρας.
+
+(γ.)
+
+Μεσούντος του μηνός τούτου, οι Υδραίοι εβύθισαν περάματά τινα εν
+τω πορθμώ της Ευβοίας.
+
+(δ.)
+
+Επειδή ο κύριος Ανάργυρος Ανδρέου Χ. Αναργύρου λέγει εν τοις
+Σπετσιωτικοίς, ότι εσφαλμένως ιστόρησα τα των εις σωτηρίαν της
+Σάμου ναυμαχιών, συμπεριλαμβανομένης και της κατά τον Γέροντα,
+ειδοποιώ τον αναγνώστην, ότι ηρύσθην την ύλην και άλλοθεν μεν αλλ'
+ιδίως εκ των σωζομένων ημερολογίων του Σαχτούρη και του Σαχίνη,
+αμφοτέρων παρόντων εν ταις ναυμαχίαις ταύταις. Είναι αληθές, κατά
+το λέγειν του κυρίου Αναργύρου, ότι τα έμπροσθεν της Σάμου
+σπετσιωτικά πλοία ήσαν 28· αλλ' εν τη τυπώσει του μέρους τούτου
+του συγγράμματός μου παρελείφθη κατ' απροσεξίαν ο πρώτος των δύο
+αριθμών, και απέμεινεν ο αριθμός 8· τοιαύτη παράλειψις είναι
+ευκατάληπτος, ανεπληρώθη δε εν τη β' εκδόσει.
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ν'
+
+(α.)
+
+Ο κύριος Ανάργυρος, συγγραφεύς των Σπετσιωτικών, δυσφορεί ότι
+περιορίζω τον αριθμόν των κατά την Αλικαρνασόν πλοίων της πατρίδος
+του εις 14· λανθάνεται. Ιδού τι λέγω· «συνηνώθησαν την 14 και τα
+πλοία των Σπετσών, και όλα ομού ηγκυροβόλησαν την 21 υπό την
+Λειψόν» (όρα Τόμον Γ' σελίδα 121), ώστε ο κύριος Ανάργυρος εξέλαβε
+την απλήν ημερομηνίαν αριθμόν των πλοίων.
+
+(β.)
+
+Τον μοίραρχον τούτον κατ' αρχάς οι Έλληνες επεριποιήθησαν· αλλά
+μετά ταύτα τον εσκότωσαν, υποπτεύσαντες ότι υπενήργει την
+δραπέτευσίν του
+
+(γ.)
+
+Τα συμπλέοντα ψαριανά πλοία είχαν ήδη αποχωρήσει του στόλου· μόνον
+απελείφθη το του Νικοδήμου. Ερωτηθείς δε ούτος διατί, απήντησεν,
+ότι υπήκουεν εις την φωνήν της πατρίδος του μάλλον ή του ναυάρχου
+του.
+
+(δ.)
+
+Δικαίως δυσφορών ο Γουβερνάτης απήλθεν εις Αίγυπτον, όπου ανεδέχθη
+υπηρεσίαν, αλλ' υπό τον όρον να μη πολεμήση τους Έλληνας.
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΝΑ'.
+
+(α.)
+
+Ιδού η απρεπής αύτη επιστολή ταυτολεξεί.
+
+«Γενναιότατοι Καπηταναίοι Ρουμελιώται·
+
+Ημείς με το να έχωμεν δικαίωμα και ιντερέσα της πατρίδος μας
+Πελοποννήσου εκινήθημεν εναντίον της τυραννίας μερικών ατόμων· και
+επειδή είμεθα πατριώται δεν επιθυμούμεν να κινηθώμεν μεταξύ μας
+εις εμφύλιον πόλεμον. Όθεν αν ήσθε Έλληνες και πατριώται δεν
+πρέπει ν' ανακατωθήτε εις τα της Πελοποννήσου πράγματα, αλλά να
+σταθήτε αδιάφοροι και αν έχετε κανένα δίκαιον θέλει το λάβετε εν
+καιρώ τω δέοντι· ειδέ και θελήσετε να ανακατωθήτε εις τα της
+Πελοποννήσου πράγματά μας, ό,τι σας ακολουθήσει όψεσθε, και ημείς
+μένομεν ανεύθυνοι.
+
+                          Αναγνώστης Δηληγιάννης· Θ. Κολοκοτρώνης.»
+
+(β.)
+
+Ο Φωτίλας κατέφυγεν εις τα όρη της Δίβρης επί της εις τα Καλάβρυτα
+εισβολής των Σουλιωτών, επρόσπεσεν έπειτα εις την κυβέρνησιν και
+έλαβε την άδειαν να μείνη εν τη οικία του ανενόχλητος·
+συνελήφθησαν και γράμματα ενοχοποιούντα εις τα της ανταρσίας τον
+βουλευτήν Ανασιάσιον Λόντον, όστις και απεκλείσθη της βουλής.
+Συνελήφθη και ο Π. Πατρών Γερμανός, ομόφρων των Ανδρεών,
+κατεδιώχθη, εγυμνώθη, εξευτελίσθη, έπαθε τα πάνδεινα υπό των περί
+τον Γκούραν, και έλαβε την άδειαν να διαμείνη μετά τα παθήματά του εν
+Γαστούνη αφυλάκιστος.
+
+(γ·)
+
+Ιδού η γραφή.
+
+«Αδελφοί·
+
+«Κατατρέχομαι μέχρι ζωής δι' αιτίας τας οποίας θέλει δικάσει η
+αδέκαστος ιστορία, και εγώ θέλω σας εκθέσει διά λόγου όταν σας
+ενταμώσω· καταφεύγω λοιπόν προς υμάς ζητών άσυλον, και τούτο
+επειδή ωρκίσθην να αποθάνω επάνω εις την φίλην μου πατρίδα
+μαχόμενος υπέρ αυτής, και επειδή έχω φίλους τους περισσοτέρους των
+σημαντικωτέρων πολιτικών και πολεμικών της Δυτικής Ελλάδος
+γνωρίζοντας κάλλιστα τον χαρακτήρα μου. Δεν έρχομαι με σκοπόν
+άλλον παρά να μείνω παρ' υμίν ως ενέχυρον διά να δώσω λόγον των
+πράξεών μου εις το αδέκαστον κριτήριον, την εθνικήν συνέλευσιν, αν
+το έθνος θελήση να την κάμη, εις την απόβασιν του οποίου θέλω
+κλίνει άφωνος τον αυχένα. Ευχαριστηθήτε λοιπόν να με αποκριθήτε
+διά να φύγω προς εντάμωσίν σας. Ήθελα έλθη μόνος μου, αλλ' οι
+σύντροφοί μου δεν μ' αποχωρίζονται. Τους επήρα μαζή μου. Είναι δε
+περίπου των εκατόν.
+
+                            Από του πλοίου την 21 δεκεμβρίου 1824,
+                                              Μένω, ο Αδελφός σας,
+                                                   Ανδρέας Ζαήμης.
+
+«Και εγώ σας ασπάζομαι αδελφικώς και έρχομαι και εγώ ομοίως
+προς εντάμωσίν σας,
+
+                                          Νικήτας Σταματελόπουλος».
+
+Ιδού η απάντησις.
+
+«Κύριε!
+
+«Ελάβαμεν το από 21 τρέχοντος γράμμα σας σημειωμένον εκ του πλοίου,
+το οποίον, επειδή ευρέθημεν εις τοπικήν συνέλευσιν, επαρουσιάσθη
+εις αυτήν. Λυπούμεθα διά τας δυστυχίας σας, και επειδή δεν
+ελησμονήσαμεν τας προτητερινάς σας εκδουλεύσεις ιδιαιτέρως προς
+την πατρίδα μας, πιστεύετε βέβαια πόσον επιθυμούμεν να μετριάσωμεν
+τας θλίψεις σας κατά το δυνατόν· αλλά το δυνατόν τούτο
+περιορίζεται μεγάλως από το απαραίτητον χρέος κάθε πολίτου να
+πείθεται εις τον νόμον και να υποτάσσεται εις την διοίκησιν, την
+οποίαν ενέκρινεν η θέλησις του έθνους· και επειδή εκ πρώτης αρχής
+της συνελεύσεώς σας κατεκρίναμεν και κατηράσθημεν κάθε ένοπλον
+κίνημα κατά της διοικήσεως, δεν ημπορούμεν να διαυθεντεύσωμεν
+καμμίαν από τας αρχάς, τας οποίας δημοσία κατεδικάσαμεν. Εκ τούτων
+λοιπόν συμπεραίνετε ότι δεν ημπορούμεν να σας δώσωμεν υπόσχεσιν
+άλλην παρά να μεσιτεύσωμεν υπέρ υμών εις την σεβαστήν διοίκησιν.
+
+«Η εθνική συνέλευσις δεν ηξεύρομεν πότε γίνεται, και διά τούτο εάν
+αποφασίσητε αφ' όπου ευρίσκεσθε να έλθητε εδώ, ημπορείτε μεν να
+έλθητε, αλλά πάντοτε γνωρίζοντες ότι εάν ζητηθήτε από την
+διοίκησιν, πρέπει να υπακούσετε και να υπάγετε. Εάν δεν
+αμφιβάλλετε εις την ευγνώμονα διάθεσιν των δυτικοελλαδιτών και εις
+την προθυμίαν των του να πράξουν ό,τι είναι δυνατόν εις αυτούς,
+συγχωρητέον όμως από τους νόμους, διά να παρηγορήσουν τας θλίψεις
+σας, δεν θέλετε δυσαρεστηθή από την ειλικρινή εξήγησίν των, η
+οποία μόνη τους συγχωρείται από τα ιερά χρέη, εις τα οποία ο νόμος
+υποβάλλει κάθε καλόν πολίτην.
+
+«Εάν αποφασίσετε να έλθετε κατά τον τρόπον τούτον, πρέπει να μας
+αποκριθήτε πρότερον εγγράφως.
+
+                            Την 21 δεκεμβρίου 1824, εν Ανατολικώ».
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΝΒ'.
+
+(α.)
+
+Ιδού το υπόμνημα.
+
+«Μετά την κατάπαυσιν των κατά την μεσημβρινήν Ευρώπην ταραχών,
+αίτινες τόσον επικινδύνως προώδευσαν, ο αυτοκράτωρ φρονεί ότι
+ήλθεν η ώρα και της ειρηνεύσεως της Ελλάδος· η παύσις των ταραχών
+αυτής είναι αναγκαιοτάτη, διότι εξ αιτίας αυτών βλάπτεται καιρίως
+το κατ' εκείνο το μέρος εμπόριον της Ρωσσίας και παραλύεται η
+βιομηχανία μεγάλου μέρους των επαρχιών του ρωσσικού κράτους.
+
+«Χάρις εις την ικανότητα του λόρδου Στραγγφόρδου, η Πύλη παρεδέχθη
+τα αιτήματα της Ρωσσίας, και επί τη παραδοχή αυτών έστειλεν ο
+αυτοκράτωρ εις Κωνσταντινούπολιν τον σύμβουλον της επικρατείας
+Μιντσιάκην· αν δεν έστειλε πρέσβυν, είχε λόγους ισχυρούς· την
+παρουσίαν του πρέσβεως θα εξελάμβαναν οι Τούρκοι θρίαμβον κατά των
+Ελλήνων· αν ενίκων οι Έλληνες, η Πύλη Θα υπώπτευε τον πρέσβυν, θα
+υπέθετε σχέσεις αυτού προς τους αποστάτας, και η θέσις του θα
+ωμοίαζε την επί του αξιοκατακρίτου κινήματος του πρίγκηπος
+Υψηλάντου θέσιν του βαρώνου Στρογονόφου αναγκασθέντος ν' αναχωρήση
+εκ της Κωνσταντινουπόλεως, διότι δεν εισηκούσθησαν οι λόγοι του·
+αν δε εξ εναντίας ενίκων οι Τούρκοι, πώς εδύνατο ο πρέσβυς της
+Ρωσσίας να μένη θεατής των αναποφεύκτων κακουργημάτων βαρβάρου
+λαού; θα έδιδεν η παρουσία του αφορμήν εις συκοφαντίας κατά του
+αυτοκράτορος, ως σκοπεύοντος να θέση τους Έλληνας υπό εξουσίαν
+αναρχικήν και βάρβαρον, και ως θεωρούντος εξίσου τους Μωαμεθανούς
+και τους Χριστιανούς. Αναγκαίον είναι προς τούτοις να φροντίσωσιν
+αι καταπαύσασαι τας ταραχάς της Ιταλίας και της Ισπανίας Δυνάμεις
+ίνα μη υποστηρίζεται ο ελληνικός αγών υπό της επιρροής των
+ταραχοποιών των τόπων όπου επανήλθεν η ευταξία· διά μόνης δε της
+ετοίμου συμπράξεως των συμμάχων είναι δυνατόν να προληφθώσιν νέα
+δυστυχήματα, και να παύση η δι' όλης τριετίας επικρατήσασα
+αιματοχυσία. Καθ' όλας τας εικασίας και η επί του δ' τούτου έτους
+εκστρατεία δεν θα παύσει τον αγώνα. Η Πύλη αλαζονευομένη διά τας
+άλλοτε νίκας της θέλει να επανορθώση την πεσούσαν απόλυτον επί των
+Ελλήνων εξουσίαν της. Εν τω μέσω των δύο άκρων ευρίσκεται η λύσις
+του προβλήματος. Η αυλή της Ρωσσίας προβάλλει ως μέσον όρον τον
+ακόλουθον τρόπον της ειρηνεύσεως παρέχοντα τοις μεν τας αναγκαίας
+εγγυήσεις, τη δε ωφελείας πραγματικάς αντί κυριαρχίας σαλευούσης.
+Φρονεί λοιπόν, ότι κατά τα παραδείγματα αυτού του τουρκικού
+κράτους συμφέρει να συστηθώσι τρεις υποτελείς τη Πύλη ηγεμονείαι
+επί της στερεάς Ελλάδος, η μεν εκ Θεσσαλίας, Βοιωτίας και Αττικής,
+ό εστι της ανατολικής Ελλάδος, η δε εξ Ηπείρου και Ακαρνανίας, ό
+εστι της δυτικής Ελλάδος, της άλλοτε ενετικής παραλίας,
+εξαιρουμένου του υπό το σκήπτρον της Αυστρίας μέρους· η δε εκ
+Πελοποννήσου και Κρήτης, ό εστιν εκ της μεσημβρινής Ελλάδος· αι δε
+νήσοι να διοικώνται δημογεροντικώς, καθώς και μέχρι τούδε. Εν έτει
+1405 οι Τούρκοι, κυριεύσαντες την Βλαχίαν, την κατέστησαν
+ηγεμονείαν υπό την κυριαρχίαν των, και απηγόρευσαν την είσοδον
+τουρκικών στρατευμάτων. Εν έτει 1536 Σουλεημάνης ο α', νικήσας
+τους Μολδαυούς, τοις εχάρισε τα αυτά προνόμια. Τα προνόμια ταύτα
+ετροποποιήθησαν, του καιρού προϊόντος, ηυξήθησαν και ετέθησαν υπό
+την εγγύησιν της Ρωσσίας. Εν έτει 1774 Μουσταφάς ο γ' ηθέλησε να
+καταστήση την Πελοπόννησον ηγεμονείαν· απέθανε κατά δυστυχίαν το
+αυτό έτος, και το σχέδιόν του δεν επραγματοποιήθη. Ίσως αντείπουν
+αι Δυνάμεις ότι η Πύλη εδείχθη πάντοτε εναντία προς πάσαν ξένην
+μεσολάβησιν επί των τελευταίων διαπραγματεύσεων, αλλά, κατά τα
+χρονικά των παρελθόντων καιρών, εδέχθη άλλοτε την ξένην
+μεσολάβησιν, και εν έτει 1774 επί της ειρήνης του Καϊναρτσίου, και
+εν έτει 1779 και 1802. Φρονεί δε η Ρωσσία, ότι και αι ελπίδες των
+Ελλήνων περιορίζονται ευλόγως εντός τούτων των όρων, διότι υπ'
+αυτούς ελεύθεροι θα είναι και αυτοί και ελεύθερον διόλου και το
+εμπόριόν των υπό την εθνικήν σημαίαν των· ο δε Πατριάρχης των
+Ελλήνων, όστις θα εδρεύει εις το εξής εν Κωνσταντινουπόλει, θ'
+αντιπροσωπεύει κατά τινα τρόπον το έθνος. Φρουραί τουρκικαί θα
+κάθηνται μόνον εντός τινων φρουρίων εν ωρισμένη περιφερεία, αλλ'
+ούτε πασάς ούτε διοικητής Τούρκος θα στέλλεται· πάσα δε ηγεμονεία
+θα δίδει φόρον ανάλογον ως προς την έκτασίν της και τους πόρους
+της· δευτέρα δε σύσκεψις των Δυνάμεων θα κανονίσει τα του
+εσωτερικού διοργανισμού των ηγεμονειών. Αληθή ωφέλειαν παρέχει ο
+συμβιβασμός ούτος· η επί του δ' τούτου έτους εκστρατεία δεν θα
+είναι πιθανώς ευτυχεστέρα των παρελθουσών, εν ώ ο προβαλλόμενος
+συμβιβασμός ασφαλίζει την ειρήνην, την ησυχίαν και τα τακτικά
+εισοδήματα της Πύλης διά της πληρωμής των φόρων των διαφόρων
+ηγεμονειών. Μέχρι της σήμερον οι απειθείς πασάδες ετάρατταν
+αδιακόπως την ησυχίαν της Πύλης, και ιδιοποιούντο τα συναζόμενα
+πλούτη· αι ανταρσίαι αύται και αι παρεισπράξεις των απλήστων και
+φιλάρχων πασάδων θα παύσουν.
+
+Μωάμεθ ο β' ανέδειξε τας νήσους απλώς υποφόρους· το σχέδιον τούτο
+είναι τόσω μάλλον άξιον της παραδοχής των συμμάχων, καθ' όσον,
+εγγυώμενον την λύτρωσιν των Ελλήνων εμμένει εντός των όρων της
+πολιτικής των συμμάχων, και δεν φαίνεται ενισχύον τας περί πλήρους
+ανεξαρτησίας αξιώσεις των Ελλήνων.
+
+Προβάλλει λοιπόν η Ρωσσία, α', να παραδεχθώσιν αι Δυνάμεις τα εν
+τω υπομνήματι τούτω ενδιαλαμβανόμενα· β', να δοθώσιν ανάλογοι
+οδηγίαι τοις εν Κωνσταντινουπόλει αντιπροσώποις των· γ', να δοθή
+αυτοίς η περί της πραγματοποιήσεώς των εν αυτώ όρων απαιτουμένη
+εξουσία· δ', να κοινοποιήσωσιν εκ συμφώνου τω σουλτάνω
+αλληλοδιαδόχως όλους τους περί ειρηνεύσεως του σχεδίου τούτου
+όρους· ε', να ειδοποιήσωσιν αι αυλαί τους αντιπροσώπους των, ότι
+περί πολλού ποιούνται την παρά του σουλτάνου παραδοχήν της
+μεσολαβήσεως των αυλών· στ', να παραστήσωσι τω σουλτάνω, ότι η
+σύστασις τριών ηγεμονειών διαιρεί τας δυνάμεις της Ελλάδος, και
+επειδή θ' ανατεθή εις αυτόν ο διορισμός των ηγεμόνων, θ'
+αποβλέπουν εις αυτόν αι επισημότεραι οικογένειαι των Ελλήνων».
+
+(β.)
+
+Η Ρωσσία επίστευεν, ότι η Μολδοβλαχία θ' απηλλάττετο ευθύς των
+τουρκικών στρατευμάτων, καθ' ας έδωκεν επανειλημμένας υποσχέσεις ο
+σουλτάνος. Τα πλείστα των στρατευμάτων ανεχώρησαν έκτοτε· αλλ' η
+κένωσις δεν επραγματοποιήθη ειμή της μεν Βλαχίας τον ιούλιον, της
+δε Μολδαυίας το τέλος του έτους τούτου, αλλ' ουδέ και τότε
+ολοτελής.
+
+(γ.)
+
+«Ο πρέσβυς ο ημέτερος φίλος» (έγραψεν η Πύλη προς τον πρέσβυν της
+Αγγλίας την 28 μαρτίου) «δεν παύει επαναλαμβάνων προς την υψηλήν
+Πύλην, ότι οι νόμοι του τόπου του απαγορεύουν να εμποδίση η αυλή
+του τους Άγγλους του να βοηθήσωσι τους αποστάτας Έλληνας και
+πολεμήσωσι τους Μουσουλμάνους, και ότι δεν έχει την άδειαν να
+παιδεύση τόσον αδίκους πράξεις. Αν άλλος τις, όχι τόσον συνετός
+όσον ο πρέσβυς ο ημέτερος φίλος, έλεγε τοιαύτα, θα ενομίζαμεν ότι
+ήθελε να μάθη πόσον είμεθα εύπιστοι. Ατοπώτατον να λέγη τις, ότι
+μία κυβέρνησις, οποίοι και αν ήναι οι περί της εσωτερικής
+διοικήσεως νόμοι της, δεν έχει άδειαν να εμποδίση τους υπηκόους
+της του να πράττωσιν έργα πολέμου κατά την αρέσκειάν των, και
+παραβαίνωσι τας μεταξύ της κυβερνήσεώς των και άλλης Δυνάμεως
+συνθήκας. Οι εσωτερικοί νόμοι της Αγγλίας αφορούν μόνους τους
+Άγγλους, και δεν δύναταί τις, επί λόγω των ιδιαιτέρων διατάξεών
+τινος κράτους, να δικαιώση την διαγωγήν των υπηκόων μιας Δυνάμεως
+προς άλλην. Η διαγωγή αύτη πρέπει να κανονισθή κατά το δημόσιον
+δίκαιον, βάσιν όλων των σχέσεων κυβερνήσεως προς κυβέρνησιν και
+έθνους προς έθνος, και όχι κατά τους ιδιαιτέρους νόμους και τα
+έθιμα ενός τόπου. Ας υποθέσωμεν, ο μη γένοιτο, ότι υπήκοοί τινες
+της μεγάλης βρεττανίας επανίστανται κατά του βασιλέως των, και ότι
+υπήκοοι άλλου βασιλέως έχοντος ειρηνικάς και φιλικάς σχέσεις προς
+την Αγγλίαν, ως οι της υψηλής, φέρ' ειπείν, Πύλης, έστελλαν
+αναφανδόν προς εκείνους παντός είδους βοηθήματα, ήγουν
+πολεμεφόδια, τροφάς, χρήματα, προσέτι και αξιωματικούς εν υπηρεσία
+της Πύλης· ικανοποιείτο άρα η Αγγλία, αν η Πύλη τη έλεγεν, ότι δεν
+είχεν εξουσίαν να επαγρυπνή τας αξιοκατακρίτους ταύτας πράξεις των
+υπηκόων της, διότι κατά τους νόμους του τόπου πας Μουσουλμάνος
+εδύνατο δικαιωματικώς να κινήση πόλεμον καθ' ούτινος η θρησκεία
+δεν ήτον η αυτή;
+
+«Αν ενεκρίνοντο τα τοιαύτα, ποία θα ήτον η θέσις των εθνών προς
+άλληλα; Η γενική ειρήνη, περί ης η Αγγλία, κατά το λέγειν της,
+τόσον φροντίζει, δεν θα εκρέματο πλέον από των συνθηκών και των
+αρχών του δημοσίου δικαίου, αλλά θ' αφίετο όλως διόλου εις τας
+ορέξεις και τα πάθη των λαών. Πάσα κυβέρνησις θα ενόμιζε τότε, ότι
+έπραξε παν ό,τι εκρέματο απ' αυτής, αν διετήρει την φιλίαν κατά το
+φαινόμενον, και ότι έπραξε παν ό,τι εκ των καθηκόντων της, αν
+έλεγε προς την γείτονά της, «είμαι αφιλοκερδής φίλος σου, είμαι
+όλη εις σε αφοσιωμένη, ευαρεστήσου εις ταύτην μου την ομολογίαν
+και μη με μεμφθής αν αφίνω τους υπηκόους μου να κόπτωσι τον
+λάρυγγα των υπηκόων σου». Μας νομίζει τάχα ο πρέσβυς ο ημέτερος
+φίλος τόσον μωρούς ώστε να πιστεύωμεν ότι η κυβέρνησίς του δεν
+έχει εξουσίαν να επαγρυπνή την διαγωγήν των υπηκόων της; Είχε
+βεβαίως η αγγλική κυβέρνησις την δύναμιν και επροθυμήθη εις χρήσιν
+αυτής, ότ' επρόκειτο να εμποδίση τα αγγλικά πλοία του να φέρωσιν
+ολίγα άλευρα εις τροφήν των οθωμανικών φρουρών, αίτινες απέθνησκαν
+της πείνας και είχεν τουλάχιστον την πειποίθησίν των εις την
+φιλανθρωπίαν παλαιού φίλου. Τοιαύτην δύναμιν είχε τότε η αγγλική
+κυβέρνησις, και ο οδυνηρός θάνατος τόσων Μουσουλμάνων είναι τρανή
+απόδειξις της αδιαφορίας της. Αν έχωμεν ειρήνην μετά της Αγγλίας,
+έχομεν αναμφιβόλως και το δικαίωμα να απαιτήσωμεν παρά της αυλής
+της να μη αφίνη τους υπηκόους της να μας πολεμώσιν. Αν αποδοκιμάζη
+την προς ημάς εχθράν διαγωγήν των υπηκόων της, διατί δεν τοις
+λέγει άπαξ διά πάντα. «Η Πύλη είναι φίλη μας προ αιώνων, δεν
+έχομεν παράπονα κατ' αυτής, είναι λοιπόν δίκαιον να μη τη δώσωμεν
+αιτίαν να έχη και αύτη παράπονα καθ' ημών. Εκτελεί τας μεθ' ημών
+συνθήκας, δίκαιον είναι να τας εκτελώμεν και ημείς». Διατί να μη
+λαλήση προς τους υπηκόους της την γλώσσαν ταύτην; διατί δεν τοις
+είπε ποτέ λόγον φιλικόν υπέρ ημών; Ο πρέσβυς, ο ημέτερος φίλος,
+απορεί διότι δεν ακούομεν τας συμβουλάς του; διατί απορεί; πάντοτε
+μας λαλεί φιλικώτατα, αλλά νομίζει τάχα ότι δεν ηξεύρομεν πόσον οι
+συμπατριώται του αγωνίζονται να μας βλάψωσι; πώς συμβιβάζονται οι
+λόγοι τούτου προς την διαγωγήν εκείνων; θεωρούντες τας τοιαύτας
+αντιφάσεις δεν καταλαμβάνομεν τη αληθεία τι τρέχει. Η υψηλή Πύλη
+απαιτεί ό,τι έχει δίκαιον ν' απαιτή, και ό,τι η Αγγλία δεν έχει
+δίκαιον να αρνήται· ήγουν την απαγόρευσιν του να πράττωσιν οι
+Άγγλοι κατά των Μουσουλμάνων έργα πολέμια είτε διά της προσωπικής
+συνδρομής των, είτε δι' αποστολής χρημάτων και πολεμεφοδίων, ως
+επί του παρόντος, και του να επιβουλεύωνται τα συμφέροντα αυτών
+υπό τους οφθαλμούς της ιονικής κυβερνήσεως. Φανερόν είναι, ότι η
+αγγλική κυβέρνησις δύναται να εμποδίση όλα ταύτα αν θελήση, και
+είναι καιρός να θελήση».
+
+(δ.)
+
+Επιστολή της ελληνικής κυβερνήσεως προς την αγγλικήν.
+
+«Οι Έλληνες προ τεσσάρων ετών, θαρρούντες αδιασείστως εις την
+θείαν πρόνοιαν, υπερασπίζονται με καλήν έκβασιν το έδαφος των
+προπατόρων των, λέγω ότι υπερασπίζονται το έδαφος, επειδή ολίγον
+φροντίζουν διά τας πόλεις και χωρία, διά τας οικίας και
+ιδιοκτησίας των· τούτο ικανώς απεδείχθη εις τας διαφόρους
+λεηλασίας των εχθρών των, καθ' ας οι Έλληνες εθυσίασαν με μεγάλην
+γενναιότητα και μεγαλοψυχίαν όσα είχαν ακριβώτερα και
+πολυτιμότερα, επροτίμησαν την ελευθερίαν υπό τας σκηνάς των, εις
+τας κοιλάδας των, και επί των κορυφών των ορέων των παρά τας
+λαμπράς κατοικίας της δουλείας· αύτη η αξιοσημείωτος περίστασις
+της ιστορίας του επιμαχικού πολέμου των Ελλήνων δεν πρέπει να
+γεννήση εις όλας τας χριστιανικάς ψυχάς την πεποίθησιν ότι οι
+Έλληνες αρχίζοντες την πάλην διά να αποκτήσουν τα δικαιώματά των,
+αποσείοντες αφόρητον ζυγόν αυτών είχαν προ οφθαλμών τον ιερόν
+σκοπόν του να σώσουν την πίστιν των, την πατρίδα των, τους ιερούς
+ναούς των, τα μνημεία των προγόνων των, τας γυναίκας και τα παιδία
+των, και όχι εκείνα τα πολιτικά τέλη, τα οποία ετάραττον τότε την
+Ευρώπην, απέχοντες πολλά απ' αυτά; Οδηγούμενοι λοιπόν από τοιαύτας
+αρχάς εις την οποίαν ηναγκάσθησαν πάλην, δεν έλλειψαν
+επικαλούμενοι την συμπάθειαν των χριστιανών αδελφών των. Αλλ' η
+πολιτική της Ευρώπης συλλαβούσα άλλας ιδέας περί των αρχών της
+συμφοράς μας απεφάσισε να περιορισθή εις την ουδετερότητα. Οι
+Έλληνες δε μη βλέποντες τελειωμένην την επιθυμίαν των εβιάσθησαν
+να αφοσιωθώσι μόνοι των με αμοιβαίαν πίστιν εις την υπεράσπισιν
+των ιερών δικαιωμάτων των, αφίνοντες εις τον καιρόν να φανερώση
+τας αρχάς και τας αιτίας των.
+
+«Μολοντούτο το ελληνικόν έθνος, ως και η διοίκησίς του, της οποίας
+λαμβάνω την τιμήν να γίνω το όργανον, παρρησίαζον την υπόκλισιν
+του προς την βρεττανικήν μεγαλειότητά του σέβας των μέσον της
+εξοχότητός σας, διακηρύττει πανδήμως ότι προτιμά θάνατον ένδοξον
+παρά τον αίσχιστον ζυγόν εις τον οποίον θέλουν να το κάμουν να
+υποκύψη. Είναι απίθανον ότι η βρεττανική μεγαλειότης του, η οποία
+έδειξε φιλανθρωποτάτην διάθεσιν προς τους λαούς της νοτίου
+Αμερικής, θέλει επιτρέψει ώστε οι Έλληνες να εξαλειφθούν από τον
+κατάλογον των πεπολιτισμένων εθνών, ως ήσαν ανάξιοι διά να
+εγκαταριθμηθούν προτού να συστηθούν ως έθνος. Οι Έλληνες όμως υπό
+την αναφοράν των δικαιωμάτων των ευρίσκονται εις θέσιν
+ευνοϊκωτέραν παρ' εκείνην των λαών της μεσημβρινής Αμερικής. Αυτοί
+ητίμασαν και εταπείνωσαν την αδυναμίαν της τουρκικής διοικήσεως,
+απέδειξαν ότι ήσαν άξιοι της ελευθερίας· δεν πολεμούν την μητέρα
+πατρίδα των, αλλ' έν έθνος, το οποίον ήρπασε και εξουσίασε τους
+τόπους των, μεταχειριζόμενον τα τέκνα των ως δούλους. Οι Έλληνες
+απετίναξαν τον βαρβαρικόν ζυγόν με μεγάλην έκπληξιν της Ευρώπης
+και όλων των εθνών· επεχειρίσθησαν τον πόλεμον, χωρίς να έχουν
+τους τρόπους διά να τον κάμουν, όντες πεπεισμένοι ότι άλλως δεν
+εδύναντο να απολαύσουν την ανεξαρτησίαν των παρά με πολυαρίθμους
+θυσίας· απέκτησαν φρούρια, πόλεις και μέγαν αριθμόν θέσεων,
+αίτινες ευρίσκοντο εις χείρας βαρβάρων δεσποτών αυτών· εις
+διαφόρους μάχας κατέστρεψαν με μερικά εμπορικά πλοία τον
+πολυάριθμον και φοβερόν στόλον των Τούρκων· εσύστησαν νόμους
+ομοίους με τους των πολιτισμένων εθνών, εσχημάτισαν διοίκησιν υπό
+τας διαταγάς της οποίας ετάχθησαν. Εμπορεί τις πλέον να αμφιβάλλη
+την σήμερον εάν οι Έλληνες είναι άξιοι της ελευθερίας; Ίσως η
+Βρεττανική μεγαλειότης του παρετήρησεν ότι η Ελλάς ελευθερωθείσα,
+διά το τον λαόν αύτης εμψυχούν πνεύμα και διά την γεωγραφικήν της
+θέσιν, ημπορεί να γίνη ωφέλιμος εις τα συμφέροντα της μεγάλης
+Βρεττανίας. Το εμπόριον είναι η ζωοδοτική αρχή των πεπολιτισμένων
+εθνών· και πού αλλού εμπορεί να λάβη μεγαλητέραν ασφάλειαν, παρά
+εις την δεξιάν χείρα της Ευρώπης, ήτις κατά τινα τρόπον
+σχηματίζεται υπό της Ελλάδος; Ποίον άλλο σημείον ωφελιμωτέρας
+υποστηρίξεως διά την διατήρησιν της ευρωπαϊκής ισοσταθμίας εμπορεί
+η Αγγλία να εύρη παρά τα φυσικά οχυρώματα, μεταξύ των οποίων η
+Ελλάς είναι θεμένη; αύται είναι αλήθειαι αναντίρρητοι, τας οποίας
+ο καιρός θέλει ανακαλύψει.
+
+Η Ελλάς λοιπόν δι' αυτάς τας αιτίας έχει, νομίζω, ηθικώς και
+πολιτικώς το δικαίωμα του να ελπίση παν είδος βοηθείας και
+υποστηρίξεως από το αγγλικόν έθνος το τόσον φιλούν την
+ανθρωπότητα, και εξαιρέτως από την βρεττανικήν μεγαλειότητά του,
+της οποίας ο κόσμος όλος γνωρίζει τα αξιοσέβαστα φρονήματα. Εκ
+τούτου δεν είναι αμφιβολία, εάν η ανεξαρτησία της Ελλάδος είναι
+σύμφωνος με τα συμφέροντα των ευρωπαϊκών εθνών, αύτη η περίστασις
+είναι μία ισχυρά αφορμή διά να μη στερηθή το ελληνικόν έθνος τα
+ιερά του δικαιώματα· το δε αγγλικόν, ούτινος η προς την της
+Ευρώπης πολιτικήν ισοσταθμίαν επιρροή είναι τόσον γενικώς
+εγνωσμένη, να μη σταθή αδιάφορον εις το οικτρόν θέαμα της τόσον
+αναξίως και αδίκως υπό των ποδών καταπατουμένης ανθρωπότητος».
+
+(ε.)
+
+Απάντησις της αγγλικής κυβερνήσεως προς την ελληνικήν.
+
+«Η προς εμέ υμετέρα επιστολή της 24 αυγούστου δεν έφθασεν εις
+χείρας μου ειμή την 23 οκτωβρίου· περιέχει αύτη παρατηρήσεις της
+προσωρινής κυβερνήσεως της Ελλάδος περί τινος εγγράφου
+δημοσιευθέντος διά των ευρωπαϊκών εφημερίδων ως σχεδίου της αυλής
+της Ρωσσίας περί ειρηνεύσεως της Ελλάδος. Αναμφίβολον είναι ότι η
+δημοσίευσις αύτη έγεινεν άνευ αδείας, και αγνοώ αν έχη τινά
+επισημότητα. Αλλ' η αγγλική κυβέρνησις φρονεί, ότι παν σχέδιον της
+ρωσσικής κυβερνήσεως, τείνον εις ειρήνευσιν της ανατολής, δεν
+ημπόρει να μη ήναι ευνοϊκόν προς τους Έλληνας, ουδ' επροτίθετο η
+κυβέρνησις εκείνη να δώση τον νόμον αυτοίς ή τη οθωμανική
+κυβερνήσει· ο δε μεγαλειότατος αυτοκράτωρ πασών των Ρωσσιών, όπως
+και αν εθεώρει το περί ου ο λόγος σχέδιον, θα έκρινε πρέπον να το
+κοινοποιήση τοις συμμάχοις του πριν το προβάλη τοις διαμαχομένοις.
+Ο αυτοκράτωρ τοις εκοινοποίησε τω όντι σχέδιόν τι, δι' ου
+επρόκειτο να προταθή συγχρόνως ανακωχή και τη οθωμανική πύλη και
+τη προσωρινή κυβερνήσει της Ελλάδος, επί σκοπώ να δοθή καιρός εις
+μεσολάβησίν τινα φιλικήν, η δε αγγλική κυβέρνησις δεν θα
+εναντιούτο, αν το τοιούτον σχέδιον επροτείνετο εν καιρώ δέοντι·
+δεν πρέπει δε να αποκρύψω, ότι το έγγραφον, το κινήσαν εις τόσην
+αγανάκτησιν την ελληνικήν κυβέρνησιν, εκίνησεν εις άλλην τόσην και
+την οθωμανικήν. Εν ώ οι Έλληνες φαίνονται ανένδοτοι προς πάντα
+συμβιβασμόν μη στηριζόμενον επί της εθνικής των ανεξαρτησίας, η
+Πύλη απορρίπτει επίσης πάντα τρόπον συνδιαλλαγής μη χαρακτηρίζοντα
+τον Έλληνα ως ραγιάν. Ούτω διατεθειμένων των πνευμάτων, ολίγη
+ελπίς αναμφιβόλως υπάγει μεσολαβήσεως δεκτής και ευτυχούς. Αν η
+Ρωσσία επρότεινε τοιούτον συμβιβασμόν πριν καταντήσωσιν αι
+απαιτήσεις του ενός και του άλλου όπου κατήντησαν την σήμερον, αν
+τον επρότεινε καθ' όν καιρόν αι περιπέτειαι του πολέμου εφαίνοντο
+παρέχουσαι ισχυράς αφορμάς συμβιβασμού, φιλικώ τω τρόπω, ούτε η
+Ρωσσία ούτε άλλη τις Δύναμις, θεωρούσα το σχέδιον τούτο άξιον της
+σκέψεώς της, θα εφαίνετο μεμπτή. Το έγγραφον τούτο, θεωρούμενον ως
+υπόμνημα ρωσσικόν, περιέχει στοιχεία ειρηνεύσεως, αν και τα
+στοιχεία ταύτα δεν φέρουν τους αρμοδίους ίνα τεθώσιν υπό τας όψεις
+των διαμαχομένων τύπους. Αν η κυριαρχία της Πύλης επί της Ελλάδος
+δεν πρέπη αφεύκτως να επανέλθη, αν η ανεξαρτησία των Ελλήνων δεν
+πρέπη αφεύκτως να αναγνωρισθή (και τα δύο ταύτα αντίκεινται προς
+τον συμβιβασμόν), αν οι μεσίται δεν δύναται ν' αποφασίσωσιν άνευ
+της συγκαταθέσεως των αντιφερομένων, δεν μένει παρά να τροπολογηθή
+και η κυριαρχία της Πόλης και η ανεξαρτησία της Ελλάδος, και τότε
+να συζητηθώσιν ο τύπος και ο βαθμός των τροπολογιών· οι
+διαμαχόμενοι διαμαρτυρόμενοι εδύναντο αναντιρρήτως να ματαιώτωσι
+παν σχέδιον συμβιβασμού, όσον εύλογον και αν ήτον ως προς τας
+αρχάς του, και οίον αμερόληπτον ως προς τους όρους του. Αλλ' ημείς
+ηξεύρομεν ότι οι διαμαχόμενοι είναι επίσης της γνώμης να
+απορρίψωσιν οποιονδήποτε συμβιβασμόν, και ματαία φαίνεται επί του
+παρόντος η ελπίς πάσης ευτυχούς μεσολαβήσεως.
+
+«Περί δε της αγγλικής αντιλήψεως, ην επικαλείσθε υπέρ των Ελλήνων
+εις ανάκτησιν της ανεξαρτησίας των παραλληλίζοντας τα δικαιώματά
+του προς τα των πολιτειών της νοτίου Αμερικής, αίτινες εχωρίσθησαν
+από της μητροπόλεώς των, οφείλω να σας παρατηρήσω, ότι εν τη
+μεταξύ των πολιτειών τούτων και της Ισπανίας πάλη η Αγγλία εκήρυξε
+και ετήρησεν αυστηράν ουδετερότητα. Τα αυτά έπραξε και ως προς τον
+καταστρεπτικόν πόλεμον της Ελλάδος, και πάντοτε εσεβάσθη τα
+πολεμικά δίκαια των Ελλήνων. Αν δε ηναγκάσθη προ ολίγου να
+εμποδίση τας καταχρήσεις του δικαίου τούτου, ελπίζω ότι δεν θα
+ευρεθή πλέον εις την αυτήν ανάγκην. Η προσωρινή κυβέρνησις της
+Ελλάδος ας είναι βεβαία, ότι η αγγλική θα διατηρήσει και εις το
+εξής την αυτήν ουδετερότητα, και δεν θ' αποπειραθή να βιάση τους
+Έλληνας επί λόγω ειρηνεύσεως εις παραδοχήν σχεδίου συμβιβασμού
+παρά τας ευχάς των, αν ποτέ γενή λόγος περί τοιούτου. Αλλ', αν οι
+Έλληνες, ή επί του παρόντος ή μετά ταύτα, νομίσωσι πρέπον να
+ζητήσωσι την μεσιτείαν μας, την προσφέρομεν τω σουλτάνω, και αν
+την δεχθή, ουδέν θα παραμελήσωμεν εις καρποφορίαν της διά της
+συνεργείας και των άλλων Δυνάμεων, ων η συνδρομή και τον
+συμβιβασμόν θα ευκολύνει και την διατήρησιν αυτού θα ασφαλίσει.
+Ιδού ό,τι δύναται η Ελλάς, καθώς ημείς κρίνομεν, να ζητήση παρά
+των Άγγλων υπουργών. Ούτε εμμέσως ούτε αμέσως ερέθισαν ούτοι τους
+Έλληνας εις την έναρξιν του αγώνος των, αλλ' ούτε διά τινος τρόπου
+παρενέβαλαν εμπόδια εις την πρόοδόν του· ουδείς έχει δίκαιον να
+υπολάβη ότι η Αγγλία, έχουσα υπ' όψιν τας μεταξύ αυτής και της
+Πύλης ενυπαρχούσας φιλικάς σχέσεις και τας παλαιάς συνθήκας, ας η
+Πύλη δεν παρέβη, ημπορεί ν' αναδεχθή πάλην μηδόλως παρ' αυτής
+προκαλεσθείσαν, και να οικειοποιηθή διαφοράν αλλοτρίαν. Ελπίζω ότι
+οι λόγοι μου θα διασκεδάσουν πάσαν εξ αγνοίας ή εκ πνεύματος
+ραδιουργίας υπόνοιαν, και πάσαν κατηγορίαν ότι δυσμενώς διέκειτο η
+αγγλική κυβέρνησις προς τους Έλληνας και θα ίδωσιν ούτοι εν τοις
+λόγοις μου τούτοις την καθαρότητα των φρονημάτων μας, άτινα δεν
+διστάζομεν να εκφράσωμεν και παρρησία».
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΝΓ'.
+
+(α.)
+
+Εν ώ κατεγινόμην εις την τύπωσιν του γ' τούτου τόμου, εξεδόθη
+δίτομος ιστορία του κυρίου Φινλάη περί της Ελληνικής επαναστάσεως.
+
+Με μέμφεται ο συγγραφεύς ούτος εν σελίδι 69 του β' τόμου ως
+μηδεμίαν ποιήσαντα μνείαν του κόμητος Σανταρόζα εν τω επ'
+εκκλησίας επικηδείω μου λόγω εις τους εν Σφακτηρία πεσόντας·
+ωρμήθη δε εις την μομφήν ταύτην έκ τινων των εν τω ημερολογίω του
+Ιταλού κυρίου Κολλενίου λόγων.
+
+Ουδέποτε απήγγειλα επικήδειον λόγον εις τους εν Σφακτηρία
+πεσόντας. Ο λόγος, ον αινίττονται και ο κύριος Κολλένιος και ο
+κύριος Φινλάης, είναι ον απήγγειλα την 10 μαΐου 1825, καθ' ήν
+ημέραν εκηρύχθη γενική αμνηστεία· είχε δε ο λόγος θέμα την
+ομόνοιαν· παρενείρεται δε το εν Σφακτηρία πάθημα εν παρόδω, αλλ'
+ουδείς των εκεί πεσόντων Ελλήνων η φιλελλήνων μνημονεύεται
+ονομαστί· εύφημον όμως και δικαίαν μνήμην εποίησα του αρίστου
+ανδρός και θερμού φιλέλληνος Σανταρόζα εν τω κειμένω του ανά
+χείρας κεφαλαίου της Ιστορίας μου προ πολλών ετών.
+
+Λέγει ο κύριος Φινλάης εν σελίδι 180 του α' τόμου ότι, επειδή
+σπανίως αναφέρω τας πηγάς, όθεν αρύομαι, λαμβάνω την ελευθερίαν ν'
+αντιγράφω τους συγγραφείς, οσάκις είναι Έλληνες, και να τους
+μεταφράζω κατά γράμμα, οσάκις είναι ξένοι· φέρει δε και παράδειγμα
+φράσιν τινά δίστιχον εκ των υπομνημάτων του αοιδίμου Γερμανού
+λέγουσαν· «Συγχρόνως άλλοι Καλαβρυτινοί εφόνευσαν δύο σπαχήδας
+Τριπολιτσώτας εις το χωρίον του Λιβαρτσίου, και πάλιν άλλοι εις
+τον Φενεόν τους γυφτοχαρατσήδας».
+
+Οι προ εμού συγγράψαντες διηγήθησαν τα εν τη φράσει ταύτη
+συμβάντα· γνωστά δε τοις πάσι και αναμφισβήτητα, και ουδεμία χρεία
+μαρτυρίας εις επιβεβαίωσιν πασιγνώστων και πανθομολογήτων
+συμβάντων. Σημειωτέον δε, ότι ο κύριος Φινλάης παρενόησε την
+σημασίαν της λέξεως γ υ φ τ ο χ α ρ α τ σ ή δ α ς.  Δεν εννοεί η
+εν τη ανωτέρω φράσει λέξις αύτη, ως αυτός και εν τω χωρίω τούτω
+και εν το προλόγω του συγγράμματός του ημαρτημένως υπολαμβάνει,
+ότι οι χαρατσήδες εκαλούντο ούτω προς χλευασμόν, αλλ' ότι
+εχαράτσοναν τους τήδε κακείσε περιφερομένους φερεοίκους γύφτους·
+εκ της τάξεως δε ταύτης ήσαν οι φονευθέντες· χαρατσήδες δε απλώς
+εκαλούντο οι χαρατσόνοντες τους κατοίκους των πόλεων και χωρίων.
+
+Ποιών λόγον ο κύριος Φινλάης εν σελίδι 335 του α' τόμου περί των
+κατά τον Βαρνακιώτην, και διψών να εύρη αιτίαν μομφής κατά του
+Μαυροκορδάτου και κατ' εμού, λέγει· «Εγνώριζαν και ο Μαυροκορδάτος
+και ο Τρικούπης (ανάγνωθι Ιωάννης Τρικούπης, ο πατήρ μου, ως αυτός
+ο κύριος Φινλάης επιδιορθόνει τούτο εν τω τέλει του τόμου ως
+ημαρτημένον) «τας ραδιουργίας του Βαρνακιώτου και τας ενεθάρρυναν
+επί ματαία ελπίδι ωφελείας εξ επιπλάστου προδοσίας, αλλ' ηττήθησαν
+εν τω ατίμω τεχνάσματί των.
+
+Παράδοξον πώς ο κύριος Φινλάης δεν συστέλλεται αποκαλών άτιμον
+τέχνασμα το εις αναβολήν της εις την Αιτωλοακαρνανίαν επικειμένης
+εχθρικής εισβολής εν τη δεινή εκείνη ώρα στρατήγημα τούτο. Αν
+ούτως έχη, άτιμον τέχνασμα είναι και το του Μάρκου Μπότσαρη επί
+της πρώτης πολιορκίας του Μεσολογγίου προς τον Άγον Βασιάρην και
+μυρία άλλα· ατιμότερον δε τούτων, κατά τον κύριον Φινλάην, είναι
+και το του Θεμιστοκλέους προς τους Λακεδαιμονίους επί της
+κατασκευής των Μακρών τειχών.
+
+Εξ όσων απηντήσαμεν επί των ανωτέρων επικρίσεων του κυρίου Φινλάη
+αποδεικνύεται σαφέστατα, ότι και τα του λόγου μου περί των εν
+Σφακτηρία πεσόντων, ων την αποσιώπησιν καλεί ο κύριος Φινλάης
+τρανόν δείγμα της εθνικής των Ελλήνων προς τους ξένους αχαριστίας
+είναι τρανόν ψεύδος, και η επανόρθωσίς του περί των
+γυφτοχαρατσήδων φανερά παραδιόρθωσις, και οι περί των επί
+Βαρνακιώτου λόγοι του αυτόχρημα παραλογισμοί.
+
+Ηρανίσθην βεβαίως ή, αν θέλη ο κύριος Φινλάης, μετέφρασα κατά
+γράμμα τεμάχια της Ιστορίας του Γόρδωνος· δεν ηθέλησα δε να τα
+παραφράσω, ως άλλοι τινές ιστοριογράφοι, διότι εθεώρησα τούτο
+παιδαριώδες. Ιδού δε ο λόγος, δι' ον απεσιώπησα εκ προμελέτης
+πόθεν τα παρέλαβα.
+
+Άλλο το συγγράφειν τα προγενέστερα συμβάντα, και άλλο το
+συγγράφειν τα σύγχρονα. Εν εκείνοις η μαρτυρία όθεν πορίζεται η
+ύλη είναι απαραίτητος, αλλ' εν τούτοις είναι αδύνατος, διότι
+πορίζεται εκ πολλών στομάτων, και η αξιοπιστία καταντά
+ανεξέλεγκτος, διότι οι λόγοι είναι πτερόεντες· εγγύησις δε της
+ακριβείας των ιστορουμένων είναι κυρίως ο χαρακτήρ του ιστορικού.
+Αλλ' οσάκις ο σύγχρονος ιστορικός παραλαμβάνει τι παρά συγχρόνου
+ιστορικού, οφείλει να μη το παραλαμβάνη ειμή υπό την εξέλεγξιν
+αυτοπτών και αυτηκόων, καθ' όσον είναι τούτο εφικτόν, ή υπό το
+κύρος ανεκδότων ημερολογίων ή αξιοπίστων εγγράφων· τούτο εγώ
+έπραξα συνήθως· ηρύσθην δε συχνάκις και εκ των αυτών πηγών όθεν
+ηκούσθησαν και οι σύγχρονοί μου συγγραφείς.
+
+Αρκούντα νομίζω ταύτα εις ορθήν εκτίμησιν και τινων άλλων
+μικρολογιών του κυρίου Φινλάη περί της ιστορίας μου· λέγω
+μικρολογιών, διότι ουδέν οπωσούν ουσιώδες των εν τη ιστορία μου
+προσβάλλει, αν και φαίνεται μικροσκοπικώς καταγινόμενος εις
+ανεύρεσιν ημαρτημένων. Τούτο μόνον λυπούμενος προσθέτω, ότι ο
+διερχόμενος την βίβλον του αδύνατον να μη την θεωρήση αποκύημα
+ακρισίας, δυστροπίας και αγενούς πάθους προς τους άνδρας του
+Αγώνος.
+
+(β.)
+
+Ο επίσκοπος Μοθώνης, καταμηνυθείς ως υποκινήσας τας αδίκους σφαγάς
+των εν Νεοκάστρω επί της πτώσεώς του εβασανίσθη και ετελείωσε τας
+ημέρας του εν σκοτεινή φυλακή πανωλόβλητος.
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΝΔ'.
+
+(α·)
+
+«Το στρατιωτικόν μας (έγραφε το νομοτελεστικόν τη εν Λονδίνω
+επιτροπή την 11 ιουνίου) κατήντησεν όχι πλέον ανοικονόμητον, αλλά
+και ο λυμεών της πατρίδος· αι καταχρήσεις του είναι απερίγραπτοι·
+διά να λάβετε μίαν ιδέαν αυτών αρκεί να σας είπωμεν ότι πολλάκις
+χάνομεν την νίκην και κινδυνεύει η πατρίς, διότι εν ώ η διοίκησις
+νομίζει ότι έχει εις μίαν θέσιν πέντε χιλιάδας στρατιωτών, όταν
+πρέπη ν' αντιπαραταχθώσι, δεν ευρίσκονται ούτε χίλιοι, και αυτοί
+σπανιώτατα ευρίσκονται σύμφωνοι και πολλάκις χαρίζουν διά της
+διαιρέσεως των την νίκην εις τον εχθρόν. Αλλά τας κατανοήσεις
+αυτάς ποίος να τας εμποδίση; οποίους και αν μεταχειρισθή η
+κυβέρνησις είναι της αυτής ζύμης, και αν κάμουν καμμίαν δούλευσιν
+εις αυτήν, αφ' ού διά μέσου των ταπεινώση η διοίκησις τους
+εναντίους της, αυτοί γίνονται χειρότεροι και θέλουν να δώσουν
+νόμους, η δε διοίκησις αναγκάζεται να τους οικονομή. Αυτού του
+στρατιωτικού η κακοήθεια εξήντλησε το μεγαλήτερον μέρος του
+δανείου χωρίς να ωφεληθή παντελώς η πατρίς, και εις τον παρόντα
+κίνδυνον δεν έχει ούτε μέσα ούτε στρατιώτας να αντιτάξη».
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΝΕ'.
+
+(α.)
+
+«Το δε άντρον το Κωρύκιον μεγέθει τε υπερβάλλει τα ειρημένα, και
+έστιν επί πλείστον οδεύσαι δι' αυτού και άνευ λαμπτήρων· ό τε
+όροφος ες αύταρκες από του εδάφους ανέστηκε, και ύδωρ το μεν
+ανερχόμενον εκ πηγών, πλέον δε έτι από του ορόφου στάζει, ώστε και
+δήλα εν τω εδάφει σταλαγμών τα ίχνη διά παντός εστι του άντρου . .
+. . . . Από δε του Κωρυκίου χαλεπόν ήδη και ανδρί ευζώνω προς τα
+άκρα αφικέσθαι του Παρνασού . . . . . .Σπηλαίων δε ων είδον θέας
+άξιον μάλιστα εφαίνετο είναι μοι». — Εκ των του Παυσανίου.
+
+«Ιεροπρεπής δ' εστί πας ο Παρνασός, έχων άντρα τε και άλλα χωρία
+τιμώμενά τε και αγιστευόμενα, ων εστι γνωριμώτατόν τε και
+κάλλιστον το Κωρύκιον, νυμφών άντρον».  — Εκ των του Στράβωνος.
+
+                              «Σέβω δε νύμφας, ένθα Κωρυκίς πέτρα
+                              κοίλη, φίλορνις, δαιμόνων αναστροφή».
+
+                                            — Εκ των του Αισχύλου.
+
+(β.)
+
+Επειδή ο κύριος Κρητοβουλίδης λέγει εν σελίδι 331 των υπομνημάτων
+του, ότι παρεμόρφωσα τα περί ης ο λόγος καταλήψεως της
+Γραμβούσης, δηλοποιώ εις πίστωσιν ων διηγήθην, ότι είχα προς τοις
+άλλοις υπ' όψιν, γράφων ταύτα, και το περί ου προανέφερα και
+εισέτι ανά χείρας μου ιδιόγραφον υπόμνημα του κυρίου Αναγνώστη
+Παναγιώτου, όχι κατά τον κύριον Κρητοβουλίδην απόντος αλλά
+παρόντος επί τη καταλήψει του φρουρίου τούτου και
+πρωταγωνισθέντος. Το υπόμνημα τούτο διηγείται και τα της επί
+Τομπάζη αποτυχούσης εφόδου της Γραμβούσης και αλλά συμβάντα. Των
+δύο τούτων συμπολιτών και υπομνηματιστών η διήγησις εν πολλοίς
+διαφέρει· προτιμοτέρα δε βεβαίως η του αυτόπτου, του και ως
+πολιτικού και ως πολεμικού διακριθέντος.
+
+(γ.)
+
+Θέλων ο αντιναύαρχος Δεριγνής να βεβαιωθή περί της σκανδαλώδους
+διαγωγής του πλοιάρχου τούτου, έστειλε την κορβέτταν &Victorieuse&
+εις Ύδραν, και την γολέτταν &Estafette& εις Αίγιναν, και έμαθε
+παρά του Τομπάζη, του Κριεζή και του Κανάρη, ότι το περί ου ο
+λόγος γαλλικόν βρίκι έρριψε τω όντι επί την λέμβον του Κανάρη
+τέσσαρας κανονίας.
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΝΣΤ'.
+
+(α.)
+
+Το αυτό έτος απεστάλη παρά του Μαυροκορδάτου ιδιαιτέρως εις
+Βαυαρίαν και ο Ρεϊνέκος επί παραγγελία να μάθη παρά του εκεί
+διατρίβοντος και αξίως διά τον χαρακτήρα και τας αρετάς του
+τιμωμένου Ευγενίου Βωαρναίσου, αν εδέχετο τον θρόνον της Ελλάδος·
+αλλ' ο ανήρ ούτος απέθανε προ της αφίξεως του απεσταλμένου.
+
+(β.)
+
+Καθ' όν καιρόν επεριμένετο ο Μεττερνίχος εις Παρισίους, ηρώτησεν ο
+εκεί πρέσβυς της Αγγλίας, Γραμβίλλος, τον επί των εξωτερικών
+υπουργόν Κάνιγγα τι να τω είπη. «Μάθε πρώτον», απήντησεν ο
+Κάννιγγ, ότι θεωρώ τον Μεττερνίχον ως τον αχρειέστατον και τον
+ψευδέστατον των εν Ευρώπη και καθ' όλον ίσως τον πολιτισμένον
+κόσμον ανθρώπων.  — &George Canning and his Times.&
+
+(γ.)
+
+Ιδού το έγγραφον ολόκληρον.
+
+«Ο κλήρος, οι παραστάται, οι αρχηγοί πολιτικοί και στρατιωτικοί
+ξηράς και θαλάσσης του ελληνικού έθνους Αον· παρατηρούντες ότι,
+διά τα ανεξάλειπτα δικαιώματα, της ιδιοκτησίας και κυριότητος, διά
+τας επικρατούσας αρχάς της θρησκείας και ελευθερίας και διά το εκ
+φύσεως έμφυτον του να διατηρή και διασφαλίζη έκαστος την ιδίαν
+ύπαρξιν, οι Έλληνες ενωπλίσθησαν με τα όπλα της δικαιοσύνης, και
+εις διάστημα πλέον τεσσάρων ετών υπέστησαν αποφασιστικώς και
+σταθερώς κατά των δυνάμεων της Ασίας, της Αφρικής και της Αιγύπτου
+πεζών τε και ναυτικών, και εις όλους τούτους τους κινδύνους· τώρα,
+ηφάνησαν και τώρα άμπωσαν τας κολοσσαίας δυνάμεις του εχθρού, και
+τελευταίοι στερημένοι παντός μέσου ανήκοντος εις τοιούτον υψηλόν
+εγχείρημα καθιέρωσαν ούτοι διά του αίματός των τα πολύτιμα αυτών
+δικαιώματα, και έδωκαν εις τον εκπεπληγμένον κόσμον όχι τόσον
+κοινάς αποδείξεις δι' όσον είναι ικανός ένας λαός εκ φύσεως
+γεννημένος διά να ζη ελεύθερος, και όστις ήδη εδυνήθη να διασπάση
+τους βρόχους μιας ικανώς πολυχρονίου καταθλιπτικής δουλείας· Βον·
+παρατηρούντες ότι εκ των αποτελεσμάτων μιας πάλης ούτως ανομοίου
+απέκτησαν οι Έλληνες την απαράμιλλον απόφασιν της πολιτικής αυτών
+καταστάσεως· Γον· σκεπτόμενοι ότι πράκτορές τινων ηπειρωτικών
+Δυνάμεων, αν και χριστιανών, δεν διεφύλαξαν οδηγίαν συνεχομένην με
+τας αρχάς τας οποίας αυτοί εστερέωσαν, αλλ' από μέρους των αυτών
+δεν έλειψαν να εκβώσι συνεχώς αντιρρήσεις πολιτικαί πολυμόρφου
+ουσίας και χαρακτήρος· Δον· παρατηρούντες ότι τινές των πρακτόρων
+τούτων παίζουν διά των απεσταλμένων των εντός της Ελλάδος, ώστε να
+εισχωρήση είς τινας Έλληνας η κλίσις του να συστήσουν νέους
+σχηματισμούς πολιτικούς αρμοδίους προς το πνεύμα και τα τέλη των
+τοιούτων παρακινητών· Εον· παρατηρούντες ότι όχι ολίγους
+κατατρεγμούς και παραβάσεις υποφέρει η νόμιμος και τακτική κίνησις
+του ελληνικού ναυτικού από τους αρχηγούς των θαλασσίων δυνάμεων
+τινων βασιλειών, οίτινες κατά πάντα τρόπον πειράζουν τα καθήκοντα
+της διακηρυχθείσης ουδετερότητος από τας αυλάς των εις τας
+συνελεύσεις του Λαϋβάχ και της Βερώνης· ΣΤον· παρατηρούντες με
+μεγάλην θλίψιν αυτούς τους χριστιανούς οπλιζομένους εναντίον των
+οπαδών του Ευαγγελίου και εις βοήθειαν εκείνων του Κορανίου, εις
+τρόπον ώστε στρατιώται Ευρωπαίοι, εναντίον πάσης αρχής αληθούς
+πολιτικής και ηθικής, σπεύδουν να διδάξουν διορίσουν και οδηγήσουν
+τα στίφη των βαρβάρων διευρυνόμενα να λεηλατήσουν την ιεράν
+εκείνην γην, ήτις σκεπάζει ανάμικτα και συγκεχυμένα τα αθάνατα
+κόκκαλα των Κιμώνων, των Τσαμαδών, των Λεωνιδών, των Μποτσάρων,
+των Φιλοποιμένων, των Νικηταραίων και Κολιαίων, όπερ εμποδίζει τας
+προόδους της ιεράς υποθέσεως της Ελλάδος· Ζον· παοατηρούντες ότι η
+διοίκησις της μεγάλης Βρεττανίας, ευτυχής εις το να διευθύνη λαόν
+ελεύθερον, είναι η μόνη ήτις διετήρησε μέχρι λεπτού καθαράν την
+ουδετερότητα περιφρονούσα να μιμηθή τας αναφανδόν βίας ή τας
+νεφώδεις διαχειρήσεις αι οποίαι από άλλους αδιακόπως επράχθησαν
+και πράττονται εις την Ελλάδα, Κωνσταντινούπολιν και Αίγυπτον·
+Ηον· σκεπτόμενοι ότι η Βρεττανική αδιαφορία δεν αρκεί ν'
+αντιρροπήση τον ήδη επηυξημένον εξωτερικόν κατατρεγμόν προς βλάβην
+της Ελλάδος. Θον· παρατηρούντες ότι η Ελλάς όχι από χαύνωσιν
+δυνάμεων ούτε από αδυνατισμένην απόφασιν δεν εδυνήθη μέχρι τούδε
+να προεπιχειρή, αλλά διά τα προρρηθέντα αίτια και μάλιστα την
+πηγάζουσαν από του να μην  έλαβε ποτέ διοίκησιν υπερτέραν των
+παθών και σχέσεων· Ιον· παρατηρούντες ότι οι Έλληνες εις τοιαύτην
+γενναίαν μάχην ή πρέπει να εκβώσιν από ταύτην νικηταί, ή θέλουν
+είσθαι τελείως αφανισμένοι, επειδή ουδέν μέσον είναι το οποίον να
+δύναται να τους αποσπάση από ταύτην την απόφασιν ήτις ήδη
+κατήντησεν από την φοράν τον πολέμου και του χρόνου άφευκτος·
+ΙΑον· παρατηρούντες τέλος πάντων ότι, αν από υπερτάτην χάριν της
+Προνοίας ευρίσκονται στερεωμέναι πλησίον μας αι Βρεττανικαί
+Δυνάμεις, χρεωστεί η Ελλάς εις την παρούσαν αυτής κατάστασιν να
+ωφεληθή από τούτο εγκαίρως ως και να ελπίση από την ευθύτητα και
+φιλανθρωπίαν της ισχυράς αυτής διοικήσεως· όθεν προς ασφάλειαν των
+ιερών δικαιωμάτων της του κράτους ελευθερίας και ικανώς στερεάς
+πολιτικής υπάρξεως η Ελλάς διά της παρούσης δημοσίου πράξεως
+προσδιορίζει, αποφασίζει, θεσπίζει, και βούλεται τον επόμενον
+Νόμον.
+
+«Αον. Το ελληνικόν έθνος, δυνάμει της παρούσης πράξεως, θέτει
+εκουσίως την ιεράν παρακαταθήκην της αυτού ελευθερίας, εθνικής
+ανεξαρτησίας και της πολιτικής αυτού υπάρξεως υπό την μοναδικήν
+υπεράσπισιν της Μεγάλης Βρεττανίας.
+
+«Βον. Η παρούσα αυτή οργανική πράξις του ελληνικού έθνους
+συνοδεύεται με επί τούτου διπλούν υπόμνημα προς την σεβασμίαν
+διοίκησιν της αυτού Βρεττανικής μεγαλειότητος κατ' ευθείαν εις
+Λονδίνον, και συγχρόνως αποστέλλεται εμμέσως διά της αυτού
+εξοχότητος του λόρδου μεγάλου Αρμοστού της Α. Μ. εις τας ηνωμένας
+επαρχίας των Ιονικών νήσων.
+
+«Γον. Οι πρόεδροι των εκτάκτων βουλευτηρίων του κράτους ξηράς και
+θαλάσσης θέλουν ετοίμως εκπληρώσει τον παρόντα νόμον. Εν . . . .
+την λ' αωκε'».
+
+(δ.)
+
+Ο Κωλέττης λέγει τα αίτια, δι' α δεν συνυπέγραψε το έγγραφον, εν
+μια των προς τον θείον του, Τουρτούρην, επιστολών του
+καταχωρισθείση εν τω περί της ελληνικής επαναστάσεως συγγράμματι
+του πρωτοσυγγέλου Φραντσή. Ο δε Κουντουριώτης δεν συνυπέγραψε,
+διότι υπεγράφη το έγγραφον υπό την προεδρίαν του Μιαούλη και του
+Κολοκοτρώνη και όχι αυτού.
+
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΝΖ'.
+
+(α.)
+
+Όροι Κεφαλαίου Μ'
+
+(β.)
+
+Το μηνοειδές τούτο πρόφραγμα κατεσκευάσθη δαπάνη του λόρδου
+Καρόλου Μουράη, υιού του δουκός του Αθόλλου, αξιοτίμου νέου,
+ελθόντος εις Ελλάδα ίν' αγωνισθή, και αποθανόντος εν Γαστούνη την
+30 ιουλίου 1824.
+
+Ο τειχοποιός Κοκκίνης ωνόμασε κατ' αρέσκειαν τα διάφορα οχυρά μέρη
+του τείχους· εις ακριβή δε κατάληψιν των ονομασιών, άς παρεδέχθην
+εκ της εφημερίδος των ελληνικών χρονικών του Μεσολογγίου, σημειώ
+ενταύθα τας αντιστοίχους γαλλικάς.
+
+
+Τετραγωνική τάφρος . . . . . Redoute
+Κανονοθυρίς. . . . . . . . . Embrasure
+Προμαχών . . . . . . . . . . Rempart
+Ευθύβολος φωτία. . . . . . . Feu rasant
+Καρκινοειδές πρόφραγμα . . . Tenaille
+Πρόχωμα. . . . . . . . . . . Cavalier
+Κανονοστάσιον. . . . . . . . Batterie
+Προτείχισμα. . . . . . . . . Bastion
+Αντιχαράκωμα . . . . . . . . Contrevallation
+Μηνοειδές πρόφραγμα. . . . . Lunette
+Μεσότειχον . . . . . . . . . Traverse
+Πρόταφρος. . . . . . . . . . Avant fossé.
+
+(γ.)
+
+Όρα εφημερίδος τον Φίλου του Νόμου Αριθ. 121, 122, 125, 126.
+
+ΚΕΦΑΛΑΙOΝ ΝΗ'.
+
+(α.)
+
+Παρόμοιον ανδραγάθημα διηγείται η εφημερίς του Μεσολογγίου υπ'
+αριθ. 88.
+
+«Τα από τον κόλπον των Π. Πατρών χθες (31 οκτωβρίου) εκπλεύσαντα
+επτά εχθρικά καράβια απηντήθησαν σήμερον απέναντι του ακρωτηρίου
+του Πάπα με τρία μικρά ένοπλα εδικά μας πλοία, διοικούμενα παρά
+των κυβερνητών Κωνσταντή Τρικούπη, Χρυσάνθου Μωραϊτάκη και
+Δημητρίου Παναγιώτη. Ήλθαν λοιπόν εις ναυμαχίαν, ήτις επεκράτησε
+δύο περίπου ώρας. Απίθανον ήθελε φανή ίσως να διακηρύξωμεν ότι η
+νίκη της ανίσου ταύτης ναυμαχίας έκλινεν εις τον ολιγάριθμον
+στολίσκον μας, και ότι τα εχθρικά καράβια συνιστάμενα από μίαν
+κορβέταν, δύο βρίκια και τέσσαρας γολέττας διέλυσαν την γραμμήν
+των και ηναγκάσθησαν με καταισχύνην των να εισέλθωσι πάλιν υπό την
+σκέπην των φρουρίων των Π. Πατρών πυροβολούντα από την πρύμνην».
+
+(β.)
+
+Ιδού η τελευταία αύτη ανταπόκρισις απαράλλακτος.
+
+           «Ιμπραήμ Πάσας Βαλής Τσεδά | «Μεχμέτ Ρεσήτ Πασάς Βαλής
+           και Μωρέως και Σερασκέρης  | της Ρούμελης και Σερασκέρης
+           (Τ. Σ.)»                   | (Τ. Σ.)»
+
+«Σε σας όπου βρισκόσασθε στην πολιορκίαν του Μεσολογγίου μικροί
+μεγάλοι σας φανερόνομεν διά ομιλίας του ράγι οπού ζητήσατε
+άνθρωπον από μέρους μας εστάλθη, και με αυτόν τον τρόπον
+ωμιλήθησαν μερικά και σε αυτό απάνω απέρασαν μερικαίς ημέραις.
+Όμως το ράγι όπου ζητείτε θέλει άλλον, με αυτόν τον τρόπον όπου
+σας φανερόνομεν άνωθεν· πρώτον να δώστε τα άρματα με αυτόν τον
+τρόπον οπού να μην έχη κανένας μικρό μαχαίρι· δεύτερον από μέρος
+της Τουρκιάς σε ό,τι τόπον θέλετε να κατοικήσετε· και οι καθαυτοί
+Μεσολογγίταις αν θέλουν να μισεύσουν σε άλλο μέρος σαν και σας
+τους δίνομεν την άδειαν· όχι και αν θέλουν να καθίσουν στον τόπον
+τους, γενήτε μοσάδες να καθίσουν στα σπήτια τους και στα
+υποστατικά τους, και όλον σας το έχει και ίρζι και ζωήν σας ως τον
+παραμικρόν δεν θέλει πειραχθήτε· σε αυτό σας βεβαιόνομεν· και αν
+κλίνετε σε αυτά, σας δίνομεν το ράγι, και αύτη είναι η τελεία
+απόκρισίς μας και τόσον· τη 21 μαρτίου 1826 από το στρατόπεδον».
+
+Η επιστολή αύτη υποθέτει ότι οι έγκλειστοι εζήτησαν πρώτοι
+συμβιβασμόν, αλλ' η υπόθεσις αύτη αποδεικνύεται ψευδής εκ της εξής
+απαντήσεως.
+
+«Προς τους υψηλοτάτους Βεζηράδες Μώρα Βαλεσήν και Ρούμελη Βαλεσήν.
+
+«Έχετε λάθος· ημείς δεν σας εζητήσαμεν προτήτερα κουβέντα, του
+λόγου σας μας εζητήσατε.
+
+«Είδαμεν το έγγραφον τσεβάπι σας και ευχαριστούμεν όπου μας
+γράφετε την αλήθειαν γυμνήν, διότι από τους ανθρώπους σας δεν
+ημπορέσαμεν να πληροφορηθούμεν έως τώρα, διότι μας τα έλεγαν
+μπερδευμένα. Δεν ηλπίζαμεν ποτέ να σας απεράση μια τέτοια φαντασία
+οπού οκτώ χιλιάδες άρματα αιματωμένα να τα ζητήσητε και να σας τα
+δώσωμεν με τα χέρια μας, τα οποία άρματα συμφωνούν με την ζωήν.
+Όθεν, καθώς βλέπομεν τον σκοπόν σας και την απόστασιν οπού έχομεν
+ημείς, θα γίνει εκείνο ό,τι απεφάσισεν ο Θεός, το οποίον δεν το
+ηξεύρετε ούτε η υψηλότης σας, ούτε ημείς, και ας γίνη το θέλημα
+του Θεού.
+
+    «1826, μαρτίου 21, Μεσολόγγι». | «Οι αρχηγοί του Μεσολογγίου».
+
+(γ.)
+
+Η κοπείσα εις δύο αύτη σπάθη ανετέθη μετά την απελευθέρωσιν του
+Μεσολογγίου εις τον κατά την Κλείσοβαν ναόν.
+
+(δ.)
+
+Εκ των δύο άλλων μελών της διευθυνούσης τα της δυτικής Ελλάδος
+επιτροπής, ο μεν Θέμελης απέθανεν εν Μεσολογγίω επί της
+πολιορκίας, ο δε Καναβός δεν συνεπολιορκήθη.
+
+(ε.)
+
+Ο λόρδος Παλμερστών αγορεύων εν τη βουλή την 4  Ιουνίου/20 Μαΐου
+1829 περί της τότε υπό συζήτησιν οροθεσίας του νέου Ελληνικού
+κράτους ανύψωσε την πόλιν του Μεσολογγίου εις τον υπέρτατον
+σταθμόν της προγονικής μας δόξης ως προς τους υπέρ πατρίδος αγώνας
+αποδοκιμάζων πάσαν οροθετικήν γραμμήν μη περιλαμβάνουσαν δι'
+οποιονδήποτε λόγον τας Αθήνας, τας Θήβας, τον Μαραθώνα, την
+Σαλαμίνα, τας Πλαταιάς, τας Θερμοπύλας συνάμα δε και το Μεσολόγγι.
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΝΘ'.
+
+(α.)
+
+Ιδού εν περιλήψει ο λόγος ον ο αρχιβεζίρης απήγγειλεν εν τη
+συνελεύσει ταύτη των μεγιστάνων. Εκδίδω δε αυτόν ως δεικνύοντα
+πόσον κατετάραττε και εταπείνονε την αλαζόνα Πύλην ο αγών των
+Ελλήνων.
+
+«Χάρις εις την προστασίαν του Υψίστου και εις την ανδρίαν των
+ημετέρων στρατιωτών η οθωμανική αυτοκρατορία ανεδείχθη εν τοις
+αρχαίοις χρόνοις παντού νικήτρια και κατέπληξε τους εχθρούς της·
+αλλ' οι καιροί δεν είναι πλέον οι αυτοί· οι στρατιώται εξετράπησαν
+του καθήκοντός των, εξεφαυλίσθησαν, και οδηγούμενοι υπό αναξίων ή
+ανάνδρων διασκορπίζονται ενώπιον των εχθρών. Οποίων λυπηρών
+σκέψεων παραίτιον είναι το θέαμα των σημερινών Ελλήνων! Οι
+αντάρται ούτοι, οι ως κάλαμοι ασθενείς, εματαίωσαν τους μέχρι
+τούδε αγώνας μας· εν ακαρεί έπρεπεν η ακάθεκτος ορμή των ανδρείων
+Μουσουλμάνων να τους καταστρέψη, και όμως δεν εδυνήθημεν εισέτι να
+σβέσωμεν την φλόγα της ανταρσίας των! Η ιστορία διηγείται τίνι
+τρόπω κατεφρόνουν άλλοτε οι Μουσουλμάνοι και ζωήν και περιουσίαν
+διά την πίστιν, και πόσον διέπρεπαν εν τω πεδίω της μάχης, κατ'
+εξοχήν δε οι γενίτσαροι· αλλά τα τάγματα τούτων δεν είναι πλέον
+ό,τι ήσαν· παρεισέδυσαν ανεπαισθήτως τυχοδιώκται και κατέστρεψαν
+το οικοδόμημά των· πλήθουν τα στρατολόγια ονομάτων υπομισθίων
+γενιτσάρων, αλλά ζητεί τις εν αυτοίς μαχητάς και σχεδόν δεν
+ευρίσκει· αν διαταχθή τάγμα τι να εκστρατεύση, καθάρματα
+στρατολογούνται και κατάσκοποι των εχθρών παρεισδύουν και
+μάλιστα Έλληνες μίσος άσπονδον τρέφοντες κατά του ισλαμισμού, και
+διαφόρως μετασχηματιζόμενοι αναμιγνύονται εξάπτοντες τα πάθη εις
+παράλυσιν του στρατού. Ανεπιτήδειοι δε οι γενίτσαροι να διακρίνωσι
+το ψεύδος της αληθείας, και εκτρεπόμενοι του ορθού λόγου
+διατείνονται ότι ο κατά των Ελλήνων πόλεμος δεν ήτον αναγκαίος,
+ότι σκοπόν είχε την καταστροφήν των γενιτσάρων, και ότι
+δωροδοκούμενοι οι υπουργοί του σουλτάνου παρέδιδαν τας επαρχίας
+του κράτους εις τους εχθρούς. Πόσον άτοπον να υποθέση τις ότι
+κυβέρνησις αναδέχεται πόλεμον επί σκοπώ καταστροφής του ιδίου
+στρατού της, ήτοι των μελών του ιδίου σώματός της, και ότι
+διασκορπίζει τους θησαυρούς της επί σκοπώ να παραδώση τας επαρχίας
+της εις τους εχθρούς της! Η τοιαύτη συκοφαντία είναι αληθής
+παραφροσύνη. Η ελάττωσις του θρησκευτικού ζήλου και η παράβασις
+των στρατιωτικών κανονισμών είναι τα κύρια αίτια της παρακμής του
+στρατού· δεν αισθάνεται σήμερον ο στρατιώτης τα θρησκευτικά
+καθήκοντά του, αγνοεί ότι είναι αθλητής της πίστεως, και ότι
+οφείλει κατά τον θείον νόμον τελείαν υπακοήν εις την φωνήν των
+αρχηγών του. Ας παρατηρήση όστις θέλει τους οργανισμούς του
+στρατού των γενιτσάρων υπό τους πρώτους σουλτάνους και θα ιδή ότι
+την σήμερον δεν τηρούνται. Εξησκούντο οι γενίτσαροι επί του
+σουλτάνου Σουλεημάνη του α' εις παν είδος όπλου εν χρήσει τότε,
+και τα τάγματά των δεν συνεπληρούντο υπό τυχόντων. Πόθεν η τοιαύτη
+μεταβολή αν ο μισθός και το σιτηρέσιόν των δεν επαρκώσιν, η Πύλη
+αφθόνους έχουσα πόρους ετοίμη είναι να επιχορηγήση. Ηξεύρετε πόση
+η δύναμις και ποίος ο σκοπός των εχθρών του ισλαμισμού· ηξεύρετε
+οποία η επικρατούσα εν τω στρατώ των γενιτσάρων αταξία, ην ιλιγγιά
+τις πιστώς να περιγράψη· εις σας λοιπόν απόκειται ν' αποφασίσετε
+σήμερον τι ποιητέον εις διάρθωσιν του κακού. Πρόκειται να
+ταπεινώσωμεν την οφρύν των εχθρών, ν' απονίψωμεν το όνειδος των εν
+πολέμω συμφορών μας· λαλήσατε παρρησία, δείξατε την οδόν, και
+έτοιμοι είμεθα να την οδεύσωμεν· στενώς συνδεδεμένοι διά του
+δεσμού του ιερού νόμου όλοι ας συνεργασθώμεν εκ συμφώνου διά την
+δόξαν και την ευημερίαν της αυτοκρατορίας».
+
+Εκ των του ιστοριογράφου της οθωμανικής αυτοκρατορίας Ασαάδ
+Εφένδη.
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of History of the Greek Revolution,
+Volume C, by Spyridon Trikoupis
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK HISTORY OF GREEK REVOLUTION, VOL C ***
+
+***** This file should be named 38765-0.txt or 38765-0.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        https://www.gutenberg.org/3/8/7/6/38765/
+
+Produced by Sophia Canoni.  Thanks to George Canonis for
+his major work in proofreading.
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.