diff options
Diffstat (limited to '38524-0.txt')
| -rw-r--r-- | 38524-0.txt | 13123 |
1 files changed, 13123 insertions, 0 deletions
diff --git a/38524-0.txt b/38524-0.txt new file mode 100644 index 0000000..a1189bf --- /dev/null +++ b/38524-0.txt @@ -0,0 +1,13123 @@ +The Project Gutenberg EBook of History of the Greek Revolution vol B, by +Spyridon Trikoupis + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: History of the Greek Revolution vol B + +Author: Spyridon Trikoupis + +Release Date: January 17, 2012 [EBook #38524] +Last updated: January 12, 2012 + +Language: Greek + +Character set encoding: UTF-8 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK HISTORY OF GREEK REVOLUTION, VOL B *** + + + + +Produced by Sophia Canoni. Thanks to George Canonis for +his major work in proofreading. + + + + + +Note: The tonic system has been changed from polytonic to +monotonic. The spelling of the book has not been changed +otherwise. Bold words are included in &; words in italics in _. +Pages 274 – 275 are missing. In various places the book had in the +margin the notation of the month that the event took place. I have +placed the month within brackets, somewhere near the notation, +starting a new paragraph. + +Σημείωση: Το τονικό σύστημα έχει αλλάξει από πολυτονικό σε +μονοτονικό. Κατά τα άλλα έχει διατηρηθεί η ορθογραφία του βιβλίου. +Λέξεις με έντονους χαρακτήρες περικλείονται σε &, ενώ λέξεις με +ιταλικούς χαρακτήρες σε _. Λείπουν οι σελίδες 274 – 275. Σε +διάφορα μέρη, στο περιθώριο, το βιβλίο είχε την ένδειξη του μήνα +του γεγονότος. Έβαλα την ένδειξη κάπου κοντά στην ένδειξη του +περιθωρίου, ξεκινώντας κάθε φορά καινούργια παράγραφο. + + + + +ΣΠΥΡΙΔΩΝΟΣ ΤΡΙΚΟΥΠΗ + +ΙΣΤΟΡΙΑ + +ΤΗΣ + +ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΕΩΣ + +ΕΚΔΟΣΙΣ ΤΡΙΤΗ + +ΕΠΙΘΕΩΡΗΘΕΙΣΑ ΚΑΙ ΕΠΙΔΙΟΡΘΩΘΕΙΣΑ ΥΠ' ΑΥΤΟΥ ΤΟΥ ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΣ + +ΤΟΜΟΣ Β'. + + + «Καλλίστην παιδείαν ηγητέον προς αληθινόν βίον + την εκ της πραγματικής ιστορίας περιγιγνομένην εμ- + πειρίαν· μόνη γαρ αύτη χωρίς βλάβης από παντός + καιρού και περιστάσεως κριτάς αληθινούς αποτελεί + του βελτίονος.» + + Εκ των του ΠΟΛΥΒΙΟΥ. + + + +ΕΚΔΟΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΑΣΛΑΝΗΣ + +ΕΝ ΑΘΗΝΑΙΣ + +ΕΚ ΤΟΥ ΤΥΠΟΓΡΑΦΕΙΟΥ ΤΗΣ «ΩΡΑΣ» + +1888 + + + + +Π I Ν Α Ξ + + + +ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Κ'. + +Πρόοδος των Τούρκων εν τη Ανατολική Ελλάδι και κυρίευσις της +πόλεως και του φρουρίου Λεβαδείας. — Συγκρούσεις κατ' εκείνα τα +μέρη. — Εισβολή του Ομέρπασα Βρυώνη εις Εύβοιαν και Αττικήν. — +Λύσις της πολιορκίας της ακροπόλεως Αθηνών. — Αποτυχία της εις +Κάρυστον εκστρατείας των Ελλήνων. . . 1 + +ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΑ'. + +Συνάθροισις τουρκικών στρατευμάτων έξωθεν του Κουσαντασίου και +παθήματα των Χριστιανών κατοίκων της πόλεως ταύτης και των πέριξ. +— Πλους του τουρκικού στόλου επί την Σάμον και αποτυχούσα +απόβασις. — Εμφανισμός του ελληνικού στόλου εν τω μεταξύ Σάμου και +Ασίας πορθμώ, και εμπρησμός εννέα φορτηγών πλοίων τουρκικών. — +Ματαίωσις της τουρκικής εκστρατείας. — Πόλεμος Τουρκίας και +Περσίας. . . 12 + +ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΒ'. + +Τα μεταξύ Ρωσσίας και Τουρκίας. — Αναχώρησις του εν +Κωνσταντινουπόλει πρέσβεως του αυτοκράτορος Αλεξάνδρου. . . 19 + +ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΓ'. + +Παράδοσις Μονεμβασίας. — Μετάβασις των εν Αρκαδία Τούρκων εις +Νεόκαστρον και παράδοσις αυτού. . . 42 + +ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΔ'. + +Τριπολιτσά και πολιορκία αυτής. — Μάχη Βασιλικών. — Εμφανισμός +τουρκικού στόλου κατά τα παράλια της Πελοποννήσου. — Λύσις της +πολιορκίας Κορώνης. — Συμβάντα εν Καλαμάτα και περί τας Πάτρας. — +Καταστροφή Γαλαξειδίου. — Ναυμαχία έμπροσθεν Ζακύνθου. — Διαγωγή +του μεγάλου αρμοστού προς τους λαούς των Ιονίων νήσων. — Άλωσις +Τριπολιτσάς. — Δευτέρα εισβολή Τούρκων εις Σφακιά και άφιξις εις +Κρήτην του Μιχαήλ Αφεντούλη ως αρχηγού. . . 49 + +ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΕ'. + +Σχεδιασθείσα και μη ενεργηθείσα εκστρατεία του Κολοκοτρώνη εις +Πάτρας. — Αναχώρησις εκ της Ανατολικής Ελλάδος των τουρκικών +στρατευμάτων. — Είσοδος των Ελλήνων εις την πόλιν των Αθηνών. — +Δημογεροντικόν σύστημα προ της επαναστάσεως. — Αλέξανδρος +Μαυροκορδάτος, Θεόδωρος Νέγρης και άλλοι έξωθεν ελθόντες Έλληνες. +— Σύστασις κεντρικών Αρχών της στερεάς Ελλάδος και της +Πελοποννήσου. — Συνάθροισις των πληρεξουσίων εν Άργει. — +Ελληνοαλβανική συμμαχία και λύσις αυτής. . . 78 + +ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΣΤ'. + +Ναύπλιον και ατυχής απόπειρα εφόδου. — Τα κατά τας Πάτρας +συμβάντα. — Φόνος Αντώνη Οικονόμου. — Μετάβασις των πληρεξουσίων +εις Πιάδαν παρά την Επίδαυρον. — Παράδοσις της Κορίνθου. . . 94 + +ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΖ'. + +Επιρροή των αρχόντων και των οπλαρχηγών εν ταις επαρχίαις και +διενέξεις αυτών. — Η εν Επιδαύρω πρώτη εθνική συνέλευσις. — +Πολιτικά συστήματα. — Αντιπροσωπική κυβέρνησις και καθίδρυσις +αυτής εν Κορίνθω. . . 103 + +ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΗ'. + +Ατυχής εκστρατεία εις Καρυστίαν και θάνατος Ηλίου Μαυρομιχάλη. — +Έκπλους του οθωμανικού στόλου και απόβασις στρατευμάτων εις +Πάτρας. — Ναυμαχία εν τω κόλπω των Πατρών. — Τα μεταξύ του μεγάλου +αρμοστού των Ιονίων νήσων και του ελληνικού στόλου. — Εκστρατεία +υπό τον Κολοκοτρώνην εις πολιορκίαν των Πατρών. . . 113 + +ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΘ'. + +Καταστροφή της Κασσάνδρας. — Υποταγή του αγίου Όρους. — Καταστροφή +της Ναούσης και του ελληνικού αγώνος καθ' όλην την Μακεδονίαν. . . +131 + +ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Λ'. + +Καταστροφή του Αλήπασα. — Πολεμικαί προετοιμασίαι Τούρκων και +Ελλήνων. — Χίος και καταστροφή αυτής. — Κατορθώματα του ελληνικού +στόλου. . . 139 + +ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΛΑ'. + +Περί των κεντρικών Αρχών της Πελοποννήσου και της στερεάς Ελλάδος +και των σχέσεων αυτών προς την κυβέρνησιν. — Εκστρατεία Υψηλάντου +εις Ανατολικήν Ελλάδα. — Ατυχή κινήματα εις άλωσιν Ζητουνίου και +Πατρατσικίου. — Εκστρατεία Μαυροκορδάτου εις Δυτικήν Ελλάδα. — Τα +κατά την Κρήτην μετά την εκεί άφιξιν του Αφεντούλη μέχρι μαΐου, +και θάνατος Βαλέστου. . . 159 + +ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΛΒ'. + +Τα μεταξύ Αρείου πάγου και Οδυσσέως. — Φόνος Νούτσου και Παλάσκα. +— Ανάκλησις Υψηλάντου. — Οργή της κυβερνήσεως κατά του Οδυσσέως. . +. 172 + +ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΛΓ'. + +Παράδοσις της ακροπόλεως Αθηνών. . . 179 + +ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΛΔ'. + +Έξοδος των προκρίτων της Πελοποννήσου εις τας επαρχίας επί +στρατολογία. — Σύστασις βουλευτικής επιτροπής. — Βάπτισις +Μωαμεθανών. — Σύμβασις περί παραδόσεως Ναυπλίου. — Ιδιαιτέρα και +μυστική αίτησις αγγλικής προστασίας υπέρ της Πελοποννήσου. — Λύσις +πολιορκίας Πατρών. . . 184 + +ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΛΕ'. + +Εκστρατεία Αλβανών εις Σούλι. — Πτώσις αυτού και αποκλεισμός +Κιάφας. — Εκστρατεία υπό τον Μαυροκορδάτον πέραν του Μακρυνόρους. +— Φθορά της υπό τον Πασάνον μικράς ναυτικής δυνάμεως εν τω +αμβρακικώ κόλπω. — Μάχαι Κομποτίου, Πλάκας, Φαναρίου, και θάνατος +Κυριακούλη Μαυρομιχάλη. — Μάχη του Πέτα. . . 190 + +ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΛΣΤ'. + +Εκστρατεία υπό τον Μαχμούδπασαν Δράμαλην εις την Ανατολικήν Ελλάδα +και την Πελοπόννησον και αποτυχία αυτής. — Τα κατά Εύβοιαν και +Κρήτην. . . 205 + +ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΛΖ'. + +Τα μετά την μάχην του Πέτα κατά την Δυτικήν Ελλάδα μέχρι της +πολιορκίας Μεσολογγίου και η εν τούτοις παράδοσις της Κιάφας. . . +228 + +ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΛΗ'. + +Συγκρούσεις κατά ξηράν έμπροσθεν Ναυπλίου. — Ναυμαχία εν τω +αργολικώ κόλπω και ανάπλους του τουρκικού στόλου. — Εμπρησμός +δικρότου εν Τενέδω. — Παράδοσις Ναυπλίου. . . 237 + +ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΛΘ'. + +Τα κατά τον Οδυσσέα. — Αυτοκέλευστος εν Αθήναις συνέλευσις της +Ανατολικής Ελλάδος μετά την εκείθεν διάβασιν του Δράμαλη. — Τα +κατά τον Άρειον πάγον. — Κατηγορία του Ιωάννου Λογοθέτου μέλους +του νομοτελεστικού επί πολιτικώ εγκλήματι. — Νέα εισβολή εχθρών +υπό τον Κιοσέ - Μεχμέτπασαν εις την Ανατολικήν Ελλάδα και +αναχώρησις αυτών. . . 252 + +ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Μ'. + +Περιγραφή Μεσολογγίου και πολιορκία αυτού. — Αποτυχία της υπό τον +Βρυώνην εκστρατείας εις Δυτικήν Ελλάδα. . . 262 + + + + +ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΕΩΣ + + + + 1821 + + ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Κ'. + + + + &Πρόοδος των Τούρκων εν τη Ανατολική Ελλάδι και κυρίευσις + της πόλεως και του φρουρίου Λεβαδείας. — Συγκρούσεις κατ' + εκείνα τα μέρη — Εισβολή του Ομέρπασα Βρυώνη εις Εύβοιαν + και Αττικήν. — Λύσις της πολιορκίας της ακροπόλεως + Αθηνών. — Αποτυχία της εις Κάρυστον εκστρατείας των + Ελλήνων.& + + ΔΙΑΤΡΙΨΑΝΤΕΣ δε οι Τούρκοι οκτώ ημέρας εν Γραβιά + μετέβησαν εις Βοδωνίτσαν· οι δε περί τον Οδυσσέα + κατέλαβαν το επί της εις Λεβαδείαν οδού χωρίον, Καστράκι, + διότι προς εκείνο το μέρος ώδευαν οι πασάδες. + Προτιθέμενοι δε οι Έλληνες πάντοτε να ματαιώσωσι την + τουρκικήν ταύτην εκστρατείαν, δέον έκριναν, εν ώ οι περί + τον Οδυσσέα κατείχαν το Καστράκι, οι άλλοι οπλαρχηγοί να + κτυπήσωσιν εκ δευτέρου το Πατρατσίκι και ν' αναγκάσωσι + τον εχθρόν να στραφή εις τα οπίσω. Και ο μεν Γκούρας, ο + Σκαλτσάς και ο Σαφάκας, οπλαρχηγός των Κραβάρων, έχοντες + οι τρεις 1200 συνήλθαν εις τον Αετόν άνωθεν του + Πατρατσικίου επί της Οίτης ίνα πέσωσιν εκείθεν εις την + πόλιν, συνεννοηθέντες και μετά του Μήτσου Κοντογιάννη. + Αλλ' οι Πατρατσικιώται Τούρκοι, μαθόντες την εκεί άφιξίν + των, εξεστράτευσαν υπερδισχίλιοι διά νυκτός απροσδοκήτως + υπό τον Ντελιχαφέζον, και απέκλεισαν τους περί τον + Καλτσάν και τον Γκούραν· ακούσας ο Σαφάκας, όστις έτυχε + να ήναι εστρατοπεδευμένος ολίγον απώτερον των άλλων τον + αιφνίδιον τουφεκισμόν έτρεξεν, έλυσε τον αποκλεισμόν και + έδωκεν ευκαιρίαν τοις συναδέλφοις του να φύγωσιν + αβλαβείς. Τοιουτοτρόπως εματαιώθη το σχέδιον του + αντιπερισπασμού. + + Διαμείναντες δε οι πασάδες ημέρας τινάς εν Βοδωνίτση + εστράτευσαν προς την Λεβαδείαν. Τέσσαρας ώρας απέχει της + Βοδωνίτσης το Καστράκι, όπου ήσαν οι περί τον Οδυσσέα. Οι + Τούρκοι, πριν προχωρήσωσιν, ηθέλησαν να διασκορπίσωσι + τους εκεί· ούτοι δε βλέποντές τους επερχομένους απήλθαν + αμαχητί. Αλλά προτού ήλθεν εις λόγους ο Οδυσσεύς έξωθεν + του Δαδίου μετά του γνωστού του Χατσή - Αχμέταγα, Κρητός, + άλλοτε διοικητού της Λεβαδείας και ακολουθούντος ήδη τον + Κιοσέ - Μεχμέτπασαν. Η μυστική αύτη συνέντευξις έδωκεν + αφορμήν να υποπτεύσωσί τινες την προς τον αγώνα διάθεσιν + του Οδυσσέως, ότε τον είδαν απομακρυνόμενον αμαχητί του + Καστρακίου όπου ήτο καλώς ωχυρωμένος· αλλ' η λαμπρά + αντίστασις του εν Γραβιά απεδείκνυε τας υποψίας ταύτας + αλόγους. Εν τοσούτω, οι Τούρκοι, φθάσαντες έξωθεν της + Λεβαδείας την 25 Ιουνίου, παρήγγειλαν τοις εν αυτή να + προσκυνήσωσιν υποσχόμενοι αμνηστείαν, και μη + εισακουσθέντες έπεσαν την ακόλουθον αυγήν εις την πόλιν, + την εκυρίευσαν και έκαυσαν μέρος αυτής. Πολλοί + αξιωματικοί και στρατιώται του Οδυσσέως, όντες εν τη + πόλει, ανέβασαν επί της εισβολής των Τούρκων εις το + φρούριον και εκλείσθησαν· εκεί κατέφυγαν και πολλοί + κάτοικοι· οι δε μείναντες εν τη πόλει επροσκύνησαν και + δεν εκακοποιήθησαν. Αφ' ου δε οι Τούρκοι εκυρίευσαν την + πόλιν, ο Οδυσσεύς κατέλαβε μετά χιλίων το άνωθεν της + Λεβαδείας χωρίον Σούρπι όπου ήλθε και ο Γκούρας. + + Η δε πρόοδος των εχθρών εν τη Ανατολική Ελλάδι εφόβισεν + εις άκρον τους Πελοποννησίους, διαδοθέντος λόγου ότι + εσκόπευαν να εισβάλωσιν εις Πελοπόννησον και ν' αναβώσι + και εις Τριπολιτσάν προς διασκορπισμόν των περί αυτήν. + Εις εμπόδιον δε του κακού τούτου απεσπάσθησαν των + στρατοπέδων της Πελοποννήσου ο Ηλίας Μαυρομιχάλης και ο + Νικήτας· ούτοι, φθάσαντες εις τον ισθμόν και μαθόντες, + ότι οι εχθροί διέτριβαν εισέτι εν Λεβαδεία εξ αιτίας της + αντιστάσεως των εν τω φρουρίω, παρέλαβαν εκ των + πολιορκούντων την Κόρινθον τους Υδραίους, τους Ποριώτας, + καί τινας των Δερβενοχωριτών, και επορεύθησαν εις + Γρανίτσαν, χωρίον κείμενον άνωθεν της Λεβαδείας και + ανατολικώτερον του Σουρπίου. Φιλότιμοι και φιλοκίνδυνοι + οι δύο Πελοποννήσιοι αρχηγοί ηθέλησαν να διακριθώσιν εξ + αυτής της αρχής διά τινος ανδραγαθήματος, και χωρίς να + προειδοποιήσωσι τον Οδυσσέα έπεσαν επί τους εν Λεβαδεία + εχθρούς, αλλ' αντί να βλάψωσιν, εβλάφθησαν μεγάλως υπό + του εχθρικού ιππικού και εφονεύθησαν 20 των περί αυτούς, + εν οις και ο Κυριάκος Δουζίνας· θα εβλάπτοντο δε έτι + μάλλον, αν ο Οδυσσεύς και ο Γκούρας, ιδόντες την + συμπλοκήν, δεν κατέβαιναν από του χωρίου, όπου + εστρατοπέδευαν, και δεν τους ωπισθοφυλάκουν. Μετά την + ατυχή ταύτην συμπλοκήν μετέβησαν οι Πελοποννήσιοι εις + Σούρπι, όπου ανέβησαν και οι περί τον Οδυσσέα και + Γκούραν. Την δε επιούσαν ήλθεν άλλη πελοποννησιακή + βοήθεια υπό τον Κυριακούλην Μαυρομιχάλην, και τον + Τσαλαφατίνον· και ούτος μεν ετοποθετήθη όπου ήσαν οι + λοιποί Πελοποννήσιοι, ο δε Κυριακούλης κατέλαβε την + Πέτραν δύο ώρας απέχουσαν της Λεβαδείας επί της μεταξύ + ταύτης και των Θηβών οδού, αλλά δεν εδυνήθη να ενδιαμείνη + επελθόντων των εχθρών και μετέβη εις τα χωρία των Θηβών, + Κρεκούκι και Κόκλα. Το σχέδιον των έξωθεν της Λεβαδείας + Ελλήνων ήτο να συνεννοηθώσι μετά των εν τω φρουρίω, και + να πέσωσιν αίφνης οι μεν εντεύθεν οι δε εκείθεν επί τους + εν τη πόλει εχθρούς. Συνεξεστράτευε μετά των Τούρκων ο + οπλαρχηγός Χρήστος Παλάσκας, εις ον και οι εκτός της + πόλεως Έλληνες και οι εν τω φρουρίω, έχοντες πλήρη + πίστιν, ανεκάλυπταν τα σχέδιά των· ανταπεκρίνοντο δε και + δι' αυτού εν αγνοία των Τούρκων και εδέχοντο τας + συμβουλάς του πάντη, ανυπόπτως. Αφ' ού δε απεφάσισαν να + εφορμήσωσιν όλοι εκ συμφώνου επί τους εχθρούς εν ρητή + νυκτί, επλησίασαν ησύχως οι έξωθεν προς την πόλιν + διηρημένοι εις διάφορα σώματα και εκ διαφόρων μερών· αλλ' + αίφνης έπεσαν τουφεκίαι μηδενός ειδότος πόθεν και πώς. Το + περιστατικόν τούτο ανέβαλε την εκτέλεσιν του σχεδίου της + επιθέσεως εις άλλην νύκτα· αλλ' οι πασάδες, μαθόντες την + επαύριον τα της νυκτός, έπεσαν εις Σούρπι πριν φέξη, + κοιμωμένων ανυπόπτως των Ελλήνων, εσκότωσαν τους + έμπροσθεν του χωρίου σκοπούς, επάτησαν το χωρίον, + διεσκόρπισαν τους εκεί και τους ηνάγκασαν ν' αναβώσιν εις + το άνωθεν αυτού όρος. Καθ' ην δε ώραν οι Τούρκοι ώρμησαν + εις το χωρίον, οι εν τω φρουρίω στρατιώται πάσχοντες προ + ημερών σιτοδείαν, έδραξαν την ευκαιρίαν, και εξήλθαν + δρομαίοι· οι δε εναπομείναντες, άνδρες, γυναίκες και + παιδία, παρεδόθησαν δια της μεσιτείας του Παλάσκα. + Τοιουτοτρόπως οι Τούρκοι εκυρίευσαν το φρούριον (α). Οι + δε εκ Σουρπίου διωχθέντες κατέφυγαν όλοι εις το + μοναστήριον του οσίου Λουκά και εκείθεν διεχωρίσθησαν· + και ο μεν Οδυσσεύς ώδευσε την οδόν του Ζητουνίου επί λόγω + να εμποδίση τας εκείθεν μετακομιζομένας τροφάς, οι δε + Πελοποννήσιαι μετέβησαν εις Κρεκούκι και Κάζαν, και + ενεσκήνωσαν φοβούμενοι μη προχωρήσωσιν οι εχθροί προς τον + ισθμόν μετά την άλωσιν του φρουρίου της Λεβαδείας. Διά + τον αυτόν φόβον συνέρρευσαν επί του ισθμού και άλλα + πελοποννησιακά στρατεύματα υπό τον Πάνον Κολοκοτρώνην, + τον Σολιώτην, τον Δικαίον και τον Αντωνάκην Μαυρομιχάλην· + συνηνώθη μετ' ολίγον και ο Κυριακούλης αφήσας εν + Κρεκουκίω ως προφυλακήν τον ανεψιόν του Ηλίαν, τον + Τσαλαφατίνον και τους προ ολίγου ελθόντας Πετμεζάδας. + + Μετά δε την παράδοσιν του φρουρίου της Λεβαδείας, οι + Τούρκοι βουλήν έβαλαν να προσελκύσωσι τους Έλληνας + φερόμενοι φιλανθρώπως επ' ελπίδι να σβέσωσι την φλόγα της + επαναστάσεως· δια τούτο δεν επείραξαν τους + προσκυνήσαντας, κατέστησαν εν τη πόλει τας συνήθεις + Αρχάς, ήγουν, τον βοϊβόδαν, τον καδήν, και τους + προεστώτας, και διέσπειραν αμνηστήρια εις τα πέριξ χωρία. + Την αυτήν πολιτικήν επολιτεύθησαν και προς τους κατοίκους + της επαρχίας των Θηβών· εφρόντισαν δε συγχρόνως να + διαλύσωσι και τα άλλα ενυπάρχοντα ελληνικά στρατόπεδα και + να εμποδίσωσι την σύστασιν νέων. Επί τω σκοπώ τούτω + ενεκρίθη ο μεν Μεχμέτπασας να μείνη εν ταις επαρχίαις + Λεβαδείας και Θηβών και να διατηρή ελευθέραν την + κοινωνίαν των μερών εκείνων και των έξω εις ανεπηρέαστον + εισβολήν νέων δυνάμεων και εις τροφαγωγίαν, ο δε Βρυώνης + να μεταβή εις Εύβοιαν προς αναδούλωσίν της, και εκείθεν + εις Αθήνας προς λύσιν της πολιορκίας της κινδυνευούσης + ακροπόλεως. Κατά το σχέδιον δε τούτο έστειλεν ο Μεχμέτης + στρατεύματα επί τους κατέχοντας το Κρεκούκι Έλληνας και + τους απεδίωξεν επί της πρώτης ορμής. Οι Έλληνες επανήλθαν + εις το χωρίον μετ' ολίγον, επολέμησαν, και πλήρεις + θάρρους κατέβησαν πολεμούντες και εις την πεδιάδα, όπου + το εχθρικόν ιππικόν τους έτρεψε πάλιν εις φυγήν και + εσκότωσεν 27. + + Μετ' ολίγας δε ημέρας οι αυτοί Τούρκοι εκτύπησαν το + μοναστήριον του αγίου Ηλίου, το αντικρύ της πόλεως των + Θηβών, κατεχόμενον υπό των Ελλήνων, αλλ' απεκρούσθησαν· + έκαυσαν έπειτα την Βίλιαν και εξηκόντισαν τους εκεί + Έλληνας· εκίνησαν μετά ταύτα κατά του μοναστηρίου του + αγίου Μελετίου κατεχομένου υπό Ελλήνων. Άνωθεν αυτού + εκλείσθησαν 70 Έλληνες εντός προμαχώνος· και επειδή εκ + της κατοχής αυτού εκρέματο η ασφάλεια του μοναστηρίου, ο + Ηλίας Μαυρομιχάλης, όστις κατείχεν άλλην θέσιν και + επολέμει ευτυχώς, φοβηθείς μη δειλιάσωσιν οι εντός αυτού + πολεμούντες, έτρεξε διά μέσου των εχθρών ξιφήρης, + εισεπήδησεν εις τον προμαχώνα, και ούτω και ο προμαχών + διετηρήθη, και οι Τούρκοι, πυρ βαλόντες εις το + μοναστήριον, έφυγαν· έφυγαν μετά ταύτα και οι Έλληνες. Εν + τοσούτω βλέποντες οι Πελοποννήσιοι ότι αυτοί μεν + απέμειναν ολίγοι, οι δε εχθροί ήσαν και πολλοί και + δυνατοί ως έχοντες και ιππικόν, ωπισθοδρόμησαν προς τον + ισθμόν πλησίον των εκεί σταθμευόντων συναδέλφων των, και + έπαυσεν έκτοτε πάσα Τούρκων και Ελλήνων σύγκρουσις κατ' + εκείνα τα μέρη. Και ταύτα μεν έπραττε το υπό τον Μεχμέτην + εν ταις επαρχίαις Θηβών και Λεβαδείας μείναν στράτευμα· ο + δε Βρυώνης μετέβη μετά δισχιλίων εις Εύβοιαν. + + Επί της παραλίας της νήσου ταύτης και αντικρύ της νήσου + Σκύρου κείται η Κούμη (Κύμη). Αν και μακράν των + αποστατησάντων μερών της Ευβοίας, έδραξαν τα όπλα και + αύτη και τα πέριξ χωρία μετά τινας ημέρας αφ' ού + απεστάτησεν η Λίμνη. Κατ' εκείνας τας ημέρας περιήρχετο + τας νήσους του Αιγαίου ο επίσκοπος Καρύστου Νεόφυτος, + στρατολογών και προετοιμάζων ναυτικήν δύναμιν εις + επανάστασιν της επισκοπής του. Οι Κουμιώται μαθόντες ότι + ο Καρύστιος Ομέρμπεης ητοιμάζετο να κινηθή κατ' αυτών, + έγραψαν τω επισκόπω να τοις στείλη δύναμιν. Οι πρόκριτοι + της Άνδρου, όπου ευρέθη τότε ο επίσκοπος, διατηρούντες + δύο πλοία εν τω μεταξύ Καφηρέως και της νήσου των πορθμώ + προς φύλαξιν από ενδεχομένης μεταβιβάσεως τουρκικών + δυνάμεων εκ Καρύστου εις την νήσον, τα διέταξαν επί τη + αιτήσει του επισκόπου να μεταβιβάσωσιν εις Κούμην τινάς + στρατιώτας ευρισκομένους εν Γαβρειώ, κώμη και λιμένι της + νήσου των, τους πλείστους Ανδρίους, εν οις καί τινες + μοναχοί. Αλλ' εν ώ έπλεαν ούτοι υπό την οδηγίαν του + επισκόπου προς την κινδυνεύουσαν κωμόπολιν, ο Ομέρμπεης + εκτύπησε τους Κουμιώτας κατά τα Λέπουρα, τους ενίκησε, + τους διεσκόρπισεν, εφόνευσε τον γενναίον αρχηγόν των + Γεωργάκην Ιωάννου Παπά, έκαυσε και ελεηλάτησε την Κούμην, + και ούτως οι εκπλεύσαντες υπό τον ατυχή επίσκοπον + επανήλθαν άπρακτοι εις τον Γαβρειόν. + + Ο δε Βρυώνης εστράτευσε την επαύριον της εις Χαλκίδα + εισόδου του, ό εστι την 15 Ιουλίου, επί τους εν + Βρυσακίοις ωχυρωμένους. Πολλοί ήσαν οι εκεί Έλληνες· αλλά + την παραμονήν της μάχης ο αρχηγός Αγγελής Ν. Γοβρίνας, + διαλέξας 300 τους ανδρειοτέρους, τους εκράτησε, τους δε + λοιπούς απέστειλεν εις άλλην ακινδυνοτέραν θέσιν. Προς + ενδυνάμωσιν δε των Βρυσακίων ελλιμένιζαν εκεί πλοία της + Λίμνης και το υπό τον πλοίαρχον Αλέξανδρον Κριεζήν + Υδραϊικόν εξ ού απεβιβάσθη έν κανόνι. Η θέσις αύτη ήτο + καταλληλοτάτη εις ασφάλειαν των Ελλήνων, παρόντων πλοίων· + διότι, και αν υπερίσχυεν ο εχθρός, κατέφευγαν εις αυτά· + δια τούτο, αν και ήσαν τόσον ολίγοι, ενδιέμειναν + ακλόνητοι και άφοβοι αφ' ού είδαν παμπληθείς εχθρούς + επερχομένους και σύροντας κανόνια εις καταστροφήν των + οχυρωμάτων. Ο Αγγελής είχε δώσει άλλοτε δείγματα ανδρίας, + ως είς των αυτοπροαιρέτως κλεισθέντων και ανδραγαθησάντων + εν τω ξενοδοχείω της Γραβιάς. Ούτος, διαθέσας τα της + μάχης ως έπρεπε, και παρών όπου ήτον ο μεγαλείτερος + κίνδυνος, ενέπνεε μέγα θάρρος και έδιδε χρηστάς ελπίδας. + Εν τω μεταξύ δε της μάχης οι ιερείς φορούντες τας στολάς + των και ιστάμενοι εν μέσω των πολεμιστών εδέοντο + ψάλλοντες μεγαλοφώνως το «Σ ώ σ ο ν – Κ ύ ρ ι ε - τ ο ν - + λ α ό ν - σ ο υ». + + Οι Τούρκοι απηλπίσθησαν του να διασκορπίσωσι τους ολίγους + Έλληνας· και επειδή πολλοί εφονεύοντο ως εκτεθειμένοι, + και ουδένα των Ελλήνων εφόνευαν ως υπό την σκέπην + οχυρωμάτων, εστράφησαν μετά δίωρον μάχην εις τα οπίσω + άπρακτοι, κατησχυμένοι και καταδιωκόμενοι, αφήσαντες καθ' + οδόν δύο κανόνια. + +Μάιος Οι δε Αθηναίοι Τούρκοι, αφ' ού απεκλείσθησαν εν + τη ακροπόλει, είδαν, ότι μόνη ελπίς προς λύσιν της + πολιορκίας ήτον η έξωθεν βοήθεια. Επί τω σκοπώ τούτω 15 + των εγκλείστων υπό την οδηγίαν του επ' ανδρία γνωστού + Μεχμετάκου εξήλθαν κρυφίως δια νυκτός την 15 μαΐου, + διέβησαν αταράχως και αβλαβώς δια μέσου των εχθρών + κοιμωμένων και μη εχόντων νυκτοφυλακάς, κατέβησαν εις + τους τρεις Πύργους, και διεβιβάσθησαν εις Κάρυστον και + εκείθεν εις Χαλκίδα όπου παρέστησαν την δεινήν θέσιν της + ακροπόλεως και εζήτησαν τα προς σωτηρίαν των εν αυτή. Η + δε ελπίς της έξωθεν βοηθείας εθάρρυνε τους εγκλείστους + εις το ν' αντέχωσι γενναίως και να μη εισακούωσι τους + εχθρούς προσκαλούντας αυτούς να παραδοθώσιν. + + Αρξαμένου δε του ραμαζανίου, ό εστι την 27, έπραξαν οι + έγκλειστοι έργον φιλάνθρωπον· απέλυσαν 30 Ελληνίδας και + εζήτησαν εις ανταλλαγήν τους εν τοις προξενείοις οικείους + των· αλλά δεν εισηκούσθησαν, διότι οι Έλληνες απέδωκαν + την απόλυσιν εις την επικρατούσαν εν τη ακροπόλει σπάνιν + των τροφών μάλλον ή εις φιλανθρωπίαν. Την 30 οι Τούρκοι + εξήλθαν εις αρπαγήν τροφών, αλλ' απεκρούσθησαν και + εφονεύθησαν εξ αυτών δύο. + +Ιούνιος Είπαμεν, ότι το συντελεστικώτερον εις την + πτώσιν του φρουρίου των Αθηνών ήτον η αφαίρεσις του εν τω + παρατειχίσματι νερού· επειδή η χρήσις των κανονίων + εδείχθη ανωφελής, οι Αθηναίοι έσκαψαν υπό το παρατείχισμα + υπόνομον, και την 9 Ιουνίου, καθ' ην απεφάσισαν να την + ανάψωσιν, εχύθη όλη η πόλις υπό την ακρόπολιν προς τον + ναόν του Ολυμπίου Διός εις θέαν της εκραγής. Αλλ' οι + Έλληνες, πρωτόπειροι των τοιούτων εργασιών, άναψαν την + υπόνομον πριν την υποσκάψωσιν όσον έπρεπε, και η εκραγή + δεν επήλθεν· επί τη αποτυχία δε ταύτης επεχείρησαν να + υποσκάψωσιν άλλην· ανησύχαζαν δε μεγάλως μαθόντες την + είσοδον των τουρκικών δυνάμεων εις Βοιωτίαν διότι εντός + ολίγου θα ήρχοντο και εις Αθήνας, διά τούτο κατεγίνοντο + παντοίοις τρόποις να κυριεύσωσιν όσον τάχιον την + ακρόπολιν και ασφαλισθώσιν εν αυτή. + + Κατ' εκείνας τας ημέρας έφθασεν εις Αθήνας η χαροποιά + είδησις της αποβάσεως του Δημητρίου Υψηλάντου εις + Πελοπόννησον. + + Αδιαφιλονείκητος α υ θ έ ν τ η ς - τ ο υ - τ ό π ο υ + εθεωρείτο εκτός της Πελοποννήσου ο Υψηλάντης ως + ανεφέραμεν. Αν δε και ο ατυχής αδελφός του Αλέξανδρος + μετά τα αλλεπάλληλα παθήματά του είχε φυλακισθή, + εφημίζετο πανταχόθεν και επιστεύετο, ότι παντού + κατετρόπωσε τους εχθρούς, ότι εκίνησεν εις επανάστασιν + τους λαούς Σερβίας και Βουλγαρίας, ότι επέρασε τον + Δούναβιν, ότι εκυρίευσε την Αδριανούπολιν και ότι ήτο προ + των θυρών της Κωνσταντινουπόλεως μετά μυριάδων. Η ψευδής + αύτη αλλά σωτήριος κατ' εκείνας τας περιστάσεις φήμη και + τον αγώνα εις άκρον ενίσχυε, και το Υψηλαντικόν όνομα + υπερεμεγάλυνε. Διά τους λόγους τούτους έσπευσαν οι + Αθηναίοι να στείλωσι προς τον Δημήτριον Υψηλάντην + πρέσβεις προσφέροντες αυτώ την υπόκλισίν των και + αιτούμενοι αντιπρόσωπόν του ως διοικητήν του τόπου. Ο + διορισμός εν εκείνοις τοις καιροίς διοικητού ήτο τόσον + αναγκαιότερος, καθ' όσον ανεφύησαν μεταξύ των Αθηναίων + και του Χατσή - Μελέτη τοιαύτης φύσεως έριδες και + διαιρέσεις, ώστε κίνδυνος ήτο μη επέφεραν εγχώριον + σύγκρουσιν. Η εκλογή του Υψηλάντου έπεσεν επί τον + Λιβέριον Λιβερόπουλον, όστις αναχωρήσας εκ Τρικόρφων ως + πληρεξούσιος του πληρεξουσίου του γενικού επιτρόπου της + υπερτάτης Αρχής, έφθασε την 29 εις Πειραιά όπου κατέβησαν + προς υποδοχήν του και οι πολίται και τα στρατεύματα και + τον συνώδευσαν εις την πόλιν φορούντα την ιερολοχιτικήν + στολήν, ην εφόρουν ο Υψηλάντης και όλοι οι οπαδοί του. + Τοιαύτη δε ήτον η τότε εν ονόματι του Υψηλάντου + ενεργουμένη εξουσία εκτός της Πελοποννήσου, ώστε ο Χατσή + - Μελέτης, ο προ μιας ημέρας απειλών να θύση και απολέση, + άμα έλαβε την διαταγήν του Λιβερίου, εξεστράτευσεν + ευπειθέστατος εις Θήβας προς αντίκρουσιν του προς την + Αττικήν προχωρούντος εχθρού. + + Δίμηνον μόλις παρήλθεν αφ' ού απεκλείσθησαν οι Τούρκοι εν + τη ακροπόλει, και η τροφή και η πόσις, αι εισκομισθείσαι + αρξαμένου του αποκλεισμού, εξέλειψαν. Μη έχοντες δε + κοινωνίαν μετά των έξω, και ακούοντες τους Έλληνας + μεγαλορρημονούντας εφοβούντο ξένων επέμβασιν και ήσαν εις + άκρον περίλυποι. Τόσον δε υπώπτευαν ότι ο αγών των + Ελλήνων εστηρίζετο υπό των ευρωπαίων, ώστε, βλέποντες + μεταξύ των πολιορκητών πολλούς φραγκοφορούντας, δις + ηρώτησαν τους εν τη πόλει προξένους, αν οι Φράγκοι + Βασιλείς εκήρυξαν πόλεμον κατά της Τουρκίας· εξ αιτίας δε + του αποκλεισμού των ούτε τας εν τη γειτονεία προόδους των + ομοπίστων αυτών εγίνωσκαν. + +Ιούλιος Εστερημένοι τροφών και ειδήσεων εξήλθαν την + νύκτα της 2 Ιουλίου επί αρπαγή τροφών και επί αιχμαλωσία + τινός εις γνώσιν των πραγμάτων, και έπεσαν εν πρώτοις επί + τους κατέχοντας το αντικρύ του θεάτρου του Βάκχου + κανονοστάσιον Κείους, μετά ταύτα επί τους Αιγινήτας και + τελευταίον επί τους άνωθεν του λόφου του Μουσείου + Υδραίους. Και οι μεν Κείοι διεσκορπίσθησαν, έχασαν την + σημαίαν των και μετέβησαν εις Κερατιάν αντικρύ της + πατρίδος των· έπαθαν και οι Αιγινήται, και έχασαν και + αυτοί την σημαίαν των, αλλά την ανέκτησαν και διετήρησαν + την θέσιν των. Μόνοι οι Υδραίοι υπερίσχυσαν και απώθησαν + τους εχθρούς. Κατά δε την έξοδον ταύτην εφονεύθη ανδρείος + τις και ορμητικός άραψ, ούτινος την κεφαλήν έκοψαν οι + Έλληνες κατά την βάρβαρον τουρκικήν συνήθειαν και + ανεστήλωσαν επί του Μουσείου χαίροντες· αλλ' η χαρά + ετράπη εις λύπην· διότι οι εν τη ακροπόλει Τούρκοι, + αγανακτήσαντες επί τω θεάματι, ανεβίβασαν από της φυλακής + την αυτήν ώραν τους 10 Χριστιανούς, ους άλλοτε απήγαγαν + εις το φρούριον, έκοψαν τας κεφαλάς των και τας + ανεστήλωσαν κατέναντι των Ελλήνων. Οι Έλληνες εμάνησαν + ιδόντες το γεγονός, και μη δυνάμενοι ν' αποκεφαλίσωσι + τους αποκεφαλιστάς των συγγενών και φίλων ώρμησαν εις την + οικίαν του αυστριακού προξένου, Γροπίου, ούτινος η + φιλανθρωπία διεφύλαττεν αβλαβείς 15 Τούρκους άνδρας και + γυναίκας παραδοθέντας αυτώ επί της εισβολής των Ελλήνων + παρά των προεστώτων των Αθηνών. Αντέστη ο γενναίος και + συνετός πρόξενος (β), έφθασεν εν καιρώ και ο Λιβέριος, + και το πλήθος καθησύχασε βεβαιωθέν ότι οι προεστώτες, οι + άλλοτε εις το φρούριον αναβιβασθέντες, δεν ήσαν μεταξύ + των αποκεφαλισθέντων. + + Η βδελυρά πράξις του αποκεφαλισμού και η βδελυρωτέρα της + θεατρικής επιδείξεως της αποκοπείσης κεφαλής επροξένησαν + τον άδικον και απρομελέτητον αποκεφαλισμόν 10 Ελλήνων· + παρ' ολίγον δε και πολλών άλλων αθώων. + + Την δε 9 έμαθαν οι Έλληνες, ότι οι εχθροί εξεστράτευσαν + εις Αθήνας. Επί τη ειδήσει ταύτη άνδρες, γυναίκες, παιδία + εσκέπασαν την προς τον Πειραιά οδόν καταφυγόντες εις τρία + εν τω λιμένι εμπορικά πλοία υπό σημαίαν ολλανδικήν, και + εις έν υπό ελληνικήν, και αποκομισθέντες οι μεν εις + Σαλαμίνα, οι δε εις Αίγιναν. Οι Υδραίοι μετέφεραν και + ούτοι επί του πλοίου των το επί του Μουσείου κανόνι και + ουδείς είχε διάθεσιν ν' αντισταθή. Οι δε εν τη ακροπόλει + πεινώντες και διψώντες Τούρκοι έβλεπαν την κίνησιν, αλλ' + ηγνόουν την μέλλουσαν ευτυχίαν των· εφοβούντο δε και αν + ήρχετο έξωθεν βοήθεια, μη δεν τους επρόφθανε ζώντας· διά + τούτο ηθέλησαν να ωφεληθώσιν εκ της άνω κάτω κινήσεως των + εχθρών, και την 14, δύο ώρας προ της μεσημβρίας, ήνοιξάν + τινα πυλίδα και εξήλθαν προς το μέρος του Ιλισσού άνδρες, + γυναίκες και παιδία επί αρπαγή τροφών· οι πλείστοι δε + έπεσαν εις τα αλώνια προς τον ναόν του ολυμπίου Διός, + όπου ήσαν αι θημωνιαί· και οι μεν επροχώρησαν είς τινα + κήπον προς εκείνο το μέρος, τινές δε εισήλθαν και εις + αυτήν την πόλιν. Οι Έλληνες, οίτινες ητοιμάζοντο να + εγκαταλείψωσι την πόλιν, ιδόντες ότι οι Τούρκοι τους + κατεφρόνουν και παρόντας, επέπεσαν φιλοτιμηθέντες, και + τουφεκίζοντες τους ηνάγκασαν να καταφύγωσι πάλιν διά της + αυτής πυλίδος εις την ακρόπολιν, όπου πολλοί μετέφεραν + επί των ώμων γεννήματα και οπώρας. Οι Τούρκοι έκαυσαν + συγχρόνως την υπό τον ναόν του Βάκχου εκκλησίαν του αγίου + Γεωργίου, και συνέκαυσαν τους εν αυτή ολίγους Έλληνας + φρουρούς προτιμήσαντας ν' αποθάνωσιν εν μέσω της φλογός ή + να παραδοθώσιν· εφονεύθησαν δε την ημέραν εκείνην 30 + Τούρκοι, εξ ών οι πλείστοι γυναίκες και παιδία και 7 + Έλληνες· επληγώθη εις τον πόδα και ο Δήμος Βασιλείου + μαχόμενος γενναίως· μετακομισθείς δε εις Αίγιναν προς + θεραπείαν απέθανε. + + Μετά δε την μάχην των Βρυσακίων ο Βρυώνης δεν ηθέλησε να + χρονοτριβήση εν Ευβοία εξ αιτίας της δεινής θέσεως της + ακροπόλεως των Αθηνών, και συμπαραλαβών τον Ομέρμπεην + ελθόντα εις Χαλκίδα αφ' ού κατηρήμωσε την Κούμην, + εξεστράτευσεν εις Αθήνας την επαύριον της μάχης των + Βρυσακίων και έφθασε την 17 εις Λιάτανι 8 ώρας μακράν των + Αθηνών, όπου και διενυκτέρευσεν· η δε προσέγγισίς του + απεδίωξε τους εις αντίστασιν προκαταλαβόντας την θέσιν + εκείνην Έλληνας. Την αυτήν ημέραν επήραν οι Αιγινήται το + κανόνι των και ανεχώρησαν εις τα ίδια. Την δε 19 η πόλις + εγκατελείφθη παρά πάντων εκτός τινων δυστυχών γερόντων + και γραιών, μη δυναμένων διά την προβεβηκυίαν ηλικίαν των + να μετατοπίσωσι. Τη 20 οι Τούρκοι εστρατοπέδευσαν εν τη + παρά την πόλιν θέσει των Πατησίων, και έστειλαν ιππείς + προς κατασκόπευσιν της πόλεως, υπό την οδηγίαν των πρό + τινος καιρού επί βοηθεία μεταβάντων από της ακροπόλεως + εις Εύβοιαν Αθηναίων Τούρκων. Κατόπιν αυτών εισήλθαν εις + την πόλιν και ο πασάς και ο μπέης και όλα τα στοχεύματα, + άτινα διόλου αχαλίνωτα έκαιαν υπό τους οφθαλμούς των + αρχηγών, ελαφυραγώγουν, έσφαζαν και ουδ' αυτά τα + προξενεία εσέβοντο, αν και επ' αυτών εκυμάτιζεν η σημαία + των βασιλέων των. + + Τοιουτοτρόπως ελύθη η πρώτη πολιορκία των Αθηνών + διαρκέσασα από της 25 απριλίου μέχρι της 20 Ιουλίου· και + οι Αθηναίοι οι μεν κατέφυγαν εις Αίγιναν και Σαλαμίνα, οι + δε μετέβησαν εις τα επί του Ισθμού στρατόπεδα. + + Καθ' όν δε καιρόν διέτριβεν εν Αθήναις ο Ομέρμπεης, ο + άοκνος επίσκοπος Νεόφυτος απέπλευσε του Γαβρειού εις + κυρίευσιν της Καρύστου μεθ' ικανών ακολούθων προσορμηθείς + δε εις Αλιβέρι, χωρίον επί του πορθμού μεταξύ Καρύστου + και Χαλκίδος, ηνώθη μετά των εκεί συνηγμένων Κουμιωτών + και άλλων· και αυτός μεν ανεχώρησεν εις το στρατόπεδον + των Βρυσακίων προς σύσκεψιν, το δε στράτευμα διετάχθη να + μεταβή εις Στούρα (Στύρα) και οχυρωθή, μέχρι της + επιστροφή του. Αλλ' ο Ομέρμπεης, μαθών τα κινήματα ταύτα, + μετέβη μετά 300 επιλέκτων εις Χαλκίδα και εκείθεν εις + Κάρυστον. Η είδησις του ερχομού του διέλυσεν αύτη και + μόνη το διά τόσων μόχθων του επισκόπου συναχθέν κατά τα + Στούρα στράτευμα· και οι μεν νησιώται επέβησαν εις τα + πλοία, οι δε λοιποί ανέβησαν εις τα όρη· αλλά + φιλοτιμηθέντες ούτοι επανήλθαν μετ' ολίγον εις το πεδίον + της μάχης, και οι εις άκρον προ μικρού δειλοί εφάνησαν + υπέρ το δέον τολμηροί ένεκα της απειρίας των· ώστε, αντί + να προφυλάττωνται πολεμούντες όπισθεν πετρών κατά την + ελληνικήν συνήθεια, ώρμησαν κατά πρόσωπον του εχθρού + ερχομένου τουφεκίζοντες και αλαλάζοντες. Οι εχθροί τους + έτρεψαν, τους κατεδίωξαν, και τους ηνάγκασαν να ριφθώσιν + εις την θάλασσαν και διασωθώσιν εις τα πλοία· 30 εξ αυτών + εφονεύθησαν και επνίγησαν, 15 δε μόνοι Σλαβούνοι, + οχυρωθέντες ως έπρεπεν, επέμειναν πολεμούντες και + αβλαβείς μέχρι τέλους διέμειναν, χάρις εις τον + εμπειροπόλεμον αυτών αρχηγόν, τον μονόφθαλμον Ράδον. Η + τροπή αύτη αυτή των Ελλήνων συνέβη την 12 αυγούστου. + + + + 1821 + + ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΑ'. + + + + &Συνάθροισις τουρκικών στρατευμάτων έξωθεν του + Κουσαντασίου και παθήματα των Χριστιανών κατοίκων της + πόλεως ταύτης και των πέριξ. — Πλους του τουρκικού στόλου + επί την Σάμον και αποτυχούσα απόβασις. — Εμφανισμός του + ελληνικού στόλου εν τω μεταξύ Σάμου και Ασίας πορθμώ, και + εμπρησμός εννέα φορτηγών πλοίων τουρκικών. — Ματαίωσις + της τουρκικής εκστρατείας — Πόλεμος Τουρκίας και + Περσίας.& + + Αι εις τα αντικρύ παράλια της Ασίας τολμηραί αποβάσεις + των Σαμίων και αι εις τα ενδότερα ευτυχείς επιδρομαί των + ηνάγκασαν την Πύλην να κινήση κατά της νήσου εκείνης + δυνάμεις και διά ξηράς και διά θαλάσσης· διότι, εκτός των + εις καθυπόταξίν της άλλων αιτιών, οι Ασιανοί Τούρκοι + εδυσκολεύοντο να εκστρατεύσωσιν εις τα εν επαναστάσει + απώτερα μέρη της Ελλάδος, αν δεν απηλλάττετο πρώτον ο + τόπος των του προ των θυρών δεινού τούτου εχθρού, + δεινοτέρου ημέρα τη ημέρα καθισταμένου. Προς τον σκοπόν + τούτον κατέβαιναν αντικρύ της Σάμου πολλά στρατεύματα, + και ανεμένετο και ο οθωμανικός στόλος. + + Περί δε τα τέλη του απριλίου ο Γεώργιος Λογοθέτης, ο επί + της επαναστάσεως μετονομασθείς Λυκούργος, προ επτά ετών + διατριβών εν Σμύρνη, επανήλθεν εις την πατρίδα του την + Σάμον. Άνθρωπος δραστήριος και επιχειρηματίας, έχων + γνώσιν και γραμμάτων και πραγμάτων, ετέθη διά μιας + υπεράνω των συμπατριωτών του και ησχολήθη να οργανίση το + πολιτικόν και το στρατιωτικόν, καταστήσας εν μεν τοις + χωρίοις εφόρους επέχοντας και τόπον ειρηνοδικών, εν δε τη + πρωτευούση βουλήν εξ αντιπροσώπων παντός χωρίου και τρεις + γενικούς εφόρους εκπληρούντας και τα καθήκοντα γενικού + δικαστηρίου· ωργάνισε και τέσσαρας χιλιαρχίας. Επί σκοπώ + δε να εκπλήξη τον λαόν και διεγείρη και άμιλλαν παρά τοις + φιλοτιμοτέροις των Σαμίων, διέταξεν όλοι οι αξιωματικοί + να φορώσι διακριτικά σημεία, οι δε χιλίαρχοι χρυσάς + επωμίδας. + + Εν τοσούτω συνήχθησαν κατά την δοθείσαν διαταγήν αντικρύ + της Σάμου πάμπολλα στρατεύματα διά την μελετωμένην + εκστρατείαν υπό τας διαταγάς του Ελέζογλου, διοικητού της + παραλίου πόλεως του Κουσαντασίου και των περιχώρων, + θέλουσα δε να εξάψη η Πύλη έτι μάλλον τον φανατισμόν των + πιστών και ερεθίση την άπληστον πλεονεξίαν των και την + αιμοχαρή δίψαν των εξέδωκεν, ως ελέγετο, προσταγήν να + φονεύσωσιν όλους τους υπεροκταετείς άρρενας της Σάμου, + και να τουφεκίσωσιν όλους τους εντός της ηλικίας ταύτης, + τας δε γυναίκας όλας ν' ανδραποδίσωσιν· αλλ' εβράδυνε να + φανή ο εις μεταβίβασιν τουρκικός στόλος· ο δε συναχθείς + αχαλίνωτος όχλος έπραττεν εν τω μεταξύ τούτω τα πάνδεινα + όπου συνηθροίσθη, αν και τα υπεξούσια της Πύλης εκείνα + μέρη ήσαν ατάραχα. + + Μεταξύ δε των συναχθέντων τούτων οπλοφόρων πέριξ του + Κουσαντασίου ήσαν και οι μετά την παύσιν των εν Σμύρνη + δεινών εξωσθέντες εκείθεν κακούργοι. Ούτοι, ευρόντες + ομόφρονας τους λοιπούς εκεί συναχθέντας, έπραξαν παντός + είδους ανομήματα εν τοις έξω του Κουσαντασίου χωρίοις, + σφάζοντες, ατιμάζοντες, λεηλατούντες και βιάζοντες όλους + να θεωρώσι την φυγήν σωτηρίαν. Τα αυτά επεθύμουν να + πράξωσι και εν πόλει, όπου εμβάντες ύβρισαν, έδειραν + Χριστιανούς και εφόνευσαν ένα. Ο Ελέζογλους, άνθρωπος + φιλοδίκαιος και δραστήριος, επαίδευσεν αμέσως διά + κεφαλικής ποινής τον φονέα. Την δικαίαν ταύτην πράξιν + εθεώρησαν ως άδικον οι μισούντες την δικαιοσύνην και + ήγειραν γενικόν γογγυσμόν κατ' αυτού. Οι δε δυστυχείς + Χριστιανοί, πάσχοντες καθ' ημέραν και βλέποντες αδύνατον + να λάβωσι παρά του καλοκαγάθου αλλ' όχι και ισχυρού + διοικητού την απαιτουμένην προστασίαν, οι μεν κατέφευγαν + εις τας υπό ελληνικήν σημαίαν νήσους, οι δε οικούρουν. Εν + ώ δε οι Τούρκοι ήσαν τόσον ηρεθισμένοι, και οι Χριστιανοί + τόσον έμφοβοι, ετόλμησέ τις των Χριστιανών πεινών να + εξέλθη της οικίας εις εύρεσιν τροφής· κατά κακήν του + τύχην απήντησε τρεις Τούρκους, εξ ών ο είς αμέσως τον + επιστόλισεν αλλά δεν τον έβλαψεν· επέπεσε τότε ο + Χριστιανός, του ήρπασε την άλλην πιστόλαν και τον + εσκότωσεν· οι δύο δε άλλοι Τούρκοι δειλιάσαντες έφυγαν· + αλλά φεύγοντες εφώναζαν «ο ι - ά π ι σ τ ο ι - σ κ ο τ ό + ν ο υ ν - τ ο υ ς - π ι σ τ ο ύ ς». Ακουσθείσης της φωνής + ταύτης, φωνής ικανής να φέρη την καταστροφήν όλης της + πόλεως, έσπασαν οι φιλάτακτοι τας θύρας οικιών και + εργαστηρίων, ήρπασαν πράγματα, εφόνευσαν ανηλεώς όσους + συνήντησαν, ανδραπόδισαν γυναίκας, έβαλαν πυρ εις την + πόλιν και μόλις την διέσωσαν οι εντόπιοι Τούρκοι. Η δε + Πύλη, μαθούσα τα δυστυχήματα της πόλεως εκείνης, + κατέκρινε και μετέθεσε τον φιλοδίκαιον Ελέζογλουν ως + ερεθίσαντα τους πιστούς διά της καταδίκης του φονέως. + +Ιούλιος Την δε 3 ιουλίου ο τηλέγραφος της Σάμου εσήμανε + τον εμφανισμόν του οθωμανικού στόλου πλέοντος προς την + νήσον εκ πλοίων 36, εν οις 4 δίκροτα και 6 φρεγάται, υπό + τον υποναύαρχον Καρά - Αλήν. Πλησιάσας ο στόλος συνέλαβε + πλοιάριον σάμιον έχον τρεις ναύτας και τον κυβερνήτην· + και τούτον μεν και ένα των ναυτών έστειλεν ο υποναύαρχος + εις Σάμον προσκαλών διά γραμμάτων τους προεστώτας να + έλθωσιν εις προσκύνησίν του, και δεχθώσιν αγάν και καδήν, + αν ήθελαν να μη καταστραφή ο τόπος των· τους δε λοιπούς + εκράτησε· την εσπέραν δε της αυτής ημέρας ο στόλος + ελλιμένισεν έμπροσθεν της Χώρας. Ο λαός της Σάμου, ιδών + κατά πρώτην φοράν εχθρικόν στόλον, εδειλίασε, και οι μεν + ανέβησαν εις τα όρη, οι δε διεβιβάσθησαν εις τας + πλησιοχώρους νήσους προς αποφυγήν του κινδύνου. Αλλ' αι + Αρχαί του τόπου και ο Λυκούργος έδειξαν άκραν αφοβίαν, + κατεβίβασαν το προοργανισθέν στράτευμα εις το παράλιον + αντικρύ του στόλου και το ητοίμασαν εις αντίκρουσιν του + εχθρού, αν επεχείρει απόβασιν. + + Την δε υστεραίαν ο στόλος παρετάχθη έμπροσθεν των + μεσημβρινών παραλίων της Σάμου και εκανονοβόλει σφοδρώς + εις απομάκρυνσιν του στρατεύματος των Σαμίων. Το + πρωτόπειρον στράτευμα φοβηθέν απεμακρύνθη και εκρύβη + όπισθεν των παρακειμένων οικιών, και οι Τούρκοι, + βλέποντες ότι οι εναντίοι των έγειναν άφαντοι, εκίνησαν + προς την ξηράν επί των λέμβων· αλλ' ο Λυκούργος και οι + χιλίαρχοι Σταμάτης Γεωργιάδης, Μανουήλ Μελαχρινός καί + τινες άλλοι αξιωματικοί, απομείναντες επί της παραλίας, + ίθυναν τόσον ευστόχως πέντε κανόνια, ώστε όλαι σχεδόν αι + σφαίραι έπεσαν εντός των λέμβων και επροξένησαν πολύν + φόνον. Οι ολίγοι ούτοι εδυνήθησαν διά τούτου και μόνου + του τρόπου να εμποδίσωσι την ημέραν εκείνην την απόβασιν, + διότι ο Καρά - Αλής υπώπτευεν ότι το φοβηθέν και + απομακρυνθέν από της παραλίας ελληνικόν στράτευμα + παρεφύλαττεν ίνα επιπέση. Ο παράλογος δε ούτος φόβος των + Τούρκων εθάρρυνε το παραμερήσαν στράτευμα των Σαμίων να + επανέλθη όπου ήσαν οι αρχηγοί του και ενδιαμείνη άφοβον, + αν και ακαταπαύστως πλην αβλαβώς καθ' όλον το + ημερονύκτιον υπό του στόλου κανονοβολούμενον. Την δε + εφεξής ημέραν απέβησαν 300 Τούρκοι κατά την αγίαν + Παρασκευήν, όπου ήσαν οκτώ Έλληνες μόνον εις σκοπήν, + διότι δεν υπώπτευαν απόβασιν εις εκείνο το μέρος. Αλλ' ο + χιλίαρχος Γεωργιάδης, μαθών το γεγονός, παρέλαβεν όσους + ηύρε προθύμους, ώρμησε πρώτος αυτός μετά των ολίγων + ακολούθων του, ώρμησαν κατόπιν και πολλοί άλλοι επί τους + αποβάντες τόσον μανικοί, κατά το παράδειγμα του γενναίου + αρχηγού των, ώστε ουδένα σχεδόν εχθρόν αφήκεν ζώντα. + Εφάμιλλοι των Σαμίων εφάνησαν εν τη μάχη ταύτη καί τινες + παρευρεθέντες Κρήτες, ων ο αρχηγός Χατσή Γεώργης + Μουριώτης εφημίσθη διά τας ανδραγαθίας του. Εν τω μεταξύ + δε τούτω επλησίασαν εις το αυτό παράλιον 40 λέμβοι + φέρουσαι άλλους στρατιώτας· τόσον δε ευστόχως και τόσον + σφοδρώς ετουφέκισαν και αυτούς οι Έλληνες, ώστε τους + ηνάγκασαν να ποδίσωσι. Τότε ο τρισβάρβαρος και άνανδρος + Καρά - Αλής, εκδίκησιν πνέων, επίσσωσε τους δύο δυστυχείς + και αθώους ναύτας του συλληφθέντος σαμίου πλοιαρίου, τους + εκρέμασεν επί της ναυαρχίδος του κατακέφαλα και τους + έκαυσε κατέναντι των συγγενών και συμπατριωτών αυτών εις + αιώνιον στίγμα της βδελυράς μνήμης του. Μετά την πράξιν + ταύτην έστειλεν αντικρύ 9 φορτηγά πλοία επί μεταφορά + άλλων στρατευμάτων την δε 6, 7 και 8, ο στόλος διέμεινεν + άπρακτος έμπροσθεν της Σάμου αναμένων τον ανάπλουν των + φορτηγών. + + Η είδησις του έκπλου του στόλου τούτου έβαλεν εις κίνησιν + τας τρεις ναυτικάς νήσους, και την 4 εξέπλευσαν τα + υδραϊκά και σπετσιωτικά πλοία και ηνώθησαν μετά των + Ψαριανών· συνηριθμούντο δε όλα 90, εν οις καί τινα της + Κάσσου. Δεν ήξευραν κατ' αρχάς πού έπλεεν ο εχθρικός + στόλος· αλλ' έμαθαν μετ' ολίγον, ότι διέπλευσε το στενόν + της Χίου κατευθυνόμενος εις τα αντικρύ της Σάμου παράλια· + την δε 8 είδαν εν τω μεταξύ Σάμου και μικράς Ασίας πορθμώ + υπό το Τσιαγκλί τα 9 φορτηγά, εφ' ων επεβιβάζοντο τα + στρατεύματα, επέπλευσαν τινα αυτών και τα έκαυσαν ενώπιον + του συρρεύσαντος επί της παραλίας εχθρικού πλήθους και + του εχθρικού στόλου θεωρούντος αυτά καιόμενα τόσον + πλησίον και μη τολμώντας να κινηθή· και τα μεν πλήθη + διεσκορπίσθησαν επί τη θέα του εμπρησμού, ο δε στόλος + απεμακρύνθη και αυτός, και τοιουτοτρόπως εματαιώθη η + μεγάλη εκστρατεία, καθ' ην η Πύλη, εν ώ εβουλήθη να + παιδεύση τους αποστάτας Σαμίους, κατέστρεψε τους εν + Κουσαντασίω και εν τοις πέριξ ησύχους υπηκόους της· Οι δε + Έλληνες, αυτόπται του θαύματος των πυρπολικών επί της + τελευταίας ναυτικής των εκστρατείας, ητοίμασαν 4 και επί + της παρούσης. Την 11 απηντήθησαν οι δύο στόλοι εν τω + μεταξύ Βουδρουμίου και Κω πορθμώ, αλλά δεν εναυμάχησαν. + Εντός του πορθμού ευρέθησαν και το πρωί της επαύριον εν + άκρα νηνεμία· αλλά μετ' ολίγον έπνευσεν άνεμος σφοδρός, + και ο ελληνικός ευρεθείς υπήνεμος του τουρκικού εφοβήθη + διά την κινδυνώδη θέσιν του και έσπευσε να εκπλεύση. Ο δε + τουρκικός έπλεεν ουριοδρομών και βλέπων αυτόν φεύγοντα + έλαβε θάρρος και προσέπλευσε. Τα ευτελέστερα των + ελληνικών πλοίων και τα βραδυπλοώτερα ήσαν πάντοτε τα + πυρπολικά ως καταδεδικασμένα εις φθοράν· διά τούτο τα 4 + πυρπολικά απελείφθησαν, και επειδή εκινδύνευαν να πέσωσιν + εις χείρας του εχθρού, έβαλαν εις αυτά πυρ οι εν αυτοίς, + και εμβάντες εις τα εφόλκια διεσώθησαν όλοι αβλαβείς εις + τα άλλα ελληνικά πλοία· και τα μεν τρία των πυρπολικών + τούτων εκάησαν, το δε τέταρτον εκυριεύθη πριν ανάψη· + κατεδίωξε δε και ο τουρκικός στόλος τον ελληνικόν. Την δε + νύκτα επήλθε τρικυμία και διεσκορπίσθη ο ελληνικός· και + μέρος μεν αυτού ηγκυροβόλησεν υπό την Κάλυμνον, μέρος δε + υπό την Λέρον και Σάμον· ηγκυροβόλησε και ο τουρκικός + όλος υπό την Κων, όπου συνηνώθησαν μία φρεγάτα και 13 + μικρότερα πλοία πολεμικά του Μεχμέτ - Αλή υπό τον Ισμαήλ + - Γιβραλτάρην έχοντα 800 Αλβανούς εις απόβασιν. Έκτοτε + διεχωρίσθησαν οι στόλοι· και ο μεν τουρκοαιγύπτιος + έπλευσε προς τον Ελλήσποντον, ο δε ελληνικός συνήχθη όλος + εις Σάμον, και την 22 ηγκυροβόλησεν υπό το Γιαλί, όπου + ήλθαν εξ Ύδρας και Σπετσών τινές των προκρίτων ίνα + θεωρήσωσιν υποθέσεις του στόλου και πείσωσι τους θέλοντας + να επανέλθωσιν εις τας νήσους των ναύτας εις το να + παρατείνωσι την εκστρατείαν. Εν ώ δε διέμενεν εκεί ο + στόλος, επέστη απροσδοκήτως ο πατριάρχης Αλεξανδρείας, + αποδημήσας εκείθεν εξ αιτίας των ταραχών επί σκοπώ να + ησυχάση εν Πάτμω τη πατρίδι του. Ο εμφανισμός εν μέσω του + Χριστιανικού στόλου ενός των κορυφαίων του κλήρου της + ανατοτολικής εκκλησίας επροξένησε πολλήν χαράν, και οι + ευλαβείς ναύται έτρεξαν όλοι να λάβωσι την ευλογίαν του. + Ο ιερός ούτος ανήρ διέμεινεν ημέρας τινάς αγιάζων, + νουθετών και θαρρύνων τους στρατιώτας της πίστεως και της + πατρίδος εις τον αγώνα· και επειδή ήσαν αι παραμοναί της + νηστείας του δεκαπενταυγούστου, εσυγχώρησε να καταλύσωσιν + οι αγωνιζόμενοι Χριστιανοί και ταύτην και όλας τας άλλας + τεσσαρακοστάς διαρκούντος του εθνικού πολέμου. Την δε 9 + Αυγούστου ο ελληνικός στόλος επανέπλευσεν εις τα ίδια. + + Τα δε κακά, όσα αδίκως και παραλόγως υπέφεραν οι + δυστυχείς κάτοικοι Χριστιανοί του Κουσαντασίου και των + περιχώρων, ηνάγκασαν τους κατοικούντας τα χωρία Δωμάτια, + Τσακλή, Ανίκιοϊ, Κελεμπέση και Γέροντα, τους δεινά + πάσχοντας και ταύτα φοβουμένους, να ζητήσωσι καταφύγιον + αλλού· τούτου χάριν συνενοήθησαν μετά των γειτόνων των + Σαμίων, οίτινες απέβησαν εις την αντικρύ παραλίαν προς + υπεράσπισιν της επί της νήσου των μετοικήσεως αυτών· και + κατ' αρχάς μεν επήγαν εις Δωμάτια, δύο ώρας μακράν της + θαλάσσης· διασκορπίσαντες δε την ενδιαμένουσαν τουρκικήν + φρουράν μετέβησαν εις τα λοιπά χωρία απέχοντα τα έν του + άλλου 5 έως 8 ώρας, και ούτω μετεκομίσθησαν εις Σάμον + αβλαβείς 800 οικογένειαι· πολλοί των μετοικησάντων, όντες + γεωργοί, κατετάχθησαν εν τω στρατώ των Σαμίων, όστις + αυξηθείς εξ αιτίας ταύτης εις 4000 διεχέετο εις τα + αντικρύ παράλια, επάτει χωρία κατοικούμενα υπό Τούρκων, + τα ελαφυραγώγει και μετέφερεν εις την νήσον τα θρέμματά + των. Διά τας συχνάς δε ταύτας και καταστρεπτικάς + επιδρομάς οι Τούρκοι αφήκαν τα παράλια χωρία των έρημα, + και απεμακρύνθησαν χάριν ασφαλείας εις τα ενδότερα της + Ασίας, ώστε δεν έμειναν επί των παραλίων εκείνων Τούρκοι + ειμή εντός του Κουσαντασίου ως έχοντος δυνατόν φρούριον. + + Κατ' εκείνον δε τον καιρόν συνέβησαν νέαι ταραχαί εν τη + οθωμανική αυτοκρατορία, κινηθέντων των Βεχαβητών κατά των + πόλεων Μεδίνης και Μέκκας, και λαβόντων όπλα των Δρούζων + και των Μαρωνιτών. Α ταραχαί αύται μετ' ολίγον + καθησύχασαν. Είχε δ' εκραγή και πόλεμος μεταξύ Τουρκίας + και Περσίας το θέρος του έτους τούτου, και περσικά + στρατεύματα επάτησαν τα τουρκικά χώματα· αλλ' επειδή + μικρά ήτον η δύναμις αύτη, μικράν εκίνησε και η Πύλη προς + τα καταπατηθέντα όριά της, και ως εκ τούτου ολίγην ηύρεν + η Ελλάς ανακούφισιν. + + + + 1821 + + ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΒ'. + + + + &Τα μεταξύ Ρωσσίας και Τουρκίας. — Αναχώρησις του εν + Κωνσταντινουπόλει πρέσβεως του αυτοκράτορος Αλεξάνδρου.& + + Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ της Ρωσσίας επί της ελληνικής επαναστάσεως + εφαίνετο αντιφατική. Ο Αλέξανδρος, ως μέλος της ιεράς + συμμαχίας, κατέκρινε παρρησία τον ελληνικόν αγώνα, διότι, + καθ' ους συνέδεσε πολιτικούς δεσμούς, ώφειλε να κατατρέχη + παν κίνημα λαού τείνον εις ανατροπήν των καθεστώτων. Αλλ' + ο αγών ούτος, αν και απεδοκιμάζετο, ωφέλει τα μέγιστα την + πολιτικήν της Ρωσσίας ανέκαθεν προθεμένην, παρά την + πολιτικήν των άλλων αυλών, την διά παντός τρόπου + εξασθένωσιν του τουρκικού κράτους. Είχε δε ο αυτοκράτωρ + και συνθήκας μετά της Πύλης, ας αύτη παρέβη, και εκείνος + εδύνατο δικαίως ως παραβάτιδα να την τιμωρήση· δεν + εμποδίζετο δε ουδ' από των κατά τα 1 8 1 4 και 1 8 1 5, + μεταξύ των ευρωπαϊκών αυλών συνομολογηθέντων, διότι η + Τουρκία ούτε εμπεριελαμβάνετο ούτε καν εμνημονεύετο· αλλ' + η τοιαύτη τιμωρία αντέβαινε προς την εν Λαϋβάχη + κηρυχθείσαν πολιτικήν αρχήν, και εντεύθεν προήρχετο η + κατ' επιφάνειαν αντίφασις της ρωσσικής πολιτικής. Η + παρατήρησις αύτη είναι προσοχής αξία, διότι αύτη και μόνη + εξηγεί την ροπήν του Αλεξάνδρου σήμερον εις την ειρήνην + και αύριον εις τον πόλεμον, ον υπερεπεθύμει όλος ο λαός + του. «Μεταξύ όλων των Ρώσσων», έλεγεν ο Αλέξανδρος, + «είμαι ο μόνος, ο μη ασπαζόμενος τον ελληνικόν αγώνα». + Δεν ήθελε τον θρίαμβον αυτού, διότι τον εθεώρει θρίαμβον + επαναστατικών κινημάτων, άτινα κατεδίωκεν· αλλά δεν ήθελε + και την καταστροφήν του, διότι την εθεώρει καταστροφήν + λαού μεθ' ου ουράνιοι δεσμοί τον συνέδεαν. Συνέτρεξε δε + όχι ολίγον εις το να περιπλέξη έτι μάλλον την πολιτικήν + της Ρωσσίας και η σφοδρά και όχι άλογος ως εκ των + φαινομένων υποψία της Πύλης περί της ενοχής της ρωσσικής + αυλής εις τον ελληνικόν αγώνα. Η Πύλη ήξευρεν, ότι οι + Έλληνες απέβλεπαν πάντοτε εις την Ρωσσίαν προς απόσεισιν + του ζυγού· ότι έλαβαν όπλα επί των ρωσικών πολέμων κατ' + αυτής· ότι η Ρωσσία επροσπάθει πάντοτε να προστατεύη όσον + και όπως εδύνατο τους Έλληνας· ότι η επαναστατική Εταιρία + έλαβε το είναι εν τη Ρωσσία· ότι ο πρώτος επαναστάτης + Υψηλάντης, υπηρέτης του αυτοκράτορος Αλεξάνδρου, εκήρυξεν + ότι εκινήθη υπό την ρωσσικήν προστασίαν και επί τω λόγω + τούτω εκάλει εις αποστασίαν όλην την Ελλάδα· ότι ο Μιχαήλ + Σούτσος και πολλοί άλλοι ηύραν άσυλον επί της φυγής των + και περιποίησιν εν τη ρωσσικήν γη, και ότι επί μόνη τη + συμπράξει της Ρωσσίας στηριζόμενοι οι Έλληνες και ήρχισαν + και διετήρουν τον εθνικόν αγώνα. Όλα ταύτα ήσαν βεβαίως + ικανά να κλείσωσι τα ώτα της Πύλης προς τας ειλικρινείς + και ειρηνικάς διαβεβαιώσεις της εν Κωνσταντινουπόλει + ρωσσικής πρεσβείας και να φέρωσι και τας άλλας Δυνάμεις + εις δισταγμόν. + + Διττόν χαρακτήρα, πολιτικόν και θρησκευτικόν, είχεν ο + μεταξύ Ελλήνων και Τούρκων πόλεμος· και ως προς μεν τον + πολιτικόν η Πύλη εδύνατο βεβαίως να ενεργή κατά την πλήρη + κυριαρχίαν της, και τόσον ανεξαρτήτως της Ρωσσίας, όσον + και πάσης άλλης Δυνάμεως· αλλ' όχι και ως προς τον + θρησκευτικόν, διότι κατά την εν Καϊναρτσίω συνθήκην της + 10 Ιουλίου 1774, υπεχρεούτο να προστατεύη την + χριστιανικήν θρησκείαν και τας εκκλησίας της· όθεν αι + μέχρι θανάτου, και θανάτου ανόμου και επονειδίστου, + καταδιώξεις του κλήρου, αι βεβηλώσεις, αι γυμνώσεις, οι + κατεδαφισμοί των εκκλησιών, και οι εν ταις τριόδοις αυτής + της βασιλευούσης εμπαιγμοί των αγίων εικόνων και οι + θεατρισμοί των ιερών αμφίων ήσαν φανεραί παραβάσεις της + συνθήκης, δι' ας η Πύλη ήτον υπόλογος προς την Ρωσσίαν + (α). + + Αλλά, αν η Πύλη δεν είχε προς την Ρωσσίαν υποχρεώσεις + πολιτικάς ως προς την Ελλάδα, είχε τοιαύτας διά συνθηκών + ως προς τας δυο ηγεμονείας, και κατ' αυτάς ώφειλε ν' + ακούη την υπέρ αυτών φωνήν της Ρωσσίας (β). + + Ότε εξερράγη εν ταις ηγεμονείαις η επανάστασις, ο + Αλέξανδρος συνέτεινε μεγάλως εις το να επανέλθωσιν αύται + εις την υποταγήν της Πύλης· διότι και τον Υψηλάντην + επαίδευσε, και τας προκηρύξεις του ως ψευδείς + εστηλίτευσε, και την Πύλην ελευθέραν αφήκε να στείλη εις + αυτάς στρατεύματα. Αλλ', αφ' ού ο πόλεμος έπαυσεν + ολοτελώς, η Ρωσσία απήτει την πολιτικήν αποκατάστασιν + αυτών ως και πρότερον και την ανάκλησιν των τουρκικών + στρρατευμάτων, ων η εισβολή, καθώς άλλοτε διηγήθημεν, + επέφερε μύρια δεινά (γαρ) αλλ' ουδεμίαν ακρόασιν έδιδεν ο + σουλτάνος. Εκτός των μεγάλων τούτων αιτιών η Πύλη έδωκε + και άλλας αιτίας διενέξεων. + + Κατά διαταγήν της απηγορεύετο, ως προείρηται, + οποιασδήποτε σημαίας πλοίον να δέχεται τους πειρωμένους + άνευ αδείας της να διαφύγωσι τας μιαιφόνους και + ατιμωτικάς χείρας της, και επεβλήθη ποινή η δήμευσις + παντός πλοίου, αν ο κυβερνήτης του απεδεικνύετο παρήκοος + της διαταγής της· απήτησεν η Πύλη και το δικαίωμα της + νηοψίας εις σύλληψιν των κρυπτομένων υπηκόων της, έγκλημα + θανάτου θεωρούσα την απλήν φυγήν των και εγκληματίας και + αυτάς τας γυναίκας. Είπαμεν, ότι οι εν Κωνσταντινουπόλει + πρέσβεις όλων των Δυνάμεων όχι μόνον συγκατετέθησαν, αλλά + και δι' ων εξέδωκαν εγκυκλίων προς τους καθ' όλην την + οθωμανικήν αυτοκρατορίαν προξένους συνέτρεξαν εις τας + ορέξεις της Πύλης, και ότι μόνος ο πρέσβυς της Ρωσσίας + Στρογονώφης δεν ήσχυνε διά της συγκαταθέσεώς του την + αυλήν του. Αλλ' η Πύλη εις ουδέν ελογίσθη την αντίρρησιν + και τας διαμαρτυρήσεις αυτού, και επάτησεν όλας + ανεξαιρέτως και ανεξετάστως τας σημαίας. Συνέβη δε κατ' + εκείνας τας ημέρας και ο εν Βουκουρεστίω τραπεζίτης, + Σακελλάριος, να διατάξη τον εν Κωνσταντινουπόλει + Εμμανουήλ Δανέζην να πληρώση τω νεοδιορισθέντι ηγεμόνι + της Βλαχίας και εισέτι διατρίβοντι εν Κωνσταντινουπόλει, + Σκαρλάτω Καλλιμάχη, χρήματά τινα· αλλά μετ' ολίγον + έγραψεν, εξ αιτίας ίσως της πολιτικής καταστάσεως της + ηγεμονείας, να μη τα πληρώση, και επί τη δευτέρα ταύτη + παραγγελία ο Δανέζης απεποιήθη την πληρωμήν· επρόκειτο δε + να μεταβιβασθώσι τα χρήματα ταύτα εις το ταμείον της + Πύλης. Αν και πάντοτε ο εκδίδων συναλλαγματικήν είναι + υπόλογος και όχι ποτέ ο μη αποδεχόμενος, η Πύλη απήτει + την εξαργύρωσίν της παρά του Δανέζη. Ο Δανέζης ήτο + τραπεζίτης της εν Κωνσταντινουπόλει Ρωσσικής πρεσβείας, + και ως τοιούτος ελογίζετο υπό ρωσσικήν προστασίαν αλλ' + ήτο γέννημα της Κρήτης, και ως τοιούτος ήτο ραγιάς. Οι εν + υπηρεσία πρεσβείας ραγιάδες ήσαν άλλοτε υπό την + προστασίαν της αυτής πρεσβείας, αλλά τα προνόμια ταύτα + είχαν πρό τινος καιρού καταργηθή· ώστε ο πρέσβυς της + Ρωσσίας δεν εδύνατο να προστατεύση δικαιωματικώς τον + τραπεζίτην του, και ο συνετός Δανέζης φοβηθείς εκρύβη. + Αλλ' η Πύλη συνέλαβε και πολιτικάς υποψίας κατ' αυτού· + τον εθεώρει ως συνωμότην και ως διαβιβάζοντα χρήματα εις + τους αποστάτας· και επειδή εγνώριζε τας προς την ρωσσικήν + πρεσβείαν, ην πάντοτε υπώπτευε, τραπεζικάς του σχέσεις, + εφαντάζετο ότι δι' αυτού υπεστήριζεν η Ρωσσία τον + ελληνικόν αγώνα χρηματικώς. Διά τας πολιτικάς και + σφαλεράς ταύτας υποψίας μάλλον ή διά την εξαργύρωσιν της + συναλλαγματικής εζήτει η Πύλη να πιάση τον Δανέζην, ον ο + πρέσβυς της Ρωσσίας, πεποιθώς επί την ισχύν του, έπεισε + να φανερωθή αφόβως, υποσχόμενος αυτώ την θερμήν + υπεράσπισίν του. Την 20 απριλίου ο Δανέζης υπήγεν + αυτόκλητος εις την Πύλην συνωδευμένος υπό του διερμηνέως + της πρεσβείας· αλλά παρά πάσαν προσδοκίαν του πρέσβεως + εκρατήθη και εφυλακίσθη. Απήτησε την επιούσαν ο πρέσβυς + την απόλυσίν του ως υπηκόου ρώσσου και ως τραπεζίτου του· + αλλ' ο ρεΐζ - εφέντης απέρριψε την απαίτησιν αποτόμως, + ειπών, ότι ο Δανέζης ήτο ραγιάς. Εστάλη τότε προς τον + ρεΐζ - εφέντην ο σύμβουλος της πρεσβείας Δασκώφης + συνωδευμένος υπό δύο διερμηνέων. Ο ρεΐζ - εφέντης τον + αφήκεν εις τα αντίθυρα πολλήν ώραν, και αφού τον εδέχθη, + τω είπεν ότι ο Δανέζης ήτο ραγιάς και δεν απελύετο. Ο + Δασκώφης είχε παραγγελίαν να μη επιστρέψη εις την + πρεσβείαν άνευ του Δανέζη· διά τούτο έμεινε παρά τω ρεΐζ + - εφέντη και απέστειλεν ένα των συν αυτώ ειδοποιών τον + πρέσβυν περί της αποτυχίας της αποστολής του. Οργισθείς ο + πρέσβυς υπήγε προς τον ρεΐζ - εφέντην αυθημερόν, και μη + δυνηθείς να κατορθώση το ποθούμενον επεσκέφθη τον + αρχιβεζίρην αλλά και παρ' αυτώ απέτυχε και ήκουσεν, ότι η + Πύλη εθεώρει τον Δανέζην όχι μόνον ραγιάν αλλά και ένοχον + εσχάτης προδοσίας, και ότι είχε και αποδείξεις της ενοχής + του· ουδεμίαν όμως έδειξεν. Ο πρέσβυς, βλέπων ότι ο + Δανέζης, πεποιθώς επί τους ενθαρρυντικούς λόγους του, + εκινδύνευε, κατήντησε να ζητήση την απόλυσίν του ως + χάριν, αλλά και ούτω δεν εισηκούσθη· παρεκάλεσε τότε τον + αρχιβεζίρην να διαβιβάση αναφοράν του προς αυτόν τον + σουλτάνον, αλλά και η παράκλησίς του αύτη απερρίφθη, και + ο πρέσβυς επανήλθεν εις την κατοικίαν του άπρακτος και + βαρύμηνις. Την επαύριον, επανέλαβε τα αυτά διά του + διερμηνέως του Φοντώνη προς τον ρεΐζ - εφέντην επ' ελπίδι + να δεχθή ούτος την προς τον σουλτάνον αναφοράν του· αλλ' + εκώφευσε και ο ρεΐζ - εφέντης. Τότε ο Φοντώνης εστάθη εις + ην διήρχετο οδόν ο σουλτάνος επανερχόμενος από του ζαμίου + όπου προσηύχετο, ύψωσε την αναφοράν ως ποταπός ραγιάς, + και παρά την αξιοπρέπειαν της αυλής του εφώναξε + τουρκιστί, «Α ν α φ ο ρ ά - του - ε κ τ ά κ τ ο υ - π ρ έ + σ β ε ω ς - κ α ι – π λ η ρ ε ξ ο υ σ ί ο υ - υ π ο υ ρ γ + ο ύ - τ ο υ – μ ε γ α λ ε ι ο τ ά τ ο υ - α υ τ οκ ρ ά το + ρ ο ς - π α σ ώ ν - τ ω ν - Ρ ω σ σ ι ώ ν - π ρ ο ς - τ ο + ν – μ ε γ α λ ε ι ό τ α τ ο ν - σ ο υ λ τ ά ν ο ν - Μ α χ + μ ο ύ τ ην». Δις επανέλαβε τους λόγους τούτους μηδόλως + κινήσας την προσοχήν του σουλτάνου· την δε τρίτην φοράν + επέρριψεν ο σουλτάνος βλοσυρόν βλέμμα, επρόσταξε να + λάβωσι την αναφοράν του και απεδοκίμασεν εγγράφως την + αυτήν ημέραν την αίτησίν του, ώστε εις μάτην εξώκειλεν η + πρεσβεία εις την πράξιν ταύτην (δ). + + Εδόθη κατ' εκείνας τας ημέρας και άλλη αιτία διενέξεων + σοβαρωτέρα της περί ης ο λόγος, ως αφορώσα τα κατά την + Μαύρην θάλασσαν εμπορικά συμφέροντα. Η Πύλη, επί λόγω + σιτοδείας εν τη βασιλευούση εξ αιτίας των επικρατουσών + ταραχών εν Βλαχομολδαυία, όθεν εστέλλετο τακτικώς μεγάλη + ποσότης σίτου, εκράτησεν όλα τα υπό ρωσσικήν σημαίαν + διαπλέοντα από της Μαύρης εις την Άσπρην θάλασσαν + σιτοφόρα πλοία, και πολλά αυτών εξεφόρτωσε παρά γνώμην + των πλοιάρχων και ώρισεν αυθαιρέτως και την τιμήν των + φορτίων. Η αυθαιρεσία αύτη ήτο φανερά παράβασις της + εμπορικής συνθήκης της 10 Ιουνίου 1783, καθ' ην (ε) + ώφειλεν η Πύλη να δίδη τα αναγκαία φιρμάνια εις ελεύθερον + έκπλουν και εις ελευθέραν σιταγωγίαν· απηγορεύετο δε + ρητώς ή διά βίας επί του διάπλου αποβίβασις εις + Κωνσταντινούπολιν ή αλλού των φορτίων. Επί τω λόγω τούτω + ο πρέσβυς κατέκρινε την πράξιν ως αυθαίρετον και + παράσπονδον, διεμαρτυρήθη και εκήρυξε την Πύλην υπεύθυνον + προς τον αυτοκράτορα και υπόλογον προς τους ζημιουμένους + εμπόρους. Αλλ' αύτη τόσον κατεφρόνησε τας απειλάς του, + ώστε ούτε απαντήσεως τον ηξίωσεν. Αν τω όντι η Πύλη + εφοβείτο σιτοδείαν, εδύνατο βεβαίως να κρατή εις χρήσιν + της, και άκοντος του πρέσβεως, τας μετακομιζομένας υπό + ξένας σημαίας τροφάς· αλλ' ώφειλε τότε ν' αποζημιοί + εντελώς και τους εμπόρους και τους πλοιάρχους, και όχι να + ορίζη αύτη αυθαιρέτως τας τιμάς· αλλ' η Πύλη δεν είχε, + καθώς εφάνη, τόσην χρείαν τροφών, όσην είχεν επιθυμίαν, + καθώς επροδόθη η ιδία, να εμποδίση την μετακόμισίν των + εις τους αποστατήσαντας τόπους (στ). + + Εν τοσούτω ο πρέσβυς Στρογονώφης προείδεν ότι όχι μόνον + αι προς την Πύλην σχέσεις του θα διεκόπτοντο, αλλ' ότι + και αυτός θα εβιάζετο ν' αναχωρήση, διότι παρεβαίνοντο αι + συνθήκαι, υβρίζετο η σημαία του αυτοκράτορος και + εκινδύνευε και αύτη η ζωή του· τόσον δε εμαίνετο ο + θανατικός όχλος, ώστε ηναγκάσθη η Πύλη κατ' αίτησιν του + πρέσβεως να στείλη και άλλον λόχον γενιτσάρων προς + φρούρησιν του πρεσβείου. Διά τα περιστατικά ταύτα + μετέφερεν ο Στρογονώφης εκ της Μαύρης θαλάσσης εις + Μπουγιουκντερέν, όπου διέτριβε, μικρόν πλοίον πολεμικόν + υπό την εμπορικήν σημαίαν της Ρωσσίας. + + Η νεοφανής και ασυνήθης παρουσία πολεμικού ξένου πλοίου, + αν και μικρού, έμπροσθεν της βασιλευούσης εν αγνοία της + Πύλης ήτο βεβαίως παρά τας συνθήκας και ικανή και υποψίας + την ώραν εκείνην να διεγείρη, και την Πύλην και τον όχλον + να παροργίση· και τω όντι έφερε κοινήν ταραχήν και νέας + λογοτριβάς αυτής και του πρέσβεως, όστις, ωργισμένος και + εκ των προτέρων αιτιών και εκ της τελευταίας ταύτης, τη + ανήγγειλεν, ότι ανέφερε τα πάντα εις τον αυτοκράτορα και + ότι μέχρι της απαντήσεώς του διέκοπτε πάσαν μετ' αυτής + ανταπόκρισιν. + + Η Πύλη εφοβήθη επί τη αγγελία ταύτη, καθ' όσον μάλιστα + εμάνθανεν ότι ρωσσικά στρατεύματα συνηθροίζοντο καθ' + ημέραν προς τον Προύθον, και έσπευσε να πέμψη την 27 + Ιουνίου εν αγνοία του πρέσβεως προς τον αρχιγραμματέα του + αυτοκράτορος Νεσελρόδον έγγραφον φέρον την υπογραφήν του + αρχιβεζίρη. Το έγγραφον τούτο εκδίδομεν ενταύθα + παραλείποντες τα μη ουσιώδη (ζ) και αποσιωπώντες ολοτελώς + εις αποφυγήν επαναλήψεως άλλα τινά προγενέστερα της αυτής + εννοίας μεταξύ του ρεΐζ - εφέντη και του πρέσβεως κατ' + εκείνον τον καιρόν της κρίσεως και των πειρασμών. + + * * * + + «Όλος ο κόσμος γινώσκει, ότι η Πύλη εφάνη πάντοτε πιστή + εις τας μετά των άλλων αυλών συνθήκας της και ιδίως εις + τας μετά της αυλής της Ρωσσίας· και ότι τόσον περί πολλού + ποιείται τας εξωτερικάς σχέσεις της, ώστε πολλάκις είναι + ευνοϊκωτέρα παρ' όσον απαιτούν αι συνθήκαι. Η διαγωγή της + προς τον πρέσβυν της ρωσσικής αυλής είναι μία των πολλών + αποδείξεων του ευνοϊκού της τούτου συστήματος, διότι όχι + μόνον τον ετίμησε πάντοτε καθ' όσον ώφειλεν, αλλά + πολλάκις επέβλεψεν ιλαρώ όμματι και εις πολλάς του + πράξεις, εις ας τον έρριψεν η ορμή και η σκαιότης του + χαρακτήρος του παρά τα ειρηνικά καθήκοντα υπουργού + φιλικής Δυνάμεως. + + Το σκοπούμενον της τόσω φιλικής διαγωγής της Πύλης προς + τον πρέσβυν ήτον η ησυχία των υπηκόων αμφοτέρων των + αυτοκρατοριών. Ουδέποτε έπαυσεν η Πύλη παιδεύουσα τους + ατάκτους, και ουδέποτε παύει θεωρούσα ως ιεράν + παρακαταθήκην τους υπ' αυτήν διαφόρους λαούς, + υπερασπίζουσα και ευεργετούσα αυτούς επέκεινα του + καθήκοντος και χαρίζουσα αυτοίς ως προς τα θρησκευτικά + όσην ελευθερίαν συγχωρεί ο ιερός νόμος. Αλλ', εν ώ + ήλπιζεν η Πύλη όχι μόνον να μη μεμφθώσιν αι ξέναι + Δυνάμεις όσα έπραξεν εξ ανάγκης εις κατάπαυσιν της + γενικής και απροσδοκήτου επαναστάσεως των Ελλήνων, ην + εκίνησεν η κακοβουλία, αλλά και να επαινέσωσι, και + μάλιστα όσαι εξ αυτών συνεδέθησαν εν Λαϋβάχη υπέρ της + κοινής ειρήνης, ηπόρησε μαθούσα ότι συμβαίνει το + εναντίον· και επειδή είναι φανερόν ότι το αίτιον της + διαστροφής είναι αι αναφοραί του πρέσβεως Στρογονώφου + προς την αυλήν ταυ εις δικαιολογίαν της μεμπτής διαγωγής + του, η Πύλη εθεώρησε πρέπον να γνωστοποιήση κατ' ευθείαν + τη αυτοκρατορική, αυλή τα συμβάντα εις τρανήν απόδειξιν + του ζήλου της υπέρ της διατηρήσεως της ειρήνης των δύο + Δυνάμεων. + + Το αχάριστον έθνος των Ελλήνων συνέλαβε προ καιρού + σχέδιον αποστασίας ανώτερον της δυνάμεώς του και επί + ματαίων ελπίδων. Μετά τον θάνατον του πρώην ηγεμόνος της + Βλαχίας, Αλεξάνδρου Σούτσου, ο Θεόδωρος Βλαδιμιρέσκος, + υπήκοος Ρώσσος, ετόλμησε πρώτος υπό άλλο πρόσχημα να + υψώση σημαίαν επαναστάσεως, και μετ' αυτόν ο επίβουλος + υιός του Υψηλάντου, στρατηγός της Ρωσσίας, εξελθών + εκείθεν, επάτησε την Μολδαυίαν, και εθανάτωσεν αδίκως + όλους τους εν τη πρωτευούση της ηγεμονείας εκείνης + Μουσουλμάνους. Και ο άλλος προδότης, Μιχαήλ Σούτσος, ο + τότε ηγεμών της Μολδαυίας, εθανάτωσεν επίσης πολλούς + Μουσουλμάνους εν Γαλατσίω. Οι ρηθέντες κακούργοι + ετόλμησαν να κηρύξωσι παντού, ότι οι Έλληνες, έτοιμοι να + βάλωσιν εις πράξιν το προ πολλού σχέδιον της αποστασίας + των, σκοπόν είχαν να κινηθώσιν όλοι διά μιας καθ' όλας + τας επαρχίας της οθωμανικής αυτοκρατορίας, και ότι η αυλή + της Ρωσσίας ενέκρινε και επροστάτευε το σχέδιον. Αι + ραδιουργίαι αύται έγειναν γνωσταί τη Πύλη, και άλλοθεν + και παρ' αυτού του πρέσβεως της Ρωσσίας, ομολογήσαντος + πολλάκις υπό πρόσχημα ειλικρινείας ότι η αυλή του + απεδοκίμαζε τα τοιαύτα, ότι εθεώρει και τον Θεόδωρον και + τον Υψηλάντην πταίστας και διά τούτο εκάθηρε τον + Υψηλάντην, ότι έπρεπε να κινηθή αμέσως και μεθ' ικανών + δυνάμεων η Πύλη εις τιμωρίαν των δύο τούτων αποστατών και + των οπαδών των, και ότι ετοίμη ήτον η Ρωσσία να τη + χορηγήση πάσαν ηθικήν αντίληψιν, αφού η Πύλη δεν ηθέλησε + να δεχθή, την πραγματικήν. Αλλ' εν ώ ητοιμάσθησαν + δυνάμεις ικαναί εις αφανισμόν των αποστατών, ο + μητροπολίτης και οι άρχοντες της Βλαχίας ποτέ μεν + επρόβαλαν να κινηθώσιν αυτοί κατά του Θεοδώρου μετά των + εγχωρίων δυνάμεων, ποτέ δε συνίστων τας αιτήσεις του + Θεοδώρου ως ωφελίμους. Ο δε εκεί πρόξενος της Ρωσσίας + εμπόδισε και αυτός μέχρι πολλού την εισβολήν των + στρατευμάτων υπό διαφόρους αιτίας και έδωσε καιρόν να + ενδυναμωθώσιν οι αποστάται. Εν ώ δε τα στρατεύματα της + Πύλης εφιλοπολέμουν, ο πρέσβυς της Ρωσσίας εζήτει την + άφεσιν του πταίσματος του Υψηλάντου και επρόβαλεν εις + κατάπαυσιν των ταραχών να επιτραπή η απέλευσις των δύο + αρχηγών της αποστασίας και των οπαδών των από των + ηγεμονειών· έλεγε δε, ότι η απόρριψις της προτάσεως + ταύτης και η εισβολή των στρατευμάτων ήσαν επιζήμιαι. Η + Πύλη εφρόντισε ν' αποκριθή τα δέοντα περί τούτων και να + παραστήση, ότι, αν απήρχοντο ο Υψηλάντης και οι περί + αυτόν ατιμώρητοι, δεν θα επανήρχετο η ησυχία εις τας + ταραχθείσας επαρχίας· ανήγγειλε δε και ο πρέσβυς της + Αυστρίας, ότι ποτέ η Δύναμις εκείνη δεν θα επέτρεπε να + πατήσωσιν οι αποστάται τα χώματά της, και ότι, αν έπιπταν + εις χείρας της, θα τους εκρέμα. Η Πύλη φρονεί ότι προ + πάντων αναγκαίον είναι ο Μιχαήλ Σούτσος και όσοι κατά τας + αρχάς της επαναστάσεως κατέφυγαν εκ Κωνσταντινουπόλεως + εις Οδησσόν να παραδοθώσι (η) κατά τας συνθήκας, διότι η + έξοδος των κακούργων εκ της Ρωσσίας και η εκεί καταφυγή + των ετάραξαν και ταράττουν τα πνεύματα των Μουσουλμάνων· + ώστε, και αν η Πύλη δεν εδυσπίστει ως προς την + ειλικρίνειαν της Ρωσσίας, αδύνατον ήτον, όσον υπάρχουν αι + περιστάσεις αύται, να καθησυχάση το έθνος των + Μουσουλμάνων· διά τούτο η Πύλη επιμένει εις την παράδοσιν + των φυγάδων και επειδή ο πρέσβυς εκήρυξεν, ότι η αυλή του + πρόθυμος ήτο να δώση πάσαν βοήθειαν, η Πύλη θεωρεί ως + συντελεστικωτέραν πάσης άλλης την παρά της ρωσσικής αυλής + πλήρωσιν των συνθηκών και την κατ' αυτάς παράδοσιν των + φυγάδων. + + Διά το κατεπείγον των περιστάσεων η Πύλη εισεβίβασεν + ικανά στρατεύματα εις τας ηγεμονείας υπό αξίους αρχηγούς + και δεν έλειψε να ειδοποιήση φιλικώς τον πρέσβυν περί ων + έπραξε, διατηρούσα πάντοτε απαράβατα τα προνόμια των + μερών εκείνων. Αλλ' ο ρηθείς πρέσβυς, πάντοτε δυστροπών, + δεν έπαυσε διαστρέφων τα πάντα και δίδων αφορμήν διά του + πολιτεύματός του να θεωρήται και αυτός κοινωνός της + αποστασίας των υπηκόων της Πύλης. + + Δεν κινείται εις γενικήν επανάστασιν έθνος ειμή διά της + μυστικής ή της φανεράς προτροπής των προκρίτων αυτού, ή + τουλάχιστον διά της συγκαταθέσεως αυτών. Η Πύλη και όλα + τα δίκαια και όλους τους τρόπους είχε να εξολοθρεύση όλον + το γένος των Ελλήνων· αλλ' εύσπλαγχνος και τότε, καθώς + εφάνη πάντοτε, προς το υπήκοόν της εξέδωκε διαταγήν + ελκύουσα την προσοχήν του πατριάρχου εις την κινδυνώδη + θέσιν όλου του ελληνικού γένους και ειδοποιούσα, ότι, αν + οι Έλληνες έμεναν πιστοί, δεν είχαν τι να φοβηθώσι δι' + όσα εσχεδίασαν κατ' αυτής και δεν επραγματοποίησαν. + Γνωστόν είναι, ότι το γένος των Ελλήνων παραδέχεται + προθύμως όσα παραγγέλλει ο πατριάρχης· διά τούτο διετάχθη + ν' αναθεματίση όλους τους εν τη οθωμανική αυτοκρατορία + αποστατήσαντες και να τους συμβουλεύση να επανέλθωσιν εις + την προτέραν υποταγήν. Ο πατριάρχης απήντησεν ότι + ενήργησε πάντα ταύτα, και όμως οι ραγιάδες της εν + Πελοποννήσω επαρχίας των Καλαβρύτων, πατρίδος του + ρηθέντος πατριάρχου, απεστάτησαν μετ' ολίγον (θ) και + έσφαξαν τους Μουσουλμάνους, απεστάτησαν μετ' ολίγων αι + άλλαι επαρχίαι της Πελοποννήσου, απεστάτησαν και αι νήσοι + του Αιγαίου, εξέπλευσαν και τα θεόργιστα πλοία των και + εφόνευσαν οι μεν επί της θαλάσσης οι δε επί της ξηράς + μέγαν αριθμόν Μουσουλμάνων πεσόντων εις χείρας των καθώς + ήτο προωρισμένον και εμίαναν και τους ιερούς τόπους. Διά + τούτο η Πύλη εκινήθη και αύτη εις εξολόθρευσιν των + κακούργων και κατά ξηράν και κατά θάλασσαν. Αν δε οι + εσχάτως τιμωρηθέντες δεν ήσαν ένοχοι, καθώς απεδείχθησαν, + ούτε οι άλλοι Έλληνες θα ετόλμων να πράξωσιν όσα κακά + έπραξαν, ούτε η Πύλη θα ευρίσκετο εις την ανάγκην να τους + παιδεύση. Η Πύλη δεν έλειψεν εξ αρχής να συμβουλεύση τον + πατριάρχην και δι' αυτού τους μητροπολίτας και τους + άλλους αρχηγούς του έθνους σωτηριώδεις συμβουλάς. Ο + πατριάρχης, και αν δεν ήτο συνωμότης, δεν εδύνατο ν' + αγνοή την βδελυράν συνωμοσίαν, και εις αμοιβήν των + μεγάλων προς αυτόν ευεργεσιών της Πύλης ώφειλε διά των + εκκλησιαστικών νουθεσιών του να επαναγάγη, το έθνος του + εις την υποταγήν και διασκεδάση την συνωμοσίαν πριν + εκραγή· αλλ' όχι μόνον δεν ενουθέτησεν ως έπρεπε το έθνος + του, αλλ' ήτον αυτός ο πρώτος συνωμότης. Διά τούτο η Πύλη + εξετάσασα (ι) και αποδείξασα το έγκλημά του δι' όσων + έλαβε πληροφοριών και εντός της Κωνσταντινουπόλεως και + έξωθεν, τον επαίδευσεν αξίως του εγκλήματός του, και όχι + διά θρησκευτικήν τινα αιτίαν. Ήτο δε το έγκλημά του το + βαρύτερον όλων, ως έγκλημα επαναστατικής συνωμοσίας· και + όσοι είναι ένοχοι τοιούτου εγκλήματος, είτε μεγάλοι είτε + μικροί, είναι επίσης αξιόποινοι· διά τούτο και οι + διεγείραντες αποστασίας επαιδεύθησαν πάντοτε ανηλεώς, και + όσοι ανέγνωσαν την ιστορίαν της Ρωσσίας, έμαθαν, ότι το + 1715 έτος από Μεσίου ο αυτοκράτωρ Πέτρος εκάθησε και + εθανάτωσε τον κληρικόν, όστις έτυχε τότε πατριάρχης της + Ρωσσίας, ως ένοχον και αυτόν της συνωμοσίας του υιού του, + και κατήργησεν έκτοτε την πατριαρχίαν. Η διά της αγχόνης + ποινή του πατριάρχου και τ' άλλα περιστατικά της ημέρας + εκείνης δεν ελογίσθησαν εις ύβριν της θρησκείας. Ωσαύτως + ετιμωρήθησαν δικαίως και οι μητροπολίται και οι άλλοι + προύχοντες του έθνους διά τα συλληφθέντα στασιαστικά + έγγραφά των (κ). Όλαι δε αι Δυνάμεις ομολογούν, ότι + απόκειται εις πάσαν ανεξάρτητον κυβέρνησιν να πράττη ό,τι + στοχάζεται καλόν εντός της επικρατείας της, και δεν + επιτρέπεται να προστατεύη ξένη κυβέρνησις αποστάτας + υπηκόους άλλου κράτους υπό μόνην πρόφασιν ομοδογματίας. Ο + πρέσβυς δεν παύει λέγων, ότι η ποινή του πατριάρχου ήτον + ύβρις προς την θρησκείαν ικανή να κινήση την αγανάκτησιν + όλων των Χριστιανών βασιλέων· αλλ' η Πύλη τον εβεβαίωσεν, + ότι οι πρέσβεις των άλλων αυλών ωμολόγησαν, ότι είχε + δίκαιον να πράξη όσα έπραξε· μόνος δε αυτός δεν θέλει εκ + συστήματος να πεισθή, κωφεύων εις τας φιλικάς εξηγήσεις + της και δίδων διά της διαγωγής του αφορμήν να πιστεύση, + πας τις, ότι έγραψε περί τούτου προς την κυβέρνησίν του + όσα δεν έπρεπεν. + + Μετά την ανακάλυψιν της συνωμοσίας, οι Μουσουλμάνοι + εξωπλίσθησαν εξ ανάγκης· αλλ' ούτε την ρωσσικήν πρεσβείαν + ούτε τους υπό ρωσσικήν προστασίαν εμπόρους επείραξαν· εξ + εναντίας εφρόντισαν και να τους προστατεύσωσι κατά τας + συνθήκας. Αλλ' ο πρέσβυς, μεγαλύνων τα μικρά, ηνόχλει την + Πύλην και εθάρρυνε την φυγήν των υπό την ρωσσικήν + προστασίαν εμπόρων και των ραγιάδων, ους επροστάτευε, + προξενών ενταυτώ δυσκολίας οσάκις η Πύλη επεχείριζε να + εμποδίση την φυγήν των. Ο πρέσβυς είπεν, ότι διέταξε τους + προξένους της αυλής του να φέρωνται καθώς απήτει η των + δύο Δυνάμεων φιλία, και ότι έστειλεν εις περιοδίαν ένα + του υπάλληλον φέροντα τοιαύτας οδηγίας μετά την + αποστασίαν της Μολδοβλαχίας. Αλλά και η αποστολή και η + περιοδία του υπαλλήλου και αι οδηγίαι δεν φαίνεται ότι + έφεραν άλλο αποτέλεσμα ειμή την διάδοσιν της επαναστάσεως + υπό την διασπαρείσαν φήμην ρωσσικής συμπράξεως, και την + φυγήν των προξένων μετά των αποστατών· η διαγωγή του εν + Πάτραις προξένου αντίκειται βεβαίως προς την ενυπάρχουσαν + των δύο αυτοκρατοριών φιλίαν· διότι καθ' όν καιρόν + εισήλθαν εις την πόλιν εκείνην τα στρατεύματα προς + τιμωρίαν των αποστατών ουδείς των άλλων προξένων + μετετόπησε· μόνος ο της Ρωσσίας τους συνώδευσε + καταφεύγοντας εις τα πλοιάρια και ύψωσε την ρωσσικήν + σημαίαν. Όλοι δε οι κατά την οθωμανικήν αυτοκρατορίαν + πρόξενοι κρέμανται εκ των διαταγών των πρέσβεων των αυλών + των· διά τούτο η τοιαύτη διαγωγή του εν Πάτραις προξένου + και η φυγή τινων άλλων, ως αν είχε κηρυχθή πόλεμος, + αποδίδονται βεβαίως εις τας οδηγίας του πρέσβεως. Αι + περιστάσεις αύται διήγειραν τας δικαίας των Μουσουλμάνων + και των Δυνάμεων υποψίας ως προς τους σκοπούς της + Ρωσσίας. Ο δε πρέσβυς όχι μόνον δεν έδωκε τη Πύλη ην + υπεσχέθη ηθικήν συνδρομήν, καθώς απήτει η δικαιοσύνη και + η των δύο Δυνάμεων φιλία, και δι' ης εδύνατο να + καθησυχάση τας αναφυείσας υποψίας, όχι μόνον δεν + μετεχειρίσθη φιλικόν και ειρηνικόν ύφος, αλλ' έπραξε το + εναντίον· διότι την φυγήν των υπηκόων των δύο Δυνάμεων, + ως ανωτέρω ερρέθη, εθάρρυνε, και ότι ουδ' αυτός ήτον + ασφαλής υπεκρίθη· αλλ' η Πύλη έσπευσεν επανειλημμένως να + τον καθησυχάση, στείλασα εις φρούρησιν του πρεσβείου και + άλλον λόχον. Ο πρέσβυς μετέφερε προς τούτοις εξ Οδησσού + πλοίον του ρωσσικού στόλου, περί ου ερωτηθείς απεκρίθη, + ότι το έστειλαν οι εν Οδησσώ φίλοι του μαθόντες τας + ταραχάς, αλλ' ότι είχε σκοπόν να το αποπέμψη· επρόσθεσε + δε, ότι η αυλή του επεθύμει να συστήση μεταξύ + Κωνσταντινουπόλεως και Μαύρης θαλάσσης ταχύπλοα, και ότι + έν εξ αυτών, ερχόμενον εις Βουγιουκντερέν, ήτο πλησίον + του πορθμού. Η Πύλη απεκρίθη επισήμως, ότι απηγορεύετο ο + διάπλους παντός ξένου πλοίου μη εμπορικού, ότι εδύνατο ο + πρέσβυς άλλως πως να ανταποκρίνεται μετά της αυλής του, + ότι η Πύλη εφοβείτο μήπως η εμφάνισις τοιούτων πλοίων + ερέθιζε τον λαόν, και διά τούτο ηναγκάζετο να μη + συγκατατεθή· αλλ' ο πρέσβυς ηύρε τον τρόπον και έφερεν έν + των τοιούτων έμπροσθεν του παλατίου του. Η Πύλη + εδικαιούτο να το αποπέμψη, διά της βίας, αλλ' έκρινε προς + χάριν του πρέσβεως καταλληλότερον να το αποπέμψη αταράχως + αυτός· ο πρέσβυς όμως αψηφών τους λόγους της, εισεβίβασε + πράγματά του, και το επεσκέφθη πολλάκις, φαινόμενος ότι + ανέμενεν δεξιόν άνεμον εις απόπλουν. Η Πύλη επανέλαβε την + αίτησίν της· συνέπεσαν και άλλα περιστατικά, καθ' α ο + πρέσβυς εφάνη δυσαρεστηθείς και ειδοποίησε την Πύλην, ότι + ανέφερε τα πάντα εις την αυλήν του, και ότι μέχρι της + απαντήσεώς της διέκοπτε πάσαν σχέσιν. + + Τοιαύτη είναι η διαγωγή του πρέσβεως, προς ον ουδέποτε + έπαυσεν η Πύλη προσφέρουσα τας οφειλομένας τιμάς· αλλ' + οποίαι και αν ήναι αι κοινοποιήσεις του, η Πύλη, + ερειδομένη επί τη συνέσει της ρωσσικής αυλής και τη κοινή + επιθυμία της διατηρήσεως των φιλικών σχέσεων, έχει + πεποίθησιν, ότι ο αυτοκράτωρ δεν θα τας ακούσει και θα + πιστεύσει μάλλον αυτά τα πράγματα και την αμερόληπτον + μαρτυρίαν φιλαληθών φίλων. Ηθέλησε δε και αυτή να + γνωστοποιήση διά της παρούσης εκθέσεως την αλήθειαν· + ώστε, αν η αυλή της Ρωσσίας την πιστεύση, και δι' + αναλόγων οδηγιών επαναφέρη τον πρέσβυν της, τον αίτιον + όλων των πολιτικών και μη αναγκαίων διενέξεων, εις τα + καθήκοντα υπουργού φιλικής Δυνάμεως, ο αυτοκράτωρ θα + κερδίσει έτι μάλλον την υπόληψιν της Πύλης. Αν δε εξ + εναντίας εγκρίνη την διαγωγήν του, τότε η Πύλη, η + μηδέποτε απομακρυνθείσα της ευθύτητος και ειλικρινείας, + είναι απηλλαγμένη πάσης ευθύνης παρασπονδήσεως, και + επειδή πάντοτε πέποιθεν επί την θείαν βοήθειαν, την πηγήν + της δυνάμεώς της, η τοιαύτη περίστασις δεν είναι ικανή να + την ταράξη. + + Η Πύλη επαναλαμβάνει και ήδη ότι, αν και δεν προσυπέγραψε + την παρ' όλων των ευρωπαϊκών Δυνάμεων συνυπογραφείσαν + υπέρ της γενικής ειρήνης συνθήκην, έχει πάντοτε + πραγματικώς την αυτήν επιθυμίαν και καθώς έως σήμερον + εφρόντισεν, ούτω φροντίζει να διατηρήση και εις το εξής + τους δεσμούς της ειρήνης μεθ' όλων των φίλων Δυνάμεων και + κατ' εξοχήν μετά της φίλης και γείτονος Ρωσσίας, τιμώσα + αυτάς προσηκόντως και πολιτευομένη κατά τας συνθήκας. Αι + δε εξ ανάγκης ετοιμασίαι και κυρίως η ομόψυχος κίνησις + και εξόπλισις όλων των Μουσουλμάνων, οίτινες αντί + κατοίκων πόλεων κατήντησαν κάτοικοι στρατοπέδων, εγένοντο + και γίνονται, διότι δεν είναι όλοι συνηνωμένοι ως οι + υπήκοοι των άλλων Δυνάμεων, αλλά διεσπαρμένοι καθ' όλας + τας επαρχίας του κράτους, ζώντες ανάμικτοι μετά των μη + Μουσουλμάνων, και μάλιστα των Ελλήνων, ους γενικώς δεν + εμπιστεύονται. Όλα δε ταύτα τα κινήματα αποβλέπουν μόνον + το εσωτερικόν και όχι τας εξωτερικάς σχέσεις, μόνους τους + Έλληνας και όχι άλλα αθώα γένη υπήκοα και αυτά της Πύλης, + ουδενός δε την θρησκείαν. Επομένως ούτε η αυλή της + Ρωσσίας, ούτε αι άλλαι Δυνάμεις θα πιστεύσουν όσα εις + βλάβην των προς την Πύλην σχέσεών των διαδίδει η + κακοβουλία, ούτε όσα τυχόν γράφονται υπό τινων ομοίων του + πρέσβεως της Ρωσσίας τα δίκαια των Δυνάμεων + παραγνωρίζοντος και τα καθήκοντα ειρηνικού πρέσβεως + ολιγωρούντος.» + + * * * + + Και ταύτα μεν όσα διελάμβανεν, εν αγνοία του πρέσβεως + Στρογονώφου, το πολυθρύλλητον και διεξοδικώτατον έγγραφον + της Πύλης προς την αυλήν της Ρωσσίας. Την δε 6 Ιουλίου ο + πρέσβυς ούτος έλυσε την μετά την διακοπήν των σχέσεών του + σιωπήν. + + Γνωστοποιήσαντες το ανωτέρω προς την αυλήν της Ρωσσίας + έγγραφον συνοπτικώς αλλ' αποχρώντως εις πλήρη κατάληψιν + των διαφορών των δύο αυτοκρατοριών κατά την παράστασιν + της Πύλης, κρίνομεν αναγκαίον να γνωστοποιήσωμεν κατά τον + αυτόν τρόπον και το του πρέσβεως προς την Πύλην εις πλήρη + κατάληψιν των ιδίων διαφορών κατά την παράστασιν της + αυλής της Ρωσσίας. + + «Μόλις ανεφάνησαν τα πρώτα συμπτώματα της αποστασίας κατά + την Μολδοβλαχίαν, και η Ρωσσία έσπευσε να κηρύξη παρρησία + πόσον κατέκρινε τους πρωταιτίους, και να προτρέψη την + Πύλην εις κατάπαυσιν του κακού επί τω εμφανισμώ του. Η + αρχή και οι πρόοδοι του εφαίνοντο επίσης επίφοβοι. Η Πύλη + δεν εδύνατο να παραγνωρίση, τα αίτια τοιαύτης πολιτικής. + Την ύπαρξιν της Οθωμανικής αυτοκρατορίας η Ρωσσία εθεώρει + ως έν των εις διατήρησιν και παγίωσιν της ευρωπαϊκής + ειρήνης στοιχείων· διά τούτο ώφειλε να καταδικάση παν + επιχείρημα τείνον εις βλάβην αυτής· ώφειλε δε να πράξη + τούτο έτι μάλλον ως Δύναμις πάντοτε ειλικρινής και + πάντοτε αφιλοκερδής προς επικράτειαν, ην παρεκίνει προ + πέντε ετών να περιστοιχισθή υπό των εγγυήσεων, ας παρέχει + η ακριβής τήρησις των συνθηκών και η έλλειψις πάσης + αφορμής διενέξεων. Η Ρωσσία έσπευσε να τη προσφέρη και + την φιλικήν σύμπραξίν της (λ), ης και η ωφέλεια δεν ήτον + αμφίβολος, και το αποτέλεσμα τοιούτον, ώστε να περιστείλη + πάραυτα το μίασμα της επαναστάσεως και να προλάβη τα + μεγάλα δυστυχήματα όσα έπαθεν ο λαός της Μολδοβαχίας, + όστις δεν έπαυσε δίδων αποδείξεις αθωότητος και πίστεως. + Κατά την γνώμην της Ρωσσίας η δύναμις των όπλων ήτον η + μόνη ικανή ν' απαλλάξη, τας δύο ηγεμονείας από των + ταραξάντων την εσωτερικήν των ησυχίαν αλλ' η δύναμις αύτη + έπρεπε να έχη σωτήριον σκοπόν· έπρεπε να χρησιμεύση εις + ενίσχυσιν των νόμων και να τεθή υπό οδηγίαν συντελούσαν + εις επανόρθωσιν τον τόπου και υπό το κράτος των συνθηκών, + εφ' ων σαλεύει το δημόσιον δίκαιον της Μολδοβλαχίας και + όχι ποτέ υπό τας σημαίας του φανατισμού· ουδ' έπρεπε να + συντελέση εις θεραπείαν των εκ φανατισμού παθών. Ελυπήθη + εις άκρον η Ρωσσία, διότι ολιγώρησε τας περί τούτου + προτάσεις της η Πύλη, δείξασα ότι δεν ησθάνετο πόσον τη + χρησίμευε να καταπαύση τας ταραχής ανεπιστρεπτί, και μη + προϊδούσα ότι δι' ου παρεδέχθη συστήματος θα εκίνει υπέρ + των προσβαλόντων την εξουσίαν της τα αισθήματα, δι' ων + τιμώνται όλοι οι λαοί, αισθήματα θρησκείας, πατρίδος και + συμπαθείας, άτινα εμπνέει έθνος πεσόν εις εσχάτην + απόγνωσιν. Ό,τι προ παντός άλλου εφοβείτο ο αυτοκράτωρ + ήτο μήπως η Πύλη ενισχύουσα δια της διαγωγής της το + επιχείρημα των προταιτίων της επαναστάσεως, ενομιμοποίει + την εξ ανάγκης ένοπλον αντίστασιν εις αποτροπήν του + παντελούς αφανισμού του ελληνικού λαού και της θρησκείας, + ην πρεσβεύει. Οι φόβοι του αυτοκράτορος + επραγματοποιήθησαν. Αι επαρχίαι, όπου εφάνησαν εσχάτως τα + πρώτα πολεμικά κινήματα κατά της τουρκικής εξουσίας, + έγειναν και άλλοτε θέατρον τοιούτων κινημάτων αλλ' + ουδέποτε η κυβέρνησις εξόπλισε κατά των κατοίκων των + τόπων εκείνων όλους τους υπηκόους της Μουσουλμάνους εν + ονόματι της κινδυνευούσης θρησκείας των. Κίνδυνοι όχι + ολιγώτερον δεινοί ηπείλησαν άλλοτε την Πύλην καθ' ους + μάλιστα καιρούς εξωτερικοί πόλεμοι απεκαθίστων δεινοτέραν + την θέσιν της· και όμως ουδέποτε εν τη οθωμανική + αυτοκρατορία γενική προγραφή έπεσεν επί ολόκληρον έθνος, + ούτε τόσον αναισχύντως εξυβρίσθη η χριστιανική θρησκεία. + Δεν υπήρχε κατ' ευτυχίαν (μ) παράδειγμα, ότι πατριάρχης + της ανατολικής εκκλησίας υπέφερε φρικτόν θάνατον επί του + τόπου όπου ιερούργει, και εν ημέρα, ην όλος ο + χριστιανικός κόσμος τιμά, και μάλιστα εν ώ ο ιερός ποιμήν + επλήρωσε το μέτρον της πίστεως και της υποταγής προς την + τουρκικήν εξουσίαν· δεν είδεν άλλοτε η Ευρώπη τεθλιμμένη + όλους τους πνευματικούς και κοσμικούς προϊσταμένους + χριστιανικού έθνους, μάλιστα τους μεγάλας υπηρεσίας + προσενεγκόντας τη οθωμανική Πύλη, αποθνήσκοντας υπό την + χείρα του δημίου, τα λείψανά των εξυβριζόμενα, τας + οικογενείας των αναγκαζομένας να φεύγωσιν εκ της γης των + συμφορών, και τας ιδιοκτησίας αφανιζομένας. Δεν είδε προ + τεσσάρων αιώνων τον πόλεμον κηρυχθέντα κατά της θρησκείας + του Χριστού διά του θανάτου των υπηρετών της, διά του + κατεδαφισμού των ναών της, και διά πολλών ύβρεων προς τα + σύμβολα της θείας του πίστεως. Ευκόλως δύναται η Πύλη να + αισθανθή, τας συνεπείας τοιούτου συστήματος, αν το + εξακολουθήση, και δεν επανορθώση τα δυστυχή αποτελέσματά + του· θα ευρεθή, δε εξ ανάγκης και παρά τας προς αυτήν + ευνοϊκάς διαθέσεις όλων των ευρωπαϊκών Δυνάμεων εις θέσιν + πολέμιον προς τον χριστιανικόν κόσμον. Η αλήθεια αύτη, ην + ο αυτοκράτωρ σπεύδει να διατρανώση, είναι τόσω μάλλον + αναντίρρητος, καθ' όσον την ησθάνθησαν οι προκάτοχοι του + σημερινού σουλτάνου. Κυριεύσαντες ούτοι τόπους εν Ευρώπη + και προθέμενοι να εγκατασταθώσιν, εφάνησαν πεποιθότες δι' + ων συνυπέγραψαν συνθηκών μετά των χριστιανικών Δυνάμεων + ότι η εγκατάστασίς των δεν έπρεπε να ήναι σημείον πολέμου + και ατιμίας της θρησκείας αυτών των Δυνάμεων, ούτε οιωνός + εξολοθρεύσεως λαού συνηνωμένου δι' όλων των δεσμών της + θρησκείας, των ηθών και των αναμνήσεων. Σήμερον + απαιτείται καί τι πλέον· να συντρέξη η Πύλη εις την + παγίωσιν των υπαρχουσών σχέσεων μεταξύ όλων των + ευρωπαϊκών επικρατειών και να προσπαθήση, διά της + ομοφροσύνης ν' αποκαταστήση τας σχέσεις ταύτας ημέρα τη + ημέρα στενοτέρας και διαρκεστέρας. Αλλ' αν πρόκειται να + εξακολουθήσωσιν αι αταξίαι, ή είναι ανεπίδεκτοι + διορθώσεως, η Ρωσσία όχι μόνον δεν θα θεωρήσει ως + εχέγγυον ειρήνης την διάρκειαν του οθωμανικού βασιλείου, + αλλά θα ευρεθή και ηναγκασμένη να προστατεύση την + θρησκείαν της υβριζομένην, τας συνθήκας της + παραβαινομένας, και τους ομοθρήσκους της καταδιωκομένους. + Εγνώρισεν η Πύλη αναμφιβόλως, δι' ων έλαβεν ομοφώνων + διπλωματικών κοινοποιήσεων, ότι η υπόθεσις, υπέρ ης + συνηγορεί η Ρωσσία, είναι υπόθεσις όλης της Ευρώπης. Οι + χριστιανοί μονάρχαι δεν δύνανται να παραβλέψωσι τας + ύβρεις, ας υπέστη η πίστις των, αν δεν δοθή πάνδημος + ικανοποίησις. Επίσημα έγγραφα καταδικάζουν εις ποινάς και + εις θάνατον λαόν προστατευθέντα μέχρι της σήμερον υπό + ρητών συνθηκών και υπό του σιωπηλού μεν αλλ' αναποφεύκτου + σεβασμού προς τους άλλους λαούς της Ευρώπης. Περιττόν + είναι ν' αναφέρωμεν τα σουλτανικά διατάγματα τα + επικυρούντα τα λεγόμενα· βέβαιον κατά δυστυχίαν είναι, + ότι η Πύλη δεν καταδιώκει μόνον τους ταραχοποιούς και + τους οπαδούς των, αλλά όλον το ελληνικόν έθνος, ως και + αυτάς τας πηγάς της υπάρξεώς του και της εκ νέου + παραγωγής του και αναγκάζει την χριστιανωσύνην να εκλέξη + έν εκ των δύο· ή να μη μένη ακίνητος θεατής της + εξολοθρεύσεως χριστιανικού λαού, ή να ανέχεται κατάστασιν + πραγμάτων τείνουσαν εις διατάραξιν της ειρήνης, ην + ηγόρασε διά τόσων θυσιών. Πεπεισμένη η Ρωσσία ότι αι + αξιώσεις της είναι δίκαιαι, και βεβαία ότι έπεισεν όλους + τους συμμάχους της περί της ειλικρινείας των σκοπών της + δεν ηθέλησε μέχρι τούδε, προθεμένη την υπεράσπισιν του + γενικού συμφέροντος, ν' αναφέρη τας προς αυτήν ιδιαιτέρας + υποχρεώσεις της Πύλης, εφ' ων εδύνατο να στηρίξη τα κατ' + αυτής κινήματα. Εις αυτήν όμως απέκειτο να επικαλεσθή + τους όρους της συνθήκης του Καϊναρτσίου, και το εντεύθεν + κεκτημένον δικαίωμα της προστασίας της ελληνικής + θρησκείας καθ' όλην την τουρκικήν επικράτειαν. Αλλ' η + Ρωσσία θέλει την σήμερον να ελκύση όλην την προσοχήν της + Πύλης εις παρατηρήσεις υψηλοτέρας φύσεως, παρατηρήσεις + επί των αμοιβαίων υποχρεώσεων όλων των χριστιανικών + Δυνάμεων προς διατήρησιν της προς αλλήλας ενώσεως και + ειλικρινείας. + + «Όσα επράχθησαν μέχρι της σήμερον δεν ημπορούν να + θεωρηθώσιν ειμή ως αποτελέσματα ή της ελευθέρας θελήσεως + της Πύλης και προμελετημένου σχεδίου, ή συστήματος, εις ό + αι περιστάσεις και ο φανατισμός τινων κακοβούλων ώθουν + την τουρκικήν κυβέρνησιν παρά την γνώμην της. Ο + αυτοκράτωρ ελπίζει ότι η τελευταία υπόθεσις είναι η μόνη + ορθή, αλλά ζητεί να βεβαιωθή. «Αν τα κακά, δι' α στενάζουν + η θρησκεία και η ανθρωπότης, πράττωνται παρά την γνώμην + της Πύλης, επιθυμεί ο αυτοκράτωρ να δείξη αύτη, ότι έχει + την δύναμιν ν' αλλάξη σύστημα μη επιτρέπον να + διαπραγματεύωνται ή συνθηκολογώσιν αι χριστιανικαί + κυβερνήσες μετ' αυτής. Αν ούτως έχη, ας αποκατασταθώσιν + αι κατεδαφισθείσαι ή γυμνωθείσαι εκκλησίαι χρήσιμοι εις + την ιεράν αυτών υπηρεσίαν· ας αποδώση η Πύλη τα + οφειλόμενα εις την χριστιανικήν θρησκείαν προστατεύουσα + και συντηρούσα αυτήν ανεπηρέαστον, ως και πρότερον, και + παρηγορούσα τοιουτοτρόπως την Ευρώπην διά τον θάνατον του + πατριάρχου και διά τας επισυμβάσας βεβηλώσεις· ας γίνη + συνετή και δικαία διάκρισις των πρωταιτίων των ταραχών, + των οπαδών των, και των όσοι διά την αθωότητά των δεν + είναι αξιόπαινοι, και ας ανοιχθή τοιουτοτρόπως μέλλον + ειρήνης και ησυχίας χάριν των θελόντων εν ρητή προθεσμία + να επανέλθωσιν εις την υποταγήν της Πύλης Ελλήνων· όπως + και αν ήναι, ας διακρίνεται ο αθώος του πταίστου· και εις + απόδειξιν της μεταβολής της διαγωγής της ας δεχθή η Πύλη + τας άλλοτε γενομένας αυτή προτάσεις, να συντρέξη δηλαδή + και η Ρωσσία κατά το πνεύμα των συνθηκών εις την + ειρήνευσιν των ηγεμονειών της Βλαχομολδαυίας. Ας γίνη + μόνον φροντίς να τεθώσιν επί σταθερών βάσεων η κοινή + ευταξία και η ησυχία των μερών εκείνων εν ενί λόγω, το + παράδειγμα των ηγεμονειών ας ήναι τοιούτον, ώστε να + επαναγάγη εις την υποταγήν όλους τους αγαπώντας + ειλικρινώς την πατρίδα των Έλληνας. Ο αυτοκράτωρ δεν + παραδέχεται την πρώτην υπόθεσιν· αλλ' αν παρά την + προσδοκίαν του η τουρκική κυβέρνησις δείξη ότι πράττει + αύτη ανεπηρεάστως τα περί ων ο λόγος κακά, δεν μένει τότε + παρά να ειδοποιηθή από του νυν ότι καθίσταται φανερά + πολέμιος προς όλον τον χριστιανικόν κόσμον, ότι + νομιμοποιεί την ιδίαν υπεράσπισιν των Ελλήνων πολεμούντων + εις αποφυγήν της αφεύκτου φθοράς των, και ότι η Ρωσσία εξ + αιτίας του χαρακτήρος του αγώνος αναγκάζεται να τοις + προσφέρη άσυλον διότι καταδιώκονται, και προστασίαν διότι + οφείλει αυτοίς αντίληψιν μεθ' όλης της χριστιανωσύνης, ως + μη δυναμένη να εγκαταλείψη τους εν Χριστώ αδελφούς της + εις την διάκρισιν τυφλού φανατισμού. Μετά την καθαράν + ταύτην εξήγησιν ο αυτοκράτωρ νομίζει ότι εξεπλήρωσε προς + την Πύλην ακριβέστατα ό,τι ώφειλεν. Εδύνατο να ωφεληθή + ίσως η Ρωσσία από του επιχειρήματος των επαναστατών, αν η + πολιτική της ήτον ολιγώτερον ειλικρινής. Ο αυτοκράτωρ + κατεδίκασε παρρησία το επιχείρημά των· αν δεν ήσαν οι + σκοποί του ευθείς, θα περιωρίζετο μόνον εις την + καταδίκην· αλλ' έδειξε συγχρόνως και τον τρόπον, καθ' όν + εδύνατο να προλάβη η τουρκική κυβέρνησις τας προόδους και + τας συνεπείας των ταραχών· απέδειξε δε ότι ήτο πιστός + προς τας συνθήκας, και ότι επεθύμει ειλικρινώς την + συντήρησιν του τουρκικού κράτους, διότι και τον τρόπον + πώς να σωθή είπε, και την επιθυμίαν του να συντρέξη εις + την σωτηρίαν αυτού έδειξε. Νέαν απόδειξιν δίδει σήμερον, + διότι γνωστοποιεί τη Πύλη τους τρόπους, δι' ων και μόνων + δύναται ν' αποφύγη την παντελή φθοράν της, και την + προειδοποιεί ότι, αν επιμένη ενεργούσα το καταστρεπτικόν + σχέδιόν της, αναγκάζει την Ρωσσίαν ή να τηρήση ή να + παραβλέψη τα καθήκοντά της, αναμφίβολον δε τι θα + προτιμήση εν τοιαύτη περιπτώσει. Ζητείται δε απόκρισις + εντός οκτώ ημερών. Αν η τουρκική κυβέρνησις εισακούση + όλας τας ευχάς και πραγματοποιήση όλας τας ελπίδας του + αυτοκράτορος παραδεχομένη τας προτάσεις του, δίδεται αυτή + νέα προθεσμία ίνα δείξη διά των πράξεών της, ότι όχι + μόνον δέχεται τους ανωτέρω όρους, δι' ων μαρτυρείται η + επάνοδός της εις αρχάς συνετωτέρας, αλλ' ότι και σπεύδει + να τους εκπληρώση, και ότι όχι μόνον δεν θέλει το κακόν, + αλλ' ότι και δύναται και ηξεύρει να το εμποδίση. Τούτου + μη γενομένου, ειδοποιείται, ότι διετάχθη ο πρέσβυς ν' + αναχωρήση μεθ' όλης της αυτοκρατορικής πρεσβείας». + + Και ταύτα μεν ανήγγειλε κατά διαταγήν ο πρέσβυς· εξέλαβε + δε όλη η Ευρώπη την αγγελίαν, και δικαίως, ως προαγγελίαν + του πολέμου· τω όντι η Ρωσσία έλεγε τη Πύλη, ή εκουσίως + καταδιώκεις την εκκλησίαν του Χριστού και παρασπονδείς + και πράττεις τόσα ανοσιουργήματα, ή ακουσίως· αν + εκουσίως, εγώ κινώ τας δυνάμεις μου κατά σου, διότι δεν + σε αφίνω να εξολοθρεύης τους ομοπίστους μου Έλληνας, μηδέ + να υβρίζης την θρησκείαν των· αν ακουσίως, απόδειξέ το + και δι' άλλων πράξεών σου και διά της ανορθώσεως των + κατεδαφισθέντων χριστιανιανών ναών, διότι άλλως εγώ κινώ + πάλιν τας δυνάμεις μου κατά σου. + + Αυτόχειρ γίνεται η ομολογούσα κυβέρνησις ότι, + παρασυρομενη υπό του ατάκτου όχλου της, ενεργεί παρά την + θέλησίν της και αν τω όντι ούτως έχη. Αλλ' εν τη περί ης + ο λόγος περιστάσει απήτει η Ρωσσία να πράξη η φανατική + Πύλη ό,τι αντέβαινε φανερά προς την θρησκείαν της, ό εστι + ν' ανορθώση τους κατεδαφισθέντας ναούς. Ήξευρεν + αναμφιβόλως η Ρωσσία, ότι εζήτει τα αδύνατα υπό το + πρόσχημα της δικαιοσύνης, και διά τούτο όλοι επίστευαν + ότι απεφάσισε να κηρύξη πόλεμον, και η Ευρώπη + κατεταράχθη. Οι δε εν Κωνσταντινουπόλει πρέσβεις των + άλλων αυλών, προς ους ο της Ρωσσίας εκοινοποίησε τας + διαταγάς της αυλής του, επροσπάθησαν παντοίοις τρόποις + και υπεράλλοτε εις αποφυγήν της επαπειλουμένης + καταιγίδος, να μεταβάλωσι την διαγωγήν της Πύλης επί το + μετριώτερον· εφοβούντο δε μη εξ αιτίας του φανατισμού + κακοπάθη και αυτός ο πρέσβυς της Ρωσσίας, και δοθή νέα + και βαρεία αφορμή αλληλομαχίας, αλλ' η Πόλη ούτε τρόπον + ούτε γλώσσαν ήλλαξεν. Παρελθούσης δε της οκταημέρου + προθεσμίας, επειδή απόκρισις δεν εδόθη, επέβη ο + Στρογονώφης εις το έμπροσθεν του παλατίου του ρωσσικόν + πλοίον, αλλά δεν απέπλευσεν ευθύς διά την επικρατούσαν + αντίπνοιαν. Εν τοσούτω οι πρέσβεις των άλλων αυλών + κατέπεισαν την Πύλην ν' αποκριθή· απεκρίθη· αλλ' επειδή + εκπρόθεσμος εδόθη η απόκρισις, ο πρέσβυς δεν την εδέχθη + και απέπλευσε, πνεύσαντος επιτηδείου ανέμου, την 29 + Ιουλίου ανεμπόδιστος και ανενόχλητος, και την 1 αυγούστου + κατευοδώθη εις Οδησσόν και απήλθεν εις έντευξιν του + αυτοκράτορος· συναπέπλευσε δε και όλη η πρεσβεία· + ανεχώρησαν και οι πρόξενοι της Ρωσσίας από της τουρκικής + αυτοκρατορίας ως από εχθρικού τόπου. Η δε Πύλη, αφ' ού ο + πρέσβυς δεν εδέχθη την απάντησίν της, την έστειλε προς + τον Νεσελρόδον, προς ον έγραψε κατ' ευθείαν και ο + αρχιβεζίρης· επανελάμβανε δε εν τη προς τον πρέσβυν γραφή + της όσα και προτού· δηλαδή, ότι ουδέποτε επηρέασε τα + θρησκευτικά των Χριστιανών, ότι ουδέν έπραξε προς + εξουθενισμόν της πίστεώς των, ότι ουδεμίαν κατηδάφισεν + εκκλησίαν, και ότι αι προς αυτάς ύβρεις ήσαν κινήματα + ατάκτων· εξύμνει δε την καθ' όλους τους καιρούς και καθ' + όλας τας υποθέσεις πολιτικήν προς τας αυλάς ευθύτητά της + και την προς τους αχαρίστους υπηκόους της Χριστιανούς + μεγαλοψυχία και ευσπλαγχνίαν της, και διισχυρίζετο ότι + και ο πατριάρχης και όλοι οι θανατωθέντες ήσαν άξιοι της + ποινής των· ανέφερε δε θανάτους και άλλων πατριαρχών και + επανέλαβε και τον του της Ρωσσίας επί του μεγάλου Πέτρου + ως συνωμότου· έλεγε και περί των ηγεμονειών, ότι διετήρει + εν αυταίς τα στρατεύματά της, διότι δεν απηλλάγησαν + εισέτι των κακούργων· αλλ' ότι μήτε τα καθεστώτα εμελέτα + να μεταβάλη, μήτε τα προνόμιά των να καταπατήση, και ότι + σκοπόν είχε να στείλη τους αυθέντας, αφ' ού απηλλάττοντο + οι τόποι εκείνοι των κακούργων, και αφ' ού παρεδίδοντο ή + ετιμωρούντο προς παραδειγματισμόν ενώπιον των + αντιπροσώπων της οι εις Ρωσσίαν καταφυγόντες· την δε + κίνησιν και εφόπλισιν των Μουσουλμάνων εδικαιολόγει διά + της εξόδου των αποστατών από της Ρωσσίας, διά της εις + αυτήν προσφυγής και μη αποδόσεώς των, και διά του + εσωτερικού κινδύνου του κράτους· μεμφομένη δε πικρώς την + διαγωγήν του πρέσβεως Στρογονώφου, και ως ψευδείς + παριστώσα τας προς την Ρωσσικήν αυλήν αναφοράς του έφερεν + εις μαρτυρίαν τους λοιπούς πρέσβεις ως ομολογούντας, ότι + η Πύλη είχε δίκαιον να πράττη όσα έπραττε και να + πολιτεύεται όπως επολιτεύετο· ηρνείτο δε ότι παρέβη την + συνθήκην του Καϊναρτσίου, επί λόγω ότι η συνθήκη + επροστάτευε την χριστιανικήν θρησκείαν, ην' ουδείς + κατεδίωκε, αλλ' όχι τους εγκληματίας. + + Η δε προς τον Νεσελρόδον γραφή εδικαιολόγει την αναβολήν + της προς τον πρέσβυν απαντήσεώς της, μεμφομένη τους + διερμηνείς της πρεσβείας μη ελθόντας την επαύριον της + οκταημερίας να την λάβωσιν, αν και εκλήθησαν· ενοχοποίει + δε και τους παρ' εαυτή πρέσβεις των άλλων αυλών λέγουσα, + ότι κατά την γνώμην αυτών η διαγωγή της δεν εδύνατο να + βλάψη τας προς την αυλήν της Ρωσσίας φιλικάς σχέσεις της, + και ότι, αν ο πρέσβυς αυτής ανεχώρησεν, άλλος θα τον + διεδέχετο. + + Αν οι της Ρωσσίας προς την Πύλην λόγοι ήσαν φιλοπόλεμοι, + ουδέ οι προς την Ρωσσίαν της Πύλης ήσαν διαλλακτικοί· + διότι, εν ώ η Ρωσσία απήτει απειλητικώς την παραδοχήν + όλων των προτάσεών της, όχι μόνον ουδεμίαν αυτών + παρεδέχετο η Πύλη, αλλά και απήτει αλλ' αντ' άλλων· μόλις + δε, επί τη προτροπή των παρ' αυτή πρέσβεων απαύστως + συμβουλευόντων εξ ονόματος των αυλών να φέρεται + μετριώτερον, ηξίωσε να εκδώση φιρμάνια εις προστασίαν + δήθεν των αθώων, ως αν δύναταί ποτέ ο φανατικός, ο + βάρβαρος και ο αιμόδιψος να διακρίνη τον αθώον του + πταίστου, και ως αν δεν εκρέμα και δεν απεκεφάλιζεν αύτη + εντός της βασιλευούσης τους αθώους ως πταίστας. Εξέδωκε + κατά διαταγήν της Πύλης και ο νέος πατριάρχης εγκύκλια + έγγραφα, προσκαλών τους Έλληνας εις μετάνοιαν και + υποταγήν, και εκθειάζων, ενώπιον της αγχόνης του + προκατόχου του, την άπειρον μακρυθυμίαν και την + απαραδειγμάτιστον μεγαλοψυχίαν της υψηλής Πύλης, + + Κοινοποιήσας δε ο Αλέξανδρος τοις συμμάχοις του όσα διά + του πρέσβεώς του ανήγγειλε τη Πύλη, και αναφερόμενος εις + την προς αυτούς ειλικρινή πολιτικήν του, απήτει ως + αμοιβήν τρία τινά· την υποστήριξιν των προς την Πύλην + προτάσεών του, την εις παν ό,τι θα ηναγκάζετο να πράξη + επί τη παρακοή της Πύλης συνδρομήν των, και την εις + ειρήνευσιν της Ελλάδος συνδιάσκεψίν των. Προθύμως εδέχθη + και τα τρία η Πρωσσία, τα εδέχθη και η Γαλλία· αλλ' η + Αγγλία και η Αυστρία δεν εδέχθησαν ειμή το πρώτον, ουδ' + υπεστήριξαν παρά τη Πύλη, ειμή τινας προτάσεις της + Ρωσσίας. Δόγμα πολιτικής πίστεως εθεώρουν αι δύο αύται + αυλαί την ανεξαρτησίαν και την ακεραιότητα του οθωμανικού + κράτους, και εις συντήρησιν αυτών συνήλθαν εις Χανόβρην ο + Μεττερνίχος και ο Καστλερήχος, και συσκεψάμενοι περί του + ελληνικού αγώνος απεφάσισαν να παρεμποδίσωσι πάσαν + ρωσσικήν παρέμβασιν. Δυσηρεστήθη ο Αλέξανδρος διά την μη + παραδοχήν όλων των προτάσεών του παρ' όλων των συμμάχων + του, και κατ' αρχάς μεν διενοήθη να κατάσχη την + Μολδοβλαχίαν εις πειθανάγκην της παρηκόου Πύλης, αλλ' επί + τέλους επείσθη να δεχθή την παρέμβασιν των συμμάχων υπό + τον όρον να μη λάβη η παρέμβασίς των χαρακτήρα μεσιτείας· + απήντησε δε επί τη προτροπή αυτών εις τα έγγραφα της + Πύλης απαρνούμενος την απόδοσιν των προσφύγων και λέγων, + ότι, αν ελάμβανε τα πιστά ως προς την ακριβή τήρησιν των + συνθηκών, ως προς το οφειλόμενον εις την ορθόδοξον + εκκλησίαν σέβας και ως προς την μη καταδίωξιν των + ομοθρήσκων του, δεν θα ενήργει όσα η μέχρι τούδε διαγωγή + της τον ηνάγκαζε να ενεργήση. Αλλ' ούτε η έντονος του + αυτοκράτορος φωνή, ούτε αι φιλικαί των συμμάχων αυλών + συμβουλαί εισηκούοντο. + + Εν τοσούτω η Ελλάς ωφελείτο τα μέγιστα, διότι μόνος ο + φόβος του επικειμένου ρωσσικού πολέμου απησχόλει ικανά + τουρκικά στρατεύματα εντεύθεν και εκείθεν του Δουνάβεως. + + + + 1821 + + ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΓ' + + + + &Παράδοσις Μονεμβασίας. — Μετάβασις των εν Αρκαδία + Τούρκων εις Νεόκαστρον και παράδοσις αυτού.& + + Οι δε Τούρκοι της Πελοποννήσου, αφ' ού εκλείσθησαν και + απεκλείσθησαν εν τοις απρομηθεύτοις τροφών φρουρίοις, + επόμενον ήτο να πεινάσωσιν. Οι εν τω της Μονεμβασίας + ησθάνθησαν πρώτοι τα εντεύθεν κακά, διότι εξ αυτής σχεδόν + της πρώτης ημέρας της επαναστάσεως αδιακόπως + επολιορκούντο διά ξηράς και θαλάσσης. + + Το φρούριον τούτο, πόλις και ακρόπολις, κείται επί + νησιδίου προσγείου συνδεομένου μετά της αντικρύ λακωνικής + γης διά γεφύρας κατά την δυτικήν αυτού άκραν, όθεν και + καλείται Μονεμβασία, ως μίαν και μόνην διά ξηράς έμβασιν + έχον. Απόρθητον εξ αιτίας της φυσικής θέσεώς του είναι το + φρούριον τούτο, είναι δε και δυσλίμενον. Η πόλις είναι + περιτετειχισμένη· υπέρκειται δε επί ακροτόμου πέτρας η + ακρόπολίς της, έχουσα μίαν και μόνην και αυτή ανάβασιν, + και ταύτην κρημνώδη και υπό το πυρ της φρουράς. + + Ιδόντες οι έγκλειστοι Τούρκοι έξωθεν επελθόντα πλήθη + Μανιατών και Πραστιωτών τόσον εφοβήθησαν, ώστε μετά τινας + ακροβολισμούς ολιγοβλαβείς έκοψαν την γέφυραν και + απεμονώθησαν κανονοβολούντες μόνον. Και ούτοι και οι εν + τοις λοιποίς φρουρίοις Τούρκοι της Πελοποννήσου ανέμεναν + έξωθεν βοήθειαν εις λύσιν των πολιορκιών· αι δε ελπίδες + των εν Μονεμβασία τόσον ανεπτερώθησαν μαθόντων την εις + Τριπολιτσάν ευτυχή είσοδον του κεχαγιάμπεη, ώστε 150, οι + τολμηρότεροι αυτών, μετεβιβάσθησαν κρυφίως διά νυκτός εις + την παλαιάν Μονεμβασίαν επί σκοπώ να πέσωσιν αίφνης + όπισθεν των Ελλήνων, και βοηθούμενοι συγχρόνως και υπό + των εν τη ακροπόλει συναδέλφων των να λύσωσι την + πολιορκίαν. Αλλά το σχέδιον τούτο ανεκαλύφθη εν καιρώ, + και οι πολιορκηταί, προκαταλαβόντες την παλαιάν + Μονεμβασίαν, εκύκλωσαν τους εκεί ανυπόπτως ελθόντας, τους + συνέλαβαν και πολλούς αυτών εθανάτωσαν. Ανοηταίνοντες οι + εν τη ακροπόλει Τούρκοι εκράτησαν επί του αποκλεισμού των + τους συγκατοίκους των Χριστιανούς, ώστε και τα σχέδια και + η κατάστασίς των ανεκαλύπτοντο δι' αυτών τοις εχθροίς + των, και αι τροφαί ταχύτερον κατηναλίσκοντο. Μέχρι τινός + η κοινωνία των εν τη πόλει και των εν τη ακροπόλει ήτον + ελευθέρα· αλλ', εξ αιτίας του αυξάνοντος καθ' ημέραν + κινδύνου και της αβεβαιότητος της έξωθεν βοηθείας, οι + σημαντικώτεροι Τούρκοι, παραλαβόντες τας πλείστας των + τροφών ως ισχυρότεροι, ανέβησαν εις την ακρόπολιν όπου + έδρευε και ο φρούραρχος και εκλείσθησαν, αφήσαντες τους + άλλους κάτω. Κάτω αφήκαν και τους συγκατοίκους των + Χριστιανούς, οίτινες εκ ταύτης της περιστάσεως + εσχετίσθησαν στενότερον ως ομοιοπαθείς προς τους εκεί + Τούρκους, φιλοφρονούμενοι παρ' αυτών φοβουμένων την μετ' + ολίγον παράδοσίν των και ελπιζόντων διά της μεσολαβήσεως + τούτων ωφέλιμον συμβιβασμόν. Μετ' ολίγας δε ημέρας, αφ' + ού οι Τούρκοι διεχωρίσθησαν, εβιάσθησαν οι κάτω δι' + έλλειψιν τροφών να έλθωσιν εις λόγους συμβιβασμού μετά + των πολιορκητών αλλ', ιδόντες την πολυαρχίαν και μη + εμπιστευόμενοι, τοις είπαν, ότι, αν ηρχετό τις των + επισήμων Ελλήνων εις παραλαβήν του φρουρίου, παρεδίδοντο. + Επί τη αγγελία ταύτη απεστάλη κοινή γνώμη ο καταβάς εις + Ελλάδα μετά του Δημητρίου Υψηλάντου Αλέξανδρος + Καντακουζηνός, αδελφός του επί τη μεταβάσει του + Αλεξάνδρου Υψηλάντου εις Βλαχομολδαυίαν συμμεταβάντος + Γεωργίου. Ο Υψηλάντης, όστις ήθελε να ενεργή ως υπέρτατος + άρχων του τόπου, επρόβαλε να παραδοθή το φρούριον επί τω + ονόματί του, «Όχι· Όχι»· εφώναξαν οι Έλληνες, «επ' + ονόματι του ελληνικού έθνους». Ο δε Καντακουζηνός, + ούτινος η παρουσία έμπροσθεν της Μονεμβασίας εχρησίμευσε + διά την συνετήν και τιμίαν διαγωγήν του, ηύρε τους κάτω + Τούρκους αντιφερομένους προς τους άνω, και τούτους μεν μη + θέλοντας, εκείνους δε θέλοντας να παραδοθώσι, διότι οι + μεν είχαν τροφάς, οι δε απέθνησκαν της πείνας· διά τούτο + ο Καντακουζηνός τοις είπεν, ότι δεν εσυμβιβάζετο, αν όλοι + οι πολιορκούμενοι δεν συνευδόκουν· εν τοσούτω επεχείρησε + συγχρόνως να τους φοβίση δι' ενόπλων τινών πλην ματαίων + δοκιμών. Η ανάγκη εφευρίσκει τρόπους. Οι κάτω Τούρκοι, μη + δυνάμενοι να πείσωσι τους άνω εις το να παραδοθώσι, τους + ηπάτησαν διά του εξής τεχνάσματος. Τους εκοινοποίησαν, + ότι ο Καντακουζηνός επείσθη να συμβιβασθή μετά των κάτω, + και ότι εγράφη και η συνθήκη· αλλ' εις ανεπηρέαστον + εκτέλεσιν αυτής υπό των άνω, απήτει να την εγκρίνωσι και + εκείνοι εγγράφως. Οι άνω έστερξαν και ήνοιξαν την πύλην + εις ανάβασιν των φερόντων την συνθήκην επί προσυπογραφή. + Επτά ήσαν οι αναβάντες· αλλ' άμα ανέβησαν και εκράτησαν + την πύλην ανοικτήν διά της βίας, και ανεβίβασαν κάτωθεν + και άλλους παραφυλάττοντας. + +Ιούλιος Τούτο ιδόντες οι άνω, και μήτε τροφάς έχοντες + ικανάς εις τροφήν όλων, μήτε θέλοντες να καταντήσωσιν εις + εμφύλιον πόλεμον, συνυπέγραψαν όλοι την 21 ιουλίου την + συνθήκην (α) επί ασφαλεία ζωής και τιμής, επί παραδόσει + παντός είδους όπλων, επί διατηρήσει της κινητής των + περιουσίας και παντός επί των ιδιοκτήτων όπλων + αργυρώματος και επί αναύλω μεταβιβάσει αυτών εις Κύθηρα, + ή εις ασιατικά παράλια. Κατά την συνθήκην δε ταύτην + παρέδωκαν οι Τούρκοι την 23 την πόλιν, την ακρόπολιν και + όλα τα όπλα των και επέβησαν επί των πολιορκούντων πλοίων + όλοι σχεδόν αβλαβείς, αλλά στερηθέντες των πολυτιμοτέρων + πραγμάτων διαρπαγέντων παρά τους όρους της συνθήκης· + απεβιβάσθησαν δε ασφαλώς είς τινα νήσον πλησίον της + ασιανής παραλίας, όθεν μετέβησαν εις το Κουσάντασι. + + Πολλοί Αρκάδιοι, ως ήδη είπαμεν, είχαν καταφύγει συν + γυναιξί και τέκνοις εις Νεόκαστρον καθ' ην ώραν πανικός + φόβος κατέλαβεν όλους τους εν Πελοποννήσω Τούρκους· + σκοπόν δε είχαν, ασφαλίσαντες τας οικογενείας των, να + επανέλθωσι την επαύριον εις Αρκαδίαν. Τούτου χάριν αφήκαν + και φρουράν προσωρινήν 100 οπλοφόρων επί του + παλαιοφρουρίου εις προφύλαξιν της πόλεως μέχρι της + επιστροφής των, και πολλά της κινητής των περιουσίας εν + ταις οικίαις των. Αλλ' οι εν τη πόλει επί της φυγής των + Τούρκων απομείναντες πρόκριτοι Χριστιανοί, διασπείραντες + επιτηδείως φήμας, ότι ρωσσικά στρατεύματα απέβησαν εις + Καλαμάταν, έτρεψαν μετ' ολίγας ώρας διά μόνου του φόβου + την φρουράν εις φυγήν. + + Αφού τοιουτοτρόπως εκενώθη απροσδοκήτως όλη η πόλις της + Αρκαδίας, εισήλθαν σωρηδόν οι χωρικοί και έπεσαν εις + διαρπαγήν των οικιών· έτρεχε δε έκαστος εις την οικίαν + του αγά του, θεωρών αυτήν ως ιδιοκτησίαν επί λόγω ότι διά + των ιδιωτών του εκτίσθη και εστρώθη. + +Μάρτιος Την δε επαύριον (27 μαρτίου) ήλθεν εις Αρκαδίαν + υπό ένοπλον συνοδίαν, μετά του Αναγνωσταρά και Κεφάλα, ο + Δικαίος· ούτος, αφ' ού, ως πληρεξούσιος του γενικού + επιτρόπου της Αρχής, εις μάτην απήτησε την απόδοσιν εις + χρήσιν του κοινού των διαρπαγέντων, εγκατέστησεν αρχηγούς + πολεμικούς και πολιτικούς και ανεχώρησε μετά της συνοδίας + του εις το Φανάρι και εκείθεν εις Καρύταιναν. + + Την δε 29 εστράτευσαν οι Χριστιανοί προς το Νεόκαστρον. + Ιδόντες οι Τούρκοι την προφυλακήν ερχομένην εξήλθαν και + ηκροβολίσθησαν προς το Σωλινάρι, εσπέρας δε γενομένης + επέστρεψαν· εξήλθαν και την επιούσαν, επολέμησαν, έτρεψαν + κατ' αρχάς την αριστεράν πτέρυγα των Ελλήνων και ολίγον + έλειψε να καταλάβωσι και τα νώτα των και να τους + αφανίσωσιν· αλλ' οι του κέντρου αντέστησαν γενναίως και + τους απώθησαν φονεύσαντες και πληγώσαντες τινας αυτών. + + Μετά δε την μάχην ταύτην οι Έλληνες κατέλαβαν το + Μεσοχώρι, μίαν ήμισυ ώραν μακράν της Μοθώνης, εις + περιορισμόν των εν αυτή. Την δε επαύριον ήλθεν εις το + στρατόπεδον ο περιφερόμενος εις τα περίχωρα της Μοθώνης + επίσκοπος της επαρχίας Γρηγόριος, στρατολογήσας καθ' οδόν + μίαν εκατοστύν χωρικών, και ανεδείχθη γενικός αρχηγός. + Μετά τινας ημέρας ήλθε να συναγωνισθή, έχων μίαν + εκατοστύν Μανιατών, και ο Κωνσταντίνος Πιεράκος + Μαυρομιχάλης. + + Εν τοσούτω, οι εν τω Νεοκάστρω Τούρκοι δεν έπαυαν + εξερχόμενοι συνεχώς και πολεμούντες. Εξ αιτίας δε της + εγγιζούσης εορτής του πάσχα, οι επί της πολιορκίας + χωρικοί αφήσαντες τας θέσεις των διά νυκτός διεσπάρησαν + εις τα χωρία· εναπέμειναν δε οι αρχηγοί και ολίγοι άλλοι. + Τούτο μαθόντες οι Τούρκοι εξώρμησαν πανστρατιά την + δευτέραν της διακαινησίμου (11 απριλίου) επί τους ολίγους + τούτους, αλλά δεν τους έτρεψαν ενισχυθέντας μεγάλως παρά + της κατεχούσης το Μεσοχώρι φρουράς. Μετά δε τας τρεις + ημέρας της Λαμπράς επανήλθαν οι χωρικοί εις τας θέσεις + των, και εδυνάμωσε πάλιν στρατόπεδον. Αλλ', εν όσω η + θάλασσα ήτον ανοικτή και η διά θαλάσσης κοινωνία + Νεοκάστρου και Μοθώνης ελευθέρα, η επί της ξηράς δύναμις + των Ελλήνων εχρησίμευε μάλλον εις προφύλαξιν των χωρίων + από τινος εχθρικής επιδρομής ή εις βλάβην του εχθρού. + + Συσταθέντος δε περί τα μέσα μαΐου θαλασσίου αποκλεισμού, + ήρχισαν αι οδύναι των Τούρκων, διότι την στέρησιν των + γλυκών νερών, κοπέντος του υδραγωγείου, και την χρήσιν + των γλυφών των εν τω φρουρίω πηγαδίων παρακολούθησε + σιτοδεία· έπαυσαν έκτοτε και αι επί της ξηράς έξοδοί των, + και αι προς τους εν Μοθώνη, όθεν άλλοτε ελάμβαναν τροφάς + διά θαλάσσης, σχέσεις των διεκόπησαν· επί δε του σφοδρού + καύσωνος του θέρους εστέρευσαν σχεδόν και τα πηγάδιά των· + κατήντησαν δε εις τοιαύτην σιτοδείαν μετ' ολίγον, ώστε + περί πολλού είχαν τας σάρκας και αυτών των ακαθάρτων + ζώων. + +Ιούλιος Ένεκα τούτου ο γογγυσμός των πεινώντων και + διψώντων και ο κλαυθμός των γυναικών και παιδίων ηύξαναν + ημέρα τη ημέρα, και ηνάγκασαν τους αρχηγούς ν' ανοίξωσι + δις τον Ιούλιον την πύλην του φρουρίου, ίνα εξέλθωσι και + παραδοθώσιν εις τους εχθρούς οι θέλοντες ν' απαλλαγώσι + των δεινών της πολιορκίας· εξήλθαν 185, οι πλείστοι + γέροντες, γυναίκες και παιδία· και άλλοι μεν διεσπάρησαν + εις τα χωρία, άλλοι δε απεβιβάσθησαν εις Χελωνάκι, + ερημοννήσιον εντός του λιμένος, επί υποσχέσει καθημερινής + τροφοδοσίας μέχρι της παραδόσεως του φρουρίου· + μετεκομίσθησαν δε και 16 άνδρες εξ αυτών εν τω + παλαιοφρουρίω της Αρκαδίας, αλλ' ερρίφθησαν όλοι διά + νυκτός κατά γης άνωθεν και εσυντρίφθησαν. Μεταξύ δε των + εξελθόντων ήσαν και αι περί τον Μεχμέταγαν Καστρινόν και + τον μουλά - Χαλίλην, στενούς φίλους προ της επαναστάσεως + του επισκόπου Μοθώνης, οίτινες ηύραν παρ' αυτώ + φιλάνθρωπον υποδοχήν. Την δε 8 Ιουλίου κατεβίβασαν διά + νυκτός οι πολιορκούμενοι δύο των τολμηροτέρων όπισθεν του + φρουρίου και τους απέστειλαν διά θαλάσσης εις Μοθώνην + αιτούμενοι τροφάς και ειδήσεις περί του αναμενομένου + τουρκικού στόλου. Εγέμισαν τροφών οι Μοθωναίοι έν + μονοκάταρτον ευρισκόμενον εν τω λιμένι των, επεβίβασαν + 150 οπλισμένους και το εξεκίνησαν την νύκτα της 22. Και + επιτηδειότητα ναυτικήν και ανδρίαν πολλήν έδειξαν οι εν + αυτώ, παραπλέοντες την ξηράν· αλλ' η επιτηδειότης και η + ανδρία των Ελλήνων ναυτών εμβάντων προς αντίκρουσιν είς + τινα αλιάδα και εις τας λέμβους, όχι πλειόνων των 80, + υπερίσχυσαν. Πολλήν βλάβην υπέφεραν οι Τούρκοι, και + έβλαψαν και αυτοί τους Έλληνας φονεύσαντες και + πληγώσαντες 15, αλλ' απεκρούσθησαν και επανέπλευσαν εις + Μοθώνην άπρακτοι. Πέντε πλοία εχθρικά απέπλευσαν εκ + Μοθώνης και την 31 συνοδεύοντα το αυτό μονοκάταρτον φέρον + τροφάς· αλλ' επιπλευσάντων των εν Χελωνακίω ελληνικών + πλοίων, επανέπλευσαν και αυτά εις Μοθώνην άπρακτα. + + Αποτυχόντες οι Μοθωναίοι διά θαλάσσης, εξεστράτευσαν + πανστρατιά εις βοήθειαν των συναδέλφων των. Αντέστησαν οι + Έλληνες και τους απώθησαν· αλλ' έχασαν δύο μαχίμους + άνδρας λαμπρώς αθλήσαντας, τον Κωνσταντίνον Πιεράκον + Μαυρομιχάλην και τον Μήτρον Χαλαζονίτην (β)· κατεδίωξαν + δε τους εχθρούς μέχρι των πυλών της Μοθώνης και επάτησαν + καί τινας οικίας του προαστείου, όπου εφονεύθη είς εξ + αυτών τουφεκισθείς άνωθεν του φρουρίου. Μονογενής υιός εκ + του χωρίου των Μουριατάδων ήτον ο φονευθείς· ο δε + ογδοηκοντούτης πατήρ του, ελθών εις το στρατόπεδον και + παραμυθούμενος απεκρίθη· «ας 'πάγη το παιδί μου 'στήν + ευχή μου, δότε μου τ' άρματά του, θα πιάσω εγώ τον τόπον + του». + + Εν τούτοις επηύξαναν τα κακά της πολιορκίας και βοήθεια + ούτ' εφαίνετο ούτ' ηκούετο. Διά τα αίτια ταύτα, + ηναγκάσθησαν οι εν τω φρουρίω να ζητήσωσι, κατά το + παράδειγμα των Μονεμβασίων, τινά των εν Τρικόρφοις + σημαντικών εις συμβιβασμόν. Είχαν ήδη καταβή επί τω σκοπώ + τούτω εκείθεν ο Γεώργιος Κοζάκης Τυπάλδος ως αντιπρόσωπος + του Υψηλάντου, και ο Νικόλαος Πονηρόπουλος ως + αντιπρόσωπος της πελοποννησιακής γερουσίας· αλλ' η + διαπραγμάτευσις κατ' αρχάς δεν ευδοκίμησε και διά το + δυσσυμβίβαστον των όρων και διά τινα προϋπάρχουσαν + σύμβασιν μεταξύ των δια θαλάσσης και των διά ξηράς + πολιορκούντων, καθ' ην ώφειλε να γείνη η τουρκική + ιδιοκτησία επί της πτώσεως του φρουρίου τριμοιρία εις + ωφέλειαν των ναυτών, των στρατιωτών και του κοινού. Ένεκα + τούτου οι Έλληνες ητοιμάσθησαν εις έφοδον· αλλ' επί + τέλους έγεινε προφορικός συμβιβασμός, οι μεν + πολιορκούμενοι να παραδώσωσι το φρούριον και τα όπλα των, + οι δε πολιορκηταί να τους μετακομίσωσιν όλους σώους και + αναύλους μετά της περιουσίας των, τους μεν εις Αίγυπτον, + τους δε εις Τούνεζι τρέφοντές τους μέχρι της αποβάσεως· + μετέβη δε και ο Τυπάλδος εις Καλαμάταν προς ναύλωσιν δύο + επταννησίων πνίε??εκλοίω ελλιμενιζόντων· αλλ' εν τη + απουσία αυτού, δευτέρας συνδιαλέξεως γενομένης, υπεγράφη + την 7 αυγούστου συνθήκη επί των αυτών όρων (γ). + Υπογραφείσης δε της συνθήκης, εισέπλευσαν τα έξω του + λιμένος φυλάττοντα δύο υπό ελληνικήν σημαίαν πλοία και το + Ζακύνθιον του Δενδρολιβάνου εις παραλαβήν των + παραδοθέντων, όλων ψυχών 734 (δ). Οι Τούρκοι ήνοιξαν την + προς την θάλασσαν πυλίδα, επεβίβασαν τα πράγματά των και + εξήλθαν του φρουρίου αναμένοντες τας λέμβους εις + επιβίβασιν. + + Δισχίλιοι περίπου και διακόσιοι, εν οις και 180 Ζακύνθιοι + υπό τον Μερκάτην, ήσαν οι συνήθως πολιορκούντες τα + φρούρια του Νεοκάστρου και της Μοθώνης, αλλ' υπερηυξήθη ο + αριθμός των επ' ελπίδι λαφυραγωγίας εγγιζούσης της + παραδόσεως του Νεοκάστρου. Εν ώ δε ανέμεναν οι Τούρκοι + τας λέμβους εις επιβίβασιν, επεχείρησάν τινες των Ελλήνων + παρά τα συνομολογηθέντα να ψηλαφήσωσι δύο τρεις αυτών + φέροντας πολύτιμα είδη· τούτο ιδόντες οι πολλοί τους + εμιμήθησαν και τους υπερέβησαν· και πρώτον μεν εδόθησαν + εις την αρπαγήν ων έφεραν οι παραδοθέντες, μετ' ολίγον δε + και εις γενικήν σφαγήν αρρένων και θηλέων πάσης ηλικίας, + τους δε αποφυγόντας την ανηλεή μάχαιραν αφήρπασαν ως + λάφυρα, εκτός ολίγων, ους διέσωσε του θανάτου και της + δουλείας η φιλάνθρωπος παρέμβασίς τινων των σημαντικών + Ελλήνων. Η πείνα και η δίψα εξωλόθρευσαν και τους επί του + Χελωνακίου προ της παραδόσεως του φρουρίου αποβάντας + Τούρκους υπέρ τους εξήκοντα, απανθρώπως εγκαταλειφθέντας. + + Μετά δε τας βδελυράς ταύτας και παρασπόνδους + αθεμιτουργίας συμπαρέλαβαν οι επί της πολιορκίας + πλοίαρχοι τον επίσκοπον Μοθώνης και τον πρωτοσύγγελον + Φραντσήν εις διανομήν των τουρκικών πραγμάτων και + απέπλευσαν εν βία φοβηθέντες μη προφθάση ο αναμενόμενος + εχθρικός στόλος και αποκλείση τα πλοία, εντός του + λιμένος. + + Παραδοθέντος του Νεοκάστρου ελύθη και η πολιορκία της + Μοθώνης. + + + + ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΔ'. + + + + &Τριπολιτσά και πολιορκία αυτής. — Μάχη Βασιλικών. — + Εμφανισμός τουρκικού στόλου κατά τα παράλια της + Πελοποννήσου — Λύσις της πολιορκίας Κορώνης. — Συμβάντα + εν Καλαμάτα και περί τας Πάτρας. — Καταστροφή + Γαλαξειδίου. — Ναυμαχία έμπροσθεν Ζακύνθου. Διαγωγή του + μεγάλου αρμοστού προς τους λαούς των Ιονίων νήσων. — + Άλωσις Τριπολιτσάς. — Δευτέρα εισβολή Τούρκων εις Σφακιά + και άφιξις εις Κρήτην του Μιχαήλ Αφεντούλη ως αρχηγού.& + + ΠΡΟΣ το μέρος της εν τω κέντρω της Πελοποννήσου παλαιάς + Αρκαδίας το προς την Αργολίδα, το άλλοτε κατεχόμενον υπό + Τεγεατών και Μαντινίων, όπου συνήλθεν ένοπλος όλη σχεδόν + η Ελλάς καθ' όν καιρόν διεμάχοντο περί πρωτείων Βοιωτοί + και Σπαρτιάται, κείται σήμερον η Τριπολιτσά, η επί της + επαναστάσεως πρωτεύουσα της Πελοποννήσου, προς την άκραν + πλατείας και γυμνής πεδιάδος, 2152 πόδας υπεράνω της + θαλάσσης και περικλειομένης υπό των κορυφών του Μαινάλου, + του Παρθενίου και του Αρτεμισίου. Η πόλις αύτη είναι όλη + νέα· εκλήθη δε Τρίπολις, και κοινότερον Τριπολιτσά, ως + διαδεχθείσα τας τρεις πόλεις· της Τεγέας, της Μαντινείας + και των Αμυκλών (Μουχλιού) ή του Παλλαντίου· ήτο δε προ + της επαναστάσεως όλη περιτετειχισμένη και επτάπυλος. Το + τείχος της είχε δεκατεσσάρων ποδών ύψος, πάχος δε έξ προς + τα κάτω και τριών προς τα άνω, περιφέρειαν δε δύο μιλίων· + προς δε την δυτικήν άκραν επί θέσεως υψηλοτέρας έσωθεν + του τείχους έκειτο η μεγάλη λεγομένη Τάπια, φαινομένη ως + ακρόπολις. Πυργωτόν ήτο γύρωθεν το τείχος, είχε διπλάς + πολεμίστρας επιτηδείας εις τουφεκοπόλεμον και 30 κανόνια + εξ ών ολίγα εύχρηστα. Η πόλις, μετά την επί της αρχής της + επαναστάσεως εις αυτήν καταφυγήν των κατοικούντων διάφορα + μέρη της Πελοποννήσου Τούρκων και την είσοδον των υπό τον + κεχαγιάμπεην ελθόντων, περιείχε ψυχάς 30,000 συν 30 + αριθμουμένων και ολίγων Χριστιανών, και ολιγωτέρων + Εβραίων. Δεκακισχίλιοι ήσαν οι εν αυτή οπλοφόροι, + Αλβανοί, Ασιανοί και Πελοποννήσιοι. Εξ αιτίας δε της εις + γενικήν συνέλευσιν συγκαλέσεως κατά τον μάρτιον των + προκρίτων Χριστιανών και Τούρκων ευρίσκοντο εν τη πόλει + οι σημαντικώτεροι όλης της Πελοποννήσου Τούρκοι, εν οις + διέπρεπαν ο Μουσταφάμπεης κάτοικος των Πατρών ο και + Αναπλιώτης, ως έχων πατρίδα το Ναύπλιον, ο Δεφτερδάρης, ο + Κορίνθιος Κιαμίλμπεης και ο Σιέχ - Νετσήπ - εφέντης. Η + πόλις, αρξαμένου του αγώνος, ετέλει υπό τας αμέσους + διαταγάς του καϊμακάμη και του κεχαγιάμπεη και υπό την + επιρροήν της γυναικός του Χουρσήδη, ης η ατυχία δεν + εταπείνωσε το φρόνημα· είχε δε ολίγας τροφάς εξ αιτίας + της ώρας του έτους και της απροσδοκήτου συρροής τόσου + πλήθους· αν δε και πολλά εψιθυρίζοντο περί της + μελετωμένης αποστασίας, ουδεμία εγένετο φροντίς εν καιρώ + περί σιταγωγίας. Οι Έλληνες έκοψαν τα υδραγωγεία, αλλ' η + πόλις είχε πηγαδήσια νερά και άφθονα και πόσιμα. Τοιαύτη + ήτον η κατάστασις της Τριπολιτσάς. + + Μέγα θάρρος έλαβαν οι λαοί της Πελοποννήσου αφ' ού + κατήσχυναν τους εχθρούς των εν ταις μάχαις του Βαλτετσίου + και των Δολιανών, και ελθόντες εγγύτερον της Τριπολιτσάς + κατέλαβαν ορεινάς θέσεις. + +Μάιος Οι Τούρκοι έβοσκαν συνήθως τους ίππους των έξωθεν + της Τριπολιτσάς. Τινές των Ελλήνων υπό τον Καλλιακούδαν + τον εξ Αλωνισταίνης ενεδρεύσαντες την 24 μαΐου συνέλαβάν + τινας αυτών. Οι Τούρκοι εξήλθαν εις καταδίωξίν των και + επλήγωσαν τον Καλλιακούδαν κατέβησαν τότε πολλοί Έλληνες + και ήρχισε κατά τον άγιον Βλάσην, ημιώριον μακράν της + πόλεως, γενικός τουφεκισμός, ον έπαυσεν η εσπέρα. Οι + Έλληνες ευδοκίμησαν εν τη μάχη ταύτη πολεμήσαντες εκτός + των προμαχώνων. Την δε 26 εξεστράτευσαν οι Τούρκοι + πανστρατιά επ' ελπίδι, ότι μόνη η παρουσία τόσων ενόπλων + εφίππων και πεζών θα έτρεπεν ως άλλοτε τους Έλληνας εις + φυγήν· αλλ' η ελπίς των εματαιώθη και επανήλθαν μη + συγκρουσθέντες. Εξεστράτευσαν και την 5 Ιουνίου, καθ' ην + εφονεύθησάν τινές εκατέρωθεν, εν οις και ο Κώστας + Μπούρας. Έκτοτε συνεστρατοπέδευσαν οι εν τοις περιχώροις + της Τριπολιτσάς Έλληνες επί της κατωφέρειας των Τρικόρφων + (α). + + Πολλά και υπό πολλούς αρχηγούς ήσαν τα συνελθόντα + στρατεύματα, αλλ' όλα συνήρτων τέσσαρα μεγάλα σώματα + σχηματίζοντα ημικύκλιον. Κατείχαν δε το μεν αριστερόν + κέρας 2500 υπό τον Κολοκοτρώνην, το δε δεξιόν 1500 υπό + τον Γιατράκον, το δε κέντρον 1000 υπό τον Αναγνωσταράν, + τα δε όπισθεν του κέντρου και του δεξιού κέρατος 1500 υπό + τον Πετρόμπεην. Ο δε Υψηλάντης είχε την σκηνήν του άνωθεν + των υπό τον Αναγνωσταράν. Εφυλάττοντο δε και αι εις Άργος + και Λεοντάρι άγουσαι οδοί, αύτη μεν υπό 150, εκείνη δε + υπό 300. + + Συνεχείς συγκρούσεις συνέβαιναν προκαλούμεναι κυρίως εκ + των επανειλημμένων εκδρομών των πολιορκουμένων κατά των + πολιορκούντων, και εντεύθεν προήρχοντο φόνοι. Οι Έλληνες, + οσάκις ήρχετο κατ' αυτών το πεζικόν των εχθρών, + κατέβαιναν θαρραλέως και επολέμουν πολλάκις απερικάλυπτοι + επί της πεδιάδος· οσάκις δε ήρχετο το ιππικόν, απεχώρουν + προς τας ρίζας των βουνών και ησφαλίζοντο όπισθεν των + πετρών από της ορμής των ιππέων μη δυναμένων ν' αναβώσι + τας πετρώδεις θέσεις· τοιουτοτρόπως έβλαπταν μάλλον ή + εβλάπτοντο· +Αύγουστος η δε τελευταία εκδρομή των πολιορκουμένων + συνέβη τον Αύγουστον, και είναι αξιοδιήγητος διά τα + περιστατικά και αποτελέσματά της. + + Διεδόθη φωνή κατ' εκείνας τας ημέρας, ότι ο εν Τριπολιτσά + Κιαμήλμπεης, εμελέτα να μεταβή εις Κόρινθον προς + ενίσχυσιν της κινδυνευούσης εκείνης φρουράς. Ο άγρυπνος + και επιδέξιος Κολοκοτρώνης διέταξε και ήνοιξαν τάφρον + κατά τον Μύτικαν μίαν ώραν μακράν της Τριπολιτσάς προς + ενέδραν. Η διαδοθείσα φωνή εψεύσθη, αλλ' η τάφρος + εχρησίμευσε, και ιδού πώς. Την 10 Αυγούστου εξήλθαν + υπερτετρακισχίλιοι πεζοί και ιππείς Τούρκοι, διεσπάρησαν + εις τα πέριξ χωρία επί καρπολογία, και συναντήσαντες εν + τω χωρίω του Λουκά τους περί τον Νταγρέν, τους + διεσκόρπισαν φονεύσαντές τινας αυτών· ολίγον δ' έλλειψε + να συλλάβωσι και τον αρχηγόν έν τινι σπηλαίω μετά + τεσσάρων κλεισθέντα και διά της επικουρίας άλλων άλλοθεν + ελθόντων Ελλήνων λυτρωθέντα. Επί δε τη εις Τριπολιτσάν + επιστροφή των οι πλείστοι, συνοδεύοντες μέγα πλήθος σώων + τροχοφόρων, επλησίασαν την τάφρον, εκλαβόντες αυτήν όχι + ως εις πολεμικήν χρήσιν προπαρασκευασθείσαν, αλλ' ως + όριον ιδιωτικού τινος χωραφίου. Φθάσαντες δε ανύποπτοι + προς το χείλος ετουφεκίσθησαν αίφνης υπό των εν αυτή + αφανώς παραφυλαττόντων Ελλήνων, και πολλοί εχάθησαν ως + απρόσεκτοι και απροφύλαχτοι, οι δε λοιποί διεσώθησαν, οι + μεν πεζοί διαβάντες διά του πλησίον της ρίζης του βουνού + ασκάπτου μέρους, οι δε ιππείς υπερπηδόντες την τάφρον μη + ικανώς πλατείαν· όλα δε τα κομίζοντα τας τόσον αναγκαίας + ταις ημέραις εκείναις εις χρήσιν των πεινώντων Τούρκων + τροφάς ζώα έπεσαν εις χείρας των Ελλήνων. Το κατ' εκείνην + την ημέραν συμβάν έφερεν εις απόγνωσιν τους + πολιορκουμένους διά την αφαίρεσιν των τροφών και εθάρρυνε + τους Έλληνας να στήσωσι τους συνήθεις προμαχώνας 900 + οργυιάς από της πολιορκουμένης πόλεως. + + Εξ αρχής της πολιορκίας είχαν οι πολιορκηταί τινα + κανόνια, αλλά μετά την παράδοσιν της Μονεμβασίας + μετέφεραν εκείθεν και τρείς βομβοβόλους, ηγνόουν όμως την + χρήσιν αυτών. Περιεφέρετο εν τω στρατοπέδω Ιταλός τις, + Τάσης, τερατολόγος μάλλον ή αρχιπυροβολιστής ως + επηγγέλλετο· ούτος ανεδέχθη την χρήσιν αυτών, και τας + έστησε προς τους πρόποδας του βουνού 700 οργυιάς από της + πόλεως. Παρασκευασθείσης μιας αυτών, συνήχθη επί των + πλησίον υψωμάτων μέγα πλήθος πολιορκητών χάριν του + νεοφανούς θεάματος· αλλ' η βομβοβόλος, αντί να ενεργήση + τα προσδοκώμενα τεράστια, έσπασε καταισχύνασα τον + αρχιπυροβολιστήν. + + Το έργον του αμαθούς Τάση, όστις φοβηθείς έγεινεν + άφαντος, ανέλαβεν ο γνώσεις περί τα τοιαύτα έχων Γάλλος + Ρεϋβώς. 200 οργυιάς μακράν της πόλεως προς το μέρος της + μεγάλης Τάπιας κείνται παραρριζώματά τινα των βουνών. Ο + Ρεϋβώς έστησεν επί του κέντρου αυτών τας δύο βομβοβόλους, + αλλ' ανωφελώς και αυτός, αν και τας ανέδειξε διά της + επιτηδειότητός του ευχρήστους. Δεξιόθεν δε και + αριστερόθεν αυτών κατεσκευάσθησαν δύο κανονοστάσια, + εύχρηστα μεν και αυτά, αλλ' επίσης ανωφελή· όπισθεν δε + των παραρριζωμάτων ετοποθετήθησαν 800 οπλοφόροι υπό τον + Γιατράκον, τουφεκίζοντες επιδεξίως διά των κανονοπών και + ενοχλούντες τους εχθρούς. Έστησαν οι Έλληνες και άλλο + κανονοστάσιον προς την πύλην του Άργους μικράς και αυτό + ωφελείας. Οι δε Τούρκοι έπεσαν εις πολλήν αδράνειαν, και + την 24 πεντακόσιοι Έλληνες τόσον επλησίασαν προς το μέρος + της μεγάλης Τάπιας, ώστε κατέλαβάν τινας κεκαυμένας + οικίας έμπροσθεν μιας των πυλών της Τριπολιτσάς και + διετήρησαν αυτάς ευτυχώς δύο ώρας πολεμούμενοι έσωθεν· + αλλ' απόσπασμα ιππικού εξήλθε της πόλεως άλλοθεν, έπεσεν + όπισθεν, τους εκακοποίησε, και τους ανάγκασε ν' + απομακρυνθώσιν. + + Μετ' ολίγας δε ημέρας ήλθεν εις Τρίκορφα ο Σκώτος, Θωμάς + Γόρδων, μεταβιβάσας επί του πλοίου του εκ Μασσαλίας + Έλληνας και φιλέλληνας, και φέρων επ' ωφελεία της + Ελλάδος, υπέρ ης και αυτός και οι συν αυτώ ήλθαν ν' + αγωνισθώσι, τρεις βομβοβόλους και εξακόσια τουφέκια. Οι + Έλληνες εδέχθησαν φιλοφρόνως και ευγνωμόνως τον γενναίον + τούτον φιλέλληνα, αναδεχθέντα προθύμως να οργανίση εξ + ιδίων σώμα τακτικών εξ Ελλήνων και φιλελλήνων. + + Εν τοσούτω η κατάστασις των Τούρκων εχειροτέρευεν ημέρα + τη ημέρα όχι μόνον διά σπάνιν τροφών, αλλά και δι' + έλλειψιν ιπποβοσκής, διότι, μη τολμώντες να βοσκήσωσιν ως + άλλοτε εκτός της πόλεως τους ίππους, δεν εδύναντο να τους + μεταχειρισθώσιν ως και πρότερον, εξασθενήσαντας εκ της + ατροφίας. + + Αι μακροχρόνιοι πολιορκίαι διά την εξ ανάγκης ακαθαρσίαν + των πολιορκουμένων, διά την κακήν ποιότητα των τροφίμων, + διά την κακουχίαν και συσσώρευσιν πολλών ανθρώπων και + ζώων εντός στενής περιφερείας φέρουν συνήθως επιδημίας. + Το κακόν τούτο δεν εβράδυνε να προστεθή, εις τα άλλα κακά + των πολιορκουμένων· αυτά δε τα θύματα της επιδημίας + έτρεφαν την επιδημίαν. Ούτως εχόντων των πραγμάτων, + αρμοδίαν εθεώρησεν ο Υψηλάντης την περίστασιν να προβάλη + τοις πολιορκουμένοις συμβιβασμόν εις παράδοσιν της πόλεως + υπ' ωφελίμους όρους· αλλ' απερρίφθη υπεροπτικώς η + πρότασίς του. + + Φοβούμενοι δε οι Έλληνες μη φέρη η αναβολή επιβοήθειαν + προς τους πολιορκουμένους, ηθέλησαν να επιχειρήσωσιν + έφοδον, και διετάχθη ο αρχιπυροβολιστής να διαρρήξη το + τείχος· αλλ' όλοι του οι αγώνες απέβησαν μάταιοι διά την + μηδαμινότητα του πυροβολικού. Εν ώ δε ανεμένετο ημέρα τη + ημέρα η πτώσις της πόλεως, ήλθεν είδησις ότι ο οθωμανικός + στόλος εφάνη έξωθεν των μεσημβρινών παραλίων της + Πελοποννήσου την 26. + + Είδαμεν, ότι οι στόλοι διεχωρίσθησαν μετά τα κατά την + Σάμον συμβάντα, και ότι ο μεν ελληνικός κατέπλευσεν εις + τα ίδια, ο δε τουρκοαιγύπτιος εισέπλευσε τον Ελλήσποντον. + Ο στόλος ούτος ανέπλευσε μετά τινας ημέρας κατά της + Ελλάδος. + + Πρό τινων δε ημερών είχε συναχθή τουρκικόν στράτευμα εν + τη επαρχία του Ζητουνίου, σκοπεύον να εισχωρήση εις την + Ανατολικήν Ελλάδα, να ενωθή μετά των ενδιατριβόντων + τουρκικών στρατευμάτων και να εισβάλη εις Πελοπόννησον + προς λύτρωσιν της Τριπολιτσάς βοηθούμενον και παρά του + στόλου, μελετώντος, αφ' ού επεσίτιζε τα μεσσηνιακά + φρούρια, να εισπλεύση τον κορινθιακόν κόλπον. + + Μαθόντες οι οπλαρχηγοί της Ανατολικής Ελλάδος τα περί της + νέας ταύτης εκστρατείας υπό τέσσαρας πασάδας, τον + Μπεϋράμπασαν, τον και αρχιστράτηγον, τον Χατσή - + Μπεκήρπασαν, τον Μεμήσπασαν, και τον Σιαχή - Αλήπασαν, + συνήλθαν εις Εργίνι, χωρίον της Βοδωνίτσης, όπου + ενέκριναν την θέσιν της Φοντάνας ως την καταλληλοτέραν + προς αντίκρουσιν του εχθρού. Μόνος ο Δυοβουνιώτης + αντέτεινε και επρόβαλε να καταλάβωσιν άνευ αναβολής τα + επί της προς την Λεβαδείαν λεωφόρου Βασιλικά, ορθώς + συλλογισθείς, ότι τόσοι πασάδες δεν θα κατεδέχοντο ν' + αφήσωσι την πλατυτέραν θέσιν των Βασιλικών και να + διέλθωσι την στενοτέραν της Φοντάνας. Η γνώμη του + Δυοβουνιώτου απολαμβάνοντος υπόληψιν εμπειροπολέμου + ανδρός υπερίσχυσε, και μετέβησαν οι Έλληνες εις Βασιλικά· + και ο μεν Παπά - Ανδρέας Κοκοβιστιανός μετά 300 + ετοποθετήθη αφανής εντός του παρά τη εισόδω της κοιλάδος + πυκνού δάσους· ο δε Αντώνης Κοντοσόπουλος και ο Κωσταντής + Καλύβας μετά 600 κατέλαβαν τα ενδότερα της κοιλάδος· ο δε + Δυοβουνιώτης, ο υιός του, ο Νάκος Πανουργιάς και ο + Γκούρας μετά 1100 τα προ της εξόδου της κοιλάδος. + + Την 24 οι πασάδες, εκτός του Χατσή - Μπεκήρη αποθανόντος + αίφνης εν Ζητουνίω, ήλθαν μετά επτακισχιλίων ιππέων και + πεζών εις Πλατανιάν, όπου και διενυκτέρευσαν· την δε + επαύριον έστειλαν δισχιλίους ιππείς εις σκόπευσιν, + οίτινες επροχώρησαν όπου εφύλατταν ο Κοντοσόπουλος και ο + Καλύβας. Αντέστησαν ούτοι κατ' αρχάς μόνοι και διετήρησαν + την θέσιν των έως ού ήλθαν και οι κατά την έξοδον της + κοιλάδος εις επικουρίαν των, και τότε απώθησαν όλοι ομού + τους εχθρούς φονεύσαντες και πληγώσαντες 50 και + ζωγρήσαντες 15 ίππους. Την δε επιούσαν, ό εστι την 26, + αφήσας ο Μπεϋράμπασας φρουράν εν Πλατανιά εις φύλαξιν των + αποσκευών, εκίνησε πανστρατιά, και προχωρήσας εις την + πεδιάδα παρά την είσοδον του στενού διέταξε ν' αναγνώσωσι + την συνήθη προπόλεμον ευχήν και να κανονοβολήσωσι και + τουφεκίσωσι. Τούτου γενομένου, ώρμησεν ο στρατός αλαλάζων + επί τους περί τον Κοντοσόπουλον και Καλύβαν· έτρεξαν εις + βοήθειαν αυτών οι Δυοβουνιώται, ο Πανουργιάς και ο + Γκούρας, κατέφθασε και ο Μπούσγος μετά 300, και εξήφθη + διακαής μάχη. Επειδή η θέσις ήτο στενή, δασώδης και + απόκρημνος, ούτε ο μέγας αριθμός των πεζών, ούτε το πολύ + ιππικόν των εχθρών εχρησίμευε· ώστε μη δυνάμενοι ν' + απωθήσωσι τους Έλληνας, αν και τόσον πολλοί, και ανοίξωσι + την δίοδον, έστρεψαν τα νώτα. Τότε εξώρμησαν οι + υποδενδριάζοντες περί τον Παπά - Ανδρέαν και κατέλαβαν + την είσοδον, ώστε ο εχθρός εκτυπάτο έμπροσθεν και + όπισθεν. Όλοι οι οπλαρχηγοί Έλληνες διέπρεψαν την ημέραν + εκείνην, ο δε Παπά - Ανδρέας κατεδίωξε τους εχθρούς έως + ού εβασίλευσεν ο ήλιος. Εκτός των πληγωθέντων, ων + άγνωστος ο αριθμός, υπερχίλιοι εχθροί έπεσαν, και μεταξύ + αυτών και ο Μεμήσπασας φονευθείς, ως ελέγετο, αυτοχειρί + υπό του Γκούρα, εζωγρήθησαν δε και 100· εκ δε των Ελλήνων + εσκοτώθησαν 10 και επληγώθησαν 30, εν οις και ο + Κοντοσόπουλος. Πάμπολλα και πλουσιώτατα ήσαν τα εις + χείρας των Ελλήνων πεσόντα λάφυρα, εν οις και 800 ίπποι, + 2 κανόνια και 18 σημαίαι. Μετά την μάχην οι μεν εχθροί + συνηνώθησαν πάλιν εις Πλατανιάν, ενδιενυκτέρευσαν, και + την επιούσαν επανέκαμψαν εις Ζητούνι τόσον έμφοβοι, ώστε + έκοψαν επί της φυγής την γέφυραν του Σπερχειού. Οι δε + Έλληνες εκίνησαν κατ' αυτών την επαύριον, αλλά δεν τους + επρόφθασαν και εστρατοπέδευσαν εν Δαμάστα. Εις τόσην δε + αταξίαν έπεσαν οι εχθροί φεύγοντες, ώστε οι + λαφυραγωγούντες Έλληνες εύρισκαν και τας ακολούθους + ημέρας της μάχης περιπλανωμένους ανθρώπους και ζώα. + Τοιουτοτρόπως εματαιώθη η κατά της Πελοποννήσου αύτη + εκστρατεία. + + Ο δε εχθρικός στόλος, αφ' ού ετροφοδότησε την Μοθώνην, + έπλευσε προς την Κορώνην. + + Η Κορώνη επολιορκείτο διά ξηράς αφ' ότου οι διαχυθέντες + εις Καλαμάταν Μανιάται διεσπάρησαν εκείθεν εις διάφορα + μέρη της Πελοποννήσου· μετέβη και ο Αντώνης Μαυρομιχάλης + μετά τινων εξ αυτών εις την επαρχίαν της Κορώνης ως + αρχηγός της πολιορκίας· μετέβη κατόπιν αυτού και ο + αδελφός του Γιάννης ο και Κατσής· συνηνώθησαν και οι + εντόπιοι και άλλοι γείτονές των υπό τους αδελφούς + Καραπαύλους και τον Γεώργην Δαρειώτην, και κατέλαβαν όλοι + ομού την 25 μαρτίου τα Βουνάρια, θέσιν μίαν ώραν + απέχουσαν του φρουρίου, και ηκροβολίσθησαν αυθημερόν κατά + το Χαρακοπιόν μετά των επεξελθόντων Τούρκων. Μετά δε τον + ακροβολισμόν ήλθαν οι Έλληνες πλησιέστερον του φρουρίου· + και πρώτον μεν κατέλαβαν τα χωρία, Άγιον Δημήτριον και + Τσεφέρογλι· έπειτα δε έπεσαν και εις αυτήν την πόλιν της + Κορώνης· ενδιαμείναντες δε δέκα ημέρας ανεχώρησαν την + μεγάλην παρασκευήν εις τα ίδια χάριν των εορτών, αλλ' + επανήλθαν την δευτέραν της διακαινησίμου και κατέλαβαν + την θέσιν Μακρύν Άμμον, όπου εζώγρησαν δι' ενέδρας 10 + Τούρκους και τους εφόνευσαν εισήλθαν δε και δευτέραν + φοράν εις την πόλιν και την διετήρουν, ακροβολιζόμενοι + συχνάκις μετά των εν τη ακροπόλει· αλλά φανέντος του + στόλου έφυγαν, ελύθη η πολιορκία, και οι Τούρκοι έκαυσαν + την πόλιν ίνα μη επανελθόντες οι Έλληνες την καταλάβωσιν· + εθρασύνθησαν δε τόσον ιδόντες τον στόλον, ώστε + απεκεφάλισαν τον επίσκοπον Κορώνης Γρηγόριον, και εκ των + προκρίτων τον Κωσταντήν Λαχανάν και τον Γεώργην + Τσαπόπουλον, ους κατοικούντας την πόλιν είχαν μεταφέρει + επί της πρώτης εισβολής των Ελλήνων εις την ακρόπολιν· + έρριψαν δε έξω των τειχών τα πτώματά των. + + Ο δε εχθρικός στόλος, αφ' ού ετροφοδότησε την Κορώνην, + έπλευσε την αυτήν ημέραν εις Καλαμάταν. Φόβος μέγας + κατέλαβε τους εκεί, και υπό το κράτος του φόβου οι επί + της κυριεύσεως της Καλαμάτας παραδοθέντες Τούρκοι ως + εκατόν, στελλόμενοι δήθεν χάριν ασφαλείας εις Μάνην, + εμιαιφονήθησαν καθ' οδόν επί προφάσει μη λάβωσιν όπλα επί + της αφίξεως των συναδέλφων των. + + Πρό τινων ημερών ωργανίζετο εκεί τακτικόν σώμα συστηθέν + κατά πρώτον εν Βερβένοις, υπό την προστασίαν του + Υψηλάντου δι' ων έφερεν από Τεργέστης οπλισμών και δι' ων + εχορήγησεν ολίγων χρημάτων· το πλείστον δε μέρος του + τακτικού τούτου συνίστατο εκ προσφύγων Κυδωνιέων, + εγυμνάζετο παρά του Γουβερνάτου Ιταλού, είχεν + αξιωματικούς Έλληνας και φιλέλληνας και διετέλει υπό τον + Βαλέστον διορισθέντα παρά του Υψηλάντου συνταγματάρχην. + + Ο συνταγματάρχης ούτος, Γάλλος το γένος, υπηρέτησε την + πατρίδα του στρατιωτικώς μέχρι της ειρήνης του 1814· + έκτοτε μετέβη εις Κρήτην όπου διέμεινεν έξ έτη πλησίον + του μετερχομένου το εμπόριον πατρός του και εντεύθεν + έλαβεν αφορμήν να διδαχθή την ελληνικήν γλώσσαν και να + γνωρίση τα ελληνικά ήθη· διά ταύτην την αιτίαν, και έτι + μάλλον διά τας στρατιωτικάς και κοινωνικάς αρετάς του, + ευδοκίμησεν αγαπώμενος παρά πάντων και τιμώμενος. + Ευρίσκετο κατά περίστασιν ο ανήρ ούτος εν Τεργέστη επί + της εκείθεν εις Ελλάδα καταβάσεως του Υψηλάντου και τον + ηκολούθησεν ως συναγωνιστής του. Καθ' ην δε ημέραν + έπλευσεν ο εχθρικός στόλος εις Καλαμάταν, είχε μόλις 250 + στρατιώτας και αυτούς αρχαρίους· αλλά και μετά τόσον + ολίγων και τόσον αγυμνάστων δεν εδίστασε να παραταχθή + αφόβως επί της παραλίας κατέμπροσθεν του εχθρού + μελετώντος απόβασιν· είχε και δύο κανόνια και συμβοηθούς + μίαν εκατοστύν Μανιατών υπό τον Παναγιώτην Μούρτσινον καί + τινας εντοπίους. Την ακόλουθον αυγήν επλησίασαν προς την + ξηράν πλοία του στόλου διά την μελετωμένην απόβασιν. Αλλ' + οι Τούρκοι ιδόντες την τάξιν του σώματος, ακούσαντες τον + ήχον των σαλπίγγων, μαθόντες και εκ των τουφεκοβολών ότι + και άλλοι παρεφύλατταν εντός διαφόρων τάφρων επί το + αμμώδες παράλιον, αγνοούντες ίσως και τον μικρόν αριθμόν + των υπερασπιστών, ανεχώρησαν άπρακτοι. + + Εκείναις δε ταις ημέραις ευρέθησαν τα προ ολίγου + πολιορκούντα το Νεόκαστρον δύο σπετσιωτικά πλοία εν τω + λιμένι των Κυτριών εντός του κόλπου της Καλαμάτας. + Εισπλεύσας ο στόλος τα απέκλεισε και τα εκανονοβόλισεν + επ' ελπίδι να τα συλλάβη ή να τα καύση· αλλ' οι ναύται + αυτών απεβίβασαν κανόνια, αντέστησαν γενναίως, διεφύλαξαν + τα πλοία, και καιροφυλακτήσαντες τα μετέφεραν εις την + νήσον των αβλαβή. + + Ο δε εχθρικός στόλος, αφού διέτριψε μίαν εβδομάδα κατά τα + παράλια της Μεσσηνίας, απέπλευσε προς τας Πάτρας. + + Διαδοθείσης της ειδήσεως ταύτης, διεδόθη συγχρόνως, ότι ο + στόλος έφερε δεκακισχιλίους εις απόβασιν, εν ώ είχε μόλις + χίλιους Αλβανούς. Ο λόγος ούτος κατετάραξε τους + πολιορκητάς της Τριπολιτσάς φοβηθέντας μη αποβώσι τα + στρατεύματα ταύτα είς τι παράλιον της Πελοποννήσου και + στρατεύσωσι προς λύτρωσιν της κινδυνευούσης πόλεως· + εκρίθη δε αναγκαίον να εκστρατεύση μέρος του + πολιορκούντος στρατού κατά τας Πάτρας. Αυθόρμητος + εξεστράτευσεν ο Υψηλάντης παραλαβών τους υπό τον Βαλέστον + τακτικούς ελθόντας εκ Καλαμάτας εις Τριπολιτσάν και 500 + ακολούθους του Κολοκοτρώνη υπό τον ανεψιόν αυτού + Αποστόλην και τους δύο υιούς του, τον Πάνον αναβάντα εις + Τριπολιτσάν προ ολίγων ημερών από του Ισθμού, και τον + Γενναίον. + + Εν τούτοις ο εχθρικός στόλος ηγκυροβόλησεν έμπροσθεν της + Ζακύνθου, υπεδέχθη φιλικώτατα παρά των ουδετέρων του + τόπου εκείνου Αρχών, επρομηθεύθη τροφών, και την 7 + σεπτεμβρίου κατέπλευσεν εις Πάτρας όπου ήλθαν και + συνηνώθησαν καί τινα των εν τοις ηπειρωτικοίς παραλίοις + πλοίων, περί ων άλλοτε ανεφέραμεν, καί τινα αλγερινά· + συνηριθμούντο δε όλα 60, εν οις τρία δίκροτα, και επτά + φρεγάται. + + Οι δε ατυχείς αρχηγοί της Αχαΐας μετά τα εν Πάτραις πρώτα + παθήματά των έσπευσαν να στρατολογήσωσι και καταλάβωσι + διαφόρους θέσεις, αν όχι εις βλάβην, τουλάχιστον εις + συστολήν των εχθρών ενδυναμωθέντων διά των εκεί + μεταβάντων Λαλιωτών, και διά 1500 Αλβανών αποσταλέντων + παρά του Χουρσήδη υπό τον αρχιπυροβολιστήν Ασλανάκην· + ήσαν δε οι εν Πάτραις Τούρκοι πάντοτε κύριοι των πέριξ + της πόλεως και εξήρχοντο ελευθέρως απάγοντες ζώα και + ξυλευόμενοι· πολλάκις δε επροχώρουν και όπου εφύλατταν οι + Έλληνες και ηκροβολίζοντο, πάντοτε υπερέχοντες· κατά τους + ακροβολισμούς δε τούτους διεκρίνετο ο Παναγιώτης + Καρατσάς, ο τολμηρότερος των Ελλήνων αρχηγών εκείνου του + μέρους, όστις όχι μόνον επολέμει τους Τούρκους επί των + πεδινών τόπων, αλλά έπιπτε την νύκτα και εις αυτήν την + πόλιν. Αι Πάτραι δεν ήτο δυνατόν να πέσωσι ειμή διά της + πείνας, καθώς διά της πείνας έπεσαν και τα άλλα φρούρια· + αλλ' ο αποκλεισμός των πάντοτε ανεπαρκής διά ξηράς, + έγεινεν ανεπαρκέστερος αφού τόσον εδυναμώθη η φρουρά των· + διά θαλάσσης δε εκ διαλειμμάτων μόνον και σπανίως + απεκλείοντο· ώστε όχι μόνον των προς τροφήν επρομηθεύοντο + αφθόνως, αλλά και των προς τρυφήν. + + Δεν είναι πολλού λόγου άξιοι οι μετά τα πρώτα κατά τας + Πάτρας συμβάντα συχνοί εκεί ακροβολισμοί, διότι ούτε + αποτέλεσμα έφεραν, ούτε διά τινος περιέργου συμβάντος, + εκτός ολίγων φόνων, διεκρίθησαν. Τόσον ανενόχλητοι + συνήθως έμεναν οι Τούρκοι, ώστε την 23 ιουνίου υπήγαν και + έκαυσαν το μοναστήριον του Ομπλού, τρεις ώρας μακράν των + Πατρών. Την δε 3 ιουλίου επροχώρησαν και εις τα Μαύρα + Βουνά και εκτύπησαν το καλώς οχυρωμένον σπηλαιωτικόν + μετόχι. Αλλ' ολιγώτατοι στρατιώται και καλόγηροι + εγκλεισθέντες ούτε τας επιρριπτομένας κανονοσφαίρας και + βόμβας, ούτε δισχιλίων και πεντακοσίων οπλοφόρων + ακατάπαυστον και πολύωρον τουφεκισμόν εφοβήθησαν. + Μεσούντος δε του Ιουλίου οι Έλληνες ετοποθετήθησαν + πλησιέστερον των Πατρών και ήρχισαν έκτοτε να εμπνέωσι + φόβον ερχόμενοι εις μάχην μετά των εχθρών· η φονικωτέρα + συνέβη την νύκτα της 2 αυγούστου και την ακόλουθον + ημέραν, παρευρεθέντων εν τη μάχη του Γρίβα και του + Καρατσά. Οι δύο ούτοι φιλοπόλεμοι νέοι, εν ώ ήσαν οι + Έλληνες εστρατοπεδευμένοι εν τω χωρίω της Γλυκάδας, + έπεσαν αίφνης την ρηθείσαν νύκτα επί τους κατέχοντας το + μοναστήριον του Γηροκομείου εχθρούς πολλά πλησίον της + πόλεως κείμενον. Ακούσαντες τον τουφεκισμόν οι εν αυτή + Τούρκοι εξεστράτευσαν όλοι εις βοήθειαν των πασχόντων + αδελφών των· εξώρμησε και όλον το εν τη Γλυκάδα ελληνικόν + στράτευμα, και ούτως η μάχη έγεινε γενική δι' όλης της + ημέρας, και οι Έλληνες κατεδίωξαν τους επελθόντας έως εις + τα άκρα της πόλεως. Ελέγετο δε ότι κατά την μάχην εκείνην + εσκοτώθησαν 100 Τούρκοι· εσκοτώθησαν και 20 Έλληνες, εν + οις και ο άξιος μαχητής Καλαβρυτινός Μπενιζέλος. + + Οι δε Τούρκοι, προθέμενοι ν' απομακρύνωσι της πόλεως ως + και πρότερον τους Έλληνας, εξεστράτευσαν την 5 πανστρατιά + υπό την οδηγίαν του Ισούφπασα σύροντες τέσσαρα κανόνια + και μίαν βομβοβόλον, και εστρατοπέδευσαν εκτός του + Γηροκομείου. Οι Έλληνες κατείχαν τότε το χωρίον Ρωμανού, + τον λινόν του Χουσεήναγα και τα πέριξ. Τρία ημερονύκτια + επολέμησαν οι Τούρκοι τους εν τω λινώ του Χουσεήναγα επί + σκοπώ να τους διασκορπίσωσιν, αλλά, χάρις εις τους εκεί + ευρεθέντας, Γρίβαν, Φωκάν, Γκεντιλίνην και Καρατσάν, + απεκρούσθησαν, εγκατέλειψαν και αυτήν την θέσιν του + Γηροκομείου και εισήλθαν κατησχυμένοι εις το φρούριον. Η + θάλασσα εν τοσούτω ήτον ανοικτή, και τροφαί εκομίζοντο + εις τας Πάτρας ελευθέρως· και επειδή οι αποκλεισμοί των + Ελλήνων δεν ανεγνωρίζοντο εισέτι, πολεμικά ευρωπαϊκά + πλοία επροστάτευαν αναφανδόν τα εισπλέοντα υπό τας + σημαίας των βασιλέων αυτών τροφοφόρα. Αλλά και αυτή η + οπωσούν επί της ξηράς καλή κατάστασις των Ελλήνων πολλά + ολίγον διήρκεσεν εξ αιτίας των αναφυεισών διχονοιών και + διαιρέσεων μεταξύ των προκρίτων και των οπλαρχηγών. + Εκείναις ταις ημέραις εδολοφονήθη και ο άριστος Καρατσάς. + Το πρώτον τούτο επί της επαναστάσεως της δολοφονίας + ανοσιούργημα, πραχθέν εν τω μοναστηρίω του Ομπλού την 4 + σεπτεμβρίου υπό των Κουμανιωτών δι' αντιζηλίαν, αφήρεσε + την αμοιβαίαν πίστιν, διήγειρε φόβους και συνέτρεξεν εις + την εν μέρει διάλυσιν των εκεί ελληνικών στρατευμάτων. + Τοιαύτη ήτον η κατάστασις των περί τας Πάτρας + συστρατοπεδευόντων ότε ο εισβολής στόλος εφάνη έμπροσθεν + της πόλεως εκείνης. + + Ό,τι ήρχισε να ενεργή ως προς την διάλυσιν των ελληνικών + στρατευμάτων η διχόνοια και η δολοφονία, το απετελείωσεν + η άφιξις του στόλου. + +Σεπτέμβριος Την 9 σεπτεμβρίου οι εν Πάτραις Τούρκοι, + συμπαραλαβόντες καί τινας των επί του στόλου εις απόβασιν + Αλβανών, εστράτευσαν, ως χίλιοι, επί τους κατέχοντας τας + τρεις μακρυνάς θέσεις, την του Σαραβαλίου υπό τους + Πετμεζάδας και Κουμανιώτας, την του Πουρναροκάστρου υπό + τον Ζαήμην, και την του μετοχίου του Ομπλού υπό τον + Σισίνην. Οι εν Σαραβαλίω όλοι έφυγαν την προτεραίαν νύκτα + ιδόντες τον στόλον· ανεχώρησαν αμαχητί και οι εν + Πουρναροκάστρω· δεν αντέστησαν ουδ' οι εν μετοχίω και + εγκαταλείψαντες τας αποσκευάς και τα δύο κανόνια ανέβησαν + εις τα ορεινότερα μέρη, καταδιωκόμενοι και εκεί υπό των + Τούρκων εγγύς όντων να ζωγρήσωσι και τον Σισίνην + φεύγοντα. + + Μετ' ολίγας δε ημέρας το πλείστον μέρος του στόλου υπό + τον Γιβραλτάρην, φέρον εις απόβασιν τον Ισούφπασαν και + 700 Αλβανούς, μετέβη εις Βοστίτσαν, ην ηύρε πανέρημον και + την κατέκαυσε καυθείσαν, ως είδαμεν, και επί της εκείθεν + διαβάσεως των περί τον κεχαγιάμπεην· διεσπάρησαν δε οι + εχθροί εις όλην την επαρχίαν της Βοστίτσης + λαφυραγωγούντες και απάγοντες ζώα. Την δε 19 έπλευσεν ο + στόλος εις την αντίπορθμον ξηράν, εκανονοβόλησεν αβλαβώς + την Βετρινίτσαν και παρέστη έμπροσθεν του Γαλαξειδίου. + + Η κωμόπολις αύτη κείται επί της δυτικής άκρας του + κρισσαίου κόλπου ή κόλπου των Σαλώνων, ούτως + ονομαζομένου, διότι ολίγον ενδότερον προς τον μυχόν αυτού + κείνται η Κρίσσα πόλις των αρχαίων, και τα Σάλωνα πόλις + των νεωτέρων Ελλήνων. Είχε δε επί της επαναστάσεως 700 + οικίας, και 40 πλοία (καράβια), εκτός πολλών μικρών, + πλέοντα όλην την Μεσόγειον· έχει και λιμένα αξιόλογον. + + Οι κάτοικοι, υποπτεύοντες διά θαλάσσης προσβολήν, είχαν + οχυρώσει διά κανονίων το έξωθεν του στόματος του λιμένος + νησίδιον εις προφύλαξιν των πλοίων και της κωμοπόλεως, + και αντέστησαν την πρώτην ημέραν ευτυχώς προς τον + αδιακόπως κανονοβολούντα στόλον. Ήσαν δε και 200 + στρατιώται επί της ξηράς εις εμπόδιον της μελετωμένης + αποβάσεως· αλλά την επελθούσαν νύκτα έγειναν άφαντοι. Την + δε ακόλουθον ημέραν απεβιβάσθησαν 1000 Τούρκοι εις την + ξηράν, εκυρίευσαν τα πλοία, εξ ών 13 ήσαν ένοπλα, + εκυρίευσαν και το επί του έξωθεν του στόματος του λιμένος + νησιδίου κανονοστάσιον και αυτήν την κωμόπολιν, έσφαξαν + πεντέξ εναπομείναντας γέροντας, και γραίας, καταφυγόντων + των κατοίκων της εις τα ενδότερα, έκαυσαν την κωμόπολιν, + και παραλαβόντες 34 πλοία, τα ογκωδέστερα και + ευχρηστότερα, εν οις και τα μετακομίσαντα εις + Πελοπόννησον τους περί τον Μεταξάν και Μερκάτην δύο + ιόνια, και καύσαντες όλα τάλλα, μικρά μεγάλα, επανέλευσαν + εις Πάτρας. + + Ευδοκίμησεν ο στόλος εν τω περίπλω τούτω, διότι και τα + φρούρια Μοθώνης και Κορώνης επεσίτισε, και τα εκτός της + Κορώνης και των Πατρών ελληνικά στρατόπεδα φανείς + διέλυσε, και όλην την εν τω κορινθιακώ κόλπω ελληνικήν + ναυτικήν δύναμιν, την ενοχλούσαν τα εκεί φρούρια, + κατέστρεψεν. Ο κύριος σκοπός του ήτον να διευκολύνη την + μετάβασιν των τουρκικών στρατευμάτων από της αντικρύ + στερεάς εις Πελοπόννησον· αλλ' η εκστρατεία εματαιώθη εν + τη μάχη των Βασιλικών· διά την αιτίαν ταύτην και διά την + προσεγγίζουσαν ώραν του χειμώνος, καθ' ην οι + απειροθάλασσοι Τούρκοι αγαπούν να διαχειμάζωσιν εντός + ασφαλών λιμένων, ο στόλος, σύρων και τα εν τω Γαλαξειδίω + αλωθέντα πλοία, απέπλευσε των Πατρών, και την 24, 25, και + 26 κατέπλευσεν όλος πάλιν εις τον λιμένα της Ζακύνθου, + όπου αι ουδέτεραι Αρχαί τον εδέχθησαν ως και την πρώτην + φοράν ευμενέστατα. + + Ο δε Υψηλάντης, διαβάς διά των Καλαβρύτων, συμπαρέλαβε + χιλίους υπό τον Χαραλάμπην, τους Πετμεζάδας και τον + Σολιώτην· αλλά δεν έφθασεν εις Βοστίτσαν ειμή αφ' ού + απέπλευσεν ο εχθρικός στόλος· οδεύων δε παρά την παραλίαν + προς τον Ισθμόν και φθάσας εις την μονήν της αγίας + Ειρήνης, ολίγας ώρας απέχουσαν της Βοστίτσης, είδεν + αντίπεραν καιόμενον το Γαλαξείδι· την δε 22 σεπτεμβρίου + έφθασεν εις τα Βασιλικά (Σικυώνα). + + Εν ώ δε ο εχθρικός στόλος διέπλεε την ελληνικήν θάλασσαν + και κατέστρεφεν, ο ελληνικός διέμενεν άπλους. Τα πλοία, + ως ιδιόστολα, ήσαν δικαίω τω λόγω και δυσκίνητα, αλλ' ο + μέγας κίνδυνος της πατρίδος έπεισε και ταύτην την φοράν + τους γενναίους νησιώτας εις νέας χρηματικάς καταβολάς, + δι' ων εφοδιασθέντα 35 εξέπλευσαν προς τα δυτικά της + Πελοποννήσου εις συνάντησιν των εχθρικών· συνεξέπλευσε + κατά πρώτην φοράν και ο Ανδρέας Βώκος, ο και Μιαούλης ως + απλούς πλοίαρχος. Ολίγον διέμεινεν ο εχθρικός στόλος εν + Ζακύνθω, και απέπλευσε διευθυνόμενος εις + Κωνσταντινούπολιν καθ' όν καιρόν έπλεε προς τον + κορινθιακόν κόλπον ο ελληνικός. Αφιχθέντος δε τούτου + εκτός της Ζακύνθου, έστειλαν οι αρχηγοί αξιωματικόν εις + το υγειονομείον ίνα μάθη τι περί του εχθρικού· αλλ' αι + Αρχαί απέπεμψαν τον αποσταλέντα εχθρωδώς απαγορεύσασαι + αυτώ πάσαν συνέντευξιν μετά των επί ξηράς και πάσαν + αγοράν. Η διαγωγή αύτη της αγγλοϊονικής κυβερνήσεως ήτο + φανερά παράβασις της ουδετερότητας, ην επηγγέλλετο. Αφού + εδέχθη δις ολόκληρον οθωμανικόν στόλον, πώς απέπεμπε μίαν + ελληνικήν λέμβον; Πλέων δε ο ελληνικός μεταξύ Ζακύνθου + και Κεφαλληνίας έμαθεν ό,τι επεθύμει παρά τινων + θαλασσοπορούντων και εστράφη προς τας Σπέτσας και την + Ύδραν υποπτεύσας μη ο εχθρικός τας προσβάλη επί του + διάπλου. Αλλ' ούτος ηύρε τόσω σφοδράν αντίπνοιαν έξωθεν + των μεσσηνιακών φρουρίων, ώστε ηναγκάσθη να ποδίση προς + την Ζάκυνθον. Εξ αιτίας δε της ανεμοζάλης απεμακρύνθη έν + δικάταρτον αλγερινόν 20 κανονίων, και εμπεσόν εις τον + ελληνικόν στόλον, και πολεμούμενον πανταχόθεν, αντέστη + κατ' αρχάς γενναίως, αλλά μη βλέπον τρόπον σωτηρίας και + καταδιωκόμενον υπό των πλοίων του Σαχίνη και του Ραφαλιά + ερρίφθη προς τα νότεια της Ζακύνθου εις τόπον λεγόμενον + Υψόλιθρον, σχεδόν ημίκαυστον και εσυντρίβη· 20 των ναυτών + του εφονεύθησαν και επληγώθησαν, και 40 αβλαβείς + διεσώθησαν. + + Ανεφέραμεν ήδη πόσον ανεφλέχθη το πνεύμα των Επταννησίων + αρξαμένου του ελληνικού αγώνος· δεν ίσχυσαν δε να σβέσωσι + τον υπέρ αυτού ενθουσιασμόν των ούτε ο ανυπόκριτος + φιλοτουρκισμός ούτε η σιδηρά χειρ του τότε μεγάλου + αρμοστού Θωμά Μαιτλάνδου, αξίου ανδρός, αλλά τόσον + δεσποτικού, ώστε αυτοί οι συμπατριώται του τον + παρονόμαζαν Σουλτάν - Θωμάν (King Tom). Εις μάτην ο + αρμοστής ούτος εκήρυττεν ουδετερότητα και επηγρύπνει εις + την μη παράβασίν της υπέρ των Ελλήνων· εις μάτην εδήμευεν + υπάρχοντα και κατεδίκαζεν εις αειφυγίαν· οι Κεφαλλήνες + και οι Ζακύνθιοι και τας προκηρύξεις του εποδοπάτουν, και + τας ποινάς του ωλιγώρουν, και τας απειλάς του εχλεύαζαν, + και τον ελληνικόν αγώνα υπεστήριζαν διά παντός τρόπου και + δι' αυτών των επ' εκκλησίας πανδήμων δεήσεων υπό τον + βροντώδη ήχον των κωδώνων εις επήκοον της δυσμενούς + Αρχής. + + Τούτων ούτως εχόντων, εύκολον είναι να συμπεράνη τις + πόσον εξήφθη ο φύσει ενθουσιώδης λαός της Ζακύνθου, ότε + είδεν όχι μόνον την εθνικήν του σημαίαν κυματίζουσαν, + αλλά και τον τυραννούμενον αδελφόν του μαστίζοντα κατά + τον Υψόλιθρον τον αλλογενή και αλλόπιστον τύραννόν του. + Χωρία ολόκληρα εκενώθησαν, και οι κάτοικοι των έτρεξαν + ένοπλοι όπου έπεσε το τουρκικόν πλοίον· έτρεξαν συγχρόνως + εις τον αυτόν τόπον και 20 στρατιώται Άγγλοι προς + διατήρησιν των υγειονομικών διατάξεων. Μεγάλη λογομαχία + επήλθε κατ' αρχάς μεταξύ του Άγγλου αξιωματικού καί τινων + εκ των χωρικών. Επροσπάθει ο αξιωματικός να τους + επαναγάγη εις τα χωρία των· αλλά μη εισακουόμενος + εκτύπησεν ένα δι' ης εβάσταζεν ιππομάστιγος. Εντεύθεν + έλαβαν αφορμήν οι ευερέθιστοι χωρικοί να τουφεκίσωσι την + φρουράν, εσκότωσαν ένα στρατιώτην, επλήγωσαν δύο και τον + αξιωματικόν· τους αντετουφέκισε και η φρουρά· αλλ' ο + μικρός αριθμός της ήτον ανίκανος ν' αντισταθή μέχρι + πολλού προς τον μέγαν αριθμόν των χωρικών· διά τούτο + υπεχώρησεν εις τους πλησίον πύργους· αλλά και εκεί την + εκτύπησαν την νύκτα οι χωρικοί. + + Εν ώ δε τοιαύτα συνέβαιναν επί της ακτής της Ζακύνθου, + πλοία του προς την Ύδραν και Σπέτσας πλέοντος ελληνικού + στόλου έπεσαν υπό το σκότος της νυκτός εις το μέσον του + εχθρικού μεταξύ Ζακύνθου και Γλαρέντσας και εκινδύνευσαν. + Αλλά παρευρεθείς ο Μιαούλης εφάνη αυτοφυής ναύαρχος· + έφερε τα πλοία όσον εδύνατο πλησιέστερον της + πελοποννησιακής ξηράς, διέταξε να παραπλέωσι, και + τοιουτοτρόπως τα μεγαλόσωμα εχθρικά, μη δυνάμενα να + πλεύσωσιν εις ολιγοβαθή νερά, εκανονοβόλουν μακρόθεν όλον + το νυχθήμερον επί ματαίω. Την δε επελθούσαν νύκτα + διεξέπλευσαν τα ελληνικά σώα· μόνον το του Θεοδωρή Γ. + Μέξη καθήσαν, εκυρίευσαν οι εχθροί και έσβεσαν ην άναψαν + φλόγα οι ναύται του αποβάντες όλοι αβλαβείς εις την + ξηράν. + + Μετά την ναυτικήν ταύτην αψιμαχίαν, ο οθωμανικός στόλος + εισέπλευσεν αύθις τον λιμένα της Ζακύνθου, παρέλαβε τους + διασωθέντας ναύτας του αλγερινού πλοίου, και απέπλευσε + την 3 οκτωβρίου· βλάψας δε κατά τον πλουν του την + μηδεμίαν αιτίαν παρασχούσαν Σαμοθράκην, εισήλθεν εις + Κωνσταντινούπολιν την 12 νοεμβρίου, επιδεικνύων τα + συλληφθέντα του Γαλαξειδίου πλοία, και κρεμάσας επί των + καταρτιών αυτών 30 αθλίους ναύτας αιχμαλωτισθέντας, ως + έλεγαν οι του στόλου εν Γαλαξειδίω· αλλ', επειδή δεν + ευρέθη ψυχή ζώσα επί της εις την κωμόπολιν εκείνην + αποβάσεώς των, επιστεύετο, ότι οι κρεμασθέντες ήσαν εκ + των δυστυχών Χριστιανών των πληρωμάτων αυτού του στόλου. + Ο δε Καρα - αλής προήχθη διά τον επισιτισμόν των φρουρίων + και την καταστροφήν του Γαλαξειδίου εις τον βαθμόν του + Καπητάμπασα. + + Το δε κατά τον Υψόλιθρον συμβάν ηνάγκασε τον ύπαρχον + Ζακύνθου να βάλη χωρία τινά υπό τον στρατιωτικόν νόμον. Ο + δε ανθαρμοστής Αδάμ όχι μόνον ενέκρινε το πραχθέν, αλλ' + εφήρμοσε τον νόμον καθ' όλην την νήσον. Προς εκτέλεσιν δε + αυτού μετέβη εις Ζάκυνθον και διέχυσε μέγαν τρόμον. Πέντε + χωρικοί εκρεμάσθησαν ως πρωταίτιοι των κατά τον Υψόλιθρον + συμβάντων, ο Θεόδωρος Πέτας Γλάρος, ο Διονύσιος Κοντονής, + ο Παναγιώτης Ρουμελιώτης, (ο Αντώνης Ζούκας) και ο + Γιάννης Κλαδιανός· τα σώματα δε αυτών ετέθησαν εντός + κλωβίων υψωθέντων επί των κορυφών των πέριξ της πόλεως + και του λιμένος βουνών εις φρίκην των θεατών· όλοι δε οι + κάτοικοι της νήσου αφωπλίσθησαν, και 100 πάσης κλάσεως, + εν οις και ιερείς, απήχθησαν εις το φρούριον ως ένοχοι, + ως ύποπτοι ή ως απειθείς. + + Τον νόμον τούτον έλαβεν αφορμήν να κηρύξη ισχύοντα και ο + ύπαρχος Κυθήρων εν τω χωρίω των Καβάνων· εκηρύχθη ισχύων + μετ' ολίγον και καθ' όλην την νήσον· εκηρύχθη δε εν τω + χωρίω των Καβάνων, διότι οι κάτοικοί του, παρασυρόμενοι + υπό του προς τον ελληνικόν αγώνα ενθουσιασμού, συνέλαβαν + 50 Τούρκους, άνδρας γυναίκας και παιδία, πλέοντας εις + Κρήτην και ορισθέντας εκ περιστάσεως προς την νήσον, και + τους εξωλόθρευσαν ανηλεώς και αναιτίως, τους μεν + φονεύσαντες, τους δε ρίψαντες εις την θάλασσαν· + αντέστησαν δε και προς τους υπηρέτας της εξουσίας + σταλέντας προς σύλληψιν των ενόχων· διά ταύτην την αιτίαν + πολλοί χωρικοί συνελήφθησαν και δύο εξ αυτών + εθανατώθησαν· οι δε πρωταίτιοι κατέφυγαν εις + Πελοπόννησον. Συγχρόνως εκηρύχθη ισχύων ο στρατιωτικός + νόμος και εν Κεφαλληνία και εν αγία Μαύρα, και εν τη + πρωτευούση νήσω των Κορυφών· και εν μεν τη Κεφαλληνία + κατά το λέγειν αυτού του ανθαρμοστού (β), εκηρύχθη όχι + διότι έπραξαν οι κάτοικοί της όσα οι Ζακύνθιοι, αλλά + διότι ενδεχόμενον ήτο να πράξωσι τοιαύτα εν ομοία + περιστάσει· εν δε τη αγία Μαύρα, διότι η νήσος εκείνη, + χωριζομένη της ξηράς διά στενού και διαβατού πορθμού, + υπέκειτο εις ληστρικάς εκείθεν επιδρομάς· εν δε τη νήσω + των Κορυφών, διότι, αν και ο τόπος εκείνος διέμεινεν + ήσυχος και ευπειθής, δεν ήτον εύλογον να εξαιρεθή του + γενικού κανόνος. Διά τοιούτους λόγους αφωπλίσθησαν τας + ημέρας εκείνας συγχρόνως όλοι οι Επταννήσιοι, πταίσται, + αθώοι, φιλοτάραχοι και φιλήσυχοι. Ολίγας δε ημέρας μετά + τα συμβάντα ταύτα, ήτοι την 17 Οκτωβρίου, εξεδόθη άλλο + κήρυγμα λέγον, ότι από της ημέρας εκείνης ούτε οθωμανικά + ούτ' ελληνικά πλοία πολεμικά ήσαν δεκτά, ειμή εν + περιστάσει τρικυμίας, εις τους λιμένας του ιονίου + κράτους, ότι μόνον αδεία των αρμοδίων Αρχών, επετρέπετο η + μετά των ρηθέντων πλοίων κοινωνία, και ότι όστις κατοικών + εν τω ιονίω κράτει απεπειράτο να κοινωνήση μετά των επί + των ρηθέντων πλοίων άνευ αδείας, εθεωρείτο και επαιδεύετο + ως ένοχος φανεράς παρακοής. Τοιαύτη ήτον η προς τους + Επταννησίους διαγωγή της αρμοστίας, και τοιαύτη η + διάθεσίς της προς τον ελληνικόν αγώνα υπό το ψευδές + πάντοτε όνομα αυστηράς και αμερολήπτου ουδετερότητος. + + Ερχόμεθα τώρα να παρασταθώμεν εις την άλωσιν της + Τριπολιτσάς. + + Μέγας και πολύς ήτον εν Τριπολιτσά ο κεχαγιάμπεης εν όσω + ενίκα· αλλ' ουδείς τον εσέβετο ουδ' υπήκουεν αφ' ού + έπαυσε νικών. Ανηγέρθησαν τότε, καθώς συμβαίνει συνήθως + επί των αποτυχιών, πολλαί κεφαλαί· διηρέθησαν δε όλοι εις + τρία μεγάλα κόμματα· εις το των εντοπίων Τούρκων ους + εκίνουν ο Κιαμίλμπεης, ο Μουσταφάμπεης, ο Δεφτερδάρης και + ο Σιέχ - Νετσήπ - εφέντης· εις το του κεχαγιάμπεη και + καϊμακάμη, ήτοι των ασιανών, και εις το των συναναβάντων + μετά του κεχαγιάμπεη Αλβανών των υπό τον Ελμάσμπεην. Το + πρώτον κόμμα εζήτει ασφάλειαν, το δεύτερον τιμήν, το + τρίτον χρήματα. Και τα τρία έβλεπαν πάσαν αντίστασιν + ματαίαν, αφ' ού μάλιστα επείσθησαν, ότι οι έξωθεν + ερχόμενοι εις βοήθειαν ομόπιστοί των ηττήθησαν κατά τα + Βασιλικά. Αλλ' οι περί τον κεχαγιάμπεην ήσαν γνώμης να μη + εμπιστευθώσιν εις επισφαλή συμβιβασμόν, αλλά να εξέλθωσιν + όλοι πανέστιοι διά νυκτός, και διελθόντες το εχθρικόν + στρατόπεδον να καταφύγωσιν όσοι επιζήσωσιν εις Ναύπλιον. + Αν τολμηρά ήτον η γνώμη αύτη, ήτον η μόνη παρέχουσα + ελπίδα σωτηρίας. Αλλ' οι Αλβανοί ήξευραν ότι, + αποχωριζόμενοι των συναδέλφων των, εσυμβιβάζοντο μετά των + Ελλήνων και ευκόλως και επικερδώς· όθεν, ως άνθρωποι του + συμφέροντος, δεν επείθοντο να ριψοκινδυνεύσωσιν επ' + ωφελεία άλλων. Εις τόσην δε αναισχυντίαν περιέπεσαν, ώστε + εμονοπώλουν τας εναπολειφθείσας τροφάς, και επώλουν + πολλάκις και αυτό το εν τη πόλει νερόν· απαιτούντες δε + απειλητικώς τους υστερούντας μισθούς των, απέκλεισαν και + αυτόν τον κεχαγιάμπεην εν τω παλατίω του και τους έλαβαν + διά της βίας. Οι δε εντόπιοι Τούρκοι είχαν άλλας αιτίας + να μη εγκρίνωσι το περί της εξόδου σχέδιον του + κεχαγιάμπεη· δεν ήθελαν να θέσωσιν εις κίνδυνον τας + οικογενείας των· έχοντες δε σχέσεις προς τους προκρίτους + της Πελοποννήσου ως συμπατριώτας των, ήλπιζαν πάντοτε να + συμβιβασθώσι και λυτρωθώσι. Τοιαύτη διαφωνία επεκράτει εν + Τριπολιτσά καθιστώσα την δεινήν θέσιν της πολύ + δεινοτέραν. Η εγγίζουσα δε εκπολιόρκησις έφερεν έξωθεν + των τειχών τόσον πλήθος οπλοφόρων επ' ελπίδι + λαφυραγωγίας, ώστε συνηριθμούντο τας τελευταίας ημέρας + τουλάχιστον 15000· επεκράτει δε και τόση αταξία και + απροσεξία εν τω στρατοπέδω, ώστ' ελαθροπώλουν τινές + αισχροκερδείς προς τους πολιορκουμένους υπό το σκότος της + νυκτός τροφάς. Ειδοποιηθείς ο Κυριακούλης ότι προσήλθαν + τίνες επί τω σκοπώ τούτω υπό το τείχος κρυφίως, παρέλαβέ + τινας των περί αυτόν και έτρεξε να τους διασκορπίση και + τιμωρήση· αλλά τους υπεράσπισαν οι έσωθεν τουφεκίζοντες, + και εξώρμησαν πολλοί αυτών εις τιμωρίαν των προθυμηθέντων + να παύσωσι την αθέμιτον ταύτην τροφεμπορίαν· έτρεξαν τότε + και πολλοί Έλληνες ακούσαντες τον τουφεκισμόν, έτρεξε και + αυτός ο Κολοκοτρώνης, και μετά δίωρον μάχην ηναγκάσθησαν + οι εξορμήσαντες, πολλά παθόντες, να καταφύγωσιν εις την + πόλιν. + + Εντοσούτω, τα σχέδιον του συμβιβασμού υπερίσχυσεν, αλλ' + ουδείς ετόλμα να το προβάλη αναφανδόν. Εν τοις τοιούτοις + καιροίς ισχύει παρά τοις Οθωμανοίς πολλάκις το γυναικείον + φύλον. Εν Κωνσταντινουπόλει συχνάκις κινείται ο όχλος των + γυναικών αυθαδώς και ατιμωρήτως κατά των Αρχών εν καιρώ + σιτοδείας· εντεύθεν ορμώμενοι και οι εν Τριπολιτσά, οι + θέλοντες υπέρ τους άλλους τον συμβιβασμόν, υπεκίνησαν τας + Οθωμανίδας. Την 6 σεπτεμβρίου συνήχθησαν κάτωθεν του + παλατίου πάμπολλαι και οδυρόμεναι εκραύγαζαν, ότι + απέθνησκαν της πείνας και της δίψας και επεκαλούντο εν + ονόματι του θεού και του βασιλέως των τον ταχύν + συμβιβασμόν μετά των πολιορκητών, ως την μόνην αποτροπήν + του παντελούς ολέθρου. Συνήλθαν τότε εις το παλάτιον οι + πρόκριτοι, και ενώπιον του κεχαγιάμπεη, μη δυναμένου + πλέον μηδ' αυτού ν' αντιτείνη, ενεκρίθη να γείνωσι προς + τους Έλληνας προτάσεις συμβιβασμού διά των αρχιερέων και + προεστώτων. + + Των ανδρών τούτων ο εν Τριπολιτσά βίος ήτο μαρτύριον. + Κατ' αρχάς έζων υπό απλήν φύλαξιν, αν και πάντοτε εν μέσω + απειλών και κινδύνων· αλλά μόλις ένα μήνα διήρκεσεν η + τοιαύτη κατάστασίς των. + + Αρχομένου του απριλίου αφώπλισεν η εξουσία και εδέσμευσε + 18 ενόπλους συναναβάντας εις Τριπολιτσάν ως σωματοφύλακας + αυτών· την δε 16 έφερεν ο όχλος ενώπιον της εξουσίας + Χριστιανόν τινα Τριπολιτσιώτην επί λόγω ότι τον συνέλαβεν + έξω της πόλεως στελλόμενον προς τους πολιορκητάς εις + ανακάλυψιν πολεμικού τινος τουρκικού σχεδίου. Επί τη + μαρτυρία αυτού απεκεφαλίσθησαν ο ανεψιός ενός των + προεστώτων και είς των υπηρετών αυτών ως αποστείλαντες + τον συλληφθέντα προς τους Έλληνας. Τούτου γενομένου, + ηκούσθη φωνή λέγουσα «διατί σκοτόνομεν τους υπηρέτας και + φυλάττομεν τους κυρίους»; και επί τη φωνή ταύτη ώρμησεν ο + όχλος εις σφαγήν των κυρίων· αλλ' απεκρούσθη υπό της + φρουράς. Αυθεσπερί δε απεφασίσθη να φυλακισθώσιν οι + αρχιερείς και οι προεστώτες εις καθησύχασιν του όχλου, + και η απόφασις εξετελέσθη την επαύριον. Μόνοι δεν + εφυλακίσθησαν ο Κορίνθου Κύριλλος, ο Σωτήρης Νοταράς, ο + Μήτρος Ροδόπουλος (γ), ο Ανδρέας Καλαμογδάρτης και ο + Ανάστασης Μαυρομιχάλης, ως προστατευόμενοι ο πρώτος και ο + δεύτερος υπό του Κιαμήλμπεη, ο τρίτος και ο τέταρτος υπό + του Μουσταφάμπεη, και ο Μαυρομιχάλης υπό του καϊμακάμη. + Γενομένης δε την επιούσαν νέας οχλαγωγίας, εφονεύθησαν οι + προδεσμευθέντες 18 σωματοφύλακες. Οι δε αρχιερείς, οι + προεστώτες και οι υπηρέται αυτών, όλοι 38, συνεσωρεύθησαν + εν μια και τη αυτή φυλακή, τη των κακούργων, ήτις είχεν + εμβαδόν μόλις 150 πηχών και έν μικρόν παράθυρον· ήσαν δε + όλοι, εκτός δύο υπηρετών, αλυσοσύνδετοι από του τραχήλου + οι μεν κύριοι διά μιας οι δε υπηρέται δι άλλης αλύσεως· + ώστε, ενός ανισταμένου, όλοι εξ ανάγκης συνανίσταντο· + ετρέφοντο δε όσον αποζήν και εβίωσαν τον πολυώδυνον + τούτον βίον πέντε μήνας· δις μόνον εν τω διαστήματι τούτω + εξήχθησαν της φυλακής, αλλά μετ' ολίγας ημέρας + επανήχθησαν. + +Σεπτέμβριος Αφού δε ενεκρίθη να μεταχειρισθώσιν οι + πολιορκούμενοι τους άνδρας τούτους ως όργανα των σκοπών + των, τους εξήγαγαν του δεσμωτηρίου, όπου είχαν ήδη + αποθάνει ο Μονεμβασίας Χρύσανθος καί τις διάκονος, όλους + ρακενδύτας, όζοντας, φθειριώντας, ημιθανείς εκ της + ασιτίας και κακουχίας, σκιάς ανθρώπων μάλλον ή ανθρώπους. + Έξ απέθαναν εν μια και μόνη ημέρα εν Τριπολιτσά μετά την + αποφυλάκισιν, εν οις τρεις αρχιερείς, ο Ναυπλίου + Γρηγόριος, ο Χριστιανουπόλεως Γερμανός και ο Δημιτσάνης + Φιλόθεος· δύο δε προεστώτες εξεψύχησαν καθ' οδόν + μετακομιζόμενοι εις τα ίδια, ο Θεόδωρος Δηληγιάννης και ο + Ιωάννης Περρούκας. Αφ' ού δε επεριποιήθησαν οι Τούρκοι + ους έως χθες εβασάνιζαν και εδικαιολογήθησαν ότι τους + εφυλάκισαν εις διάσωσίν των από της ορμής του όχλου, τους + διέταξαν να γράψωσι τοις πολιορκηταίς γράμματα όπως αυτοί + τα υπαγόρευσαν. Ήσαν δε απειλητικά μάλλον ή συμβιβαστικά, + διότι τους εμέμφοντο οι γράψαντες διά την μεγάλην + αχαριστίαν των προς τόσον ευμενή εξουσίαν, τοις έλεγαν να + έλθωσιν εις εαυτούς, να γνωρίσωσι το σφάλμα των, να + καταθέσωσι τα όπλα και να επικαλεσθώσι το έλεος του + πολυευσπλάγχνου σουλτάνου του εξουσιάζοντος τα δύο τρίτα + του κόσμου και του διά μόνης της κατάρας δυναμένου να + τους αφανίση· ει δε και παρήκουαν, τους ειδοποίουν, ότι + εκινδύνευαν να πωληθώσι και αυτοί, καθώς άλλοτε + επωλήθησαν οι όμοιοί των Σέρβοι, προς τρία γρόσια ο + άνθρωπος· επί τέλους δε τους ηρώτων τι εζήτουν· + ερρίφθησαν δε τα γράμματα έξω του τείχους. Οι πολιορκηταί + απεκρίθησαν, ότι εχαρίζετο τοις πολιορκουμένοις η ζωή, + ησφαλίζετο η τιμή των, και επετρέπετο και η αλλού + μετάβασίς των· επιπλήττοντες δε τους γράψαντας επί + τουρκοφροσύνη, ως αν ήσαν κύριοι να γράψωσιν ό,τι + ενέκριναν, τους εσυμβούλευαν να συνακολουθήσωσι τους + φίλους των. Οι Τούρκοι επρόβαλαν συνέντευξιν πληρεξουσίων + εκατέρωθεν και εισηκούσθησαν· έγεινεν ανακωχή, και εχύθη + έξω της πεινώσης και διψώσης πόλεως πλήθος γυναικών και + παιδίων επί φανερώ κινδύνω. Αλλ', εν ώ εξήρχοντο, οι + άσπλαγχνοι και αισχροκερδείς Αλβανοί, ιστάμενοι προ των + πυλώνων, τοις αφήρουν ό,τι είχαν. Παμπληθή στρατεύματα, + ως είπαμεν, συνέρρευσαν τας ημέρας εκείνας εκτός της + πόλεως, και αυτό το στρατόπεδον των Ελλήνων σχεδόν + επείνα. Διά την αιτίαν ταύτην και εις πλειοτέραν + στενοχωρίαν των εντός της πόλεως εχθρών, δεχθέντες οι + Έλληνες τους κατά πρώτον εξελθόντας, δεν ήθελαν να + δεχθώσι και τους εκ δευτέρου και τους ετουφέκισαν + εξερχομένους· αλλά τους απώθουν και οι Τούρκοι + τουφεκίζοντές τους άνωθεν του τείχους. Τότε οι Έλληνες + τους παρέλαβαν εξ ανάγκης, τους ετοποθέτησαν όπισθεν του + στρατοπέδου προς την οδόν των Καλαβρύτων και τους αφήκαν + να τρέφωνται όπως και όθεν εδύναντο. + + Την δε 15 εστήθη σκηνή επί της πεδιάδος εξ ίσου μακράν + της πόλεως και του στρατοπέδου, κατά τον άγιον Αθανάσιον, + και δύο ώρας προ της μεσημβρίας εξήλθαν της πόλεως + έφιπποι οι πληρεξούσιοι των τριών κομμάτων, και εκάθησαν + υπό την σκηνήν. Ήλθαν μετ' ολίγον και οι των Ελλήνων. + Επροσηκώθησαν οι Τούρκοι ιδόντες τους Έλληνας ερχομένους, + αντεχαιρετήθησαν ως ισότιμοι, και ήρχισεν η συνδιάλεξις. + Οι Έλληνες, ερωτηθέντες τι εζήτουν, επανέλαβαν όσα + έγραψαν και επέμεναν. Οι Τούρκοι υπεσχέθησαν να δώσωσι + ταχείαν απάντησιν αφ' ού εσυμβουλεύοντο και τους εν τη + πόλει, και ούτω διελύθη η πρώτη συνέντευξις· εγένετο και + δευτέρα, καθ' ην επρόβαλαν οι Τούρκοι να τοις δοθώσι 1800 + ζώα εις μετακόμισιν αυτών και της περιουσίας των εις τους + αντικρύ του Ναυπλίου Μύλους, και 40 ευρωπαϊκά πλοία όπως + διαβιβασθώσι εις Σμύρνην ή εις άλλον τουρκικόν τόπον, να + φέρωσι δε και τα όπλα των και να τρέφωνται υπό των + Ελλήνων αφ' ης ημέρας υπογραφή η συνθήκη μέχρι της εις τα + πλοία επιβιβάσεώς των. Οι δ' Έλληνες αντεπρόβαλαν να τους + επιβιβάσωσιν ασφαλώς εις τα πλοία, αλλ' αφωπλισμένους· + αφίνοντές τοις δε σώαν την περιουσίαν των απήτουν, ως + αποζημίωσιν δι' όσην φθοράν επροξένησαν εν τη Πελοποννήσω + και ως έξοδα του πολέμου, επέκεινα των 50 000 000 + γροσίων. Δεινάς και ατελεσφόρους εθεώρησαν οι Τούρκοι τας + προτάσεις ταύτας και ανέβαλαν την απάντησιν εις άλλην + συνέντευξιν· αλλά και εν τη τρίτη συνεντεύξει δεν + εσυμβιβάσθησαν, η ανακωχή ελύθη, και αι εχθροπραξίαι + επανελήφθησαν. + + Εντούτοις, υπέθαλπαν οι Έλληνες το ενυπάρχον σχίσμα των + εχθρών, συγκαταβατικώτεροι φαινόμενοι προς τους Αλβανούς + διά τας εξής αιτίας. Οι Σουλιώται, αφ' ού ανέκτησαν την + πατρίδα των, εκηρύχθησαν, ως είδαμεν, υπέρμαχοι του Αλή + και σύμμαχοι των αληπασιζόντων Αλβανών· διαδοθείσης δε + της ειδήσεως, ότι έπνεεν η Τριπολιτσά τα λοίσθια, + απεστάλησάν τινες παρά της συμμαχίας ταύτης προς τους + πολιορκούντας την πόλιν εκείνην εις σωτηρίαν των + κινδυνευόντων εν αυτή Αλβανών ως ομοφρόνων. Εδέχθησαν + ευμενώς οι πολιορκηταί την αποστολήν ταύτην, και + επροθυμήθησαν έτι μάλλον ν' αποσπάσωσι των άλλων τους + Αλβανούς, διότι απέσπων την κυριωτέραν δύναμιν της + πόλεως. Ευδιάθετοι εφάνησαν και οι Αλβανοί, διότι + αποσπώμενοι ησφάλιζαν τα υλικά συμφέροντά των, αν και + εθυσίαζαν την τιμήν των. Διά τους λόγους τούτους ο + Ελμάσμπεης διεπραγματεύετο κατ' ιδίαν μετά των Ελλήνων + επιτυχώς, και ελθών προς τον Κολοκοτρώνην εδήλωσεν, ότι + έτοιμοι ήσαν οι Αλβανοί ν' αναχωρήσωσιν επί συμφωνία να + φέρωσι τα όπλα και όλα τα πράγματά των, να συμπαραλάβωσι + τας γυναίκας των πασάδων, τον κεχαγιάμπεην, τον + καϊμακάμην, τον μπινά - εμίνην, τον καδήν και άλλους + τινάς μη Πελοποννησίους Τούρκους, και να εξασφαλισθώσι + κατά την εις Ήπειρον μετάβασίν των· υπέσχοντο δε να + συμπολεμήσωσι κατά της Πύλης επί της εις τα ίδια επανόδου + των. Και οι μεν Έλληνες εδέχθησαν τας προτάσεις ταύτας· + οι δε εντόπιοι Τούρκοι έβλεπαν, ότι εχάνοντο, αν + απεχωρίζοντο αυτών· οι Αλβανοί διά τούτο κατέβαλαν πάσαν + φροντίδα εις διατήρησιν της συνενώσεως. Αλλά βλέποντες + ότι οι μεν Αλβανοί εκώφευαν, οι δε Έλληνες απέρριπταν τας + προτάσεις των, διηρέθησαν και αυτοί και εφρόντιζαν διά + την ιδίαν σωτηρίαν διαπραγματευόμενοι είτε άτομα προς + άτομα, είτε κοινότητες προς κοινότητας. Εν τούτοις οι + Αλβανοί, αφ' ού κατά την εγγράφως γενομένην ιδιαιτέραν + σύμβασιν αυτών και των Ελλήνων έστειλαν εις την σκηνήν + του Κολοκοτρώνη τα πράγματά των, ητοιμάσθησαν να εξέλθωσι + την 23. Την αυτήν ημέραν επρόβαλαν και οι λοιποί Τούρκοι + να έλθωσιν εκ νέου εις λόγους μετά των Ελλήνων. Εντοσούτω + η έξοδος των Αλβανών έβαλεν εις κίνησιν όλους τους εν + Τριπολιτσά από πρωίας. Τινές των Ελλήνων παρετήρησαν ότι + το προς την πύλην του Ναυπλίου κανονοστάσιον έμεινεν εξ + αιτίας ταύτης αφρούρητον, και τρεις ώρας προ της + μεσημβρίας άνευ ουδεμιάς προμελέτης ή προετοιμασίας ή + ειδήσεως των αρχηγών ανέβησαν αλλεπαλλήλως 50 επί των + ώμων ο είς του άλλου εν τάχει εν οις και ο Παναγιώτης + Κεφάλας, εισεπήδησαν το τείχος, ήνοιξαν την αφρούρητον + και ατείχιστον εκείνην πύλην, εισήγαγαν τους + πλησιεστέρους συναγωνιστάς των και ανύψωσαν την ελληνικήν + σημαίαν. Ιδόντες οι Τούρκοι το γεγονός έτρεξαν πληθηδόν + επί τους εισελθόντας τουφεκίζοντες και τουφεκιζόμενοι. + Είδαν οι έξω παρά πάσαν προσδοκίαν την ελληνικήν σημαίαν + επί του τείχους, ήκουσαν και τον τουφεκισμόν και + εφώρμησαν όλοι πολλαχόθεν αναβαίνοντες τα τείχη και + ανοίγοντες και άλλας πύλας υπό τον σφοδρόν τουφεκισμόν + και κανονοβολισμόν των εχθρών. Οι δε Αλβανοί, έμφοβοι μη + εμπλεχθώσι, συνήλθαν όλοι εις την αυλήν του παλατίου ως + υπό συνθήκην, και απεκαλούντο την εκπλήρωσίν της, αν όχι + ως προς όλους, τουλάχιστον ως προς εαυτούς· αλλά διά την + κατά τον ανωτέρω τρόπον άλωσιν της πόλεως οι Έλληνες + ήθελαν να θεωρηθή η συνθήκη ως διαλελυμένη· ο + Κολοκοτρώνης όμως και οι λοιποί αρχηγοί υπεσχέθησαν ν' + ασφαλίσωσι μόνους τους Αλβανούς, και, εν ώ Έλληνες και + Τούρκοι εμάχοντο εντός της πόλεως, τους απέπεμψαν όλους + 1800 υπό την οδηγίαν του Πλαπούτα, όστις μετά τινων άλλων + ωμήρευε παρ' αυτοίς αφ' ης ημέρας εγένετο ο συμβιβασμός. + Εξελθόντες δε αβλαβείς και ανενόχλητοι οι Αλβανοί, + παρέλαβαν σώα τα διαπιστευθέντα τω Κολοκοτρώνη πράγματά + των, διενυκτέρευσαν υπό τας σκηνάς του, απέλυσαν επί τη + απαιτήσει αυτού όσους εντοπίους συμπαρέλαβαν επί της + εξόδου των, ανεχώρησαν την επιούσαν, και υπό την + προστασίαν των συνοδευσάντων αυτούς μέχρι της Βοστίτσης + Ελλήνων διεβιβάσθησαν ασφαλώς εις Τριζόνια και + ωδοιπόρησαν εις Ήπειρον. + + Λαός, αποτινάσσων πολυχρόνιον και βαρύν ζυγόν, κινείται + πάντοτε θηριωδώς κατά των δεσποτών του· ο δε οπλοφόρος + της Ελλάδος λαός ήτον έτι μάλλον ακράτητος κατ' εκείνας + τας ημέρας, διότι ούτε κυβέρνησις υπήρχεν, ούτε μισθός + εδίδετο, ούτε τροφαί τακτικώς διενέμοντο, ούτε μέλλον + ασφαλές εφαίνετο, ούτε ο άτακτος επαιδεύετο, ούτε ο + σωφρονών αντημείβετο. Διά ταύτα η ημέρα της αλώσεως της + πρωτευούσης της Πελοποννήσου ήτον ημέρα καταστροφής, + πυρκαϊάς, λεηλασίας και αίματος. Άνδρες, γυναίκες, + παιδία, όλοι απέθνησκαν (δ), άλλοι φονευόμενοι, άλλοι εις + τας αναφανείσας εν τη πόλει φλόγας ριπτόμενοι, και άλλοι + υπό τα καταπίπτοντα στεγάσματα και πατώματα των καιομένων + οικιών καταθλιβόμενοι· η δε δίψα της εκδικήσεως + κατεσίγαζε την φωνήν της φύσεως. Εν ταις οδοίς, εν ταις + πλατείαις, παντού δεν ηκούοντο ειμή μαχαιροκτυπήματα, + πυροβολισμοί, πάταγοι κατεδαφιζομένων οικιών εν μέσω + φλογών, φρυάγματα οργής και γόοι θανάτου· εστρώθη το + έδαφος πτωμάτων και οι περιφερόμενοι πεζοί και ιππείς δεν + επάτουν ειμή αποθνήσκοντας ή αποθανόντας· εφαίνοντο δε οι + Έλληνες ως θέλοντες να εκδικηθώσιν εν μια ημέρα αδικήματα + τεσσάρων αιώνων. Οι δε εν Τριπολιτσά Εβραίοι, επί λόγω + της εν Κωνσταντινουπόλει και αλλού κακής προς τους + Χριστιανούς διαγωγής των ομοθρήσκων των, όλοι + κατεστράφησαν, οι μεν διά σιδήρου, οι δε διά πυρός, εκτός + των περί τον Χανέ γνωστόν διά την αγαθότητά του. Ολίγοι + Τούρκοι απεφάσισαν να εξαγοράσωσι δι' αίματος το αίμα + των, και κατέλαβαν οι μεν την μεγάλην τάπιαν οι δε οικίας + τινάς και επολέμουν. Διεκρίθησαν μεταξύ των άλλων καί + τινες Δερβίσαι, κλεισθέντες εν τω τουρκικώ σχολείω και + πολεμήσαντες μέχρι τελευταίας πνοής. Οι Έλληνες + εκυρίευσαν αυθημερόν τας οικίας όσας οι εχθροί των + κατέλαβαν εκτός δύο. Περί δε το μεσονύκτιον ανεφάνησαν + αίφνης φλόγες εν τω παλατίω, όπου διέτριβαν αι γυναίκες + των πασάδων, ας επί της εκπορθήσεως της πόλεως παρέλαβεν + ο Πετρόμπεης. Αι γυναίκες αύται εξ αιτίας της αναφανείσης + φλογός μετεκομίσθησαν την νύκτα εις την προ ολίγου + κτισθείσαν λαμπράν οικίαν του Μουσταφάμπεη υπό την + φύλαξιν πάντοτε του Πετρόμπεη. Την δ' επαύριον εκυριεύθη + η μία των μη κυριευθεισών την προτεραίαν δύο οικιών, και + εκάη η άλλη και συνεκάησαν και όλοι οι εν αυτή. Οι δε + καταλαβόντες την τάπιαν μήτε τροφήν μήτε πόσιν έχοντες + παρεδόθησαν επί ασφαλεία ζωής την 26. Τρεις ημέρας + διήρκεσαν τα περί ων ο λόγος εν τη πόλει δεινά. Την δε + τρίτην εθανατώθησαν εκτός της πόλεως και όσοι πεινώντες + και διψώντες εξήλθαν προ της αλώσεως. Διακόσιοι ήσαν οι + εν μέσω της αλληλομαχίας πεσόντες Έλληνες, δεκακισχίλιοι + δε πάσης ηλικίας οι απολεσθέντες Οθωμανοί, Οθωμανίδες και + Εβραίοι· οι δε λοιποί ηχμαλωτίσθησαν· 40 μόνον ένοπλοι + διέφυγαν τας χείρας των Ελλήνων καταφυγόντες εις Ναύπλιον + και μη καταδιωχθέντες επί της φυγής. Οι επισημότεροι δε + των αιχμαλωτισθέντων ήσαν ο κεχαγιάμπεης, ο καϊμακάμης, ο + Κιαμήλ - μπεης, ο Μουσταφάμπεης (ε), ο Σιέχ - Νετσήπ - + εφέντης, ο δεφδερδάρης, ο μπινά - εμίνης, και αι παρά τω + Μαυρομιχάλη γυναίκες των πασάδων. Άπειρα και πολύτιμα + ήσαν τα λάφυρα, αλλ' όλα διηρπάγησαν άνευ παραμικράς + ωφελείας του κοινού, αν και ηλπίζετο να θεραπευθώσιν + οπωσούν εκείθεν αι κατεπείγουσαι ανάγκαι της πατρίδος. + Τόση δε ήτον η επισυμβάσα λεηλασία, ώστε αι πλείσται των + οικιών εγυμνώθησαν και αυτής της ξυλώσεώς των. + + Ουδαμώς προτιθέμεθα να δικαιολογήσωμεν τας επί της + αλώσεως της Τριπολιτσάς απανθρωπίας των Ελλήνων, ως + απανθρωπίας ομογενών, υπενθυμίζομεν μόνον, ότι παντός + λαού ιστορία, και αυτών των μάλλον εξευγενισμένων, έχει + σελίδας απανθρωπίας. Και επί των ημερών ημών η Ιόππη, + αλωθείσα υπό των Γάλλων, αφέθη εις την διαρπαγήν και εις + την σφαγήν 30 ώρας, και οι αιχμαλωτισθέντες απέθαναν όλοι + εν στόματι μαχαίρας. Δεν επράχθησαν δε τα εν Ιόππη υπό + τυραννουμένων κατά τυραννούντων ως εν Ελλάδι, ουδέ παρά + γνώμην των αρχηγών ως εν Τριπολιτσά, αλλά κατά ρητήν + διαταγήν αυτού του Ναπολέοντος παραδεχθέντος, κατά τον + ευφράδη Τιέρον, «βάρβαρα ήθη εν βαρβάροις τόποις». + + Ο δε Υψηλάντης, εν τοις Βασιλικοίς διατρίβων, έμαθε την + άλωσιν της Τριπολιτσάς· και οι μεν συν αυτώ μη τακτικοί + έσπευσαν να επανέλθωσιν εις την αλωθείσαν και + λαφυραγωγουμένην πόλιν, αυτός δε μετά των τακτικών + επροχώρησεν εις Κόρινθον, και προτείνας τοις εν τη + ακροπόλει παρά του Κωνσταντίνου Πετμεζά πολιορκουμένοις + να παραδοθώσι, και μηδόλως εισακουσθείς ανέβη μέχρι του + Γερανείου, εκείθεν δε επανήλθε την 10 οκτωβρίου εις + Τριπολιτσάν, όπου τον υπεδέχθησαν οι πορθηταί αγαλλόμενοι + και κανονοβολούντες. + + Ερχόμεθα ήδη να διηγηθώμεν και τα της Κρήτης μέχρι του + τέλους του πρώτου έτους του αγώνος. + + Οι Τούρκοι και διά την στενοχωρίαν ην εδοκίμαζαν, και διά + την καταισχύνην επί ταις επανειλημμέναις αποτυχίαις των, + και διά φόβον άλλων ενδεχομένων κακών, απεφάσισαν, + συνενώσαντες μεγάλας δυνάμεις πολλαχόθεν, να πατήσωσιν εκ + νέου τα Σφακιά. Την 29 Ιουλίου ηυλίσθη ο πασάς του + Μεγάλου Κάστρου κατά την Επισκοπήν, όπου συνηυλίσθη και ο +Αύγουστος της Ρεθύμνης· συνεκστρατεύσαντες δε αμφότεροι εις Αρμυρόν + έτρεψαν την 5 αυγούστου τους εκεί οπλοφόρους Χριστιανούς + κανονοβολούντες και βομβοβολούντες και εφόνευσαν τον + αρχηγόν αυτών Παπαγιάννην Μουριώτην ανδρείως μαχόμενον + καί τινας των περί αυτόν· συνενωθέντων δε και των + Χανιωτών επάτησαν την 6 τον Αποκόρωνα, παραδώσαντες το + παν εις σίδηρον και εις αιχμαλωσίαν· συνηριθμούντο δε + όλοι υπερδεκακισχίλιοι. Εντός των Χανιών, αληθούς + ληστηρίου, ήσαν δύο ενσυνείδητοι Τούρκοι, ο Τσουρούναγας + και ο Κασήμαγας, ισχυροί και οι δύο, εξ ών ο μεν πρώτος + επροστάτευε προ της ρήξεως τους Σφακιανούς, ο δε δεύτερος + αντέστη εις την εξολόθρευσιν των Χριστιανών· οι δύο ούτοι + εθεωρήθησαν ένοχοι θανάτου διά την πολιτικήν των φρόνησιν + και φιλανθρωπίαν, και παρηγγέλθησαν να συνεκστρατεύσωσιν· + υπήκουσαν· αλλά καθ' οδόν υποπτεύσας ο Κασήμαγας έγεινεν + άφαντος, ο δε Τσουρούναγας εκρεμάσθη ενώπιον του στρατού. + Τούτου δε γενομένου εξελέχθησαν τρισχίλιοι Καστρινοί και + προχωρήσαντες ανενόχλητοι επάτησαν το Θέρισον, το + έκαυσαν, έκαυσαν και τους Λάκκους, και εστρατοπέδευσαν + την 13 επί της πεδιάδος του Ομαλού λεηλατούντες και + καταστρέφοντες τα πέριξ χωρία εγκαταλειφθέντα παρά των + ενοικούντων, και αναμένοντες να έλθωσιν οι Χριστιανοί και + προσκυνήσωσιν. Αλλ' οι τήδε κακείσε διεσπαρμένοι ένοπλοι + Σφακιανοί και Ριζίται συνήλθαν πανταχόθεν την αυτήν νύκτα + ως πεντακόσιοι εις τον Ξηρόκαμπον, οι μεν υπό τον + Δασκαλάκην, οι δε υπό τον Αναγνώστην Παναγιώτου, και + έπεσαν πρωίας γενομένης πολλαχόθεν επί τους εχθρούς μηδέν + τοιούτον υποπτεύοντας, και τουφεκίζοντές τους, επί της + πεδιάδος εστρατοπεδευμένους, έβλαπταν και δεν εβλάπτοντο. + Θορυβηθέντες οι πολυάριθμοι Τούρκοι επί τη αιφνιδίω + προσβολή ηγωνίζοντο, έχοντες και τρία κανόνια, να + διασκορπίσωσι διά σφοδρού πυρός τους ολίγους εχθρούς των· + αλλ' ούτοι διετήρησαν άφοβοι τας θέσεις των, ενισχύθησαν + και παρ' άλλων άλλοθεν ελθόντων εις βοήθειαν διαρκούσης + της μάχης, και τόσον έβλαψαν και εφόβισαν τους εχθρούς, + ώστε τους έτρεψαν εις αισχράν φυγήν. Και οι μεν των + Χριστιανών τους κατεδίωκαν όπισθεν, οι δε άλλην + συντομωτέραν και ορεινοτέραν οδόν διελθόντες επρόλαβαν + και τους απέκλεισαν έμπροσθεν εντός τινος στενοτοπίας. + Ελπίζοντες οι Τούρκοι επί τον αριθμόν των εδοκίμασαν να + διαβώσιν, αλλ' επεσωρεύοντο πίπτοντες υπό το πυρ των + Σφακιανών και Ριζιτών τουφεκιζόντων θανατηφόρως όπισθεν + των πετρών· βλέποντες δε οι εχθροί εξ όσων έπασχαν την + παντελή σχεδόν εξολόθρευσίν των, και εις τα έμπροσθεν αν + επροχώρουν, και εις τα όπισθεν αν επανήρχοντο, + επεχείρησαν πολλοί να λυτρωθώσι φεύγοντες κακήν κακώς εις + τα τραχέα όρη της ανατολικής πλευράς της διόδου, + εγκαταλείψαντες εις χείρας των εχθρών έπιπλα, πολεμεφόδια + και αυτούς τους ίππους μη δυναμένους να αναβώσι τα όρθια + εκείνα όρη. Υπερδιακόσιοι εχάθησαν κατά την εκστρατείαν + ταύτην· τινές δε πεινώντες και διψώντες και άλλοι + περιπλανώμενοι κατέφυγαν εις οικίας χριστιανικάς επί των + ορέων επ' ελπίδι ελέους, αλλ' έλεος οι ανηλεείς ουδαμού + ηύραν. Εκδίκησιν εβόα και εν ταις φύσει τρυφερωτέραις των + γυναικών καρδίαις και εκδίκησιν ηύρε το προ ολίγου χυθέν + ανηλεώς αθώον και ιερόν αίμα των ομοπίστων αδελφών των· + ως και αυτοί οι ιερείς, οι υπηρέται του Θεού του ελέους, + εφάνησαν υπηρέται του θεού των εκδικήσεων· όλοι, όσοι + έπεσαν διά μίαν ή άλλην περίστασιν εις χείρας των + Χριστιανών, ανδρών ή γυναικών, κοσμικών ή κληρικών, όλοι + εν στόματι μαχαίρας απέθαναν· εχάθησαν δε εν τη μάχη και + είκοσι Έλληνες, εν οις και ο Στέφανος Χάλης. + + Παράφρονες γενόμενοι οι Τούρκοι διά τα δεινά παθήματά των + εστράτευσαν την 29 πανστρατιά εις Σφακιά. Δισχίλιοι + Χριστιανοί συνήλθαν εις Ασκύφον προς αντίκρουσιν· αλλά + την 31 καθ' ην εσκόπευαν να επιπέσωσιν, είδαν όπισθεν + επερχομένους εχθρούς, και φοβηθέντες μη ευρεθώσιν εν μέσω + διττού πυρός ανέβησαν τα όρη. Οι Τούρκοι εισήλθαν αμαχητί + εις Ασκύφον, τον έκαυσαν, έκαυσαν και άλλα χωρία, και + μηδενός κωλύοντος επάτησαν και αυτήν την Ανάπολιν. Φόβος + και τρόμος κατέλαβε τότε τους Χριστιανούς, και οι μεν + κατέφευγαν εις τας κορυφάς των ορέων, οι πλείστοι δε + έτρεχαν εις τον λιμένα, και επιβιβαζόμενοι εις πλοία + κατέφευγαν εις Γαύδον, παρακείμενον ερημοννήσιον, τινές + δε και εις τα Κύθηρα. Συνέρρευσαν εις Λουτρόν και πολλοί + λειποτάκται ατακτούντες και φορολογούντες ασυνειδήτως και + αναισχύντως τους αδυνάτους πρόσφυγας. Οι Τούρκοι + περιήλθαν όλα τα Σφακιά μηδένα των κατοίκων + εντυγχάνοντες· μίαν μόνον γραίαν ενέτυχαν, ήτις, + ερωτηθείσα τι έγειναν οι κάτοικοι, απήντησεν ότι ήκουσεν + αυτούς λέγοντας, ότι κατέβαιναν εις τον αιγιαλόν ίνα + μετακομίσωσι τα αδύνατα μέλη εις Γαύδον, και πλεύσαντες + εκείθεν εις Μασαράν επιβιβάσωσιν εις τα πλοία των τα εκεί + σιτηρά εν απουσία των Τούρκων και καύσωσι τα χωρία. Ταύτα + ακούσαντες οι Τούρκοι και θεωρούντες ότι έσβεσαν την + επανάστασιν διά της καταστροφής των Σφακιών, πάσχοντες δε + και έλλειψιν τροφών επανήλθαν εις τα ίδια. Επανήλθαν και + οι τήδε κακείσε διασπαρέντες Χριστιανοί εις τας εστίας + των και εμψυχωθέντες υπό τινων συντοπιτών και άλλων + ομογενών, έξωθεν κατ' εκείνας τας ημέρας αφιχθέντων εις + συμμέθεξιν του αγώνος, κατέλαβαν μετ' ολίγον διαφόρους + θέσεις και πολλοί ετοποθετήθησαν πλησίον των Χανιών, + έκοψαν το υδραγωγείον, και ηνάγκασαν τους εντός του + φρουρίου ν' ανοίξωσι πηγάδια· αλλά το εντεύθεν αναβλύζον + νερόν ήτο κακής ποιότητος, και απέθνησκαν ως 15 την + ημέραν· τόσον δε επλησίασαν οι περί τον Δασκαλάκην ώστε + έκαυσαν καί τινα παρακείμενα εργαστήρια και ήρπασαν και + τα εντός τουφεκοβολής βοσκήματα του πασά. Εν τούτοις η + πολιτική κατάστασις εχειροτέρευεν ημέρα τη ημέρα· + σύγχυσις, αταξία και αναρχία επεκράτει, και η παρουσία + αρχηγού πολιτικού και πολεμικού εφαίνετο αναγκαιοτάτη. + Είχαν προ καιρού αισθανθή την ανάγκην ταύτην οι Κρήτες, + και μόλις έμαθαν την εις Πελοπόννησον κατάβασιν του + Υψηλάντου, έστειλαν ζητούντες αρχηγόν και πολεμεφόδια + τους συμπατριώτας των Νικόλαον Οικονόμου, Αναγνώστην + Παναγιώτου και Χατσή Νικολόν Μπενιζέλον. Ο Υψηλάντης + έστειλεν ό,τι είχε, τουτέστιν ολίγα πολεμεφόδια και + αρχηγόν τον Μιχαήλ Αφεντούλην ή Αφεντούλιεφ τον και + Κομνηνόν (στ), γεννηθέντα εν Ρωσσία εξ Ελλήνων. Ο αρχηγός + ούτος κατέπλευσεν εις Λουτρόν, λιμένα των Σφακιών, την 25 + Οκτωβρίου, και την αυτήν ημέραν εξέδωκε προκήρυξιν προς + τους Κρήτας, δι' ης εδικαιολόγει την έως τότε αναβολήν + αποστολής αρχηγού, τοις έλεγεν ότι έχαιρε πατήσας γην + ακμάσασαν άλλοτε υπό τους συνετούς νόμους του Μίνωος και + ότι είχεν εντολήν να συνεργήση εις την πολιτικήν + αναγέννησίν των· τοις ανέφερε δε εις εμψύχωσίν των την + παράδοσιν Μονεμβασίας και Νεοκάστρου, την άλωσιν + Τριπολιτσάς, και τας επί ξηράς και θαλάσσης νίκας των + Ελλήνων, συνίστα την ομόνοιαν, την ευπείθειαν και την + καλήν διαγωγήν και τους εθάρρυνεν, αναδεχθέντες τον υπέρ + πίστεως και πατρίδος αγώνα να εγκαρτερήσωσι γενναίως εν + τοις δεινοίς εις απόλαυσιν των ουρανίων και επιγείων + αγαθών· εξέδωκε δε και στρατιωτικόν οργανισμόν, + κατάλληλον εις μόνους τους τακτικώς τρεφομένους και + μισθοδοτουμένους. Οι Κρήτες εχάρησαν και ενθουσιάσθησαν + επί τη αφίξει του αντιπροσώπου του Υψηλάντου, και τον + εκάλεσαν εις τα όρη εν μέσω αυτών, προθέμενοι να + εκστρατεύσωσιν υπό την εποπτείαν του· αλλ' ούτος + ανέβαλλεν επί μια ή άλλη αιτία την ανάβασίν του. + + Μετά δε την εις Κρήτην άφιξίν του, θαρρύνασαν το + εμπόριον, κατέπλευσαν εις το Λουτρόν πλοία εκ διαφόρων + μερών της Ευρώπης φέροντα τροφάς και πολεμεφόδια, ων η + έλλειψις εμπόδιζεν ευλόγως έως τότε παν πολεμικόν κίνημα. + + + + 1821 + + ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΕ'. + + + + &Σχεδιασθείσα και μη ενεργηθείσα εκστρατεία του + Κολοκοτρώνη εις Πάτρας — Αναχώρησες εκ της Ανατολικής + Ελλάδος των τουρκικών στρατευμάτων. — Είσοδος των Ελλήνων + εις την πόλιν των Αθηνών. — Δημογεροντικόν σύστημα προ + της επαναστάσεως. — Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος, Θεόδωρος + Νέγρης και άλλοι έξωθεν ελθόντες Έλληνες. — Σύστασις + κεντρικών Αρχών της στερεάς Ελλάδος και της Πελοποννήσου. + — Συνάθροισις των πληρεξουσίων εν Άργει. Ελληνοαλβανική + συμμαχία και λύσις αυτής.& + + Η ΔΕ άλωσις της Τριπολιτσάς επέφερε τόσον φόβον τοις εν + Πάτραις Τούρκοις, ώστε εκατοστύες έτρεξαν επί τω + ακούσματι εις το παραθαλάσσιον όπως διασωθώσιν εις τα + πλοία μηδενός αυτούς καταδιώκοντας. Οι εκεί Αλβανοί όλοι + ελειποτάκτησαν και διεβιβάσθησαν εις την αντικρύ ξηράν· + οι δε Λαλιώται κατέσχαν την ακρόπολιν και κατήντησαν εις + τόσην αναισχυντίαν, ώστε ηνάγκασαν τον μεν Ισούφπασαν, + απαρεσκόμενον επί τη διαγωγή των, να καταβή εις το Ρίον, + τους δε εγχωρίους Τούρκους, αοίκους μείναντας, να + καταφύγωσιν εις το Αντίρριον, ώστε μόνοι σχεδόν οικήτορες + ήσαν 2500 Λαλιώται, εξ ών 800 ένοπλοι. Γνωστοποιηθέντων + δε των συμβάντων τούτων τοις εν Τριπολιτσά, εκινήθη ο + Κολοκοτρώνης κοινή γνώμη προς τας Πάτρας, και έχων + παλαιάς σχέσεις προς τους εκεί Λαλιώτας είχε πεποίθησιν + ότι εις αυτόν μάλλον ή εις άλλους θα παρεδίδοντο, και + μάλιστα αφ' ού εγνώσθη ότι διά των φροντίδων αυτού + διετηρήθησαν αβλαβείς οι Αλβανοί εν μέσω της δεινής + αλληλομαχίας καθ' ην εξήλθαν της Τριπολιτσάς. Είκοσι + μόνον σωματοφύλακας είχε καθ' ην ημέραν εξεστράτευσε, + διότι ο οπλοφόρος όχλος ανεχώρησεν εις τας επαρχίας προς + εξασφάλισιν των λαφύρων και των αιχμαλώτων πριν δε φθάση + εις Μαγούλιανα, επτά ώρας μακράν της Τριπολιτσάς, + συνέρρευσαν υπό τας οδηγίας του 1200. Αφ' ού έφθασεν εις + Γαστούνην, ηριθμούντο οι οπαδοί του εις τετρακισχιλίους, + διότι η προλαβούσα νίκη εν Τριπολιτσά εθάρρυνε, και η + μέλλουσα λαφυραγωγία είλκυε πολλούς. Αλλ' οι + πολιορκούντες τας Πάτρας αρχηγοί των Αχαιών + δυσηρεστήθησαν διά την εκστρατείαν ταύτην και την + εμπόδισαν δι' ων έγραψαν τοις εν Τριπολιτσά· κατά + πρόσκλησιν δε αυτών ο Κολοκοτρώνης επανήλθεν εις την + πόλιν εκείνην άπρακτος. + + Εν τω μεταξύ δε τούτω οι εμφωλεύοντες εν τη Ανατολική + Ελλάδι πασάδες, Μεχμέτης και Βρυώνης, ιδόντες ότι η + εκστρατεία, μεθ' ης θα συνέπρατταν, εματαιώθη εν τη μάχη + των Βασιλικών, και ότι ηλώθη η Τριπολιτσά, ης η λύτρωσις + ήτον ο πρώτος της εκστρατείας σκοπός, απεφάσισαν ν' + αναχωρήσωσιν εις τα ίδια. Συνέτρεξε δε εις την απόφασιν + ταύτην και η κατ' εκείνας τας ημέρας μετάπεμψις του + Βρυώνη εις Ιωάννινα, θέλοντος του Χουρσήδη να + μεταχειρισθή την επιρροήν του ανδρός τούτου εις + προσέλευσιν των αληπασιζόντων Αλβανών. Διά τους λόγους + τούτους (α) ο μεν Βρυώνης ανεχώρησεν εξ Αθηνών την 28 + σεπτεμβρίου μετά του πλείστου μέρους του στρατεύματός + του, ο δε δελήμπασής του μετά των λοιπών κατόπιν· + ηνώθησαν δε εν Θήβαις οι δύο πασάδες, ηκροβολίσθησαν μετά + της κατά τα Μέγαρα ελληνικής προφυλακής, και παραλαβόντες + την οθωμανικήν φρουράν της Λεβαδείας, μετέβησαν διά της + οδού του Ταλαντίου, της μόνης ανοικτής, ως κατεχομένων + των άλλων υπό των Ελλήνων, εις Θεσσαλίαν και εκείθεν εις + Ιωάννινα. + + Διαρκούσης δε της εν Αθήναις διατριβής του Βρυώνη, οι + Τούρκοι διετέλεσαν ανεπηρέαστοι κύριοι όλης της Αττικής. + Δις μόνον απήντησαν εν τη περιφορά των Χριστιανούς + εισδύσαντας εις Δραγομάνον, και κτυπήσαντές τους + αντεκρούσθησαν· εν τελευταία δε συγκρούσει παρήν και ο + πασάς, ον Αθηναίος τις Δήμος Ρομπέσης επιστόλισε και + ολίγον έλειψε να φονεύση· αλλ' εφονεύθη αυτός· + συνεφονεύθησαν και δύο άλλοι και ηχμαλωτίσθησαν τρεις· + εφονεύθησαν δε και Τούρκοι, και ευρέθη καταγής πολύτιμος + σπάθη, ήτις ελέγετο ότι ήτον η του πασά. + + Αναχωρήσαντος δε του Βρυώνη εξ Αθηνών, η πόλις και η + ακρόπολις έμειναν υπό την φύλαξιν των εγχωρίων Τούρκων + και των εκεί προϋπαρχόντων ολίγων Αλβανών, πλήθουσαι + τροφών. Οι Χριστιανοί, διεσπαρμένοι εις τας πλησιοχώρους + νήσους, συνήλθαν προς απολύτρωσιν της πατρίδος των και + εισέβαλαν παμπληθεί εις την Αττικήν. + +Νοέμβριος Την 3 νοεμβρίου εξελθόντες οι Τούρκοι έπεσαν + επί τινας Έλληνας, απροφυλάκτως περιφερομένους εν τω προς + τον Μαραθώνα ελαιώνι, και συνέλαβαν γυναίκας και τρεις + άνδρας, και τας μεν εκράτησαν, τους δε απεκεφάλισαν· + εξήλθαν πάλιν και την 4, και συνήντησαν Έλληνας κατά το + Χαλάνδρι, όπου, συγκρούσεως γενομένης, οι Έλληνες έτρεψαν + τους Τούρκους και τους κατεδίωξαν μέχρι των τειχών της + πόλεως σκοτώσαντες 22. Εσκότωσαν και οι Τούρκοι ένα και + συνέλαβαν ζώντα τον Αναστάσην Λέκαν, ον ανηλεώς + βασανίσαντες εθανάτωσαν. Οι Έλληνες, ηξεύροντες ότι οι + εχθροί την μεν νύκτα ανέβαιναν όλοι εις την ακρόπολιν, + την δε ημέραν κατέβαιναν εις την πόλιν, και ότι είχαν δι' + όλης της ημέρας ανοικτήν την πύλην της ακροπόλεως διά την + αναγκαίαν συγκοινωνίαν, διενοήθησαν να εισέλθωσι την + νύκτα εις την πόλιν, έρημον ούσαν, και να παραφυλάξωσιν + υπό την ακρόπολιν μέχρι της αυγής, επί σκοπώ να ορμήσωσι + τότε αίφνης και κυριεύσωσι την πύλην, ανοιγομένην κατά το + σύνηθες την ώραν εκείνην. Τολμηρόν ήτο το μελετηθέν, αλλ' + όχι και ακατόρθωτον διά την γνωστήν νωθρότητα και + απροσεξίαν των Τούρκων. Εις εκτέλεσιν δε αυτού επλησίασαν + ησύχως προς την πόλιν την νύκτα της 4, επήδησάν τινες έσω + του τείχους αφανείς, και ανοίξαντες την πύλην της πόλεως + εισήγαγαν τους άλλους. Αλλ' οι Τούρκοι ήκουσαν γαυγίσματα + εν τη πόλει παρά το σύνηθες, και, υποπτεύσαντες, δεν + ήνοιξαν ημέρας γενομένης την πύλην της ακροπόλεως, και + τοιουτοτρόπως εματαιώθη το σκοπούμενον. Οι δε Έλληνες + έμειναν εν τη πόλει, απέκλεισαν τους εχθρούς και ήρχισαν + δευτέραν πολιορκίαν της ακροπόλεως. + + Κατά την επί της ελεύσεως του Υψηλάντου γενομένην + απόφασιν των Ελλήνων η γερουσία της Πελοποννήσου + επρόκειτο να διατηρηθή μέχρι της εκπολιορκήσεως της + Τριπολιτσάς, και μετά ταύτα να συνέλθωσιν οι Έλληνες εις + σύστασιν τακτικωτέρας και εθνικωτέρας κυβερνήσεως. Επειδή + δε ο όρος ούτος επληρώθη ήδη, και η περί τούτου ανάγκη + ήτον επαισθητή, και η κατάστασις της Πελοποννήσου + αρμοδία, ενεκρίθη να συγκροτηθή όσον τάχιον η εθνική + συνέλευσις. Η κατάστασις των νήσων του Αιγαίου και της + εντός των σημερινών ορίων στερεάς Ελλάδος ήτον έτι μάλλον + αρμοδία. Αι νήσοι διέμειναν επί της επαναστάσεως + παντάπασιν ανενόχλητοι υπό των εχθρών εκτός της Σάμου, + αλλά και αύτη πολεμηθείσα υπερίσχυσε. Το δυτικόν μέρος + της στερεάς Ελλάδος διέμενε διόλου ανεπηρέαστον υπό του + εχθρού μετά την μάχην του Μακρυνόρους, το δε ανατολικόν + απηλλάγη εσχάτως και αυτό, ώστε επί της στερεάς Ελλάδος + από Μακρυνόρους μέχρι Θερμοπυλών δεν υπήρχε μεσούντος του + Οκτωβρίου εχθρός, ειμή εν Βονίτση, Ναυπάκτω, Αντιρρίω και + Αθήναις· αλλ' αι φρουραί αύται μόλις ήσαν ικαναί ν' + ανθέξωσιν εις τας προσβολάς των Ελλήνων. Προκειμένης δε + της συγκαλέσεως των πληρεξουσίων, ο Υψηλάντης απέστειλεν + εις τας επαρχίας προσαγγελείς, και εξέδωκεν εγκυκλίους, + εν αις εθεώρει εαυτόν μεν εθνάρχην και πρόμαχον της + ευνομίας, τους δε προεστώτας ομοίους των Τούρκων και + αξίους του μίσους του πάσχοντος λαού. Τόσον βαρεία + προσβολή εξηγρίωσε τους προεστώτας και υπερηύξησε την + κατ' αυτού αντιπολίτευσίν των. + + Προτού δε εκλεχθώσιν οπωσούν τακτικώς οι πληρεξούσιοι, + εχρειάζετο να οργανισθή ο τόπος. + + Το Αιγαίον έμενε μετά την έναρξιν της επαναστάσεως + ωργανισμένον όπως ήτο και προτού, και χρείαν νέου + οργανισμού σχεδόν δεν είχεν. Αλλ' εν τη Πελοποννήσω και + εν τη στερεά Ελλάδι, αφ' ού κατεστράφησαν αι τουρκικαί + Αρχαί, επέζων μόνον αι εγχώριοι επιρροαί τινων Ελλήνων, + κυβερνώντων τα των επαρχιών υπό το όνομα προεστώτων και + καπητάνων· διότι συνειθισμένοι οι λαοί να βλέπωσι τούτους + ανωτέρους των, τοις επρόσφεραν αυτοπροαιρέτως σέβας και + υπακοήν. Πολλοί πολλά έγραψαν και είπαν κατά των δύο + τούτων τάξεων. Αναμφιβόλως η των προεστώτων είχε συνήθως + τα ελαττώματα, άτινα μεταδίδει διεφθαρμένη εξουσία τοις + υπαλλήλοις της, και η των οπλαρχηγών είχε τας έξεις της + μαχαίρας και της ανατροφής των· αλλ' ο αγών της Ελλάδος + ως προς τον κατά ξηράν πόλεμον είναι κυρίως έργον των δύο + τούτων κλάσεων, διότι αύται, άγουσαι και φέρουσαι τον + λαόν όπως ήθελαν, μετεχειρίσθησαν, καλή τύχη, ως επί το + πλείστον την δύναμίν των επ' αγαθώ της πατρίδος· είναι δε + σήμερον αποδεδειγμένον, ότι όχι μόνον ουδείς επλούτησεν, + αλλ' ολιγώτατοι και τα προς το ζην απέκτησαν, και πολλοί + ευπορούντες απέμειναν σχεδόν άποροι· αι δε καταχρήσεις + της δυνάμεώς των, δι' ας κατηγορούνται, και πολλάκις + δικαίως, ήσαν εφήμεροι και ούτε όσον θεωρούνται κοινώς + βαρείαι, εν ώ η διά της θερμής συνεργείας αυτών + αποκτηθείσα εθνική ελευθερία είναι ανεκτίμητος και + διαμένουσα. + + Προτού δε προχωρήσωμεν εις την έκθεσιν του νέου + οργανισμού, συμφέρει να παρατηρήσωμεν τα υπό την + τουρκικήν εξουσίαν διοικητικά καθήκοντα των Ελλήνων, και + ποίαι αι πρακτικαί και θεωρητικαί γνώσεις αυτών, + αρχομένου του αγώνος. + + Η Πελοπόννησος ήτον ωργανισμένη εις κοινά, ή δήμους· κατ' + εκλογήν δε αυτών διωρίζοντο οι δημογέροντες κατά πόλεις, + κώμας και χωρία. Ούτε διά τον εκλογέα ούτε διά τον + εκλόγιμον υπήρχε τίμημα· ώστε όλοι οι κάτοικοι ήσαν + εκλογείς και εκλόγιμοι, αλλ' επροτιμώντο πάντοτε ως + εκλόγιμοι οι ευπορώτεροι, και ούτως επληρούτο η διάταξις + του Σόλωνος η λέγουσα, οι μεν πτωχοί να εκλέγωσιν, οι δε + πλούσιοι να εκλέγονται. Και οι μεν γενικοί δημογέροντες + εκάστης επαρχίας, οι λεγόμενοι κοτσαμπασίδες ή + προεστώτες, ελαμβάνοντο εκ των κατοίκων της πρωτευούσης + της επαρχίας, οι δε δημογέροντες των λοιπών αυτής μερών + συνήρχοντο εις την πρωτεύουσαν και συνέπρατταν μετά των + κατοίκων της επί τη εκλογή των γενικών δημογερόντων. Αι + δημαιρεσίαι ήσαν οριστικαί. Η δε τουρκική εξουσία του + τόπου ειδοποιείτο απλώς περί αυτών και παρεδέχετο την + ψήφον του κοινού. Ενιαύσιοι ήσαν αι αρχαιρεσίαι + δικαιωματικώς, ανεβάλοντο δε καταχρηστικώς, και οι αυτοί + προέστευαν πολυετώς ή και διά βίου· αλλ' ο ταμίας έδιδε + κατ' έτος ευθύνας. + + Εν ρητή δε ώρα του έτους οι γενικοί δημογέροντες, ήτοι οι + προεστώτες όλης της Πελοποννήσου, ανέβαιναν εις + Τριπολιτσάν και συνεκρότουν γενικήν συνέλευσιν, καθ' ην + συμπράξει και της τουρκικής εξουσίας ωρίζοντο τα ενιαύσια + έξοδα της σατραπείας· αλλά μόνοι οι προεστώτες διένεμαν + το ορισθέν των εξόδων ποσόν μεταξύ των διαφόρων επαρχιών, + τηρούντές τινας κανόνας ως προς την διανομήν, ους αυτοί + έθεσαν εκ συμφώνου επί τη βάσει του πληθυσμού της + επαρχίας και των εισοδημάτων αυτής. Επανερχόμενοι δε εις + τας επαρχίας των εκάλουν εις την πρωτεύουσαν εκάστης τους + δημογέροντας των άλλων αυτής μερών, και αφ' ού έβαλλαν + υπ' όψιν των το επιβάλλον τη επαρχία μέρος των γενικών + εξόδων του έτους, συμπράξει και συναινέσει αυτών + επρόσθεταν και τα επαρχιακά των και διένεμαν το σύνολον + μεταξύ των δήμων της επαρχίας, τηρουμένων προς τούτο, ως + και επί της γενικής διανομής, τινών κανόνων· + επανερχόμενοι δε οι δημογέροντες εις τους δήμους των + συμπαρελάμβαναν συμπράκτοράς των τους εγκριτωτέρους των + συνδημοτών, και προσθέτοντες και τα ιδιαίτερα του δήμου + των έξοδα διένεμαν τα της ολικής ετησίου δαπάνης μεταξύ + των οικογενειών του δήμου των αναλόγως της καταστάσεως + εκάστης, ην εγνώριζαν διά την μικρότητα των δήμων· ουδείς + δε των πολιτών οποιασδήποτε τάξεως και οποιουδήποτε + βαθμού έμενεν αφορολόγητος· οι αυτοί δε δημογέροντες + εισέπρατταν τους φόρους. Τοιουτοτρόπως ο μεν γενικός + φόρος ωρίζετο από κοινού παρά της τουρκικής εξουσίας και + των εν τοις πράγμασιν Ελλήνων, ο δε εκάστης επαρχίας και + εκάστου δήμου παρά μόνων των Ελλήνων. Μόνων των Ελλήνων + ήσαν έργα και η επίθεσις, η διανομή και η είσπραξις όλων + των περί ων ο λόγος φόρων, και πηγαί επομένως τοπικών + γνώσεων. + + Το σύστημα τούτο της Πελοποννήσου επεκράτει και κατά την + στερεάν Ελλάδα, αλλά κατ' επαρχίας μόνον εν ελλείψει + γενικού κέντρου. Πάσα δε επαρχία και της Πελοποννήσου + (πλην της Μάνης) και της στερεάς Ελλάδος είχε διοικητήν + Οθωμανόν· αλλ' η κοινότης ώριζε το ποσόν της εκτελεστικής + δυνάμεως και διώριζε και τον αρχηγόν αυτής· ο δε + διοικητής ώφειλε να μεταχειρίζεται την περί ης ο λόγος + δύναμιν εις διατήρησιν της ευταξίας, εις ασφάλειαν των + πολιτών, εις είσπραξιν των φόρων και εις εκτέλεσιν των + δικαστικών αποφάσεων· δεν είχε δε εξουσίαν να την + μεταχειρισθή προς άλλο τι άνευ αδείας της κοινότητος· + ώστε οσάκις ο διοικητής υπερέβαινε τα όρια της νομίμου + εξουσίας του, ο αρχηγός της εκτελεστικής δυνάμεως δεν + εχρεώστει υπακοήν. Πάσα επαρχία είχε καδήν αλλά πολλάκις + οι αντιφερόμενοι εξισάζοντο διά του αρχιερέως, των + δημοτικών Αρχών, ή και διαιτητών. Είναι αληθές ότι το + τόσον αξιοζήλωτον και τόσον φιλελεύθερον τοπικόν τούτο + σύστημα δεν εφυλάττετο αμόλυντον από της αυθαιρέτου + παρεμβάσεως και παρεισπράξεως της οθωμανικής εξουσίας, ή + και από της επιβλαβούς πολλάκις παρά τοις κρατούσιν + επιρροής τινων των προεστώτων· αλλ' ουδέν ήττον οι + Έλληνες, συνδιοικούντες τοιουτοτρόπως, εξησκούντο καθ' + ημέραν εις τα τοπικά των και ενισχύοντο ενώπιον της + τουρκικής Αρχής. + + Αι δε νήσοι του Αιγαίου είχαν σύστημα έτι διδακτικώτερον + και πλείονος ισχύος πάροχον, διότι ήτον αυτονομώτερον + (β). + + Όσοι δε των Ελλήνων επαιδεύοντο, εδιδάσκοντο κυρίως + γραμματικά ή ιατρικά, ολίγοι δε φιλοσοφικά και ουδείς + νομικά, διότι όπου εβασίλευε το κοράνιον και εδίκαζε + καδής, η επιστήμη του δικαίου δεν εχρησίμευεν. Οι δε + Έλληνες, οι λεγόμενοι Φαναριώται, εξ αιτίας της πολιτικής + θέσεώς των προς την Πύλην και προς τας Βλαχομολδαυικάς + ηγεμονείας, ας κατείχαν και ενέμοντο, κατεγίνοντο εις + κτήσιν γενικωτέρων πολιτικών γνώσεων· αλλά και αι γνώσεις + αυτών ήσαν ως επί το πλείστον όχι πολλά βαθείαι, διότι + τοιαύται δεν εχρησίμευαν εν κράτει όπου τα κινούντα την + πολιτικήν ήσαν η ραδιουργία, η αισχροκέρδεια και η + επιρροή ενός καφοκεραστού, ή ενός κουρέως, και όπου οι + διαπρέποντες είχαν πάντοτε υπ' όψιν τον βρόχον, την + μάχαιραν, το κόνιον, την εξορίαν και την δήμευσιν. + + Δύο των Φαναριωτών, ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος και ο + Θεόδωρος Νέγρης, εχρησίμευσαν εις τον προκείμενον του + τόπου οργανισμόν. + + Διέτριβεν εν Πίση της Τοσκάνης ο Μαυροκορδάτος ότ' + εξερράγη η ελληνική επανάστασις, και ακούσας το γεγονός + επεβίβασεν είς τι πλοίον εν τω ελευθέρω λιμένι της + Λιβούρνου όπλα και πολεμεφόδια αγορασθέντα δι' ιδίων του + χρημάτων και διά συνεισφοράς άλλων ομογενών, έπλευσεν εις + Μασσαλίαν, προσεπεβίβασεν άλλα, παρέλαβε συμπλωτήρας + Έλληνάς τινας και φιλέλληνας, και κατέπλευσεν ασφαλώς την + 20 Ιουλίου εις Μεσολόγγι, όπου υπεδέχθη φιλοφρονέστατα + διά το γνωστόν της οικογενείας του όνομα, δι' όσα έφερε + βοηθήματα, και διότι οι λαοί της Ελλάδος, πιστεύοντες όσα + διέσπειραν οι απόστολοι της Εταιρίας, επροσδόκουν την + σωτηρίαν των εκ των ερχομένων έξωθεν· εκλήθη δε και εις + την αρχηγίαν του μέρους εκείνου παντελώς ανοργανίστου και + εν πλήρει αναρχία, αν και ο Υψηλάντης είχε στείλει προ + ολίγου ως οργανιστήν τον Ίβον Ρήγαν, αγαθής ψυχής αλλ' + ολίγης ικανότητος άνθρωπον, ον οι Αιτωλοακαρνάνες ούτε + ετίμων ούτε ήκουαν. Ο Μαυροκορδάτος ούτ' απεποιήθη ούτ' + εδέχθη την αρχηγίαν· ήθελε να γνωρίση εκ του πλησίον τα + γενικά πράγματα και τους επισημοτέρους άνδρας της + Ελλάδος, ιδίως δε τον Υψηλάντην· διά τούτα ανεχώρησε μετά + τινας ημέρας εις Τρίκορφα, υποσχεθείς να επιστρέψη, μετ' + ολίγον· απεβιβάσθη δε εις Μονοδένδρι επί της παραλίας των + Πατρών. + + Μετ' ολίγας δε ημέρας της αφίξεως του Μαυροκορδάτου εις + Μεσολόγγι κατέπλευσεν εις Νεόκαστρον ο εν Πίση διατριβών + υιός του πρώην αυθέντου της Βλαχίας, Ιωάννου Καρατσά, + Κωστάκης, και μετ' ολίγον κατέβη εις τα παράλια εκείνα + ερχόμενος εκ Τρικόρφων και ο προ του Μαυροκορδάτου και + του Καρατσά φθάσας εις Ελλάδα Θεόδωρος Νέγρης, ο ως + αντιπρέσβυς της Πύλης παρά τη γαλλική κυβερνήσει εκ + Κωνσταντινουπόλεως αποδημήσας, και καθ' οδόν προτιμήσας + τον εθνικόν αγώνα· ήτο δε εις άκρον δυσηρεστημένος διά + την ακαταστασίαν των πραγμάτων, διά τας έριδας Υψηλάντου + και Πελοποννησίων, διά την διαίρεσιν οπλαρχηγών και + προεστώτων, και διά την επιμονήν του Υψηλάντου να + διοικήση την Ελλάδα εν ονόματι ανυπάρκτου Αρχής. Ούτος + και ο Καρατσάς, μαθόντες τον εις Μεσολόγγι κατάπλουν του + Μαυροκορδάτου, διεβιβάσθησαν εκεί εις έντευξίν του και + εκείθεν εις Μονοδένδρι επ' ελπίδι να τον προφθάσωσιν. Ο + Μαυροκορδάτος, όστις ανέβαινεν ήδη εις Τριπολιτσάν, + επέστρεψεν επί τη προσκλήσει αυτών εις Μονοδένδρι, και, + αφ' ού συνδιελέχθησαν, ώδευσαν και οι τρεις την εις + Τριπολιτσάν οδόν και απήντησαν εν Καλαβρύτοις τον + επίσκοπον Ταλαντίου Νεόφυτον και τον Κωνσταντίνον + Σακελλίονα αναβαίνοντας εις την αυτήν πόλιν επί σκοπώ να + ζητήσωσιν εξ ονόματος επαρχιών τινων της Ανατολικής + Ελλάδος παρά του Υψηλάντου στρατεύματα, πολεμεφόδια και + διοικητήν. Και ο μεν Νέγρης και ο Καρατσάς έμειναν καθ' + οδόν εν Βυτίνη, ο δε Μαυροκορδάτος έφθασε την 14 + αυγούστου εις Τρίκορφα, όπου συνδιαλεχθείς μετά του + Υψηλάντου και ιδών ότι δεν ήθελεν ουδέ μετά την + καταστροφήν του αδελφού του να παραιτηθή των επί της + υπερτάτης Αρχής της Ελλάδος αξιώσεών του, ευρών δε και + τον Καντακουζηνόν αντιφερόμενον προς τον Υψηλάντην και + αγανακτούντα, ακούσας και τας των Πελοποννησίων + προεστώτων και οπλαρχηγών έριδας, και επισκεφθείς εν τω + αγίω Ιωάννη τους εκεί μεταβάντας τας ημέρας εκείνας + προκρίτους της Ύδρας επ' ελπίδι συστάσεως εθνικής + κυβερνήσεως, αλλά μηδέν δυναμένους να κατορθώσωσι διά τας + περιστάσεις, επείσθη ότι πάντη ανωφελής ήτον η εν + Τρικόρφοις διαμονή του. + + Άλλα ήλπιζαν και άλλα ηύραν παρά τω Υψηλάντη και ο + επίσκοπος Ταλαντίου και ο Σακελλίων ότε παρεστάθησαν + ενώπιον του συμπαραλαβόντες και άλλους άλλων επαρχιών της + στερεάς Ελλάδος. Ψευσθέντες των ελπίδων των απεφάσισαν να + επανέλθωσιν εις την στερεάν Ελλάδα εν τη συνοδία του + Μαυροκορδάτου, του Καντακουζηνού, του Νέγρη και του + Καρατσά προς οργανισμόν αυτής, ως εσχεδιάσθη κατά την εν + Καλαβρύτοις συνέντευξίν των· αλλά διά την επικρατούσαν + παρά τω λαώ υπόληψιν του Υψηλάντου εχρειάζετο, + τουλάχιστον κατ' επιφάνειαν, και η συγκατάθεσις αυτού· + αλλ' αυτός απεστρέφετο και τους τέσσαρας τούτους άνδρας + ως δυσμενώς προς αυτόν διακειμένους και ως επιβουλεύοντας + ην αντεποιείτο εξουσίαν· διά τούτο, ότε οι ρηθέντες + πληρεξούσιοι είπαν αυτώ, δ ο ς - μ α ς - α ρ χ η γ ό ν - + τ ο ν – Μ α υ ρ ο κ ο ρ δ ά τ ο ν», απεκρίθη, δ ε ν - σ υ + μ φ έ ρ ε ι· - δ ο ς - μ α ς - τ ο ν - Κ α ν τ α κ ο υ ζ + η ν ό ν, ο ύ τ' – α υ τ ό ς - ε ί ν α ι - κ α λ ό ς· - α + μ ή - ο – Κ α ρ α τ ζ ά ς; - κ α ι - α υ τ ό ς - ό μ ο ι + ό ς - τ ω ν. Α ς - έ λ θ η - ο - Ν έ γ ρ η ς· α υ τ ό ς - + ε ί ν α ι - ο – χ ε ι ρ ό τ ε ρ ο ς - ό λ ω ν» (γ). + Τοιουτοτρόπως οι Στερεοελλαδίται, μηδέν ελπίζοντες παρά + του Υψηλάντου επανήλθαν αγανακτούντες εις Βυτίνην, όπου + διέμεναν ο Καρατσάς και ο Νέγρης, και όπου ήλθαν μετ' + ολίγον και ο Καντακουζηνός και ο Μαυροκορδάτος. Συσκέψεως + δε γενομένης, απεφάσισαν όλοι να φροντίσωσι περί του + οργανισμού της στερεάς Ελλάδος, ολιγωρούντες εις το εξής + ην αντεποιείτο εξουσίαν ο Υψηλάντης. Επ' αυτώ τούτω + εξέδωκαν εκείθεν εγκυκλίους συγκαλούντες εις Σάλωνα τους + πληρεξουσίους του ανατολικού μέρους της στερεάς Ελλάδος + κατά την 14 σεπτεμβρίου προς σύστασιν τοπικής Αρχής· και + ταύτα πράξαντες ανεχώρησαν εις Σάλωνα. Αύτη ήτον η πρώτη + και καιρία πληγή της εξουσίας του Υψηλάντου επί της + στερεάς Ελλάδος, όπου αυτού και μόνου ίσχυαν αι διαταγαί + μέχρι τούδε. + + Φθάσαντες δε εις Καλάβρυτα απήντησαν τον Γεώργιον Πραΐδην + και τον Χρήστον Κωλέττην στελλομένους προς τον + Μαυροκορδάτον παρά των Αιτωλοακαρνάνων παρακαλούντων + αυτόν να μεταβή εκεί ανυπερθέτως ως οργανιστής και + αρχηγός. Διηρημένη η Αιτωλοακαρνανία εις ανεξάρτητα + καπητανάτα, και υποκειμένη εξ αιτίας τούτου εις + πολυαρχίαν, ή μάλλον ειπείν αναρχίαν, ησθάνετο υπεράλλοτε + την ανάγκην ενός και μόνου αρχηγού, ασχέτου μεν προς + αυτούς διά την προς αλλήλους αντιζηλίαν, έχοντος όμως + ικανότητα και όνομα. Ο Μαυροκορδάτος δεν απεχωρίσθη των + συνοδιτών του, και όλοι ομού καταβάντες εις Βοστίτσαν + διέπλευσαν εις Γαλαξείδι και μετέβησαν εκείθεν εις + Σάλωνα, όπου ηύραν τινας των πληρεξουσίων συνελθόντας + κατά τας εγκυκλίους. Αλλ' έλειπεν ο Οδυσσεύς ως μη + δυνάμενος ν' αφήση το στρατόπεδόν του· διά τούτο + απεφασίσθη ο μεν Νέγρης και ο Καρατσάς να υπάγωσι προς + αυτόν και λαλήσωσι και μετ' άλλων οπλαρχηγών περί του + προκειμένου, ο δε Μαυροκορδάτος να μεταβή εις Μεσολόγγι + κατ' επαναληφθείσαν αίτησιν των κατοίκων. Ηκολούθησε δε + τον Μαυροκορδάτον και ο Καντακουζηνός· αλλά φθάσας εις + Μεσολόγγι απήλθε μακράν της Ελλάδος· ήσαν δε αι ημέραι + καθ' ας εφάνη ο εχθρικός στόλος εν τω κόλπω των Πατρών + και κατέστρεψε το Γαλαξείδι. + + Κατόπιν του Μαυροκορδάτου και του Καντακουζηνού ήλθαν εις + Μεσολόγγι ο Νέγρης και ο Καρατσάς τεταραγμένοι διά τα + παθήματα του Γαλαξειδίου, δι' ά οι εις Σάλωνα συνελθόντες + διεσκορπίσθησαν. Αφ' ού δε ο εχθρικός στόλος απέπλευσε + του κορινθιακού κόλπου, ο μεν Καρατσάς μετέβη εις Πάτρας, + όπου μετέφερε και δύο μικρά κανόνια εις χρήσιν του εκεί + στρατοπέδου, ο δε Μαυροκορδάτος απέμεινεν εν + Αιτωλοακαρνανία, επανήλθε και ο Νέγρης εις Σάλωνα. Κύριος + δε σκοπός του Μαυροκορδάτου και του Νέγρη ήτο να + φροντίσωσιν αμφότεροι περί συστάσεως δύο κεντρικών Αρχών + καθ' όλην την στερεάν Ελλάδα, και περί εκλογής + πληρεξουσίων διά την εν Πελοποννήσω συγκροτηθησομένην + όσον ούπω εθνικήν συνέλευσιν. + + Προθέμενος ο Μαυροκορδάτος να συστήση την κεντρικήν Αρχήν + της Αιτωλοακαρνανίας, προέθετο εν ταυτώ να συσφίγξη έτι + μάλλον και τον ενυπάρχοντα συμμαχικόν δεσμόν των Ελλήνων + και των αληπασιζόντων Αλβανών. Προς ανακούφισιν της + Ελλάδος επάναγκες ήτο να παραταθή, όσον δυνατόν + μακρότερον η της Πύλης και του Αλή αλληλομαχία. Εις + επίτευξιν δε τούτου ώφειλεν η Ελλάς να υποστηρίξη τον + αδυνατώτερον, και αδυνατώτερος ήτον ο Αλής· ώστε η των + αληπασιζόντων Αλβανών και Ελλήνων συμμαχία εις παράτασιν + της αλληλομαχίας ήτον υγιής πολιτική. Δύο δε αίτια ήσαν + ικανά να ενώσωσι τους αλληλομαχούντας Τούρκους κατά των + Ελλήνων, το μεν θρησκευτικόν, το δε πολιτικόν. Άριστα + υπέκρυψαν οι Έλληνες κατ' αρχάς ον έτρεφαν υπέρ της + ελευθερίας του έθνους σκοπόν, και οι Αλβανοί τυφλώττοντες + ηγνόουν τα εν Ελλάδι· επεκράτει δε και ιδέα ότι ο Αλής + υπεκίνει τας ταραχάς. Αλλ' αφ' ού ήκουσαν όσα οι μετά την + εκπολιόρκησιν της Τριπολιτσάς ομόφυλοί των, επανελθόντες + εις τα ίδια, τοις διηγήθησαν, δεν αμφίβαλλαν περί του + αληθούς σκοπού των Ελλήνων· δεν εθεώρησαν όμως συμφέρον + να λύσωσι τον συμμαχικόν δεσμόν, σκοπούντες πάντοτε την + λύτρωσιν του κινδυνεύοντος Αλή και μη προσδοκούντες αυτήν + ειμή διά της συνδρομής των Χριστιανών· εκλήθησαν δε ως + συμπράκτορες προς τον σκοπόν τούτον και οι + Αιτωλοακαρνάνες οπλαρχηγοί και επροθυμήθησαν. Αλλά + θέλοντες την λύτρωσιν του Αλή οι Αλβανοί δεν ήθελαν την + επίτευξιν του εθνικού των Ελλήνων σκοπού. Οι δε + προσκληθέντες Αιτωλοακαρνάνες ήθελαν μεν την παράτασιν + της τουρκοαλβανικής αλληλομαχίας ως συμφέρουσαν προς τον + εθνικόν σκοπόν, αλλά δεν ήθελαν και την λύτρωσιν του Αλή, + καλώς γινώσκοντες τον χαρακτήρα και την πολιτικήν του· + ώστε η συμμαχία αύτη, ειλικρινής κατ' αρχάς, κατήντησεν + επί τέλους αλληλαπάτη, και ως τοιαύτη δεν ήτο δυνατόν να + διαρκέση. Υπό τοιαύτην συμμαχίαν εσχεδιάσθη κοινή + εκστρατεία κατά της Άρτης εις αντιπερισπασμόν των + πολιορκούντων τον Αλήν βασιλικών στρατευμάτων. + + Ο δε Μαυροκορδάτος, αφ' ού εξέδωκεν εγκυκλίους συγκαλών + εις Μεσολόγγι τους πληρεξουσίους των επαρχιών της + Αιτωλοακαρνανίας προς σύστασιν κεντρικής Αρχής, απέστειλε + τον Πραΐδην προς τον εν τη επαρχία της Άρτης διατρίβοντα + Μάρκον Μπότσαρην παραγγείλας αυτώ και δι' αυτού τοις + λοιποίς Σουλιώταις να θεωρώσι πάντοτε την παράτασιν του + αλβανοτουρκικού αγώνος ως λίαν ωφέλιμον, αλλά την + απελευθέρωσιν του Αλή ως ολεθρίαν. Ο Πραΐδης απήντησε τον + Μάρκον εν τω χωρίω του Πέτα, όπου υπήγε να συνδιαλλαγή + μετά του θανασίμου εχθρού του, Γώγου, του άλλοτε + φονεύσαντος τον πατέρα του· διότι, προκειμένης + συνεκστρατείας, η συνδιαλλαγή εθεωρήθη αναγκαία. Εγένετο + δε η συνέντευξις αύτη επί παρουσία πολλών. Ο Μάρκος + εκάλεσε τον Γώγον, πατέρα, ο δε Γώγος τον Μάρκον υιόν και + τον εδέχθη πεσόντα εις τας αγκάλας του· εφίλησεν ο πατήρ + το πρόσωπον του υιού και ο υιός την χείρα του πατρός + λησμονήσας διά την αγάπην της πατρίδος εν ποίω αίματι η + χειρ εκείνη εβάφη. Εις εμπέδωσιν δε της συνδιαλλαγής έτι + μάλλον αδιάσειστον ηρραβωνίσθηκαν ο εικοσαετής υιός του + Γώγου Ντούλας (Κωνσταντίνος) την τετραετή θυγατέρα του + Μάρκου Βασιλικήν (δ). + + Μετ' ολίγας δε ημέρας εγένετο η κατά της Άρτης + εκστρατεία, και οι συνεκστρατεύσαντες Αλβανοί, Σουλιώται + και Ακαρνάνες επάτησαν πολεμούντες την πόλιν, την + εκυρίευσαν, την ελεηλάτησαν και ηνάγκασαν τους εν αυτή + εχθρούς να συσσωρευθώσιν εντός τινων δυνατών κτιρίων και + ολίγων υπό την ακρόπολιν οικιών. + + Εν τούτοις, συνήλθαν εις Μεσολόγγι οι πληρεξούσιοι των + διαφόρων επαρχιών της Αιτωλοακαρνανίας, και υπό την + προεδρίαν και οδηγίαν του Μαυροκορδάτου συνεκρότησαν + συνέλευσιν καλέσαντες αυτήν «Συνέλευσιν της Δυτικής + Χέρσου Ελλάδος», διότι η στερεά Ελλάς, η κυρίως αρκτική + Ελλάς, διηρέθη εις δύο κατά το σχέδιον του Μαυροκορδάτου + και του Νέγρη· και το μεν σύνολον των επαρχιών των προς + δυσμάς της επαρχίας των Σαλώνων εκλήθη Δ υ τ ι κ ή - Ε λ + λ ά ς, το δε των προς ανατολάς εμπεριεχομένης και της + επαρχίας των Σαλώνων, Α ν α τ ο λ ι κ ή - Ε λ λ ά ς. + +Νοέμβριος Η συνέλευσις ήρχισε τας τακτικάς εργασίας της + την 4 και τας ετελείωσε την 9 νοεμβρίου· έπραξε δε ό,τι + επέτρεπεν η περίστασις και απήτει το εθνικόν συμφέρον· + δεν εσύστησεν ειμή τοπικήν και προσωρινήν Αρχήν εις + διατήρησιν της κοινής ασφαλείας και ησυχίας, εις + τακτοποίησιν και ενίσχυσιν του πολέμου, εις κοινωφελή + χρήσιν των δημοσίων εισοδημάτων και εις προπαρασκευήν + εθνικής κυβερνήσεως. Εκλήθη δε η τοπική αύτη Αρχή + Γερουσία, συγκειμένη εκ τόσων μελών, ενιαυσίως + εκλεγομένων, όσαι ήσαν και αι αντιπροσωπευόμεναι παρά τη + συνελεύσει επαρχίαι, ων αι Αρχαί ετέθησαν υπό τας + διαταγάς της· ώφειλε δε αύτη λόγον των πράξεών της τη + εθνική συνελεύσει. Πρόεδρος της γερουσίας ταύτης + ανεδείχθη ο Μαυροκορδάτος. + + Η δε συνέλευσις του ανατολικού μέρους της στερεάς Ελλάδος + απεπεράτωσε και εκείνη τας εργασίας της την 20 υπό την + προεδρίαν και οδηγίαν του Νέγρη και εγκατέστησε τοπικήν + Αρχήν (ε). Αλλ' όσον η αδελφή της του δυτικού μέρους + προσηλώθη εις τον κύριον σκοπόν, τόσον αύτη απεμακρύνθη. + Ο οργανισμός της τοπικής Αρχής, κληθείς «νομική + διάταξις», είναι πολιτικός πανδέκτης, αν όχι και + πολιτικός κυκεών. Η συνέλευσις, μη αρκεσθείσα εις την + άκαιρον συσσώρευσιν παντός είδους ορισμών και διατάξεων, + νομοθετήσασα και την ανοχήν όλων των γλωσσών εντός της + περιφερείας της, ως αν κατετρέχοντο αι γλώσσαι, καθώς + άλλοτε άλλου αι θρησκείαι, και αναγνωρίσασα ως + επικρατούσαν γλώσσαν την ελληνικήν, ως αν ήτο και τούτο + αμφισβητήσιμον, εξέτεινε τα όρια της εξουσίας της τόσον, + ώστε, αφ' ού ώρισε τας δυνάμεις και αυτής της μελλούσης + εθνικής κυβερνήσεως, δεν εδίστασεν άλλας αυτών + αυτεξουσίως να οικειοποιηθή, και άλλας κατά το δοκούν να + περιορίση· έδωκε δε τη τοπική Αρχή, ην εσύστησε, και + δύναμιν να φέρη εντός της Ελλάδος ξένα στρατεύματα άνευ + της συγκαταθέσεως της εθνικής κυβερνήσεως· αλλ', αφ' ού + απεπεράτωσε τας εργασίας της, παρήτησεν εν μέρει διά + τινος παραρτήματος τους πολιτικούς σφετερισμούς της. + Επειδή οι οπλαρχηγοί ήγαν και έφεραν το μέρος εκείνο της + στερεάς Ελλάδος, οποία παραχώρησις και αν εγίνετο προς + εκείνους υπέρ το δέον ήτο συγχωρητή διά τας περιστάσεις· + αλλ' αι περί ων ο λόγος πολιτικαί παρεκτροπαί δεν + επήγαζαν εκείθεν, ουδ' έτειναν προς τον σκοπόν εκείνον· + διά τούτο δεν δύναταί τις να τας δικαιολογήση ουδέ καν ως + έργα ανάγκης. Τόσην δε πεποίθησιν είχεν ο Νέγρης ότι το + έργον του ήτον άριστον, ώστε μη τυχόν άλλος αντιποιηθεί + την εντεύθεν δόξαν, εφρόντισε να παρενείρη εν τοις + πρακτικοίς της συνελεύσεως, ότι η περί ης ο λόγος νομική + διάταξις εισήχθη παρ' αυτού. Δεκατετραμελής ωρίσθη η + τοπική Αρχή διαιρεθείσα εις δύο τμήματα, πολιτικόν και + δικαστικόν· και των μεν μελών η διάρκεια ωρίσθη + δωδεκάμηνος, η δε των προέδρων πεντηκονταδιήμερος· + εξελέχθησαν δε πρόεδροι του μεν πολιτικού ο Νέγρης, του + δε δικαστικού ο επίσκοπος Ταλαντίου· εκλήθη δε η Αρχή + αύτη Ά ρ ε ι ο ς - Π ά γ ο ς, αν και αι πρώτισται αυτού + εργασίαι ήσαν πολιτικαί (ζ). Αλλ' έπρεπεν ακατάλληλος + οργανισμός να λάβη και ακατάλληλον κλήσιν. + + Εν ώ δε ωργανίζετο η στερεά Ελλάς, εκινείτο προς τον + αυτόν σκοπόν και η Πελοπόννησος. Η Τριπολιτσά, αν και + εκενώθη στρατευμάτων, δεν ήτον επιτηδεία εις συνεδρίασιν + των πληρεξουσίων του έθνους κατά την περίστασιν εκείνην + διά τα επακόλουθα της πολιορκίας και αλώσεώς της. + Μετέβησαν δε κατ' αυτάς εις Τριπολιτσάν και απεσταλμένοι + των ναυτικών νήσων· προβάλλοντες να συγκαλεσθή η εθνική + συνέλευσις εις παραθαλάσσιόν τι μέρος πλησίον Ύδρας και + Σπετσών, και απεφασίσθη ομογνωμόνως το Άργος· εξεδόθησαν + και συγκλητήρια· αλλ' επρόκειτο να συστηθή προ της + εγκαταστάσεως της γενικής εθνικής κυβερνήσεως τοπική + γερουσία και εν Πελοποννήσω, καθώς και εν στερεά Ελλάδι. + Διά τον σκοπόν τούτον εξέλεξαν αι επαρχίαι της ανά έξ + γενικούς εφόρους, και ένα των έξ ως μέλος της γερουσίας. + Αλλά τα μέλη της μη εισέτι συγκεκροτημένης γερουσίας + εκλήθησαν να γράψωσι και τον οργανισμόν αυτής, ό εστι να + ορίσωσι τας ιδίας αυτών δυνάμεις. Εντεύθεν ενδεχόμενον + ήτο να πηγάση μεγάλη κατάχρησις· αλλά καλή τύχη + παρεδέχθησαν τον συνετόν οργανισμόν της γερουσίας της + Δυτικής Ελλάδος μετά τινων άλλων διατάξεων. Συστήσαντες + δε οι Πελοποννήσιοι την γερουσίαν των επρόσφεραν την + προεδρίαν τω Υψηλάντη θέλοντες όχι τόσον να τον + τιμήσωσιν, όσον να τον απομακρύνωσιν ευσχήμως των γενικών + πραγμάτων της εθνικής συνελεύσεως· αλλ' ο Υψηλάντης + απεποιήθη την προσφοράν, και ανεδείχθη πρόεδρος ο + επίσκοπος Βρεσθένης Θεοδώρητος. Ήρχισαν δε τα της + γερουσίας ταύτης εν Άργει την 1 δεκεμβρίου και + απεπερατώθησαν και υπεγράφησαν εν Επιδαύρω την 27. + + Μετά δε τα κατά την Άρταν συμβάντα αναγκαίον εθεώρησαν οι + εισβαλόντες σύμμαχοι Ελληνοαλβανοί να στείλωσι τον Ταχήρ + - Αμπάζην, ένα των αρχηγών των Αλβανών, προς τον + Μαυροκορδάτον εις συνδιάλεξιν και συμμέθεξιν ων έφερεν + ούτος βοηθημάτων προς ενίσχυσιν του αγώνος. Τω εδόθη δε + και πληρεξούσιον ανοικτόν φέρον τα σφραγίσματα των + συναδέλφων του Αλβανών ίνα απέλθη εις Πελοπόννησον ως + αντιπρόσωπος αυτών παρά τη προκειμενική εθνική + συνελεύσει, ή αντικαταστήση άλλον. + + Αν και εγνώριζεν ο ανήρ ούτος εξ όσων έμαθε παρά των μετά + την άλωσιν της Τριπολιτσάς επανελθόντων ομοφύλων του τις + ο αληθής σκοπός των ενόπλων κινημάτων των Ελλήνων, + κατεταράχθη ουδέν ήττον και ηγανάκτησεν ακούσας, εν ώ + διήρχετο το μακρόν διάστημα από των κορυφών του + Μακρυνόρους μέχρι της εσχατιάς του Μεσολογγίου, ύμνους + εις την ελληνικήν ελευθερίαν και ύβρεις εις την + τουρκοκρατίαν, και ιδών πολλαχού τα σύμβολα του ελληνικού + εθνισμού εστημένα, τα υψιπύργια (μιναρέδας) των ομοπίστων + του κατηδαφισμένα, και τους ευκτήριους οίκους + μεμιασμένους· παρετήρησε και την ακαταστασίαν των + πραγμάτων, και την απορίαν των αγωνιζομένων, προς ους + εφημίζετο ότι εστάλησαν εσχάτως πλούσιαι δωρεαί· αλλ' + υπεκρίθη και επολιτεύθη επιτηδείως, απέφυγε ν' απέλθη εις + την εθνικήν συνέλευσιν ως εμελέτα, αντικατέστησε διά το + ανύποπτον τον Μάρκον Δεσπότου γράψας επί του ανοικτού + πληρεξουσίου τόνομά του, έλαβε πολεμεφόδια, και επανελθών + εις τα ίδια ασφαλής και ανενόχλητος διηγήθη προς τους + αληπασίζοντας συναδέλφους του όσα είδεν, ήκουσεν, + εψηλάφησε και ησθάνθη (η). Ακούσαντες ούτοι τους λόγους + αυτού και βλέποντες τους μεν βασιλικούς καθ' ημέραν + κρατυνομένους, την δε καταστροφήν του Αλή άφευκτον και + εγγύς, καλούμενοι δε υπό την βασιλικήν σημαίαν επί + πλουσίαις αμοιβαίς παρά του ομοφύλου των Βρυώνη, του κατ' + αρχάς και αυτού αληπασίζοντος και μετά ταύτα + βασιλίσαντος, συνήλθαν εις συμβούλιον εν αγνοία των + συμμάχων των Χριστιανών περί του πρακτέου· και + αποφασίσαντες να προσκυνήσωσιν απέστειλαν μυστικήν + πρεσβείαν προς τον Χουρσήδην, υποσχόμενοι να δικαιώσωσι + την πολιτικήν μετάνοιάν των διά θερμής συμπράξεως, και + κατά του αποστάτου Αλή και κατά των αποστατών Ελλήνων· + επρόβαλαν δε συγχρόνως να σταλώσι στρατεύματα κατά μεν το + κρυπτόμενον εις ανάκτησιν της Άρτης, κατά δε το + φαινόμενον εις αναδούλωσιν της Αιτωλοακαρνανίας· + διενοούντο δε διά της ψευδούς ταύτης φήμης ν' αναγκάσωσι, + καθώς και ηνάγκασαν, τους εις Άρταν συνεκστρατεύσαντας + Αιτωλοακαρνάνας ν' ανακάμψωσιν εις τας εστίας των προς + υπεράσπισίν των. Προθύμως εδέχθη ο Χουρσήδης την + υπόκλισιν των αληπασιζόντων Αλβανών, τοις επεδαψίλευσε + την εύνοιάν του, και έστειλε και στρατεύματα κατά την + πρότασίν των. + + Οι δε Σουλιώται, αν και εψιθυρίζετο η προς αυτούς απιστία + των συμμάχων των Αλβανών, δεν την επίστευαν. Αφ' ού δε + είδαν ότι τα εχθρικά στρατεύματα επλησίασαν την Άρταν, + εξήλθαν της πόλεως διά νυκτός, φοβηθέντες μη + αποκλεισθώσι, και ετοποθετήθησαν επί το παρακείμενον όρος + πεποιθότες, ότι θα παρηκολούθουν και οι σύμμαχοί των + Αλβανοί κατά τα προ της εξόδου των συνομολογηθέντα· αλλ' + ούτοι δεν παρακολούθησαν και τοις ανήγγειλαν την + επαύριον, ότι ήσαν έως τότε υπηρέται του Αλή και σύμμαχοι + αυτών επί σκοπώ να ελευθερώσωσι μεν εκείνον, αλλά να + διαμείνωσιν όλοι πάντοτε υπό το σκήπτρον του σουλτάνου· + βεβαιωθέντες όμως ότι και οι Σουλιώται και οι λοιποί + ομόπιστοί των εμάχοντο υπέρ πίστεως και ελευθερίας + έχοντες συμβοηθόν και τον Αλήν δι' ιδιαίτερα τέλη, + έκριναν αναγκαίον να τους ειδοποιήσωσιν ότι ήσαν + Μωαμεθανοί και πιστοί υπήκοοι του κραταιοτάτου βασιλέως + των, και ότι εθεώρουν την συμμαχίαν των του λοιπού + λελυμένην· τους εσυμβούλευσαν δε φιλικώς ν' αναχωρήσωσιν + όσον τάχιον. + + Ταύτα ακούσαντες παρ' ελπίδα οι Σουλιώται ανεχώρησαν + αυθωρί εις τα ίδια· και ούτως η συμμαχία ελύθη διαρκέσασα + έν έτος. + + + + 1821 + + ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΣΤ'. + + + + &Ναύπλιον και ατυχής απόπειρα εφόδου. — Τα κατά τας + Πάτρας συμβάντα. — Φόνος Αντώνη Οικονόμου — Μετάβασις των + πληρεξουσίων εις Πιάδαν παρά την Επίδαυρον — Παράδοσις + της Κορίνθου.& + + ΠΡΟΣ τον μυχόν του αργολικού κόλπου, δεξιά του + εισπλέοντος προέχει εις την θάλασσαν ογκώδης και στενή + γλώσσα σχηματίζουσα προς άρκτον εντός του μεγάλου και + πολυκυμάντου αργολικού κόλπου μικρόν και ακύμαντον + υπόκολπον· εν τω στόματι δε τούτου κείται νησίδιον όλον + πετρώδες, ολίγων οργυιών περιφέρειαν έχον και σχεδόν + ισοθάλασσον, επ' αυτού δε πύργος, κοινώς λεγόμενος Μ π ο + ύ ρ τ σ ι, εις φρούρησιν της εισόδου· η δε γλώσσα + κόπτεται επί του ισθμού διά πλατείας και ξηράς τάφρου, + και ζευγνύεται μετά της έξω γης διά κρεμαστής γεφύρας· + είναι δε κρημνώδης και απρόσβατος προς την μεσημβρινήν + πλευράν της, την προς την είσοδον του αργολικού κόλπου· + προς δε την αρκτικήν εκτείνεται ολίγη επίπεδος γη, επί + ταύτης δε και επί της κατωφερείας της αυτής πλευράς + κείται η πόλις του Ναυπλίου· επί δε του υπεράνω της + πλευράς ταύτης οροπεδίου η ακρόπολίς της, ήτοι η + ακροναυπλία, κοινώς λεγομένη Ι τ σ κ α λ έ ς. + + Η πόλις και η ακρόπολις περικλείονται εντός ενός και του + αυτού τείχους· αλλ' η πόλις εκτείνεται και έξω των τειχών + προς την θάλασσαν αρκτικώς. Το δε μεταξύ της πόλεως και + του θαλασσοπύργου διάστημα είναι στενότερον κανονοβολής, + και τα νερά βαθέα και πλώιμα, τα δε εκείθεν του + θαλασσοπύργου ρηχά και άπλευστα· προς το επί της ξηράς δε + χείλος της τάφρου ανυψούται κωνοειδώς, 750 πόδας υπεράνω + της θαλάσσης, πετρώδες, ολόγυμνον και απότομον βουνόν, + μόνον κατ' ανατολάς πατητόν· επί δε του ακροβουνίου + κείται το Παλαμίδι, οχυρώτατον φρούριον, έχον, εκτός της + προς ανατολάς κοινής και φυσικής ανόδου, δύο άλλας προς + την πόλιν, την μεν λαξευτήν και θολοσκέπαστον, αλλά + στενήν και δύσβατον, προς συγκοινωνίαν εν καιρώ πολέμου, + την δε παράπλευρον εκείνης, αλλ' ασκεπή, εις χρήσιν εν + καιρώ ειρήνης. Το μέγα δε τούτο φρούριον διά την υψηλήν + θέσιν του εξουσιάζει και την πόλιν και την ακρόπολιν. + Υπερτριακόσια ελογίζοντο αρχομένης της επαναστάσεως τα + επί του Παλαμιδίου, της ακροναυπλίας, του θαλασσοπύργου + και τα περί την πόλιν κανόνια παντός μεγέθους εύχρηστα + και άχρηστα. Οι κάτοικοι προ της επαναστάσεως ήσαν όλοι + σχεδόν Τούρκοι· επί δε της επαναστάσεως κατέφυγαν αυτόθι, + ως είπαμεν, και οι Αργείοι, ώστε 6000 ελογίζοντο τον + καιρόν εκείνον όλοι οι έγκλειστοι Τούρκοι, εντόπιοι και + πρόσφυγες, εξ ών 1200 οπλοφόροι. + + Είδαμεν, ότι εξ αρχής του αγώνος επολιορκήθη το Ναύπλιον, + και ότι η πολιορκία ελύθη επί της ευτυχούς εισβολής εις + Αργολίδα του κεχαγιάμπεη αναβαίνοντος εις Τριπολιτσάν. + Έκτοτε οι Τούρκοι περιεφέροντο εις τας πέριξ πεδιάδας + μηδενός εναντιουμένου· αλλ' επί της συγκομιδής των καρπών + συνήλθαν εκ νέου Κρανιδιώται, Αργείοι, και άλλοι προς + επανάληψιν της πολιορκίας και κατέλαβαν διαφόρους θέσεις· + επεξήλθαν οι Τούρκοι σύροντες κανόνια και έπεσαν επί τινα + πύργον κατεχόμενον υπό των περί τον Τσόκρην· ούτοι, αν + και ολίγοι, αντέστησαν, και διά της συνδρομής και άλλων + επιπεσόντων όπισθεν τους απέκρουσαν φονεύσαντες και + πληγώσαντές τινας αυτών και απελευθερώσαντες ολίγους + Χριστιανούς κρατουμένους εντός του Ναυπλίου και + συμπαραληφθέντας υπό των εξελθόντων Τούρκων ως αχθοφόρα + ζώα εις μετακόμισιν των καρπών. Έκτοτε οι έγκλειστοι + εξήρχοντο μόνον πλησίον του φρουρίου εις συγκομιδήν όσων + εύρισκαν εκεί αναγκαίων και ηκροβολίζοντο. Οι δε Έλληνες, + μη έχοντες τα εις τειχομαχίαν, ανέμεναν η πείνα να τοις + παραδώση το φρούριον· διά τούτο περιωρίζοντο εις στενήν + διά θαλάσσης και ξηράς πολιορκίαν. Αλλ', εν ώ εφαίνετο η + ώρα της πτώσεως εγγύς, διέφυγε την προσοχήν των διά + θαλάσσης αποκλειστών, έν πλοίον μαλτεζικόν και έφερε προς + τους πολιορκουμένους ικανάς τροφάς. Το συμβάν τούτο + εματαίωσε τας προσδοκίας των Ελλήνων. + + Ο δε εκ Γενούης ίλαρχος Δανίας, ευτολμότατος φιλέλλην, + επρότεινε τότε την εξ εφόδου άλωσιν του Ναυπλίου. Αν και + ακατόρθωτον εθεωρήθη κατ' αρχάς το προτεινόμενον, + ενεκρίθη επί τέλους, και ο Υψηλάντης, παραλαβών τον + Κολοκοτρώνην και άλλους διατρίβοντας εν Άργει, μετέβη εις + το στρατόπεδον του Ναυπλίου, όπου, συμβουλίου δευτέρου + γενομένου, απεφασίσθη οριστικώς η έφοδος. Εφοδώτερα μέρη + εκρίθησαν τα προς το παραθαλάσσιον και την γέφυραν· προς + έλκυσιν δε της πολλής δυνάμεως των εχθρών εις άλλα μέρη, + ώστε να εύρωσιν οι μέλλοντες να εισπηδήσωσιν ολιγωτέραν + αντίστασιν, εθεωρήθη αναγκαίον ελληνικά πλοία να + κανονοβολήσωσιν επί ρητή ώρα τον θαλασσόπυργον και το + αντικρύ αυτού επί του τείχους της πόλεως κανονοστάσιον + των πέντε αδελφών, στρατιωτικά δε σώματα υπό τον + Κολοκοτρώνην να επιχειρήσωσι συγχρόνως πλαστήν έφοδον επί + το Παλαμίδι τουφεκίζοντα, να έλθωσι δε και άλλα υδραϊκά + και σπετσιωτικά πλοία και πολλά κρανιδιωτικά και + καστριωτικά τρεχαντήρια και ικανοί πολεμισταί εξ εκείνων + των μερών διά την επί το παραθαλάσσιον τείχος έφοδον· διά + δε την επί το Παλαμίδι ητοιμάσθησαν 1700 εν οις και οι + πλείστοι των τακτικών και οι ολίγοι φιλέλληνες. + + Εν ώ δε ητοιμάζετο η έφοδος κατά τον ρηθέντα τρόπον, ο + Βουτιέρος, αξιωματικός Γάλλος εν τη ελληνική υπηρεσία, + παρετήρησεν ότι οι κατέχοντες τον θαλασσόπυργον ήσαν + πάντοτε ολίγοι, ότι οι πλείστοι απήρχοντο το πρωί εις την + πόλιν και επανήρχοντο το εσπέρας, ότι έμπροσθεν αυτού + ελλιμένιζε το εισκομίσαν τας τροφάς μαλτεζικόν πλοίον, + έχον ολίγους μόνον ναύτας· ταύτα παρατηρήσας εσχεδίασε να + παραλάβη μεσούσης της νυκτός 70 ναύτας, στρατιώτας και + φιλέλληνας, ν' αποπλεύση επί δύο πλοιαρίων από των + αντικρύ του Ναυπλίου Μύλων, και να μεταβιβασθή + απροσδοκήτως εις το έμπροσθεν του μικρού τούτου φρουρίου + πλοίον· αφ' ού δε πειθαναγκάση τον πλοίαρχον και το + πλήρωμα εις σιωπήν, να διανυκτερεύσωσιν αυτός και οι συν + αυτώ επί του πλοίου αφανείς και ατάραχοι· πρωίας δε + γενομένης, καθ' ην ώραν οι φρουροί απέβαιναν εις την + πόλιν κατά το σύνηθες, τινές των περί αυτόν να φορέσωσι + τα ενδύματα των ναυτών του πλοίου, ν' αποβώσιν εις την + ξηράν ως οι ναύται αυτού, να κυριεύσωσι τον θαλασσόπυργον + ανυπόπτως και ακινδύνως και να εμβάσωσι και τους επί του + πλοίου λοιπούς συναδέλφους των. Το σχέδιον του Βουτιέρου + ενεκρίθη, και ήτο τωόντι επιδέξιον και κατορθωτόν διά την + περί τα τοιαύτα συνήθη απροσεξίαν των Τούρκων· αλλά δεν + επέτυχε καθ' ην ώραν ενηργήθη· διότι, εν ώ τα υπό τον + Βουτιέρον πλοιάρια ήλθαν εγγύς του πλοίου, δεν εφυλάχθη η + πρέπουσα σιωπή και αταραξία παρά των πλεόντων, οίτινες + ιδόντες φως επί του καταστρώματος του πλοίου, και + νομίσαντες ότι τους ενόησαν προσερχομένους επανήλθαν εις + τους Μύλους άπρακτοι. + + Εν τοσούτω, πάμπολλοι οπλοφόροι συνέρρευσαν έξωθεν του + Ναυπλίου, κατέπλευσαν και 15 υδραϊκά και σπετσιωτικά + πλοία, και πολλά κρανιδιωτικά και καστριωτικά τρεχαντήρια + φέροντα 600 πολεμιστάς διά την επί το παραθαλάσσιον + τείχος μελετωμένην έφοδον· συνηνώθησαν διά τον αυτόν + σκοπόν καί τινες των έξωθεν του Ναυπλίου. Απεφασίσθη δε + να κινηθώσιν όλοι πανταχόθεν εκ συνθήματος την νύκτα της + 3 δεκεμβρίου β' ώραν μετά το μεσονύκτιον. Ελθούσης της + ώρας, οι εις την έφοδον προετοιμασθέντες εκινήθησαν· αλλ' + οι προπορευόμενοι έρριψαν κατά γης τας κλίμακας και + έγιναν άφαντοι· απέμεινε δε μετ' ολίγων ο αρχηγός των + προπορευόμενων Νικήτας. Ανέβη κατά το σχέδιον και ο + Κολοκοτρώνης μετά πολλών προς το Παλαμίδι, εν οις καί + τινες τακτικοί. Δοθέντος δε του σημείου, ήρχισεν η μάχη· + αλλ' εξ αιτίας της αντιπνοίας ολίγα πλοία επλησίασαν και + εκανονοβόλησαν τον θαλασσόπυργον, τα δε φέροντα τους εις + απόβασιν μαχητάς τρεχαντήρια δεν ημπόρεσαν να + πλησιάσωσιν, ώστε ούτε καν απόπειρα έγεινε της επί του + παραθαλασσίου προσχεδιασθείσης αποβάσεως. Τρεις ώρας + επέμεναν γενναίως μαχόμενοι και πυροβολούμενοι οι + φιλέλληνες, οι τακτικοί καί τινες των άλλων επ' ελπίδι να + εισπλεύση μετ' ολίγον ο στολίσκος υπό την συνήθη απόγειον + αύραν και αποβιβάση τους Κρανιδιώτας και λοιπούς εις το + παραθαλάσσιον. Αλλ', αφ' ού πάσα περί αποβάσεως ελπίς διά + την πάντοτε επικρατούσαν αντίπνοιαν εψεύσθη, εσήμανεν η + ανάκλησις, και οι μαχόμενοι καταλιπόντες τας κλίμακας + απεχώρησαν. 20 εσκοτώθησαν, εν οις και ο σημαιοφόρος + φιλέλλην Δοράτος και ο λοχαγός Λίχιγκ αποκοπέντων των δύο + ποδών του, και 40 επληγώθησαν, εν οις και ο Γουβερνάτης, + ο Περσάτης καί τις Πελοποννήσιος υποπλαρχηγός Γκελμπερής, + όστις κοπέντος του ποδός του, απεκομίσθη εις το φρούριον, + και παραδοθείς είς τινας Εβραίους απέθανε βασανιζόμενος· + οι πλείστοι δε των φονευθέντων και πληγωθέντων ήσαν + τακτικοί και φιλέλληνες. Μετά την αποτυχίαν ταύτην + επανήλθαν οι περί τον Υψηλάντην εις Άργος, το δε Ναύπλιον + επολιορκείτο ως και πρότερον. + + Οι δε αρχηγοί των Αχαιών, αφού εμπόδισαν την εις Πάτρας + κατάβασιν του Κολοκοτρώνη, επεχείρησαν αυτοί την άλωσιν + της πόλεως θεωρήσαντες τον καιρόν αρμόδιον διά τα εν αυτή + μετά την εκπολιόρκησιν της Τριπολιτσάς συμβάντα· + στρατολογήσαντες δε υπερτρισχιλίους κατέλαβαν εν πρώτοις + το Γηροκομείον· την δε 21 Οκτωβρίου περί τα χαράγματα + έπεσαν πολλαχόθεν εις την πόλιν και εβίασαν τους + κατέχοντας αυτήν να καταφύγουν εις την ακρόπολιν μετά + μακράν αντίστασιν και ολίγην αιματοχυσίαν. Οι Έλληνες + διέμειναν εν τη πόλει όλην την ημέραν πολεμούντες τους εν + τη ακροπόλει και τους κατέχοντας ολίγας υπ' αυτήν οικίας. + Τόσον δε εφοβήθησαν οι Λαλιώται, ώστε ήλθαν και εις + λόγους συμβιβασμού. Αλλ' οι στρατιώται, εν αγνοία των + αρχηγών των διανυκτερευόντων εν Γηροκομείω, εγκατέλειψαν + την νύκτα την πόλιν και διεσπάρησαν εις τα χωρία προς + μετακομιδήν των λαφύρων· επειδή όμως αφήκαν φώτα εν ταις + κατοικίαι των, οι Λαλιώται δεν ενόησαν την νυκτερινήν + αναχώρησίν των και δεν κατέβησαν να κυριεύσωσι την πόλιν. + Οι δε εν Γηροκομείω αρχηγοί των, μαθόντες το γεγονός, + εσύναξαν όσους εκ του προχείρου εδυνήθησαν, και + παραλαβόντες και το προ ολίγων ωρών φθάσαν εκεί σώμα του + Ανδρέου Λόντου εκ 300 εισήλθαν την αυτήν νύκτα εις την + πόλιν και κατέλαβαν την ενορίαν του αγίου Γεωργίου· αλλ' + ο καθήμενος εν τω Ρίω Ισούφης έστειλεν εν πρώτοις έν σώμα + και έδιωξε τους κατέχοντας την θέσιν του τελωνείου + εχθρούς του· έστειλε και άλλο και κατέλαβε τα υψηλά + Αλώνια· αυτός δε μετά 400 ιππέων και πεζών εισέβαλεν εις + την πόλιν την 22 νοεμβρίου μεσούσης της ημέρας· εξήλθαν + συγχρόνως και οι εν τω φρουρίω και έπεσαν οι μεν εντεύθεν + οι δε εκείθεν επί τους κατέχοντας την πόλιν Έλληνας, + οίτινες, μη προσδοκούντες την αιφνίδιον ταύτην επίθεσιν + και θορυβηθέντες, ετράπησαν μετά μικράν αντίστασιν και + πολλοί αυτών απώλεσαν και τα πράγματά των. Οι δε εχθροί + απέκαυσαν την πόλιν ίνα μη εισερχόμενοι οι Έλληνες + ευρίσκωσι προμαχώνας. + + Εκείναις ταις ημέραις εγνώσθη, ότι ο Αντώνης Οικονόμου, ο + πρό τινων μηνών φυλακισθείς εν τη μονή του Φονιά, + εδραπέτευσε και μετέβαινεν εις Ύδραν διά του Άργους. + Άστατον είναι το μίσος του λαού, καθώς και η αγάπη προς + τους προστάτας του, και πολλάκις αγαπά απόντα ον + αποστρέφεται παρόντα. Μετεμελήθη και ο λαός της Ύδρας ότι + εγκατέλειψε τον προστάτην του επί της καταδρομής του· + επεθύμει δε να τον ίδη πάλιν εις το μέσον του. Ο + Οικονόμου, εξ όσων έπαθεν, έπνεε και αυτός εκδίκησιν. Διά + τους λόγους τούτους οι πρόκριτοι της Ύδρας ήσαν όλοι άνω + κάτω και έβλεπαν κινδυνεύουσαν και αυτήν την ύπαρξίν των. + Μεταξύ των εις Άργος συνελθόντων πληρεξουσίων ήσαν και οι + της νήσου ταύτης, οίτινες εταράχθησαν επί τω ακούσματι + προβλέποντες και αυτοί μεγάλα δυστυχήματα επί της καθόδου + του Οικονόμου εις την πατρίδα των· κατ' αίτησιν δε αυτών + εστάλη εξ Άργους στρατιωτική δύναμις υπό τον Ξύδην, + υποπλαρχηγόν του Λόντου, εις σύλληψιν του Οικονόμου, και + εις φυλάκισίν του εν τω μεγάλω Σπηλαίω· παρηγγέλθη δε ο + Ξύδης να μεταχειρισθή κατ' αυτού και όπλα, αν παρήκουε + και ανθίστατο. Την 16 δεκεμβρίου συνήντησεν η σταλείσα + δύναμις έξωθεν του Κουτσοποδίου τον Οικονόμου έφιππον και + συνοδευόμενον υπό τινων συμπατριωτών του· προσκληθέντα δε + να παραδοθή και μη παραδοθέντα, τον επυροβόλησε και τον + εφόνευσε κατά την θέσιν Κατσικάνι· οι δε συνοδοιπόροι του + ήλθαν αβλαβείς και ανενόχλητοι εις Άργος και εκείθεν + διέβησαν εις την πατρίδα των, όπου ουδεμία συνέβη ταραχή, + διότι την επρόλαβεν ο φόνος του αρχηγού των. Τοιούτον + έλαβε τέλος ο Αντώνης Οικονόμου, ο διά της μεγαλοτολμίας + του ανυψωθείς υπεράνω της παντοδυνάμου αριστοκρατίας της + πατρίδος του, και πρώτος μεγαλοφρόνως και φιλοκινδύνως + οδηγήσας εις τον αγώνα της ελευθερίας και της δόξης λαόν, + όστις διά των κατορθωμάτων του ανεκαίνισε τα προπατορικά + τρόπαια της Σαλαμίνος και της Μυκάλης. + + Εν τούτοις, συνήλθαν εις Άργος όλοι οι πληρεξούσιοι και + ήρχισαν τας προκαταρκτικάς συνεδριάσεις των· αλλ' η + συρροή τόσων στρατευμάτων εις Αργολίδα, αι συμβαίνουσαι + καθ' ημέραν αταξίαι εν τη πόλει, αι παρά τινων + υποκινήσεις του στρατιωτικού κατά των αρχόντων και + διασπαρείς λόγος συνωμοσίας κατ' αυτών ηνάγκασαν τους + πληρεξουσίους να ζητήσωσιν άλλον τόπον ησυχώτερον και + ασφαλέστερον διά τας συνεδριάσεις των, και τοιούτος + εκρίθη το παράλιον χωρίον της Πιάδας, όπου και μετέβησαν + μετονομάσαντές το Επίδαυρον, ως παραπλήσιον της αρχαίας + Επιδαύρου. Συνέτρεξε δε εις την εκεί μετάβασίν των και το + εξής. + + Οι πλείστοι των εν Άργει στρατιωτικών, εν οις και ο + Υψηλάντης και ο Κολοκοτρώνης, μετέβησαν εκείναις ταις + ημέραις εις Κόρινθον επ' ελπίδι κυριεύσεως του φρουρίου + εκείνου. Μαθόντες οι εν Ναυπλίω Τούρκοι την από του + Άργους απομάκρυνσιν των ελληνικών στρατευμάτων διά τινος + αιχμαλώτου αποδράντος, και βεβαιωθέντες ότι ολίγοι ήσαν + οι εναπομείναντες οπλοφόροι, βουλήν έβαλαν να πατήσωσιν + εξ απρόοπτου την πόλιν, και επί τω σκοπώ τούτω εξήλθαν + την 14 δεκεμβρίου 600 σύροντες δύο κανόνια, έτρεψαν εις + φυγήν τους παρά τη οδώ καθημένους ολίγους οπλοφόρους + Έλληνας και κατεφόβισαν τους εν τη πόλει του Άργους· + αλλά, χάρις εις την τόλμην του Νικήτα καί τινων Ελλήνων + και φιλελλήνων παρευρεθέντων, ηναγκάσθησαν να + οπισθοδρομήσωσι χωρίς να πατήσωσι την πόλιν. Επειδή δε το + κίνημα τούτο απεδόθη εις την προδοσίαν του αποδράντος + αιχμαλώτου, εθεωρήθησαν ως συνένοχοι υπό του όχλου οι εν + Άργει ευρισκόμενοι αιχμάλωτοι και εθανατώθησαν· ήσαν δε + ούτοι εκ των επί τη αλώσει της Τριπολιτσάς επιζησάντων. + + Εκ των επιζησάντων ήτον, ως είδαμεν, και ο κορίνθιος + Κιαμήλμπεης. Δι' αυτού, μετενεχθέντος εις Κόρινθον, + επροσπάθησαν οι Έλληνες να πείσωσι τους εχθρούς εις + παράδοσιν της Ακροκορίνθου. Αλλ' οι προς την μητέρα του, + την γυναίκα του και λοιπούς πολιορκουμένους λόγοι του + ανδρός τούτου κατ' εισήγησιν των Ελλήνων δεν εισηκούοντο, + διότι οι πολιορκούμενοι, αν και ετίμων τας διαταγάς του, + ήξευραν ότι παρήγγελλεν όσα τω υπηγόρευαν οι κατέχοντες + αυτόν. Οι Έλληνες επέμεναν έτι μάλλον εις την κυρίευσιν + της Ακροκορίνθου, διότι επίστευαν ότι ήσαν + εναποτεταμιευμένοι οι θησαυροί του Κιαμήλμπεη, ον όλη η + Ελλάς εθεώρει πολυτάλαντον. Οι δε φρουροί ήσαν εντόπιοι, + Αλβανοί, καί τινες Λαλιώται, όλοι 600, πλήρεις ελπίδων + ότι εντός ολίγου θα εισέβαλε και θα έλυε την πολιορκίαν + των η εισέτι, ως ενόμιζαν, διατρίβουσα εν τη Ανατολική + Ελλάδι οθωμανική δύναμις υπό τον Βρυώνην και τον + Μεχμέτην. Εν τοσούτω πολιορκούντες και πολιορκούμενοι + εκανονοβολούντο συνεχώς· και οι μεν πολιορκηταί, + μετακομίσαντες εξ Ύδρας δύο κανόνια και αναβιβάσαντες + αυτά εις Πεντεσκούφι (α) εμπόδιζαν δι' αυτών πάσαν έξοδον + των πολιορκουμένων και τους ηνόχλουν και εντός των οικιών + κανονοβολούντες· ούτοι δε, αν και ανεπιτήδειοι κατ' αρχάς + περί την χρήσιν των κανονίων, εφάνησαν, καθ' ας ημέρας + κατέβησαν εκεί ο Υψηλάντης και οι λοιποί, επιτηδειότεροι + και βλαπτικώτεροι· και εντεύθεν έλαβαν αφορμήν οι Έλληνες + να υποπτεύσωσιν ότι ο Κιαμήλμπεης έστειλεν εκείναις ταις + ημέραις εις την ακρόπολιν επιτήδειον κανονοβολιστήν υπό + πρόσχημα απλού γραμματοφόρου. Αλλά το κακόν της πείνας + ηύξανε και εταλαιπώρει τους εγκλείστους, ών τινες + ηυτομόλουν προς τους Έλληνας· ηυτομόλησαν προς τον + Κολοκοτρώνην επί τη προτάσει του και οι εν τω φρουρίω + ολίγοι Λαλιώται και δεν εκακοποιήθησαν· ηυτομόλησε μετά + ταύτα καί τις δερβίσης, όστις εκληφθείς ως κατάσκοπος + ετιμωρήθη. + + Αφ' ού δ' εβεβαιώθησαν οι έγκλειστοι, ότι πάσα ελπίς + επικουρίας έξωθεν εματαιώθη, οι Αλβανοί πρόθυμοι, ως τους + είδαμεν και άλλοτε, ν' αποχωρίζονται των ομοπίστων επ' + ιδιοτελεία, απεχωρίσθησαν και εν τη παρούση περιστάσει, + και τη συνεργεία του Πλαπούτα και τη μεσιτεία του γνωστού + αυτοίς Πανουργιά, ευρεθέντος εν Κορίνθω, εσυμβιβάσθησαν + μόνοι, και εξήλθαν 150 την 10 Ιανουαρίου, φέροντες τα + όπλα, τας αποσκευάς των και ανά χίλια γρόσια· + προσδιωρίσθη δε η ποσότης αύτη όχι διότι εμελέτων οι + Έλληνες να κρατήσωσι τα περισσεύοντα της περιουσίας των, + αλλ' ίνα μη ιδιοποιηθώσιν ούτοι τα των άλλων εγκλείστων· + επέβησαν δε εις τέσσαρα ελληνικά πλοιάρια προς + διαπόρθμευσιν· αλλά το ήμισυ μόλις διεσώθη, + καταποντισθέντων ή φονευθέντων των άλλων παρασπόνδως. + Απελπισθέντες δε οι εναπομείναντες Τούρκοι εσυμβιβάσθησαν + και ούτοι μετά των επί τω σκοπώ τούτω σταλέντων παρά των + εν Επιδαύρω υπό τους όρους να παραδώσωσι την ακρόπολιν, + όλα τα όπλα, όλην την κινητήν περιουσίαν, εκτός δύο των + πενιχροτέρων ενδυμασιών και μικράς τινος χρηματικής + ποσότητος εις χρήσιν εκάστου, και να μετακομισθώσιν υπ' + ουδέτερα σημαίαν εις την μικράν Ασίαν. Μετά τον + συμβιβασμόν τούτον εισήλθε το υπό τον Βαλέστον τακτιτόν + εις την ακρόπολιν την 14 υπό την ευλογίαν του + παρευρεθέντος επισκόπου Δαμαλών. + + Προπορευόμενος δε ο Κολοκοτρώνης και βαστών ελληνικήν + σημαίαν εσταύρωσε δι' αυτής την πύλην και την έστησεν επί + των επάλξεων· αφωπλίσθησαν μετά ταύτα οι εν τω φρουρίω, + παρέδωκαν τα πράγματά των, άτινα διηρπάγησαν, παρέδωκαν + και τα χρήματα και τα πετράδια των χρησιμεύσαντα εις + μίσθωσιν του ναυτικού, και κατέβησαν εις την πόλιν + αναμένοντες το πλοίον εις διαβίβασίν των, αλλ' οι + πλείστοι κατεστράφησαν μετά τινας ημέρας παρά τα + συνομολογηθέντα, και οι λοιποί τήδε κακείσε διεσπάρησαν ή + εδουλώθησαν· ο δε Κιαμήλ - μπεης, επί λόγω ότι δεν ήθελε + ν' ανακαλύψη τα κατά την πάγκοινον γνώμην κρυπτόμενα + πλούτη του, έπαθε πολλά κακά, αλλά δεν εθανατώθη επ' + ελπίδι ότι θα τ' ανεκάλυπτε βραδύτερον. + + + + 1821-1822 + + ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΖ' + + + + &Επιρροή των αρχόντων και των οπλαρχηγών εν ταις + επαρχίαις και διενέξεις αυτών — Η εν Επιδαύρω πρώτη + εθνική συνέλευσις — Πολιτικά συστήματα — Αντιπροσωπική + κυβέρνησις και καθίδρυσις αυτής εν Κορίνθω.& + + ΠΡΟ της επαναστάσεως μία τάξις ισχυρά υπήρχεν εν + Πελοπόννησω, η των πολιτικών· τάξις δε πολεμικών δεν + υπήρχεν· η τάξις αύτη προήχθη και εμεγαλύνθη επί της + επαναστάσεως εξ αυτής της φύσεως των πραγμάτων. Εν δε τη + στερεά Ελλάδι η τάξις των πολεμικών ούσα η μόνη ισχυρά + προ της επαναστάσεως έγεινεν ισχυροτέρα αφ' ού η + επανάστασις εξερράγη· η δε ανίσχυρος προ της επαναστάσεως + πολιτική έγεινεν ανισχυροτέρα επί της επαναστάσεως, διότι + εν τοις τοιούτοις καιροίς το όπλον υπερισχύει. Όπου δύο + τάξεις αντίζηλοι, εκεί και διενέξεις· αι δε διενέξεις των + τάξεων είναι εις άκρον βαρείαι ως τείνουσαι όχι μόνον εις + αλλαγήν προσώπων, αλλά και εις ανατροπήν συστημάτων. Κατ' + αρχάς της επαναστάσεως εγίνετο εν Πελοποννήσω ό,τι ήθελαν + οι άρχοντες· αλλ' η ευτυχής έκβασις των πολεμικών + κινημάτων έδωκε φυσικώ τω λόγω μετ' ολίγον ισχύν και τοις + οπλαρχηγοίς· η δε διαίρεσις των πολιτικών της + Πελοποννήσου και του Υψηλάντου, αφ' ης ημέρας έφθασεν εις + το μέσον αυτών, του μεν οικειοποιουμένου των δε μη + παραχωρούντων όλην την εξουσίαν, συνέτεινεν έτι μάλλον + εις ενίσχυσιν των οπλαρχηγών. Πάντες ούτοι επεριποιούντο + αυτόν ως αντιφερόμενον προς τους φυσικούς αντιζήλους των, + αλλ' ολίγοι ήσαν οι επιθυμούντες την υπεροχήν του· και + αυτός ο Κολοκοτρώνης εσχετίσθη μεν εξ αρχής προς αυτόν, + διότι τον ωφέλει η σχέσις ανδρός έχοντος όνομα, αλλά δεν + έγεινέ ποτε οπαδός του· μάλιστα επί των διενέξεων των + αρχόντων και αυτού προ της πτώσεως της Τριπολιτσάς ως + προς τον γενικόν οργανισμόν της Πελοποννήσου, ό εστι των + περί εξουσίας, συνυπέγραψε μετά των αρχόντων κατά του + σχεδίου αυτού· εν ενί λόγω ενίσχυεν ο Κολοκοτρώνης τον + Υψηλάντην επιθυμών να ταπεινώση την οφρύν των πολιτικών, + αλλά δεν τον ήθελεν α υ θ έ ν τ η ν του τόπου. + + Οι δε πολιτικοί, αντιφερόμενοι προς τον Υψηλάντην, + επροθυμήθησαν να εγκολπωθώσιν εξ αρχής τον Μαυροκορδάτον, + θεωρούντες αυτόν ως αντίζηλον εκείνου και ως μη έχοντα + τας περί υπεροχής αξιώσεις του, δι' ας ανησύχαζαν· + επεθύμουν δε και να ωφεληθώσιν εκ των πολιτικών γνώσεων + αυτού τόσον τω καιρώ εκείνω αναγκαίων όσον σπανίων. Οι + δύο ούτοι άνδρες εδιχονόησαν κατ' αυτήν την εν Τρικόρφοις + πρώτην, ως είδαμεν, συνέντευξιν. Ο Μαυροκορδάτος έλεγε τω + Υψηλάντη, ότι η δοθείσα αυτώ πασά του γενικού + πληρεξουσίου της Αρχής, πεσόντος ήδη, πληρεξουσιότης δεν + ημπόρει να τω χρησιμεύση εις στήριξιν ης αντεποιείτο εν + Ελλάδι εξουσίας, και ότι μόνη η εθνική θέλησις εδύνατο να + δώση νόμιμον εξουσίαν· αλλ' ούτος διετείνετο ότι πάσα + εξουσία έπρεπε να πηγάζη εκ της Αρχής, ήτις εκίνησε την + επανάστασιν, και ότι δεν εδύνατο αυτός να καταστρέψη τα + δίκαια του αδελφού του. Διχονοήσαντες δε εξ αυτής της + αρχής και κλίνοντες ο μεν προς τους πολιτικούς, ο δε προς + τους στρατιωτικούς, διέμειναν διχονοούντες και + αντιπολιτευόμενοι μέχρι τέλους. + + Επί δε της αρχομένης εθνικής συνελεύσεως το πολιτικόν + κόμμα ήτον ασυγκρίτω λόγω το ισχυρότερον, διότι και το + ισχυρόν σώμα των αρχιερέων και η ισχυροτάτη μερίς των + τριών ναυτικών νήσων ήσαν υπέρ αυτού. Ο,τι δε ήθελαν αι + ναυτικαί νήσοι ήθελεν είτε εκ προαιρέσεως είτε εξ ανάγκης + και όλον το Αιγαίον· ενίσχυε και όλη η Δυτική Ελλάς το + κόμμα τούτο, διατελούσα υπό την επιρροήν του οργανιστού + της και προέδρου της γερουσίας της Μαυροκορδάτου· το + προσενίσχυε και μέγα μέρος της Ανατολικής Ελλάδος. Οι δε + οπλαρχηγοί της στερεάς Ελλάδος, αν και ισχυροί, ούτε μετ' + αλλήλων ούτε μετά των οπλαρχηγών της Πελοποννήσου + συνενοούντο, και διά τούτο το στρατιωτικόν της Ελλάδος + δεν είχε σχεδόν σύστημα. Διά τους λόγους τούτους το + αποτέλεσμα της εθνικής συνελεύσεως ήτο πασίγνωστον εκ + προοιμίων, ό εστιν οποίον το ήθελε το κόμμα των + πολιτικών· αντεφέροντο δε οι πολιτικοί και οι οπλαρχηγοί + της Πελοποννήσου, διότι εκείνοι μεν ήθελαν να κινώσι τα + όπλα των επαρχιών κατά του εχθρού μετά των οπλαρχηγών, + ούτοι δε αντεποιούντο την κίνησιν των όπλων ως έργον + μόνων αυτών· έργον δε εκείνων εθεώρουν την εις τας + εκστρατείας προμήθειαν των αναγκαίων. + + Διά την επικρατούσαν δε καθ' όλην την Ελλάδα αταξίαν, διά + το νεοφανές του πράγματος και διά την εξ ανάγκης έλλειψιν + οποιουδήποτε περί εκλογής νόμου, αι εκλογαί των + αντιπροσώπων, λεγομένων τότε π α ρ α σ τ α τ ώ ν, δεν ήτο + δυνατόν να γένωσι τακτικαί. Εκτός των τριών ναυτικών + νήσων και της Κάσσου και Σκοπέλου, ουδεμία των του + Αιγαίου έστειλεν εις την συνέλευσιν πληρεξουσίους. Μεταξύ + δε των εκ των άλλων μερών συνελθόντων ουδεμία ως προς τον + αριθμόν αναλογία εφυλάχθη. Εν ώ όλη η Πελοπόννησος + έστειλεν 20 αντιπροσώπους, η Ανατολική Ελλάς έστειλεν + αύτη μόνη 26, και μόνον το τρίτον σχεδόν αυτών η Δυτική. + Ο,τι δε επλήθυνε τον αριθμόν των μελών της Ανατολικής + Ελλάδος και διέκρινε την αντιπροσωπείαν εκείνου του + μέρους ήτον η αλλόκοτος είσαξις εις την συνέλευσιν άλλων + εκτός των παραστατών των επαρχιών της υπό το όνομα + συνηγόρων, ισοδυνάμων μεν και ισοψήφων των επαρχιακών + παραστατών, στελλομένων όμως όχι παρά των επαρχιών αλλά + κατ' ευθείαν παρά του Αρείου πάγου. Όπως και αν έχη, η + συνέλευσις εθεωρήθη νόμιμος καθ' όλην την Ελλάδα καθ' + όλους τους καιρούς και παρ' όλων των τάξεων των πολιτών· + ήρχισε δε τας εργασίας της υπό την προεδρίαν του + Μαυροκορδάτου την 20 δεκεμβρίου, γράψασα εν πρώτοις τον + κανονισμόν της, δι' ου διέταξε να μη γίνωνται αι + συνεδριάσεις της εις επήκοον του κοινού, μηδέ να + δημοσιεύωνται όσα λέγονται ειμή κατ' έγκρισιν αυτής· αν + δε και οι πληρεξούσιοι ήσαν σύμφωνοι και αντεπροσώπευαν + όλοι τον λαόν, διηρέθησαν εις τέσσαρας κλάσεις κατά τα + τέσσαρα τμήματα της Ελλάδος, ήγουν την Πελοπόννησον, τας + Νήσους, την Ανατολικήν Ελλάδα και την Δυτικήν, και + διαιρημένοι τοιουτοτρόπως εκάθηντο, εψηφοφόρουν και + υπέγραφαν καθ' ην έλαχαν αι κλάσεις διά κλήρου τάξιν· + συνεδρίαζε δε, συνεψηφοφόρει και συνυπέγραφε και ο + αντιπρόσωπος των Αλβανών, αν και η αλβανοελληνική + συμμαχία ήτον ήδη λελυμένη. + +Ιανουάριος Η συνέλευσις διώρισε δωδεκαμελή επιτροπήν, + ήτοι τρία μέλη αφ' εκάστης των τεσσάρων κλάσεων, εις + σύνταξιν οργανικού νόμου επί τη βάσει συστήματος + δημοκρατικού και εξέδωκε την 1 Ιανουαρίου το ακόλουθον + σύντομον και εμφαντικόν κήρυγμα. + + «Εν ονόματι της αγίας και αδιαιρέτου Τριάδος. + + Το Ελληνικόν έθνος, το υπό την φρικώδη οθωμανικήν + δυναστείαν, μη δυνάμενον να φέρη τον βαρύτατον και + απαραδειγμάτιστον ζυγόν της τυραννίας, και αποσείσαν + αυτόν με μεγάλας θυσίας κηρύττει σήμερον διά των νομίμων + παραστατών του εις εθνικήν συνηγμένων συνέλευσιν ενώπιον + Θεού και ανθρώπων την πολιτικήν αυτού ύπαρξιν και + ανεξαρτησίαν.» + + Η συνέλευσις, θεωρήσασα το σχέδιον του οργανικού νόμου + της επιτροπής της, εις ούτινος την σύνταξιν καθώς και εις + τον μετά ταύτα οργανισμόν των γραμματειών εχρησίμευσε τα + μέγιστα ο ειδήμων Ιταλός Γαλλίνας, παρεδέχθη τελείαν + ανεξιθρησκείαν και ισοτέλειαν προηγουμένου νόμου περί + εισπράξεως των τελών· εκήρυξεν όλους τους Έλληνας ίσους + ενώπιον των νόμων και δεκτούς εν πάση υπηρεσία του + κράτους· εξησφάλισε την ζωήν, την τιμήν και την + ιδιοκτησίαν εκάστου υπό την προστασίαν των νόμων· + κατήργησε την δουλείαν, τα βασανιστήρια και την δήμευσιν· + διέταξε πας φυλακιζόμενος να ειδοποιήται εντός 24 ωρών + περί της αιτίας της φυλακίσεώς του, και να δικάζεται + εντός τριών ημερών· εψήφισε στρατιωτικόν οργανισμόν· + εχάρισε προνόμια τοις Επιδαυρίοις, εγκατέστησε κυβέρνησιν + εκ δύο σωμάτων, βουλευτικού ή αντιπροσωπικού και + νομοτελεστικού· διέταξεν ο αριθμός των μελών του + βουλευτικού και ο τρόπος του εκλέγειν και εκλέγεσθαι να + ορισθώσι μετά ταύτα· επέτρεψε να προβάλη πας βουλευτής + διά του προέδρου νομοσχέδια· παρήγγειλε δημοσίας τας + τακτικάς και εκτάκτους συνεδριάσεις του βουλευτικού, + μυστικάς δε μόνον επί τη αιτήσει πέντε βουλευτών· + προσδιώρισεν εις πέντε τον αριθμόν των μελών του + νομοτελεστικού εκλεγομένων υπό του βουλευτικού εκτός των + μελών αυτού· έδωκε τω νομοτελεστικώ εξουσίαν να κινή τας + κατά ξηράν και κατά θάλασσαν δυνάμεις· να εισάγη εις το + βουλευτικόν νομοσχέδια· να το συγκαλή εις έκτακτον + συνεδρίασιν· να εκτελή τους νόμους· να φροντίζη περί της + γενικής ασφαλείας· να ενεργή εκτάκτως τα δέοντα εις + ανακάλυψιν προδοσίας, αλλά να δικαιολογή την πράξιν του + παρά τω βουλευτικώ εντός δύο ημερών· να φέρη ενώπιον + αυτού νομοσχέδιον περί συστάσεως παρασήμων, και περί + στολής και μισθοδοσίας των πολιτικών και πολεμικών + υπαλλήλων· να διορίζη οκτώ γραμματείς οφείλοντας να + ενεργώσι τα καθήκοντά των επί τη ιδία αυτών ευθύνη, ήγουν + τον αρχιγραμματέα της επικρατείας, τον και επί των + εξωτερικών, τον επί των εσωτερικών, τον επί των + οικονομικών, τον επί του δικαίου, τον επί των + στρατιωτικών, τον επί των ναυτικών, τον επί της θρησκείας + και τον επί της αστυνομίας· ώρισε την διάρκειαν των δύο + σωμάτων ενιαύσιον· εκανόνισε τα καθήκοντά των, τας προς + άλληλα σχέσεις των και την εις την νομοθεσίαν συνδρομήν + των· ενέδυσεν αμφότερα δύναμιν του κηρύττειν πόλεμον και + συνάπτειν ειρήνην, μόνον δε το νομοτελεστικόν την του + συνδέειν ολιγοημέρους ανακωχάς· ανέθεσεν εις μεν το + νομοτελεστικόν τα περί στρατιωτικών προβιβασμών και + αμοιβών διά τας προς την πατρίδα υπηρεσίας υπό την + έγκρισιν του βουλευτικού, εις δε το βουλευτικόν την καθ' + εκάστην αρχιετίαν ψήφισιν του προϋπολογισμού των εσόδων + και εξόδων εισαγομένου παρά του νομοτελεστικού, και την + επιψήφισιν του απολογισμού καθ' εκάστην ληξιετίαν, + εξαιρέσασα μόνον το πρώτον έτος καθ' ό ώφειλαν το μεν + βουλευτικόν να χορηγή τα δέοντα άνευ προϋπολογισμού και + μηδεμιάς αναβολής, το δε νομοτελεστικόν να δώση λόγον της + διαχειρίσεως το τέλος του έτους· επέτρεψε τω + νομοτελεστικώ να κόπτη νόμισμα αφ' ού διατάξη και όπως + διατάξη το βουλευτικόν, να δανείζεται και να εκποιή + εθνικά κτήματα συναινέσει του βουλευτικού, και + απηγόρευσεν εις αμφότερα τα σώματα οποιανδήποτε πράξιν + σκοπόν έχουσαν την κατάργησιν της πολιτικής υπάρξεως του + έθνους. Αν δέ ποτε κατηγορείτο βουλευτής επί πολιτικώ + εγκλήματι, διέταξε να διορίζεται επταμελής επιτροπή του + βουλευτικού εις εξέτασιν αν ήτο δεκτή η κατηγορία και εις + έγγραφον κοινοποίησιν της γνώμης αυτής εις το + βουλευτικόν· και αν διά των δύο τρίτων των ψήφων αυτού + κατεγινώσκετο ο κατηγορούμενος, εκηρύττετο έκπτωτος και + παρεπέμπετο ως απλούς πολίτης εις το ανώτατον δικαστήριον + της Ελλάδος προς δίκην και τιμωρίαν κατά τους νόμους, μη + φυλακιζόμενος όμως προ της εκπτώσεώς του. Κατά τον αυτόν + τρόπον ελέγχοντο και εκρίνοντο και οι γραμματείς, αν + έπιπταν εις το αυτό έγκλημα· τα δε μέλη του + νομοτελεστικού κατηγορούντο και αυτά ενώπιον του + βουλευτικού επί τοιαύτη ενοχή, αλλ' ελεγχόμενα υπό + εννεαμελούς επιτροπής και αν μετά τον έλεγχον + κατεγινώσκοντο διά των τέσσαρων πέμπτων των ψήφων του + βουλευτικού, εγίνοντο έκπτωτα και παρεπέμποντο, ως και οι + βουλευταί και οι γραμματείς, εις το ανώτατον δικαστήριον + της Ελλάδος, αλλά μηδ' αυτά εφυλακίζοντο προ της + εκπτώσεώς των. Αν δε όλον το νομοτελεστικόν εσυνθηκοποίει + εις κατάργησιν της πολιτικής υπάρξεως του έθνους, ή + έπιπτεν εις άλλο έγκλημα παρανομίας, τότε, αφ' ού + απεδεικνύετο το έγκλημα, εγίνετο εν πρώτοις ο πρόεδρος + έκπτωτος, και μετά την αντικατάστασιν αυτού κατηγορούντο + τα μέλη έν προς έν, καθ' όν τρόπον ερρέθη, και ελεγχόμενα + επαιδεύοντο. Η δε κυβέρνησις ώφειλε, καθ' ό διέταξεν η + συνέλευσις, να περιθάλπη τας χήρας και τα ορφανά των + φονευομένων και τους υπέρ πατρίδος δυστυχούντας, να + βραβεύη τους ανδραγαθούντας και τους καλώς υπηρετούντας, + και ν' ανταμείβη τους εις θεραπείαν των αναγκών του + έθνους συνεισφέροντας. + + Η συνέλευσις, αφ' ού διέγραψε τα του βουλευτικού και + νομοτελεστικού, εφρόντισε και περί του δικαστικού κλάδου + και ώρισε να εγκατασταθώσι δικαστήρια, ανώτατον μεν όπου + έδρευεν η κυβέρνησις, εφετεία δε εν ταις έδραις των + κεντρικών διοικήσεων, εν εκάστη δε επαρχία πρωτοδικείον + μη έχον εγκληματικήν δικαιοδοσίαν ανατεθείσαν εις μόνα τα + εφετεία και το ανώτατον· διέταξε δε και εν πάση κοινότητι + ή εν παντί χωρίω ειρηνοδικείον, και την εφαρμογήν διά μεν + τα πολιτικά και εγκληματικά των βυζαντινών νόμων, διά δε + τα εμπορικά των γαλλικών μέχρις ου συνταχθώσιν εθνικοί + κώδηκες. Αφ' ού δε τοιουτοτρόπως ωργάνισε τα της + προσωρινής κυβερνήσεως, έβαλεν υπό τας διαταγάς της τας + δύο Γερουσίας και τον Άρειον πάγον, και κατήργησε τα + σύμβολα και τας σημαίας της Φιλικής Εταιρίας· και ως + χαρακτηριστικόν μεν της εθνικής σφραγίδος παρεδέχθη την + Αθηνάν, ως σημαίαν δε εθνικήν την εξ εννέα οριζοντείων + και εναλλάξ κειμένων κυανών και λευκών ταινιών. Αναγκαία + ήτον η κατάργησις των συμβόλων της Εταιρίας. Οι Έλληνες + επροσπάθουν να ελκύσωσι την συμπάθειαν των αυλών· αλλ' αι + αυλαί, ως είδαμεν, απεστρέφοντο τας μυστικάς Εταιρίας ως + συνωμοσίας κατ' αυτών. Αν δε και η Φιλική Εταιρία δεν + είχε σχέσιν προς άλλας μυστικάς εταιρίας, η εν Λαϋβάχη + διακήρυξις της ιεράς συμμαχίας την περιέπλεξεν εις την + κατηγορίαν ταύτην· διά τούτο το συμφέρον της Ελλάδος + απήτει να εξαλείψη ό,τι και κατ' επιφάνειαν την + ενοχοποίει. Αλλ' ο Υψηλάντης κατεταράχθη και ωργίσθη + ιδίως κατά του Μαυροκορδάτου, ον εθεώρει δικαίως ως + υποβολέα της πράξεως ταύτης. Εντεύθεν ενισχύθη έτι μάλλον + η διχόνοια των δύο τούτων ανδρών. + + Τούτων ούτω διατεθέντων, ησχολήθη η συνέλευσις εις + συγκρότησιν της νέας κυβερνήσεως, και εξελέξατο μέλη του + νομοτελεστικού τον Μαυροκορδάτον τον και πρόεδρον, τον + δημοκρατικώτερον των προυχόντων Κανακάρην τον και μετά + ταύτα αντιπρόεδρον, τον Αναγνώστην Παπαγιαννόπουλον + (Δηληγιάννην), τον Ιωάννην Ορλάνδον και τον Ιωάννην + Λογοθέτην· και οι μεν πληρεξούσιοι της Πελοποννήσου και + της στερεάς Ελλάδος, έχοντες όχι μόνον εντολήν να + συγκροτήσωσι την συνέλευσιν, αλλά και δύναμιν ν' + αποτελέσωσι μέρος της κυβερνήσεως, διέμειναν, όσοι δεν + συμπεριελήφθησαν εις το νομοτελεστικόν, ως μέλη του + βουλευτικού· οι δε των νήσων, εις ους δεν εδόθη η αυτή + δύναμις, δεν μετεσχηματίσθησαν εις βουλευτάς· αλλά και αι + νήσοι αύται και άλλαι έστειλαν μετ' ολίγον τους βουλευτάς + των· διωρίσθη δε και προσωρινή έδρα της νέας κυβερνήσεως + η Κόρινθος, και ούτω διελύθη η συνέλευσις την 15 + Ιανουαρίου, εργασθείσα ησύχως και ευτάκτως καθ' όλην την + διάρκειάν της, και κηρύξασα επί τέλους (α) ότι ο πόλεμος + της Ελλάδος κατά των Τούρκων δεν εστηρίζετο επί + δημαγωγικών, στασιωδών ή ιδιοτελών αρχών, αλλ' ότι σκοπόν + είχε την απόσεισιν του σκληρού και ξένου ζυγού και την + πολιτικήν εξομοίωσιν των Ελλήνων προς τους λοιπούς + χριστιανικούς λαούς, ή εν αποτυχία την τελείαν εξόντωσίν + των ως προτιμοτέραν της ζωής υπό τοιαύτην αισχράν + δουλείαν. Το κήρυγμα τούτο ανέφερε και τας αιτίας δι' ας + ανεβλήθη μέχρι τούδε ο εθνικός οργανισμός· και αφ' ού + ανήγγειλεν εν συντόμω τα γενόμενα, εκάλει τους λαούς εις + ομόνοιαν, εις διατήρησιν των νόμων και εις υποταγήν προς + την κυβέρνησιν, ως τα μόνα συντελεστικά προς στερέωσιν + της ανεξαρτησίας των. + + Η επανάστασις της Ελλάδος δεν εξερράγη περί πολιτικών + συστημάτων, αλλά προς απόσεισιν του οθωμανικού ζυγού και + προς ανέγερσιν του ελληνικού εθνισμού· διά τούτο, ότε + συνήλθαν οι Έλληνες εις Επίδαυρον, δεν έπεσαν εις + σπουδαίας συζητήσεις περί αρχών. + + Μεταξύ δε των τριών συστημάτων, του μοναρχικού, του + ολιγαρχικού και του δημοκρατικού, το μοναρχικόν ήτον + αναντιρρήτως το δημοφιλέστερον εν Ελλάδι. «Πότε θα μάς + έλθει ο αφέντης;» ηρώτων οι Έλληνες από άκρου έως άκρου + της Ελλάδος· αι δε ναυτικαί νήσοι εν τοις εγγράφοις των + και η Ανατολική Ελλάς εν τη συνελεύσει της εθεώρησαν + επισήμως και ομογνωμόνως την βασιλείαν ως το πλήρωμα των + ευχών των. Εδύνατό τις των Ελλήνων, ωφελούμενος υπό της + τοιαύτης διαθέσεως όλων των κλάσεων του ελληνικού λαού, + να καθήση τότε μονοκράτωρ. Τοιούτος υπεδεικνύετο ο + Υψηλάντης· αλλ' η υπερισχύουσα μερίς της εθνικής + συνελεύσεως ήτον όλη εναντία του· διά τούτο κατεβιβάσθη + μάλλον ή ανεβιβάσθη. + + Εδύναντο ίσως και οι προύχοντες, όντες ισχυρότατοι εν τη + συνελεύσει, να ενθρονίσωσι το ολιγαρχικόν σύστημα· αλλ' + ούτε καν το επεχείρησαν. Ο κυριώτερος τούτων σκοπός ήτον + η μη ανύψωσις του Υψηλάντου και η μη ενίσχυσις του + στρατιωτικού· ανελογίζοντο δε ότι η οικειοποίησις της + εθνικής εξουσίας αντέβαινε προς τον σκοπόν τούτον. Τω + όντι τοιούτον σύστημα, απαρέσκον εν γένει, ήτον ικανόν ν' + αποσπάση πολλούς πολιτικούς φίλους των και να τους + οικειώση προς τους εναντίους των, να συνενώση δε κατ' + αυτών και το μη έως τότε συνηνωμένον στρατιωτικόν της + στερεάς Ελλάδος και της Πελοποννήσου. Συνέτρεξαν δε και + οι εξής λόγοι κατά της συστάσεως της ολιγαρχίας. + + Η Ελλάς, αναδεχθείσα τον δε δεινόν αγώνα, και ερειδομένη + επί τη δικαιοσύνη και τη αγιότητί του, διότι πας αγών + εθνικός κατά ξένης εξουσίας είναι δίκαιος και άγιος, + ήλπιζεν έξωθεν βοήθειαν. Έξωθεν δε δύο συστήματα είχαν + υπερασπιστάς, το μοναρχικόν και το δημοκρατικόν· το + πρώτον είχε τας αυλάς, το δεύτερον τους λαούς· ώστε το + ολιγαρχικόν θα έβλαπτε μάλλον ή θα ωφέλει εξωτερικώς την + Ελλάδα ως απροστάτευτον υπό των αυλών, και ως μισούμενον + υπό των λαών· αλλ' ημείς, γνωρίζοντες τους προύχοντας της + Πελοποννήσου εκ του πλησίον και συνυπηρετήσαντες επί της + επαναστάσεως, οφείλομεν ν' αποδώσωμεν αυτοίς εν πλήρει + γνώσει την πρέπουσαν δικαιοσύνην ομολογούντες ότι, αν δεν + έδειξάν ποτε διάθεσιν να ενθρονισθώσι δεσπόται της + πατρίδος σφετεριζόμενοι την εθνικήν Αρχήν, δεν + επηρρεάσθησαν εκ μόνης πολιτικής προνοίας, αλλά και εκ + πατριωτικής και φιλελευθέρας προαιρέσεως. Όλα ταύτα τα + αίτια συνέτρεξαν εις το να συστηθή εν Επιδαύρω + δημοκρατική κυβέρνησις, εν ώ το δημοκρατικόν στοιχείον + ήτο πάντη ανίσχυρον, διότι ολιγώτατοι μόνον νέοι, + σπουδάσαντες εν Ευρώπη, ήσαν οι υπερασπισταί του. Ίνα δε + μη καταθορυβηθή η τότε παντοδύναμος ιερά συμμαχία επί τη + συστάσει δημοκρατικής κυβερνήσεως εκλήθη η κυβέρνησις + προσωρινή και αφέθη η θύρα ανοικτή εις θεμελιώδεις + πολιτικάς μετοβολάς. + + Εξ όσων δε, διερχόμενοι τα της συνελεύσεως είπαμεν, + απεδείχθη, ότι το στρατιωτικόν της Πελοποννήσου απέτυχε, + διότι όλη η Αρχή εδόθη τοις αντιπάλοις του, και ότι ο + Υψηλάντης ωλιγωρήθη· αλλ' ουδείς αντείπεν ουδ' αντέστη + εις τας αποφάσεις της συνελεύσεως. Και αυτός ο Υψηλάντης, + όστις δυσαρεστούμενος διέτριβε διαρκούσης της συνελεύσεως + εν Κορίνθω, αφ' ού είδεν ότι ετάφη η Αρχή της Φιλικής + Εταιρίας εν Επιδαύρω υπό το νέον σύμβολον, την Αθηνάν, + και την δίχρουν σημαίαν, και συνετάφη και πάσα εκείθεν + εξουσία, εδέχθη την προεδρίαν της βουλής δοθείσαν αυτώ ως + δείγμα τιμής διά την προς αυτόν σωζομένην υπόληψιν του + κοινού· αλλ' ουδέ και τότε μετέβη εις Επίδαυρον, όπου + ενήργει τα της προεδρίας ο Πετρόμπεης, ως αντιπρόεδρος. + + Το δε νομοτελεστικόν την αυτήν ημέραν, καθ' ην + συνεκροτήθη, διώρισε τους υπουργούς, ους εκάλεσε + Μινίστρους, τον Νέγρην επί της αρχιγραμματείας της + επικρατείας, επί των εξωτερικών υποθέσεων και πρόεδρον + του συμβουλίου των υπουργών, τον Ιωάννην Κωλέττην επί των + εσωτερικών, τον Πανούτσον Νοταράν επί της οικονομίας, τον + Νότην Μπότσαρην επί των στρατιωτικών, τριμελή επιτροπήν + επί των ναυτικών, τον Θεόδωρον Βλάσην επί του δικαίου, + τον επίσκοπον Ανδρούσης Ιωσήφ επί των θρησκευτικών, και + τον Λάμπρον Νάκον επί της αστυνομίας, την δε επιούσαν + εκήρυξε την έναρξιν των εργασιών του. + + Πρώτη δε φροντίς της νέας κυβερνήσεως ήτον η εύρεσις + πόρου εις σύστασιν και διατήρησιν των στρατοπέδων και εις + κίνησιν του στόλου. Επί τω σκοπώ τούτω εψηφίσθησαν δάνεια + και γενικαί συνεισφοραί· αλλά μικρά η ωφέλεια εξ αιτίας + των περιστάσεων. Λόγος πολύς έγεινεν επί συνελεύσεως και + περί πρεσβειών προς τας ευρωπαϊκάς αυλάς· αλλ' η + κυβέρνησις εις ην ανετέθη η φροντίς, δεν έκρινεν εύλογον + να ενεργήση τι κατ' εκείνας τας περιστάσεις, διότι η καθ' + ημών επικρατούσα διάθεσις των αυλών ήτο φανερά, και ως εκ + της διαθέσεως ταύτης η αποβολή των πρέσβεων βεβαία. Τα + δύο κυβερνητικά σώματα διέμειναν εργαζόμενα εν Επιδαύρω, + το μεν βουλευτικόν μέχρι της 23, το δε νομοτελεστικόν + μέχρι της 28· μετέβησαν δε μετά ταύτα εις Κόρινθον όπου + επανέλαβαν τας διακοπείσας συνεδριάσεις των την 31, το + μεν βουλευτικόν υπό την προεδρίαν του Υψηλάντου, το δε + νομοτελεστικόν υπό την αντιπροεδρίαν του Κανακάρη, διότι + ο πρόεδρος Μαυροκορδάτος μετέβη εξ Επιδαύρου εις Ύδραν + προς έκπλουν του στόλου, και προς εξέτασιν ψιθυρίσματός + τινος περί σκευωρουμένης εν τη νήσω επίβουλής εις + υποδούλωσίν της· αλλ' η σκευωρία αύτη, αν τω όντι υπήρξε, + διεσκεδάσθη αβλαβώς και αθορύβως. + + Η δε κυβέρνησις, καθ' ας ημέρας ευρίσκετο εν Επιδαύρω, + έσπευσε να ψηφίση και έκοψεν εν Κορίνθω μετάλλια φέροντα + εφ' ενός μεν την εικόνα της Αθηνάς και γύρωθεν αυτής «Η - + Ε λ λ ά ς – ε υ γ ν ω μ ο ν ο ύ σ α.» εφ' ετέρου δε «ε θ + ν ι κ ή – σ υ ν έ λ ε υ σ ι ς - α ω κ β»· εκόπησαν δε τα + μετάλλια ταύτα χάριν των ησύχως, ακινδύνως και εν ομονοία + τον εν Επιδαύρω πολιτικόν οργανισμόν υπογραψάντων και των + εις την σύνταξιν αυτού συνεργησάντων· αλλά της τιμής + ταύτης δεν ηξιώθησαν οι κατά γην και θάλασσαν + προκινδυνεύοντες. Τα μέλη της κυβερνήσεως ήσαν και μέλη + της συνελεύσεως, ώστε απέδωκαν αυτοί εαυτοίς ως λυτρωταίς + της πατρίδος τας τιμάς ταύτας, παρορώντες τους εν πολέμω + αληθείς λυτρωτάς της. + + + + 1821-1822 + + ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΗ'. + + + + &Ατυχής εκστρατεία εις Καρυστίαν, και θάνατος Ηλίου + Μαυρομιχάλη. — Έκπλους του οθωμανικού στόλου και απόβασις + στρατευμάτων εις Πάτρας. — Ναυμαχία εν τω κόλπω των + Πατρών. — Τα μεταξύ του μεγάλου αρμοστού των Ιονίων νήσων + και του ελληνικού στόλου. — Εκστρατεία υπό τον + Κολοκοτρώνην εις πολιορκίαν των Πατρών.& + + ΚΑΘ' όν καιρόν συνέταττεν η εν Επιδαύρω συνέλευσις τον + θεμελιώδη νόμον, ο Ηλίας Μαυρομιχάλης μετέβη εις Αθήνας + ως αρχηγός της πολιορκίας της ακροπόλεως επί τη προτάσει + των εντοπίων συναινέσει και των εν Επιδαυρίω. + + Η ατυχής πρώτη εις Κάρυστον εκστρατεία, περί ης άλλοτε + ανεφέραμεν, δεν απήλπισε τους εις κυρίευσιν αυτής + αγωνιζομένους. Απεδόθη η αποτυχία εις την επικρατούσαν + τότε εν τω στρατοπέδω αναρχίαν, εις την απειρίαν των + στρατιωτών και κυρίως εις την έλλειψιν αξίου και σέβας + εμπνέοντος αρχηγού. Ο άοκνος επίσκοπος Καρύστου, ο την + πρώτην εκστρατείαν συγκροτήσας, επεχείρησε και δευτέραν· + μετέβη εις Ύδραν, εκείθεν εις Τρίκορφα, επανήλθεν εις + Ύδραν, επεσκέφθη την Κέαν, παντού στρατολογών, + χρηματολογών και ποριζόμενος πολεμεφόδια και τροφάς, και + την 16 νοεμβρίου κατήντησεν εις Ερέτριαν όπου διέμεινε + μέχρι τινός, διότι ο Ομέρμπεης περιεφέρετο εις τα περί + την Κούμην χωρία συνάζων και αποταμιεύων τρόφιμα εν + Στούροις. Απομακρυνθέντος δε τούτου, εκίνησεν ο επίσκοπος + προς τα Βρυσάκια μετά 50 στρατιωτών, εις έντευξιν του + Αγγελή Γοβρίνα· αλλά άμα έφθασεν εις το στρατόπεδον και + εφάνησαν επερχόμενοι εκ Χαλκίδος εχθροί μαθόντες την + διάβασίν του· ακροβολισμού δε γενομένου επί της πεδιάδος + της Καστέλλας απέναντι του στρατοπέδου, έχασαν οι Τούρκοι + δύο πολεμιστάς και επανήλθαν εις το φρούριον. Μετά τρεις + δε ημέρας επέστρεψεν ο επίσκοπος εις Ερέτριαν + συμπαραλαβών, συναινέσει του Αγγελή, τον Κριεζώτην και + τους υπό την οδηγίαν αυτού ως συναγωνιστάς εις + απελευθέρωσιν της Καρύστου. Αρξαμένου δε του ραμαζανίου, + ησύχασαν ο μεν Ομέρμπεης εν Καρύστω, οι δε λοιποί Τούρκοι + εν Στούροις. Τότε οι πρόκριτοι των χωρίων, μείναντες + ανενόχλητοι, συνήλθαν εις Αλιβέρι και συνευδόκησαν, πριν + επιχειρήσωσί τι κατά της Καρύστου, να φέρωσιν έξωθεν + σημαντικόν τινα και άξιον αρχηγόν έχοντα και ικανούς + στρατιώτας εμπειροπολέμους· η σταλείσα δε εις εύρεσιν του + αρχηγού τούτου επιτροπή, ης μέλος ήτο και ο επίσκοπος, + ηύρε τον Ηλίαν Μαυρομιχάλην εν Αθήναις φθάσαντα εκεί κατ' + εκείνας τας ημέρας, τον έπεισε να μη αναδεχθή την + πολιορκίαν της ακροπόλεως, τον εχειροτόνησεν αρχηγόν όλων + των κατά της Καρύστου στρατευμάτων, και τω έδωκεν άδειαν + να στρατολογήση επί μισθώ. Αλλ', εν ώ η επιτροπή έπραττε + ταύτα, οι οπλαρχηγίσκοι του εν Ευβοία στρατοπέδου, + συμπληρουμένου εξ εντοπίων και ξένων εις 700, + αποδοκιμάζοντες την αποστολήν της επιτροπής, διώρισαν + αρχηγόν τον Βάσσον Μαυροβουνιώτην ελθόντα κατά τον + παρελθόντα αύγουστον εκ Σμύρνης εις Κούμην και + διαδεχθέντα κοινή γνώμη των Κουμιωτών τον φονευθέντα + αρχηγόν των Παπάν· ώστε αντί ενός το στρατόπεδον απέκτησε + δύο αρχηγούς. + +Ιανουάριος Την δε 3 Ιανουαρίου έφθασεν ο Ηλίας εις το + απέναντι της Εύβοιας χωρίον της Αττικής, Κάλαμον, + συνοδευόμενος υπό του θείου του Κυριακούλη και + ακολουθούμενος υπό 600, και την 5 διεβιβάσθη πανστρατιά + όπου το άλλο στρατόπεδον. Ήλθε συγχρόνως και γράμμα του + Οδυσσέως προς τον επίσκοπον λέγον, ότι παρηκολούθει και + αυτός μετά δισχιλίων. + + Αφ' ότου έφθασεν ο Ηλίας, εστέλλοντο γράμματα συχνάκις + εις το ελληνικόν στρατόπεδον παρά των Στουρέων + παρακλητικά όπως τους ελευθερώσωσιν από των εμφωλευόντων + και τυραννούντων αυτούς Τούρκων. Αι αλλεπάλληλοι + παρακλήσεις ηνάγκασαν τον φιλότιμον Ηλίαν και τους + λοιπούς να εκστρατεύσωσι προς τα Στούρα χωρίς ν' + αναμείνωσι την προσδοκωμένην υπό τον Οδυσσέα δύναμιν και + επί τω σκοπώ τούτω μετέβησαν όλοι εις Μεσοχώρια δύο ώρας + μακράν των Στούρων και έμειναν εκεί συσκεπτόμενοι περί + του μελετωμένου κινήματος. Εσυμβιβάσθησαν δε ο Ηλίας και + ο Βάσσος, ίνα θεωρώνται και οι δύο ως αρχηγοί, + ενηγκαλίσθησαν ως αδελφοί, και ωρκίσθησαν ενώπιον του + επισκόπου επί του ιερού ευαγγελίου να συμβοηθώνται εν + καιρώ ανάγκης, και να φυλάττεται ευταξία παρά τοις υπό + την οδηγίαν των. + + Τριακόσιοι επίλεκτοι Τούρκοι ηυλίζοντο ταις ημέραις + εκείναις εν Στούροις, όπου ήσαν και αι σιτοθήκαι. Πριν + επιπέσωσιν οι Έλληνες, εσχεδίασαν οι δύο αρχηγοί των να + στείλωσιν ανά 150 εις κατάληψιν του Διακοφτίου, στενού + μεταξύ Στούρων και Καρύστου, επί σκοπώ να εμποδισθή πάσα + εκ Καρύστου βοήθεια, και την 11 εξεστράτευσαν και αυτοί + εκ Μεσοχωρίων και κατέλαβαν δυο μικρά χωρία, ημιώριον + μακράν των Στούρων το έν, και τέταρτον ώρας το άλλο· και + εν μεν τω πλησιεστέρω ετοποθετήθη ο Βάσσος, εν δε τω + απωτέρω ο Ηλίας. Την δε 12, πρωίας γενομένης, εφάνησαν + έξωθεν των Στούρων οι Τούρκοι προκαλούντες κατά τον + ομηρικόν τρόπον τους Έλληνας εις μάχην. Αν και δεν + απεστάλησαν οι 300, ως εσχεδιάσθη, εις κατάληψιν του + στενού, εφώρμησαν οι περί τον Βάσσον μηδέ τους περί τον + Ηλίαν αναμείναντες· αλλ' αρξαμένης της μάχης επεβοήθησαν + ούτοι, και συμπολεμήσαντες γενναίως απώθησαν τους εχθρούς + εις το χωρίον, και πατήσαντές το τους απέκλεισαν περί την + μεσημβρίαν εντός ολίγων οχυρών οικιών. Τούτου δε + γενομένου, παραλαβόντες ο Βάσσος και ο Κυριακούλης τινάς + υπήγαν να καταλάβωσιν αυτοί το στενόν του Διακοφτίου· + αλλ', εν ώ ανέβαιναν, κατέβαινεν εκείθεν ο Ομέρμπεης + ειδοποιηθείς αφ' εσπέρας περί των εχθρικών κινημάτων. + Αδυνατώτεροι οι περί τον Βάσσον και τον Κυριακούλην + ωπισθοδρόμησαν και απεχωρίσθησαν των αποκλειόντων τους + εχθρούς εν Στούροις, οίτινες μηδέν υποπτεύοντες έξωθεν, + διότι υπέθεταν το στενόν προκατειλημμένον, εξεφάντοναν· + αλλά μαθόντες αίφνης ότι ήρχετο ο Ομέρμπεης, ακούσαντες + και τον τουφεκισμόν, ετράπησαν οι μεν προς τα πλοία οι δε + προς τα μακρυνά χωρία. Εξήλθε τότε του χωρίου και ο Ηλίας + έχων 7 μόνον συντρόφους υπεραγαπώντας αυτόν και πάντοτε + παρακολουθούντας, και καταλαβών ανεμόμυλόν τινα ασκεπή + επί λόφου, κοινώς λεγόμενον Κοκκινόμυλον, παρεκίνει + εκείθεν τους λοιπούς να εγκαρτερήσωσιν· αλλ' εις μάτην αι + πατριωτικαί προτροπαί του. Αφ' ού δε επλησίασεν ο + Ομέρμπεης εις Στούρα, εξήλθαν οι εντός των οχυρών οικιών + Τούρκοι, και καταδιώκοντες οι μεν εντεύθεν οι δε εκείθεν + τους Έλληνας φεύγοντας, κατήντησαν εις τον Κοκκινόμυλον, + όπου συνεσωρεύθησαν όλοι πολεμούντες. Τότε ο Ηλίας και οι + περί αυτόν, βλέποντες ότι απελείφθησαν μόνοι, επεχείρησαν + να εξορμήσωσι ξιφήρεις διά μέσου των εχθρών· αλλ', εκτός + δύο διασωθέντων, όλοι απέθαναν εν οις και ο χαριέστατος + και φιλότιμος Ηλίας ευκλεώς βιώσας και ευκλεέστερον + αποβιώσας. Ο δε Ομέρμπεης, μαθών ότι είς των φονευθέντων + ήτον ο επίσημος ούτος νέος, έκοψε την κεφαλήν του και την + έστειλεν εις Κωνσταντινούπολιν. + + Μετά το δυστύχημα τούτο συνήχθησαν οι πρόκριτοι πολιτικοί + και πολεμικοί εις Αλιβέρι προσπαθούντες να διατηρηθή το + στρατόπεδον· εν ώ δε εσκέπτοντο περί δευτέρου κινήματος, + έφθασεν ο Οδυσσεύς έχων 300 και τους εθάρρυνεν· εκίνησαν + δε περί τα τέλη του Ιανουαρίου όλοι προς την Κάρυστον, + όπου συνεσωρεύθησαν και όλοι οι Τούρκοι εν οις και οι + κατέχοντες επί της προτέρας μάχης τα Στούρα· και ο μεν + Οδυσσεύς μετά των 300 κατέλαβε την θέσιν Π λ α κ ω τ ά + και έκοψε το εις το φρούριον ρέον νερόν· ο δε + Κυριακούλης, ο Κριεζώτης και ο Βάσσος κατέλαβαν τους + κήπους περιορίσαντες τους Τούρκους εντός του φρουρίου, + και ακροβολιζόμενοι καθ' ημέραν. Εξ αιτίας δε του + κανονοβολισμού έπεσε πεπαλαιωμένον τι μέρος του φρουρίου, + και οι Τούρκοι υποπτεύοντες μη δι' αυτού τους πατήσωσιν + οι Έλληνες αίφνης, σπανίως έκτοτε εξήρχοντο. Εν ώ δε η + πολιορκία εφαίνετο προκύπτουσα, ο Οδυσσεύς έφυγεν αίφνης + μετά των οπαδών του εν πολλή βία εις Μελισσώνα, δύο ώρας + μακράν της Καρύστου. Φυγόντος αυτού, οι εχθροί έπεσαν + αμέσως επί τους απομείναντας και τους κατεδίωξαν μίαν + ήμισυ ώραν μακράν μέχρι του Κατσερονίου, όπου και + πρότερον ήσαν οι Έλληνες, και ήδη διενυκτέρευσαν. Το δε + πρωί οι αρχηγοί, απορούντες δικαίως επί τη αιφνιδίω φυγή + του Οδυσσέως, έστειλαν έφιππον φέροντα γράμματα προς + αυτόν, δι' ων ηρώτων την αιτίαν της απροσδοκήτου φυγής + του και εζήτουν γνώμην περί του πρακτέου. Ο + γραμματοφόρος, απαντήσας τον Οδυσσέα φεύγοντα κατά τα + Στούρα και απολιπόντα εν Μελισσώνι και τους αρρώστους και + τας τροφάς, τω έδωκε τα γράμματα, αλλ' απάντησιν δεν + έλαβε. Φθάσας ο Οδυσσεύς εις τα Στούρα το εσπέρας ηύρεν + εκεί τον επίσκοπον και τους προκρίτους των χωρίων, και + ερωτηθείς περί της φυγής του ανέβαλε την απάντησιν εις + την αύριον εν τούτοις διέταξε το στράτευμά του να υπάγη + εις Βρυσάκια και να περάση, εις την αντικρύ ξηράν όπου + και επέρασεν· αυτός δε μηδόλως αιτιολογήσας την φυγήν του + διεπορθμεύθη εκ του λιμένος των Στούρων μετά 50 αντικρύ + και εκείθεν μετέβη εις Λεβαδείαν. Η διαγωγή αύτη του + Οδυσσέως υπελήφθη ως επιβουλή. Ενίσχυσαν δε την υπόνοιαν + ταύτην και δώρα καπνού και ταμβάκου σταλέντα προς αυτόν + παρά του Ομέρμπεη ολίγον προ της φυγής του. Η ιδέα της + επιβουλής δεν εξηλείφθη εισέτι, στηριζομένη μάλιστα επί + τη μετά ταύτα διαγωγή του. Άλλοι δε συγκαταβατικώτεροι + απέδωκαν την φυγήν του εις την κατ' εκείνας τας ημέρας + μετάβασιν του Υψηλάντου και του Νικήτα εις την Ανατολικήν + Ελλάδα, προς ους έχων στενάς σχέσεις ήθελε να ευρεθή εν + τη Λεβαδεία επί της εκεί αφίξεώς των. Αλλ' όσον μεν περί + της μετά ταύτα διαγωγής του Οδυσσέως εις εξήγησιν της + προτέρας, σφάλλει όστις θέλει να εύρη πάντοτε εκ + προθέσεως μίαν και την αυτήν σειράν πολιτεύματος των + σημαντικών ανθρώπων καθ' όλον το στάδιόν των επί + επαναστάσεως. Αι επαναστάσεις διά της σφοδράς ροπής των + αλλοιούν τα υπάρχοντα, παρεκτρέπονται πολλάκις του σκοπού + ον προέθεντο εξ αρχής, και υπό των πολιτικών και + πολεμικών περιπετειών παρασυρόμεναι συμπαρασύρουν συνήθως + και τους ανθρώπους και τροποποιούν τα φρονήματά των + παριστάμεναι υπό διαφόρους φάσεις. Ο Οδυσσεύς, μέγας και + πολύς μετά την εν Γραβιά μάχην, και ο σημαντικώτερος και + ισχυρότερος των οπλαρχηγών της Ανατολικής Ελλάδος επί της + φυγής του ουδεμίαν είχεν αφορμήν τότε εις επιβουλήν. Αλλ' + ημείς, διερχόμενοι σωζόμενά τινα έγγραφα του Αρείου + πάγου, ηύραμεν επιστολήν του Οδυσσέως δι' ης + αποδεικνύεται ότι διετάχθη παρά της Αρχής εκείνης να + επανακάμψη. Την επιστολήν ταύτην, αν και μη + δικαιολογούσαν τον τρόπον της φυγής του εν αγνοία των + συμπολεμιστών του, εκδίδομεν ενταύθα. + + «Αρεοπαγίται προσκυνώ. + + Κατά την προσταγήν σας δεν έλειψα αμέσως αφ' ού έλαβα το + έξοχον γράμμα σας και ερίχθηκα εις το εδώθε μέρος. + Εμποδίσθηκα όμως εδώ εξ αιτίας του καιρού οπού δεν + επέρασαν όλοι οι άνθρωποι και τους προσμένω κατ' αυτάς· + αν όμως και είναι καμμία ανάγκη, γράψετέ μου διά να + προφθάσω αμέσως χωρίς αργοπορίαν, και είμαι έτοιμος εις + την προσταγήν σας. Μένω. 1822, Φεβρουαρίου 15. Ορδί + Καπανδρίτι». + + Μετά δε την από Καρυστίας φυγήν του Οδυσσέως εθεώρησαν οι + λοιποί οπλαρχηγοί την περαιτέρω εκεί διατριβήν των πάντη + άχρηστον· όθεν, εκτός του ιθαγενούς Κριεζώτου + εναπομείναντος και περιφερομένου εις τα βουνά Ερετρίας + και Κούμης, όλοι, εν οις και ο επίσκοπος, ανεχώρησαν, και + ετελείωσεν η εις απελευθέρωσιν της Καρύστου δευτέρα + εκστρατεία χείρων της πρώτης. Διέμεινε δε ως και πρότερον + το άλλο ευβοϊκόν στρατόπεδον εν Βρυσακίοις, αλλά και αυτό + έπαθε μετ' ολίγον δεινόν πάθημα, φονευθέντων έν τινι + συμπλοκή κατά την Καστέλλαν τον μάρτιον μήνα του αρίστου + αρχηγού του Αγγελή Γοβρίνα, του αδελφού του Αναγνώστη, + και του Κότση. Μετά το δυστύχημα τούτο ανεδείχθη αρχηγός + του στρατοπέδου ο Τομαράς. + + Κατά τον αυτόν καιρόν, ακμάζοντος του χειμώνος, η Πύλη + ητοίμασε, παρά την επικρατούσαν συνήθειάν της, ναυτικήν + και στρατιωτικήν δύναμιν κατά της Πελοποννήσου. Η ναυτική + δύναμις υπό την οδηγίαν του καπητανάμπεη, έχοντος υπό τας + διαταγάς του και τον υποναύαρχον της Αιγύπτου Γιβραλτάρην + καί τινα πλοία Αλγερινά, Τουνεζινά και Τριπολινά, + συνίστατο εκ 3 φρεγατών, 4 κορβετών και 8 δικατάρτων· + συνέπλεαν δε και πολλά φορταγωγά φέροντα εις απόβασιν έως + 4000 στρατιώτας ασιανούς υπό τον Καρά - Μεχμέτπασαν (α) + τον άλλοτε αρχιπυροβολιστήν, και παντός είδους πολεμικάς + αποσκευάς. Η θαλάσσιος δε αύτη δύναμις εφάνη έξωθεν της + Ύδρας την 27 Ιανουαρίου όπου εστάθη και ύψωσέ τινα + σημεία. Η εμφάνισις των σημείων τούτων έδωκε νέαν αφορμήν + να θεωρηθή πραγματική η περί ης ανεφέραμεν προ ολίγου + επίβουλή, αλλ' απάντησις δεν εφάνη δοθείσα, και ο στόλος + έπλευσεν εις Μοθώνην, την επεσίτισε, και μαθών ότι το + Νεόκαστρον ήτο σχεδόν αφρούρητον ητοιμάσθη να το προσβάλη + εξ απροόπτου, και μία φρεγάτα φέρουσα την σημαίαν του + Γιβραλτάρη, μία κορβέττα και έν δικάταρτον τω επλησίασαν + την 30 Ιανουαρίου· ήλθαν δε και διά ξηράς Τούρκοι εκ + Μοθώνης. Έτυχαν εν αυτώ ως 40 φιλέλληνες υπό την οδηγίαν + του στρατηγού Νορμάννου καταπλεύσαντες προ ολίγου εκ + Μασσαλίας. Οι φιλοπόλεμοι ούτοι και έμπειροι + κανονοβολισταί, συνεργούς έχοντες και τους εναπομείναντας + Έλληνας, διότι επί τω εμφανισμώ της εχθρικής δυνάμεως οι + πλείστοι των εν τω φρουρίω έφυγαν, αντεκανονοβόλησαν + ευτυχώς τα κανονοβολούντα εχθρικά πλοία και τα ηνάγκασαν + ν' απομακρυνθώσιν άπρακτα· επληγώθησαν δε τρεις εκ των εν + τω φρουρίω, και εσκοτώθησαν και επληγώθησαν καί τινες + Οθωμανοί. + +Φεβρουάριος Μετά την αποτυχίαν ταύτην ο στόλος + απέπλευσεν όλος και ελλιμένισε την 2 φεβρουαρίου + έμπροσθεν της Ζακύνθου, όπου η ουδετέρα κυβέρνησις τον + υπεδέχθη ευμενώς, εν ώ απέπεμψεν, ως είδαμεν, δυσμενώς το + εμβάν εις τον λιμένα εκείνον πρό τινος καιρού ελληνικόν + πλοίον χωρίς να το αφήση μήτε καν ν' αράξη. Εξ αιτίας δε + των εναντίων ανέμων ο στόλος ούτος ενδιέμεινε μέχρι της + 13, καθ' ην ανήχθη, και μηδέν καθ' όλον τον πλουν του + εμπόδιον απαντήσας κατέπλευσεν εις Πάτρας, όπου + απεβιβάσθησαν αι πολεμικαί αποσκευαί, εν αις και 20 + πεδινά κανόνια, οι τετρακισχίλιοι στρατιώται και ο + αρχηγός αυτών Μεχμέτπασας. + + Εν ώ δε ο εχθρικός στόλος έπλεε την ελληνικήν θάλασσαν, + αι τρεις ναυτικαί νήσοι ητοίμαζαν τα πλοία των. + Εικοσιεπτά υδραϊκά υπό τον Μιαούλην διαδεχθέντα τον + ναύαρχον Γιακουμάκην Τομπάζην παραιτηθέντα, είκοσι + σπετσιωτικά υπό τον Γκίκαν Τσούπαν, δεκαέξ ψαριανά υπό + τον Νικολήν Αποστόλην και δύο πυρπολικά συνηνώθησαν + έξωθεν της Ύδρας, ανήχθησαν την 8, και ηγκυροβόλησαν την + 16 έξωθεν του Μεσολογγίου· την δε 17 και 18 έπλευσαν προς + τας Πάτρας, αλλ' επόδισαν εξ αιτίας σφοδράς αντιπνοίας· + ανήχθησαν την 20 εκ νέου τρίτην ώραν πριν εξημερώση, υπό + εναντίον πάντοτε άνεμον· ανήχθησαν και τα εν τω λιμένι + των Πατρών εχθρικά. Ηγωνίζοντο δε οι δύο στόλοι ο μεν + τουρκικός να εκπλεύση αμαχητί, ο δε ελληνικός να βλάψη + τον τουρκικόν εκπλέοντα. Μέχρι τούδε ο ελληνικός, οσάκις + απήντα τον εχθρικόν παρεφύλαττε μάλλον τα κινήματά του ή + εφώρμα, προσπαθών να τον βλάψη διά μόνων των πυρπολικών· + αλλ' ο νέος ναύαρχος, ο μεγαλότολμος Μιαούλης, ήλλαξε τον + τρόπον του πολεμείν, έδωκε το σημείον της εκ συστάδην + μάχης, και πρώτος, αν και ο επικρατών αντίπλους άνεμος + έγεινε σφοδρότερος, ώρμησεν εις το μέσον δύο φρεγατών + εκπλήξας και αυτόν τον εχθρόν διά της τόσης τόλμης. + Κατόπιν ήλθαν εις το μέσον ο Μανώλης Τομπάζης, ο + Σαχτούρης, ο Αντώνης Κριεζής, ο Γκίκας Τσούπας, ο + ναύαρχος των Ψαρών, ο Κωνσταντίνος Κοτσιάς, ο Κοσμάς και + ο Λάμπρος, και έφεραν άνω κάτω όλον τον εχθρικόν στόλον. + Πέντε περίπου ώρας διήρκεσεν η ναυμαχία επικρατούσης + σχεδόν τρικυμίας. Τρεις Έλληνες εσκοτώθησαν, δέκα + επληγώθησαν, και τα ελληνικά πλοία μεγάλως εβλάφθησαν. + Άδηλος η ζημία του εχθρικού στόλου, αλλ' ο τρόμος του + κατάδηλος· διότι, αφ' ού διεχωρίσθησαν οι στόλοι περί την + εσπέραν, κατέφυγεν ούτος ως εις άσυλον εις τον φιλικόν + του λιμένα της Ζακύνθου τόσον ατάκτως, ώστε δύο πλοία του + έπεσαν την νύκτα εις τα ρηχά προς το λοιμοκαθαρτήριον· + εκινδύνευσαν δε να πάθωσι και τα λοιπά υπό των φίλων + χειρότερα παρ' όσα έπαθαν υπό των εχθρών, διότι τα + ευρεθέντα εν τω λιμένι της Ζακύνθου πολεμικά αγγλικά και + αυστριακά τόσον εφοβήθησαν μήπως τα ατάκτως εισπλέοντα + υπό το σκότος πέσωσιν επ' αυτά, ώστε τα εκανονοβόλησαν + την νύκτα ως εχθρικά. Τόσον δε τα τουρκικά εφοβούντο τα + παραφυλάττοντα έξωθεν του λιμένος ελληνικά, ώστε έτοιμα + ήσαν να κανονοβολήσωσιν εν τη απελπισία των την πόλιν αν + εξελαύνοντο. Αφ' ού ο ελληνικός στόλος περιέπλευσε δύο + ημέρας έξωθεν της Ζακύνθου κατέπλευσεν εις το Κατάκωλον + προς ύδρευσιν. + + Την δε 23 ήλθε προς αυτόν αγγλικόν πλοίον δικαιολογούν + επί τη τρικυμία την μη αποβολήν του τουρκικού στόλου από + του λιμένος της Ζακύνθου, και απαγορεύον αυστηρώς πάσαν + σύγκρουσιν αυτού και του ελληνικού εντός της ιονίου + θαλάσσης. Επί τη κοινοποιήσει ταύτη επανέπλευσε την αυτήν + ημέραν ο ελληνικός εις τον λιμένα του Μεσολογγίου, + εξέπλευσε και ο εν Ζακύνθω τουρκικός προς το εσπέρας· + αλλά την ακόλουθον αυγήν έγεινεν άφαντος, διότι, εν ώ + υπεκρίθη αφ' εσπέρας ότι έπλεε προς τας Πάτρας, θέλων ν' + αποκρύψη, ως απεδείχθη μετά ταύτα, τον αληθή σκοπόν του, + και ν' αποφύγη τοιουτοτρόπως τας νέας προσβολάς των + Ελλήνων, παρήλλαξε τον πλουν του υπό το σκότος της νυκτός + και διεσώθη εις Αλεξάνδρειαν, όπου επισυμβάσης τρικυμίας + εναυάγησε μία των φρεγατών του. Ο δε ελληνικός έπλευσε + προς τας Πάτρας εις σύλληψιν των εκεί μεινάντων + φορταγωγών· αλλά τα πλοία ταύτα, άμα φανείσης της + ελληνικής σημαίας, έκοψαν τας αγκύρας και κατέφυγαν + ενδότερον των φρουρίων του κορινθιακού κόλπου όπου + ησφαλίσθησαν. Την δε 27 ανεχώρησεν ο ελληνικός στόλος εις + τα ίδια· απέμειναν δε εν τω λιμένι του Μεσολογγίου οκτώ + μόνον πλοία υπό τον Μιαούλην. + + Διέμεναν εν Μούρτω εκ της άλλοτε αυτόθι καταπλευσάσης + τουρκικής μοίρας μία φρεγάτα, μία κορβέττα και τέσσαρα + δικάταρτα. Ο Μιαούλης, θέλων να κυριεύση ή καύση τα πλοία + ταύτα, απέστειλεν εν πρώτοις τα επτά εις Ρινιάσαν αντικρύ + της Αντιπάξου φρουρουμένην υπό Σουλιωτών, ίνα παραλάβωσιν + εκείθεν 200 Σουλιώτας ως συναγωνιστάς επί της ξηράς προς + ευόδωσιν του σκοπού· παρηκολούθησε δε και αυτός φέρων εκ + Μεσολογγίου πολεμεφόδια εις χρήσιν των στρατιωτών. + +Μάρτιος Την 6 μαρτίου ανήχθη ο εν Ρινιάση στολίσκος· εν + ώ δε απείχε του Μούρτου δέκα μίλια, ήλθεν αγγλικόν πλοίον + αναγγέλλον, ότι δεν εδίδετο άδεια να πλεύση εις το παρά + την ηπειρωτικήν παραλίαν νησίδιον του Μούρτου ως κείμενον + εν τω μεταξύ Κορυφών και Ηπείρου πορθμώ. Ο ναύαρχος + Μιαούλης έστειλεν ευθύς την Τερψιχόρην, πλοίον του + στολίσκου του, εις Κορυφούς προς τον μέγαν αρμοστήν, + παραπονούμενος διά την απροσδόκητον ταύτην απαγόρευσιν, + και επανέπλευσε μετά των λοιπών του πλοίων εις Μεσολόγγι + αναμένων εκεί την απάντησιν. Την 9 έφθασεν η Τερψιχόρη + έμπροσθεν των Κορυφών, ο δε πλοίαρχος, φέρων τα γράμματα, + εισήλθεν επί της λέμβου του εις τον λιμένα αφήσας εκτός + αυτού το πλοίον μετέωρον ως σκοπεύων να επανέλθη προς τον + ναύαρχον άμα ελάμβανε τας απαντήσεις. Αλλ', απόντος του + πλοιάρχου, η κυβέρνησις έφερεν εν αγνοία αυτού την + Τερψιχόρην εις τον λιμένα και κατεβίβασε την σημαίαν της. + Τούτου δε γενομένου, ειδοποίησε τον πλοίαρχον περί ων + έπραξεν, ειπούσα, ότι δεν εκράτει το πλοίον ως εχθρικόν, + αλλά διότι τα πληρώματα άλλων ελληνικών πλοίων επάτησαν + την γην της αγίας Μαύρας και ήρπασαν πρόβατα, και διά + τούτο το πλοίον έπρεπε να μείνη, εν τω λιμένι των Κορυφών + έως ού εδίδετο η πρέπουσα ικανοποίησις διά την + καταπάτησιν της υπό ουδετέραν σημαίαν γης, και η + οφειλομένη αποζημίωσις διά την αρπαγήν των ζώων· διέταξε + δε να λύσωσι και τα πανία του πλοίου. Ο πλοίαρχος, όστις + άλλα επροσδόκα και άλλα ηύρεν, αντέτεινεν εις την λύσιν + των πανίων και ηπείλησεν ότι, αν τον εβίαζαν, θα έρριπτε + πυρ εις την πυριτοθήκην του πλοίου και θα έκαιε και αυτό + αύτανδρον και τα εν τω λιμένι λοιπά πλοία· αλλά την + επιούσαν επείσθη και τα έλυσεν. + + Η περί ης ο λόγος καταπάτησις της ουδετέρας γης και η + αρπαγή των ζώων ήσαν αληθείς, και ο μέγας αρμοστής είχε + δίκαιον ν' απαιτήση ικανοποίησιν και αποζημίωσιν· αλλά + πώς εδύνατο να κρατήση αθώον πλοίον σταλέν προς αυτόν δι' + άλλην υπόθεσιν καλή πίστει; Η αντικακοποίησις τότε είναι + συγχωρητή, όταν ο κακοποιήσας αρνήται την οφειλομένην + ικανοποίησιν· αλλά μήπως η ελληνική κυβέρνησις την + ηρνείτο, ή εδύνατο ποτε να την αρνηθή; ή μήπως οι Τούρκοι + δεν έπραξαν τα αυτά και χειρότερα κατά της αγγλικής + σημαίας; Πρό τινος καιρού δεν είχαν αρπάσει έσωθεν πλοίου + υπό αγγλοϊονικήν σημαίαν όχι πρόβατα, αλλά ανθρώπους και + παρθένους, την οικογένειαν του εκ Πατρών Αποστόλη + Περούκα; και όμως οι Άγγλοι ούτε πλοίον τουρκικόν + εκράτησαν, ούτε την τουρκικήν σημαίαν ύβρισαν, αλλ' + ηρκέσθησαν να ελευθερώσωσι τους συλληφθέντας, και τούτους + σχεδόν γυμνούς. Και ταύτα πάντα έπραττεν ο μέγας αρμοστής + εις ύβριν της ελληνικής σημαίας κατέμπροσθεν πλοίου της + τουρκικής μοίρας ευρεθέντος ταις ημέραις εκείναις εν τω + λιμένι των Κορυφών. + + Αφ' ού δε τοιουτοτρόπως εκρατήθη η Τερψιχόρη μέχρι της + 21, απελύθη επί τη προτάσει του ναυάρχου Άγγλου ελθόντος + κατ εκείνας τας ημέρας εις Κορυφούς και αποδοκιμάσαντος + την διαγωγήν του Μεϊτλάνδου· κατήρε δε εις Μεσολόγγι την + νύκτα της 22 όπου την ανέμενεν ο Μιαούλης, όστις, ιδών + ότι δεν επετρέπετο η μελετωμένη κατά των εν Μούρτω + εχθρικών πλοίων προσβολή, ανεχώρησε την 24 μεθ' όλων των + πλοίων εις τα ίδια. + + Εν τω μεταξύ δε τούτω, ο μέγας αρμοστής απέστειλεν εις + Ύδραν την φρεγάταν Καμβρίαν υπό τον Χαμιλτώνα, και εν + αυτή τον διερμηνέα της κυβερνήσεως Πετρίδην, και τη + εγνωστοποίησεν, ότι απήτει τετρακόσια δίστηλα ως + αποζημίωσιν της εν αγία Μαύρα αρπαγής των προβάτων, και + ικανοποίησιν διά την καταπάτησιν της ουδετέρας γης της· + ότι επί λόγω υγειονομικών προφυλάξεων απηγορεύετο να + πλησιάζωσι τα υπό ελληνικήν σημαίαν πλοία τας ιονίους + ακτάς εντός 4 μιλίων και να εισπλέωσι τον πορθμόν των + Κορυφών ότι το νησίδιον του Μούοτου ανήκεν εις την + Επτάννησον, και ως τοιούτον ήτον απρόσιτον, και ότι + ώφειλε να προειδοποιή η ελληνική κυβέρνησις τον μέγαν + αρμοστήν οσάκις ο ελληνικός στόλος εμελέτα να διαπλεύση + την μεταξύ των Ιονίων νήσων και της ελληνικής παραλίας + θάλασσαν. + + Μαθούσα ταύτα η ελληνική κυβέρνησις έσπευσε να στείλη + προς τον μέγαν αρμοστήν τον Σπανιωλάκην και τον διέταξεν, + εγχειρίζων τα περί της αποστολής του γράμματα, να τω + αναγγείλη, ότι η ελληνική κυβέρνησις ετοίμη ήτο να + πληρώση τα απαιτούμενα τετρακόσια δίστηλα, ότι κατεγίνετο + να εύρη τους ενόχους και να τους παιδεύση, ότι απόστασις + των ελληνικών πλοίων από της Ιονίου ακτής ενός μιλίου + εφαίνετο ως προς τον υγειονομικόν σκοπόν ισοδύναμος + αποστάσεως τεσσάρων, ότι αν ο μέγας αρμοστής εθεώρει το + νησίδιον του Μούρτου ως εξάρτημα της Επταννήσου και διά + την αιτίαν ταύτην απέκλειε του λιμένος αυτού τα ελληνικά + πλοία, ώφειλε κατά την επαγγελλομένην ουδετερότητα ν' + απομακρύνη και τα οθωμανικά, και ότι η ελληνική + κυβέρνησις, αν και εβλάπτοντο τα συμφέροντά της διά της + ανακαλύψεως των σκοπών της, συγκατετίθετο να προειδοποιή + τον μέγαν αρμοστήν περί του προκειμένου διάπλου, αφ' ού + τα μέλλοντα να διαπλεύσωσι την ιόνιον θάλασσαν πλοία της + έφθαναν εις Γλαρέντσαν. + + Διά τοιούτων λογικών και συνδιαλλακτικών οδηγιών + εφωδιασμένος ο Σπανιωλάκης ανεχώρησεν εκ Κορίνθου. Αλλά, + μόλις το φέρον αυτόν πλοίον έφθασεν εις τον λιμένα των + Κορυφών, ο μέγας αρμοστής διέταξε ν' αράξη εν μεμονωμένω + τινί μέρει, και το περιεκύκλωσε διά φυλάκων και + στρατιωτών επαγρυπνούντων αυστηρώς μη τυχόν οι εν αυτώ + και οι κάτοικοι της πόλεως συγκοινωνήσωσι· τον δε + απεσταλμένον της Ελλάδος περιώρισεν εν τω πλοίω, και την + 16 απριλίου τω έστειλε την ακόλουθον απάντησιν + υπογεγραμμένην, εν ονόματι και κατά διαταγήν αυτού, παρά + του εξ απορρήτων του, Φρεδερίκου Χάνκη. + + * * * + + «Κύριε, + + Ο λόρδος μέγας αρμοστής των ιονίων νήσων έλαβε τας + επιστολάς λεγούσας ότι τας έστελλαν προς αυτόν τινές α υ + τ ο ν ο μ α ζ ό μ ε ν ο ι - κ υ β έ ρ ν η σ ι ς - τ η ς – + Ε λ λ ά δ ο ς διά τινος απεσταλμένου αυτής ευρισκομένου + κατά το παρόν εν τούτω τω λιμένι και διατεταγμένου υπό + της περί ης ο λόγος αυτωνομάστου κυβερνήσεως να έλθη εις + λόγους μετά του λόρδου μεγάλου αρμοστού. + + Η αυτού εξοχότης αγνοεί παντάπασιν, ότι υπάρχει προσωρινή + κυβέρνησις της Ελλάδος, διά τούτο δεν ημπορεί ν' + αναγνωρίση τοιούτον απεσταλμένον· μόνη η ανάγκη να + διατηρήση, καθώς πάντοτε διετήρησε, τας αρχάς + αυστηροτάτης ουδετερότητος την παρακινεί να συγκατανεύση + όπως λάβη υπ' όψιν τινά των εν ταις ανωτέρω επιστολαίς· + ευδοκεί λοιπόν να διαδηλώση, ότι ουδεμίαν θέλει να έχη + ανταπόκρισιν μετά κατ' όνομα Δυνάμεως, ην δεν γνωρίζει, + και ότι η απόφασίς της είναι εν συνόψει η ακόλουθος. + + Πλοίον λεγόμενον ελληνικόν υπό σημαίαν μη αναγνωριζομένην + και ουδαμού δεκτήν αποκλείεται των Ιονίων λιμένων. Δεν + οφείλει η αυτού εξοχότης να συζητήση μετά Δυνάμεως μη + αναγνωριζομένης ό,τι κρίνει εύλογον να πράξη· λέγει όμως + ότι το νησίδιον του Μούρτου εξαρτάται από του Ιονίου + κράτους, και ότι ο βασιλεύς της Αγγλίας είναι ο μόνος + προστάτης του. Η αυτού εξοχότης θεωρεί προς τούτοις όλον + τον μεταξύ Μούρτου και Κασιωπίας πορθμόν των Κορυφών ως + πραγματικώς λιμένα των Κορυφών. Η Ιόνιος κυβέρνησις, + ορμωμένη εκ των αρχών της αυτής ουδετερότητος, ην πάντοτε + διετήρησεν ως προς τους αλληλομαχούντας, ελεεινολογεί την + μωράν αλαζονείαν των ωθησάντων τα πράγματα εις την + τωρινήν κατάστασιν. Η αυτού εξοχότης αξιοί ο εν τω λιμένι + τούτω άνθρωπος ν' αναχωρήση εν ακαρεί.» + + * * * + + Διά της επιστολής ταύτης ο μέγας αρμοστής απηγόρευεν εις + τα ελληνικά πλοία τον μεταξύ Κορυφών και ηπειρωτικής + παραλίας διάπλουν και την εφόρμησιν αυτών επί τα εν τω + λιμένι του Μούρτου τουρκικά, διότι τον μεν πορθμόν + εθεώρει ως πραγματικώς λιμένα των Κορυφών, το δε νησίδιον + του Μούρτου ως υπό την μοναδικήν προστασίαν της Αγγλίας. + Παλαιαί συνθήκαι μεταξύ Βενετίας και Τουρκίας απηγόρευαν + τω όντι τον εις τον πορθμόν πλουν τουρκικών πολεμικών + πλοίων καθώς και την ανέγερσιν οχυρωμάτων επί της + τουρκικής του πορθμού παραλίας. Αλλ' ο σκοπός, δι' ον + ωρίσθη άλλοτε τούτο, απέβλεπεν, ως είναι πασιφανές, εις + την ασφάλειαν της νήσου των Κορυφών από ενδεχομένης + τουρκικής αποβάσεως· αφ' ού δε μετέπεσεν η Αρχή των νήσων + από των Βενετών εις άλλους, εθεωρείτο ο όρος ως μη + υπάρχων. Αλλά, αν ήθελεν ο μέγας αρμοστής να τον + εφαρμόση, διατί κατά παράβασιν αυτού άφησε τα τουρκικά + πλοία να εισπλεύσωσι τον απηγορευμένον πορθμόν και ν' + ασφαλισθώσιν εντός αυτού; αν δ' επροφασίζετο ότι τα + εδέχθη επί της αποστασίας του Αλή, διατί τα διετήρει και + μετά την καταστροφήν αυτού παρά την προκήρυξίν του; δεν + έλεγε δι' αυτής ότι πλοία είτε τουρκικά είτε ελληνικά δεν + ήσαν δεκτά εντός των Ιονίων λιμένων; δεν εχρεώστει να + αποδιώξει και τα τουρκικά αφ' ού δεν εδέχετο τα ελληνικά; + η μεροληψία του μεγάλου αρμοστού επί βλάβη της Ελλάδος + ήτο τόσον μάλλον αξιόμεμπτος καθ' όσον ήθελε να την + κρύπτη πάντοτε υπό το όνομα αυστηράς ουδετερότητος. Το δε + ύφος της επιστολής, ανάξιον ανδρός κατέχοντος τόσον + υψηλήν θέσιν, αρκεί αυτό και μόνον να δείξη το προς τον + ελληνικόν αγώνα πάθος αυτού. + + Ο δε Κολοκοτρώνης, αν και εμποδίσθη του να εκστρατεύση + μετά την πτώσιν της Τριπολιτσάς εις Πάτρας, ανεδείχθη + μετά την εν Επιδαύρω συνέλευσιν κοινή, γνώμη αρχηγός της + πολιορκίας και έδειξεν επί των ετοιμασιών της εκστρατείας + του άκραν δραστηριότητα. Ανέβη εν πρώτοις εις + Τριπολιτσάν, όθεν απέστειλεν εν ονόματι της κυβερνήσεως + τας περί στρατολογίας διαταγάς του εις πολλάς επαρχίας + της Πελοποννήσου, και αφήσας τον υιόν του Πάνον ως + πολιτάρχην, μετέβη εις Καρύταιναν και εκείθεν εις + Γαστούνην όπου διέτριψεν ημέρας τινάς προπαρασκευάζων τα + του πολέμου. + + Το σχίσμα μεταξύ των προεστώτων της Πελοποννήσου και των + οπλαρχηγών ουδαμού ήτο τόσον επαισθητόν ή τόσον + βλαπτικόν, όσον εν τη επαρχία της Καρυταίνης, διότι αλλού + μεν υπερίσχυε τα εν τη το άλλο κόμμα, εν δε τη επαρχία + ταύτη οι Δηληγιάνναι και οι Κολοκοτρώναι, οι + αντιφερόμενοι, ήσαν ισοδύναμοι. Εις μάτην επροσπάθησαν οι + εν Επιδαύρω να τους συμβιβάσωσι· φιλοτιμίαι, αντιζηλίαι + και συμφέροντα απέκρουαν πάντα συμβιβασμόν. Οι μεν + Δηληγιάνναι ήθελαν να διατηρήσωσιν ην είχαν υπεροχήν προ + της επαναστάσεως εν τη επαρχία των, ο δε Κολοκοτρώνης + ήθελε να κινή αυτός όλα τα όπλα της. Αλλ' εν τη παρούση + περιστάσει, επειδή και τα δύο μέρη είχαν περί πολλού την + εκστρατείαν, εσυμβιβάσθησαν ώστε να στρατολογήση, έκαστον + κόμμα τους ιδίους, και οι υπό τον Δηληγιάννην να μη + στρατοπεδεύσωσιν όπου οι υπό τον Κολοκοτρώνην. Αφ' ού δε + τα διάφορα σώματα εξεστράτευσαν εκ των διαφόρων επαρχιών + προς τας Πάτρας, 1500 Καρυτινοί υπό τον Πλαπούταν, 800 + Γαστουναίοι υπό τον Κωνσταντίνον Πετμεζάν και άλλοι τόσοι + Τριπολιτσιώται, Φαναρίται και Πύργιοι υπό τον Γενναίον + και άλλους οπλαρχηγούς, ετοποθετήθησαν κατ' αρχάς εν τω + χωρίω του Αλή - τσελεπή 8 ώρας μακράν των Πατρών μετ' + ολίγας δε ημέρας μετετόπισαν εις το πλησιέστερον χωρίον + Αχαϊάν 4 ώρας μακράν των Πατρών. Οι δε Καλαβρυτινοί ως + 1000 υπό τον Ζαήμην και άλλους, και οι Πατρείς ως 500 υπό + τους Κουμανιώτας, ετοποθετήθησαν εν πρώτοις κατά τα + Νεζερά, και μετ' ολίγον κατέλαβαν και την Χαλανδρίτσαν. + Συνηνώθησαν και οι μετά ταύτα φθάσαντες Καρυτινοί ως 800 + υπό τον Κανέλλον Δηλιγιάννην, και ως 600 Τριπολιτσιώται + υπό τον Σέκερην, τον Λεβιδιώτην, και άλλους. Κατείχαν δε + και τα Σελά ως 300 υπό τον Λόντον. Ο δε Κολοκοτρώνης + εστρατοπέδευσεν εν τω χωρίω του Αλή - τσελεπή· όλοι δε οι + εκστρατεύσαντες συνηριθμούντο αρχομένου του μαρτίου εις + 6300. + + Οι δε εν Πάτραις Τούρκοι, ενισχυθέντες υπό των εσχάτως + εκεί αποβάντων, ήσαν ικανοί όχι μόνον εις άμυναν αλλά και + εις επίθεσιν. Την 25 φεβρουαρίου εξεστράτευσαν πανστρατιά + υπό την οδηγίαν του νεοελθόντος Μεχμέτπασα, και + διενυκτέρευσαν εν τω χωρίω του Τσουκαλά. Την ακόλουθον + ημέραν δισχίλιοι εκίνησαν κατά την Αχαϊάν, και + ολιγαριθμότεροι κατά την Χαλανδρίτσαν. Απέχουν δε τα δυο + ταύτα χωρία απ' αλλήλων τέσσαρας ήμισυ ώρας· και οι μεν + κατέχοντες την Χαλανδρίτσαν Πατρείς ολίγοι όντες έφυγαν, + και οι εχθροί έκαυσαν το χωρίον· οι δε υπό τον Πλαπούταν, + τον Γενναίον και τον Πετμεζάν, ιδόντες την Χαλανδρίτσαν + καιομένην και μαθόντες παρά της προφυλακής των ότι + επήρχοντο οι Τούρκοι, εκίνησαν άφοβοι εις απάντησίν των. + Ήτον αύτη η πρώτη φορά καθ' ην οι Πελοποννήσιοι ήρχοντο + εις μάχην μετά των Ανατολιτών, ους εμπαίζοντες διά την + ενδυμασίαν και τον τρόπον του πολεμείν ωνόμαζαν + Κακλαμάνους, και τον Μεχμέτπασαν Κακλαμάμπασαν· αλλ' οι + Κακλαμάνοι, αν και δεν ήσαν επιδέξιοι εις τουφεκοπόλεμον, + δεν ήσαν άνανδροι· ήσαν δε και επιτήδειοι διαξιφισταί. Εν + τη συμπλοκή, δε ταύτη τους έτρεψαν οι Έλληνες, τους + κατεδίωξαν και τους περιώρισαν επί του λοφίσκου του + Τσουκαλά. Η μάχη αύτη διήρκεσε σχεδόν μέχρι της εσπέρας· + την δε νύκτα επανήλθαν οι μεν Τούρκοι εις Πάτρας, οι δε + Έλληνες εις Αχαϊάν. Εφονεύθησαν δε εν τη μάχη, 4 Έλληνες + και 30 Τούρκοι, εν οις και είς χιλίαρχος, όστις κυκλωθείς + υπό του Αποστόλη Κολοκοτρώνη και τριών άλλων Ελλήνων και + δις πληγωθείς, έκοψε πρώτον την κεφαλήν ενός των + κυκλούντων αυτόν και έπειτα έπεσε νεκρός υπό τα τραύματα + των άλλων. + + Μετά δε την περί ης ο λόγος συμπλοκήν έφερεν ο + Κολοκοτρώνης πλησιέστερον του εχθρού τα στρατεύματα, και + αυτός μεν και τα υπό τον Πλαπούταν κατέλαβαν το Σαραβάλι, + τα δε υπό τον Γενναίον και τον Τσαννέτον Χρηστόπουλον τον + Παλαιόπυργον, τα δε υπό τον Πετμεζάν, τον Γιαννάκην + Κολοκοτρώνην και τον Παπασταθόπουλον την Οβριάν· 700 δε + Καλαβρυτινοί διετάχθησαν να καταλάβωσι το Γηροκομείον. + Πριν δε κινήση όλον το σώμα των Καλαβρυτινών εις κατοχήν + της θέσεως ταύτης επροπορεύθησαν ως 60 εξ αυτών. Εξήλθαν + συγχρόνως των Πατρών καί τινες Τούρκοι εις κατάληψιν της + αυτής θέσεως, αλλ' ηύραν αυτήν προκαταληφθείσαν υπό των + 60 Ελλήνων. Εισήλθαν εις το Γηροκομείον και οι άλλοι + Καλαβρυτινοί, και τούτου γενομένου εξεστράτευσαν + δισχίλιοι Τούρκοι προς την θέσιν εκείνην. Τότε ο + Κολοκοτρώνης απέστειλεν εις βοήθειαν των εν Γηροκομείω + τον μεν Γενναίον δεξιόθεν άνωθεν του Κυνηγού, τον δε + Πλαπούταν διά της πεδιάδος. Το σχέδιον τούτο ευδοκίμησε, + και οι Έλληνες έτρεψαν τους Τούρκους και εισήλθαν + καταδιώκοντές τους και εις αυτήν την πόλιν φονεύσαντες + 30. Ηρίστευσε δε υπέρ πάντα άλλον ο σημαιοφόρος + Καραχάλιος, όστις, πληγωθείς εις την κεφαλήν επί της + πρώτης κατά των εχθρών ορμής των υπό τον Πλαπούταν, + εσκοτίσθη και έπεσεν, αλλ' αναστάς μετ' ολίγον έδραξε την + σημαίαν και επροπορεύετο όλου του στρατεύματος. + +Μάρτιος Μετά την μάχην ταύτην, συμβάσαν την 2 Μαρτίου, + οι Έλληνες επανήλθαν εις τας θέσεις των καθά διέταξεν ο + Κολοκοτρώνης μη εγκρίνας να μείνωσιν εν τη πόλει. Την δε + επαύριον κατέβησαν εκ Νεζερών και οι λοιποί Έλληνες, και + κατέλαβαν οι μεν υπό τον Σέκερην Τριπολιτσιώται τον λινόν + του Σαήταγα, οι δε Πατρείς υπό τους Κουμανιώτας την θέσιν + του Κυνηγού παρά το Γηροκομείον· ετοποθετήθησαν δε και οι + υπό τον Δηληγιάννην κατά το Πουρναρόκαστρον, ο δε Ζαήμης + μετά τινων Καλαβρυτινών εν τω μοναστηρίω του Ομπλού. + + Ο δε Μεχμέτπασας, αφ' ού απέτυχε και εν τη πρώτη και εν + τη δευτέρα εκδρομή και είδεν εισελθόντας τους εχθρούς και + εις αυτήν την πόλιν, εταπείνωσε την οφρύν του, συνενοήθη + μετά του εν Ρίω καθημένου Ισούφη, ον ωλιγώρει έως τότε, + και εζήτησε την σύμπραξιν των εκεί και των εν τω + Αντιρρίω. Επί τη αιτήσει ταύτη συνήχθησαν εις Πάτρας ως + 8000, και την 9 εξεστράτευσαν όλοι υπό την οδηγίαν των + δύο πασάδων, και πεσόντες εν πρώτοις εις του Κυνηγού + έτρεψαν τους υπό τους Κουμανιώτας κατέχοντας την θέσιν + εκείνην Πατρείς, εσκότωσαν τον σημαιοφόρον και επήραν την + σημαίαν των. Πολλοί Έλληνες των εν τω Γηροκομείω και τω + λινώ του Σαήταγα εξήλθαν εις βοήθειαν των καταδιωκομένων, + αλλά και ούτοι ετράπησαν, και μηδέ να επανέλθωσιν εις τας + θέσεις των εδυνήθησαν. Ο δε Κολοκοτρώνης έβαλεν εις + κίνησιν τα υπό τον Πλαπούταν, τον Γενναίον, τον + Δηληγιάννην, τον Τσαννέτον Χρηστόπουλον και τον Πετμεζάν + σώματα· αλλ' οι Τούρκοι έτρεψαν και ταύτα και + επολιόρκησαν και το Γηροκομείον. Εν τω μεταξύ δε τούτω ο + Γενναίος εισήλθε μετ' ολίγων εις τον λινόν του Σαήταγα + όπου ηύρε πολλά ολίγους Τριπολιτσιώτας και τον αρχηγόν + αυτών Σέκερην, διότι οι πλείστοι των εναπομεινάντων + έφυγαν ιδόντες τα γινόμενα. Εν ενί λόγω οι Τούρκοι + έτρεψαν όλους τους Έλληνας, και τους ηνάγκασαν + καταδιώκοντές τους να καταφύγωσιν εις τα όρη, εκτός των + εν Γηροκομείω και τω λινώ, ους απέκλεισαν και επολέμουν, + και των υπό τον Πλαπούταν εν τη πεδιάδι οχυρωθέντων. Επί + της φυγής δε ταύτης εκινδύνευσε να συλληφθή και ο Ζαήμης. + Ευρεθείς ούτος επί της εξόδου των εχθρών εν Ομπλώ εκίνησε + μετά τινων στρατιωτών προς το Γηροκομείον, όπου ήσαν οι + πλείστοι των Καλαβρυτινών, και πεσών καθ' οδόν, επί της + τροπής των Ελλήνων, εις το μέσον των εχθρών και + καταδιωχθείς, έφθασεν έφιππος εις το χείλος ρύακός τινος, + όπου, αφηνιάσαντος του ίππου, επέζευσε και διαπεραιωθείς + πεζός απέφυγε τας χείρας των εχθρών μεινάντων εντεύθεν + του ρύακος. + + Επί της τροπής δε ταύτης, ο Κολοκοτρώνης, όστις διέμενε + κατά το Σαραβάλι εκινήθη μόνος κατά τον Παλαιόπυργον μηδ' + αυτός ηξεύρων προς τι εκινείτο. Καθ' οδόν απήντησε τον + Λεχωρίτην στελλόμενον προς αυτόν παρά του Ζαήμη + αγγελιαφόρον, και τον συμπαρέλαβε· πλησιάσας δε προς τον + Παλαιόπυργον είδεν επάνωθέν του μικράν ελληνικήν σημαίαν + και 15 Έλληνας καθημένους και θεωρούντας τα γενόμενα. «Π + ο ί ο ν - έ χ ε τ ε - α ρ χ η γ ό ν;» τους ηρώτησε. «Τ ο + ν - Β α γ γ έ λ η - Κ ο υ μ α ν ι ώ τ η» απεκρίθησαν. «Ε + μ έ ν α - μ ε - γ ν ω ρ ί ζ ε τ ε; τους ηρώτησε πάλιν ο + Κολοκοτρώνης· «όχι», απεκρίθη ο Κουμανιώτης. «Ε γ ώ», + επανέλαβεν, «ε ί μ α ι - ο - Κ ο λ ο κ ο τ ρ ώ ν η ς, α κ + ο λ ο υ θ ή τ ε - μ ε - κ α ι - έ χ ε ι - ο - Θ ε ό ς». + Κατέβησαν οι 15, τον ηκολούθησαν και έγειναν όλοι 17· + προχωρούντες έγειναν 50 και συμπαρέλαβαν καθ' οδόν και + τον Παρασκευάν Πλαπούταν. «Σ τ ή σ ε - ε δ ώ - Β α γ γ έ + λ η», είπε τότε ο Κολοκοτρώνης, «τ η ν - σ η μ α ί α ν - + σ ο υ· κ α ι – σ υ - Π α ρ α σ κ ε υ ά - σ ύ ρ ε - κ α ι + - π ι ά σ ε - τ ο – ε μ π ρ ό ς - τ η ς - σ η μ α ί α ς - + τ ο υ - Β α γ γ έ λ η – α σ β ε σ τ ο κ ά μ ι ν ο». «Ε ί + ν α ι - α ν ο ι χ τ ό ς - ο - τ ό π ο ς - κ α ι - χ α ν ό + μ ε θ α», απεκρίθησαν οι περί τον Παρασκευάν· «μ η - φ ο + β ά σ θ α ι», επανέλαβεν ο Κολοκοτρώνης, «ε γ ώ - δ ε ν - + σ α ς - α φ ί ν ω - ν α χ α θ ή τ ε· σ α ς – σ τ έ λ ν ω + - β ο ή θ ε ι α ν» . Το όνομα του Κολοκοτρώνη ήτο πύργος + δυνάμεως· έγεινεν ως είπε, και κατελήφθη η κάμινος. + Έμπροσθεν αυτής ήσαν 60 Τούρκοι έφιπποι και ώρμησαν επί + τους Έλληνας· αλλ' οι Έλληνες αντέστησαν και διετήρησαν + την θέσιν των. Ο δε Κολοκοτρώνης παρετήρησεν ότι το + κέντρον του εχθρού ήτο δυνατόν και αδύνατοι αι πτέρυγές + του· διά τούτο, αφ' ού εθάρρυνε το κατά την κάμινον + μικρόν σώμα, μετέβη μετά του σημαιοφόρου του Καραχάλιου + και του υπασπιστού του Φωτάκου προς το άλλο μέρος, το + κρατούμενον υπό των Τούρκων μέχρι της μάνας του νερού, + και εκραύγασεν αποτεινόμενος προς τους επί των βουνών + Έλληνας· «κ ά τ ω - Έ λ λ η ν ε ς, κ ά τ ω, ε δ ώ – ε ί ν + α ι - ο - Κ ο λ ο κ ο τ ρ ώ ν η ς» . Ακούσαντες οι εκεί + την βροντώδη φωνήν του Κολοκοτρώνη και το όνομά του + ήρχισαν να καταβαίνωσι προς το μέρος όπου ήτον ο + Κολοκοτρώνης και να μάχωνται· πολλοί δε υπήγαν και όπου + ήσαν ο Βαγγέλης και ο Παρασκευάς ιδόντες ότι ήσαν και + εκεί Έλληνες, και ούτως εξήφθη η μάχη. Εν τοσούτω + επολέμουν αδιακόπως και οι εν τω Γηροκομείω και οι εν τω + Λινώ και αντείχαν γενναίως, αν και εκανονοβολούντο και + εβομβοβολούντο υπό των έξω· επίσης διεκρίνοντο και οι εν + τη πεδιάδι μαχόμενοι υπό τον Πλαπούταν. Ο δε Κολοκοτρώνης + μετεχειρίσθη ευτυχώς το ακόλουθον στρατήγημα. Ανέβη είς + τινα υψηλήν θέσιν, και, αφ' ού εκύτταξε διά του + τηλεσκοπίου του τους πολεμούντας εκατέρωθεν, εκρότησε τας + χείρας και εκραύγασεν· «Ε τ σ ά κ ι σ α ν - ο ι - Τ ο ύ ρ + κ ο ι, - ε τ σ ά κ ι σ α ν - π ά ρ τ ε - τ ο υ ς - Έ λ λ + η ν ε ς, - π ά ρ τ ε - τ ο υ ς ». Οι Τούρκοι δεν + ετσάκισαν, αλλ' οι πολεμούντες προς το έν μέρος δεν + έβλεπαν τι εγίνετο προς το άλλο· διά τούτο επίστευσαν και + Τούρκοι και Έλληνες την φωνήν την λέγουσαν «ο ι - Τ ο ύ ρ + κ ο ι - ε τ σ ά κ ι σ α ν», νομίζοντες οι του ενός μέρους + ότι τω όντι ετσάκισαν οι του άλλου· ώστε επαλήθευσαν μετ' + ολίγον όσα μη αληθώς είπεν ο Κολοκοτρώνης κατ' αρχάς. Και + πανταχόθεν μεν εφώρμησαν οι Έλληνες, πανταχόθεν δε + ετράπησαν οι Τούρκοι καταδιωκόμενοι μέχρι της πόλεως. + Δεκαοκτώ εξ αυτών, εν οις και ο κεχαγιάς του Μεχμέτπασα, + μη δυνηθέντες να καταφύγωσι και αυτοί εις την πόλιν, + εκλείσθησαν έν τινι περιτειχίσματι, όπου εισπηδήσαντες ο + Πλαπούτας καί τινες των περί αυτόν τους εφόνευσαν. + Διακόσιοι υπελογίσθησαν όλοι οι επί της μάχης ταύτης + φονευθέντες Τούρκοι· εφονεύθησαν και επληγώθησαν και + είκοσιν Έλληνες. Τοιουτοτρόπως μετέβαλεν ο Κολοκοτρώνης + την κατά την 9 μαρτίου ήτταν των Ελλήνων εις νίκην. + Τούτου δε γενομένου ανεχώρησεν εις Κόρινθον αφήσας + τοποτηρητήν τον Πλαπούταν, εις ον ανέθετε πάντοτε τα της + στρατοπεδαρχίας εν τη απουσία του. + + Λήγοντος δε του απριλίου εξεστράτευσαν οι Τούρκοι, οι μεν + προς το Γηροκομείον, οι δε προς το Σαραβάλι, αλλά πολλά + παθόντες ωπισθοδρόμησαν. Επέβησαν συγχρόνως καί τινες + αυτών εις πλοιάριον και έπλευσαν προς τον ποταμόν της + Αχαϊάς ίνα επιπέσωσιν όπισθεν των Ελλήνων, αλλά και ούτοι + γενναίως αντικρουσθέντες, χάρις εις τον Νικολόν + Μπούκουρην, ουδέ ν' αποβώσιν εδυνήθησαν. Εξεστράτευσαν + και αύθις, αλλ' ουδέ και τότε ευδοκιμήσαντες έπαυσαν + επιτιθέμενοι. + + + + 1821-1822 + + ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΘ'. + + + + &Καταστροφή της Κασσάνδρας. — Υποταγή του αγίου Όρους — + Καταστροφή της Ναούσης και του Ελληνικού αγώνος καθ' όλην + την Μακεδονίαν.& + + Ο ΠΟΛΕΜΟΣ προς τα μέρη της Μακεδονίας δεν ευτύχει αλλά + διετηρείτο· ούτε ο Ισούφμπεης είχε δυνάμεις ικανάς να + υποτάξη τους Κασσανδρείς, ούτε οι Κασσανδρείς ήσαν ικανοί + να περιορίσωσι τον Ισούφμπεην. Η Πύλη εις ενίσχυσιν των + πολεμικών της κινημάτων απέστειλεν ηγεμόνα εις + Θεσσαλονίκην φέροντα τίτλον γενικού αρχηγού Μακεδονίας + και Θεσσαλίας τον Αβδουλαβούδπασαν, δραστήριον, εύτολμον + και πολλής ικανότητος άνδρα, δεικνύοντα κατά τας + περιστάσεις ποτέ μεν υπό την λεοντήν την ωμότητα της + ψυχής του, ποτέ δε υπό την αλωπεκήν την υπουλότητα του + χαρακτήρος του. Ο νέος ούτος στρατάρχης φθάσας εις + Θεσσαλονίκην τον σεπτέμβριον εξέδωκε προκήρυξιν, δι' ης + εξύμνει την προς τους ραγιάδας γενναιοφροσύνην του + σουλτάνου, εμέμφετο την προς αυτόν αγνωμοσύνην των + ονειροπολούντων την ανόρθωσιν της προγονικής των + αυτοκρατορίας και διέταττε να οπλοφορήσωσιν όλοι οι + επέκεινα του 16 μέχρι του 60 έτους Μουσουλμάνοι· και οι + μεν εντός του 50 να τρέξωσιν εις τα πεδία της μάχης + οδηγούμενοι υπό της χειρός του προφήτου, οι δε λοιποί να + διατηρώσι την εσωτερικήν ευταξίαν. Μετά την προκήρυξιν + ταύτην ο Αβδουλαβούδης εξεστράτευσεν αυτοπροσώπως εις + Κασσάνδραν. + + Είπαμεν ήδη, ότι 2700 ήσαν οι συνενωθέντες εν τη + χερσονήσω εκείνη περί τα τέλη του παρελθόντος ιουνίου + ένοπλοι· και ότι 400 Ολύμπιοι ήλθαν μετά ταύτα επιβοηθοί· + αλλά καθ' όν καιρόν εξεστράτευσεν ο πασάς, μόλις ήσαν + όλοι 600, διότι οι λοιποί διά την έλλειψιν των αναγκαίων, + τας επισυμβάσας ασθενείας, και τας διχονοίας των + εγκριτωτέρων ανεχώρησαν. Ο πασάς επροσπάθησε κατ' αρχάς + διά μεγάλων και επανειλημμένων υποσχέσεων να πείση τους + εν Κασσάνδρα να προσκυνήσωσιν· αλλ' ούτοι, αν και τόσον + ολίγοι, απέρριψαν τας προτάσεις του. Γενομένης δε γνωστής + αυτώ της διαθέσεως και της αδυναμίας των, απεφασίσθη η + έφοδος. Την 30 Οκτωβρίου πριν εξημερώση εφώρμησαν ιππείς + και πεζοί εφ' όλην την γραμμήν της τάφρου, και ευρόντες + μέρος αυτής ολοτελώς εγκαταλειφθέν, το παρεγέμισαν + ερρίψαντες ξύλα και άλλην ύλην, και πρώτοι οι ιππείς + εισήλθαν δι' αυτού εις την χερσόνησον, μετ' αυτούς δε και + οι πεζοί, έτρεψαν όλους τους κατέχοντας τα άλλα μέρη της + τάφρου, πολλούς αυτών εφόνευσαν, επροχώρησαν εις τα + ενδότερα μηδενός εναντιουμένου, έσφαξαν και ηνδραπόδισαν + και αυτούς τους ησύχους κατοίκους, εξ ών μόνοι διεσώθησαν + όσοι ευτύχησαν να επιβώσιν είς τινα παρευρεθέντα πλοία + της Σκιάθου και της Σκοπέλου, και κατέκαυσαν όλα σχεδόν + τα χωρία. Δεκακισχίλιοι υπελογίσθησαν οι φονευθέντες και + ανδραποδισθέντες άνδρες και γυναίκες πάσης ηλικίας. + + Μετά την τελείαν καταστροφήν της Κασσάνδρας ο πασάς + έστρεψε την προσοχήν του εις τον Άθωνα. + + Διηγήθημεν άλλοτε, ότι πολλοί μοναχοί του αγίου Όρους + εξεστράτευσαν υπό την σημαίαν του Σταυρού και την οδηγίαν + του Εμμανουήλ Παπά, και αποκρουσθέντες και παθόντες + επανήλθαν εις το Όρος. + + Η χερσόνησος αύτη, η το πάλαι Ακτή, είναι η ανατολικωτέρα + των κατά την χαλκιδικήν τριών παραλλήλων χερσονήσων, 35 + μιλίων μήκος έχουσα από της επί του δύο μιλίων πλάτος + έχοντος ισθμού διώρυγος του Ξέρξου μέχρι της μεσημβρινής + της άκρας· περιέχει μοναστήρια οχυρά, και δεν εστερείτο + επί της επαναστάσεως πυροβολικού, ψιλών όπλων, ή + πολεμεφοδίων. Επειδή ο χαρακτήρ του πολέμου ήτον όχι + πολιτικός αλλά και θρησκευτικός, μέγας ενθουσιασμός + κατέλαβε τους μοναχούς, και υπερδισχίλιοι των νεωτέρων + ωπλοφόρησαν· ήλθαν σύμμαχοι των έξωθεν και πολλοί λαϊκοί, + ώστε τα πάντα εφαίνοντο πρόσφορα εις μακράν και ευτυχή + αντίστασιν· αλλ' οι ηγούμενοι και προηγούμενοι διεφώνουν, + και οι πλείστοι εζήτουν ασφάλειαν όπου δεν εδύναντο να + εύρωσιν ειμή αφανισμόν, εν τη υποταγή. Τους εφόβισε δε + και η καταστροφή της Κασσάνδρας, και αντί να τους + ενοπλίση τους αφώπλισε· τους ηπάτησε και η υπουλότης του + πασά, αν και είχαν υπ' όψιν τα έργα της θηριωδίας του. + Αφ' ού δε υπερίσχυσεν η περί υποταγής γνώμη, πολλοί των + πατέρων, αποδοκιμάζοντες πάντα συμβιβασμόν, απέπλευσαν, + συνεπιφέροντες τα ιερά σκεύη τινών μοναστηριών και τα εν + αυτοίς άγια λείψανα. Απέπλευσε και ο Εμμανουήλ Παπάς, και + ασθενήσας κατά τον πλουν απεβίωσεν επί του πλοίου και + ετάφη εν Ύδρα. Μετά δε την αποδημίαν τούτων επροσκύνησαν + οι εν τω αγίω Όρει, αφοπλισθέντες, αμνηστευθέντες, + δόσαντες ομήρους και γρόσια 2,500,000 και δεχθέντες + τουρκικήν φρουράν επί υποσχέσει να την τρέφωσιν. Η φρουρά + αύτη εκ τρισχιλίων κατέλαβε το Όρος την 15 δεκεμβρίου και + έφερε δι' ων έπραξεν εις πικράν μετάνοιαν τους + προτιμήσαντας της αντιστάσεως την υποταγήν Αγιορείτας, + διαμείνασα παρ' αυτοίς εννέα έτη. + + Ο δε Αβδουλαβούδης, αφ' ού έσβεσε τας δύο επαναστατικάς + εστίας της Κασσάνδρας και του Άθωνος, εζήτησεν ομήρους + εις ασφάλειάν του παρά τινων άλλων πόλεων και παρά της + Ναούσης εξ αιτίας των πολλών κατοίκων της Χριστιανών + εσκόπευε δε να στείλη και 500 εις φρούρησίν της. + Προέστευε της πόλεως εκείνης ο Ζαφειράκης Θεοδοσίου, ο + και Λογοθέτης, ούτινος τον υιόν εζήτησε προς τοις άλλοις + όμηρον ο πασάς. Μεγάλην αφοσίωσιν έδειξεν ο προεστώς + ούτος, πριν εκραγή η ελληνική επανάστασις, εις τα + συμφέροντα της Πύλης, διότι διά της συνεργείας αυτού + εφονεύθη αρχομένου του 1821 ο διά Ναούσης διαβάς + απόστολος της Εταιρίας Ύπατρος, περί ου προανεφέραμεν, + και εστάλησαν εις την Πύλην τα ανακαλύπτοντα τους σκοπούς + της Εταιρίας γράμματα πεσόντα εις χείρας του· δεν + συνήργησε δε ο Ζαφειράκης εις τον φόνον ως + επιβουλευόμενος τα της Φιλικής Εταιρίας, διότι και αυτήν + την ύπαρξίν της ηγνόει, αλλά διότι ο Ύπατρος, μη εγκρίνας + να τω ανακαλύψη τον αληθή σκοπόν της αποστολής του, τω + είπε μόνον ότι απεστέλλετο εις προτροπήν των Ελλήνων προς + υποστήριξιν του Αλήπασα, ον ο Ζαφειράκης και + υπερηχθρεύετο και υπερεφοβείτο· η δε Πύλη τόσον + ευηρεστήθη επί τη διαγωγή του, ώστε τον ευχαρίστησε διά + φιρμανίου. Αλλ' εν τη παρούση περιστάσει ελησμόνησε την + σημαντικήν προς αυτήν υπηρεσίαν του και τον ηνάγκασε ν' + αντισταθή ενόπλως, ή να στερηθή του υιού του και δεχθή + φρουράν τουρκικήν εν τη πατρίδι του, ό εστι να παραδώση + εαυτόν και τους συμπατριώτας του εις την διάκρισιν των + φανέντων θηρίων μάλλον ή ανθρώπων επί της αλώσεως της + Κασσάνδρας· διά τούτο ο Ζαφειράκης εθεώρησεν ήττον + επιβλαβή την αντίστασιν ή την υποταγήν. Της αυτής γνώμης + εφάνησαν και ο Γάτσος οπλαρχηγός των Βοδινών και ο + Καρατάσος οπλαρχηγός της Βερροίας. + + Η πόλις της Ναούσης διά το πλήθος των κατοίκων της + Χριστιανών, Ελλήνων και Βουλγάρων, διά τους πόρους της + και διά το περιτείχισμά της εφάνη προσφυές ορμητήριον των + κατ' εκείνα τα μέρη επαναστατικών κινημάτων· διά τούτο + πολλαί και σημαντικαί οικογένειαι, εν αις και αι του + Καρατάσου και Γάτσου, κατέφυγαν χάριν ασφαλείας εις + αυτήν, και εισήλθαν και τα υπό τον Καρατάσον και τον + Γάτσον στρατεύματα υπό την σημαίαν της επαναστάσεως. Και + πρώτον μεν εφόνευσαν τον διοικητήν και τους περί αυτόν + ολίγους Τούρκους, τους μόνους ευρισκομένους εν τη πόλει· + διεχύθησαν έπειτα εις τα χωρία των Βοδινών προς διέγερσιν + των μη προθύμων χωρικών και έκαυσαν και τρία χριστιανικά + χωρία, την Επισκοπήν, την Όσλανην και το Δρεσίλοβον· + μετέβησαν έπειτα εις Κατρανίτσαν και Γραμματικόβον, όπου + ήσαν Τούρκοι, και τους εσκότωσαν, και κινηθέντες εκείθεν + προς την πόλιν της Βερροίας έβαλαν πυρ εις τα άκρα της. + Τούτων δε γενομένων, ο μεν Καρατάσος μετά 200 κατέλαβε το + μοναστήριον της Παναγίας Δωβρά, ο δε Γάτσος και ο + Ζαφειράκης περιεφέροντο ένοπλοι εις άλλα μέρη. Έτυχε να + διατρίβη τότε εντός της Βερροίας ο Αβδουλαβούδης, όστις + έστειλεν αμέσως δυνάμεις κατά του Καρατάσου και τον + απέκλεισεν εν τω μοναστηρίω. Αλλ' ελθόντες έξωθεν ο + Γάτσος και ο Ζαφειράκης τον απήλλαξαν. Μετά δύο δε ημέρας + εξεστράτευσεν ο πασάς εις Νάουσαν μετά 15,000. Γενναίαν + αντίστασιν ηύρε κατ' αρχάς εκτός της πόλεως, όπου ήσαν + ικανοί Έλληνες εστρατοπεδευμένοι υπό τον υιόν του + Καρατάσου Τσάμην, αλλ' υπερίσχυσεν επί τέλους και + διεσκόρπισε το στρατόπεδον εκείνο· καλέσας δε τους εν τη + πόλει εις υποταγήν και μη εισακουσθείς, εφώρμησε την 6 + απριλίου και μετά μικράν αντίστασιν την εκυρίευσε, την + κατέκαυσε, και τους μεν των εγκατοίκων εσκότωσε, τους δε + ηνδραπόδισε. + + Μετά δε την εισβολήν των εχθρών εις την πόλιν, ο μεν + Καρατάσος κατέλαβε το Παλαιοεκκλήσιον του Θεολόγον, ο δε + Τάτσος το μοναστήριον του Προδρόμου, αμφότερα παρά την + Νάουσαν, ο δε Ζαφειράκης τον Παλαιόπυργον (Κούλιαν) προς + την άκραν της πόλεως. Έξωθεν δε του Παλαιοπύργου + συνέρρευσε μέγα πλήθος ως εις ασφαλέστερον μέρος. Οι + Τούρκοι σύροντες και κανόνια εκτύπησαν εν πρώτοις τον + Παλαιόπυργον, και τον μεν Ζαφειράκην ηνάγκασαν να φύγη, + τους δε εκεί καταφυγόντας όλους σχεδόν συνέλαβαν. Ο + Γάτσος και ο Καρατάσος, βλέποντες ότι δεν εδύναντο ν' + αντισταθώσιν, ανέβησαν εις το πλησίον της πόλεως χωρίον, + Σέλι, αλλ' απελπισθέντες μετ' ολίγον έφυγαν ολοτελώς εκ + Μακεδονίας, διέβησαν εις Ασπροπόταμον και κατήντησαν εις + την ελευθέραν Ελλάδα συμβιβασθέντες κατά την διάβασίν των + μετά των κατά τόπους Τούρκων μήτε να βλάπτωσι μήτε να + βλάπτωνται. Ο δε Ζαφειράκης εισέδυσεν εις τον πλησίον της + Βερροίας βάλτον έχων δέκα μόνον οπαδούς και ένα των υιών + του Καρατάσου. Τούτο μαθόντες οι εν Βερροία Τούρκοι + εκινήθησαν κατ' αυτών και τους εφόνευσαν όλους ανδρείως + πολεμήσαντες και μη θελήσαντας επί ασφαλεία ζωής να + παραδοθώσι. + + Μεγάλα τα παθήματα των κατοίκων και μεγάλη η καταστροφή + των μερών εκείνων. Πεντακισχίλιοι εφονεύθησαν και + ηχμαλωτίσθησαν εν τη Ναούση, και άλλοι τόσοι έπεσαν εις + χείρας των εχθρών περί τον Παλαιόπυργον· πολλοί των + συλληφθέντων ανηλεώς εβασανίσθησαν, πολλαί γυναίκες εις + τας φλόγας ερρίφθησαν, έγκυοι εξεκοιλιάσθησαν, τέκνα + έμπροσθεν των γονέων εσφάγησαν, βρέφη από των τραχήλων + των μητέρων εκρεμάσθησαν, παρθένοι και μητέρες + αγκαλοφορούσαι τα τέκνα των έπεσαν αυθόρμητοι εις την + πλησίον του Παλαιοπύργου λίμνην, το Μ α ύ ρ ο ν - ν ε ρ ό + ν, και επνίγησαν εις αποφυγήν ατιμίας και βασάνων· τόσον + θηριώδεις εφάνησαν οι νικηταί. Πάμπολλοι δε Εβραίοι, + ένοπλοι και πολύδιψοι χριστιανικού αίματος, παρηκολούθουν + τον τουρκικόν στρατόν ως εκούσιοι δήμιοι. Ούτοι έλκοντες + έξω της πόλεως τους Χριστιανούς τους ερροπάλιζαν + κατακέφαλα, και πίπτοντας κατά γης τους έσφαζαν ως βόας. + Αι δε εν Ναούση συλληφθείσαι γυναίκες του Καρατάσου, του + Γάτσου και του Ζαφειράκη μετεκομίσθησαν εις Θεσσαλονίκην, + όπου η μεν του Γάτσου ετούρκευσεν αποδειλιάσασα ενώπιον + των βασάνων, αι δε δύο άλλαι μη αλλαξοπιστήσασαι + προσηλώθησαν απέναντι αλλήλων όρθιαι επί του τοίχου μιας + των αιθουσών του παλατιού του θηριώδους βεζίρη, και + απέθαναν πολυειδώς βασανιζόμεναι· οι δε διασωθέντες + τρισάθλιοι Χριστιανοί δεν είχαν πού την κεφαλήν κλίναι, + διότι εκατόν είκοσι κωμοπόλεις, χωρία, και ζευγαλατεία + των μερών εκείνων απετεφρώθησαν. + + Πρό τινων δε μηνών οι Ολύμπιοι είχαν στείλει πρεσβείαν + προς τον εν Τριπολιτσά διατρίβοντα τότε Υψηλάντην + ζητούντες πολεμεφόδια και αρχηγόν, ίνα κινηθώσι και ούτοι + κατά των εχθρών, καταλάβωσι καταλλήλους τινάς θέσεις και + στήσωσι φραγμόν μεταξύ των Τούρκων Θεσσαλίας και + Μακεδονίας. Ο Υψηλάντης διώρισε τοιούτον τον υπασπιστήν + του Γρηγόριον Σάλλαν, γεννηθέντα εν Βεσσαραβία εξ Ελλήνων + και προ ολίγου παραιτηθέντα της στρατιωτικής υπηρεσίας + της Ρωσσίας, και διέταξε καί τινας αξιωματικούς Έλληνας + και φιλέλληνας να συνακολουθήσωσι. Την 25 νοεμβρίου ο + αρχηγός ούτος απέπλευσε των αντικρύ του Ναυπλίου Μύλων, + αλλ' εφάνη τόσον ανάξιος της αποστολής του περιπλανώμενος + τέσσαρας ολοκλήρους μήνας εις τας νήσους του Αιγαίου και + εντρυφών, ώστε οι πλείστοι της συνοδίας του τον + εγκατέλειψαν εν Μυκώνω, και μόλις αυτός, ο Πολωνός + Λεξίνσκης, ο διδάσκαλος Θεόφιλος Καΐρης και ολίγοι άλλοι + κατέπλευσαν εις Ελευθεροχώρι την 22 μαρτίου φέροντες + τέσσαρα κανόνια και ολίγα πολεμεφόδια. + + Μάχιμοι εδείχθησαν πάντοτε, και φήμην πολλήν ως τοιούτοι + είχαν οι άνδρες των μερών εκείνων· και τα βουνά του + Ολύμπου, η άλλοτε έδρα των Θεών, μετεποιήθησαν επί της + τουρκοκρατίας εις λιμέρια του παπά - Θύμιου, του Λιάκου + και των τοιούτων τουρκομάχων ανδρών, οίτινες, καλούμενοι + εις υποταγήν παρά των πασάδων και βεζιρών, απεκρίνοντο· + + «Εγώ βεζίρη δεν ψηφώ, πασά δεν προσκυνάω· + πασά έχω το τουφέκι μου, βεζίρη το σπαθί μου» . + + Αλλ' η βραδύτης της προ πολλού προσδοκωμένης βοηθείας, η + ολιγότης αυτής και ιδίως τα επισυμβάντα μεγάλα + δυστυχήματα κατά τα μέρη εκείνα έσβεσαν τον ζήλον των + πολλών και εματαίωσαν το σχέδιον· και εν ώ ηλπίζετο να + συστρατολογηθώσιν υπερεξακισχίλιοι, μόλις διακόσιοι + συνηριθμήθησαν οι υπό τας διαταγάς του Σάλλα τεθέντες επί + της αποβάσεώς του αλλά και των ολίγων τούτων οι + οπλαρχηγοί διεφώνουν, διότι η αποτυχία επιφέρουσα αθυμίαν + συνεπιφέρει και διαφωνίαν. + + Όχι μακράν του Ελευθεροχωρίου κείται το χωρίον Κολινδρόν, + όπου εσταύθμευαν χίλιοι Τούρκοι εις προφύλαξιν των μερών + εκείνων. Μαθόντες ούτοι την απόβασιν των Ελλήνων + κατέβησαν εις Ελευθεροχώρι αυθημερόν και τους επολέμησαν, + αλλ' απεκρούσθησαν και επανήλθαν εις την προτέραν θέσιν + των. Ο Σάλλας, άσωτος αλλά γενναίος, θέλων να εμψυχώση + τον φοβηθέντα λαόν επροχώρησε μετά την μάχην προς τα + ενδότερα και εστρατοπέδευσεν εν Καστανιά πλησίον του + Κολινδρού, ώστε τα δύο στρατόπεδα ήσαν απέναντι αλλήλων + και συχνάκις ηκροβολίζοντο· επειδή δε φόβος ήτο μη + επήρχοντο και άλλαι δυνάμεις από Θεσσαλονίκης, τινές των + οπλαρχηγών Ολυμπίων διετάχθησαν να προκαταλάβωσι τας + διόδους, αλλά δεν τας προκατέλαβαν, και χίλιοι σταλέντες + παρά του Αβδουλαβούδη εις ενίσχυσιν του στρατοπέδου του + Κολινδρού, ευρόντες αυτάς πάντη απροφυλάκτους, + κατευωδώθησαν ατουφέκιστοι και την 29 μαρτίου έπεσαν όλοι + επί τους εν Καστανιά Έλληνας, τους εκτύπησαν και τους + ηνάγκασαν εγκαταλιπόντας το χωρίον τους μεν να μεταβώσιν + εις Μηλιάν, τον δε Διαμαντήν Νικολάου να καταβή εις + Ελευθεροχώρι προς αντιπερισπασμόν· αλλά και ούτος, μη + δυνάμενος να διατηρήση την θέσιν εκείνην, ανέβη μετ' + ολίγον εις Μηλιάν. + +Απρίλιος Οι Τούρκοι μετά την εν Καστανιά μάχην + κατεδίωξαν τους Έλληνας, έκαυσαν τα καθ' οδόν χωρία, και + την 2 απριλίου έφθασαν καίοντες και εις Μηλιάν. Οι + Έλληνες, αν και δεκαπλάσιοι ήσαν οι εχθροί των, + ητοιμάσθησαν εις μάχην, και οι μεν εκλείσθησαν εν τω + πύργω του χωρίου υπό τον Σάλλαν και τον Γούλαν, οι δε + έμειναν έξωθεν του χωρίου υπό τον Διαμαντήν και τον + Τόλιον εις αντίκρουσιν των ερχομένων εχθρών, αλλά + διεσκορπίσθησαν άμα τους είδαν· ώστε μόνον οι εν τω + πύργω, όχι πλειότεροι των 60, έμειναν πολεμούντες από της + α' ώρας της ημέρας έως του μεσονυκτίου, καθ' ην ώραν + βαλόντες πυρ έκαυσαν τον πύργον, εξήλθαν ξιφήρεις και + εξημερώθησαν είς τινα κοιλάδα επί της Πιερίας· επειδή δε + τους κατεδίωκαν οι εχθροί, έφυγαν και εκείθεν, και + ζητούντες καταφυγήν ώδευσαν εν μέσω κρημνών και χιόνων + προς τα άνω του όρους, και ούτως υπεξέφυγαν ως εκ + θαύματος τον προφανή κίνδυνον. Ανίκανοι δε να παρατείνωσι + τον αγώνα διά τον ολίγον αριθμόν των, την έλλειψιν των + αναγκαίων, και τον παντού διασπαρέντα τρόμον, διηρέθησαν + την 14, και οι μεν εντόπιοι, έμειναν προσωρινώς κατά τα + μέρη εκείνα περιπλανώμενοι εις εύρεσιν των τήδε κακείσε + κρυβέντων συγγενών των, ο δε Σάλλας, ο Λεξίνσκης, ο + Καΐρης καί τινες άλλοι, οδοιπορούντες υπό πιστούς οδηγούς + την νύκτα, και κρυπτόμενοι την ημέραν, πεινώντες, + γυμνητεύοντες, κακοπαθούντες, και έχοντες πάντοτε τον + θάνατον προ οφθαλμών, διεσώθησαν ανελπίστως εις Κόρινθον + αρχομένου του μαΐου. Ο δε οπλαρχηγός Διαμαντής καί τινες + των συγγενών και πιστών του, φεύγοντες και αυτοί κακήν + κακώς και συνοδεύοντες οι πλείστοι τας γυναίκας και τα + τέκνα των, έπεσαν την νύκτα εις το υπό την Μηλιάν πυκνόν + δάσος, «το Ρουμάνι του παλατιού». Οι Τούρκοι + καταδιώκοντές τους έπεσαν εις το αυτό δάσος την αυτήν + νύκτα και ιχνηλάτουν· τόσον δε επλησίασαν τους περί τον + Διαμαντήν, ώστε ηκούοντο αι λαλιαί και τα πατήματά των. + Τινές των γυναικών, εν αις και η του Διαμαντή, εβάσταζαν + εν ταις αγκάλαις τα θηλάζοντα βρέφη των· και επειδή φόβος + ήτο μη ακουσθή ο κλαυθμυρισμός των, και ως εκ τούτου + προδοθώσι και απολεσθώσι πάντες, τα έπνιξαν όλα. + + Τοιούτος απέβη ο τόσων αιματοχυσιών και καταστροφών + πρόξενος Μακεδονικός αγών, και πεσών δεν ανέστη πλέον. Οι + δε πιστοί προς τον αγώνα οπλαρχηγοί και οπλοφόροι + συνήχθησαν μετά την καταστροφήν εις Σκιάθον και Σκόπελον + εκτός του Καρατάσου, του Γάτσου και των περί αυτούς + μεταβάντων, ως προείπαμεν, εις το Ασπροπόταμον. + + Θανασίμως έβλαψε τα μέρη εκείνα η μη εκ συμφώνου και + ταυτοχρόνως, ουδ' εξ ενός σχεδίου, ένοπλος κίνησις. Αφ' + ού κατεστράφη η Κασσάνδρα και επροσκύνησε το Όρος, τότε + εκινήθη η Νάουσα, ουδ' αυτή εκ προμελέτης αλλ' εξ + ανάγκης· τότε εκινήθησαν καί τινα χωρία του Ολύμπου, ουδέ + και αυτά συνάμα εξ αιτίας της διαιρέσεως και αντιζηλίας + των οπλαρχηγών. Τοιουτοτρόπως οι τόποι εκείνοι + κατεστράφησαν ο είς κατόπιν του άλλου. + + + + 1822 + + ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Λ'. + + + + &Καταστροφή του Αλήπασα. — Πολεμικαί προετοιμασίαι + Τούρκων και Ελλήνων. — Χίος και καταστροφή αυτής — + Κατορθώματα του ελληνικού στόλου.& + + ΜΕΤΑ δε την λύσιν της ελληνοαλβανικής συμμαχίας ο Αλής + εγκαταλειφθείς υπό των Αλβανών του και των άλλων όλων, + καθώς πάντοτε εγκαταλείπονται επί της αδυναμίας των οι + θεοποιούμενοι επί της δυνάμεως των τύραννοι, παρεδόθη εις + χείρας των εχθρών του επ' ελπίδι και υποσχέσει αφέσεως + των ανομιών του, αλλ' εθανατώθη τον ιανουάριον ώστε το + αίτιον το διαιρούν τας επί της Ηπείρου τουρκικάς δυνάμεις + και απασχολούν αυτάς μακράν των Ελλήνων έλειψεν. Οι + Έλληνες, και κατ' εξοχήν οι προ των θυρών της Ηπείρου + Στερεοελλαδίται, ησθάνθησαν όλον το μέγεθος του μέλλοντος + αγώνος. Όσον το όνομα του Αλή ήτο μέγα και φοβερόν, τόσον + η πτώσις του εδόξασε τον νικητήν του Χουρσήδην, και η έως + τότε μεταξύ αυτού και του Αλή διηρημένη Αλβανία υπετάχθη + όλη εις τας διαταγάς του, και όλη η Ήπειρος, η επί πολλά + έτη μη σεβομένη τόσον τα πρόσταγμα του σουλτάνου, όσον το + απλούν νεύμα του Αλή, έπεσε και επροσκύνησε τον + Χουρσήδην· το Σούλι μόνον αντείχεν εξ αιτίας της σφαλεράς + και δολίου πολιτικής του προκατόχου του Πασόμπεη, αλλά + και αυτό εκλονίζετο. Μετά δε την εξόντωσιν του Αλή, ο + Χουρσήδης έρριψεν όλην την προσοχήν του εις την + επανάστασιν της Ελλάδος. Η Πελοπόννησος εκίνη προ παντός + άλλου μέρους την αγανάκτησίν του. Επί της αλώσεως της + Τριπολιτσάς και τα πλούτη του διηρπάγησαν και αι γυναίκες + του ηχμαλωτίσθησαν. Το τελευταίον τούτο δυστύχημα, + εξάπτον την περί τα τοιαύτα συνήθη οθωμανικήν ζηλοτυπίαν, + ανησύχαζε τον νουν του, παρώργιζε και την καρδίαν του. Εν + ώ δε τοιαύτα ησθάνετο κατά των Ελλήνων ο Χουρσήδης ως + ιδιώτης, ο σουλτάνος, ο μετά την πτώσιν του Αλή θεωρών + αυτόν ως υποστήριγμα του κλονιζομένου κράτους του, τω + έδωκε πάσαν εξουσίαν και τω επεδαψίλευσε παν ό,τι + εφαίνετο συντείνον εις καταστροφήν του ελληνικού αγώνος. + + Βαρείς και πολυειδείς πολεμικούς περισπασμούς είχεν ο + σουλτάνος το παρελθόν έτος, και διά τούτο δεν εδυνήθη να + ρίψη μεγάλας δυνάμεις εις Ελλάδα. Είχε τον πόλεμον κατά + του Αλή, τον πόλεμον κατά των Περσών, τον πόλεμον εν + Μολδοβλαχία και τον φόβον του επικειμένου ρωσσικού + πολέμου. Αλλά το αρχόμενον δεύτερον τούτο έτος ευρέθη + απαλλαγμένος των ανωτέρω δεινών. Είχεν όλως διόλου σβεσθή + η επανάστασις της Μολδοβλαχίας και εκλείψει ο φόβος του + επικειμένου ρωσσικού πολέμου, διότι ο αυτοκράτωρ + Αλέξανδρος, μη παύων να δίδη δείγματα τρανά της + ειλικρινούς διαθέσεώς του υπέρ της διατηρήσεως του + ειρηνικού συστήματος, απέθεσε την λύσιν των προς την + Πύλην πολιτικών διαφορών του εις την παρέμβασιν των άλλων + Δυνάμεων, αίτινες μη θέλουσαι τον πόλεμον κατεγίνοντο + σπουδαίως και ευτυχώς διά των εν Κωνσταντινουπόλει + πρέσβεων εις εξισασμόν. Διήρκει μόνον ο περσικός πόλεμος, + αλλ' ήτο πόλεμος μικρός και απέκειτο εις την Πύλην να τον + παύση καθ' ην ώραν ήθελεν· επί λόγω δε ανακωχής και επ' + ελπίδι συμβιβασμού διεκόπησαν και αι μικραί αύται + τουρκοπερσικαί εχθροπραξίαι. Διά τους λόγους τούτους το + αρχόμενον έτος παρίστατο ως έτος παντελούς καταστροφής + του ελληνικού αγώνος, και η Ελλάς εφαίνετο ενώπιον όλου + του κόσμου επί του χείλους του τάφου. Τω όντι αι μεν + τουρκίζουσαι εφημερίδες της Ευρώπης επανηγύριζαν έκτοτε + τα επικήδειά της, αι δε ελληνίζουσαι εθρήνουν την + συμφοράν της. + + Μεγάλαι δε και φοβεραί ήσαν αι γενόμεναι κατά της Ελλάδος + πολεμικαί προπαρασκευαί διά ξηράς και θαλάσσης. Η + εμπειροπόλεμος Αλβανία, ην κινεί ο μισθός, εκινείτο όλη. + Οι ηγεμόνες όλων των ευρωπαϊκών επαρχιών της οθωμανικής + αυτοκρατορίας διετάχθησαν να στρατολογήσωσιν, εν δε τοις + ναυστάθμοις ητοιμάζετο εις έκπλουν μέγας στόλος. Το + σχέδιον δε ήτο να εισβάλωσι πολυπληθή στρατεύματα τα μεν + εις την Αιτωλοακαρνανίαν τα δε εις την Ανατολικήν Ελλάδα, + και διά της συμπράξεως του μεγάλου στόλου, μέλλοντος να + καταπλεύση εις τον κορινθιακόν κόλπον, να μεταβώσι τα + πλείστα εις Πελοπόννησον και να σβέσωσι τοιουτοτρόπως την + εστίαν της ελληνικής επαναστάσεως. Καλή τύχη είχεν ήδη + συστηθή εν Ελλάδι κυβέρνησις, ήτις και το όνομα μόνον + έχουσα κυβερνήσεως ωφέλει τα μέγιστα, διότι εχρησίμευεν + ως κέντρον όλων των διηρημένων και αυτοκεφάλων μερών της + Ελλάδος. Συνέβη δε και ο θάνατος του Αλή τον χειμώνα, + ώστε αι πάντοτε βραδείαι των Τούρκων ετοιμασίαι εβράδυναν + έτι μάλλον, και δεν ήτο δυνατόν να ενεργηθώσι τα + μελετώμενα καταστρεπτικά σχέδιά των προ του καλοκαιρίου. + Η Ελλάς, αν και είχε μεγάλην απόφασιν, είχε μηδαμινούς + πόρους. Ευτυχής πόλεμος ενός έτους χρηστάς ενέπνευσε του + μέλλοντος ελπίδας· αλλ' ο πόλεμος «δείται χρημάτων και + άνευ τούτων ουδέν εστι γενέσθαι των δεόντων»· το δε + ταμείον της Ελλάδος ήτο πάντη κενόν αλλά συνέπεσε να + λάβωσιν οι Έλληνες χρηματικά βοηθήματα παρ' αυτού του + εχθρού των Χουρσήδη, άτινα, αν και μικρά, ήσαν μεγάλα διά + τους μηδέν έχοντας και τους διά μικρών μεγάλα πράττοντας. + Ιδού δε πώς τα έλαβαν. Είδαμεν, ότι επί της αλώσεως της + Τριπολιτσάς ηχμαλωτίσθησαν αι γυναίκες του Χουρσήδη και + Μεχμέτη, ο καϊμακάμης, ο κεχαγιάμπεης και άλλοι. Πρό + τινος καιρού διεπραγματεύετο μεταξύ του Χουρσήδη και των + Ελλήνων η ανταλλαγή των αιχμαλώτων τούτων και των παρά τω + Αλή ομηρευόντων Σουλιωτών πεσόντων μετά την καταστροφήν + του εις χείρας του νικητού Χουρσήδη, ήγουν της γυναικός + και των τέκνων του Μάρκου Μπότσαρη, του αδελφού του + Κώστα, του Ναστούλη Νταγκλή, του Κώστα Τζαβέλλα, του + Κίτσου Κωλιοδημήτρη και του προεστώτος της Λεβαδείας + Νικολάου Νάκου. Πέντε μήνας διήρκεσεν η διαπραγμάτευσις + αύτη και απεπερατώθη διά της μεσιτείας του μεγάλου + αρμοστού των ιονίων νήσων τον απρίλιον, καθ' όν έγεινεν η + ανταλλαγή, και έλαβε το ελληνικόν ταμείον επί λόγω λύτρων + δίστηλα 80,000. Η Ελληνική κυβέρνησις εξέδωκε διαφόρους + νόμους περί εξωτερικού δανείου, περί συνεισφορών, περί + φορολογιών και περί συνάξεως των αργυρών και χρυσών + σκευών των μοναστηριών και εκκλησιών εξήρεσε δε μόνον τα + εις τελετήν των ιερών μυστηρίων και τα χρυσά και αργυρά + κοσμήματα των εικόνων· αλλ' ολίγον ωφελήθη εξ αιτίας των + περιστάσεων ώστε, εν ώ αι χρείαι της ήσαν μεγάλαι, οι + χρηματικοί της πόροι ήσαν πάντοτε μηδαμινοί. Και ταύτα + μεν τα περί τούτων. + + Ερχόμεθα δε τώρα να ιστορήσωμεν τα της Χίου κατά το + ενεστώς έτος· και επειδή εφημίζετο δικαίως η νήσος αύτη + διά τα φυσικά της κάλλη, διά το διοικητικόν σύστημά της + και διά την ευτυχή κατάστασίν της, προοιμιάζομεν + εντεύθεν. + + Απέναντι της Ιωνίας, πέντε ήμισυ μίλια απέχουσα του προς + νότον ακρωτηρίου, του παρά τοις παλαιοίς Αργέννου και + παρά τοις νεωτέροις Καβομπιάνκα, έχουσα 37 μιλίων μήκος + και μέγιστον πλάτος 24, περίπλουν δε 120, παρατείνεται η + Χίος· ο βραχύστομος δε πορθμός υπερτετραπλασιάζεται + κοιλαινόμενος προς τα έσω, και απολήγει προς βορράν παρά + τινα νησίδια εις δύο εύπλευστα στόμια πλάτος έχοντα το + μεν προς την Ιωνίαν πέντε ήμισυ μιλίων το δε προς την + Χίον ενός και ήμισυ. Τραχεία και βουνώδης είναι εν γένει + η νήσος, αλλ' έχει και γην εύκαρπον, ευανθή και + καλλίδενδρον· το δε κλίμα της είναι ευκραές, γλυκύ και + υγιεινόν. Πολυάριθμοι και πυργοστόλιστοι λεμονώνες, + πορτοκαλλώνες, κιτρώνες, και πολυειδή αγλόμοροα άλλα φυτά + και δένδρα καθωραΐζουν την νήσον και αυτούς τους + διαπλέοντας γοητεύουν διά της ευθαλείας και ευωδίας. Η + πόλις κείται κατωφερώς εν τω μέσω της ανατολικής και + παραθαλασσίας πλευράς της νήσου αντικρύ των Ερυθρών, μιας + των δώδεκα ιωνίων πόλεων, και αρκτικώτερον του καθ' ημάς + Τσεσμέ, και διαιρείται εις τρία, την Απλωταριάν, τον + Εγκρεμόν και τα Παλαιόκαστρον παράκειται και επιθαλάσσιον + φρούριον και δεξιά μεν της εισόδου του λιμένος της πόλεως + και του φρουρίου υψούται πύργος ένοπλος (μπούρτσι), + αριστερά δε φανός εις οδηγίαν των εισπλεόντων. Η πόλις + περιελάμβανε κάτοικους 30,000, νοσοκομείον, λωβοκομείον, + βιβλιοθήκην, τυπογραφείον και μεγαλοπρεπές γυμνάσιον, + όπου εφοίτων πολλαχόθεν της Ελλάδος νέοι υπό τους κατά + καιρόν σοφούς διδασκάλους Αδαμάντιον Ρώσιον, Αθανάσιον + Πάριον, Δωρόθεον Πρώιον, Κωνσταντίνον Βαρδαλάχον, Ιωάννην + Τσελεπήν και Νεόφυτον Βάμβαν. Είχε δε η νήσος όλη 66 + χωρία, εν οις και τα προς νότον 24, τα παράγοντα την + περίφημον μαστίχην, υπερτέραν, κατά τον Πλίνιον, και + αυτής της αραβικής και ινδικής· είχε δε και επτά + μοναστήρια καλογήρων, δύο καλογραιών, και υπέρμεγαν + αριθμόν εκκλησιών και εκκλησιδίων· συνηριθμούντο δε οι + κάτοικοι όλης της νήσου 120,000, εν οις 2000 Τούρκοι + κατοικούντες την πόλιν εν καιρώ ειρήνης, 70 Εβραίοι + κατοικούντες πάντοτε το φρούριον, και 2000 του δυτικού + δόγματος κατοικούντες οι μεν την εξοχήν οι δε την πόλιν. + Η υπέρ πάσαν δε άλλην ακμάζουσα νήσος αύτη επί του αγώνος + ήκμαζε και επ' αυτών των ομηρικών χρόνων καλουμένη έκτοτε + λ ι π α ρ ω τ ά τ η, ήτοι πλουσιωτάτη. Πλουσιωτάτη και + ευνομωτέρα πάσης άλλης ελληνικής πολιτείας μετά την + αριστοκρατουμένην Λακεδαίμονα θεωρείται και παρά του + Θουκυδίδου. Αριστοκρατικόν ήτο το καθ' ημάς ως και το + αρχαίον πολίτευμά της· αρχαία και πατροπαράδοτος και η + φιλεμπορία των κατοίκων της ενισχυομένη έτι μάλλον υπό + της ολιγοκαρπίας της γης. + + Έδρευαν εν τη πρωτευούση της νήσου μουτεσελήμης και + καδής, αλλ' εστέλλοντο εκ Κωνσταντινουπόλεως μόνον σχεδόν + διά τον τύπον· οι αληθείς κυβερνήται και δικασταί ήσαν οι + πέντε δημογέροντες αυτής εκλεγόμενοι κατ' έτος και + διοικούντες την κοινότητα κατά τον ακόλουθον τρόπον. + + Την 3 Φεβρουαρίου συνήρχοντο εις τον ναόν του αγίου + Φωτίου 40 περίπου των εγκριτωτέρων, και αφ' ού οι + παύοντες δημογέροντες ανήγγελλαν ότι επέστη ο καιρός των + νέων αρχαιρεσιών και εζήτουν δημοσία συγγνώμην άν τινα + ελύπησαν, εναπέμεναν αυτοί και 20 εκ των άλλοτε + χρηματισάντων δημογερόντων, ήτοι 8 εκ της Απλωταριάς, 8 + εκ του Εγκρεμού, 2 εκ του Παλαιοκάστρου και 2 δυτικοί. + Δεκαέξ δελτία, όλα εσφραγισμένα, εξ ών τέσσαρα μόνον ήσαν + έγγραφα φέροντα την λέξιν «μείνε», διενέμοντο τότε παρά + των παυόντων δημογερόντων τα μεν οκτώ, εν οις και δύο + έγγραφα, εις τους Απλωταριώτας ανά έν αδιακρίτως, τα δε + λοιπά επίσης αδιακρίτως εις τους Εγκρεμιώτας· και όσοι + μεν ελάμβαναν τα άγραφα, ανεχώρουν ευθύς, οι δε λαβόντες + τα έγγραφα, ήτοι 2 Απλωταριώται, και 2 Εγκρεμιώται, μετά + των 2 Παλαιοκαστρινών, των 2 δυτικών και των παυόντων + δημογερόντων όλοι 13 έμεναν ως εκλογείς· των θυρών δε + κεκλεισμένων, ανεγινώσκοντο παρά των παυόντων + δημογερόντων εις επήκοον πάντων κατάλογοι υποψηφίων, εξ + ών ενεκρίνοντο ως δημογέροντες πέντε, ων τα ονόματα + εγνωστοποιούντο αυθωρεί τω καδή, κατεγράφοντο εν τω + κώδηκί του και εξεδίδετο το επικυρωτήριον (χοτσέτι)· + ηνοίγοντο έπειτα αι θύραι του ναού και ανηγορεύοντο οι + νέοι δημογέροντες· την δε επαύριον εκάλουν οι παύοντες + τους νεοψηφίστους εις το δημαρχείον, λεγόμενον Μεζάν, και + προπορευόμενοι τους συνώδευαν πρώτον εις τας τουρκικάς + Αρχάς και έπειτα εις τον αρχιερέα· αφ' ού δε τους ευλόγει + ο αρχιερεύς, επανήρχοντο όλοι εις το δημαρχείον + προπορευόμενων των νεοψηφίστων και ευφημούντος του λαού, + και οι παύοντες δημογέροντες έδιδαν λόγον των πράξεων των + αυθημερόν. + + Μεγάλην ισχύν είχαν, πολλάς τιμάς απελάμβαναν και + πολυειδή καθήκοντα εξεπλήρουν οι δημογέροντες· συνήρχοντο + δε καθ' ημέραν εις το δημαρχείον και ήσαν οι προστάται + των επί της νήσου Χριστιανών από πάσης επηρείας των εν + αυτή Τούρκων συστελλομένων και φοβουμένων να κακοποιώσι + τους Χριστιανούς, διότι διέτριβαν εν Κωνσταντινουπόλει + αντιπρόσωποι επαγρυπνούντες τα συμφέροντα της + χριστιανικής κοινότητός των, και δυνάμενοι, δι' ης + απελάμβαναν παρά τοις κρατούσιν ισχύος επί αδραίς + δαπάναις να τιμωρώσι τους μη πράως φερομένους προς τους + Χριστιανούς της νήσου και μη τα έθιμα του τόπου και τους + νόμους σεβομένους. Υπερασπίζοντες δε τοιουτοτρόπως οι + δημογέροντες τους συμπολίτας των ησχολούντο σπουδαίως και + να εξισάζωσι τας προς αλλήλους διαφοράς αυτών εν πνεύματι + επιεικείας και δικαιοσύνης κατά τα πατροπαράδοτα έθιμά + των πηγάζοντα κυρίως από των βυζαντινών νόμων· και τας + μεν εμπορικάς διαφοράς ανέθεταν εις πέντε ειδικούς + δικαστάς λεγομένους πρωτομάστορας, τας δε ναυτιλιακάς εις + τρεις λεγομένους δεπουτάτους· εθεώρουν δε τας λοιπάς οι + δημογέροντες αυτοπροσώπως ή διώριζαν εκ του προχείρου + άλλους εκ των ειδημονεστέρων εις λύσιν αυτών· εν πλήρει + δε χρήσει ήτο και η αιρετοκρισία. Αλλ' η δικτατορική + ούτως ειπείν δύναμις αύτη των δημογερόντων εμετριάζετο + συγκαλουμένων εις σύσκεψιν άλλοτε 40 ή 50, και άλλοτε 15 + ή 8 εκ των εγκριτωτέρων κατά την φύσιν των πραγμάτων· η + απόφασις δε των συγκαλουμένων ήτον οριστική. Τόσον δε + ακριβώς, απαθώς και εντίμως εξεπλήρουν οι δημογέροντες τα + καθήκοντά των, ώστε ουδείς ουδέποτε ως καταχραστής + κατηγορήθη, και πάντες ελάμβαναν επί της λογοδοσίας των + τας ευχαριστίας του κοινού διά την αξιέπαινον διαχείρισιν + της δημοτικής Αρχής. Εκτός δε των εν τοις πράγμασι ουδείς + των Χίων είχεν άδειαν να επισκέπτεται τας τουρκικάς Αρχάς + του τόπου. + + Η νήσος όλη δεν υπέκειτο εις την δημοτικήν Αρχήν της + πόλεως, και εκ των 66 χωρίων της τα μεν Μαστιχοχώρια + είχαν ιδίαν κυβέρνησιν τουρκικήν και δημοτικήν· ιδίαν + κυβέρνησιν τουρκικήν και δημοτικήν είχαν και 3 άλλα χωρία + οφείλοντα να επισκευάζωσι τα υδραγωγεία της πόλεως αμισθί + και διά τούτο μη φορολογούμενα, ήγουν ο Δαφνώνας, το + Βασιλιόνικον και αι Καρυαί· τα δε λοιπά είχαν και ταύτα + τους γέροντας των, αλλ' υπέκειντο εις τας τουρκικάς και + χριστιανικάς Αρχάς της πόλεως. + + Εκτός δε των προς τας τουρκικάς Αρχάς τελών εφορολογούντο + οι Χίοι ως εφεξής. Δώδεκα ευυπόληπτοι πολίται, + εκλεγόμενοι καθ' εξαετίαν και οδηγούμενοι υπό τοπικών και + ατομικών γνώσεων, έθεταν υπό τινας όρους και εν αγνοία + παντός άλλου τους φόρους κατά την εκτίμησιν της κινητής + και ακινήτου περιουσίας εκάστου φροντίζοντες να μη + βαρύνωσι τον μικρόν λαόν και παρέδιδαν το βιβλίον της + φορογραφής εσφραγισμένον εις τους δημογέροντας, οίτινες, + συμπαραλαμβάνοντες και τέσσαρας άλλους των εγκρίτων, + εξετίμων τους δώδεκα φοροθέτας. Επειδή η νήσος ετρέφετο + έξωθεν το πλείστον μέρος του έτους, εισήγοντο τα τρόφιμα + ατελή· η ατέλεια δε αύτη, η κατ' αναλογίαν μικρά + συνεισφορά των κατωτέρων τάξεων και η ολοτελής ασυδοσία + των κατωτάτων εθεωρούντο ως αποζημιώσεις διά την μη εις + τα δημοτικά συμμέθεξιν αυτών, + + Και ούτω μεν οι Χίοι επολιτεύοντο· εις τον συνετόν δε + τούτον τρόπον του κυβερνάν και κυβερνάσθαι, και εις την + προς το εμπορεύεσθαι και ξενιτεύεσθαι ροπήν των πολιτών + της ωφείλετο η ευζωία, η ευνομία και η φιλομάθεια, δι' ας + η νήσος αύτη εθεωρείτο εν τη Ανατολή ως άλλη νήσος των + Μακάρων. + + Διηγήθημεν ήδη, ότι η εις ανέγερσιν της Χίου καταπλεύσασα + το παρελθόν έτος εις του πασά την Βρύσιν υδραϊκή μοίρα + ανέπλευσεν εις Ύδραν άπρακτος, διότι και η νήσος ευτύχει, + και οι φιλέμποροι και φιλοβιομήχανοι λαοί σπανίως είναι + φιλοπόλεμοι, και η Φιλική Εταιρία προσηλύτους εν αυτή, + σχεδόν δεν είχε· μετά δε την περί ης ο λόγος απόπειραν, + οι Τούρκοι εφάνησαν προνοητικώτεροι παρά το σύνηθες. Αφ' + ού εκράτησαν εν τω φρουρίω τινάς των εγκρίτων της πόλεως + και τον αρχιερέα, συμπαρέλαβαν μετ' ολίγας ημέρας καί + τινας των Μαστιχοχωριτών και αφήρεσαν από των κατοίκων + όλης της νήσου όσα ηύραν παρ' αυτοίς όπλα· + γνωστοποιήσαντες δε εις Κωνσταντινούπολιν τους + εξωτερικούς και εσωτερικούς φόβους των εζήτησαν βοήθειαν + εις ασφάλειάν των. Επί τη αιτήσει ταύτη διεβιβάσθησαν + κατ' αρχάς επί της νήσου χίλιοι οπλοφόροι, εν οις πολλοί + Κρήτες, ατακτούντες καθ' ημέραν, αρπάζοντες και + φονεύοντες ατιμωρήτως και εν τη πόλει και εν τοις + χωρίοις. Διεβιβάσθη μετ' ολίγον εις την νήσον προς + σωφρονισμόν των ατάκτων τούτων και ως φύλαξ πληρεξούσιος + της νήσου ο Βεχήτπασας μετά εκατόν πυροβολιστών. Μετ' + αυτόν διεβιβάσθησαν χίλιοι άλλοι στρατιώται υπό τον + Ελέζογλουν, ον είδαμεν άλλοτε φιλανθρώπως πολιτευόμενον + προς τους εν Κουσαντασίω Χριστιανούς, αλλ' ήδη + διατελούντα υπό τας διαταγάς πασά έχοντος θηρίου καρδίαν, + αγγαρεύοντος καθ' ημέραν εις επισκευήν του φρουρίου τον + χριστιανικόν λαόν, εργοδιωκτούντος και καταναγκάζοντος + τους εν τοις πράγμασι Χριστιανούς να τρέφωσι τον επί της + νήσου μαχαιροφόρον όχλον του και να θεραπεύωσι διά + πλουσίων χορηγιών την άπληστον φιλοχρηματίαν του εις + αποτροπήν της διαρπαγής, του ανδραποδισμού και της + αιματοχυσίας. + + Ο Υψηλάντης, καθ' όν καιρόν εστρατοπέδευεν εν Τρικόρφοις, + διέταξεν εκστρατείαν εις Χίον υπό την οδηγίαν του + Λυκούργου Λογοθέτου εν τη ιδία αυτού εξουσία κατά την + επικρατούσαν τότε τάξιν· αλλά θεωρήσας ταύτην βραδύτερον + φθοροποιάν ανεκάλεσε την διαταγήν του. Εγκατασταθείσης δε + της κυβερνήσεως, περιεφέροντο εις την αποστατήσασαν + Ελλάδα ασήμαντοί τινες Χίοι προσπαθούντες να φέρωσιν + έξωθεν εις την φιλειρηνικήν πατρίδα των την επανάστασιν + εν αγνοία και παρά γνώμην των δυνατών πολιτών της· μη + εισακουόμενοι δε παρά της κυβερνήσεως, ήτις έβλεπεν ότι + κατεστρέφετο βεβαίως η νήσος, εσκέπτοντο άλλως πως να + κατορθώσωσι το σκοπούμενον. Μεταξύ τούτων διεκρίνετο + Αντώνιος τις Μπουρνιάς εκ Παρπαριάς, χωρίου της Χίου, + υπηρετήσας άλλοτε παρά τοις Γάλλοις ως λοχαγός. + + Διηγούμενοι τα της Σάμου είπαμεν, ότι επί των αντικρύ + παραλίων της δεν έμειναν Τούρκοι ειμή εν Κουσαντασίω ως + έχοντι δυνατόν φρούριον. Επειδή συνηθροίζοντο αυτόθι + συχνάκις τουρκικά στρατεύματα, εσύμφερε να εκλείψη η + φωλεά αύτη διά την ασφάλειαν και την ησυχίαν της Σάμου· + διά τούτο, σκέψεως κοινής γενομένης, απεφάσισαν οι Σάμιοι + να ετοιμάσωσιν εκστρατείαν εις άλωσιν του φρουρίου. Εν ώ + δε κατεγίνοντο εις τούτο, μεταβάς ο Μπουρνιάς εις Σάμον + μετά των ασημάντων συμπατριωτών του επρόβαλε τω αρχηγώ + της εκστρατείας Λυκούργω ν' αναβάλη το ανά χείρας σχέδιον + και εκστρατεύση εις Χίον επί λόγω, ότι το μεν φρούριον + του Κουσαντασίου ήτο δυσάλωτον, το δε της Χίου ευάλωτον, + ότι όλοι οι Χίοι ήσαν έτοιμοι να κινηθώσιν άμα έβλεπαν + τους Σαμίους εν μέσω αυτών, και ότι μεγάλαι χρηματικαί + ωφέλειαι θα προήρχοντο επ' αγαθώ του κοινού εκ της + συμπαραλαβής της πλουσίας ταύτης νήσου· τω ενεχείρισε δε + και γράμμα προτρεπτικόν ενός των επιτρόπων των + Μαστιχοχωρίων. Προθύμως εδέχθη ο Λυκούργος την πρότασιν + ταύτην και ανεδέχθη την ταχείαν συμπλήρωσιν της + ετοιμαζομένης εκστρατείας εις τρισχιλίους, μηδόλως + συλλογισθείς ποίον επιχείρημα επεχείρει και ποίαν ευθύνην + ανελάμβανε κινών εις αποστασίαν πολυάνθρωπον και + ευδαίμονα τόπον παρά την θέλησιν αυτού του τόπου, άνευ + αδείας της εθνικής του κυβερνήσεως, στερούμενος της + συμπράξεως των ναυτικών νήσων, παρά γνώμην του Υψηλάντου, + ον και μετά την σύστασιν της κυβερνήσεως εθεώρει αρχηγόν + του, και καθ' ην ώραν ήρχιζε το έαρ, ήτοι ο + ακαταλληλότερος καιρός, και ήσαν έτοιμα πολλά τουρκικά + στρατεύματα εις εκστρατείαν και πολύς στόλος εις έκπλουν + και τόσοι έγκριτοι Χίοι εν τω φρουρίω ομηρεύοντες (α). + + Αφ' ού δε έγειναν τα εν Σάμω ενεργούμενα γνωστά εν + Κωνσταντινουπόλει, έσπευσεν η Πύλη να ζητήση και παρ' + εαυτή εις ασφάλειαν της πίστεως των Χίων ομήρους· και + εστάλησαν τρεις των εγκρίτων, ο Παντελής Ροδοκανάκης, ο + Μιχαήλ Σκυλίτσης και ο Θεόδωρος Ράλλης, οίτινες φθάσαντες + εις Κωνσταντινούπολιν εφυλακίσθησαν. Οι δε επί της Χίου + Τούρκοι εφύλατταν έκτοτε αυστηρότερον τους εν τω φρουρίω, + εμποδίζοντές τους να λαλώσιν ως άλλοτε μετά των συγγενών + των. Έστειλαν δε ο αρχιερεύς και οι δημογέροντες κατά + διαταγήν του πασά εις μεν τα χωρία της νήσου αποστόλους + και ιεροκήρυκας, προτρέποντες τους κατοίκους να μείνωσι + πιστοί εις την Πύλην και ήσυχοι, εις δε την Σάμον + εξεταστάς περί της θρυλλουμένης εκστρατείας επί + παραγγελία να προσπαθήσωσι να την εμποδίσωσιν, αν τω όντι + ητοιμάζετο. + +Μάρτιος Την πρώτην εβδομάδα του μαρτίου διεδόθη λόγος + εν τη πόλει της Χίου ότι 18 Σάμιοι απέβησαν εις Περαμά, + χωρίον βορεινόν της νήσου. Ο πασάς, δικαίως υποπτεύων ότι + οι αποβάντες σκοπόν είχαν να υποκινήσωσι τους χωρικούς, + έστειλε στρατιώτας εις σύλληψίν των, και αποτυχών απήτησε + να τους συλλάβη το κοινόν της Χίου. Το κοινόν έστειλέ + τινας όπου υποψία ήτον ότι εκρύβησαν· αλλ' εν ώ + κατεγίνοντο εις εύρεσιν αυτών, εφάνησαν την 9 ερχόμενα + πολλά πλοία. + + Επί σκοπώ να μη ταλαιπωρώνται αδιακόπως και απασχολώνται + των έργων αυτών οι κρατηθέντες εν τω φρουρίω Χίοι, + εδιπλασιάσθη ο αριθμός αυτών και αλληλοδιεδέχοντο + μηνιαίως κατά το ήμισυ, οι μεν αναβαίνοντες εις το + φρούριον, οι δε καταβαίνοντες εις την πόλιν· μόνος ο + αρχιερεύς ως μη αντικαταστήσιμος δεν μετετόπει. Αλλ' ο + πασάς, αφ' ού ήκουσεν ότι ήρχοντο τα περί ων ο λόγος + πλοία, ανεβίβασεν εις το φρούριον και τους εν τη πόλει + εις πλείονα ασφάλειάν του και εκράτησε και τους εν αυτώ, + ώστε εδιπλασίασε τον αριθμόν των υποχειρίων του, όλων 72. + + Το πρωί της 10 τα φανέντα την προτεραίαν πλοία + ηγκυροβόλησαν κατά την αγίαν Ελένην, και μετ' ολίγον + έπλευσαν τα πλείστα εις Κοντάρι, τινά δε επροχώρησαν + αντικρύ των τουρκικών μνημάτων· ήσαν δε όλα 8 βρίκια και + 30 σακολέβαι, και έφεραν ως 2500 οπλοφόρους υπό τον + Λυκούργον. Ούτοι αποβιβασθέντες προ μεσημβρίας και + πεσόντες επί τους κατά το παραθαλάσσιον εχθρούς, και τους + μεν φονεύσαντες, τους δε αιχμαλωτίσαντες, τους δε + τρέψαντες εις φυγήν, εισήλθαν εις την πόλιν, έκαυσαν το + τελωνείον καί τινα τουρκικά καφενεία και εξεστέγασαν δύο + μολυβδοσκεπή ζαμία. Τόσος δε φόβος κατέλαβε τους Τούρκους + φρονούντας, ότι οι αποβάντες ήσαν πενταπλάσιοι, ώστε 300 + φυλάσσοντες τον λόφον της Τρουλωτής έφυγαν ιδόντες 50 + μόνον των αποβάντων εφορμώντας, εγκατέλειψαν και οι άλλοι + ανάνδρως τας άλλας θέσεις και όλοι εκλείσθησαν εν τω + φρουρίω· 40 δε αυτών, μη προφθάσαντες να εισέλθωσιν, + εκλείσθησαν εντός του Καμένου Πύργου καί τινων τουρκικών + οικιών και παρεδόθησαν μετ' ολίγον εις τους περί τον + Λυκούργον· ώστε μετά τρεις ώρας Τούρκοι δεν ήσαν ειμή + εντός του φρουρίου και του θαλασσοπύργου. Οι δε εν τη + πόλει Χριστιανοί της ανωτέρας τάξεως, εκπλαγέντες επί τη + εισβολή ταύτη, αμηχανούντες περί του πρακτέου ως πάντη + απαρασκεύαστοι και φοβούμενοι μη πάθωσιν οι εν τω φρουρίω + πρόκριτοι και συγγενείς των, οικούρουν όλην την ημέραν. + Επειδή δε ουδείς εφρόντιζε περί των αποβάντων, έσπασαν + ούτοι τα τροφοπωλεία και τα διήρπασαν· διήρπασαν και τας + τουρκικάς οικίας. Την εσπέραν της αυτής ημέρας ήλθαν εις + την πόλιν ολίγοι Μαστιχοχωρίται· την δε επαύριον + συνέρρευσαν πάμπολλοι χωρικοί, εξ ών οι πλείστοι μη + έχοντες όπλα ερροπαλοφόρουν· συνηνώθησαν τότε και οι εν + τη πόλει, και την γ' ώραν μετά μεσημβρίαν εψάλη + δοξολογία, και έγεινε δι' όλης της πόλεως πάνδημος + λιτανεία υπό την σημαίαν της πατρίδος εν μέσω + ζητωκραυγών, αλαλαγμών, αταξιών, και φόβων. Την αυτήν + ημέραν εισήλθε και ο Λυκούργος εις την πόλιν και + κατέλυσεν εν τη μητροπόλει, όπου κατέλυσε και ο μέχρι + τούδε υποκινητής του και από της σήμερον αντίζηλος του + Μπουρνιάς, φέρων επί του σκιαδίου του το δημοκρατικόν της + Γαλλίας εθνόσημον· ήθελε δε να ήναι ισότιμος, αν όχι και + ανώτερος του Λυκούργου, ως εντόπιος. Ο δε Λυκούργος + κατήργησεν αυθημερόν την δημογεροντίαν και εσύστησεν + επταμελή εφορίαν· έστησε και τρία κανονοστάσια, το μεν + επί της Τρουλωτής, όθεν εκτυπείτο το φρούριον, τα δε επί + του λόφου του Ασωμάτου, και το τρίτον επί του αιγιαλού· + αλλά τα κανόνια ήσαν τόσον μικρά, ώστε ουδεμίαν βλάβην + επροξένουν, εν ώ οι εν τω φρουρίω έβλαπταν την πόλιν + βομβοβολούντες. Επειδή δε ουδεμία ελπίς εφαίνετο ταχείας + πτώσεως του φρουρίου διά πολιορκίας ως καλώς + εφωδιασμένου, η εφορία, προβλέπουσα τα μέλλοντα δεινά και + εκ της έξωθεν επαπειλουμένης αποβάσεως εχθρών, και εκ της + εσωτερικής αναρχίας και αταξίας, απέστειλέ τινας προς την + κυβέρνησιν αιτουμένη την συνδρομήν της εις ταχείαν πτώσιν + του φρουρίου (β)· μετέφερε δε και εκ Ψαρών πολεμεφόδια, + και εμίσθωσε και έξ πλοία ψαριανά. + + Ο δε Λυκούργος, επηρμένος επί τη επιτυχία της αποβάσεώς + του, έστειλε προς τον πασάν επιστολήν διά τινος + αιχμαλώτου και εζήτει την παράδοσιν του φρουρίου επί + απειλή εξολοθρεύσεως όλης της φρουράς, αν παρήκουε· και + επειδή δεν έλαβεν απόκρισιν, εφιλοτιμήθη να + πραγματοποιήση τας απειλάς του και διέταξε να κόψωσι + δένδρα και παραχώσωσι την τάφρον του φρουρίου εις άλωσίν + του δι' εφόδου· αλλά σκεφθείς, ότι ο εχθρός εδύνατο να + καύση διά μιας την συσσωρευθησομένην εύφλεκτον ύλην + ανεκάλεσε την διαταγήν του. + + Εν τοσούτω, η αναρχία εκορυφώθη εντός της πόλεως, και οι + ευκατάστατοι ήρχισαν να φεύγωσιν· ο δε Μπουρνιάς, θέλων + να εμποδίση την φυγήν των, αντί να αφαιρέση τα αίτια + έγραψεν απειλητικήν επιστολήν τοις εφόροις (γ) και + εφυλάκισε και προκρίτους και γυναίκας ετοίμους να φύγωσι. + + Γενομένης δε γνωστής εν Κωνσταντινουπόλει της εις Χίον + αποβάσεως των Σαμίων, ο σουλτάνος διέταξεν ο μεν κατά + πάντα έτοιμος στόλος να πλεύση ευθύς εκεί, οι δε Ασιάρχαι + να καταβιβάσωσι στρατεύματα άνευ αναβολής εις Τσεσμέν, + και να τα διαβιβάσωσιν εις Χίον υπό την προστασίαν του + στόλου· ακολουθών δε το σύστημά του να παιδεύη αδιαφόρως + πταίστας και αθώους διέταξε να συλληφθώσιν οι + ευρισκόμενοι εν Κωνσταντινουπόλει γνωστοί Χίοι. + Συνελήφθησαν έως 60 όχι ως πταίσται αλλ' ως Χίοι, και + άλλοι εξ αυτών εσφάγησαν, άλλοι εκρεμάσθησαν· + εκρεμάσθησαν και οι τρεις όμηροι μηδέν ουδ' αυτοί ουδ' οι + παρ' αυτών αντιπροσωπευόμενοι πταίσαντες. + + Ουδέποτε προσταγαί του σουλτάνου εξετελέσθησαν τόσον + ετοίμως όσον αι δοθείσαι περί της εκστρατείας ταύτης. Το + μέγα πλήθος αόπλων, φιλησύχων και απροστατεύτων + Χριστιανών επί της νήσου, ο πολύς αυτής πλούτος, τα + θέλγητρα των γυναικών της, η ακόρεστος επιθυμία της + καταστροφής πάσης χριστιανικής πόλεως και η άσβεστος δίψα + χριστιανικού αίματος ηρήμωσαν διά μιας τα κατοικούμενα + υπό Τούρκων πλησιόχωρα μέρη· άπειρα πλήθη συνήρχοντο εις + Τσεσμέν αναμένοντα τον οθωμανικόν στόλον προς ασφαλή εις + την νήσον διαβίβασιν· πολλοί δερβίσαι αφήκαν τους + ευκτηρίους οίκους των, και ακολουθούντες τους + εκστρατεύοντας εξήπταν τον φανατισμόν των και ηρέθιζαν + έτι μάλλον την αυτερέθιστον αιμοχαρή καρδίαν των· τινές + δε αυτών περιήλθαν παρά το σύνηθες εν θρησκευτική πομπή + τας οδούς της Σμύρνης προς τον σκοπόν τούτον. + + Την δε 30, ήτοι την μεγάλην πέμπτην, εφάνη έξωθεν της + Χίου ο στόλος υπό τον καπητάμπασαν, Καρά - Αλήν, εκ 46 + πλοίων, εξ ών 6 δίκροτα και 9 φρεγάται και κορβέτται, τα + δε λοιπά βρίκια, και βομβάρδαι· έφερε δε και + επτακισχιλίους οπλοφόρους. Φανέντος του στόλου, τα + προστατεύοντα τον λιμένα ολίγα ψαριανά πλοία έφυγαν· ο δε + καπητάμπασας εφέρετο κατ' αρχάς προσεκτικώς και ουδέ την + σημαίαν του ύψωσε, διότι ούτε της πόλεως, ίσως ούτε του + φρουρίου την κατάστασιν καλώς εγίνωσκεν· αλλ' αρχομένης + της νυκτός μαθών ότι οι επί της ξηράς Έλληνες εφόνευσαν + το πλήρωμα μικρού τινος τουρκικού πλοίου πεσόντος εις τα + ρηχά πλησίον της γης, ήρχισε να κανονοβολή και να + βομβοβολή την πόλιν, και εν τη ακμή του κανονοβομβολισμού + απεβίβασε τους επτακισχιλίους οπλοφόρους. Εξήλθαν + συγχρόνως και οι εν τω φρουρίω ξιφήρεις, και ώρμησαν οι + μεν εντεύθεν οι δε εκείθεν επί τους Σαμίους· και ούτοι + μεν έφυγαν όλοι εκ της πόλεως, οι δε Τούρκοι εισήλθαν, + την έκαυσαν, έκαυσαν και τα πλησίον της πόλεως χωρία, + Βασιλιόνικον και Νεοχώρι, και εδόθησαν εις σφαγήν, εις + αρπαγήν, και εις αιχμαλωσίαν. Την επαύριον εφάνησαν + άπειρα πλοιάρια μεταφέροντα Τούρκους εκ της αντικρύ + ξηράς. Επειδή επί της εισβολής των εχθρών οι πλείστοι των + εν τη πόλει Χριστιανών απεμακρύνθησαν εις τα ενδότερα της + νήσου προς αποφυγήν του κινδύνου, πολλοί δε κατέφυγαν εις + τα προξενεία, δεν εχύθη πολύ αίμα, διότι οι Τούρκοι, αν + και τόσον πολλοί, δεν επροχώρησαν ευθύς ενδότερον προς + καταδίωξιν των Χριστιανών και κατεγίνοντο κυρίως + λεηλατούντες την πόλιν. + +Απρίλιος Την δε κυριακήν του Πάσχα (2 απριλίου) + εξεστράτευσαν κατά του μοναστηρίου του αγίου Μηνά μίαν + ήμισυ ώραν μακράν της πόλεως. Το μοναστήριον τούτο ήτον + ευρύχωρον και περιτετειχισμένον· εντός δε του + περιτειχίσματος κατέφυγαν 3000 Χίοι ως εις ασφαλές μέρος. + Οι επελθόντες τοις επρόβαλαν να παραδοθώσιν· αλλ' ούτοι + ήξευραν ότι θα παρεδίδοντο εις χείρας ληστών, και φονέων, + και δεν υπήκουσαν, αν και δεν είχαν ελπίδα ευτυχούς + αντιστάσεως. Τότε οι Τούρκοι, πεσόντες πανταχόθεν επί το + περιτείχισμα και σπάσαντες αυτό, εισέδυσαν ξιφήρεις μετά + τινα αντίστασιν, κατέκαυσαν το μοναστήριον, και τους + εγκλείστους εκτός ολίγων εξωλόθρευσαν τους μεν διά + σιδήρου τους δε διά πυρός. Την δε ακόλουθον ημέραν + εξεστράτευσαν κατά του χωρίου του αγίου Γεωργίου. Εντός + αυτού ήσαν ικανοί ένοπλοι Σάμιοι, εν οις και ο Λυκούργος, + μεταβάντες εκεί επί της φυγής των επ' ελπίδι αντιστάσεως· + αντέστησαν κατ' αρχάς, αλλ' επί τέλους έφυγαν· οι δε + Τούρκοι κυριεύσαντες το χωρίον παρέδωκαν όλους τους εν + αυτώ τους μεν εις σφαγήν τους δε εις αιχμαλωσίαν. + Γενναίοι εφάνησαν επελθόντων των εχθρών οι Βοντισιανοί, + οι Ερυθραίοι καί τινες αποχωρήσαντες εις τα χωρία αυτών + Σάμιοι, αλλά και ούτοι διεσκορπίσθησαν. Μετά τας + προσβολάς ταύτας εγκατέλειψαν οι περί τον Λυκούργον όλην + την νήσον, έπλευσαν εις Ψαρά, και εκείθεν επανήλθαν + αβλαβείς εις τα ίδια, αφήσαντες τους δυστυχείς Χίους εις + την γνωστήν απανθρωπίαν εχθρών, ους οι φεύγοντες ώπλισαν + κατ' αυτών (δ). + + Ο δε καπητάμπασας, έχων κατά νουν, ως εκ των έργων + εδείχθη, τον παντελή αφανισμόν των Χίων, και ζητών μόνον + τον συντελεστικώτερον τρόπον, εκάλεσε μετά τα συμβάντα + ταύτα τους προξένους· και αφ' ού τοις εκοινοποίησεν ότι + κατά διαταγήν ανωτέραν εχάριζε γενικήν αμνηστείαν, τους + παρεκάλεσε να περιέλθωσι την νήσον φέροντες τα + αμνηστήρια, και να προτρέψωσι τους κατοίκους εις + υποταγήν. Ο πρόξενος της Αυστρίας Στιεπεβίχος, και ο + αντιπροσωπεύων τον προ ολίγου αποδημήσαντα υποπρόξενον + της Γαλλίας Δεγιών, συμπαραλαβόντες και δύο εντοπίους + Χριστιανούς, ανεδέχθησαν την αποστολήν, πιστεύοντες όσα + ήκουσαν ειλικρινή· βαστώντες δε κλάδους ελαίας διήλθαν τα + χωρία φέροντες, εκτός των αμνηστηρίων, και γράμματα της + αυτής εννοίας προς όλους τους Χίους παρά του αρχιερέως + και των ομηρευόντων προκρίτων, και εγγυώμενοι και αυτοί + καλή πίστει την ασφάλειάν των. Οι Χίοι ούτε εις τα + αμνηστήρια, ως ύπουλα, ούτε εις τα προς αυτούς γράμματα + του αρχιερέως και των προκρίτων, ως υπό τουρκικήν + μάχαιραν γεγραμμένα, επίστευσαν· αλλ' επίστευσαν εις την + εγγύησιν των προξένων, και παραδώσαντες όσα όπλα τοις + εναπέμειναν, οι μεν επανήλθαν συν γυναιξί και τέκνοις εις + την πόλιν και εις τας εξοχάς, οι δε έμειναν ήσυχοι και + ευπειθείς εν τοις χωρίοις· απέστειλαν και 70 προς τον + καπητάμπασαν εις έκφρασιν της κοινής ευγνωμοσύνης διά την + δοθείσαν αμνηστείαν· αλλά πολλοί δυσπιστούντες έφυγαν από + της νήσου, ευρεθέντων καλή τύχη πολλών πλοιαρίων εν τοις + παραλίοις καί τινων πλοίων ψαριανών, σταλέντων μετά τον + εμφανισμόν του στόλου προς διάσωσιν των επί της νήσου + περιπλανωμένων Χριστιανών. Οι Τούρκοι, αφ' ού + εβεβαιώθησαν ότι δεν είχαν τι να φοβηθώσι και βλέποντες + ότι οι ταλαίπωροι Χίοι, δεχθέντες την αμνηστείαν και + πιστεύοντες, ήρχοντο προς αυτούς ανύποπτοι, διεσπάρησαν + εις την νήσον και ήρχισαν αδεία των αρχηγών γενικήν + σφαγήν και αιχμαλωσίαν. + + Όταν αυτοί οι αρχηγοί προκαλώσιν εις αθεμιτουργίας + βάρβαρον και φανατικόν στρατόν, εύκολον είναι να + συμπεράνη τις τας φρικτάς παραφοράς του στρατού. Εύκολον + να φαντασθή, αν και δύσκολον να περιγράψη τις και τα + φρικτά κακά όσα υπέφερεν ο άοπλος της Χίου λαός, αφεθείς + έκτοτε όλως εις την μαχαιροφόρον χείρα 30,000 + ανθρωπομόρφων θηρίων, πεσόντων εις την νήσον επί σκοπώ να + σφάζωσι, να λεηλατήσωσι, και να αιχμαλωτίσωσι. Πιστοί, + άπιστοι εις τον σουλτάνον, όλοι τότε εξίσου εθεωρούντο, + και όλοι παρεδίδοντο εις σφαγήν ή εις αιχμαλωσίαν· ματαία + ήτο πάσα αντίστασις και απώλεια πάσα υποταγή· άσυλον οι + καταδιωκόμενοι παντού εζήτουν, και άσυλον ουδαμού + εύρισκαν. Μοναστήρια ανδρών και γυναικών κατεπατήθησαν + και διηρπάγησαν, και οι εν αυτοίς οι μεν εθανατώθησαν, οι + δε εδουλαγωγήθησαν· ολόκληρα χωρία, ως ο Αναβατός και τα + Θυμιανά, κατεστράφησαν· τα δε λοιπά, εκτός των + Μαστιχοφόρων των υπό την ιδιαιτέραν προστασίαν των + σουλτάνων, κατηρημώθησαν· και αυτοί οι εν τω νοσοκομείω + και λωβοκομείω νοσηλευόμενοι όλοι εξωλοθρεύθησαν· + ολόκληροι οικογένειαι επετειχίζοντο εντός υπογείων ή + κατωγείων άσιτοι και άποτοι, και υπό το σκότος της νυκτός + υπεξήρχετό τις αυτών ριψοκινδύνως εις πορισμόν ολίγης + πόσεως και τροφής· ούτε τα όρη ή τα σπήλαια, όπου οι + πολυπαθείς Χίοι κατέφευγαν, ήσαν ασφαλής καταφυγή, ούτε + τα παραθαλάσσια, όπου κατέβαιναν, παρείχαν βεβαίαν ελπίδα + σωτηρίας· πολλάκις ατενίζοντες εις την θάλασσαν + εξελάμβαναν τους αφρούς των κυμάτων πλοία ερχόμενα εις + διάσωσίν των· χιλιάδες ανδρών και γυναικών συσσωρευθέντων + είς τινα άκραν αντικρύ των Ψαρών επ' ελπίδι απόπλου + έπεσαν εις χείρας δημίων, και τόσον αίμα εχύθη ώστε + εκοκκίνισεν η παράκτιος θάλασσα· η μάχαιρα, το πυροβόλον, + η αγχόνη, το οζώδες ρόπαλον δεν ήρκουν εις χορτασμόν των + αιμοδίψων· επενόησαν νέον είδος θανάτου οι αλιτήριοι· + άναπταν τα ενδύματα των τρισαθλίων γυναικών και + βασανίζοντές τας απανθρώπως, τας έκαιαν· αδυσώπητοι + εφάνησαν προς πάσαν φωνήν ελέους και κωφοί προς πάσαν + φωνήν αιδούς· εγέμισαν τας αγοράς των μεγάλων πόλεων + αιχμαλώτων ως ποίμνια ελαυνομένων και παρ' ενός + ανδροκαπήλου εις άλλον μεταπωλουμένων· μετέβαλαν τα + λαμπρά της πόλεως κτίρια εις σωρούς ερειπίων, την + βιβλιοθήκην της εις στάκτην, και τους ευανθείς και + υγιεινούς αγρούς της εις γην δυσωδίας και λοιμικής νόσου. + Μόνοι οι του δυτικού δόγματος δεν εκακοποιήθησαν, και + μόνα τα προξενεία δεν επατήθησαν, και οι εις αυτά + καταφυγόντες μόνοι των εν τη νήσω απομεινάντων + διεσώθησαν, αλλά και τούτων οι πλείστοι υπό των + διασωσάντων αυτούς απεγυμνώθησαν. Του θηριώδους δε τούτου + ενόπλου όχλου θηριωδέστεροι εδείχθησαν οι αρχηγοί. Την + νύκτα της 22 ο καπητάμπασας εκρέμασεν επί των καταρτίων + των πλοίων ως κακούργους τους υπό αμνηστείαν προσελθόντας + 70 αθώους χωρικούς· την δε υστεραίαν μετέφερεν εκ του + φρουρίου και εκρέμασεν επί της ναυαρχίδας 8 των εν αυτώ + κρατουμένων ομήρων, τους δε λοιπούς εκρέμασεν όλους ο + φρούραρχος την αυτήν ημέραν επί του Βουνακίου, εν οις και + τον σεβάσμιον και πεπαιδευμένον αρχιερέα Πλάτωνα, και + κόψας και εκδείρας τας κεφαλάς των εγέμισεν αχύρων τας + δοράς και τας έστειλεν εις Κωνσταντινούπολιν προς τον + κυριάρχην του ως τρόπαια, τα δε πτώματα έρριψεν όλα διά + χειρός των Εβραίων εις την θάλασσαν· δεν έπαυαν δε οι + Τούρκοι επί πολλάς ημέρας φονεύοντες, ανδραποδίζοντες, + λεηλατούντες, καταστρέφοντες και ανορύττοντες και αυτήν + την γην εις ανεύρεσιν πραγμάτων. Εκατόν δεκατρείς + χιλιάδες ηριθμούντο οι καθ' όλην την νήσον Χριστιανοί την + 30 μαρτίου· 1800 εναπέμειναν τον αύγουστον· εν τω μεταξύ + δε τούτω 23,000 εφονεύθησαν, 47000 κατά το κατάστιχον του + τελώνου ηνδραποδίσθησαν, οι δε λοιποί τήδε κακείσε κακώς + διεσώθησαν (ε). Τοιουτοτρόπως η περίφημος Χίος, η νήσος + της τρυφής, του πλούτου και της πολυανθρωπίας, έγεινε + τόπος ερημώσεως και δακρύων· η δε φρικτή καταστροφή της, + καταστροφή καταστροφών, είναι η τρανωτέρα και αψευδεστέρα + απόδειξις της μανιώδους θηριωδίας των Τούρκων όχι κατά + ενόπλων, ή πολεμίων, ή αποστατών, αλλά κατά της + χριστιανωσύνης και της ανθρωπότητος. + + Αλλ' αν η πολυπαθής αύτη νήσος δεν ωφέλησε τον αγώνα + ζώσα, τον ωφέλησε πεσούσα, διότι επί τη φρικτή πτώσει + της, εξέστη και ηγανάκτησεν όλος ο χριστιανικός κόσμος + και είδεν οφθαλμοφανώς, ότι οι Τούρκοι ώμοσαν την + εξολόθρευσιν της ελληνικής φυλής, ότι η αμνηστεία των + ήτον επιβουλή και η φιλανθρωπία των απάτη, και ότι ούτε + αυτή η αθωότης, ούτε η προς τον σουλτάνον πίστις ίσχυαν + να στομώσωσι το ακονισθέν ξίφος των. + + Αν και ο κίνδυνος της Χίου ήτο και προ της καταστροφής + της φανερός, εβράδυναν δι' έλλειψιν πόρων να εκπλεύσωσι + τα ελληνικά πλοία εις υπεράσπισίν της και ματαίωσιν των + περαιτέρω σχεδίων του εχθρικού στόλου. Μόλις την 27 + ηνώθησαν 56, εν οις και 8 πυρπολικά, εν τω λιμένι των + Ψαρών· και τα μεν των Σπετσών διετέλουν υπό τον + Κολανδρούτσον, τα δε των Ψαρών υπό τον Αποστόλη, τα δε + της Ύδρας υπό τον Μιαούλην υφ' όν διετέλει και όλος ο + στόλος. Την 28 έπλευσεν ο στόλος ούτος προς τον Τσεσμέν, + όπου, ως ελέγετο, ελλιμένιζεν ο εχθρικός· αλλά μη ευρών + αυτόν περιέπλεε την Χίον παραλαμβάνων όσους εύρισκε + περιπλανωμένους και κρυπτομένους δυστυχείς Χίους· εις + εύρεσιν δε αυτών και ασφαλή συνοδίαν εις τα πλοία + απεβιβάσθησαν και ναύται ένοπλοι. + +Μάιος Την δε 1 μαΐου κατέπλευσεν ο στόλος εις Ψαρά και + έμαθεν ότι ο τουρκικός επανέπλευσε προ δύο ημερών εις + Χίον, όπου ο καπητάμπασας, γαυριών επί τοις κατορθώμασί + του, ετρύφα περιμένων άλλα πλοία εκ Κωνσταντινουπόλεως. + Την 10 ήρχιζε το ραμαζάνι. Επειδή, διαρκούντος αυτού, οι + Τούρκοι συνήθως ησυχάζουν, απεφάσισεν ο καπητάμπασας να + μη εκπλεύση μέχρι του μπαϊραμίου· αλλ' οι αρχηγοί του + ελληνικού στόλου, θεωρούντες ότι η επί ματαίω παρέλευσις + ενός μηνός έβλαπτε, διότι εξηντλούντο οι ολίγοι πόροι + του, απεφάσισαν να κτυπήσωσιν όσον τάχιον εντός του + λιμένος της Χίου τον εχθρικόν στόλον. Επί τω σκοπώ τούτω + ανήχθη ο ελληνικός την 8, αλλά δεν εισέπλευσε την ημέραν + εκείνην τον πορθμόν· την δε 14 επλησίασάν τινα των πλοίων + προς τα βόρεια στόμια του πορθμού, ηκροβολίσθησαν μετά + τινων φρεγατών και κορβεττών, και δύσαντος του ηλίου + επανέπλευσαν όπου ήσαν τα λοιπά. Την δε εσπέραν της 19 + δεκαπέντε πλοία πολεμικά και τρία πυρπολικά υπό τον + Μιαούλην, εισέπλευσαν τον πορθμόν διά του προς άρκτον + είσπλου, τα δε λοιπά έμειναν έξω αποτελούντα γραμμήν + αρχομένην από της αρκτικής άκρας της Χίου και + παρατεινομένην μέχρι των παραλίων της Ασίας· τούτο ιδούσα + εν καιρώ η επί του στομίου του πορθμού εχθρική προφυλακίς + έδωκεν είδησιν κανονοβολήσασα, και αμέσως ανήχθη όλος ο + τουρκικός στόλος, αλλ' εν τόση ταραχή και βία, ώστε πολλά + πλοία άφησαν τας αγκύρας· αφ' ού δε επλησίασαν οι δύο + στόλοι εντός βολής κανονίου, τέσσαρα ελληνικά πλοία, τα + του Μιαούλη, του Σαχτούρη, του Σκούρτη, και του Τσαμαδού, + έβαλαν εις το μέσον την εχθρικήν ναυαρχίδα και την + επολέμουν· επερρίφθη και έν πυρπολικόν, αλλά δεν + εκόλλησε. Μετά την αποτυχίαν ταύτην εξέπλευσαν τα + ελληνικά και κατόπιν αυτών και τα τουρκικά διώκοντα τα + ελληνικά και δι' όλης της νυκτός κανονοβολούντα, αλλ' επί + ματαίω· οι στόλοι αντεκανονοβολήθησαν και την υστεραίαν + εκτός του πορθμού αβλαβώς ως και την προτεραίαν, και τα + μεν ελληνικά επανήλθαν εις Ψαρά, τα δε τουρκικά εις τον + λιμένα της Χίου. Εν τοσούτω ήλθε νέα ναυτική δύναμις εκ + Κωνσταντινουπόλεως προς τον καπητάμπασαν, και ανεμένετο + και άλλη εξ Αιγύπτου. Οι Έλληνες διελογίζοντο πάντοτε πώς + να βλάψωσι τον εχθρόν πριν δυναμωθή έτι μάλλον, και άλλον + τρόπον δεν είχαν παρά την χρήσιν των πυρπολικών. + +Ιούνιος Την νύκτα προ της ημέρας του μπαϊραμίου, ό εστι + την της 6 Ιουνίου, συνήλθαν επί της τουρκικής ναυαρχίδος + πολλοί των πλοιάρχων του τουρκικού στόλου εις + συνεόρτασιν· σκοτεινή ήτον η νυξ εκείνη ούσα η τελευταία + της σελήνης, και τα πλοία του στόλου εξ αιτίας του έτι + επικρατούντος ραμαζανίου ήσαν ολόφωτα· διεκρίνοντο δε + μεταξύ όλων τα δύο δίκροτα, ήτοι η ναυαρχίς και η + υποναυαρχίς, διά την πλουσίαν φωτοχυσίαν των. Προ τριών + ημερών δύο ελληνικά πυρπολικά, το μεν υπό τον Ανδρέαν + Πιπίνον Υδραίον, το δε υπό τον Κωνσταντίνον Κανάρην + Ψαριανόν, απέπλευσαν διά νυκτός εκ Ψαρών κατά το αρκτικόν + μέρος της Χίου· αλλ' έπεσαν εις τριήμερον γαλήνην. + Συναπέπλευσαν και τέσσαρα πολεμικά, δύο προς το νότειον + και δύο προς το βόρειον μέρος του πορθμού επί σκοπώ να + παραλάβωσι τα πληρώματα των πυρπολικών μετά τον εμπρησμόν + αυτών. Την 6 ήρχισε να πνέη αρκτικός άνεμος, και προς την + δύσιν του ηλίου τα δύο πυρπολικά παρέπλεαν υπό ξένην + σημαίαν το Καραμπουρνού κρυπτόμενα υπό την ξηράν· αφ' ού + δε ενύκτωσεν, εισήλθαν ησύχως και ανυπόπτως εις τον + πορθμόν, διότι εξ αιτίας της εορτής του μπαϊραμίου + ηγκυροβόλησε και η προφυλακίς, και έπλεαν εν μέσω του + εχθρικού στόλου· τόσον δε επλησίασαν πρός τινα των + πλοίων, ώστε ηναγκάσθησαν επί τη κραυγή των σκοπών ν' + απομακρυνθώσι και να μη φαίνωνται. Μετά δε το μεσονύκτιον + επανήλθαν πλησίστια εν μέσω του στόλου, και βοηθούμενα + υπό της πνεούσης απογείου αύρας έπεσαν αίφνης το μεν + Ψαριανόν εις την πρώραν της ναυαρχίδας, και περιπλεχθέν + μετέδωκεν αμέσως τας φλόγας του, το δε υδραϊκόν εις την + πρώραν της υποναυαρχίδος, όπου εκόλλησεν, αλλ' εξεκόλλησε + προτού μεταδώση τας φλόγας του, και καιόμενον εκυμαίνετο + τήδε κακείσε εν μέσω του στόλου ενσπείρον φόβον και + ταραχήν. Οι δε γενναίοι πλοίαρχοι και ναύται των δύο + πυρπολικών, όλοι 43, αφ' ού ετελείωσαν το έργον, εμβάντες + εις τα εφόλκια, εξήλθαν του πορθμού διά του νοτίου + στομίου εν μέσω των εχθρών αβλαβείς όλοι, διεσώθησαν εις + τα εις σωτηρίαν των παραπλέοντα πλοία, και καταπλεύσαντες + εις Ψαρά έτρεξαν εις την εκκλησίαν συνοδευόμενοι υπό του + ευφημούντος λαού και εδοξολόγησαν τον θεόν τον + ευλογήσαντα το κατά των εχθρών τόλμημα· είχαν δε απόφασιν + να καώσιν όλοι, αν έβλεπαν ότι δεν εδύναντο ν' αποφύγωσι + τας χείρας των εχθρών, και διά τον σκοπόν τούτον έφεραν + εντός των δύο εφολκίων πυρίτιδα. Εντός δε της + φλογισθείσης ναυαρχίδος ήσαν όχι μόνον Τούρκοι πολλοί και + σημαντικοί, αλλά και Χριστιανοί αιχμάλωτοι· όλοι δε εκτός + ολίγων εχάθησαν, διότι ανάψαντα τα κανόνια εμπόδιζαν διά + τον επικείμενον κίνδυνον τας λέμβους των άλλων πλοίων να + πλησιάσωσι. Δύο λέμβοι της ναυαρχίδος εβυθίσθησαν + αύτανδροι διά το μέγα πλήθος των εν αυταίς + συσσωρευθέντων. Εμβάντος δε και του καπητάμπασα εις την + ιδιαιτέραν λέμβον του, επέπεσεν, εν ώ απεμακρύνετο, έν + των καταρτίων της καιομένης ναυαρχίδος, και την μεν + λέμβον εβύθισεν, αυτού δε την οσφύν έθλασεν· αλλά + πεσόντες κολυμβηταί εις την θάλασσαν τον διέσωσαν + φερόμενον επί των κυμάτων, και τον απεκόμισαν ημιθανή επί + της ξηράς, όπου μετ' ολίγον εξεψύχισε. Βόσκον δε το πυρ + εν τη ναυαρχίδι διεδόθη μετά μίαν σχεδόν ώραν εις την + πυριτοθήκην· τότε υψώθη ουρανομήκης πύρινος στύλος + φωτίζων εν μέσω της σκοτεινής εκείνης νυκτός πλατύν και + μακρόν ορίζοντα. Την ακόλουθον ημέραν έθαψαν προ της + μεσημβρίας εν τω φρουρίω τον καπητάμπασαν· αλλ' επί της + κηδείας εξεμάνησαν εκ νέου οι επί της Χίου αιμοχαρείς + Τούρκοι, και η θέα ενός καπητάμπασα γενομένου θύμα του + πυρός των Ελλήνων τοις έδωκε νέαν αφορμήν να κινήσωσιν + έως δωδεκακισχίλιοι την αυτήν ημέραν της κηδείας προς τα + Μαστιχοχώρια, τα μη έως τότε παθόντα, επί προφάσει να + παιδεύσωσιν όχι τους εγχωρίους, αλλά τους εξ άλλων χωρίων + εκεί και κυρίως εις το Θολό Ποτάμι καταφυγόντας, αν και + υπό την σκέπην της αμνηστείας. Εφρούρει τα χωρία ταύτα ο + καλοκάγαθος Ελέζογλους, όστις, επί σκοπώ να τα προφυλάξη, + παρέδωκε θέλων και μη τους εις αυτά καταφυγόντας + κατοίκους των άλλων χωρίων· αλλά δεν εδυνήθη, ως ήλπιζε, + διά της θυσίας των ολίγων να προφυλάξη τους πολλούς. Αφ' + ού δε οι αιμοχαρείς παρέλαβαν όσους εζήτησαν και τους + έσφαξαν αυθωρεί, επάτησαν αυθημερόν και αυτά τα χωρία + ξιφήρεις σφάζοντες, αιχμαλωτίζοντες και καταστρέφοντες· η + καταστροφή δε αύτη απετελείωσε την καταστροφήν όλης της + νήσου. + + Την δε 8 ο τουρκικός στόλος απέπλευσε της Χίου και την 10 + κατέπλευσεν εις Μιτυλήνην. Την αυτήν ημέραν απέπλευσε και + ο ελληνικός εκ Ψαρών και κατέπλευσε την 10 εις Ερισόν· + την δε 15, καθ' ην ητοίμαζαν οι Έλληνες δύο πυρπολικά + κατά του εχθρικού στόλου, μετέπλευσεν ο στόλος ούτος εις + Μοσχονήσια και εκείθεν εις Τένεδον· ο δε ελληνικός + διέπλευσε την 17 τον πορθμόν της Χίου, εκανονοβόλησε το + φρούριον και αντικανονοβοληθείς προσωρμίσθη την ακόλουθον + ημέραν έξωθεν των Ψαρών· εκείθεν απέπλευσε την 23 και + ελλιμένισε την αυτήν ημέραν αντικρύ της Χίου αγνοών τα + κινήματα του εχθρικού στόλου (ζ). Μαθών δε την 24 τον εις + Ελλήσποντον πλουν αυτού επανέπλευσεν εις τα ίδια, + ευφημούμενος και θαυμαζόμενος διά τα κατά του εχθρικού + στόλου τολμηρά και ευτυχή του κατορθώματα. + + + + 1822 + + ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΛΑ'. + + + + &Περί των κεντρικών Αρχών της Πελοποννήσου και της + στερεάς Ελλάδος, και των σχέσεων αυτών προς την + κυβέρνησιν. — Εκστρατεία Υψηλάντου εις Ανατολικήν Ελλάδα. + — Ατυχή κινήματα εις άλωσιν Ζητουνίου και Πατρατσικίου. — + Εκστρατεία Μαυροκορδάτου εις Δυτικήν Ελλάδα. — Τα κατά + την Κρήτην μετά την εκεί άφιξιν Αφεντούλη μέχρι μαΐου, + και θάνατος Βαλέστου.& + + ΕΙΔΑΜΕΝ, ότι η εν Επιδαύρω συνέλευσις, συστήσασα την + εθνικήν κυβέρνησιν, διετήρησε τας κεντρικάς Αρχάς, ήγουν + την γερουσίαν της Πελοποννήσου, την της Δυτικής Ελλάδος + και τον Άρειον πάγον της Ανατολικής και έβαλε και τας + τρεις υπό τας διαταγάς της κυβερνήσεως· αλλά κατά τους + οργανισμούς αυτών ουδέν εδύνατο η κυβέρνησις να ενεργήση + εν ταις επαρχίαις ειμή διά των Αρχών τούτων. + + Η γερουσία της Πελοποννήσου έστησε την έδραν της εν + Τριπολιτσά και ειργάζετο προθύμως και επιτυχώς· αλλ', αν + και ώφειλεν υποταγήν εις τας βουλάς της κυβερνήσεως, δεν + εβράδυνε ν' αντιτείνη εμποδίσασα δι' ικανόν καιρόν και + αυτήν την νομοθετηθείσαν είσπραξιν ενός γροσίου τον + άνθρωπον (το ψυχόγροσον), διότι αι διαταγαί της + κυβερνήσεως απεστάλησαν κατ' ευθείαν εις τας επαρχίας· + εξώκειλε δε μετά ταύτα και εις φανεράν αντιπολίτευσιν και + αντίπραξιν. Η συνέλευσις έσφαλεν αφήσασα κράτη εν κράτει. + Δύσκολον δεν ήτο να τα καταργήση, διότι ουδείς αντέστη + εις όσα εβουλεύθη· αλλ' οι Έλληνες δεν είχαν εισέτι + διδάσκαλον την πείραν. + + Η δε Γερουσία της Δυτικής Ελλάδος, η ευπειθεστέρα των + κεντρικών Αρχών, είχε την έδραν της εν Μεσολογγίω, και + ενήργει εντός της περιφερείας της όπως εδύνατο. Ο δε + Άρειος πάγος είχε μοναδικόν χαρακτήρα· ήτο περιπατητική + Αρχή και μετέβαινεν από επαρχίας εις επαρχίαν. Επειδή δε + αι νήσοι δεν είχαν κεντρικήν Αρχήν, εστάλησαν εις + οργανισμόν αυτών αρμοσταί. Η δε κυβέρνησις, προθεμένη την + καθ' όλα τα μέρη της Ελλάδος εισαγωγήν ομοιομόρφου + οργανισμού, εξέδωκε νόμον, δι' ου διήρει την ελληνικήν + χώραν εις επαρχίας, τας επαρχίας εις αντεπαρχίας πρώτης + και δευτέρας τάξεως, και ταύτας εις κοινότητας, ορίζουσα + τα καθήκοντα εκάστης υπαλλήλου Αρχής και τας προς αλλήλας + και προς την κυβέρνησιν σχέσεις των. Πάντα δε ταύτα + ενηργούντο κοινή γνώμη του βουλευτικού και του + νομοτελεστικού, διατελούντων εν αρμονία, καθώς εν αρμονία + διετέλεσαν οι συγκροτούντες ταύτα και κατά την εν + Επιδαύρω συνέλευσιν. Μόνος ο πρόεδρος του βουλευτικού + Υψηλάντης αντεφρόνει, αλλά φανερά δεν αντεπολιτεύετο. Η + δοθείσα αυτώ πολιτική θέσις ούτε αυτόν ευχαρίστει, ούτε + την πατρίδα ωφέλει. Ο Υψηλάντης ήτον άνθρωπος του πολέμου + μάλλον ή της πολιτικής· ήτο γενναιόκαρδος, καρτερικός, + και ηγαπάτο υπό του στρατιωτικού διά τον πολεμικόν του + χαρακτήρα· είδε και αυτός, ότι η θέσις, ην κατείχε, δεν + ήτον η πρέπουσα αυτώ, και επειδή θέατρον του προσεχούς + και κινδυνώδους πολέμου εφαίνετο η στερεά Ελλάς, επεθύμει + να εκστρατεύση εκεί. Οι δε αντιπολιτευόμενοι αυτόν + νομοτελεσταί καί τινες βουλευταί, επιθυμούντες να τον + απομακρύνωσι της έδρας της κυβερνήσεως, εδείχθησαν επίσης + πρόθυμοι· και κατ' αρχάς μεν απεφασίσθη να εκστρατεύση + εις Δυτικήν Ελλάδα, μετ' ολίγας δε ημέρας εις Ανατολικήν· + αλλ' ο Άρειος πάγος, ούτινος πολλά μέλη ήρχισαν, ως + είδαμεν, ν' αντιφέρωνται προς τον Υψηλάντην αφ' ότου + είδαν τούτον εν Τρικόρφοις, δεν τον ήθελεν όπου + ηγεμόνευεν, αλλ' ήθελεν εκστρατείαν Πελοποννησίων άνευ + αυτού, διότι υπώπτευε μη σχετισθή προς ους ο Άρειος πάγος + αντεπολιτεύετο· τον υπέβλεπε δε και ως δυνάμενον να + σφετερισθή την κεντρικήν εξουσίαν· διά τούτο αντέτεινεν + εις την προς εκείνο το μέρος εκστρατείαν του ανδρός + τούτου. Το δε νομοτελεστικόν ενέκρινε τους λόγους του + Αρείου πάγου και επέμενεν εις το να εκστρατεύση ο + Υψηλάντης εις Δυτικήν Ελλάδα, ως προαπεφασίσθη· αλλ' + ενέδωκεν επί τέλους εις την γνώμην του βουλευτικού και + εις την επιμονήν αυτού του Υψηλάντου, όστις ανεχώρησεν εκ + Κορίνθου την 20 φεβρουαρίου εις την Ανατολικήν Ελλάδα. + Εξελέχθη δε αντιπρόεδρος της βουλής ίνα ενεργή τα της + προεδρίας εν τη απουσία αυτού, ο Χαραλάμπης. Τρισχίλιοι + Πελοποννήσιοι απεφασίσθη να συνεκστρατεύσωσιν υπό τας + διαταγάς του, αλλά μόλις 700 εξήλθαν του Ισθμού υπό τον + Νικήταν και τον Παναγιώτην Ζαφειρόπουλον. Εκστρατεύσας ο + Υψηλάντης ύψωσε την σημαίαν της Εταιρίας παρά τους νόμους + του έθνους, ους παρεδέχθη και καθ' ους πρόεδρος της + βουλής κατέστη και εις την παρούσαν εκστρατείαν απεστάλη. + Η πράξις αύτη, μεμπτή και ασυντελής προς τους σκοπούς + του, έδωκε δικαίαν αφορμήν να είπη και να γράψη ο Άρειος + πάγος τα μύρια κατ' αυτού ως ανατροπέως των καθεστώτων. Η + κυβέρνησις έδειξε πατριωτισμόν και φρόνησιν περιορισθείσα + κατά την κρίσιμον εκείνην ώραν εις το να τον επιπλήξη και + συμβουλεύση τα δέοντα. Ο Υψηλάντης εδέχθη την εθνικήν + σημαίαν αντί της άλλης· αλλά μόλις επάτησε την γην της + Ανατολικής Ελλάδος και έδωκε νέαν αιτίαν διενέξεων· + έστειλε κατ' ευθείαν διαταγάς προς τους εφόρους των + επαρχιών, οφείλων κατά τον ενυπάρχοντα οργανισμόν ν' + αναφέρεται εις τον Άρειον πάγον. Νέα και δίκαια παράπονα + απεύθυνεν εις την κυβέρνησιν ο Άρειος πάγος κατ' αυτού. Η + κυβέρνησις έγραψε τοις αντιφερομένοις να συμβιβασθώσιν + έστειλε και τον Γρηγόριον Κωνσταντάν, όστις τους + καθησύχασεν, αλλά δεν τους εφιλίωσεν. + +Μάρτιος Λήγοντος δε του μαρτίου συνήχθησαν εις + πολεμικόν συμβούλιον οι σημαντικώτεροι οπλαρχηγοί υπό την + προεδρίαν του Υψηλάντου εις Πράλον επί των ορίων της + Δωρίδος, όπου προθέμενοι να ενισχύσωσι την επανάστασιν + κατά τας αρκτικωτέρας επαρχίας, εσχεδίασαν τρεις + συγχρόνους εκστρατείας, την μεν εις Πατρατσίκι, την δε + εις Ζητούνι, την δε προς διακοπήν πάσης συγκοινωνίας των + κατεχόντων το Πατρατσίκι και το Ζητούνι εχθρών + εβουλεύθησαν δε, ο μεν Οδυσσεύς, ο Δυοβουνιώτης, ο + Νικήτας και ο Ζαφειρόπουλος, έχοντες 3000, να περάσωσιν + εις την αγίαν Μαρίναν, την εν τω Μαλιακώ κόλπω, και να + προχωρήσωσιν εκείθεν εις άλωσιν του φρουρίου του + Ζητουνίου, ο δε Μήτσος Κοντογιάννης, ο Σκαλτσάς και τα + επαρχιακά σώματα των Κραββάρων, του Καρπενησίου και του + Αποκούρου, όλοι 2500, να κτυπήσωσι το Πατρατσίκι· ο δε + Νάκος Πανουργιάς μετά 1500 να τοποθετηθή εν Κομποτάδαις. + + Απεφασίσθη δε το διά την αγίαν Μαρίναν στράτευμα να + διαπλεύση τον κόλπον την εσπέραν της μεγάλης πέμπτης, την + δε μεγάλην παρασκευήν να επιπέση. Το σχέδιον τούτο + υπεγράφη την 26 υπό των παρευρεθέντων εν τω πολεμικώ + συμβουλίω· αλλ', αντί της νυκτός της μεγάλης πέμπτης, τα + στρατεύματα διέπλευσαν τον κόλπον την νύκτα της μεγάλης + παρασκευής· +Απρίλιος το πρωί δε του μεγάλου σαββάτου, ήτοι την 1 + απριλίου, ο μεν Δυοβουνιώτης και ο Νικήτας απέβησαν εις + Αχινόν, ίνα μεταβώσι διά ξηράς εις Στηλίδαν, ο δε + Οδυσσεύς εις αγίαν Μαρίναν. Προχωρούντες δε υπό τον + Δυοβουνιώτην και Νικήταν προς την Στηλίδαν, απήντησαν + τους εκεί Τούρκους επερχομένους· και εν πρώτοις μεν + ωπισθοδρόμησαν διωκόμενοι, έπειτα δε εφορμήσαντες τους + έτρεψαν, εμβήκαν εις Στηλίδαν, εσκότωσαν και επλήγωσαν + υπέρ τους 50 και έκαυσαν καί τινας οικίας. Ήλθαν μετ' + ολίγον άλλοι Τούρκοι εκ Ζητουνίου επιβοηθοί, αλλά και + ούτοι έπαθαν και απεκρούσθησαν· διεκρίθησαν δε εν ταις + συμπλοκαίς ταύταις οι Πελοποννήσιοι διά την ευτολμίαν + των· την δε επελθούσαν νύκτα εγκατέλειψαν οι Έλληνες την + Στηλίδαν και καταβάντες εις τον αιγιαλόν μετέβησαν εις + αγίαν Μαρίναν, όπου συνηνώθησαν μετά των υπό τον Οδυσσέα. + Οι Τούρκοι ήλθαν και εκεί την αυτήν ημέραν κατά των + συνηνωμένων Ελλήνων συνηνωμένοι και αυτοί και επολέμησαν. + Αλλ', εν ώ εκινήθησαν οι προς τούτο το μέρος, δεν + εκινήθησαν την αυτήν ημέραν και οι προς τα άλλα μέρη, ως + προεσχεδιάσθη, αναμένοντες τον Μήτσον Κοντογιάννην· + τούτου δε μη φαινομένου, εξεστράτευσεν ο εν Κομποτάδαις + Πανουργιάς μετά των υπ' αυτόν ενήμερα του Πάσχα, ήτοι την + 2, εις Πατρατσίκι· συνεξεστράτευσαν και ο Σκαλτσάς και ο + Σαφάκας, οι κατέχοντες το επάνω μέρος της πόλεως· ήλθεν + εν τούτοις και ο Κοντογιάννης και ούτως επάτησαν την + πόλιν πολεμούντες και πολεμούμενοι. Εφονεύθησαν 11 + Έλληνες και επληγώθησαν 3· εφονεύθησαν και πλειότεροι + Τούρκοι· όλαι δε αι οικίαι των Μπογομύλων και πολλαί της + πόλεως εκάησαν. Έξ ημέρας διέμειναν οι Έλληνες εν τη + πόλει, την δε εβδόμην ανεχώρησαν μη κατορθώσαντες τον + σκοπόν δι' ον εισέβαλαν. + + Δεκατριήμεροι διήρκεσαν αι κατά την αγίαν Μαρίναν + συμπλοκαί και η εκστρατεία μετήλλαξεν έκτοτε μορφήν· + σχεδιασθείσα παρά των Ελλήνων επιθετική, κατήντησεν, εξ + αιτίας των εγκαίρως επελθόντων πολυαρίθμων εχθρών, + αμυντική· διότι οι Τούρκοι δεν άφησαν τους Έλληνας να + προχωρήσωσιν, αλλά κατέλαβαν το υπερκείμενον της αγίας + Μαρίνας χωρίον, Αυλάκι, και στήσαντες εκεί 4 κανόνια τους + έβλαπταν μεγάλως. Οι Έλληνες είδαν, ότι αδιατήρητος ήτον + η θέσις των εν όσω οι Τούρκοι κατείχαν το Αυλάκι· και + επειδή επάναγκες ήτον ή να τους αποδιώξωσιν ή ν' + αναχωρήσωσιν, απεφάσισαν να επιπέσωσι την νύκτα. Ελθούσης + δε της ώρας, ο μεν Δυοβουνιώτης και ο Νικήτας εκίνησαν· ο + δε Οδυσσεύς, αν και σύμφωνος προ του κινήματος, μετέβαλε + γνώμην την στιγμήν εκείνην θεωρήσας την τροπήν των + Ελλήνων βεβαίαν. Την γνώμην ταύτην του Οδυσσέως + παρεδέχθησαν και ο Δυοβουνιώτης και ο Νικήτας, + κοινοποιηθείσαν αυτοίς αφ' ού εκίνησαν, και επανήλθαν και + ούτοι εις το στρατόπεδον. Επειδή δε το σκοπούμενον δεν + επραγματοποιήθη, δεν έμεινεν εις σωτηρίαν του ελληνικού + στρατοπέδου ειμή η αποχώρησις. Ήσαν εν τω λιμένι τα + διαβιβάσαντα το στράτευμα διάφορα πλοία· εν δε τω του + Βισβίζη, αρχηγού του στολίσκου, ήσαν ο αντιπρόεδρος του + Αρείου πάγου, εδρεύοντος τότε εν Λιθάδα, χωρίω της + Ευβοίας, και ο Αρειοπαγίτης Δρόσος Μανσόλας, μεταβάντες + εκεί εις εποπτείαν των πράξεων των πολεμούντων και εις + προμήθειαν των αναγκαίων. Οι οπλαρχηγοί ανήγγειλαν αυτοίς + την απόφασιν της αποχωρήσεως και τους παρεκάλεσαν να + διατάξωσι την διά των πλοίων αντίπεραν του κόλπου + διαβίβασίν των· αλλ' η παράκλησις δεν εισηκούσθη, διότι + οι Αρειοπαγίται εφρόνουν ότι αναγκαίον ήτο το στράτευμα + να ενδιαμείνη. Τότε ο Οδυσσεύς, παραλαβών τον Νικήταν, + υπήγεν εις το πλοίον όπου οι Αρειοπαγίται προς + δικαιολογίαν της μελετωμένης αποχωρήσεως· αλλ' ουδ' αυτών + οι λόγοι ίσχυσαν. Η εκστρατεία αύτη, χάρις εις τον + ακάματον ζήλον του Αρείου πάγου, του πολλαχόθεν επ' + ωφελεία της πατρίδος αργυρολογήσαντος, ήτο πολυέξοδος, + διότι εις χρήσιν αυτής εμισθώθησαν 30 πλοία και + επρομηθεύθησαν και όλα τα αναγκαία εν αφθονία· διά τούτο + πικρόν εφαίνετο τοις Αρειοπαγίταις, και πικρόν τω όντι + ήτον, όλοι οι αγώνες και όλη η μεγάλη δαπάνη της + εκστρατείας ν' αποβώσιν εις μάτην. Οι επί του πλοίου + Αρειοπαγίται ωμολόγουν και ούτοι, ότι ελπίς αλώσεως του + φρουρίου του Ζητουνίου, δι' ην εγένετο κυρίως η + εκστρατεία, δεν ήτον, αλλ' ήθελαν το στρατόπεδον να + διατηρήση, ην κατείχε θέσιν εις αναθάρρησιν των κατά την + Μακεδονίαν και τον Όλυμπον Χριστιανών ακουόντων ότι επί + της θέσεως εκείνης ήτο στρατόπεδον. Ο σκοπός ήτον + αναμφιβόλως κοινωφελής, αλλά δεν ήτο κατορθωτός· και ο + Οδυσσεύς επέμενεν ευλόγως εν ονόματι και των άλλων + οπλαρχηγών εις την εκτέλεσιν ων εβουλεύθησαν. Εν τούτοις + έπεσαν εις σφοδράν λογομαχίαν, και ο Οδυσσεύς όλως + εξημμένος εξεστόμισεν απρεπείς λόγους κατά του αγώνος· οι + λόγοι ούτοι, ρηθέντες εις επήκοον πολλών των εν τω πλοίω, + αν και λόγοι θυμού, εξαγρίωσαν το πλήρωμα όλον κατά του + Οδυσσέως ως επιβούλου και προδότου, και μόλις το + καθησύχασαν αι πατριωτικαί νουθεσίαι του αντιπροέδρου του + Αρείου Πάγου. Διαρκούσης δε της λογομαχίας, ήρχισεν επί + της ξηράς τουφεκισμός μεταξύ Τούρκων και Ελλήνων· τότε + αφήσαντες τας έριδας οι εν τω πλοίω ανέβησαν όλοι επί του + καταστρώματος εις βοήθειαν των επί της ξηράς μαχομένων + αδελφών· παρατηρήσαντες δε σωρόν εχθρών πεζών επί τινος + υψώματος εντός βολής κανονίου και ένα χρυσοστόλιστον + άνδρα καθήμενον επί αργυροστολίστου ίππου έμπροσθεν + αυτών, βαστώντα ρόπαλον εν τη δεξιά και παρακελεύοντα + τους πεζούς εις μάχην, εκανονοβόλησαν εις τον σωρόν και + φονεύσαντες και πληγώσαντές τινας έρριψαν κατά γης και + τον άγνωστον τούτον αναβάτην. Μετά την πτώσιν αυτού + έπαυσεν η μάχη, και οι εχθροί άραντες τον νεκρόν + ανεχώρησαν· ήτο δε ούτος, ως έγεινε γνωστόν μετά ταύτα, ο + αρχηγός του εχθρικού εκείνου στρατού. Εν τοσούτω + συγκατετέθησαν οι Αρειοπαγίται, εκόντες άκοντες, εις την + πρότασιν του Οδυσσέως, και νυκτός γενομένης επέβη το + στράτευμα εις τα πλοία και διεβιβάσθη αντικρύ καύσαν τον + εν τω χωρίω λαμπρόν πύργον του Χαλήλμπεη. Τοιουτοτρόπως + τα κατά την αγίαν Μαρίναν πολεμικά κινήματα λαβόντα αρχήν + την 1 απριλίου παρετάθησαν μέχρι της 15, καθ' ό διάστημα + εφονεύθησαν 50 Έλληνες και επληγώθησαν 90, οίτινες + μετεκομίσθησαν επί θεραπεία εις Εύβοιαν, όπου απέθαναν εξ + αυτών 15· πλειότεροι δε ήσαν οι φονευθέντες και + πληγωθέντες Τούρκοι ως εφορμώντες απροφύλακτοι. + + Μετά δε την αποχώρησιν οι αποτυχόντες εν Πατρατσικίω + έπεσαν πάλιν εις την πόλιν εκείνην ενωθέντος και του + Νικήτα, και κατέλαβαν και έκαυσαν μέρος αυτής· αλλ' + ηναγκάσθησαν πάλιν ν' απομακρυνθώσιν ηνδραγάθησαν δε και + εφονεύθησαν ο κόμης Κουέλενος, Δανός και ο Εϋνέμανος, + Πρώσσος. Τοιουτρόπως εματαιώθησαν αι εκστρατείαι αύται. + + Εν τούτοις, μετά την έξοδον του Υψηλάντου, η εν Κορίνθω + κυβέρνησις κατεγίνετο αδιακόπως στρατολογούσα εν + Πελοποννήσου, διά την στερεάν Ελλάδα. + + Επί της πτώσεως της Κορίνθου το τακτικόν ήτον εν τω + διαλύεσθαι δι' έλλειψιν των αναγκαίων και διά την + αποχώρησιν του αξίου αρχηγού του Βαλέστου σκοπεύοντος να + μεταβή εις Κρήτην. Η κυβέρνησις, αισθανομένη την μεγάλην + ωφέλειαν του σώματος τούτου, εφρόντισε συστηθείσα να το + διατηρήση και αυξήση, και εξέδωκε νόμον κανονίζοντα τον + οργανισμόν του και τα εις διατήρησιν και αύξησίν του· + αναδείξασα δε αρχηγόν του τον φιλέλληνα Ιταλόν Ταρέλλαν, + αξιόλογον άνδρα διά τας στρατιωτικάς του γνώσεις, την + φρόνησίν του και την ανδρίαν του, διέταξε να ήναι δεκτοί + και ξένοι αξιωματικοί και στρατιώται· επειδή δε συνήλθαν + πολλαχόθεν πολλοί φιλέλληνες αξιωματικοί, και δεν + εύρισκαν τόπον παρά τω στρατώ η κυβέρνησις εξέδωκεν άλλον + νόμον, δι' ου όλοι ούτοι, οι μεν ως αξιωματικοί, οι δε ως + απλοί στρατιώται, εσύστησαν ίδιον τάγμα ονομασθέν «τάγμα + των φιλελλήνων» . Επρώτευε τούτο όλων των στρατιωτικών + σωμάτων, και προς τιμήν αυτού εδέχθη ο πρόεδρος του + νομοτελεστικού τον βαθμόν του επιτίμου συνταγματάρχου + του· ετέθη δε υπό τον κατά την επί το Ναύπλιον έφοδον + διακριθέντα διά την ευτολμίαν του Ιταλόν Δανίαν, + συνταγματάρχην αναδειχθέντα. Διέταξεν η κυβέρνησις και + στρατολογίαν κατά πάσαν επαρχίαν της Πελοπονήσου εις + αύξησιν του τακτικού. Εν ώ δε ησχολείτο περί τα τοιαύτα, + ήλθε πρεσβεία της Δυτικής Ελλάδος αιτούσα να μεταβή εκεί + ως πολιτικός και πολεμικός αρχηγός ο πρόεδρος του + νομοτελεστικού, Μαυροκορδάτος, ο ελκύσας, ως προείπαμεν, + επί της εκεί διατριβής του την αγάπην και την υπόληψιν + των Δυτικοελλαδιτών και διορισθείς παμψηφεί πρόεδρος της + Γερουσίας των επί της διά των ενεργειών αυτού συστάσεώς + της. + +Μάιος Η πρεσβεία εισηκούσθη, και εξεδόθη ψήφισμα την 11 + μαΐου, δι' ου εδίδετο άδεια τω Μαυροκορδάτω διμήνου + απουσίας, ίνα μεταβή εις Δυτικήν, χρείας δε τυχούσης και + εις Ανατολικήν Ελλάδα, και τω ενεπιστεύετο η γενική + διεύθυνσις των πολιτικών και πολεμικών πραγμάτων του + μέρους εκείνου. Απεφασίσθη δε και πολλά στρατεύματα να + συνεκστρατεύσωσι και ναυτική δύναμις να συνεκπλεύση εις + μεταβίβασιν στρατευμάτων από τόπου εις τόπον και εις + υποστήριξιν των επί της ξηράς πολεμικών κινημάτων. Την 17 + ανεχώρησεν ο πρόεδρος εκ Κορίνθου και την 23 έφθασεν εις + Μεσολόγγι· αλλά δεν είχεν ειμή 400 τακτικούς, 120 + φιλέλληνας, άλλους τόσους Επταννησίους υπό τον Σπύρον + Πανάν, και 400 Πελοποννησίους υπό τον Γιατράκον, + Δηληγιάννην και Κυριακούλην. Συνηκολούθησε δε μετά 180 + και ο Μάρκος Μπότσαρης, μεταβάς προ ολίγου εις Κόρινθον, + ίνα επικαλεσθή την αντίληψιν της κυβερνήσεως υπέρ της + κινδυνευούσης πατρίδος του, και φροντίση και περί της + απελευθερώσεως των παρά τω Χουρσήδη συγγενών του. Είχε + μεταβή εις την Δυτικήν Ελλάδα την 12 μαρτίου και ο + Γενναίος μετά 250 πεμφθείς παρά του πατρός του επί της + εις Πάτρας εκστρατείας του κατ' αίτησιν των + Δυτικοελλαδιτών αποστειλάντων προς αυτόν περί τούτου + πρεσβευτήν τον πρώην αρχιεπίσκοπον Άρτης Πορφύριον ώστε + όλη η μεταβάσα από της Πελοποννήσου εις την Δυτικήν + Ελλάδα δύναμις, τακτική και μη, συνηριθμείτο εις 1500. + Είχαν δε καταπλεύσει την 8 μαΐου εις Μεσολόγγι και 8 + ελληνικά πλοία. + + Η άφιξις του Μαυροκορδάτου εις την Δυτικήν Ελλάδα δεν + ωμοίαζε την του Υψηλάντου εις την Ανατολικήν, διότι προς + τούτον αντέπραττε παρρησία ο Άρειος πάγος και αντεφέρετο + ευσχήμως και η κυβέρνησις· τον δε Μαυροκορδάτον υπήκουεν + η γερουσία, και τω έδιδε προθύμως χείρα βοηθείας και η + κυβέρνησις· διά τούτο, εν ώ ανυπέρβλητοι δυσκολίαι + παρενέπεσαν εις την πρόοδον των κινημάτων του Υψηλάντου, + ουδεμία τοιαύτη εδυσκόλευσε την ευόδωσιν της αποστολής + του Μαυροκορδάτου. + + Και ταύτα μεν τα κατά την Δυτικήν Ελλάδα τω καιρώ εκείνω. + + Διηγούμενοι δε τα κατά την Κρήτην είπαμεν ότι ο + Αφεντούλης, αντιπρόσωπος του Υψηλάντου, έφθασεν εις + Λουτρόν λήγοντος του οκτωβρίου· ηύρε δε τα πράγματα + έχοντα ούτως. Η επανάστασις δεν είχεν εισέτι εξαπλωθή + καθ' όλην την νήσον· εξετείνετο μόνον από της δυτικής + εσχατιάς μέχρι της Ρεθύμνης. Δισχίλιοι τετρακόσιοι Κρήτες + υπό τον Δασκαλάκην, Αναγνώστην Παναγιώτου, Πρωτοπαπαδάκην + και Σήφακαν παρεφύλατταν τα Χανιά, τα στενά Σελίνου και + Κισάμου, και τα προς την Σούδαν μέρη· τρισχίλιοι δε υπό + τον Ρούσον και άλλους οπλαρχηγούς κατείχαν τας διόδους + του πασαλικίου της Ρεθύμνης, εξαιρουμένης της + παραθαλασσίου της από Ρεθύμνης εις το Μεγάλον Κάστρον + αγούσης· ενέδρευε και ο Μελιδόνης παρά τους πρόποδας της + Ίδης (Ψηλορίτου) μετά χιλίων· ώστε όλη η ένοπλος δύναμις + των Κρητών εκείναις ταις ημέραις ήτον εξακισχίλιοι και + πεντακόσιοι. Τετραπλάσιοι ήσαν οι οπλοφορούντες Τούρκοι + και κατείχαν πολλά οχυρά μέρη και τας τρεις + περιτετειχισμένας πόλεις, τα Χανιά, την Ρεθύμνην και το + Μεγάλον Κάστρον· μη πολιορκούμενοι δε διά θαλάσσης ειμή + εκ διαλειμμάτων υπό τινων πλοίων της Κάσσου, δεν έπασχαν + έλλειψιν των αναγκαίων, κατετήκοντο όμως υπό της πρό + τινος καιρού αναφανείσης εν μέσω αυτών και διαρκούσης + πανώλους. + +Δεκέμβριος Αρχομένου δε του δεκεμβρίου, 1500 υπό τον + Δασκαλάκην και Αναγνώστην Παναγιώτου επάτησαν την + επαρχίαν Σελίνου, εκυρίευσαν χωρία και ηνάγκασαν τους + τήδε κακείσε επαρχιώτας Τούρκους να συγκεντρωθώσιν εις + τους πύργους της πρωτευούσης των. Τινές τούτων κατέλαβαν + ως προφυλακτήριον αυτής και το παρακείμενον χωρίον, + Σταυρόν, όπου οι Χριστιανοί τους απέκλεισαν, και + στερουμένους τροφών θα τους ηχμαλώτευαν μετά τινας + ημέρας· αλλ' ο Δασκαλάκης μηδεμίαν ανεχόμενος αναβολήν + εκάλεσε τους στρατιώτας του εις έφοδον προκινδυνεύων + αυτός και αριστεύων· αλλ' ετουφεκοβολήθη θανατηφόρως + ένδοθέν τινος οικίας καταλιπών αγαθήν μνήμην των υπέρ + πατρίδος λαμπρών άθλων του και της γλυκείας συμπεριφοράς + του, δι' ην επωνομάζετο Τ σ ε λ ε π ή ς. Τούτου + αποθανόντος, εγκατέλειψαν τας θέσεις των οι συναγωνισταί + του· διεδέχθη δε την αρχηγίαν του κατά την Μάλαξαν ο + Σήφακας. Συγκρούσεις εγένοντο την 20 και έξωθεν των + Χανιών, επανελήφθησαν δε σφοδρότερον και την 24, καθ' ας + ηττήθησαν οι εχθροί και εφονεύθησαν κατά την τελευταίαν + 35, και πλειότεροι επληγώθησαν· ηττηθέντες δε εξεθύμαναν + κατά των εν τω φρουρίω Χριστιανών, φονεύσαντες 25 + χωρικούς εισκομίσαντας έξωθεν ανυπόπτως έλαιον εις χρήσιν + των κυρίων αυτών. Την δε 23 ιανουαρίου συνήφθη + πεισματώδης μάχη έξωθεν της Ρεθύμνης, καθ' ην έτρεψαν και + εκεί οι Έλληνες τους εχθρούς, παρευρεθέντος και του + Μελιδόνη και αριστεύσαντος. Άλλη μάχη, επίσης πεισματώδης + και ευτυχής, παρηκολούθησεν υπό τον Δεληγιαννάκην. Την δε + 5 φεβρουαρίου ετοποθετήθησαν οι Έλληνες πλησιέστερον των + δύο φρουρίων και απέκρουσαν τους επί μεταβάσει εις + Ρεθύμνην δις εξελθόντας των Χανιών υπό την οδηγίαν αυτού + του πασά. Τας επανειλημμένας δε ταύτας αποτυχίας των + εχθρών διεδέχθη απείθεια και αναρχία εντός των Χανιών, + και η φρουρά απέκλεισε τον πασάν εν τω παλατίω του και + τον ηνάγκασε να πληρώση μέρος των μισθών της. + +Μάρτιος Αρχομένου δε του μαρτίου, έκοψαν εκ δευτέρου οι + Χριστιανοί το πρό τινων ημερών επιδιορθωθέν υδραγωγείον + και απώθησαν 1200, εξελθόντας μετ' ολίγον, σκοτώσαντες + 30. + + Αλλ' όσον ευτύχουν τα κινήματα των έμπροσθεν των Χανιών + και της Ρεθύμνης Ελλήνων, τόσον εδυστύχουν τα των προς + τους πρόποδας της Ίδης. Οι Καστρινοί Τούρκοι ήσαν + πολυαριθμότεροι των εν τοις άλλοις φρουρίοις· οι δε + αντίπαλοι των ολιγαριθμότεροι των έμπροσθεν των Χανιών + και της Ρεθύμνης, και διά τούτο δεν εδυνήθησαν να + διατηρήσωσι μέχρι πολλού την θέσιν των, και οι Καστρινοί + εξελθόντες εστρατοπέδευσαν ανενόχλητοι εν Φουρφουρά, + χωρίω της επαρχίας Αμαρίου, κατά τας δυτικάς υπωρείας της + Ίδης. Προσήλθαν καί τινες άλλοθεν· συνηριθμούντο δε ως + 4000 σκοπόν έχοντες να πατήσωσιν όλα τα γειτνιάζοντα + ελεύθερα μέρη. Εις αντίκρουσιν δε αυτών + μετεστρατοπέδευσαν εις τα χωρία της αυτής επαρχίας, + Μοναστηράκι, Μέρωνα και Άμαρι, οι πλείστοι των παρά την + Ρεθύμνην και οι εν ταις υπωρείαις της Ίδης, όλοι υπό την + γενικήν αρχηγίαν του Ρούσου. + + Την δεκάτην του μηνός επέρασαν οι Τούρκοι παμπληθεί τον + μεταξύ των δύο στρατοπέδων ποταμόν, ώρμησαν επί τους + Έλληνας και τους επολέμησαν επί σκοπώ να τους + διασκορπήσωσιν, αλλ' απέτυχαν και ελθούσης της εσπέρας + ανεστρατοπέδευσαν βλαφθέντες μάλλον ή βλάψαντες. + Διετήρουν τας τροφάς και αποσκευάς των εν τω χωρίω της + αυτής επαρχίας, Βαθυακώ, εντός του ζαμίου υπό φρουράν. + Την τρίτην νύκτα μετά την μάχην ο Μελιδόνης καί τινες + τολμηροί οπαδοί του επάτησαν αίφνης το χωρίον τούτο εν + αγνοία των άλλων οπλαρχηγών, κατέστρεψαν την φρουράν, το + ελαφυραγώγησαν και επανήλθαν ευτυχώς εις το ελληνικόν + στρατόπεδον. Κατεταράχθησαν οι εν Φουρφουρά Τούρκοι + μαθόντες το γεγονός, και υποπτεύσαντες ότι ήλθε και άλλη + δύναμις όπισθεν αυτών, και ότι κατείχετο εισέτι και το + χωρίον υπό των Ελλήνων, διέλυσαν το στρατόπεδον και + επανήλθαν εις το φρούριον. + + Εφθόνουν τινές των οπλαρχηγών εξ αρχής τον Μελιδόνην, ον + ο λαός ετίμα υπέρ πάντα άλλον διά τον θερμόν πατριωτισμόν + του και την ανδρίαν του· η δε τελευταία ευτυχής επιδρομή + του όσον εκίνησε τον έπαινον του κοινού, τόσον εκορύφωσε + τον φθόνον των εναντίων του και επέφερε μετά τινα + λογομαχίαν και τον φόνον του διά χειρός του Ρούσου + προφασισθέντος ότι επί της κινδυνώδους ταύτης επιδρομής + δεν προειδοποιήθη ως γενικός αρχηγός· ωργίσθη επί τω φόνω + ο Αφεντούλης και εκάθηρε τον φονέα, αλλ' έχασεν ένεκα + τούτου την εύνοιαν των Σφακιανών. Το μέγα δε τούτο + ανοσιούργημα διέλυσε το στρατόπεδον. + + Την δε 20 του αυτού μηνός απέβη εις Λουτρόν ο Βαλέστος + μετά τινων ευρωπαίων αξιωματικών και οπλοφόρων Σαμίων και + μετέβη εις το εν τη επαρχία των Χανιών χωρίον, Άιγεώργην, + όπου έδρευεν ο Αφεντούλης. Τα προτερήματα του Βαλέστου + εθάρρυναν και τους Κρήτας και τον διοικητήν, αδίκως + υποπτεύσαντα κατ' αρχάς ότι εστάλη κατάσκοπος των πράξεών + του, να θέσωσι το προς την Ρεθύμνην στρατόπεδον υπό τας + διαταγάς αυτού. Νοήμων ούτος και εμπειροπόλεμος, είδεν εκ + πρώτης όψεως, ότι ατελεσφόρητα ήσαν τα κατορθώματα των + Κρητών εν όσω δεν κατείχαν οχυράν τινα πόλιν, διότι και η + Αρχή του τόπου επλανάτο τήδε κακείσε, και κέντρον + πολεμικόν ήτο το απόκεντρον Λουτρόν, και καταφύγιον δεν + είχεν ο αγών εν καιρώ ανάγκης. Διά τους λόγους τούτους + έβαλε κατά νουν την άλωσιν της Ρεθύμνης, και κατεγίνετο + μετά των εν τοις πράγμασιν εις πολυπληθή στρατολογίαν. + Επισκεφθείς δε τους παρά τα Χανιά εστρατοπεδευμένους, + μετέβη την 28 εις το κατά την Ρεθύμνην στρατόπεδον, όπου + ηύρε 800 μόνον μαχητάς. Αυξηθέντος δε του αριθμού μετά + δύο ημέρας εις 1200, κατέλαβε το χωρίον Καστέλλον, δύο + ώρας απέχον της Ρεθύμνης, και τα πλησίον χωρία, επάνω + Μαλάκι και κάτω Μαλάκι. + +Απρίλιος Την 8 απριλίου εξεστράτευσαν οι Ρεθύμνιοι προς + το Κάστελλον και έπεσαν εις την πεδιάδα· αλλά σφοδρώς + πολεμηθέντες ανεχώρησαν. Είκοσι Τούρκοι εφονεύθησαν, + πλειότεροι επληγώθησαν, και δύο σημαίαι έπεσαν εις χείρας + των Ελλήνων. Εμψυχωθέντες ούτοι επί τη νίκη ταύτη + ητοιμάζοντο εις γενικήν εφώρμησιν. + + Την 14 συνήθροισεν όλους ο Βαλέστος εις Κάστελλον (ήσαν + δε την ημέραν εκείνην ως τετρακισχίλιοι) και τοις + επρόβαλε να εφορμήσωσί τινες επί χιλίους πεντακοσίους + εχθρούς κατέχοντας έξωθεν της πόλεως δύο υψηλάς θέσεις, + εξ ών η μία είχε και κανόνια, και να τους προκαλέσωσιν + εις μάχην· της μάχης δε αρξαμένης να υποχωρήσωσιν ώστε οι + εχθροί να τους καταδιώξωσιν· επί δε τη καταδιώξει να + επιπέσωσιν άλλοι όπισθεν των καταδιωκόντων· και τούτου + γενομένου, να λάβωσι καιρόν οι λοιποί και χυθώσιν, + εξάρχοντος του αρχηγού, εις την πόλιν ευάλωτον ούσαν ως + έξωθεν αυτής εσκηνωμένων των ανδρειοτέρων και πλειοτέρων + της φρουράς της· να πλησιάσωσι δε και τα περιπλέοντα + κάσσια πλοία και να κανονοβολήσωσι και ταύτα την πόλιν + ταυτοχρόνως· επρότεινε δε ημέραν της εφόδου την επαύριον. + Επικίνδυνον και δυσκατόρθωτον εθεωρήθη το σχέδιον, καθ' + όσον μάλιστα είχαν ήδη έλθει εις βοήθειαν των Ρεθυμνίων + και παρεστρατοπέδευαν υπερδισχίλιοι Καστρινοί, πλην δεν + απερρίφθη, αλλ' εξ ανάγκης ανεβλήθη, μαθόντος του αρχηγού + ότι εσπάνιζε το στρατόπεδον πολεμεφοδίων, και + αποστείλαντος εν ακαρεί άνδρας εις Λουτρόν, όπου αι + αποθήκαι, και εις Αρμυρόν, όπου έδρευε τότε ο Αφεντούλης, + εις πορισμόν αυτών και τροφών· αλλ' οι Ρεθύμνιοι + προλαβόντες κατέβησαν αυθημερόν εις την πεδιάδα, και υπό + την προστασίαν του πυροβολικού ώρμησαν επί τους Έλληνας. + Μέχρι τινός εφαίνετο η μάχη αμφιρρεπής· αλλ' αίφνης + πανικός φόβος κατέλαβε τούτους, και όλοι κακήν κακώς + διεσκορπίσθησαν. Εις μάτην ηγωνίζετο ο Βαλέστος να τους + εμψυχώση· άρρωστος και σωματώδης εκινδύνευσε και αυτός να + πιασθή ως μη δυνάμενος να τρέξη· δύο δε Σφακιανοί των υπό + τον Δεληγιαννάκην τον ενωτόφεραν διαδεχόμενοι αλλήλους· + αλλά βλέποντες τους εχθρούς προσερχομένους και φοβηθέντες + μη πιασθώσι και αυτοί, τον απέθεσαν έν τινι + μυρσινοδαφνώδει ρευματιά, και έφυγαν επ' ελπίδι, + επανελθόντες την νύκτα, να τον διασώσωσιν. Οι Τούρκοι + περιφερόμενοι εις σύλληψιν αιχμαλώτων επλησίασαν και εις + την ρευματιάν και κόψαντες την κεφαλήν και την δεξιάν του + Βαλέστου τας έφεραν εις το φρούριον· συνέλαβαν δε παρ' + αυτώ καί τινα αξιωματικόν του τακτικού Χίον, Κόκκινον + ονόματι, μη θέλοντα διά την προς αυτόν αφοσίωσίν του να + τον εγκαταλείψη. + + Ούτως ετελείωσε το πολεμικόν του στάδιον ο πολυωφελής και + πλήρης ευγενών αισθημάτων Βαλέστος εν τω τριακοστώ + δευτέρω έτει της ηλικίας του, άξιος της αγάπης, της + υπολήψεως και της παντοτεινής μνήμης των Ελλήνων. + + Όσον δε δεινόν ήτο το κατά την Ρεθύμνην πάθημα των + Χριστιανών, τόσον ο κατά τα άλλα μέρη αγών αυτών + ευδοκίμει. Τελευτώντος του απριλίου εισέβαλαν οι + Χριστιανοί εις τας επαρχίας, Αυλοπόταμον και Άμαρι, και + καταδιώξαντες τους εχθρούς, διεσπαρμένους εις τα χωρία, + τους απώθησαν κακώς έχοντας εις το Μεγάλον Κάστρον, και + μετέφεραν τροφάς εις τας πεινώσας οικογενείας των· αλλά + μαθόντες ότι υπερτριακόσιοι Καστρινοί, εξορμήσαντες του + φρουρίου, κατέλαβαν οχυρόν τινα πύργον εν τω χωρίω, + Επισκοπή, επανήλθαν, και τούτους μεν απέκλεισαν, άλλους + δέ τινας παρακολουθήσαντας εις επικουρίαν διεσκόρπισαν. + Απελπισθέντες επί τούτοις οι έγκλειστοι και + λειψυδρεύοντες έστερξαν να εγκαταλείψωσι τον πύργον και + να επανέλθωσιν εις το φρούριον ασφαλείς και άοπλοι· αλλ' + υποπτεύσαντες επιβουλήν απεποιήθησαν ν' αφοπλισθώσιν επί + τη εξόδω και ολίγοι εξ αυτών ελθόντων εις χείρας ένεκα + τούτου διεσώθησαν εις το φρούριον. Εν ώ δε ταύτα + ενηργούντο κατ' εκείνα τα μέρη, φονική μάχη συνέβη παρά + τα Χανιά, καθ' ην κατείχαν θέσεις οι μεν Τούρκοι από του + προαστείου μέχρι του χωρίου Μακροτοίχου, οι δε Χριστιανοί + απέναντι του ποταμού Κλαδισσού· ήσαν δε και υπό το πυρ + ούτοι μεν του φρουρίου, εκείνοι δε έξ κασσίων πλοίων υπό + τον Κανταρτσήν. 100 Τούρκοι, εν οις και ονομαστός τις + Καραγκιουλές, και 40 Χριστιανοί εφονεύθησαν και + επληγώθησαν εν τη μάχη ταύτη, μεθ' ην οι Τούρκοι + εγκαταλείψαντες τας θέσεις των εισήλθαν εις το φρούριον + κατησχυμένοι· αλλά την επαύριον καθ' ην ώραν ευθύμουν οι + Κάσσιοι ψάλλοντες τα νικητήρια και εκανονοβόλουν, + αφήρπασεν ο θάνατος τον ευκλεώς και ενθουσιωδώς + αγωνιζόμενον Κανταρτσήν, θλασθέντος ενός των κανονίων της + ναυαρχίδος και θανασίμως τρώσαντος αυτόν. Επεχείρησαν οι + Χριστιανοί την 12 μαΐου να καταστρέψωσι διά πυρός και + τους εν τω πύργω των Κουνουπιδινών τω παρά το φρούριον + των Χανιών και εν πρώτοις μεν πολλά έπαθαν, αλλ' + επικουρήσαντος του Σήφακα οι μεν εχθροί κατέφυγαν εις τα + Χανιά καταδιωκόμενοι, οι δε Χριστιανοί ανέτρεψαν τον + πύργον. + + + + 1822 + + ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΛΒ'. + + + &Τα μεταξύ Αρείου πάγου και Οδυσσέως. — Φόνος Νούτσου και + Παλάσκα. — Ανάκλησις Υψηλάντου. — Οργή της κυβερνήσεως + κατά του Οδυσσέως.& + + ΑΙ προϋπάρχουσαι διχόνοιαι του Αρείου πάγου και του + Υψηλάντου και Οδυσσέως εκορυφώθησαν μετά την αποτυχίαν + της εις Ζητούνι εκστρατείας. Τινές των Αρειοπαγιτών, μη + αναλογιζόμενοι τας έξεις των στρατιωτικών ή τας + περιστάσεις, δεν έπαυαν αποδίδοντες την αποτυχίαν της + εκστρατείας εις την διαγωγήν του Οδυσσέως, εγκαλούντες + αυτόν αναφανδόν ως επίβουλον και θεωρούντες τον + αξιόποινον. Η κατακραυγή αύτη ήτον άδικος κατά την γνώμην + των συνεκστρατευσάντων οπλαρχηγών, διότι κοινή γνώμη και + όχι μόνη θελήσει του Οδυσσέως το στράτευμα ανεχώρησεν εκ + της αγίας Μαρίνας. + +Απρίλιος Ο Οδυσσεύς ηγανάκτησεν εγκαλούμενος αδίκως και + πικρώς, και έστειλε την 16 απριλίου εις τον Άρειον πάγον, + εδρεύοντα εν Λιθάδα, έγγραφον παραίτησιν από πάσης + υπηρεσίας της πατρίδος επί λόγω οικιακών περιστάσεων. Ο + δε Άρειος πάγος, μη αναλογισθείς όσα η ώρα απήτει, και + υποθέτων ειλικρινή την παραίτησιν, την εδέχθη, απήντησε + προς τον Οδυσσέα υπερηφάνως, και διώρισε τρεις + πεντακοσιάρχους να παραλάβωσι την χιλιαρχίαν του + προσωρινώς· παρεκάλεσε δε δι' επιστολών του της 17 και 18 + την κυβέρνησιν να στείλη τον πρότινος καιρού ενωθέντα + μετά των αγωνιστών και διατρίβοντα εν Κορίνθω Χρήστον + Παλάσκαν διάδοχον της χηρευούσης χιλιαρχίας. Η παραίτησις + του Οδυσσέως ήτο πράξις οργής και υπουλότητος, και όχι + ωρίμου σκέψεως και ειλικρινείας. Ο παραιτούμενος, + αισθανόμενος την αξίαν του, ήθελε διά της πράξεως ταύτης + να ερεθίση την κοινήν γνώμην κατά των αντιπολιτευομένων + αυτόν μελών του Αρείου πάγου· διά τούτο διέμεινε και μετά + την παραίτησίν του εν Δαδίω, όπου διέτριβε και προ της + παραιτήσεώς του, συναναστρεφόμενος, συντρώγων και + συμβουλευόμενος μετά του Υψηλάντου, διατρίβοντος και + αυτού εκεί. Ο Άρειος πάγος, ο αντισταθείς, ως είδαμεν, εξ + αυτής της αρχής εις την εις Ανατολικήν Ελλάδα έξοδον του + Υψηλάντου, έλαβεν αφορμήν εκ των συμβάντων μετά την ατυχή + εις Ζητούνι εκστρατείαν να οργισθή έτι μάλλον κατ' αυτού, + διότι τον έβλεπε περιθάλποντα και εμψυχούντα τους + εναντίους του, και να γράψη προς την κυβέρνησιν την 22 + παραπονούμενος, ότι πολλάκις επρότεινε την ανάκλησίν του + και δεν εισηκούσθη, ότι η εν Δαδίω διατριβή του, η μετά + των οπλαρχηγών αλληλογραφία του, και η προς τον Οδυσσέα + ευνοϊκή διάθεσίς του ανέτρεπαν όλα τα εις άλωσιν του + Ζητουνίου σχέδια, ότι ο Οδυσσεύς επεβουλεύετο την πατρίδα + και τα καθεστώτα, και επάναγκες ήτο να ανακληθή ο + υπερευνοών αυτόν Υψηλάντης, να εκστρατεύση ο Γιατράκος, + ν' αποσταλή ο Παλάσκας εις παραλαβήν της χηρευούσης + χιλιαρχίας και ν' αποσπασθή του Οδυσσέως ο Νικήτας. + + Η κυβέρνησις λαβούσα τας της 17 και 18 επιστολάς του + Αρείου πάγου απέστειλεν εις την Ανατολικήν Ελλάδα τον + Αλέξην Νούτσον και τον Παλάσκαν, όχι εις αντικατάστασιν + του Οδυσσέως κατά την πρότασιν του αυστηρού Αρείου πάγου, + αλλ' εις ειρήνευσιν των αντιφερομένων· ηλπίζετο δε η + επιτυχία της αποστολής ταύτης και εκ της επιρροής του + Νούτσου ως έχοντος παλαιάς σχέσεις προς τον Οδυσσέα, ον + διά της πολλής παρά τω Αλή ευνοίας είχε λυτρώσει του + θανάτου καθ' ην περίστασιν έπεσεν εις την οργήν του + τυράννου εκείνου. + + Φθάσαντες εις Λεβαδείαν οι αποσταλέντες και συγκαλέσαντες + τους οπλαρχηγούς εις συνέλευσιν, όπου παρευρέθησαν και + δύο μέλη του Αρείου πάγου, είπαν εις επήκοον όλων όσα + παρηγγέλθησαν προς ειρήνευσιν. Οι λόγοι τούτων και αι + ειρηνικαί συμβουλαί των παρευρεθέντων οπλαρχηγών προς + τους αντιφερομένους εφάνησαν ότι ίσχυσαν· +Μάιος εκάλεσαν τότε οι αποσταλέντες εξ ονόματος της + βουλής τον Υψηλάντην να επιστρέψη, εις Πελοπόννησον αλλ' + επειδή η διαταγή αύτη δεν ήτο γραπτή, δεν εισηκούσθησαν + και επανήλθαν εις Κόρινθον αρχομένου του μαΐου, αλλά δεν + επρόφθασαν να ειδοποιήσωσι την κυβέρνησιν ότι + ειρηνοποίησαν τους αντιφερομένους και ήλθαν προς αυτήν + αναφοραί τινων δευτερευόντων οπλαρχηγών, υποκινηθείσαι + αναμφιβόλως υπό των πολιτικών εχθρών του Υψηλάντου και + του Οδυσσέως, λέγουσαι ότι δεν ήθελαν να υπηρετήσωσιν υπό + τας διαταγάς ουδενός αυτών. Η κυβέρνησις, ιδούσα ότι πας + τρόπος ειρηνεύσεως απέβαινε μάταιος, απέστειλεν εκ + δευτέρου τον Νούτσον και τον Παλάσκαν, τούτον μεν ίνα + παραλάβη την χιλιαρχίαν του Οδυσσέως, εκείνον δε ίνα + επιστατήση μετά του Αρείου πάγου εις την πώλησιν των + προσόδων και την εξαργύρωσιν εθνικών τινων ομολογιών, και + εγκαταστήση τον Παλάσκαν έν τινι νέα του στρατιωτική Αρχή + διά της επιρροής του παρά τοις ζηλοτύπως προς αυτόν + διακειμένοις οπλαρχηγοίς. Ανεκλήθη δε εγγράφως παρά της + βουλής και ο Υψηλάντης, και διετάχθη και ο Οδυσσεύς να + εμφανισθή ενώπιον της κυβερνήσεως, και απολογηθή περί ων + κατηγορείτο. Επί σκοπώ δε να ενεργηθή ευτυχώς η + μεταβίβασις της χιλιαρχίας του Οδυσσέως εις τον Παλάσκαν, + εκρίθη εύλογον να φυλαχθή η περί αυτής διαταγή μυστική· + αλλ' ανεκαλύφθη μόλις υπεγράφη, και εν αγνοία και της + κυβερνήσεως και των αποστελλομένων ανηγγέλθη το + περιεχόμενον αυτής προς τον Οδυσσέα πριν μεταβώσιν ούτοι + εις την Ανατολικήν Ελλάδα· ανηγγέλθη δε προς τον Οδυσσέα + και ό,τι δεν ήτον αληθές, δηλαδή, ότι η κυβέρνησις + διέταξε τους αποστελλομένους να τον φονεύσωσιν. Υπό + τοιαύτας εντυπώσεις έμελλε να δεχθή τον Νούτσον και τον + Παλάσκαν ο Οδυσσεύς, άνθρωπος ανατραφείς εν τη μιαρά αυλή + των Ιωαννίνων, όπου ευδοκίμει και ετιμάτο μόνη η + κακουργία, και όπου εθεωρείτο πολιτικόν και όσιον η επί + απλή υποψία ανθρωποκτονία. Οι αποστελλόμενοι ανεχώρησαν + εκ Κορίνθου την 14, και επορεύθησαν εις Βελίτσαν, όπου + διέτριβε τότε ο Υψηλάντης, προς ον ενεχείρισαν τα + ανακλητήριά του. Εκείναις ταις ημέραις το μεν γενικόν + στρατόπεδον της Ανατολικής Ελλάδος διέμενεν εν + Πατρατσικίω, οι δε υπό τον Οδυσσέα εν Δρακοσπηλιά. Οι + απεσταλμένοι έκριναν εύλογον να υπάγωσιν εις το γενικόν + στρατόπεδον, και παραλαβόντες τους εκεί οπλαρχηγούς και + ικανήν δύναμιν, διότι ιδίαν συνοδίαν είχαν μόνον 50 + στρατιώτας, ν' απέλθωσιν εις Δρακοσπηλιάν προς ανάγνωσιν + των διαταγών της κυβερνήσεως εις επήκοον όλων περί της + από της στρατιωτικής Αρχής παύσεως του Οδυσσέως, και της + εις την καθέδραν της κυβερνήσεως μεταπέμψεώς του· αλλά + τινές των φίλων των τους απέτρεψαν λέγοντες, ότι περιττόν + ήτο να ενεργήσωσιν όσα διετάχθησαν τόσω προφυλακτικώς, + διότι όλον το υπό τον Οδυσσέα στρατιωτικόν ήτον εις άκρον + κατ' εκείνου ηγανακτισμένον και έτοιμον να τον παραδώση. + Υπό τοιαύτας ελπίδας αναχωρήσαντες ο Νούτσος και ο + Παλάσκας έφθασαν περί την μεσημβρίαν της 24 πλησίον του + Δαδίου, και μαθόντες ότι εν αυτώ ήτον ο Οδυσσεύς δεν + εισήλθαν, αλλ' εμεσήμβρισαν εκτός χωρίς να έλθωσιν εις + λόγους μετ' αυτού. Ο Οδυσσεύς, ειδώς την αποστολήν των, + ήρχετο να προλάβη διά του φόνου αυτών όσα επίστευεν ότι + εμελέτων να πράξωσιν ούτοι κατ' αυτού· είχε δε 50 + ακολούθους αφήσας τους λοιπούς υπέρ τους 1000 εν + Δρακοσπηλιά. Ο Νούτσος και ο Παλάσκας, μαθόντες ότι ο + Οδυσσεύς ήτο μακράν του στρατοπέδου του και μη + υποπτεύοντες ότι ήξευρε τα της αποστολής των και επίστευε + και όσα δεν ήσαν αληθινά, ακούσαντες δε και ότι υπήγαινεν + εις Βελίτσαν προς έντευξιν του Υψηλάντου, εθεώρησαν + αρμοδίαν την περίστασιν να πορευθώσιν απόντος αυτού εις + το εν Δρακοσπηλιά στρατόπεδον, υπολαμβάνοντές το, εξ όσων + ήκουσαν, πρόθυμον να εκτελέση ας έφεραν διαταγάς. Επί τω + σκοπώ τούτω ήλλαξαν πορείαν, εξενύκτισαν εν Γλουνίτσα, + και την επαύριον, ήγουν την 25, ώδευαν προς την + Δρακοσπηλιάν. Ο Οδυσσεύς καραδοκών τα βήματά των εστράφη, + και ήρχετο αφανής κατόπιν των. Εν ώ δε ο Νούτσος και ο + Παλάσκας επορεύοντο προς την Δρακοσπηλιάν, ηκούσθη + απροσδόκητος τουφεκισμός όπισθεν, μετά ταύτα δε και + έμπροσθεν· και οι μεν τουφεκίσαντες όπισθεν ήσαν οι περί + τον Οδυσσέα, οι δε έμπροσθεν οι του στρατοπέδου αυτού· + διότι αναχωρών εκείθεν παρήγγειλε να τουφεκίσωσιν όταν + ακούσωσιν αυτόν τουφεκίζοντα. Ο Νούτσος και ο Παλάσκας, + νοήσαντες τότε ότι ο Οδυσσεύς εγνώριζε τα της αποστολής + των, και ότι περιεπλέχθησαν και εκινδύνευαν, αλλά μη + δυνάμενοι εξ αιτίας της θέσεως εις ην ευρίσκοντο ν' + αλλάξωσι πορείαν, επροχώρησαν και μη θέλοντες προς το + στρατόπεδον πάντοτε τουφεκιζόμενοι, και κατέφυγαν εις την + έμπροσθεν των τυχούσαν ξυλόστεγον εκκλησίαν του αγίου + Γεωργίου, όπου και εκλείσθησαν· συνεκλείσθησαν δε και έξ + σύντροφοι· οι δε άλλοι φοβηθέντες διεσκορπίσθησαν. Τότε + οι υπό τον Οδυσσέα, κυκλώσαντες την εκκλησίαν, + ετουφέκιζαν τους εν αυτή πανταχόθεν και έκαυσαν την + στέγην και την θύραν αυτής. Παρών δε ο Οδυσσεύς τοις + έλεγε να παραδοθώσι και τους εβεβαίονεν ότι δεν τους + εκακοποίει. Ο Νούτσος δεν υπώπτευε τον Οδυσσέα πεποιθώς + επί τας παλαιάς προς αυτόν σχέσεις του, και τας άλλοτε + ευεργεσίας του· και συναινέσει του Παλάσκα εξήλθε πρώτος + της εκκλησίας μετά του ψυχοϋιού του ελπίζων να σώση διά + της μεσιτείας του και τον Παλάσκαν, ον ηχθρεύετο ο + Οδυσσεύς ως ερχόμενον να λάβη την Αρχήν του. Ο Οδυσσεύς + υπεδέχθη ευμενώς τον Νούτσον εν τη καλύβη του, τον + εθάρρυνε, και δι' αυτού εθάρρυνε και τον Παλάσκαν να + παραδοθή. Έβαλαν δε και οι έξωθεν εν καδίσκω πυρίτιδα επί + σκοπώ να τον καταβιβάσωσιν άνωθεν της κεκαυμένης στέγης, + και να καύσωσι τοιουτοτρόπως τους εν τη εκκλησία, αν δεν + παρεδίδοντο. Οι έγκλειστοι παρεδόθησαν· ο δε Παλάσκας + υπήγεν εις την καλύβην του Οδυσσέως όπου ήτο και ο + Νούτσος. Τότε ο Οδυσσεύς διέταξε και ανεγνώσθησαν εις + επήκοον όλων των στρατιωτών αι κατ' αυτού διαταγαί, ων + ήσαν κομισταί και εκτελεσταί ο Νούτσος και ο Παλάσκας· + μετά δε την ανάγνωσιν ερεθίζων τους στρατιώτας είπεν, ότι + ο μεν Νούτσος εστέλλετο ως βασιλεύς, ο δε Παλάσκας ως + αρχιστράτηγος, ότι αυτός αδιαφόρει και διά την βασιλείαν + του ενός και διά την αρχιστρατηγίαν του άλλου, διότι η + επιθυμία του ήτο, καθώς και το έδειξε διά της παραιτήσεώς + του, να επανέλθη εις Ιθάκην υπό ξένον κράτος, και να + ζήση, αφανής και ήσυχος εν τοις κόλποις της οικογενείας + του, αλλ' εις αυτούς απέκειτο να συλλογισθώσιν, αν ήτον + έντιμον και ωφέλιμον, συντρίψαντες τον τουρκικόν ζυγόν, + να δεχθώσιν άλλον· παρατηρήσας δε ότι οι στρατιώται + υπερηρεθίσθησαν επί τοις λόγοις τούτοις, ηγέρθη και τους + ηρώτησε μεγαλοφώνως «α υ τ ο ύ ς - θ έ λ ε τ ε - ή – ε μ + έ;» «ε σ έ - θ έ λ ο μ ε ν - ε σ έ», εφώναξαν όλοι· «τ ι + μ ω ρ ή σ α τ ε - λ ο ι π ό ν - τ ο υ ς - ε χ θ ρ ο ύ ς - + σ α ς - κ α ι - ε χ θ ρ ο ύ ς - μ ο υ», επανέλαβε, και + ανεχώρησεν εκ της καλύβης. Τότε οι στρατιώται απήγαγαν + τον Νούτσον και τον Παλάσκαν όχι μακράν της καλύβης και + τους εφόνευσαν περί το δειλινόν της αυτής ημέρας (25 + μαΐου). Η μιαιοφονία αύτη, τρομερά αύτη καθ' εαυτήν, + εφάνη τρομερωτέρα διά την δημόσιον αποστολήν των + φονευθέντων και εφαίνετο προμηνύουσα άλλους φόνους κατά + διαταγήν του Οδυσσέως διά τας επικρατούσας διχονοίας· διά + τούτο φόβος μέγας κατέλαβεν όλους τους αντιπάλους αυτού + τηδε κακείσε διασκορπισθέντας και άσυλον ζητούντας. Ο δε + επανερχόμενος εις Πελοπόννησον Υψηλάντης εξ αιτίας της + ανακλήσεώς του, έμαθε το κατά την 25 συμβάν εν Διστόμω. + Εκεί ευρίσκοντο σημαντικαί οικογένειαι της Λεβαδείας, + αίτινες καταφοβηθείσαι έδραμαν εις το παραθαλάσσιον και + εμβήκαν εις τα πλοία· έλαβαν δε εν τη προς σωτηρίαν φυγή + των πάσαν ειλικρινή συνδρομήν παρά του Υψηλάντου. Άφαντοι + έγειναν και οι ευρεθέντες προς τα μέρη εκείνα + Αρειοπαγίται. + + Ο δε Άρειος πάγος, μαθών τα γενόμενα, έγραψε την 31 και + έστειλε και έν των μελών του προς την κυβέρνησιν εις + υποστήριξιν των εξής προτάσεων· α'. να διατάξη η + κυβέρνησις τους οπλαρχηγούς της Ανατολικής Ελλάδος να + συλλάβωσι και στείλωσι τον Οδυσσέα εις αυτήν προς + ανακάλυψιν συνωμοσίας αυτού και του Υψηλάντου· επρόσθετε + δε ότι, καθ' ας είχε πληροφορίας, οι οπλαρχηγοί όλοι + εκείνου του μέρους, αγανακτήσαντες διά το ανοσιούργημα, + έτοιμοι ήσαν να εκδικήσωσι διά της τιμωρίας του + ανοσιουργήσαντος Οδυσσέως την τιμήν της κυβερνήσεως και + ν' ασφαλίσωσι το συμφέρον της πατρίδος· β'. να μετατεθή ο + Νικήτας εις την Δυτικήν Ελλάδα ή εις την Πελοπόννησον, ή + να διαταχθή αυστηρώς να συμφωνήση μετά των άλλων + οπλαρχηγών της Ανατολικής Ελλάδος και να παύση + υπερασπίζων φανερά τον Οδυσσέα· γ'. να παραλάβη ο Γκούρας + το επαρχιακόν στράτευμα της Λεβαδείας· δ'. να μεταβή ο + πρόεδρος του νομοτελεστικού από της Δυτικής Ελλάδος εις + την Ανατολικήν διά το κατεπείγον της περιστάσεως. + + Η κυβέρνησις, η κατ' εκείνας τας ημέρας εις το Άργος + μεταβάσα επί λόγω μεν υγείας διά το νοσώδες της Κορίνθου, + επί σκοπώ δε ασφαλείας διά την επαπειλουμένην από της + στερεάς Ελλάδος εις Πελοπόννησον εχθρικήν εισβολήν και + διά την εγγίζουσαν πτώσιν του Ναυπλίου, ιδούσα πόσον + εξυβρίσθη επί τη μιαιοφονία ταύτη, ωργίσθη εις άκρον, και + την 3 Ιουνίου εξέδωκε διάταγμα δι' ου εκάθηρε τον Οδυσσέα + ως εξυβρίσαντα την κυβέρνησιν, καταπατήσαντα τους νόμους + και βάψαντα τας χείρας του εις αθώον αίμα· τον εκήρυξε δε + και άξιον θανάτου, και επεκήρυξε και γρόσια 5000. Μη + αρκεσθείσα δε εις ταύτα, διέταξε την υστεραίαν τους + εγχωρίους της επαρχίας Λεβαδείας, εξ ών συνίστατο κυρίως + το στρατόπεδον του Οδυσσέως, να τον συλλάβωσι ζώντα ή να + τον θανατώσωσιν· έβαλε δε υπό αυστηράς ποινάς και τους μη + εγκαταλείποντας αυτόν και εθεώρησε συνενόχους και της + αυτής ποινής αξίους και όλους τους συγγενείς των. Την + αυτήν ημέραν ο επίσκοπος Ανδρούσης, Ιωσήφ, υπουργός των + εκκλησιαστικών, έρριψε κατά της κεφαλής του Οδυσσέως και + των υπ' αυτόν, αν δεν τον εγκατέλειπαν, τους κεραυνούς + του αφορισμού και τους εξεκκλησίασεν· αλλ' ουδείς εκινήθη + κατά του Οδυσσέως· και οι πρόθυμοι να προκαλέσωσι διά του + Αρείου πάγου και κατ' ευθείαν τας αυστηράς διαταγάς της + κυβερνήσεως κατ' αυτού οπλαρχηγοί της Ανατολικής Ελλάδος + δεν εφάνησαν πρόθυμοι και να τας εκτελέσωσιν· ο δε + Οδυσσεύς μαινόμενος και φοβούμενος κατέφυγεν εις το επί + του Παρνασσού σπήλαιον (α), το Κωρύκιον, το πλησίον του + Πατρατσικίου στρατόπεδον διελύθη, αναρχία και αταξία + επήλθαν παντού, και ουδεμία προφυλάξις υπήρχεν εν ώ + επέκειτο η εισβολή του εχθρού· επέφερε δε ταύτα πάντα η + άκαιρος η απολίτευτος και η υπέρμετρος αυστηρότης του + Αρείου πάγου καθ' ενός των σημαντικωτέρων οπλαρχηγών του + μέρους εκείνου υπαγορευθείσα υπό θερμού μάλλον ή έμφρονος + πατριωτισμού. + + Πριν αποστρέψωμεν το πρόσωπον από της λυπηράς σκηνής της + Δρακοσπηλιάς, οφείλομεν να στηλιτεύσωμεν ως ψευδή και + ανυπόστατον την διαδοθείσαν τότε φήμην της ενοχής του + Υψηλάντου εις τον άδικον φόνον του Νούτσου και του + Παλάσκα· ο Υψηλάντης επεθύμει αναμφιβόλως την ανατροπήν + των καθεστώτων και την είσαξιν του συστήματός του, ό εστι + της προσωπικής Αρχής του· και έχοντες υπ' όψιν την μετά + την εγκατάστασιν εθνικής κυβερνήσεως ανέγερσιν της + σημαίας και του φοίνικός του καθ' ην ημέραν εξήρχετο του + ισθμού, δεν αμφιβάλλομεν ότι αι προς τον Οδυσσέα και + άλλους σχέσεις του απέβλεπαν και προς τον σκοπόν τούτον + αλλ' επίσης δεν αμφιβάλλομεν, ότι ουδαμώς ενείχετο εις + την μιαράν πράξιν της Δρακοσπηλιάς· αποχρώσα δε απόδειξις + της αθωότητός του είναι η πανθομολόγητος τιμιότης του. + + + + 1822 + + ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΛΓ'. + + + + &Παράδοσις της ακροπόλεως Αθηνών.& + + ΕΡΡΕΘΗ ήδη, ότι, αναχωρήσαντος εξ Αθηνών του Βρυώνη, οι + Έλληνες εκυρίευσαν την πόλιν και επολιόρκουν εκ δευτέρου + την ακρόπολιν. Αλλά, πριν αναχωρήση, οι εντόπιοι Τούρκοι + εισεκόμισαν πολλάς τροφάς εις την ακρόπολιν, ώστε δεν + εφοβούντο να πεινάσωσιν ειμή μετά μακράν πολιορκίαν· + πηγήν όμως νερού δεν είχαν· ήσαν πολλαί δεξαμεναί, αλλά + δύο μόνον ήσαν αι εύχρηστοι· και επειδή τότε ήτο χειμών, + μηδ' αυτάς εφρόντισαν να γεμίσωσιν απεδεχόμενοι το + βροχερόν νερόν. Εντός του παρατειχίσματος της ακροπόλεως + (Σερπεντσέ) ήσαν, ως είπαμεν, τρία πηγάδια, εξ ών μόνον + το έν είχε νερόν πόσιμον. Το παρατείχισμα τούτο + απεφάσισαν οι Έλληνες να κυριεύσωσι, αν και το επιχείρημα + ήτο λίαν επικίνδυνον εξ αιτίας των φυλασσόντων αυτό + Αλβανών και της υπό την βολήν των υπεράνω αυτού θέσεώς + του. Την 13 νοεμβρίου ανέβησαν όρθρου βαθέως οι Έλληνες + το παρατείχισμα, επόρθησαν τον έσω τεκέν, επάτησαν το + καφενείον και εγένοντο κύριοι όλου του παρατειχίσματος, + όπου ηύραν τρόφιμα και άλλα είδη· 40 Έλληνες εφονεύθησαν + και επληγώθησαν· επληγώθη και ο οπλαρχηγός Δημήτρης + Λέκκας· διεκρίθη δε επ' ανδραγαθία ο Σαλαμίνιος Γεώργης + Γλύτσης· πληγωθείς ούτος βαρέως και αποθνήσκων ηρώτησεν + «εμβήκαμεν;» ακούσας δε ό,τι επεθύμει, εξεψύχησε φαιδρός· + εφονεύθησαν και 15 Τούρκοι· οι δε λοιποί φύλακες του + παρατειχίσματος, οι μη παθόντες, ως 30, εκρύβησαν εν τοις + υπό την ακρόπολιν σπηλαίοις. Ημέρας δε γενομένης, ιδόντες + αυτούς οι εν τη πόλει εκρέμασαν επίμηκες κιβώτιον, άνωθεν + ασκεπές και όλον έσωθεν βαθύστρωτον, και εν αυτώ + κατακλινομένους τους ανεβίβασαν όλους ένα προς ένα + τουφεκιζομένους κάτωθεν αλλά μη βλαπτομένους. + Ενθουσιώντες οι Έλληνες ώρμησαν την αυτήν ημέραν και εις + αυτήν την ακρόπολιν, εκυρίευσαν την πρώτην και δευτέραν + πύλην και εισέδυσαν εις το εντός αυτής κτίριον, το κοινώς + μεχτέπι. Διά της κυριεύσεως του παρατειχίσματος εστέρησαν + οι Έλληνες τους εχθρούς του νερού των πηγαδίων επί σκοπώ + δε να αποκαταστήσωσι τα πηγάδια ταύτα άχρηστα, και αν + απεδιώκοντο, ενέρριψαν τα πτώματα των φονευθέντων + Τούρκων, ώστε, αν επεκράτει ανομβρία, θα παρεδίδοντο οι + εν τη ακροπόλει δι' έλλειψιν νερού. Ησθάνοντο εκάτειοι + πόσον αναγκαία ήτον η κατοχή του παρατειχίσματος και + ηγωνίζοντο οι μεν ν' αποδιώξωσι τους κατόχους ρίπτοντες + βόμβας επί τον θολοσκέπαστον τεκέ, υφ' ον εστεγάζοντο, οι + δε να υποστηρίζωσιν εσωτερικώς τον θόλον. Οι Έλληνες + έστησαν συγχρόνως επί του λόφου του Αρείου πάγου και έν + κανόνι 11 λιτρών, +Δεκέμβριος και την 3 δεκεμβρίου ευρόντες υπόγειον οπήν + προς τα αριστερά των προπυλαίων επειράθησαν να + παρεισδύσωσιν αλλά διά την ενδότερον σωρείαν λίθων και + χωμάτων ωπισθοδρόμησαν. Μετά δύο δε ημέρας πειραθέντες να + κυριεύσωσι και την τρίτην πύλην της ακροπόλεως, την + έκαυσαν εν μέρει, ούσαν σιδηροσκεπή, αλλ', επισωρευθέντων + όπισθεν αυτής χωμάτων, δεν την ανέτρεψαν και + απεμακρύνθησαν φονεύσαντες τέσσαρας και πληγώσαντες πέντε + (α). Ουδ' οι Τούρκοι εφάνησαν ευτυχέστεροι εξορμήσαντες + την 16, και επανήλθαν φονεύσαντες δύο. Απελπισθέντες δε + οι Έλληνες να κυριεύσωσιν εξ εφόδου το φρούριον, + περιωρίσθησαν την εξής διμηνίαν εις διατήρησιν στενής + πολιορκίας, καθ' ην ουδ' οι Τούρκοι επεχείρησαν έξοδον. + Κανονίαι και τουφεκίαι έπιπταν εκ διαλειμμάτων, αλλά + πάντοτε σχεδόν αβλαβείς, και οι Έλληνες τόσον + εθαρρύνθησαν ώστε επεσκεύασαν τας εν τη πόλει οικίας και + επανέφεραν τας γυναίκας και τα τέκνα των. Περί δε τα τέλη + φεβρουαρίου υπώπτευσαν εξ όσων εφημίζοντο εχθρικήν + εισβολήν, και εφοβήθησαν μη διά της μακράς παρατάσεως της + πολιορκίας ματαιωθώσι και δεύτερον οι αγώνες των· διά + τούτο εζήτησαν παρά της κυβερνήσεως και έλαβαν 2 + βομβοβόλους και 200 βόμβας. Αι βομβοβόλοι ετέθησαν επί + του λόφου του Αρείου πάγου 300 οργυιάς μακράν της + ακροπόλεως υπό την διεύθυνσιν του Βουτιέρου, αρξαμένου + την τελευταίαν ημέραν του φεβρουαρίου να βομβοβολή αυτήν + αλλ' αβλαβώς. Συνήλθαν δε και στρατιώται ικανοί + πολλαχόθεν, Αιγινήται, Σαλαμίνιοι, Κεφαλλήνες και 30 + φιλέλληνες· ήλθε συγχρόνως και ο υπονομοποιός Κώστας + Χορμόβας, όστις ήρχισε να υπονομεύη προς την τρίτην + πύλην, + +Απρίλιος και το πρωί της 18 απριλίου, ό εστι μετά 33 + ημερών μόχθους, άναψε την υπόνομον, δι' ης έρριψε κάτω + μέρος του προς την πύλην τείχους και εφόνευσε 10 Τούρκους + φρουρούντας το μέρος εκείνο. Καθ' ην δε στιγμήν άναψεν η + υπόνομος, ώρμησαν Έλληνες και φιλέλληνες, αλλ' + απεκρούσθησαν. 4 Έλληνες, ο φιλέλλην Σκαλεμβέργης και 8 + Τούρκοι εφονεύθησαν, και 12 Έλληνες και 3 φιλέλληνες + επληγώθησαν. Ήρχισε δε ο υπονομοποιός ν' ανοίγη την 22 + άλλην υπόνομον. + +Ιούνιος Αρχομένου δε του Ιουνίου διόλου σχεδόν εξέλειψε + το εν ταις δεξαμεναίς της ακροπόλεως νερόν· εταλαιπώρει + δε τους πολιορκουμένους όχι ολίγον και η συνήθως + επιπολάζουσα επί των πολιορκιών επιδημία· ουδ' η έξωθεν + ετοιμαζομένη τουρκική εισβολή τοις ήτο καν γνωστή εις + εμψύχωσίν των. Δι' όλα ταύτα, και μάλιστα διά την επί + πολλούς μήνας επικρατούσαν εν Αθήναις ανομβρίαν, ην + υπέλαβαν οι Τούρκοι θεομηνίαν, διότι έβλεπαν πίπτουσαν + εκτός της πόλεως την βροχήν, δύο εξ αυτών ανέβησαν επί + των επάλξεων (2 ιουνίου) και επρόβαλαν συνθήκας υπό την + εγγύησιν των προξένων. Οι πρόξενοι δεν ανεδέχθησαν την + ευθύνην· υπεσχέθησαν όμως να καταβάλωσι πάσαν δυνατήν + φροντίδα εις διατήρησιν της συνθήκης. Διέτριβαν πρό τινων + ημερών εν Αθήναις ο Ανδρέας Καλαμογδάρτης και ο + Αλέξανδρος Αξιώτης, ως αντιπρόσωποι ο μεν πρώτος της + κυβερνήσεως ο δε άλλος του Αρείου πάγου, εις παραλαβήν + του κινδυνεύοντος φρουρίου και καταγραφήν των εν αυτώ + πραγμάτων. Η παρουσία τούτων εθάρρυνε τους δικαίως + φοβουμένους την παρασπόνδησιν Τούρκους· τους εθάρρυνε και + όρκος δοθείς παρά των ισχυόντων Ελλήνων επί του + Ευαγγελίου ενώπιον του μητροπολίτου· και ούτως υπεγράφη + συνθήκη την 9 εν τω αυστριακώ προξενείω και κατά ρητήν + αίτησιν των Τούρκων ενώπιον των προξένων, αλλ' όχι και + υπό την εγγύησίν των. Οι όροι δε της συνθήκης ήσαν η + παραδόσις του φρουρίου και παντός όπλου δημοσίου ή + ιδιαιτέρου, η ασφάλεια της ζωής και της τιμής των + Τούρκων, η άδεια να κατοικήσωσιν εν τη πόλει ή να + διαβιβασθώσιν εις Ασίαν υπό ουδετέραν σημαίαν ανεξόδως, η + μεταξύ αυτών και των Ελλήνων ισομοιρία παντός αργυρού, + χρυσού και πολυτίμου είδους, η τελεία απόδοσις πάσης + περιουσίας ελληνικής, και η μεταβίβασις πάσης ακινήτου + τουρκικής εις την κυριότητα της ελληνικής κυβερνήσεως + (β). Γενομένης δε της συνθήκης, ανέβησαν εις το φρούριον + την επαύριον, α' ώραν μετά την ανατολήν του ηλίου, οι + πρόκριτοι του τόπου και το στράτευμα υπό τον Παναγήν + Χτενάν, προπορευομένου του μητροπολίτου· εξήλθαν εις + προϋπάντησιν οι έγκλειστοι Τούρκοι, και παραδώσαντος του + φρουράρχου τας κλεις και ειπόντος «α ύ τ η - ή τ ο ν - η + – θ έ λ η σ ι ς - τ ο υ - Υ ψ ί σ τ ο υ » κατέβησαν όλοι + αυθήμερον εις την πόλιν, όπου τοις εδόθησαν κατοικίαι· + ήσαν δε ψυχαί 1160, εξ ών το έκτον μόλις ικανόν να φέρη + όπλα· όλοι δε εξ αιτίας της κακουχίας έπασχαν, και 60 + εντός ολίγων ημερών απέθαναν. Οι Έλληνες ύψωσαν επί του + φρουρίου την σημαίαν των υπό τον κρότον των κανονίων αλλά + την πάνδημον ταύτην χαράν συνεσκίασεν ευθύς λύπη, διότι + εν μέσω του κανονοβολισμού επυρσοκρότησεν απροσδοκήτως έν + κανόνι και ετίναξε τον εφιστάμενον αγαθόν πολίτην και + γενναίον πολεμιστήν Παναγήν Χτενάν τον και φρούραρχον + έξωθεν του φρουρίου. + + Γενναίοι, ακάματοι, και καρτερικοί εφάνησαν οι Αθηναίοι + Χριστιανοί καθ' όλον το διάστημα της πολιορκίας· + διακόσιοι περίπου απέθαναν εξ αυτών εν τω διαστήματι + τούτω· μεγάλη εφάνη και η καρτερία των Τούρκων + κακουχουμένων και διψώντων εν καιρώ των θερινών καυμάτων· + αλλ', αποφυγόντες ούτοι την αγωνίαν της δίψας, έπεσαν εις + την μάχαιραν της απιστίας. Δεν έγεινε κατά δυστυχίαν εν + καιρώ φροντίς ίνα ευρεθώσιν εν Πειραιεί επί της + παραδόσεως τα αναγκαία εις μεταβίβασιν πλοία· εν τω + μεταξύ δε τούτω, διασπαρείσης φήμης εχθρικής εισβολής, + μέγας φόβος διεχύθη εις την πόλιν. Η κυβέρνησις + υποπτεύσασα ό,τι μετ' ολίγον συνέβη, διέταξε και + εναυλώθησαν την 25 δύο πλοία υπό ευρωπαϊκάς σημαίας + ευρεθέντα εν Πειραιεί εις διαβίβασιν των παραδοθέντων· τα + πλοία ταύτα θα τους παρελάμβαναν την 29· αλλ' εν τω + μεταξύ τούτω επαναλαμβανόμεναι αι κακαί ειδήσεις της + εισβολής των εχθρών και της εις Θήβας και Αθήνας + επιστρατείας αυτών, ηύξησαν τόσον τον φόβον των Αθηναίων, + ώστε κατέφυγαν εκ δευτέρου αι γυναίκες και τα παιδία των + εις Σαλαμίνα· οι δε εν τη πόλει οπλοφόροι, εν οις και + πάμπολλοι των καταστραφέντων τόπων, διψώντες εκδίκησιν + διά τα προ ολίγου μεγάλα παθήματά των και εξαγριωθέντες + ενώπιον νέων κινδύνων, ήραν αξιοκατακρίτως την 28, εν + μέσω του θορύβου, της φυγής, της αναρχίας, και του + επικρατούντος φόβου, μιαιφόνον χείρα επί τους υποσπόνδους + Τούρκους παρά γνώμην των εφόρων και λοιπών προκρίτων της + πόλεως. Τετρακόσιοι εφονεύθησαν, οι δε λοιποί κατέφυγαν + εις τα προξενεία, όπου ηύραν υπεράσπισιν. Την δε 3 + Ιουλίου εισέπλευσαν καλή τύχη εις Πειραιά δύο βασιλικά + γαλλικά πλοία, έτρεξαν οι πλοίαρχοι εις αντίληψιν των + αδίκως πασχόντων, τους επροστάτευσαν διά λόγων, δι' + απειλών, και δι' επιδείξεως όπλων, και συνώδευσαν ασφαλώς + επί των πλοίων 325 εξ αυτών και τους μετεκόμισαν εις + Σμύρνην· έμειναν δε οι λοιποί εν τοις προξενείοις, και + απεστάλησαν μετά ταύτα και άλλοι αυτών δι' ευρωπαϊκών + πλοίων και εκ διαλειμμάτων εις τα παράλια της μικράς + Ασίας ασφαλώς· ώστε όλοι οι εκ των παραδοθέντων + μετακομισθέντες εκτός της Ελλάδος ήσαν 550· όσοι δε ούτε + εφονεύθησαν ούτε μετεκομίσθησαν, οι μεν απέθαναν εξ + αιτίας του επί της πολιορκίας επιδημικού μολυσμού, οι δε + μείναντες εκουσίως εν Ελλάδι διεσπάρησαν τήδε κακείσε + κακήν κακώς. + + + + 1822 + + ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΛΔ'. + + + + &Έξοδος των προκρίτων της Πελοποννήσου εις τας επαρχίας + επί στρατολογία — Σύστασις βουλευτικής επιτροπής. — + Βάπτισις Μωαμεθανών. — Σύμβασις περί παραδόσεως Ναυπλίου + — Ιδιαιτέρα και μυστική αίτησις αγγλικής προστασίας υπέρ + της Πελοποννήσου — Λύσις πολιορκίας Πατρών.& + + Η πάντοτε αναγκαία εκστρατεία των Πελοποννησίων εις την + στερεάν Ελλάδα έγεινεν αναγκαιοτάτη μετά τα επί τη + καταδιώξει του Οδυσσέως, διότι ταύτα επέφεραν την + διάλυσιν των στρατευμάτων και αταξίαν και αναρχίαν κατά + τα μέρη εκείνα. Επειδή δε αι περί τούτου αλλεπάλληλοι της + κυβερνήσεως διαταγαί προς τας επαρχίας της Πελοποννήσου + δεν εισηκούοντο, εκρίθη εύλογον να ενεργηθώσιν αι κατ' + επαρχίαν στρατολογίαι, διά των εν αυταίς εχόντων + επιρροήν· +Ιούνιος και επειδή οι πλείστοι αντεπροσώπευαν τας + επαρχίας των παρά τη κυβερνήσει ως μέλη της βουλής, + εξεδόθη την 5 ιουνίου ψήφισμα, προεδρεύοντος του + Υψηλάντου φθάσαντος εις Άργος την 1 και μετά δύο ημέρας + αναλαβόντος τα της βουλευτικής του υπηρεσίας, λέγον, ότι + εξ εκείνης της ημέρας επιτροπή εκ μελών της βουλής όχι + ποτέ ολιγωτέρων των πέντε, επί μόνη δε θέσει νόμου + δώδεκα, επείχε τόπον όλης της βουλής, και ότι αι + αποφάσεις της είχαν όλην την ισχύν και το κύρος· ωρίσθη + και η διάρκειά της μέχρι της επανόδου των δύο τρίτων των + μελών της βουλής. Το σχέδιον δε ήτο να στρατολογήσωσι + καθ' όλην την Πελοπόννησον αναλόγως 17,600, εξ ών να + εκστρατεύσωσιν εις μεν την Δυτικήν Ελλάδα 6100, εις δε + την Ανατολικήν 6350, και να μείνωσιν εν ταις πολιορκίαις + των μεν Πατρών 3300, της δε Κορώνης 600, και της Μοθώνης + 1000, εις φρούρησιν δε του Νεοκάστρου 150. Αφ' ού δε + κατεστρώθη ο κατάλογος της στρατολογίας ανεχώρησαν οι εν + Άργει πρόκριτοι την 8, συνανεχώρησε δε και ο αντιπρόεδρος + της βουλής Χαραλάμπης, ον αντικατέστησεν ο Βασίλης + Μπουτούρης. + + Η ομόνοια μεταξύ της βουλής και του νομοτελεστικού ήτον η + ισχύς της κυβερνήσεως κατά τας δεινάς εκείνας + περιστάσεις, καθ' ας αύτη μεν εστερείτο παντός χρηματικού + πόρου, η δε γερουσία της Πελοποννήσου έδιδε το + σκανδαλώδες παράδειγμα φανεράς παρακοής εις τας διαταγάς + αυτής. Αλλ' η ομόνοια αύτη έπαθε μετά την επάνοδον του + Υψηλάντου, διότι, υποβλέπον αυτόν το νομοτελεστικόν δι' + όσα συνέβησαν εν τη Ανατολική Ελλάδι επί της εκστρατείας + του, δεν εκοινοποίει τη βουλή τα σχέδιά του ως πρότερον, + όχι διότι εφοβείτο την επιρροήν αυτού, αλλά διότι δεν + ήθελε να γνωρίζη εκείνος όσα εσχεδιάζοντο, και ενήργει + έκτοτε πολλάκις εν αγνοία της βουλής. Η δε βουλή, + συνειθισμένη να γνωρίζη τα πάντα και να σκέπτεται περί + πάντων, δυσηρεστείτο διά το νεοφανές δείγμα της προς + αυτήν ολίγης του νομοτελεστικού πίστεως. + + Πρό τινων δε ημερών ανεφύη το εξής θρησκευτικόν ζήτημα. + + Πολλοί Έλληνες ζήλω θρησκευτικώ κινούμενοι εβάπτιζαν εξ + αρχής της επαναστάσεως πολλούς των αιχμαλώτων θέλοντας + και μη θέλοντας. Η κυβέρνησις και η γερουσία της + Πελοποννήσου, αφ' ού εσυστήθησαν, απηγόρευσαν την + βάπτισιν ως έργον όχι προαιρέσεως αλλ' ανάγκης. Μετ' + ολίγον η γερουσία ηθέλησε να την επιτρέψη ως έργον + φιλανθρωπίας, διότι εν μέσω τόσων αιματοχυσιών, ας πας + συνετός Έλλην απεστρέφετο, εθεώρησε τον τρόπον τούτον ως + τον μόνον συντελεστικόν εις το να καταστήση τους Έλληνας + φιλανθρωποτέρους προς τους διά της θείας βαπτίσεως + αναγεννομένους Μωαμεθανούς. Επί τω σκοπώ τούτω επρότεινε + προς την κυβέρνησιν αρχομένου του μαΐου να διατάξη διά + του επί των εκκλησιαστικών υπουργείου τους αρχιερείς και + ιερείς να βαπτίζωσι τους θέλοντας, προηγουμένης της + απαιτουμένης κατηχήσεως. Ο τότε επί των εκκλησιαστικών + υπουργός, επίσκοπος Ανδρούσης Ιωσήφ, φιλάνθρωπος ως καί + τις άλλος, απεδέχθη μεν τους λόγους δι' ους έγεινεν η + πρότασις, αλλά μη εγκρίνων να προσφέρεται τοιουτοτρόπως η + βάπτισις, εγνωμοδότησε να βαπτίζωνται μόνον οι εντός του + δωδεκάτου έτους άρρενες, αλλά και ούτοι συναινέσει των + γονέων· να βαπτίζωνται δε και αι νέαι γυναίκες όσαι + προηρούντο. Αλλά το βουλευτικόν, προς ο εκοινοποιήθη η + γνώμη του υπουργού, επρόβαλε να δέχεται η του Χριστού + εκκλησία άπαντας τους μετά πίστεως και εκουσίως + προσερχομένους άνδρας και γυναίκας πάσης ηλικίας, αφ' ού + κατηχούντο, ως αν ήτον η πίστις επί των άκρων των + χειλέων. Βέβαιον είναι ότι η βάπτισις εζητείτο παρά των + Μωαμεθανών εις αποφυγήν των δεινών και όχι κατά + συνείδησιν· δεν έπρεπε δε μήτε διά πολιτικούς λόγους να + γίνωνται δεκτοί οι τοιούτοι ως έτυχε· διότι, όντες + κρυφίως θανάσιμοι εχθροί και της πίστεως και της + ελευθερίας των Ελλήνων, εδύναντο, εισχωρούντες εις την + πολιτικήν ή στρατιωτικήν υπηρεσίαν του κράτους διά του + καθ' υπόκρισιν Χριστιανισμού, να γενώσιν επικίνδυνοι· + παράδειγμα πρόσφατον είχαν οι Έλληνες το προ ολίγου + συμβάν εν Λεβαδεία, όπου πολλοί αιχμάλωτοι εβαπτίσθησαν· + αλλ' αφ' ού εισέβαλαν εις την πόλιν εκείνην οι υπό τον + Μεχμέτπασαν και τον Βρυώνην απέπτυσαν το βάπτισμα και + εμάνησαν κατά των Χριστιανών έτι μάλλον ως βιασθέντες εξ + όσων έπασχαν να εξομόσωσιν. Αι παρατηρήσεις του + νομοτελεστικού, συνεταί και ως χριστιανικαί και ως + πολιτικαί, υπερίσχυσαν μετά ικανήν λογομαχίαν αυτού και + του βουλευτικού, και ενεκρίθη και εκανονίσθη ν' + αναγεννώνται διά της θείας κολυμβήθρας μόνον οι εντός του + δωδεκάτου έτους προσερχόμενοι άρρενες, αι δε γυναίκες + πάσης ηλικίας, αλλ' ουδείς μη συναινούντων των γονέων. + + Οι δε πολιορκούμενοι Τούρκοι του Ναυπλίου, + στενοχωρούμενοι εις άκρον δι' έλλειψιν τροφής, απεφάσισαν + να παραδοθώσι· συνήργησεν εις τούτο καί τις Οθωμανός + Ισούφ - τσαούσης, πεσών εις χείρας των Ελλήνων εν ώ + απεστέλλετο παρά των πολιορκουμένων εις + Κωνσταντινούπολιν, και γράψας προς αυτούς επιστολήν επί + τη προτροπή των Ελλήνων, αλλ' εκληφθείσαν ως ταληθή + λέγουσαν, δι' ης τους απήλπιζε πάσης έξωθεν αντιλήψεως, + και τους παρεκίνει να συμβιβασθώσι. Και άλλοτε ήλθαν οι + πολιορκούμενοι εις λόγους συμβιβασμού μετά των + πολιορκητών· και ο Πετρόμπεης, όστις κατέβη εκείνας τας + ημέρας εις την Αργολίδα, αντιφερόμενος προς την + κυβέρνησιν και πεποιθώς επί την επιρροήν του, έστειλε + προς τους πολιορκουμένους τον αιχμάλωτον καδήν της + επαρχίας του αγίου Πέτρου επί συμβιβασμώ μετ' αυτού ή δι' + αυτού· αλλ' η αποστολή αύτη εματαιώθη συλληφθέντος του + καδή· επί τη παρούση όμως περιστάσει αι συμβιβαστικοί + λόγος ετελεσφόρησαν, και την 18 υπεγράφη σύμβασις + λέγουσα, οι μεν Τούρκοι να παραδώσωσι τα φρούρια και + παντός είδους όπλα δημόσια και ιδιωτικά και τα δυο τρίτα + της κινητής περιουσίας των μετά λεπτομερή καταγραφήν, οι + δε Έλληνες να μετακομίσωσι τους Τούρκους εις τα παράλια + της Ασίας και να τοις δίδωσι τακτικώς μετά την υπογραφήν + της συμβάσεως την καθημερινήν τροφήν μέχρι του εις τα + ρηθέντα παράλια κατάπλου. Εις εκπλήρωσιν δε των όρων + εισήλθαν την αυτήν ημέραν εις Ναύπλιον οι πληρεξούσιοι + των Ελλήνων εν συνοδία 100 οπλοφόρων υπό αναπεπταμένην + σημαίαν. Εις ασφάλειαν δε αυτών παρέδωκαν οι Τούρκοι τη + ελληνική κυβερνήσει ομήρους εκ των σημαντικωτέρων + οικογενειών· παρέδωκαν και τον θαλασσόπυργον, εις ον + εισήλθαν 50 Έλληνες εκ των ανωτέρω 100, οι δ' άλλοι + έμειναν εν Ναυπλίω φρουροί των συνεισελθόντων + πληρεξουσίων. Η είδησις της εγγιζούσης πτώσεως του + Ναυπλίου, όπου ενομίζετο ότι ήσαν θησαυροί + αποτεταμιευμένοι, διασπαρείσα εις τας επαρχίας της + Πελοποννήσου, έφερε κατά δυστυχίαν μεγάλα προσκόμματα εις + την προσχεδιασθείσαν κατά του εχθρού εκστρατείαν εκτός + της Πελοποννήσου, διότι είλκυσεν εις Αργολίδα πανταχόθεν + πλήθη οπλοφόρων. Η δε συρροή τούτων επέφερεν αταξίας και + φόνους των εξερχομένων υπό την σύμβασιν Τούρκων και + προσβολάς και ύβρεις και κατ' αυτής της κυβερνήσεως, ήτις + φοβηθείσα δικαίως μη κακοποιηθώσιν ή αρπαγώσιν οι + δοθέντες αυτή όμηροι, τους επεβίβασεν εις ελληνικόν + πλοίον διαμένον έμπροσθεν των Μύλων. Όσον δε συμφέρον + είχαν οι Έλληνες να επιταχύνωσι την παράδοσιν του + φρουρίου διά την προσεγγίζουσαν εισβολήν των εχθρών, + τόσον είχαν οι Τούρκοι να την αναβάλλωσιν. Η πείνα εβίασε + τούτους να συμβιβασθώσιν, αλλά λαμβάνοντες κατά την + σύμβασιν την καθημερινήν τροφήν, ανάγκην δεν είχαν να + επιταχύνωσι την παράδοσιν των μη ειδότες τι τέξεται υπέρ + αυτών η επιούσα. Οι Έλληνες, ασκέπτως και μικρολόγως + φερόμενοι, επέβαλαν όρον την λ ε π τ ο μ ε ρ ή καταγραφήν + όλης της κινητής των πολιορκουμένων περιουσίας και την + μετά ταύτα ακριβή διανομήν της· την δ' αποπεράτωσιν της + εργασίας ταύτης παρέτεινεν έτι μάλλον η κακή πίστις των + Τούρκων κρυπτόντων τα πολυτιμότερα των είδη. Οι επί + παραλαβή του φρουρίου εισελθόντες Έλληνες είδαν μετ' + ολίγον πόσον δυσπλήρωτος ήτον ο περί ου ο λόγος όρος, και + συναινέσει και των Τούρκων εζήτησαν και έλαβαν την άδειαν + να μετατρέψωσι τον όρον τούτον εις ρητήν ποσότητα + πληρωτέαν εις είδη επί εκτιμήσει, αν δεν ήτο δυνατόν εις + χρήματα· αλλά και ταύτης της δυσκολίας αρθείσης, ουδέ και + τότε ο μέγας σκοπός επληρούτο, διότι εχρειάζοντο επί + χείρας χρήματα εις κίνησιν των πλοίων διά την διαβίβασιν + των πολιορκουμένων, και η κυβέρνησις ούτε είχεν ούτ' + εύρισκε, και επροσπάθει να κινήση πλοία επί τω + προσδοκωμένω μεριδίω της εν Ναυπλίω περιουσίας. Διά τα + αίτια ταύτα παρετείνετο η τόσον αναγκαία παράδοσις του + φρουρίου. + + Περί δε τα τέλη του μαΐου, η Πελοποννησιακή γερουσία + ανεκάλυψεν, ότι ενήργουν τινές εν αγνοία ων εγκατέστησεν + η εν Επιδαύρω συνέλευσις Αρχών, να τεθή η Πελοπόννησος + υπό την προστασίαν των Άγγλων, και διεπραγματεύοντο περί + τούτου μετά των Αρχών των ιονίων νήσων. Όργανα δε της + διαπραγματεύσεως ταύτης εφωράθησαν οι δύο αδελφοί + Ζαριφόπουλοι εξ Ανδριτσαίνης, ων συνέλαβε και εφυλάκισεν + η γερουσία τον ένα ευρεθέντα εν Τριπολιτσά· ηύρε δε και + έγγραφα δι' ων απεδεικνύοντο τα περί της αγγλικής + προστασίας υπενεργούμενα. Το νομοτελεστικόν, μαθόν ταύτα, + κατέκρινεν αποτόμως την διαπραγμάτευσιν· αλλ' οι + πρόκριτοι της Πελοποννήσου εν γένει δεν εφάνησαν + δυσαρεστηθέντες· μάλιστά τινες των εν Άργει ευρεθέντων + τότε, θέλοντες ν' ανιχνεύσωσι την διάθεσιν της αγγλικής + κυβερνήσεως, απέστειλαν υπό άλλην πρόφασιν εις Ζάκυνθον + τον επίσκοπον Ρέοντος και Πραστού, Διονύσιον, όστις διά + του πρωτοπαπά της νήσου εκείνης, Γαρζώνη, ελθόντος εις + λόγους μετά του διοικητού περί του σκοπού της αποστολής + ταύτης, ειδοποιήθη, ότι έδιδεν απάντησιν η αγγλική + κυβέρνησις, αν η περί προστασίας πρότασις εστέλλετο εις + Λονδίνον έγγραφος παρά των προκρίτων της Πελοποννήσου. + Και η μεν διαπραγμάτευσις αύτη διεκόπη. + + Η δε μεταξύ των πολιτικών και πολεμικών της Πελοποννήσου + επικρατούσα αντιζηλία εκορυφώθη επί τη εις τας επαρχίας + προς στρατολογίαν και εκστρατείαν διασπορά των προκρίτων. + Ο Κολοκοτρώνης διετήρει καλώς την πολιορκίαν των Πατρών· + αλλ' οι πρόκριτοι των Καλαβρύτων, της Καρυταίνης, και + άλλων μερών υφήρπασαν τους επαρχιώτας των από του + στρατοπέδου αυτού διά την εκστρατείαν των, ίσως και + θέλοντες ν' αδυνατίσωσι τον δυνατόν τούτον αντίπαλον, + όστις, ιδών την υφαρπαγήν και εναπολειφθείς μετ' ολίγων, + έλυσε πλήρης οργής την πολιορκίαν και ανέβη εις + Τριπολιτσάν, κηρύττων όθεν διέβαινεν ασυδοσίαν προς + έλκυσιν του λαού και ετοιμαζόμενος να καταβή εκείθεν εις + Αργολίδα, ίνα κριθή, ως έλεγε, μετά των εναντίων του, + αλλά διανοούμενος κυρίως ν' ανατρέψη τα καθεστώτα και ν' + αντικαταστήση στρατοκρατίαν. Τοιουτοτρόπως ο πομπώδης + κατάλογος της στρατολογίας έμεινεν ανενέργητος, και η εις + τας επαρχίας πολύκροτος διασπορά των προκρίτων επί + σωτηρία της κινδυνευούσης πατρίδος έφερε κακόν αντί + καλού, διότι έλυσε την πολιορκίαν των Πατρών χωρίς να + κινήση δυνάμεις ούτε εις την στερεάν Ελλάδα ούτε καν επ' + ασφαλεία του ισθμού. Και ταύτα συνέβαιναν καθ' ην ώραν οι + μεν εχθροί ήσαν έτοιμοι να περάσωσιν εν πολλή δυνάμει τον + Σπερχειόν, ουδεμία δε δύναμις, εξ αιτίας των κατά τον + Οδυσσέα, υπήρχεν εντεύθεν του ποταμού εις αντίκρουσιν. + + + + 1822 + + ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΛΕ'. + + + + &Εκστρατεία Αλβανών εις Σούλι. — Πτώσις αυτού και + αποκλεισμός Κιάφας — Εκστρατεία υπό τον Μαυροκορδάτον + πέραν του Μακρυνόρους. Φθορά τις υπό τον Πασάνον μικράς + ναυτικής δυνάμεως εν τω αμβρακικώ κόλπω, — Μάχαι + Κομποτίου, Πλάκας, Φαναρίου, και θάνατος Κυριακούλη + Μαυρομιχάλη. — Μάχη του Πέτα.& + + ΜΕΤΑ δε την καταστροφήν του Αλή, όλη η Ήπειρος + επροσκύνησεν, ως είρηται, τον Χουρσήδην· αλλ' οι + Σουλιώται δεν έκλιναν τον αυχένα. Ο λαός ούτος, ο + πολεμήσας έως τότε υπέρ του Αλή, απεφάσισεν ομοθυμαδόν να + πολεμήση του λοιπού υπέρ του έθνους του· επί σκοπώ δε να + πολεμήση ευτυχώς και να φέρη προσκόμματα εις την ήδη + έτοιμον κατά της αποστατησάσης Ελλάδος εκστρατείαν των + Αλβανών επρόβαλε τη ελληνική κυβερνήσει να στείλη κατ' + εκείνα τα μέρη πλοία, τα μεν προς μεταφοράν των γυναικών + και τέκνων αυτών εις Πελοπόννησον, τα δε προς φόβον των + εχθρών και εμψύχωσιν των γειτόνων Χριστιανών· να τοις + στείλη, δε και τροφάς και πολεμεφόδια, και να τοις δώση + την άδειαν να συννοηθώσι μετά των Χριστιανών ή και των + Μωαμεθανών της Αλβανίας. Η κυβέρνησις έδωκεν εκ του + προχείρου την ζητηθείσαν άδειαν· εσκόπευε δε να εκτελέση, + βραδύτερον και τας άλλας των αιτήσεις όπως εδύνατο· οι + Αλβανοί εν τοσούτω, και κυρίως οι γείτονες των Σουλιωτών + Τσάμιδες, δεν έκριναν συνετόν να στρατεύσωσιν επί την + αποστατήσασαν Ελλάδα και απομακρυνθώσι των εστιών αυτών + πριν ειρηνεύσωσιν οι Σουλιώται, διότι άλλως εκινδύνευαν + αι οικογένειαί των, δι' ο παρεκάλεσαν τον Χουρσήδην να + φροντίση περί τούτου. Ούτος και διά την αιτίαν ταύτην, + και μη θέλων ν' αφήση οπίσω φλόγα επαναστάσεως δυναμένην + να διαδοθή, έγραψε τοις Σουλιώταις, ότι δίκαιον ίσως + είχαν άλλοτε να οπλισθώσι, διότι ο προκάτοχός του, + παραβάς το βασιλικόν φιρμάνι, όχι μόνον δεν τοις απέδωκε + την πατρίδα των και τα υποστατικά των, αλλά και τους + επεβουλεύθη· ότι η Πύλη δεν εμνησικάκει, αλλ' εξ εναντίας + τους εσυγχώρει και τοις απέδιδε τον τόπον των, τα + υποστατικά των και τα αρχαία των προνόμια και ότι ήτον + έτοιμος και αυτός να τοις δώση ό,τι άλλο εύλογον εζήτουν· + τους παρεκίνει δε να στείλωσι προς αυτόν πληρεξουσίους + όσον τάχιστα, διότι εβιάζετο να εκστρατεύση. Οι + Σουλιώται, ευχαριστήσαντές τον διά την προς αυτούς + εύνοιάν του, απήντησαν ότι, επειδή η αποστασία των + Ελλήνων επήγασεν εκ των ραδιουργιών του Αλή, δίκαιον + εφαίνετο, να μη εκστρατεύση ο Χουρσήδης κατ' αυτών + πεσόντος εκείνου, αλλά να τοις δώση αμνηστείαν, και αν + εκείνοι την εδέχοντο, την εδέχοντο και ούτοι· άλλως + επρόκριναν ν' αποθάνωσι παρά ν' αμαυρώσωσι το όνομά των + δι' απιστίας, αποχωριζόμενοι ομοθρήσκων συμπολεμιστών. Η + παρακοή αύτη της προσταγής και το ύφος της απαντήσεως των + Σουλιωτών εκίνησαν εις αγανάκτησιν τον αλαζόνα Χουρσήδην, + όστις, έτοιμος να στείλη τας δυνάμεις του εις Ακαρνανίαν, + απεφάσισε να τας κινήση πρώτον όλας εις εξολόθρευσίν των. + Η είδησις διεσπάρη, και οι Σουλιώται, απόφασιν έχοντες ν' + ανθέξωσι, διέταξαν τους κατοικούντας τα απώτερα χωρία των + Χριστιανούς να μετακομισθώσι και μετακομίσωσι τα κτήνη + των εις τα εντός του τμήματος του Σουλίου προς ασφάλειαν· + αλλά, πριν κινηθώσιν οι εχθροί κατ' εκείνων των μερών, οι + πρόκριτοι των Αλβανών, λαβόντες τας περί εκστρατείας + διαταγάς του Χουρσήδη, και βλέποντες ότι ηνοίγετο στάδιον + επικινδύνου πολέμου και ανωφελούς διά τους λαφυροφίλους + τούτους πολεμιστάς, ήλθαν εις λόγους συμβιβασμού μετά των + Σουλιωτών εν Δερβιζιάνοις, χωρίω τέσσαρας ώρας μακράν του + Σουλίου. Οι λόγοι των Αλβανών απέβλεπαν ν' αποσπάσωσι + τους Σουλιώτας των λοιπών Ελλήνων· αλλ' ούτοι επέμεναν + εις όσα έγραψαν τω Χουρσήδη, και ούτως οι Αλβανοί και οι + Σουλιώται διεχωρίσθησαν άπρακτοι την πρώτην ημέραν· + ανωφελώς επανελήφθησαν τα αυτά και την ακόλουθον· πολλού + δε λόγου γενομένου περί της αφεύκτου καταστροφής του + Σουλίου, και του ανδραποδισμού των γυναικών και τέκνων + των Σουλιωτών, αν δεν εσυμβιβάζοντο, ο Δαγκλής απεκρίθη, + «ότι ποτέ δεν θα ηνδραποδίζοντο· διότι, αν εκυριεύετο ο + τόπος των, θα εφονεύοντο παρ' αυτών των Σουλιωτών». Μετά + δε την συνέντευξιν ταύτην οι Αλβανοί απηλπίσθησαν παντός + συμβιβασμού, ο δε Χουρσήδης, εις άρσιν του προσκόμματος + του να εκστρατεύση εις Αιτωλοακαρνανίαν, εκίνησε κατά του + Σουλίου όλας του τας δυνάμεις διά μιας, ως δεκατέσσαρας + χιλιάδας. Εις άκρον ολιγάριθμοι όντες οι Σουλιώται και + ολίγας μόνον θέσεις εδύναντο να καταλάβωσι, και ολίγους + πολεμιστάς εν αυταίς να τοποθετήσωσι. Τω όντι, εναντίον + των δεκατέσσαρων χιλιάδων αντέταξαν μόνον χίλιους, εξ ών + τριακόσιοι κατέλαβαν την θέσιν του αγίου Νικολάου υπό τον + Νότην Μπότσαρην, τετρακόσιοι την του Ζαβρούχου υπό τον + Διαμαντήν Ζέρβαν και άλλους, και τριακόσιοι την του + Μομάκου υπό τον Δράκον, τον Δαγκλήν και τον Γούσην. Οι + εχθροί, φθάσαντες εις Βαριάδας, διηρέθησαν εις τρία + σώματα, και το μεν εκ τρισχιλίων υπό τους δυο σιλιχτάρας, + τον του Χουρσήδη και τον του Αλή, κατέλαβε την 15 μαΐου + το σέλωμα του Ποπώβου, τρεις ήμισυ ώρας μακράν του + Σουλίου προς βορράν· το δε άλλο εκ πεντακισχιλίων υπό τον + Βρυώνην και τον Άγον Μουχουρδάρην διέβη την ακόλουθον + ημέραν το υπερκείμενον του Σουλίου βουνόν, Βούτσι· το δε + τρίτον υπό τον Κεσέρ - Αχμέτπασαν εστράτευσε προς δυσμάς + του Σουλίου, κατά τους Μύλους. Τα τρία δε ταύτα + πολυάριθμα σώματα έπεσαν την αυτήν ημέραν επί τα τρία + ολιγάριθμα των Σουλιωτών και το μεν κατά τον άγιον + Νικόλαον, μη δυνηθέν ως εκ της θέσεώς του ν' ανθέξη, + ωπισθοδρόμησε και ετοποθετήθη κατά την υπερκειμένην της + Κιάφας Στρέθιζαν, την και Στρούμπουλον· τα δε κατά το + Ζαβρούχον και Μομάκον υπεράσπισαν ευτυχώς κατ' αρχάς τας + θέσεις των, αλλ' επί τέλους τας εγκατέλειψαν. Οι εχθροί + εισήλθαν εις το Σούλι, το εκυρίευσαν και ανέβησαν προς + την άνωθεν αυτού ράχιν, Κούγκι. Επί της θέσεως ταύτης + κείται ναός επ' ονόματι του αγίου Δονάτου, + περιτετειχισμένος. Ο Δράκος, μεταβάς εκ της θέσεως του + Μομάκου εις το Κούγκι, και ιδών αναβάντας τους εχθρούς + εκλείσθη εντός του περιτειχίσματος του ναού μετά 52 + πολεμιστών. Οι ολίγοι ούτοι επολέμησαν ευτυχώς δι' όλης + της ημέρας και της πρώτης φυλακής της νυκτός. Περί δε το + μεσονύκτιον οι Τούρκοι, επικρατούσης εντός του + περιτειχίσματος βαθείας σιωπής, ώρμησαν να εισπηδήσωσιν + υποθέσαντες ότι έφυγαν οι εν αυτώ κρυφίως. Ατάραχοι οι + εντός δεν τους εκτύπησαν έως ού επλησίασαν, και τότε + πυροβολήσαντες όλοι διά μιας εφόνευσαν και επλήγωσαν + πολλούς και απώθησαν τους άλλους. Την αυτήν νύκτα ο + γραμματεύς του Άγου Μουχουρδάρη εμήνυσε κρυφίως τοις + εντός του περιτειχίσματος, ότι οι Τούρκοι εμελέτων να μη + επανέλθωσι κατ' αυτών, αλλά να ερμήσωσιν επί την Κιάφαν. + Η Κιάφα ήτο το τελευταίον καταφύγιον των Σουλιωτών. Εκεί + ήσαν αι γυναίκες, τα τέκνα, και η κινητή περιουσία των· + εκεί εκάθητο και η Αρχή του τόπου· εκεί συνεσωρεύθησαν + και αι καταφυγούσαι εκ των μακρυνών χωρίων οικογένειαι + των Χριστιανών και τα κτήνη αυτών· ώστε, αν εχάνετο η + Κιάφα, εχάνετο το παν· διά τούτο επί τη κοινοποιήσει του + γραμματέως, ην δεν υπώπτευσαν δολίαν, εγκατέλειψαν την + θέσιν του αγίου Δονάτου. Μετά την πτώσιν δε του Σουλίου + εγκατέλειψαν και οι άλλοι ας εκράτουν έως τότε θέσεις, + ώστε κατείχαν όλοι τρεις, τας αναγκαιοτέρας, την Κιάφαν, + τον Ναβαρίκον, απέχον της Κιάφας τρία τέταρτα της ώρας, + και την Χώνιαν, όθεν ελάμβαναν οι εν τη Κιάφα το νερόν· + οι πλείστοι δε των πολεμιστών ήσαν πάντοτε περί την + Κιάφαν. + + Οι Τούρκοι εκινήθησαν τω όντι, καθώς προανηγγέλθη παρά + του γραμματέως, προς την Κιάφαν, έστησαν επάνωθεν αυτής + βομβοβόλους και κανόνια, εκτύπουν το φρούριον και τας + έξωθεν του φρουρίου οικογενείας των χωρικών, και + επροξένουν πολλήν βλάβην. Εν τω μεταξύ τούτω ήλθε και ο + Χουρσήδης εις το στρατόπεδον μαθών την πτώσιν του + Σουλίου, και συμβουλίου γενομένου απεφασίσθη να κινηθώσι + συγχρόνως επί τον Ναβαρίκον, την Χώνιαν, και την Κιάφαν· + και τα χαράγματα της 17 ιουνίου εκίνησαν ο μεν Βρυώνης + και ο Άγος Μουχουρδάρης μετά εξακισχιλίων επί τον + Ναβαρίκον, ο δε Ισμαήλ Πρόνιος, ο Ταήρ Τσαπάρης, και ο + Μπάλιος Χούσας μετά τετρακισχιλίων επί την Χώνιαν· ο δε + Σιλιχτάρης Μπότας μετά δισχιλίων επί την Κιάφαν. + Τριακόσιοι Σουλιώται ήσαν κατά τον Ναβαρίκον προ του + κινήματος των εχθρών επί δε τη παρουσία τόσου πλήθους, 37 + μόνον απέμειναν υπό τον αρχηγόν Δράκον, αλλά και τόσον + ολίγοι αντεστάθησαν ευτυχώς έως ού ήλθεν ικανή βοήθεια εκ + της Κιάφας, και τότε ηνάγκασαν τους εχθρούς να + υποχωρήσωσι την νύκτα άπρακτοι. Αφ' ού δε εξημέρωσε, + χίλιοι πεντακόσιοι, διαμείναντες εντός τινων πύργων εν + αγνοία της υποχωρήσεως των συναδέλφων των, εζήτησαν + άδειαν ίνα απέλθωσιν αβλαβείς. Οι δε Σουλιώται, + υποπτεύσαντες μη επανέλθωσιν οι προαναχωρήσαντες εις + λύτρωσιν των απομεινάντων τούτων, εισάκουσαν την αίτησίν + των. Απέτυχαν επίσης και τα σύγχρονα κινήματα των Αλβανών + κατά την Κιάφαν, όπου και αυταί αι γυναίκες τους + επολέμησαν κυλίουσαι λίθους. Ευτύχησαν κατ' αρχάς τα κατά + την Χώνιαν και εβίασαν οι εχθροί τους εκεί Σουλιώτας, + εκατόν σχεδόν όντας, να υποχωρήσωσι προς τα άνω· αλλ' εν + τω μεταξύ εφάνησαν απροσδοκήτως καταβαίνοντες από της + κορυφής των βουνών πεντακόσιοι Χριστιανοί αλαλάζοντες και + τουφεκίζοντες, εν οις και γυναίκες, αι μεν ένοπλοι αι δε + ροπαλοφόροι. Τούτους ιδόντες οι Τούρκοι μακρόθεν + ερχομένους ανεχώρησαν άπρακτοι και μετέβησαν εις τας + πρώτας θέσεις των. + + Αν η υπερέχουσα ανδρία των Σουλιωτούν δεν ήτον ήδη + πολλαχόθεν γνωστή, τα περί ων ο λόγος κατορθώματα ήρκουν + να την μαρτυρήσωσιν. + + Εν τω μεταξύ δε τούτω οι εν Πρεβέζη και Άρτη διαμένοντες + εχθροί επάτουν τα άκρα της Ακαρνανίας, ηκροβολίζοντο και + επανήρχοντο εις τα ίδια. Εν μια δε των επί του έαρος + επιδρομών ανέκτησαν τα τειχίδια του Τεκέ και της Πλαγιάς. + + Ο δε Χουρσήδης, όλως αγανακτών διά την αποτυχίαν της εις + άλωσιν της Κιάφας εκστρατείας του, διώρισε τον Βρυώνην + αρχηγόν της πολιορκίας και όλων των κατά την Ήπειρον + οθωμανικών δυνάμεων, και μετέβη εις Λάρισσαν προς κίνησιν + άλλου πολυπληθούς στρατού ετοίμου ήδη να εισβάλη εις την + Ανατολικήν Ελλάδα και την Πελοπόννησον. + + Επειδή τόσα στρατεύματα έτοιμα να πέσωσιν εις + Αιτωλοακαρνανίαν δεν εχρονοτρίβησαν ειμή διά την + αντίστασιν της Κιάφας, μέγα συμφέρον είχεν η Ελλάς να + διατηρηθή η θέσις εκείνη, φαινομένη το προπύργιον της + Δυτικής Ελλάδος· μέγα συμφέρον είχε και να μεταφέρη το + θέατρον του πολέμου υπερόριον, ό εστιν εις την Ήπειρον· + διά τούτο, φθάσαντος του Μαυροκορδάτου εις Μεσολόγγι, + απεφασίσθη να σταλή όλη η δύναμις εις λύτρωσιν της + κινδυνευούσης Κιάφας και εις σύστασιν στρατοπέδου πέραν + του Μακρυνόρους. + + Αφ' ού δε διά της προθύμου συνδρομής όλων των Αρχών και + όλων των δυνατών διέθεσεν ο Μαυροκορδάτος τα εσωτερικά + της Δυτικής Ελλάδος, όπως η περίστασις απήτει, και + ενήργησεν όσα αναγκαία εις προμήθειαν τροφών, απεστάλη ο + Κυριακούλης Μαυρομιχάλης μετά πεντακοσίων Μανιατών και + Καρυτινών επί τεσσάρων εκ των εν Μεσολογγίω τω καιρώ + εκείνω ελλιμενιζόντων πλοίων εις Φανάρι, λιμένα 5 ώρας + απέχοντα της Κιάφας· +Ιούνιος ο δε Μαυροκορδάτος επιστράτευσε την 1 ιουνίου + μετά των τακτικών, των φιλελλήνων, των επτανησίων, καί + τινων Αιτολοακαρνάνων εις την πέραν του Αχελώου κοιλάδα, + Λάσπην, υπό το χωρίον του Μαχαλά, όπου ενεκρίθη να + συνέλθωσι πανταχόθεν τα στρατεύματα· ενδιατρίψας δε τρεις + ημέρας επροχώρησεν εις Καρβασαράν επί της μεσημβρινής + όχθης του αμβρακικού κόλπου, και ευρών δύο μικράς + κανονοφόρους υπό τον Ιταλόν Πασάνον, τον άλλοτε εν + υπηρεσία του Αλή, έστειλε δι' αυτών εις την επί της + αρκτικής όχθης του κόλπου Κόπραιναν δύο ευκόμιστα κανόνια + καί τινας άλλας πολεμικάς αποσκευάς προς μετακόμισιν των + εις Κομπότι, χωρίον δύο ώρας απέχον της Άρτης επί υψηλής + θέσεως· έστειλε δε και τα στρατεύματα διά Βάλτου και + Μακρυνόρους εις τα αυτό χωρίον, όπου έφθασε και αυτός την + 9. Αλλ' όλα τα εκεί συνελθόντα στρατεύματα, τακτικά και + μη, μόλις ήσαν τρισχίλιοι, εν ώ τριπλάσια ήσαν τα εν + Άρτη, Ιωαννίνοις και Πρεβέζη εχθρικά. Την δε ακόλουθον + ημέραν, εξελθών ο Νορμάννος μετ' ολίγων ακολουθών εις + παρατήρησιν των πέριξ του χωρίου θέσεων, απήντησεν αίφνης + πεντακοσίους ιππείς υπό τον Ισμαήλ Πλιάσαν ερχομένους και + αυτούς επί τω αυτώ σκοπώ εξ Άρτης προς το Κομπότι, και + οπισθοδρομήσας εις το χωρίον ειδοποίησε την επέλευσιν των + εχθρών, και εν τω άμα οι εκεί Έλληνες και φιλέλληνες + εφορμήσαντες τους έτρεψαν, και προπορευόμενοι οι + φιλέλληνες και ακολουθούντες οι Έλληνες τους κατεδίωξαν + σχεδόν ως την Άρταν φονεύσαντες ικανούς αναβάτας και + αρπάσαντες τους ίππους των, εν οις καί τινες αξιωματικών + και του κεχαγιά αργυροχαλίνωτοι. Εφονεύθησαν και ολίγοι + Έλληνες τακτικοί. + + Την δε επαύριον, εν ώ οι εν τω Κομποτίω εβουλεύοντο περί + των περαιτέρω, ήλθαν προς αυτούς απεσταλμένοι των + Σουλιωτών αναγγέλλοντες την επικίνδυνον στάσιν των και + αιτούμενοι ταχείαν αντίληψιν· επρόσθεταν δε ότι, επειδή + ήσαν πλειότεροι ή όσοι εχρειάζοντο οπλοφόροι εις φύλαξιν + ων κατείχαν θέσεων έτοιμοι ήσαν να εξέλθωσί τινες εις + υποστήριξιν των έξω κινημάτων άμα επλησίαζαν στρατεύματα. + Επί τη αγγελία ταύτη απεφασίσθη άλλοι μεν του εν Κομποτίω + στρατεύματος να πλησιάσωσιν όσον εδύναντο προς την + Κιάφαν, άλλοι δε να μεταβώσιν εις το χωρίον του Πέτα ως + εις θέσιν δυνατωτέραν επί μόνω τω σκοπώ να εμποδίσωσι + τους εν Άρτη Τούρκους του να εκστρατεύσωσιν επί τους εις + βοήθειαν της Κιάφας κινουμένους. + + Οπλαρχηγός του τμήματος της Άρτης, εις 1 ανήκε το χωρίον + του Πέτα, ήτον ο Γώγος, ούτινος τα λαμπρά εν τω χωρίω + εκείνω και εν Μακρυνόρει κατορθώματα αρχομένου του αγώνος + διηγήθημεν. Κατ' εκείνας τας ημέρας εστρατοπέδευεν ο ανήρ + ούτος εν τω ρηθέντι χωρίω. Αν και το πρώτον έτος της + επαναστάσεως επολέμησε φανερά τους Τούρκους και έφθειρε + πολλούς και εματαίωσε και τα κατά της Αιτωλοακαρνανίας + σχέδιά των, οι Τούρκοι, θεωρούντες τον ως δυνατόν και ως + έχοντα πολλήν και δικαίαν φήμην, τον άφησαν ανενόχλητον + οπλαρχηγόν του τμήματός του υποκρινόμενον έκτοτε τον + φίλον των· αλλ' ούτε εκείνοι επίστευαν αυτόν, ούτε αυτός + εκείνους· δι' ο και ασυνέντευκτοι ήσαν, και συνενοούντο + μόνον διά γραμμάτων εξαγοραζόμενοι αμοιβαίως τον καιρόν. + Ο οπλαρχηγός ούτος, διατηρών φανεράς σχέσεις προς τους + Τούρκους, διετήρει επίσης φανεράς και προς τους Έλληνας· + και τοις μεν έλεγεν ότι το εθνικόν συμφέρον απήτει να + πολιτεύεται τους Τούρκους, τοις δε ότι η φρόνησις απήτει + να πολιτεύεται τους Έλληνας. Αφ' ού δε οι Έλληνες + εστρατοπέδευσαν εν Κομποτίω, οι Τούρκοι, αναλογιζόμενοι + την παρελθούσαν διαγωγήν του, τον υπώπτευσαν υπεράλλοτε + και τω έγραψαν ότι καιρός ήτο να προσβάλωσιν εκ συμφώνου + τους κλέπτας· ούτος δε τοις απεκρίθη, ότι έτοιμος ήτον, + αλλ' ενόμιζε καλόν να μη βιασθώσι· τους εζήτει δε τροφάς + και πολεμεφόδια διά τους στρατιώτας του. Οι Τούρκοι και + την περί αναβολής γνώμην του ήκουσαν, και όσα εζήτησε τω + έστειλαν, εξ ών άλλα μεν εχάρισε τοις ομοπίστοις του, + αλλά δε τοις επώλησεν εις μισθοδοσίαν των στρατιωτών του· + δεν τοις απέκρυψε δε ουδ' ό,τι τω έγραφαν εσχάτως οι + Τούρκοι, ουδ' ό,τι αυτός απεκρίθη. Τοιούτος ήτον ο Γώγος. + + Εις εκτέλεσιν δε του σχεδίου της ελληνικής εκστρατείας + υπέρ της Κιάφας ο μεν Βαρνακιώτης, ο Ίσκος, ο Μάρκος + Μπότσαρης, ο Βλαχόπουλος, ο Καρατάσος, και ο Γάτσος + εκίνησαν την εσπέραν της 21 μετά χιλίων διακοσίων προς + την Κιάφαν οι δε τακτικοί, οι φιλέλληνες, οι Επταννήσιοι, + ο Γρίβας, ο Γενναίος και ο Γιατράκος μετέβησαν την + επαύριον εις του Πέτα, όπου ηύραν τον Γώγον και άλλους + οπλαρχηγούς· έμειναν δε εν Κομποτίω τινές Μεσολογγίται, + Ανατολικιώται και Ζυγιώται υπό τον Παναγιώτην Ντόβαν, τον + Σπύρον Πεταλούδην και τον Κωνσταντίνον Γκολφίνον. Ο δε + Μαυροκορδάτος, ακολουθούμενος υπό τινων Πελοποννησίων και + Στερεοελλαδιτών, μετέβη αυθημερόν εις Λαγκάδαν επί + προμηθεία των αναγκαίων του στρατού. Την αυτήν δε ημέραν + συνέβη το εξής δυστύχημα της εκστρατείας, πρόδρομος + δεινοτέρων δυστυχημάτων. + + Διά του Πασάνου, διοικούντος τας δύο μικράς κανονοφόρους, + είχαν ήδη καταλάβει οι Έλληνες τον αμβρακικόν κόλπον. Οι + Τούρκοι, θέλοντες να τον ανακτήσωσιν, ητοίμασαν εν + Πρεβέζη και μετέφεραν εις τον κόλπον τρεις μεγάλας + κανονοφόρους. Άνισος ήτον η πάλη, και ο Πασάνος + επροσπάθησε να ρίψη εις την ξηράν τας κανονοφόρους του, + αίτινες ευρέθησαν ανυπόπτως πλέουσαι επί τω είσπλω των + εχθρικών· αλλ' η επικρατούσα νηνεμία εματαίωσε τας + προσπαθείας του. Απελπισθείς δε του να τας λυτρώση, + εμβήκεν εις το εφόλκιόν του και ηγωνίζετο διά της + κωπηλασίας να σωθή καν αυτός επί της αρκτικής άκρας του + κόλπου· αλλ' εύστοχος κανονία εβύθισε το εφόλκιον, και + ούτως οι εχθροί, συλλαβόντες τας κανονοφόρους και τα + πληρώματα, συνέλαβαν και αυτόν φερόμενον επί των κυμάτων, + τον απεκόμισαν σιδηροδέσμιον εις Άρταν και τον εφυλάκισαν + (α), τους δ' αθλίους ναύτας εσούβλισαν εν Πρεβέζη. + Τοιουτοτρόπως οι Τούρκοι γενόμενοι κύριοι όλου του + αμβρακικού κόλπου διέκοψαν την διά θαλάσσης κοινωνίαν του + ελληνικού στρατοπέδου και της Ακαρνανίας. + + Οι δε περί τον Βαρνακιώτην και λοιπούς οπλαρχηγούς, + αναχωρήσαντες εκ Κομποτίου, απήντησαν μεγάλα εμπόδια εις + την προς την Κιάφαν πορείαν των περιφερόμενοι τήδε + κακείσε, διώκοντες και διωκόμενοι, έως ού πάμπολλοι + Τούρκοι επέπεσαν το πρωί της 29 κατά την Πλάκαν, χωρίον + επί όρους υψηλού και απέχον της μεν Κιάφας 10 ώρας, του + δε Κομποτίου 4. Η μάχη διήρκεσεν ισοπαλής μέχρι της + μεσημβρίας, καθ' ην, ελθούσης νέας και ακουράστου προς + τους εχθρούς επιβοηθείας, ετράπησαν οι Έλληνες + απηυδηκότες εξ αιτίας της μάχης της αυγής και κατέφυγαν + διωκόμενοι εις την ακρώρειαν. Οι δ' εχθροί εκυρίευσαν την + θέσιν των, επήραν όλην την πολεμικήν αποσκευήν των και + τας ολίγας τροφάς των, και εφόνευσαν και επλήγωσαν υπέρ + τους 100. Οι Σουλιώται έστειλαν 500 εις επικουρίαν, ως + προϋπεσχέθησαν, αλλ' απαντήσαντες ούτοι πολλάς δυσκολίας + καθ' οδόν δεν έφθασαν πλησίον της Πλάκας ειμή την + ακόλουθον ημέραν της μάχης, καθ' ην μαθόντες την επί της + προτεραίας φυγήν των Ελλήνων επανήλθαν εις τα ίδια· οι δε + καταφυγόντες εις την ακρώρειαν Έλληνες, απελπισθέντες του + να χρησιμεύσωσι πλέον προς τον σκοπόν δι' ον + εξεστράτευσαν, κατέβησαν την νύκτα όπισθεν του όρους και + έφθασαν εις Πέτα κακώς έχοντες την 1 Ιουλίου, και ούτως + εματαιώθη το δι' εκείνου του μέρους υπέρ της Κιάφας + σχέδιον. + + Οι δε εν Πέτα φιλέλληνες, και κατ' εξοχήν ο αρχηγός αυτών + Δανίας, ακούσαντες επί της εκεί αφίξεώς των, ότι 800 των + εν Άρτη Αλβανών εξήλθαν εις τας πλησιοχώρους κώμας + απεφάσισαν να επιστρατεύσωσι. Τόσον δε ακράτητος ήτον η + τόλμη του Δανίου και τόσον θερμή η επιθυμία του να + διαπρέψη, ώστε παρήκουσε και αυτόν τον αρχηγόν των + επιτελών Νορμάννον, υφ' ον διετέλουν οι τακτικοί και οι + φιλέλληνες, μη εγκρίνοντα την επικίνδυνον ταύτην + περιπλάνησιν. Επειδή οι φιλέλληνες ούτε τόπον ούτε + γλώσσαν εγνώριζαν, παρέλαβάν τινας των οπαδών του Γώγου + ως οδηγούς. Καθ' ην δε ημέραν εξεστράτευσαν (25 ιουνίου), + συνεξεστράτευσαν και οι Επταννήσιοι υπό τον Πανάν, και + όλοι κατέβησαν εν πρώτοις προς την όχθην του ποταμού της + Άρτης, και μέχρι τινός παραποταμοπορούντες ανέβησαν την + νύκτα εις Πλάκαν, όπου δεν ηύραν ψυχήν, διότι διαβάντες + εκείθεν την προτεραίαν οι Αλβανοί τόσον ητάκτησαν, ώστε + οι κάτοικοι όλοι κατέφυγαν εις τα όρη και τα δάση· είδαν + όμως επί τινων ορέων πέραν του ποταμού πολλά πυρά, και + εντεύθεν συμπεράναντες ότι εκεί ήσαν οι εχθροί, εκίνησαν + κατ' εκείνο το μέρος την ακόλουθον αυγήν, επέρασαν προς + μεσημβρίαν τον ποταμόν, και την εσπέραν έφθασαν εις το + ορεινόν χωρίον Βρόντσαν, όπου εφαίνοντο τα πυρά την + παρελθούσαν νύκτα, αλλά δεν ηύραν ειμή μίαν και μόνην + γυναίκα και έμαθαν, ότι προ ολίγου έφυγαν οι Αλβανοί + εκείθεν εν βία· η δε εν βία φυγή φαίνεται ότι προήλθεν έκ + τινων τουφεκιών, ας έρριψαν οι δοθέντες παρά του Γώγου + οδηγοί, εν ώ επλησίαζαν προς την Βρόντσαν, είτε κατά την + επικρατούσαν συνήθειαν των οπλοφόρων Ελλήνων + τουφεκιζόντων ασκέπτως και ασκόπως, είτε ώς τινες των + φιλελλήνων υπώπτευσαν εις προειδοποίησιν και προφύλαξιν + των εχθρών. Επειδή το χωρίον εκείνο κείται άνωθεν της + μεταξύ Άρτης και Ιωαννίνων διερχομένης διά τινος αυλώνος + οδού, ο Δανίας απεφάσισε να ενδιαμείνωσιν οι περί αυτόν + εις ένεδραν μηδαμώς υποπτευόντων των Τούρκων ότι παρήσαν + εχθροί· και επειδή έφαγαν τας ολίγας τροφάς των, + παρεκάλεσαν τον Γώγον να τοις στείλη άλλας, ως + προϋπεσχέθη· εν τούτοις συνέλαβάν τινας Τούρκους + διαβαίνοντας. Τόσον δε ήσαν άφοβοι, ώστε 40 απεκόπησαν + την νύκτα και έτρεξαν πολλάς ώρας μακράν των άλλων προς + τα Πέντε - Πηγάδια, διότι ήρχετο εκείθεν βαθύς και κωφός + ήχος τουφεκισμών· αλλ' επειδή ο ήχος, όστις μόνος τους + ωδήγει, έπαυσε προϊούσης της νυκτός, επανήλθαν εις + Βρόντσαν έπεσαν δε επί της επανόδου των εξαίφνης είς τινα + εχθρικήν φρουράν μιαν ώραν μακράν των Πηγαδιών και τους + μεν εσκότωσαν, τους δε διεσκόρπισαν. Ο Δανίας είχε + διάθεσιν να διατρίψη εκεί ημέρας τινάς μετά του μικρού + του στρατού· αλλ' η στέρησις των τροφών και η μη αποστολή + άλλων παρά του Γώγου, έτι δε και κατεπείγουσα περί + επανόδου διαταγή του Νορμάννου, μαθόντος ότι οι εν Άρτη + Τούρκοι εμελέτων εντός ολίγου να εκστρατεύσωσιν, + ηνάγκασαν τους περιπλανωμένους τούτους να επανέλθωσιν εις + Πέτα, όπου έφθασαν την 1 ιουλίου. + + Και άλλοθεν ίσως, αλλά βεβαίως εκ του εξής περιστατικού, + οι εν Άρτη Τούρκοι ανεκάλυψαν κατ' εκείνας τας ημέρας την + αδυναμίαν της ελληνικής εκστρατείας, δι' ην εφοβήθησαν + κατ' αρχάς υποθέτοντές την πολλά σημαντικήν. + + Οι Τούρκοι, εν ώ το ελληνικόν στρατόπεδον διέμενεν εν + Κομποτίω, ενεδρεύοντες διά νυκτός πλησίον του χωρίου + εκείνου, συνέλαβαν, τελευτώντος του ιουνίου, τον εκ του + τάγματος των φιλελλήνων Ιταλόν Μονάλδην περιδιαβάζοντα + και τον έφεραν εις Άρταν. Ούτος, περιποιηθείς και + θαρρυνθείς υπό των εκεί διατριβόντων πασάδων, του Ισμαήλ + - Πλιάσα και του Μεχμέτ - Ρεσίτη, του και Κιουταχή, + ανεκάλυψεν αυτοίς και τας ενεστώσας δυνάμεις και τα + μελετώμενα κινήματα και τας ελπίδας των Ελλήνων· αλλ' ο + δυστυχής δεν εδυνήθη διά των ανακαλύψεών του ν' αποφύγη + τον επαπειλούντα κίνδυνον. Οι άπιστοι πασάδες, μαθόντες + όσα ήθελαν, τον απεκεφάλισαν και έστησαν την κεφαλήν του + εις το μέσον της αγοράς της Άρτης. Οι Τούρκοι + εθαρρύνθησαν μεγάλως ακούσαντες όσα ηγνόουν και τα + εκοινοποίησαν τω γενικώ αρχηγώ των Βρυώνη, όστις μετά την + αναχώρησιν του Χουρσήδη, αφ' ού διέθεσε πρεπόντως τα της + πολιορκίας της Κιάφας, κατέλαβε τας Βαριάδας, κεντρικήν + θέσιν μεταξύ Ιωαννίνων, Άρτης και Σουλίου. + +Ιούλιος Αν και η κατοχή του Κομποτίου ήτον + αναγκαιοτάτη, διότι το χωρίον τούτο κείται επί της μεταξύ + του Πέτα και της Λαγκάδας οδού, δι' ης οι εν Πέτα + ελάμβαναν τας τροφάς και τα πολεμεφόδια, μόνον 150 ήσαν + οι εναπομείναντες. Οι δε εν Άρτη, ως χίλιοι, επέπεσαν + αίφνης την 3, έκαυσαν τα άκρα του χωρίου και ανέβησαν εις + την επί του υψώματος εκκλησίαν της Ευαγγελίστρας, όπου + εκλείσθησαν οι ολίγοι Έλληνες και υπερασπίσθησαν ευτυχώς + δύο ώρας έως ού, ακουσθέντος του τουφεκισμού, έφθασεν + έγκαιρος βοήθεια από του Πέτα υπό τον Γρίβαν και τον + Γενναίον, και από της Λαγκάδας υπό τον Ράγκον, και ούτως + οι Τούρκοι, προσβληθέντες υπό των έξωθεν ελθόντων και + φοβηθέντες ότι επήρχοντο και άλλοι, ανεχώρησαν, + φονευθέντων τινών εξ αυτών· επληγώθησαν δε και 7 Έλληνες. + Μετά την μάχην ταύτην ανεκλήθη ο Γενναίος εις + Πελοπόννησον παρά του πατρός του. + + Τας αυτάς δε ημέρας εκινήθησαν οι Τούρκοι επί τους περί + τον Κυριακούλην εστρατοπεδευμένον παρά τον λιμένα του + Φαναρίου. Σκοπός της εκεί αποβάσεως των Ελλήνων ήτο ν' + ανοιχθή διά της συμπράξεως των Σουλιωτών η εις Κιάφαν + άγουσα οδός επί εισαγωγή τροφών. Οι Σουλιώται, μαθόντες + την απόβασιν, έσπευσαν να στείλωσι βοήθειαν· αλλ' οι + Τούρκοι, ως τρισχίλιοι, επέπεσαν το πρωί της 4. + Αντέστησαν οι Έλληνες γενναίως, φονεύσαντες ικανούς εκ + των αλλεπαλλήλως εφορμώντων. Οι Τούρκοι, παθόντες πολλήν + βλάβην ως απροφύλακτοι, ήρχισαν να υποχωρώσιν. Ο δε εν + Βαλτετσίω νικητής Κυριακούλης διεκρίθη και εν τη + περιστάσει ταύτη διά την συνήθη αφοβίαν του· αλλ', εν ώ + έτρεχεν από προμαχώνος εις προμαχώνα προς εμψύχωσιν των + στρατιωτών του, τον εκτύπησε κατάκαρδα τουφεκοβολή και + τον έρριψε νεκρόν. Ο παρακολουθών αυτόν στρατιώτης, + φοβηθείς μήπως η γνώσις του θανάτου του αρχηγού διαταράξη + τους συμπολεμιστάς του, επέρριψε τον επενδύτην του και + απέκρυψε τον θάνατόν του καθ' όλην την διάρκειαν της + μάχης. Εφονεύθη και ο αρχηγός του εχθρικού στρατεύματος, + όστις κατά την γνώμην τινών ήτο ο κατά το Βαλτέτσι + στρατηγήσας κεχαγιάμπεης. Οι δε Έλληνες διετήρησαν όλην + την ημέραν τας θέσεις των, την δε νύκτα αποφασίσαντες ν' + αναχωρήσωσιν εξ αιτίας της προξενηθείσης αθυμίας και + αταξίας εν τω στρατοπέδω επί τω θανάτω του καλού αρχηγού + του, οι μεν Σουλιώται επανήλθαν εις τα ίδια, οι δε λοιποί + επέβησαν εις τα εν τω λιμένι πλοία, και αποπλεύσαντες την + επαύριον απεβιβάσθησαν εις Μεσολόγγι φέροντες τον νεκρόν + του Κυριακούλη, ον εκήδευσεν η πόλις λαμπρώς. Αφ' ού δ' + εματαιώθησαν τοιουτοτρόπως αι δύο εκστρατείαι του + Φαναρίου και της Πλάκας και απέπλευσαν τα τέσσαρα + ελληνικά πλοία, οι Σουλιώται απέβαλαν πάσαν ελπίδα + εξωτερικής αντιλήψεως. + + Το χωρίον του Πέτα κείται επί θέσεως ορεινής και οχυράς + εν μέσω δύο σειρών βουνών, της μεν έμπροσθεν προς δυσμάς + της δε όπισθεν. Αφ' ης ημέρας εστρατοπέδευσαν οι Έλληνες + εν τω χωρίω τούτω, οι τακτικοί, οι φιλέλληνες και οι + Επταννήσιοι κατέλαβαν την έμπροσθεν σειράν, την και + επικινδυνοτέραν· την αυτήν κατέλαβαν και επανελθόντες από + της περιπλανήσεώς των· οι δε λοιποί ετοποθετήθησαν εν τη + όπισθεν του χωρίου, τη και επιμηκεστέρα· ήσαν δε όλοι οι + εν Πέτα υπερδισχίλιοι. Επειδή οι τακτικοί και οι + φιλέλληνες ωλιγώρουν τας συνήθεις εν Ελλάδι διά + προμαχώνων προφυλάξεις εν καιρώ μάχης, οι οπλαρχηγοί των + μη τακτικών επροσπάθησαν να τους πείσωσιν εις ανέγερσιν + αυτών· αλλ' εκείνοι απεκρίθησαν, ο μεν Δανίας τω Γώγω + «Ημείς έχομεν τα στήθη μας προμαχώνα», ο δε Ταρέλλας τω + Βλαχοπούλω «Ηξεύρομεν και ημείς να πολεμώμεν »· ώστε επί + μόνη, τη ανδρία των ερειδόμενοι δεν ηθέλησαν ν' ακούσωσι + τας συμβουλάς των περί τας τοιαύτας μάχας εμπείρων. + Ετοποθετήθησαν δε τα μεν δύο ελληνικά τάγματα προς το + κέντρον έχοντα παρ' αυτοίς δύο κανόνια και δέκα + κανονοβολιστάς υπό τον Ελβετόν Βράνδολην, ο δε λόχος των + φιλελλήνων αριστερά, ό εστιν εν τη επικινδυνοτέρα όλων + των θέσεων· το δε σώμα των Επταννησίων δεξιά, όλα δε + πλησίον το έν του άλλου· οι δε μη τακτικοί, οι όπισθεν + του χωρίου, ετοποθετήθησαν οι μεν προς το κέντρον υπό τον + Βαρνακιώτην, οι δε αριστερά υπό τον Μπότσαρην, οι δε + δεξιά υπό τον Γώγον και Βλαχόπουλον ο δε Ανδρέας Ίσκος + και ο Γάτσος παρεφέδρευαν. Ανεδέχθη δε ο Γώγος να + φρουρήση και το Μετεπιόν και τον παρακείμενον λόφον, και + ανέθεσε την φρούρησιν τούτου εις τους εγχωρίους του Πέτα. + + Την 4 Ιουλίου, πέμπτη ώρα προ μεσημβρίας, εξήλθε της + Άρτης το τουρκικόν στράτευμα· επροπορεύετο το ιππικόν και + ηκολούθει το πεζικόν· τα όλον επτά ή οκτώ χιλιάδων. + Διηρέθη δε εις δύο· και οι μεν πλείστοι προσέβαλαν κατά + μέτωπον το χωρίον, όπου οι φιλέλληνες, οι τακτικοί και οι + Επταννήσιοι, οι δε λοιποί επορεύθησαν δισχίλιοι μεν προς + το δεξιόν κέρας των μη τακτικών, ίνα, διαβάντες τα + Μετεπιόν και κυριεύσαντες τον λόφον, καταλάβωσι τα νώτα + των Ελλήνων, ολιγαριθμότεροι δε προς το αριστερόν κατά + τον Σταυρόν. Σφοδρός πυροβολισμός άναψεν εν πρώτοις κατά + μέτωπον· οι Τούρκοι απεκρούσθησαν και πολλοί έπεσαν επί + της πρώτης και δευτέρας προσβολής. Οι φιλέλληνες εφάνησαν + άξιοι της πολεμικής φήμης των, και οι τακτικοί και οι + Επταννήσιοι άξιοι μιμηταί των. Ο Γώγος άφησε την + εμπροσθοφυλακήήν των εχθρών να διέλθη το Μετεπιόν + ανεπηρέαστος· εσύγκειτο δε αύτη εξ 80, εν οις, κατά την + συνήθειαν των μη τακτικών, ήσαν όλοι οι σημαιοφόροι, οι + και ανδρειότεροι του στρατού. Αφ' ού δε οι + παρακολουθούντες έφθασαν εντός βολής, τότε επέπεσαν οι + περί τον Γώγον αίφνης και τους έτρεψαν· ο δε υιός αυτού + και ο Δήμος Τσέλιος, οι παρασταθμεύοντες, τους κατεδίωξαν + κακώς έχοντας· ώστε η νίκη των Ελλήνων εφαίνετο + πανταχόθεν βεβαία· αλλά τυχαίον τι περιστατικόν ανέτρεψε + τα πάντα. Οι προπορευθέντες 80 Τούρκοι, βλέποντες εαυτούς + απομεμονωμένους και μη δυνάμενοι πλέον να ενωθώσι μετά + των καταδιωκομένων και αμηχανούντες τι να πράξωσι προς + σωτηρίαν των, ετύλιξαν τας σημαίας των και επροχώρησαν εξ + ανάγκης ως απελπισμένοι προς τα άνω, ίσως εύρισκαν + διέξοδον εκείθεν. Φθάσαντες δε εις τον παρά τω Μετεπιώ + λόφον εθαύμασαν μη ευρόντες ειμή ένα ίππον, τον του + Γώγου, και 8 μόνον στρατιώτας φυλάττοντας αυτόν, και + θαρρυνθέντες εξετύλιξαν τας σημαίας των. Τότε τινές των + μη τακτικών, ιδόντες αίφνης τουρκικάς σημαίας υπεράνω + αυτών, και υποθέσαντες ότι ο Γώγος ενικήθη ή επρόδωκε, + διεσκορπίσθησαν εν ροπή οφθαλμού, μετ' ολίγον δε και οι + λοιποί όλοι. Οι δε κάτω μαχόμενοι Τούρκοι, εμψυχωθέντες + επί τη θέα των σημαιών και συμπεράναντες εντεύθεν ότι οι + συναγωνισταί των ενίκησαν και κατέλαβαν τας ακρωρείας, + ώρμησαν θαρραλεώτεροι επί τους ευτυχώς μέχρι τούδε υπό + την ελληνικήν σημαίαν πολεμούντας, οίτινες ιδόντες τα + γενόμενα απηλπίσθησαν και υπεχώρησαν διά μέσου των εχθρών + ξιφοκτονούντες και ξιφοκτονούμενοι. Οι πλείστοι δε των + φιλελλήνων καί τινες τακτικοί φθάσαντες εις τον Σταυρόν + δεν εδύναντο να προχωρήσωσι, διότι εκυκλώθησαν υπό + σμήνους εχθρών και ευρέθησαν ηναγκασμένοι ή να + παραδοθώσιν ή ν' αποθάνωσιν. Επροτίμησαν το ενδοξότερον, + και συμπυκνωθέντες εις σχήμα πυργοειδές (en bataillon + carré) έπεσαν όλοι ενδόξως φονεύοντες και φονευόμενοι. Οι + δε λοιποί φιλέλληνες υποχωρήσαντες δι' άλλης οδού + εκινδύνευσαν καταδιωκόμενοι ν' αφανισθώσι και εκείνοι + όλοι· αλλ', αφ' ού κατήντησαν εις απότομόν τινα θέσιν + κατά τον Σταυρόν, ευρέθη υπεράνω αυτής την ώραν εκείνην ο + Γώγος μετά τινων των οπαδών του, και όλοι ούτοι + ετουφέκισαν διά μιας τους καταδιώκοντας και ελύτρωσαν + τους καταδιωκομένους. Μεγάλα τα παθήματα των υπέρ + ελευθερίας αγωνισθέντων την ημέραν εκείνην· ο Ταρέλλας, ο + Δανίας, το τρίτον σχεδόν του τακτικού, τα ήμισυ των Ιόνων + και τα δύο τρίτα των φιλελλήνων, εν οις και οι δέκα + κανονοβολισταί, και ο σημαιοφόρος εφονεύθησαν, οι εν τω + χωρίω ασθενείς εσφάγησαν, ο Νορμάννος, ο Πανάς και εκ των + μη τακτικών ο Δήμος Τσέλιος επληγώθησαν· ολίγοι + ηχμαλωτίσθησαν, αλλά και ούτοι απεκεφαλίσθησαν εν Άρτη + εκτός ενός φιλέλληνος Πρώσσου, ως γνώσεις έχοντος + χειρουργικάς. Οι Τούρκοι έγειναν κύριοι του χωρίου, και + επήραν όλα τα πολεμεφόδια, όλας τας τροφάς, δύο κανόνια + και την σημαίαν των φιλελλήνων. Τοιούτος δε ήτον ο + διασκορπισμός και τοιαύτη η περιπλάνησις των διασωθέντων, + ώστε πολλοί μη παθόντες ούτε εφαίνοντο ούτε ηκούοντο + πολλάς ημέρας· ήσαν δε καί τινες, ως ο Βλαχόπουλος, ο + Γουβερνάτης και άλλοι, οίτινες θρηνούμενοι ως πεσόντες εν + τη μάχη εξεφανερώθησαν παρ' ελπίδα ως αναστάντες εκ + νεκρών. Εν ενί λόγω η συμφορά του Πέτα ήτο μάλλον + καταστροφή ή ήττα. + + Και οι μεν Τούρκοι αφήσαντες φρουράν εν τω χωρίω + επανήλθαν εις Άρταν, όπου επανηγύρισαν λαμπρώς την νίκην + των· οι διασκορπισθέντες οπλαρχηγοί και οπλοφόροι Έλληνες + και φιλέλληνες συνήλθαν ένθεν κακείθεν εις Λαγκάδαν, όπου + διέμενεν ο Μαυροκορδάτος. + + Μετά την μάχην του Πέτα συνέβη μεταξύ των Ελλήνων ό,τι + συμβαίνει συνήθως μετά τας τροπάς· εμέμφοντο και + ενοχοποίουν αλλήλους· αλλ' η γενική κατακραυγή έπεσεν επί + τον Γώγον αναδεχθέντα να φρουρήση και μη φρουρήσαντα τον + λόφον, εξ ης αιτίας προήλθεν η κρίσις της μάχης· διά + τούτο οι φιλέλληνες τον ωνόμαζαν φανερά προδότην, αλλ' + ούτε ο Μαυροκορδάτος ούτε οι μη τακτικοί αρχηγοί + συνέφασκαν, αποδίδοντες δικαίως την μη φρούρησιν του + λόφου εις την συνήθη απείθειαν των μη τακτικών. Ο δε + Γώγος, πεποιθώς επί τη αθωότητί του, ήλθε και αυτός εις + Λαγκάδαν· αλλ' ιδών εκ του πλησίον την αθλίαν κατάστασιν + των ελληνικών πραγμάτων επανήλθεν εις τα ίδια, + εσυμβιβάσθη μετά των Τούρκων, και Τούρκος έκτοτε διέμεινε + μέχρι τέλους της ζωής του. + + Τα εν Ηπείρω αλλεπάλληλα κατορθώματα των εχθρών τοις + ήνοιξαν τας διόδους της Αιτωλίας και της Ακαρνανίας, όθεν + άλλοτε απεδιώχθησαν και απεκρούσθησαν κακώς έχοντες. + + + + 1822 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΛΣΤ. + + + + &Εκστρατεία υπό των Μαχμούδπασαν Δράμαλην εις την + Ανατολικήν Ελλάδα και την Πελοπόννησον και αποτυχία + αυτής. — Τα κατά Εύβοιαν και Κρήτην.& + + ΕΝ ώ η Ανατολική Ελλάς ήτον όλη απροφύλακτος και όλη άνω + κάτω διά την του Αρείου πάγου και του Οδυσσέως + αλληλομαχίαν, διά τον φόνον του Νούτσου και Παλάσκα και + διά την οργήν της κυβερνήσεως κατά του φονέως, ο μεταβάς + εξ Ηπείρου εις Θεσσαλίαν Χουρσήδης εκίνησε τα συναγμένα + εκεί πολυάριθμα στρατεύματα· και αυτός μεν εκάθησεν εν + Λαρίσση εις προμήθειαν τροφών και ενίσχυσιν της + εκστρατείας δι' αποστολής νέων στρατευμάτων, εφορεύων εν + ταυτώ και τα κατά της Δυτικής Ελλάδος προσχεδιασθέντα υπό + τον Βρυώνην· εξεστράτευσε δε ως αρχιστράτηγος κατά + διαταγήν της Πύλης ο εκ Δράμης της Μακεδονίας + Μαχμούδπασας, ο και Δράμαλης, ο προ πολλού κατά των + Ελλήνων αγωνιζόμενος, γνωστός διά την λαμπρότητα του + γένους του και τα μεγάλα πλούτη του. Συνεξεστράτευσαν δε + υπ' αυτόν ο άλλοτε αρχιβεζίρης Τοπάλ - Αλήπασας, ο άλλοτε + υπουργός των εσωτερικών Eρήπ - Αχμέτπασας, ο Χασάμπασας + Κασάμπασης, ο Τσαρκατσή - Αλήπασας, ο Αργείος Αλήπασας + διορισθείς έκτοτε φρούραρχος Ναυπλίου, δύο άλλοι ολίγον + γνωστοί πασάδες και πολλοί δερεμπεήδες της Μακεδονίας και + της Θράκης, ων οι επισημότεροι ήσαν ο Εμήναγας + Κιουπρουλής, ο εκ Καστορίας Μαχμέτμπεης, ο εκ Ξάνθης + Εμήμμπεης, ο εκ Νεβροκόπου Ισούφμπεης και ο εκ Μαγνησίας + Γιακούπαγας Καραοσμάνογλους. Την δε 29 Ιουνίου ο + αρχιστράτηγος επέρασε τον Σπερχειόν. Επέκεινα των 30,000 + ήσαν οι συνεκστρατεύοντες, αλλ' 24,000 οι πολεμισταί (α), + εξ ών τα τρία τέταρτα έφιπποι, οι πλείστοι δε των πεζών + Αλβανοί. Είχε δε η εκστρατεία αύτη εις χρήσιν της και + 30,000 ημιόνους και 500 καμήλους. + +Ιούλιος Ο στρατός ούτος εφοδιασμένος και δι' έξ ελαφρών + κανονίων, και των αναγκαίων κανονοβολιστών εισέβαλεν + ανεπηρέαστος την 1 Ιουλίου εις Θήβας, έκαυσε την πόλιν + και διέχυσεν επί της διαβάσεώς του παντού τρόμον μέγαν. Η + Βοιωτία και η Μεγαρίς ηρημώθησαν, και οι κάτοικοί των + κατέφυγαν οι μεν εις τα όρη οι δε εις την Σαλαμίνα, όπου + κατέφυγαν και οι αρειοπαγίται· αλλά φοβηθέντες ούτοι τον + μέχρι θανάτου και εν αυτή τη Σαλαμίνι καταδιώκοντα αυτούς + Οδυσσέα έφυγαν και εκείθεν, και μεταβαίνοντες από πλοίου + εις πλοίον και από τόπου εις τόπον, κατήντησαν εις το εν + Ευβοία Ξηροχώρι, προσπαθούντες να διατηρήσωσι σκιάν + διοικήσεως εν μέσω τόσω δεινών περιστάσεων. Πριν δε φθάση + ο εχθρικός στρατός εις τον ισθμόν, 1200 υπό τον Τσαρκατσή + - Αλήπασαν μετέβησαν εις Εύβοιαν και εισήλθαν εις + Χαλκίδα. + + Μαθούσα η κυβέρνησις την εχθρικήν εκστρατείαν, ην ούτε + τόσον σημαντικήν επίστευεν ούτε τόσον ταχείαν επροσδόκα, + έσπευσε να φρουρήση τα πέραν του ισθμού στενά. Πολλοί + εκλήθησαν εις φρούρησιν, πλην ολίγοι επροθυμήθησαν· + προθυμότερος δε πάντων εφάνη ο Τσαλαφατίνος, όστις + εκστρατεύσας επροχώρησε πέραν του Ισθμού επί σκοπώ να + προκαταλάβη το Κανδήλι· αλλά πολλά ολίγοι των + συνεκστρατευσάντων τον ηκολούθησαν· αμηχανών δε διά την + ολιγότητα των ακολούθων του περί του πρακτέου, και μαθών + ότι 600 Τριπολιτσιώται υπό τον Σέκερην, Ρήγαν Παλαμίδην + και άλλους, 80 Αργείοι υπό τον Νέζον και άλλοι τόσοι + Κορίνθιοι ανέβησαν ήδη τα μεγάλα Δερβένια, οπισθοδρόμησε + προς αυτούς· όλοι δε καταλαβόντες διαφόρους θέσεις εις + εμπόδιον της προόδου των εχθρών εφαίνεντο πρόθυμοι ν' + αντιπαραταχθώσιν· αλλ' επί τη θέα τόσου στρατού + πλησιάζοντος, εδειλίασαν και ετράπησαν εις φυγήν αμαχητί, + εγκαταλείψαντες και όλας τας αποσκευάς των· μόνοι + εναπέμειναν οι υπό τον Τσαλαφατίνον ολίγοι· αλλ' ιδόντες + και ούτοι παρ' ελπίδα τους λοιπούς συμπολεμιστάς των + φεύγοντας ηναγκάσθηοαν να υποχωρήσωσι. Διαδίδοντες δε οι + φεύγοντες εις δικαιολογίαν των όθεν διέβαιναν και + διαβεβαιούντες και οι αρχηγοί αυτών ότι οι πλείστοι των + συν αυτοίς εχάθησαν εν τη μάχη, ενώ μάχη δεν έλαβε χώραν, + και τετραπλασιάζοντες τον αριθμόν των εχθρών και + μεγαλαποιούντες τον κίνδυνον έφεραν τον λαόν όλον εις + απελπισίαν και κατ' εξοχήν τους εν τη Αργολίδι, οίτινες + καταλιπόντες και πόλιν και χωρία και την δυομετακόμιστον + περιουσίαν των έτρεχαν άλλοι εις τα όρη, και άλλοι εις τα + παραθαλάσσια, γυμνούμενοι οι πλείστοι οι μεν καθ' οδόν + υπό των εις την Αργολίδα προς λεηλασίαν του Ναυπλίου επί + της προσδοκωμένης πτώσεως του συρρευσάντων Μανιατών, οι + δε κατά θάλασσαν υπό των ναυτών, εις ων τα πλοιάρια + κατέφευγαν. Τα πάντα ήσαν εν άκρα ταραχή, αταξία, + διαιρέσει και απελπισία. Η κυβέρνησις, αντί να εμψυχώση + το πλήθος, ωλιγοψύχησεν αυτή· μείνασα δε και αφρούρητος + και μη θεωρούσα εαυτήν ασφαλή επί της ξηράς εμβήκε την 6, + εκτός τινων μελών της, εις δύο γολέττας ελλιμενιζούσας + έμπροσθεν των Μύλων, την μεν υδραϊκήν, την δε + σπετσιωτικήν. Κατήντησε δε εις τόσην αδυναμίαν, ώστε ούτε + καν τον άργυρον να προφυλάξη εδυνήθη, τον εκ των + εκκλησιών και μοναστηρίων συναχθέντα και κατατεθέντα έν + τινι πλοίω, όθεν τον ήρπασαν ναύται έξωθεν ορμήσαντες επί + λόγω οφειλομένων μισθών. Μόνος ο Θανάσης Καρίγιαννης, + Μανιάτης, ευρεθείς εν Άργει ταις ημέραις εκείναις της + φυγής, της αρπαγής, της καταπιέσεως και του τρόμου, και + ευρών δέκα ομόφρονάς του ανέβη αυθόρμητος και άφοβος εις + το φρούριον του Άργους και ύψωσε σημαίαν. + + Αφ' ού δε η άνωθεν του ισθμού στενή εκείνη και δι' ολίγων + ευπεράσπιστος δίοδος αφέθη όλη ανοικτή διά την + λειποταξίαν της φρουράς της, η πρόοδος του εχθρού έμεινε + πάντη ανεμπόδιστος. Αλλά, ειδώς ούτος πόσον η διάβασις + ήτον επικίνδυνος, επλησίαζε μετά πολλής προσοχής, καθ' + όσον μάλιστα έβλεπεν επί των υψωμάτων αναπεπταμένας + ελληνικάς σημαίας, ας οι λειποτάκται εγκατέλειψαν εκ της + βίας και του τρόμου επί της φυγομαχίας των. Τοιουτοτρόπως + ο εχθρικός στρατός εισέδυσε διά του δυσπροσίτου εκείνου + μέρους πάντη ανεμπόδιστος, και εχύθη όλος εις την πεδιάδα + καταδιώκων καθ' οδόν τους λειποτάκτας και φονεύων καί + τινας αυτών. Επί δε της εισόδου του έφυγεν ο φρούραρχος + Αχιλλεύς Θεοδωρίδης (β) και όλη η φρουρά της + ακροκορίνθου, αν και καλώς ωχυρωμένης και εφωδιασμένης. + Εφονεύθησαν και οι έμφρουροι Τούρκοι, εν οις και ο + πολυκτήμων Κιαμήλμπεης. + + Υπό τοιαύτας ευτυχείς περιστάσεις διαβάς ο Δράμαλης τα + δυσδιάβατα Δερβένια την 5, εκυρίευσε την αισχρώς + εγκαταλειφθείσαν δυσάλωτον Ακροκόρινθον. Καταπλεύσαντος + δε συγχρόνως εις τον Ισθμόν και του εν Πάτραις Ισούφη, + και γενομένου αυθημερόν πολεμικού συμβουλίου περί των + περαιτέρω κινημάτων, οι πλείστοι, εν οις και ο Ισούφης + και ο Αργείος Αλής, οι ειδότες τον τόπον, εγνωμοδότησαν + να φρουρηθή προσηκόντως η Ακροκόρινθος και διαιρεθέν το + στράτευμα εις τρία να κινηθή το μεν προς την Αργολίδα, το + δε προς την επαρχίαν των Καλαβρύτων, το δε προς τας + Πάτρας και την Ήλιδα, επί λόγω ότι διηρημένον + τοιουτοτρόπως και πάσαν στρατιωτικήν συγκέντρωσιν Ελλήνων + θα διεσκέδαζε, και τας αναγκαίας τροφάς θα εύρισκε, και + μαχόμενον παντού θα υπερίσχυεν. Αλλ' ο αρχιστράτηγος δεν + ενέκρινε την γνώμην ταύτην, και φρουρήσας την + Ακροκόρινθον διά τριακοσίων υπό τον Χασάμ - πάσαν, + νυμφευθείς και την χήραν του Κιαμήλμπεη ώδευσε πανστρατιά + και εν βία προς το Άργος αφήσας επί του ισθμού, υπό + φύλαξιν ολίγων, τα πέντε εκ των έξ κανονίων (γ). Έστειλε + και 50 ιππείς εις κατασκοπήν, οίτινες, μηδεμίαν ευρόντες + αντίστασιν, εισήλθαν την 6 και εις αυτό το Ναύπλιον και + ανήγγειλαν την έλευσιν του στρατού προς εμψύχωσιν των + πολιορκουμένων και λύσιν της συμβάσεως. + + Καθ' ον δε καιρόν ανέβαιναν οι εχθροί προ, το Άργος, οι + Έλληνες έκαιαν όλους τους εν τη πόλει και τοις χωρίοις + της Αργολίδος καρπούς. Ο δε Πάνος Κολοκοτρώνης, ο + Κουμουστιώτης και οι Μαυρομιχάλαι, Γεωργάκης, Ιωάννης, + Κατσάκος και Βοΐδής, παραλαβόντες διακοσίους στρατιώτας, + υπήγαν εις Κουτσοπόδι εις καύσιν των εκεί ασυγκομίστων + εισέτι γεννημάτων· αλλά, καθ' ην ώραν τα έκαιαν, η + εχθρική προφυλακή κυκλώσασα το χωρίον ερρίφθη επ' αυτούς + αντισταθέντας γενναίως και εφόνευσεν ικανούς, αλλ' οι + σημαντικοί, έφιπποι όντες, διεσώθησαν όλοι αβλαβείς. Αύτη + υπήρξεν η πρώτη Ελλήνων και Τούρκων σύγκρουσις επί της + εισβολής ταύτης. + + Εν τοσούτω, επαιρόμενοι οι εχθροί ως μηδαμού ευρόντες + αντίστασιν, ανέβαιναν εις Άργος ως εις πανήγυριν. Τόσον + δε εθαρρύνθησαν, ώστε μόνοι οι αποσπασθέντες 50 ιππείς, + οι φέροντες τας αγαθάς αγγελίας εις Ναύπλιον, εισήλθαν + εις Άργος πριν φθάση ο στρατός, και διέμειναν τόσον + ολίγοι άφοβοι εν τη εχθρική, εκείνη πόλει ως εν ιδία. + Τούτο ιδών ο πλήρης τόλμης και ζήλου Καρίγιαννης άνωθεν + της ακροπόλεως εξήλθεν όλος οργή, και εντυχών τινας + Αργείους τους επέπληξεν ότι άφησαν την πατρίδα των εις + την διάκρισιν τόσων ολίγων εχθρών. Εφιλοτιμήθησαν οι + επιπληχθέντες, ώρμησαν μετά των περί τον Καρίγιαννην επί + τους εχθρούς, εφόνευσάν τινας, τους δε λοιπούς απεδίωξαν. + Τούτου γενομένου, ο γενναίος Καρίγιαννης ανέβη πάλιν εις + την ακρόπολιν υπό την σημαίαν του. + + Ο δε Κολοκοτρώνης (δ), διατριβών έτι εν Τριπολιτσά, έμαθε + την εις Αργολίδα εισβολήν του Δράμαλη και την εις τα + πλοία καταφυγήν της κυβερνήσεως, και ιδών τον κίνδυνον + της πατρίδος εδόθη όλος εις υπεράσπισίν της πρόθυμον + συνεργόν ευρών την γερουσίαν (ε) καταβαλούσαν έκτοτε + πάσαν φροντίδα εις ασφάλειαν του κράτους, έγραφε παντού, + εφοβέριζεν, ενήργει, εδείκνυεν άκραν αφοβίαν εν μέσω του + επικρατούντος γενικού φόβου, διέταξε τον μεν Πλαπούταν να + έλθη μετά 500 πλησίον του Άργους και τοποθετηθή εν + Σχοινοχωρίω (ζ), τον δε Αντώνην Κολοκοτρώνην να μεταβή + μετά 400 εις τον άγιον Γεώργιον· εξήλθε δε και αυτός της + Τριπολιτσάς προς τους Μύλους. + + Ο δε Υψηλάντης, διατριβών επί της εισβολής του Δράμαλη εν + Άργει, κατέκρινεν ως άνανδρον την εις τα πλοία + καταφυγούσαν κυβέρνησιν, και πρόθυμος να τρέξει εις + βοήθειαν της κινδυνευούσης πατρίδος ανέβαινεν εις + Τριπολιτσάν προς έντευξιν των μη μετατοπισάντων + γερουσιαστών και του Κολοκοτρώνη και εις σύσκεψιν περί + του πρακτέου· ανέβαιναν δε επί του αυτώ σκοπώ συγχρόνως + εκ των Μύλων και ο Πετρόμπεης και ο Κρεββατάς προεστώς + του Μιστρά, και απήντησαν όλοι τον Κολοκοτρώνην κατά το + Ταβούλι· εκεί συσκεφθέντες έκριναν προ παντός αναγκαίον + να καταλάβωσι την έρημον και ανώχυρον ακρόπολιν του + Άργους εις απασχόλησιν του εχθρού εντός της Αργολίδος + ολίγας ημέρας, έως ού λάβωσι καιρόν και συνάξωσι + στρατιώτας εις αντίστασιν, διότι οι Τούρκοι σπανίως + αφίνουν όπισθεν των εχθρούς συσσωματωμένους. Εις + κατάληψιν δε αυτής εστάλησαν ο Μπαρμπιτσιώτης, ο + Κατσάκος, ο Κουμουστιώτης και ο Ζαχαρόπουλος μετά 200 + στρατιωτών. Ούτοι φθάσαντες πλησίον της ακροπόλεως + ηπόρησαν και εχάθησαν ιδόντες κυματίζουσαν επί της + κορυφής της ελληνικήν σημαίαν, εισήλθαν προθυμότεροι, + ησπάσθησαν εγκαρδίως τον Καρίγιαννην και κατέλαβαν και + την υπ' αυτήν μονήν της Κεκρυμμένης. Κατόπιν των ρηθέντων + οπλαρχηγών ανέβησαν εις την ακρόπολιν και ο Υψηλάντης, ο + Γεωργάκης και Ιωάννης Μαυρομιχάλαι και ο Πάνος + Κολοκοτρώνης, ώστε όλη η εν αυτή, φρουρά συνίστατο εξ 700 + επιλέκτων. + + Την 10 εχύθη όλος ο εισβολής στρατός εις Αργολίδα, όπου + και εστρατοπέδευσε· την δε 12 έφθασεν ο αρχιστράτηγος εις + την πόλιν του Άργους· και ο μεν Αργείος Αλής, παραλαβών + ιππείς τινας εισήλθεν υπό τον κρότον των κανονίων εις + Ναύπλιον, ο δε Δράμαλης επολιόρκησεν ευθύς στενώς και + επολέμει την ακρόπολιν του Άργους και την μονήν της + Κεκρυμμένης. + + Αφ' ού δε οι συνελθόντες εις Ταβούλι διεχωρίσθησαν, ο + Κολοκοτρώνης εκίνησε προς τον άγιον Γεώργιον διά του + Τουρνικίου, θέλων να παρατηρήση εκ του πλησίον τα + κινήματα του εχθρού· ευρών δε καθ' οδόν εν τω χωρίω του + Μαλανδρινίου Τούρκους (η) εκ των του Δράμαλη ελθόντας επί + λαφυραγωγία, τους έκαυσε κλεισθέντας έν τινι οικία και μη + θελήσαντας να παραδοθώσιν. Ετοποθέτησε δε τον μεν Αντώνην + Κολοκοτρώνην και άλλους τινάς οπλαρχηγούς, έχοντας όλους + 500, κατά τα Δερβενάκια, τον δε Γεώργην Αλωνιστιώτην και + τους συν αυτώ κατά τον άγιον Γεώργιον, όπου διέμεινε προς + καιρόν και αυτός. + + Ο δε Πετρόμπεης επανήλθεν εις τους Μύλους, όπου ήσαν και + προ της εισβολής του Δράμαλη ικανά στρατεύματα + συνηθροισμένα εις λαφυραγωγίαν επί τη προσδοκωμένη πτώσει + του Ναυπλίου και όπου συνήρχοντο καθ' ημέραν και άλλα. + Κατείχαν δε τα στρατεύματα ταύτα την θέσιν των Μύλων και + την του Κεφαλαρίου την εν τη υπωρεία του Χάου, όπου + αναφαίνονται τα νερά του από της Στυμφάλης λίμνης + πηγάζοντος Ερασίνου, και υπό γην μέχρι της θέσεως εκείνης + ρέοντος. Το σχέδιον δε των αρχηγών Ελλήνων ήτο να + κλείσωσι τας εξόδους των εχθρών και να τους + λιμοκτονήσωσιν εντός της Αργολίδας μη ευρίσκοντας τροφάς, + διότι οι Έλληνες επρόλαβαν και τας έκαυσαν. Εν τοσούτω οι + εν τη ακροπόλει του Άργους και οι εν τη μονή της + Κεκρυμμένης επροκάλουν εις μάχην άνωθεν τους εχθρούς + τουφεκίζοντες. Οι Τούρκοι, αφ' ού τοις επρόβαλαν να + προσκυνήσωσι και δεν εισηκούσθησαν, εκανονοβόλουν την + Κεκρυμμένην από του Φορονέως, και ετουφέκιζαν νύκτα και + ημέραν και την ακρόπολιν· επέμειναν δε πολεμούντες, αν + και ουδεμίαν βλάβην επροξένουν, διότι επίστευαν, ότι οι + Αργείοι και άλλοι απέθεσαν εν τη ακροπόλει την πολύτιμον + περιουσίαν των. Οι έγκλειστοι δεν έπασχαν έλλειψιν + τροφής, διότι επρόλαβαν και εισεκόμισαν εκ της πόλεως, + αλλά νερού. Τούτο εγνώριζαν οι εν Μύλοις και εν + Κεφαλαρίω, και πεπεισμένοι ότι δεν εδύναντο οι έγκλειστοι + ν' ανθέξωσι μέχρι πολλού, και βλέποντες περί εαυτούς + ικανά στρατεύματα, απεφάσισαν να κινηθώσιν επί τους + πολιορκητάς, και ειδοποίησαν και τον εκ της θέσεως του + Σχοινοχωρίου εις την των Ακόβων, πλησιεστέραν του Άργους, + μεταβάντα Πλαπούταν ίνα κινηθή και αυτός συγχρόνως. + Τοιουτοτρόπως πεσόντες την 15 πολλαχόθεν επί τους + πολιορκούντας ήνοιξαν την ακρόπολιν. Αλλ' επειδή η κατοχή + της ήτο δι' ους είπαμεν λόγους εισέτι αναγκαιοτάτη, + εξήλθαν μόνον, κοινή γνώμη, ο Υψηλάντης, ο Γεωργάκης + Μαυρομιχάλης, ο Πάνος Κολοκοτρώνης και οι πλείστοι των + στρατιωτών· εναπέμειναν δε οι λοιποί αρχηγοί και 250 + στρατιώται, δυνάμενοι, δι' ης είχαν τροφής και πόσεως, + αφ' ού τόσον ηλαττώθη ο αριθμός των, να ενδιαμείνωσιν + εισέτι ολίγας ημέρας· συνεννοήθησαν δε να έλθωσι και εκ + δευτέρου μετ' ολίγον οι έξωθεν εις βοήθειάν των. + Τοιουτοτρόπως, χάρις εις την αφοσίωσιν και γενναιότητα + των απομεινάντων εν τη ακροπόλει Ελλήνων, ασχολούμενος ο + εχθρός εις την πολιορκίαν αυτών, δεν επεχείρησε να + προχωρήση εις τα ενδότερα της Πελοποννήσου. Διά τοιούτων + τεχνασμάτων επροσπάθουν οι Έλληνες να στήσωσι την πρόοδον + του δεινού στρατού, ότε αίφνης εγνώσθη ότι πολυάρμενος + οθωμανικός στόλος έπλεεν έξωθεν της Ύδρας σκοπεύων, ως + εφαίνετο, να εισπλεύση τον αργολικόν κόλπον. Εύκολον + είναι να φαντασθή τις τον εύλογον φόβον των Ελλήνων κατά + την επικίνδυνον εκείνην ώραν, και εξαιρέτως την παραζάλην + της κυβερνήσεως ούτε επί της ξηράς θεωρούσης εαυτήν + ασφαλή, ούτε εντός των πλοίων, όπου κατέφυγε, δυναμένης + πλέον να διαμένη. Καλή τύχη ο στόλος, ως αν δεν εφρόντιζε + περί των συμφερόντων του κράτους, ή ως αν ήτο ξένος ο επί + της Αργολίδος αγών, αντί να εισπλεύση και συμπράττων μετά + του στρατού καταστρέψη διά μιας τα πάντα, εξηκολούθησεν + ησύχως τον πλουν προς τας Πάτρας ίνα παραλάβη τον εκεί + διατρίβοντα Μεχμέταπασαν διαδεχθέντα τον εν Χίω + θανατωθέντα Καπητάμπασαν. + + Διασκεδασθέντος του μεγίστου τούτου κινδύνου, οι εν + Μύλοις και εν Κεφαλαρίω εστρατοπεδευμένοι Έλληνες, + αναλογισθέντες ότι η έξοδος των εν τη ακροπόλει + απομεινάντων δεν επεδέχετο περαιτέρω αναβολήν, εκίνησαν + εις λύτρωσιν των υπό την αρχηγίαν του Αντώνη Μαυρομιχάλη + την 19, καλέσαντες, ως και πρότερον, τον Πλαπούταν όπως + συμπράξη. Αλλ' ούτος δεν ειδοποιήθη εν καιρώ, ώστε όλον + το πλήθος των εχθρών έπεσεν επί τους ελθόντας εκ Μύλων + και Κεφαλαρίου. + + Ανήγειραν οι πολιορκούντες και πολεμούντες την ακρόπολιν + Τούρκοι προς τοις άλλοις ένα προμαχώνα υπ' αυτήν, + υπερενοχλούντες τους πολιορκουμένους. Αλλ' οι + πολιορκούμενοι, τουφεκίζοντες άνωθεν, ηνάγκασαν τους + κατέχοντας αυτόν να τον εγκαταλείψωσι, και ενέθεσαν τον + Βοϊδήν Μαυρομιχάλην. Ο φιλοκίνδυνος ούτος ανήρ εξήλθε + διαρκούσης της μάχης μετά 40 ακολούθων ξιφήρης και έπεσεν + επί τους πλησίον του ολίγους εχθρούς. Αλλ' οι λοιποί + Έλληνες, μη ηξεύροντες ότι ο προμαχών κατελήφθη υπό των + συναδέλφων των, εξέλαβαν τους εντός ως εχθρούς· και + βλέποντες αυτούς μεν διασκορπίζοντας τους πλησίον αυτών, + άλλοθεν δε γενειοφόρον στρατιώτην, ή κατ' άλλους παπάν, + βαστώντα σημαίαν και φεύγοντα, ετράπησαν όλοι εις φυγήν. + Τότε οι εχθροί, βλέποντες τους Έλληνας φεύγοντας, έπεσαν + έφιπποι και πεζοί κατόπιν των και τους κατεδίωξαν + προσπαθούντας να διασωθώσιν επί του Χάου· εφόνευσαν δε + 153, και επλήγωσαν 64. Μετά την απροσδόκητον ταύτην + τροπήν και φθοράν των Ελλήνων οι μεν Τούρκοι επανήλθαν + εις την πόλιν του Άργους, οι δε Πελοποννήσιοι, ιδότες + τόσον αριθμόν πεσόντων και πληγωθέντων αδελφών, + συνήχθησαν πάλιν εις Κεφαλάρι, έντρομοι. Εν τοσούτω οι εν + τη ακροπόλει εφαίνοντο μηδεμίαν πλέον έχοντες ελπίδα + σωτηρίας. + + Ο δε κατά τον άγιον Γεώργιον Κολοκοτρώνης μαθών το + δυστύχημα μετέβη την επαύριον (20 Ιουλίου) εις Μύλους, + όπου εκτός των ηττηθέντων σωμάτων ηύρε καλή τύχη 1300 + Αρκαδίους, φθάσαντας μετά την μάχην· θέλων δε να θαρρύνη + τους δειλιάσαντας, ανέβη επί τινος υψώματος και εφλόγισε + τας καρδίας των ακροατών του διά των σφοδρών επιπλήξεών + του, διά των πατριωτικών προτροπών του, και δι' ων έδωκε + χρηστών ελπίδων· και επειδή τότε επρόκειτο προ παντός + άλλου να προφθάσωσι και σώσωσι τους εν τη ακροπόλει, + εκίνησαν την αυτήν εσπέραν τα στρατεύματα υπό τον + Κολοκοτρώνην και την μεν πρώτην και δευτέραν νύκτα + ηκροβολίσθησαν ανεπιτυχώς. Την δε τρίτην, διαρκούντος του + συνήθους ακροβολισμού, έλαβαν οι έγκλειστοι καιρόν και + εξήλθαν όλοι σχεδόν σώοι. Παρέβλεψαν δε ως φαίνεται και + οι Τούρκοι, ως έχοντες πρώτιστον σκοπόν την διαρπαγήν των + πραγμάτων. Ο δε πρώτος στήσας επί της ακροπόλεως την + σημαίαν Καρίγιαννης έτυχε κοιμώμενος την ώραν της εξόδου. + Εξυπνήσας δε, και ιδών απροσδοκήτως εαυτόν εν μέσω των + εχθρών καταγινομένων να λαφυραγωγώσιν ό,τι εύρισκαν, + διότι πολίται τινες του Άργους είχαν τω όντι αποθέσει εν + τη ακροπόλει προς ασφάλειαν επί του διασκορπισμού των τα + έπιπλά των, έδραξε και αυτός εκ του προχείρου κακάβιον, + έχωσεν εν αυτώ όλην την κεφαλήν του ώστε να μη φαίνεται + τα πρόσωπόν του, και χειροκρατών ουτιδανά σκεύη εξήλθε + της ακροπόλεως την ημέραν, τραγωδών και σκιρτών, διά + μέσου των εχθρών, υπολαβόντων αυτόν ως ένα των + εισελθόντων Τούρκων μεταφέροντα εις την πόλιν του Άργους + τα λάφυρά του. + + Εν τω μεταξύ δε τούτω εστάλη εκ νέου πρεσβεία εις + Ζάκυνθον επί τη προτάσει του στρατιωτικού της + Πελοποννήσου, επικαλουμένη δι' εγγράφου την προστασίαν + των Άγγλων· αλλά δεν ενεκρίθη το έγγραφον όπως ήτο + συντεταγμένον, και ο πρεσβευτής Πονηρόπουλος επανήλθεν + εις Πελοπόννησον προς καταλληλοτέραν αυτού σύνταξιν. + + Μετά δε την εις Αργολίδα εισβολήν του οθωμανικού στρατού + και την εις Ναύπλιον είσοδον του Αλή ως φρουράρχου, η + περί παραδόσεως συνθήκη ελύθη, και οι ακολουθήσαντες την + εισελθούσαν εις Ναύπλιον επί καταγραφή, των πραγμάτων + επιτροπήν, ένοπλοι έως τότε, αφωπλίσθησαν. Αλλά τα εντός + του φρουρίου ευρεθέντα μέλη της επιτροπής ούτε + εκακοποιήθησαν, ούτε εις τον Δράμαλην ζητούντα αυτά + παρεδόθησαν, διότι οι εν Ναυπλίω Τούρκοι εφοβούντο μη + δώσωσι δικαίαν αφορμήν και αντικακοποιήσωσιν οι Έλληνες + τους παρ' αυτοίς ομηρεύοντας οικείους των· διέμεινε δε + και ο θαλασσόπυργος υποχείριος των Ελλήνων. Ο Δράμαλης + επροσπάθησεν εν πρώτοις να διαφθείρη την φρουράν του· αφ' + ού δε απέτυχε, διέταξε τους εν Ναυπλίω να τον + κανονοβολήσωσι, τοις έστειλε κανονοβολιστάς, και ούτω το + πρωί της 21 ήρχισε σφοδρότατος κανονοβολισμός· κατέλαβε + δε και το έξωθεν του τείχους χωρίον Αρίαν. Η φρουρά του + κανονοβολουμένου οχυρώματος συνίστατο τότε έκ τινων + Κρανιδιωτών, αλλ' εισήλθαν εις ενίσχυσιν και εις + ευστοχωτέραν χρήσιν των κανονίων οι φιλέλληνες Χάστιγξ, + Χάνης, Ανεμάτος και Γέρβης υπό τον Ιορδάνην, ον διέταξεν + η κυβέρνησις να καύση την πόλιν του Ναυπλίου, δι' ης + επηγγέλλετο πυροτεχνίας· αλλ' ο αρχηγός ούτος έγεινεν + άφαντος ελθούσης της ειδήσεως ότι εισέπλεεν ο εχθρικός + στόλος, διέμειναν όμως οι άλλοι Έλληνες και φιλέλληνες + κανονοβολούντες και κανονοβολούμενοι. Ο πόλεμος δε ούτος, + συχνώς και σφοδρώς από της ημέρας εκείνης + επαναλαμβανόμενος, δεν έπαυσεν ειμή την 25 επί τη εκτενεί + αιτήσει των Ναυπλιέων, οίτινες βλέποντες φθειρομένας τας + οικίας των εδικαιολογούντο προς τους Έλληνας, ότι κατά + διαταγήν του Δράμαλη και όχι κατ' ιδίαν θέλησιν ήρχισαν + τας εχθροπραξίας. Εν τω διαστήματι όμως τούτω έπαθαν τα + τείχη του θαλασσοπύργου, και κατεστάθησαν άχρηστα καί + τινα των κανονίων του, αλλ' ουδείς των υπερασπιστών του + εφονεύθη· δύο μόνον Κρανιδιώται επληγώθησαν. + + Είδαμεν πόσον ταχεία ήτον η πρόοδος του εχθρικού στρατού. + Εν διαστήματι δύο εβδομάδων αφ' ού επέρασε τον Σπερχειόν + έφθασεν εις Αργολίδα· αλλά δύο εβδομάδας ενδιέμεινεν + αργός. Τροφάς δεν ηύρε διόλου (θ), και όσον πολλαί και αν + ήσαν όσας έφερε κατηναλίσκοντο εντός ολίγων ημερών υπό + του πλήθους· αλλ' εις εξαφάνισιν αυτών συνέτρεξε και η + πολλή κατάχρησις. Το κρέας επωλείτο 30 παράδας η οκά εν + Άργει τας πρώτας ημέρας της εισβολής, αλλά μετά + δεκαπενθήμερον κρέας σχεδόν δεν ευρίσκετο. Εδόθησαν δε + και ικαναί τροφαί εις χρήσιν των εν Ναυπλίω, και το + στρατόπεδον ήρχισε να πεινά και δεν ηύρισκεν επί της + αργολικής πεδιάδος εις τροφήν του ειμή άωρα σταφύλια + πρόξενα πυρετών, πολλάκις δε και θανάτων, διότι οι + Έλληνες ενέδρευαν εντός των αμπέλων και εφόνευαν καθ' + ημέραν πολλούς. Ουδέ νερόν δε είχαν εν αφθονία, διότι δεν + έβρεξε το θέρος εκείνο διόλου, και τα πλείστα πηγάδια του + Άργους εστέρφευσαν. Δι' όλα ταύτα ο Δράμαλης εσκέπτετο + σπουδαίως να μεταβή εις άλλην επαρχίαν και εθεώρει μάλλον + κατορθωτήν και ωφέλιμον την εις Κόρινθον επάνοδόν του. + Υπήρχε δε και αντιπολίτευσις εν τω στρατοπέδω του, + κρυφίως υποθαλπομένη υπό του Χουρσήδη, φθονούντος την + δοθείσαν αυτώ κατ' ευθείαν υπό της Πύλης αρχιστρατηγίαν + και την από της επιτυχίας της εκστρατείας του τιμήν και + δόξαν. Η αντιπολίτευσις δε αύτη, καθώς συμβαίνει εν ταις + αποτυχίαις, εκορυφώθη αφ' ού δεν ευδοκίμησεν η + εκστρατεία, και διήγειρε πολλήν κατακραυγήν κατά του + αρχιστρατήγου. Τον εκάκιζαν δε οι εναντίοι του ότι ο + στρατός έπαθε, διότι δεν ηθέλησε να δεχθή την γνώμην των + προβαλόντων εν Κορίνθω να μη βαδίση όλος την αυτήν οδόν· + πολλοί των υπ' αυτόν ηπείθουν αναφανδόν εις τας διαταγάς + του· τινές δε και αλληλομάχουν παρρησία, ώστε το Άργος + κατήντησε θέατρον καθημερινών και δεινών αταξιών. Τοιαύτη + ήτο ταις ημέραις εκείναις η κατάστασις του εχθρικού + στρατοπέδου. + + Ο δε Κολοκοτρώνης, μη δυνάμενος να βλάψη τους εχθρούς + πολεμών, εσοφίζετο πώς να τους φοβίση· παρετήρησεν ότι + έχασαν το θάρρος και υπώπτευσε την φυγήν των· επειδή δε + ήθελε να τους αποτρέψη του να προχωρήσωσιν εις + Τριπολιτσάν, διέσπειρε την νύκτα της 23 πολλούς + στρατιώτας επί των προς την πόλιν εκείνην ορέων και τους + διέταξε ν' ανάψη έκαστος και να διατηρήση, δι' όλης της + νυκτός τρία πολυλαμπή πυρά. Έγεινε το διαταχθέν και + επανελήφθη και την εξής νύκτα, ώστε οι Τούρκοι υπέλαβαν + ότι συνέρρευσαν προς εκείνο το μέρος πλήθη Ελλήνων, + εφοβήθησαν και δεν εξήλθαν του Άργους, ως συνείθιζαν. Ο + δε Κολοκοτρώνης, άγρυπνος πάντοτε και προσεκτικός, + εσυμπέρανεν εντεύθεν έτι μάλλον, ότι εμελέτων ταχέως να + φύγωσι, και είπε τοις συναδέλφοις του ότι εθεώρει + αναγκαίον οι πολλοί να διατηρήσωσι τας θέσεις του + Κεφαλαρίου και των Μύλων, εις εμπόδιον των εχθρών, αν + εδοκίμαζαν ν' αναβώσιν εκείθεν εις Τριπολιτσάν, και ότι + ολίγοι ήσαν ικανοί να κλείσωσι τας μεταξύ Άργους και + Κορίνθου στενοτοπίας εις πρόσκομμα της εις Κόρινθον + επανόδου των· ήσαν δε κατ' εκείνας τας ημέρας ως + οκτακισχίλιοι οπλοφόροι Έλληνες εν τη Αργολίδι. Κατά την + γνώμην ταύτην οι πλείστοι έμειναν όπου ήσαν υπό τον + Πετρόμπεην, τον Γιατράκον και τον Κρεββατάν· ο δε + Κολοκοτρώνης επανήλθε μετ' ολίγων εις τον άγιον Γεώργιον. + Εν τω μεταξύ δε τούτω κατέβη εις Μύλους ο γραμματεύς του + Δράμαλη, προβάλλων τοις εκεί άφεσιν αμαρτιών, αν + επροσκύνουν. Απορριφθείσης δε της προτάσεώς του, τοις + είπεν, ως υπό εμπιστοσύνην και ως Χριστιανός, να + δυναμώσωσι τας θέσεις εκείνας, διότι οι πασάδες είχαν + απόφασιν, αν απερρίπτετο η πρότασίς των, να εφορμήσωσι + πανστρατιά και ν' ανοίγωσι την άγουσαν εις Τριπολιτσάν + οδόν. Αλλ' η μυστηγορία του Χριστιανού γραμματέως, ον + εκράτησαν οι Έλληνες ίνα μη ανακαλύψη τοις εχθροίς ό,τι + είδεν, ήτο δολία ως εδείχθη μετά ταύτα σκοπόν έχουσα να + θεωρήσωσιν αναγκαίαν οι Έλληνες την μεταγωγήν των + στρατευμάτων εις Μύλους από της προς την Κόρινθον οδού, + και ούτω ν' αφεθή ανοικτή ην εσκόπευαν οι εχθροί να + οδεύσωσι. + + Τω όντι την 26 εκινήθη όλον το εχθρικόν στρατόπεδον προς + την οδόν των Δερβενακίων. Η οδός αύτη έχει δύο μονοπάτια, + το μεν επί του βάθους του αυλώνος παρά την κοίτην + χειμάρρου, τα δε έρπον προς την δεξιόθεν οφρύν του όρους + υπό το όνομα Αϊσώστην, διά την επ' ονόματι του αγίου + Σώζοντος εκεί εκκλησίαν. Επειδή οι Έλληνες κατείχαν την + επί του βάθους του αυλώνος θέσιν και ήσαν καλώς + ωχυρωμένοι, εστράφησαν οι Τούρκοι προς τα δεξιά θέλοντες + να καταλάβωσί τινα λόφον προς το άλλο μονοπάτιον και να + διέλθωσι διά του Αϊσώστη· αλλ' ο Αντώνης Κολοκοτρώνης + προκατέλαβε τον λόφον. Εκεί ήρχισεν η μάχη. Ο + Κολοκοτρώνης εφύλαττε τότε την προς τα αριστερά των + Δερβενακίων και έν τέταρτον ώρας αυτών απέχουσαν θέσιν + του αγίου Γεωργίου, υποπτεύων μη διέλθωσιν οι Τούρκοι δι' + εκείνου του μέρους ως ομαλωτέρου. Ιδών δε την πορείαν + αυτών έστειλεν επιβοήθειαν 800 στρατιώτας· επειδή δε + κατέστη αδύνατος η θέσις ην κατείχεν, αφ' ού 800 + απεμακρύνθησαν, έστησεν επί της κορυφής του βουνού πολλάς + σημαίας φαινόμενας μακρόθεν, και έθεσεν επί καταφανούς + μέρους όσα ζώα και όσους επενδύτας είχαν οι στρατιώται + του ίνα υπολάβωσιν οι κάτωθεν εχθροί ότι κατείχαν την + αδύνατον εκείνην θέσιν πολλοί Έλληνες και μη δοκιμάσωσι + να διαβώσιν εκείθεν. Οι εχθροί εν τοσούτω πολεμούντες και + πολεμούμενοι όπισθεν και εκ των πλαγίων, και φονευόμενοι + επροχώρουν προς τον Αϊσώστην, όπου δεν ήτον ελληνική + φυλακή. + + Κατ' εκείνην την ημέραν έτυχαν οδεύοντες προς την + Κόρινθον διά του Αϊνορίου, δύο ώρας απέχοντος των + Δερβενακίων προς τα δεξιά, ο Υψηλάντης, ο Νικήτας και ο + Δικαίος μετά 500 στρατιωτών ίνα τοποθετηθώσιν επί των + μεγάλων Δερβενίων εις αντίκρουσιν επαπειλούμενης νέας + εισβολής εχθρών. Ούτοι, ακούσαντες πολύν τουφεκισμόν + άνωθεν της θέσεως όπου ήτον ο Κολοκοτρώνης, εστράφησαν + προς τα εκεί υποπτεύοντες συμπλοκήν· αλλά δεν + επροχώρησαν, διότι απαντήσαντες βοσκόν έμαθαν, ότι ολίγοι + Τούρκοι ήλθαν προς τα Δερβενάκια, και ότι ακροβολισθέντες + μετά των φυλαττόντων την θέσιν εκείνην Ελλήνων επανήλθαν + εις Άργος. Αλλ' επειδή η βοή του τουφεκισμού δεν έπαυεν, + εστράφησαν προς εκείνο το μέρος και κατέλαβαν τα + έμπροσθεν του εχθρού. Εξακισχίλιοι Τούρκοι είχαν ήδη + διαβή και πέσει εις Κουρτέσαν κακώς έχοντες· αλλ' οι + κατόπιν αυτών ερχόμενοι ηύραν την έξοδον προκατειλημμένην + υπό των ρηθέντων τριών γενναίων αρχηγών της Ελλάδος. Οι + Τούρκοι πολεμούμενοι έμπροσθεν, όπισθεν, δεξιά και + αριστερά, συνωθούμενοι και συναγωνιζόμενοι να περάσωσι + και αυτοί εις Κουρτέσαν συνεσωρεύθησαν επί τι βάραθρον + υπό την εκκλησίαν του Αϊσώστη και εκεί ηφανίσθησαν· + σωρηδόν έπιπταν εντός του βαράθρου φονευόμενοι· πολλοί + υπεκφεύγοντες τον κίνδυνον εδοκίμαζαν ν' αναβώσιν έφιπποι + τα όρη· άλλοι ωδήγουν δι' εκείνου του μέρους φορτωμένους + ίππους και καμήλους· αλλ' οι ίπποι και αι κάμηλοι + ολισθαίνοντες εκρημνίζοντο· ώστε ζώα, άνθρωποι, φορτία + και λίθοι έπιπταν επί ζώων, ανθρώπων, φορτίων και λίθων. + Ο ολίγος όμως αριθμός των έμπροσθεν Ελλήνων δεν ήτον + ικανός να εμποδίση ολοτελώς την διάβασιν τόσων εχθρών, + διά τούτο πολλοί αυτών διεσώθησαν ως και οι προ αυτών εις + Κουρτέσαν. Υπερτρισχίλιοι ελογίσθησαν οι απολεσθέντες + εχθροί· έπεσαν δε την ημέραν εκείνην εις χείρας των + Ελλήνων μέγας αριθμός ζώων και άπειρα και πολύτιμα άλλα + λάφυρα. Οι δε διασωθέντες εις Κουρτέσαν επί της πρώτης + και δευτέρας διαβάσεως επανήλθαν την επαύριον προς το + στόμιον της εξόδου εις βοήθειαν των όπισθεν απομεινάντων + συναδέλφων των· αλλ' ιδόντες τους Έλληνας ετοίμους να + τους αντικρούσωσι δεν επροχώρησαν. Έστειλε συγχρόνως και + ο φρούραρχος της Κορίνθου τρία ελαφρά κανόνια προς εκείνο + το μέρος, αλλά και ταύτα εις ουδέν εχρησίμευσαν. Οι δ' + όπισθεν ερχόμενοι Τούρκοι, εν οις και οι πλείστοι των + πασάδων και αυτός ο Δράμαλης, ιδόντες όσα έπαθαν οι + προπορευθέντες, δεν εισήλθαν την τεθλιμμένην οδόν των + Δερβενακίων, αλλ' έμειναν επί της απέναντι πεδιάδος και + έστειλάν τινας προς τους πλησιεστέρους Έλληνας ίνα μάθωσι + τις ο αρχηγός των. Μαθόντες δε παρά του εκεί φυλάττοντος + παπά Δημήτρη Χρυσοβιτσιώτου ότι ήτον ο Κολοκοτρώνης, τω + επρότειναν να εξαγοράσωσιν ελευθέραν την δίοδον· αλλ' + ιδόντες εν τω μεταξύ τούτω ιππείς τινας Έλληνας και τους + υπασπιστάς του Κολοκοτρώνη, Σπηλιωτόπουλον και Φωτάκον, + ερχομένους προς εκείνο το μέρος, και υπολαβόντες αυτούς + ερχομένους εις κατασκοπήν, μη θέλοντες δε και να + διανυκτερεύσωσιν επί της πεδιάδος, επανήλθαν εις Γλυκιάν + πλησίον του Ναυπλίου· ώστε οι εχθροί, έχοντες μεσότοιχον + τα φονικά Δερβενάκια, διηρέθησαν ακουσίως οι μεν κατά την + Κουρτέσαν, οι δε κατά την Γλυκιάν, όπου τοις συνέβη την + αυτήν νύκτα άλλο δυστύχημα εκληφθέν ως κάκιστος οιωνός· + άναψεν αίφνης και εκάη η πυρίτις. + + Επειδή δεν έμενε πλέον αμφιβολία, ότι οι Τούρκοι θα + επεχείριζαν να διαβώσιν εις Κόρινθον θέλοντες και μη + θέλοντες, ανάγκη ήτο να προκαταλάβωσιν οι Έλληνες τας + διόδους. + + Την δε ακόλουθον ημέραν της μάχης, ήτοι την 27, ήλθαν εις + τον τόπον της καταστροφής ο Πλαπούτας, ο Δημήτρης + Δηλιγιάννης, ο Γιατράκος, ο Τσόκρης και άλλοι οπλαρχηγοί + προς ακριβή γνώσιν των επί της προτεραίας. Συσκέψεως δε + γενομένης περί του πρακτέου, απεφασίσθη, επί τη προτάσει + του Κολοκοτρώνη και εν αγνοία ποίαν των αγουσών εις + Κόρινθον οδών εσκόπευαν οι εχθροί να διέλθωσιν, ο μεν + Γιατράκος και ο Τσόκρης να παραλάβωσιν αμέσως τα εν Άργει + στρατεύματά των και να καταλάβωσι τας Μυκήνας, ο δε + Υψηλάντης, ο Δικαίος και ο Νικήτας, ο διά τας κατά την 26 + ανδραγαθίας του επονομασθείς Τ ο υ ρ κ ο φ ά γ ο ς, να + μείνωσι κατά το Μπερπάτι και Αϊνόρι, όπου μετέβησαν μετά + την μάχην, ο δε Πλαπούτας, ο Δηληγιάννης, και ο Αντώνης + Κολοκοτρώνης να φυλάξωσι τα Δερβενάκια· όλοι δε να + τρέξωσιν όπου φανή ο εχθρός. Την ακόλουθον ημέραν ο + τουρκικός στρατός εξεστράτευσε προς την οδόν του Αϊνορίου + όλος· φθάσας δε εις Μπερπάτι εκτυπήθη υπό των εκεί + Ελλήνων. Ο Κολοκοτρώνης, νομίζων ότι οι περί τον + Γιατράκον και τον Τσόκρην κατέλαβαν τας Μυκήνας και θα + έπιπταν όπισθεν του εχθρού, ως προεσχεδιάσθη, διέταξεν + αμέσως τους περί τον Πλαπούταν ν' αφήσωσι την θέσιν των + Δερβενακίων και να τρέξωσιν απέμπροσθέν του προς την + Κλένιαν, κώμην της επαρχίας Κορίνθου. Αλλ' ούτε οι περί + τον Πλαπούταν έφθασαν εν καιρώ όπου διετάχθησαν, ούτε ο + Γιατράκος και ο Τσόκρης κατέλαβαν την θέσιν των Μυκηνών + επί λόγω, ότι ηπείθησαν οι στρατιώται των· τοιουτοτρόπως + απέτυχε το σχέδιον, και οι εχθροί παθόντες πολλά, αλλ' + ολίγα ως προς όσα έπαθαν οι συνάδελφοί των την 26, + διέβησαν τα στενά και διεσώθησαν εις Κόρινθον, όπου μετ' + ολίγον εστάλησαν εκ Πατρών πέντε πλοία φέροντα τροφάς εις + χρήσιν αυτών και των εν τη Ακροκορίνθω, ων υπό τας όψεις + ο Μ. Τομπάζης, εισπλεύσας τον σαρωνικόν κόλπον πρό τινων + ημερών και αποβιβάσας εις Κεγχρεάς τα πληρώματα των + πλοίων του, ήρπασεν όλας τας εναποτεθειμένας τροφάς και + άφησε την απρονόητον εκείνην φρουράν σχεδόν πεινώσαν. + + Τοιούτον απέβη το τέλος της εις Αργολίδα εκστρατείας του + πολυπληθούς τούτου εχθρικού στρατού, παθόντος τα πάνδεινα + επί της εις Κόρινθον επιστροφής, διότι ο αρχηγός του, + επαιρόμενος επί τη δυνάμει του, δεν εφρόντισεν επί της + εκείθεν εις Άργος αναβάσεως να διατηρήση τα μεταξύ των + δύο πόλεων στενά. Τόσος δε τρόμος κατέλαβε τον Δράμαλην, + ώστε εγκατέλειψεν έξωθεν του Ναυπλίου επί της εις την + Γλυκιάν υποχωρήσεώς του και το μόνον παρ' αυτώ επί της + εις Αργολίδα εισβολής του κανόνι. + + Αφ' ού δε οι Τούρκοι συνήλθαν όλοι εις Κόρινθον, ο + Κολοκοτρώνης ορθώς συλλογιζόμενος εσχεδίασε να τους + αποκλείση εντός εκείνης της επαρχίας διά ξηράς (διότι η + θάλασσα του κορινθιακού κόλπου ήτον ανοικτή δι' έλλειψιν + ελληνικών πλοίων) καθώς τους απέκλεισε προ ολίγου εντός + της Αργολίδος· και επειδή μετά τας προρρηθείσας μάχας ο + Υψηλάντης, ο Νικήτας και ο Δικαίος μετέβησαν εις τον + ισθμόν και έκλεισαν τας διόδους εκείνας συνάξαντες και + τους Δερβενοχωρίτας, ο Κολοκοτρώνης άφησεν ικανήν φρουράν + επί των μεταξύ Κορίνθου και Άργους διόδων, μη τυχόν τας + καταλάβωσιν οι Τούρκοι και ανοίξωσι την κοινωνίαν των δύο + εκείνων επαρχιών· αυτός δε ο Γιατράκος, ο Πλαπούτας, ο + Δημήτρης Δηληγιάννης, ο Αντώνης Κολοκοτρώνης, ο + Χρηστόπουλος και ο Γενναίος, έχοντες τρισχιλίους, + ετοποθετήθησαν εν Σολίω, χωρίω πέντε ώρας απέχοντι της + Κορίνθου, επί της προς την Αχαΐαν οδού, δι' ου, ως + εσυμπέραναν, εμελέτων οι Τούρκοι να διαβώσι. Την αυτήν + ημέραν έφθασαν και οι Πετμεζάδες μετά 500 εις Βάλτσας, + χωρίον απέχον του Σολίου μίαν ώραν. Την δε επαύριον ο + Κολοκοτρώνης διέταξε τον Γενναίον και τον Γιαννάκην + Κολοκοτρώνην να καταλάβωσι τα Βασιλικά, μίαν ώραν και + τρία τέταρτα μακράν του λοιπού στρατοπέδου, ως + προφύλακες. Διέβαινε κατά περίστασιν την αυτήν ημέραν διά + των Βασιλικών ο Γάτσος ερχόμενος εκ της Δυτικής Ελλάδος, + και ενδιέμεινε και ούτος· ώστε η προφυλακή αύτη + συνηριθμείτο εις 1300. Την δ' επιούσαν νύκτα ο + Κολοκοτρώνης διέταξε και άναψαν πολλά πυρά επί της + κορυφής των βουνών εις ψευδή επίδειξιν των δυνάμεών του. + +Αύγουστος Τρισχίλιοι Τούρκοι, ιππείς και πεζοί, + επανήλθαν την 4 αυγούστου εις Κλένιαν, όπου ως έμαθαν, + ήσαν συσσωρευμέναι τροφαί. Την θέσιν εκείνην κατείχαν 400 + Έλληνες υπό τον Γεωργάκην Μαυρομιχάλην, τον Κατσάκον, τον + Τσαλαφατίνον και άλλους. Οι εχθροί έτρεψαν διά μιας τους + Έλληνας, τους κατεδίωξαν, εκυρίευσαν την κώμην και παρ' + ολίγον συνέλαβαν τον Μαυρομιχάλην· αλλ' οι φυλάττοντες + την πλησίον θέσιν του αγίου Βασιλείου Τριπολιτσιώται, ως + 600, υπό τους αρχηγούς Αθανασόπουλον, Λεβιδιώτην, + Δαρειώτην, και Ριζιώτην, κατέβησαν εκείθεν δρομαίοι, + κατέλαβαν τον έξωθεν της κώμης ναόν, και τον επί της + κορυφής της κώμης λόφον, εθάρρυναν τους φεύγοντας δι' ου + έδειξαν αυτοί θάρρους, τους επανέφεραν εις τον τόπον της + μάχης, και διά της συμπράξεως αυτών απήλασαν της κώμης + απράκτους τους εις αυτήν εισελθόντας εχθρούς. + + Την δε 7 οι Τούρκοι, θέλοντες ν' ανοίξωσι την εις Πάτρας + άγουσαν οδόν, εξεστράτευσαν προς το μέρος του Κιάτου και + των Βασιλικών, και συνεκρούσθησαν μετά των Ελλήνων + πλησίον των σταφιδώνων, αλλ' επανήλθαν άπρακτοι εις + Κόρινθον. Την δε 12 εξεστράτευσαν πάλιν πανστρατιά προς + τα Βασιλικά, όπου διέμενε πάντοτε η προφυλακή, ήτις + αντέστη γενναίως, αν και ολίγη· συνήλθαν εκεί μετά την + έναρξιν της μάχης και τα άλλα ελληνικά στρατεύματα, και η + τροπή των Τούρκων εφαίνετο και ταύτην την ημέραν βεβαία· + αλλά τινές εκ του τάγματος του Αναγνώστη Πετμεζά, + μαχομένου ευτυχώς, ιδόντες ίππον εντός ενός σταφιδώνος, + αφεθέντα υπό των Τούρκων ως δέλεαρ, έτρεξαν να τον + συλλάβωσι· και αίφνης ανέστησαν 60 Τούρκοι ενεδρεύοντες, + και έτρεψαν τους απροσέκτους τούτους Έλληνας εις φυγήν + φονεύσαντες ένα εξ αυτών. Η φυγή των ολίγων Ελλήνων έφερε + πανικόν φόβον και γενικήν τροπήν. Μόνοι δεν μετετόπησαν ο + αρχηγός του τάγματος τούτου και ο υιός του παρακελεύοντες + και τους άλλους να τους μιμηθώσιν, αλλ' ουδέν κατώρθωσαν + και απέθαναν και οι δύο μαχόμενοι. Οι δε Τούρκοι, + εμψυχωθέντες υπό του καταλαβόντος τα τάγμα τούτο πανικού + φόβου, έπεσαν πανστρατιά επί τα άλλα, έτρεψαν εις φυγήν + τα υπό τον Γιατράκον και Πλαπούταν και εφόνευσαν δύο + γενναίους υπαρχηγούς, τον Γιαννετάν Μιστριώτην, τον + Οικονόμον Παπά Καλομοίρην, και ικανούς στρατιώτας. Μόνη η + υπό τον Γάτσον, Γενναίον, και Γιαννάκην Κολοκοτρώνην + προφυλακή διετήρησε την θέσιν της και εμπόδισε την + πρόοδον των εχθρών. Το αξιέπαινον παράδειγμα της + προφυλακής επανήγαγε μετ' ολίγον εις το πεδίον της μάχης + και τους υπό τον Γιατράκον και Πλαπούταν, ακούσαντας τας + πατριωτικάς φωνάς των αρχηγών και ούτως οι Τούρκοι + ιδόντες τους Έλληνας επανελθόντας εις τα πεδίον της μάχης + υπεχώρησαν, φονεύσαντες 53, αλλά πλειότεροι εφονεύθησαν + εξ αυτών. Επανερχόμενοι δε εις Κόρινθον απήντησαν καθ' + οδόν τους περί τον Αντώνην Κολοκοτρώνην και Αλωνιστιώτην, + αλλά δεν τους ηνώχλησαν, αν και το μέρος ήτον επίπεδον. + Μετά τας δύο ατυχείς δοκιμάς απηλπίσθησαν του να σπάσωσι + τον προς την Αχαΐαν στρατιωτικόν των Ελλήνων φραγμόν. + Έχοντες δε την θάλασσαν ανοικτήν, και λαμβάνοντες εκείθεν + ανεμποδίστως τροφάς, έκριναν καλόν ν' αναμείνωσι μέχρι + τινός ησύχως τας έξωθεν δυνάμεις κατά τας υποσχέσεις του + εν Λαρίσση Χουρσήδη, και τον εις τον αργολικόν κόλπον + κατάπλουν του έμπροσθεν των Πατρών στόλου των· αλλ' + ηνωχλούντο ακαταπαύστως υπό των Ελλήνων αρπαζόντων καθ' + ημέραν τα ζώα των. + + Μετά δε τα συμβάντα ταύτα η γερουσία της Πελοποννήσου + ανέδειξε τον Κολοκοτρώνην, επί τη αιτήσει των εν τη + Κορινθία στρατευμάτων, αρχιστράτηγον διά τους λαμπρούς + και ευτυχείς αγώνας του. Ο δε νέος αρχιστράτηγος, αφήσας + φρουράς επί των ανωτέρω θέσεων και δυναμώσας και τας επί + των μεταξύ Κορίνθου και Άργους στενοτοπιών, ανέβη εις + Τριπολιτσάν, όπου η γερουσία και ο λαός τον υπεδέχθησαν + ευγνωμονούντες και αγαλλόμενοι. + + Η αποτυχία της μεγάλης ταύτης εχθρικής εκστρατείας + εδόξασε δικαίως τους Πελοποννησίους. Ο δε Τσαρκατσή - + Αλήπασας ο αποχωρισθείς του υπό τον Δράμαλην γενικού + στρατοπέδου προ της εις Πελοπόννησον εισβολής του, αφ' ού + εισήλθεν εις Χαλκίδα, παρέλαβε τους στρατιώτας του και + τους εν τω φρουρίω εκείνω διαμένοντας και εξεστράτευσε + προς τα Βρυσάκια, όπου ήτο το ελληνικόν στρατόπεδον. Αλλά + το στρατόπεδον τούτο μετά τον θάνατον του Αγγελή Γοβρίνα + δεν είχεν άξιον αρχηγόν· διά τούτο μόλις είδε τον εχθρόν + επερχόμενον, διεσκορπίσθη· οι δε Τούρκοι κατέλαβαν την + θέσιν εκείνην. + + Διέτριβε πρό τινων ημερών εν Ξηροχωρίω ο Θεόκλητος + Φαρμακίδης, όστις μεταβάς εις Λιθάδαν και εφοδιασθείς διά + γραμμάτων του Αρείου πάγου μετέβη την 30 ιουνίου εις + Σκιάθον, ίνα πείση, και μεταφέρη εις Εύβοιαν τους εκεί + μετά την εν Κασσάνδρα, Ναούση και Ολύμπω καταστροφήν του + αγώνος υπό διαφόρους οπλαρχηγούς και υπό την γενικήν + αρχηγίαν του Διαμαντή Νικολάου μεταβάντας πολεμικούς + άνδρας του Ολύμπου. Επείσθησαν οι άνδρες ούτοι, + κατέπλευσαν 600 πλησίον των Βρυσακίων κατεχομένων υπό των + Τούρκων, απέβησαν εις την ξηράν, και διά του σφοδρού + κανονοβολισμού του υπό τον Άρειον πάγον διατελούντος και + καταπλεύσαντος εκ Λιθάδας πλοίου του Βισβίζη, απεδίωξαν + τους Τούρκους της θέσεως εκείνης και ετοποθετήθησαν + αυτοί. Οι Τούρκοι κατέφυγαν εις το φρούριον κακώς + έχοντες, την δε επιούσαν συσσωματωθέντες πάμπολλοι + επεξήλθαν, αλλ' απεκρούσθησαν και επανήλθαν πάλιν περί + την εσπέραν εις το φρούριον. Τα αυτά έπραξαν και έπαθαν + και την υστεραίαν και έκτοτε περιωρίσθησαν εντός του + φρουρίου. Οι δε εντόπιοι Χριστιανοί θαρρυνθέντες, χάρις + εις τους Ολυμπίους, συνήλθαν πάλιν εις Βρυσάκια, όπου + μετέβησαν και οι πρόκριτοι του βορείου μέρους της + Ευβοίας· αλλά κατά δυστυχίαν το υπό τόσον αισίους οιωνούς + νεοσυστηθέν στρατόπεδον τούτο διελύθη εντός ολίγου· διότι + οι μεν Ολύμπιοι απήτουν πολλά, οι δε εντόπιοι δεν είχαν + να τοις δώσωσιν ειμή ολίγα. Αναχωρήσαντες δε οι 600 + Ολύμπιοι εις Ωρεόν, διέμειναν εκεί βουλευόμενοι περί του + πρακτέου· έφθασε και ο μη συναποπλεύσας γενικός αρχηγός + των Διαμαντής· τους επρόφθασαν καί τινες σταλέντες προς + αυτούς παρά του Αρείου πάγου· μετέβησαν και οι πρόκριτοι + του τόπου, και συμφωνίας γενομένης επανήλθαν οι Ολύμπιοι + εις Βρυσάκια υπό τακτόν κατά μήνα μισθόν και έστησαν εκ + νέου το στρατόπεδον υπό τον Διαμαντήν. + + Και ταύτα μεν τα κατά το ανατολικόν της Ευβοίας μέρος. + Ιδού δε και τα κατά το δυτικόν. + + Μετά την προς τα μέρη της Καρύστου ήτταν των Ελλήνων, και + την εκείθεν αναχώρησιν των έξωθεν ελθόντων οπλοφόρων, + εναπέμεινεν ο εντόπιος οπλαρχηγός Κριεζιώτης, + περιφερόμενος, ως είρηται, τα βουνά της Ερετρίας και + Κούμης. Η φήμη της ανδρίας του ανδρός τούτου έφερεν υπό + την σημαίαν του μετ' ολίγον πολλούς συντοπίτας του. Ο δε + Τσαρκατσή - Αλήπασας, ευδοκιμήσας κατά του στρατοπέδου + των Βρυσακίων, έστειλε στράτευμα και κατά των υπό τον + Κριεζιώτην εστρατοπεδευμένων εν Μετοχίω, χωρίω επί του + όρους της Κούμης. Εν τούτοις ήλθαν εις βοήθειαν των περί + τον Κριεζιώτην έξωθεν στρατιώται υπό τον Αναγνώστην + Σαλαμίνιον. Τρεις ημέρας αντετουφεκίζοντο Έλληνες και + Τούρκοι. Οι Τούρκοι απέτυχαν του σκοπού των και επανήλθαν + εις Χαλκίδα καταδιωκόμενοι. + + Τοιαύτη ήτον η κατάστασις όλης της Ευβοίας εκείναις ταις + ημέραις· η δε της Κρήτης ήτον η εξής. + + Μετά την συνέλευσιν της Επιδαύρου η κυβέρνησις, καθ' όν + καιρόν εφρόντιζε περί γενικού οργανισμού του κράτους, + απέστελλεν εις Κρήτην ως οργανιστήν αυτής τον Πέτρον + Σκυλίτσην Ομηρίδην. Φθάσας ούτος τα τέλη απριλίου εις + Αρμένους, κώμην της επαρχίας Αποκορώνων όπου έδρευε τότε + η προσωρινή διοίκησις της Κρήτης, εκάλεσε τον + περιοδεύοντα την νήσον Αφεντούλην εις γνώσιν των διαταγών + της κυβερνήσεως. Ο Αφεντούλης, όστις εθεώρει την Κρήτην + ως βασίλειον ανεξάρτητον της λοιπής Ελλάδος και ενεδύθη + πάσαν εξουσίαν επί της νήσου εν ονόματι του Υψηλάντου, + καλούμενος «Α ρ ι σ τ ρ ά τ η γ ο ς - κ α ι - δ ι ο ι κ η + τ ή ς - π ά σ η ς - Κ ρ ή τ η ς», ωργίσθη επί τη αποστολή + ταύτη και εβόα κατά της κυβερνήσεως, +Μάιος αλλά μη εισακουόμενος ηναγκάσθη να υπακούση και + προσυπογράψη την 21 μαΐου τον νέον οργανισμόν, ον + πρόθυμοι όλοι οι πρόκριτοι και οπλαρχηγοί της νήσου + υπέγραψαν την αυτήν ημέραν. Καταλιπών δε και τον + πολεμικόν τίτλον του αρχιστρατήγου έφερεν εις το εξής τον + πολιτικόν του γενικού επάρχου της Κρήτης κατά τον νέον + οργανισμόν. Αλλ' εν ώ όλοι συνεσκέπτοντο περί της + εφαρμογής αυτού εφάνη την 28 παρά πάσαν προσδοκίαν εν τω + λιμένι της Σούδας ο αιγύπτιος στόλος εξ 106 πολεμικών και + φορτηγών πλοίων, φέρων υπό την αρχηγίαν του Χασάμπασα + πεντακισχιλίους, εν οις και δισχίλιοι, εμπειροπόλεμοι + Αλβανοί, οκτακόσιοι ιππείς και ικανά πολεμεφόδια και + κανόνια. Η πρωτοφανής εν Κρήτη θέα στόλου εφόβισεν εις + άκρον τους Κρήτας· ηύξησε δε τον φόβον και η σύγχρονος + φήμη, ότι ο εν τω χωρίω των Μαχαιρών εδρεύων τότε + Αφεντούλης, απαρεσκόμενος επί τη νέα τάξει των πραγμάτων + και απελπισθείς εξ αιτίας του νέου κινδύνου και των + εγχωρίων διενέξεων, εμελέτα να δραπετεύση. Η μελετωμένη + δραπέτευσίς του δεν ήτο ψευδής, αλλ' επρολήφθη ή μάλλον + ειπείν ανεβλήθη. + + Τριακόσιαι περίπου ψυχαί ευρίσκοντο κατά το ακρωτήριον + των Χανιών, Μελέχα, εις συλλογήν καρπών καθ' ην ημέραν + κατήχθη ο στόλος και εκινδύνευαν αποκλειόμεναι ν' + απολεσθώσιν αλλά, χάρις εις τον Σήφακαν και τον Βασίλην + Χάλην, δραμόντας αυθημερόν εις απαλλαγήν των, διεσώθησαν + εις τα ίδια αβλαβείς. + +Ιούνιος Πλήρεις ζήλου και θάρρους οι δύο ούτοι γενναίοι + οπλαρχηγοί, παραλαβόντες και τον Μανδάν, επάτησαν + πολλαχόθεν μετά περίπου πεντακοσίων το κατά τας Αλυκάς + εσκηνωμένον εχθρικόν στρατόπεδον περί το λυκαυγές της 1 + Ιουνίου, αλλ' απεκρούσθησαν και κατεδιώχθησαν μέχρι της + υπωρείας της Μαλάξας, όπου εντυχόντες άλλους επιβοηθούς + αντέκρουσαν τους εχθρούς και τους απώθησαν εις τας σκηνάς + των. + + Αποδιώξας ο Χασάμπασας την δευτέραν ημέραν της αφίξεώς + του τους εν Τσουκαλαριοίς και εν Νεοκώρω σταθμεύοντας + Χριστιανούς και κυριεύσας όλα τα πλησιόχωρα πεδινά μέρη, + εστράτευσε την 11 εις κατοχήν της Μαλάξας. Επτακόσιοι + Χριστιανοί ήσαν εν ταις υπωρείαις τότε συγκεντρωμένοι, + αντέστησαν εις τετρακισχιλίους, αλλά πολλά παθόντες + ανέβησαν διά νυκτός εις το χωρίον και μετ' ολίγον το + εγκατέλειψαν αμαχητί και υπεχώρησαν προς τας Ρίζας εις + χωρίον Κάμπον· καταλαβών δε την επαύριον ο Χασάμπασας την + Μαλάξαν και εγκαταστήσας φρουράν υπό τον ανεψιόν του + Μουσταφάμπεην, ανεστρατοπέδευσεν· αλλ' οι Χριστιανοί + επανελθόντες την 20 Ιουλίου περιέζωσαν το χωρίον. Οι περί + τον Μουσταφάμπεην, πτοηθέντες κατ' αρχάς, ώρμησαν να + φύγωσιν, αλλ' εμποδίσθησαν, επαλινδρόμησαν εξ ανάγκης, + επολέμησαν ως απηλπισμένοι, ενίκησαν και διεσκόρπισαν + τους εχθρούς των φονεύσαντες 40, εν οις και τον + στρατηγικώτατον των οπλαρχηγών της Κρήτης Πρωτοπαπαδάκην + αλλά μετά δέκα ημέρας αφήκαν το περιμάχητον χωρίον, και + το κατέλαβαν εκ νέου οι Χριστιανοί. + + Μετά δε τα κατά την Μάλαξαν, επενεγκόντα μέγαν και + γενικόν φόβον, εβουλήθη ο Χασάμπασας να ελκύση εις + υποταγήν τους Χριστιανούς, ως μηδέν ελπίζοντας πλέον εις + τα όπλα των, και υπέσχετο διά του επισκόπου Κυδωνίας, ον + ευρών εν τη φυλακή απεφυλάκισε, ν' αποδώση τοις + αποστάταις, αν επροσκύνουν, τα υπάρχοντά των και τους + κρατουμένους συγγενείς των, να επιτρέψη δε και την + επισκευήν των εκκλησιών και να χορηγήση πάσαν αντίληψιν + εις επανόρθωσιν των κακώς εχόντων. Αδύνατοι οι Χριστιανοί + τον επολιτεύθησαν, εξέθεσαν τα κακά όσα υπέφεραν, είπαν + ότι αδύνατον να συζήσωσιν εις το εξής Τούρκοι και + Χριστιανοί ως και πρότερον, επρόβαλαν διακοπήν + εχθροπραξιών και άλλους απαραδέκτους όρους και εζήτησαν + καιρόν να συμβουλευθώσι και την εν Πελοποννήσω + κυβέρνησιν. Ο Χασάμπασας επανέλαβεν όσα και πρότερον, και + θέλων να τους απελπίση, τους ειδοποίησεν, ότι όλη η + Πελοπόννησος επροσκύνησεν επί της εισβολής του Δράμαλη· + αλλά πεισθείς ότι οι Χριστιανοί τον ηπάτουν + εξαγοραζόμενοι τον καιρόν, απεφάσισε να εισβάλη εις τα + Λευκά - όρη (Ασπροβούνι), +Αύγουστος και παραλαβών τους πασάδας των Χανιών και της + Ρεθύμνης, επάτησεν αμαχητί την 4 Αυγούστου και έκαυσε το + Θέρισον και τους Λάκκους· μαθών δε ότι πολλαχόθεν + συνέρρεαν Σφακιανοί, Ριζίται και άλλοι εις αντίκρουσιν, + συχνάκις ακροβολιζόμενος και φοβηθείς μη πάθωσιν αίφνης + οι περί αυτόν όσα έπαθαν το παρελθόν έτος οι συνάδελφοί + των, ανεστρατοπέδευσε, μηδέν κατά την μεγάλην ταύτην + εκστρατείαν κατορθώσας πολλού λόγου άξιον· πατήσας δε + αμαχητί και καταστρέψας τον Αποκόρωνα, και αναπαύσας επί + τινας ημέρας τους υπ' αυτόν, εστράτευσεν εις Μεγάλον + Κάστρον, όπου έφθασε την 31 πολεμών καθ' οδόν και + πολεμούμενος και εστρατοπέδευσεν έξω της πόλεως. + + Είχαν εκστρατεύσει πρό τινων μηνών διάφοροι οπλαρχηγοί + των εν αποστασία μερών εις Μυράμπελον και Λεσίδι προς + ανέγερσιν και εμψύχωσιν των εισέτι εν ηρεμία ανατολικών + επαρχιών, και ευδοκίμησαν· ουδ' η απόβασις των εξ + Αιγύπτου εδυνήθη να ψυχράνη τους εις εφόπλισιν οργώντας + των μερών εκείνων Χριστιανούς, ώστε τον Ιούλιον μόνη η + επαρχία της Σιτείας ηρέμει ως απόκεντρος. Πολλάκις και + πολλαχού συνεκρούσθησαν Χριστιανοί και Τούρκοι κατ' + εκείνα τα μέρη, και ο κάλλιστος των αγώνων ως επί το + πλείστον υπερίσχυε. Τόσον δε εξεμάνησαν οι Ρεθύμνιοι + Τούρκοι μαθόντες τα γενόμενα, ώστε αφήρπασαν οι + θρασύτεροι και φιλεκδικώτεροι, άκοντος του πασά, τον εν + ειρκτή κρατούμενον και κακουχούμενον επίσκοπον της + επαρχίας, και τον εκρέμασαν· εφόνευσαν δε την αυτήν + ημέραν και άλλους Χριστιανούς. + + Αλλ' η άφιξις του υπό τον Χασάμπασαν στρατού εις το + Μεγάλον Κάστρον, όπου ήσαν ήδη οι πολυαριθμότεροι των εν + τοις φρουρίοις Τούρκων, μετέβαλε τα πράγματα επί το + χείρον, και επηρέασε και αυτά τα πνεύματά τινων των κατ' + εκείνα τα μέρη Χριστιανών. Ο στρατάρχης ούτος απέστειλεν, + άμα φθάσας, πολλαχού αποσπάσματα εις εξολόθρευσιν και + αιχμαλωσίαν· εισέβαλε μετά ταύτα και αυτός πανστρατιά εις + την επαρχίαν, Πεδιάδα, και την εκυρίευσεν αναιμωτί· αλλά + πειραθείς να καταλάβη και την δυσδιάβατον θέσιν, Σίτι, + την Μάλαξαν εκείνου του μέρους, απεκρούσθη και + οπισθοδρομήσας εστρατοπέδευσε κατά το Βιάννον εν τη + επαρχία της Αρκαδίας, όπου διατρίψας ολόκληρον μήνα + επανήλθεν εις την Πεδιάδα. Η επαρχία, Λασίθι, είναι, εξ + αιτίας της ορεινής και δυσπροσίτου θέσεώς της, τα Σφακιά + του ανατολικού μέρους της νήσου, και εις τους κατοίκους + αυτής απέβλεπαν οι γειτνιάζοντες και πάσχοντες λαοί· αλλ' + οι κάτοικοι αυτής καταπτοηθέντες επεκαλέσθησαν παρά πάσαν + ελπίδα το έλεος του εχθρού λήγοντος του οκτωβρίου· οι + άλλοι όμως λαοί, αν και ασθενέστεροι, δεν εμιμήθησαν το + παράδειγμά των, προτιμώντες της υποταγής ποτέ μεν την + πάλην, ποτέ δε την εις τα όρη καταφυγήν· μετεμελήθησαν δε + και οι Λασιθιώται και εφωπλίσθησαν εκ νέου. Ολίγοι μόνον + υπεκρίθησαν εξ ανάγκης υπόκλισιν· ούτοι δε ήσαν οι + πλησιόχωροι του φρουρίου. + + Μη δυνάμενοι δε οι Χριστιανοί ν' αντιπαρατάττωνται πλέον + εκ του συστάδην προς τους πολυαρίθμους και καλώς + συντεταγμένους εναντίους των ηγωνίζοντο να τους βλάπτωσι + σποράδην. + + Πολλάς τοιαύτας ευτυχείς επιδρομάς παρορώντες χάριν + συντομίας φέρομεν εις γνώσιν την εξής. + + Τριακόσιοι εκλεκτοί Αλβανοί εστάλησαν διά θαλάσσης εις + Κρουσώνα εν τη επαρχία Μαλεβυζίου παρά του Χασάμπασα ως + προφυλακή του στρατοπέδου, αλλ' επιπεσόντες έξωθεν διά + νυκτός οι Χριστιανοί, και συνεργεία των υποκρινομένων ότι + επροσκύνησαν εντοπίων τοιχωρυχούντες, και μεταβαίνοντες + από οικίας εις οικίαν και καίοντες, τους ηνάγκασαν να + κλεισθώσιν εν τη θολωτή εκκλησία του χωρίου, και + σπάσαντες τον θόλον και ερρίψαντες καυστικάς ύλας τους + κατέκαυσαν όλους. + + Κατ' εκείνας τας ημέρας ήλθε νέα επικουρία χιλίων ανδρών + προς τον Χασάμπασαν εξ Αλεξανδρείας και διεκομίσθησαν εν + αφθονία τροφαί και πολεμεφόδια. + + + + 1822 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΛΖ'. + + + + &Τα μετά την μάχην του Πέτα κατά την Δυτικήν Ελλάδα μέχρι + της πολιορκίας Μεσολογγίου και η εν τούτοις παράδοσις της + Κιάφας.& + + ΜΕΤΑ δε τα εν Πέτα δυστυχή συμβάντα, φανερόν ήτον ότι οι + Τούρκοι θα επροχώρουν προς την Αιτωλοακαρνανίαν πίπτοντες + οι μεν εις Ξηρόμερον διά της Βονίτσης, κύριοι όντες του + αμβρακικού κόλπου, οι δε εις Βάλτον διά του Μακρυνόρους. + Ο Μαυροκορδάτος, διαμείνας εν Λαγκάδα έως ού συνήχθησαν + εκεί τα επί της εν Πέτα μάχης διασκορπισθέντα στρατεύματα + προς ενδυνάμωσιν της θέσεως εκείνης, αν και μη όσον + άλλοτε αναγκαίας μετά την υπό των Τούρκων κυρίευσιν του + αμβρακικού κόλπου, ανεχώρησε, και μεταβαίνων από χωρίου + εις χωρίον και από βουνού εις βουνόν επροσπάθει να + εγκαρδιώση και πείση τους φοβηθέντας λαούς ίνα + προκαταλάβωσι τας θέσεις του Λουτρακίου και του + Καρβασαρά, όπου ο εχθρός εδύνατο ν' αποβιβάση ευκόλως τα + στρατεύματά του. Αλλ', εν ώ κατεγίνετο επιπόνως εις + τούτο, νέον δεινόν επήλθε προς ανατροπήν του σχεδίου. Ο + συνηνωμένος στόλος Κωνσταντινουπόλεως, Αιγύπτου και + Αλγερίας, ο επί της εισβολής του Δράμαλη φανείς εκτός της + Ύδρας, εξ 84 πολεμικών πλοίων, εξ ών 7 δίκροτα και 15 + φρεγάται, ελλιμένισε την 20 Ιουλίου έξωθεν του + Μεσολογγίου· ήλθαν και τα εν τω κορινθιακώ κόλπω και + έγειναν όλα 90. Εμφανισθέντος του στόλου τούτου, τα 8 + ελληνικά πλοία απέπλευσαν, και οι Έλληνες φοβηθέντες εξ + αιτίας των κατά την ξηράν νεωστί συμβάντων, και βλέποντες + ότι η θάλασσα του Μεσολογγίου έπηξε, κατά την φράσιν των, + επί τω εμφανισμώ τόσων κινητών βουνών, ενόμισαν ότι + επέστη η τελευταία ώρα και της ελευθερίας της πατρίδος + και της ζωής των. + + Την άλωσιν του Βασιλαδίου επεχείρησεν ο εχθρικός ούτος + στόλος και πολλάκις εδοκίμασεν υπό βαρύν κανονοβολισμόν + ν' αποβιβάση ναύτας και στρατιώτας· αλλ' η τόλμη των + εντοπίων υπερασπιστών του εδείχθη τοιαύτη, ώστε 50 μόνον + ναύται Μεσολογγίται ήρκεσαν να αποκρούσωσιν ευτυχώς τας + αλλεπαλλήλους εφόδους του εχθρού. Αγωνισθείς δε δύο + ημέρας ανωφελώς μετέπλευσεν εις την μεταξύ Ευήνου και + Μεσολογγίου Μαύρην Αλικήν, επί σκοπώ να κυριεύση καν + εκείνην την θέσιν και στήση στρατόπεδον· αλλ' ηύρεν επί + της παραλίας 800 Αιτωλούς ετοίμους να την υπερασπίσωσιν. + Ο αρχηγός αυτών Μακρής, ο μόνος ίσως των συγχρόνων του + οπλαρχηγών της Δυτικής Ελλάδος, όστις δεν εφίλησέ ποτε + τουρκικήν ποδιάν, διότι έζη μέχρι της επαναστάσεως + αδιακόπως ως κλέπτης, περιπλανώμενος εις βουνά και εις + ερήμους, θέλων να δείξη το στράτευμα τούτο + πολυανθρωπότερον και επιφοβώτερον, διέσπειρεν άμα + ενύκτωσε τους στρατιώτας του επί της παραλίας και τους + διέταξε να τουφεκίζωσιν ολονυκτί ανάπτοντες και πολλά + πυρά· έπαιζαν δε και μουσικά όργανα, και οι στρατιώται + ευθύμουν χορεύοντες, τραγουδούντες και αλαλάζοντες. + Πρωίας δε γενομένης, καθ' ην ώραν οι Τούρκοι προσηύχοντο + και είς αυτών διελάλει μεγαλοφώνως κατά την συνήθειαν την + ενότητα του Θεού και την θείαν αποστολήν του προφήτου, + τινές των στρατιωτών ανέβησαν εις τα δένδρα προσευχόμενοι + και διαλαλούντες ως οι Τούρκοι και βλασφημούντες τον + προφήτην. Άλλοι δε, συνάζοντες χοίρους, τους ηνάγκαζαν + την ώραν της προσευχής των Τούρκων, σφίγγοντες τον λαιμόν + των, να γρυλλίζωσιν. Οι Τούρκοι, ακούσαντες τόσους + ασεβείς λόγους και τον από άκρου εις άκρον του ελληνικού + στρατεύματος οξύν γρυλλισμόν των βδελυρών παρ' αυτοίς + ζώων, ιδόντες και τόσην αφοβίαν απέπλευσαν την επαύριον + άπρακτοι, και ελλιμένισαν έμπροσθεν των Πατρών. Οι δε + Έλληνες, ους εξ αυτής της φυσικής ζωηρότητος και θερμής + φαντασίας των μικρόν τι αρκεί να μικροκαρδίση ή να + μεγαλοκαρδίση, ιδόντες την διττήν αποτυχίαν των εχθρών + κατά τα παράλια της Αιτωλίας ήρχισαν να λησμονώσιν όσα + έπαθαν. + + Μετά δε τας αλλεπάλληλους αποτυχίας των Ελλήνων πέραν του + Μακρυνόρους και τον εξ ανάγκης περιορισμόν αυτών εντεύθεν + των ορίων του Ξηρομέρου και του Βάλτου, ουδεμία απέμεινεν + ελπίς εις λύσιν της πολιορκίας της Κιάφας· ήρχισαν δε οι + έγκλειστοι και να πεινώσιν· η δε συσσώρευσις τόσων + χωρικών εντός τόσω στενού τόπου επήνεγκεν εντός ολίγου + και λοιμικήν· οι Αλβανοί επροσπάθουν δι' υποσχέσεων ν' + αποσπάσωσι των Σουλιωτών τους χωρικούς των· οι δε χωρικοί + έδιδαν ώτα ακοής εξ αιτίας της πείνας, της λοιμικής και + της απελπισίας. Καθ' ημέραν δε έγινετο λόγος μεταξύ + πολιορκούντων και πολιορκουμένων περί συμβιβασμού άλλοτε + μερικού και άλλοτε γενικού έως ού εσυμβιβάσθησαν + οριστικώς. Οι Σουλιώται συγκατένευσαν να παραδώσωσι την + Κιάφαν, αλλά δεν ηθέλησαν να μετοικίσωσιν εις μέρος + τουρκικόν, και απήτησαν να μεταβιβασθώσιν υπό Ιόνιον + σημαίαν εις την Επτάννησον. Οι Τούρκοι δεν αντείπαν, αλλ' + εχρειάζετο η συγκατάθεσις του μεγάλου αρμοστού των ιονίων + νήσων, και έστειλαν προς αυτόν και ούτοι και εκείνοι + πρέσβεις. Εν τοσούτω, αφ' ού προώδευσεν ο συμβιβασμός, οι + χωρικοί τη συγκαταθέσει των Σουλιωτών επανήλθαν εις τα + χωρία των και παρεδόθησαν εις τους γείτονας των αγάδας. + Εισηκούσθη και η προς τον μέγαν αρμοστήν πρεσβεία, και + υπεγράφη συνθήκη εν Πρεβέζη την 28 ιουλίου εν τη οικία + και υπό την εγγύησιν του εκεί Άγγλου προξένου, Μαϋέρου, + υποχρεούσα τους Τούρκους ν' αγοράσωσιν όσα είδη οι + Σουλιώται ήθελαν ν' αφήσωσιν ως περιττά εν τω φρουρίω, να + τοις δώσωσι φορτηγά ζώα προς μετακόμισιν των αδυνάτων και + των σκευών αυτών εις τον λιμένα, να πληρώσωσι τους + ναύλους, να τοις εγχειρίσωσιν ομήρους προς ασφάλειάν των + επί της εξόδου αυτών μέχρις ου έμβωσιν εις τα πλοία και + ν' απομακρύνωσι τα προς τον λιμένα στρατεύματα. Οι + Τούρκοι, προθέμενοι ν' απαλλαγώσιν όσον τάχιον των δεινών + τούτων εχθρών και προσηλώσωσι την προσοχήν των εις τα της + Αιτωλοακαρνανίας, όχι μόνον ταύτα έστερξαν, αλλά και + γρόσια 150,000 τοις έδωκαν επί λόγω μισθών οφειλομένων + αυτοίς παρά του Αλή, διότι άνευ τούτων δεν ήθελαν οι + Σουλιώται ν' απολύσωσι τον Χασάμπασαν, ον ως όμηρον τοις + είχε παραδώσει ο πάπος του Αλής επί της συμμαχίας των. + Υπό τους όρους τούτους έστειλαν εν πρώτοις εις τον + αιγιαλόν οι Σουλιώται τας οικογενείας και τα σκεύη των, + κατέβησαν την 2 σεπτεμβρίου και αυτοί ένοπλοι και + απέπλευσαν συν γυναιξί και τέκνοις υπό συνοδίαν αγγλικών + πολεμικών πλοίων εις Κεφαλληνίαν, όπου υπέστησαν + πολυήμερον κάθαρσιν διά την επικρατούσαν παρ' αυτοίς + λοιμικήν και την αναφανείσαν εντός του λοιμοκαθαρτηρίου + ευλογίαν. + + Παραδοθείσης της Κιάφας, η Αιτωλοακαρνανία έχασε το + προπύργιόν της. + + Διετέλει υπό τον Βρυώνην ο Μεχμέτ - Ρουσήτπασας, ο και + Κιουταχής, φρούραρχος της Άρτης, και διαπρέψας εν τη μάχη + του Πέτα. Άνθρωπος ούτος οξύς και τολμηρός, μεμφόμενος + τον αρχηγόν του ως αδρανή και ανάξιον και φιλοτιμούμενος + να φανή αξιώτερος και δοξασθή υπέρ εκείνον, εμίσθωσεν επί + δύο μήνας τρισχιλίους Αλβανούς, παρέλαβε και τον Ισμαήλ + Πλιάσαν αντίζηλον του Βρυώνη, και πλήρης ελπίδων να + υποτάξη την Αιτωλοακαρνανίαν διά των μικρών τούτων + δυνάμεων εξ αιτίας των δεινών της περιστάσεων, διέπλευσε + τον αμβρακικόν κόλπον και απέβη εις Λουτράκι αρχομένου + του αυγούστου, συγκατατεθέντος και του αρχηγού Βρυώνη + θέλοντος και μη θέλοντος, ως φοβουμένου τας προς την + Πύλην και τον Χουρσήδην κατ' αυτού αναφοράς του τολμηρού + Κιουταχή. + + Ο δε καταγινόμενος εις ασφάλειάν της άκρας του αμβρακικού + κόλπου Μαυροκορδάτος είχεν έλθει εις Μαχαλάν φέρων τα + απομεινάρια του τακτικού ολίγας ημέρας πριν αποβή ο + Κιουταχής εις Λουτράκι, τα άφησεν εκεί προς σύστασιν + στρατοπέδου, υπήγεν επί στρατολογία εις Μεσολόγγι και + Ανατολικόν και ανέβη έπειτα εις Βραχώρι προς επίβλεψιν ως + από κεντρικωτέρου μέρους των εσωτερικών πραγμάτων και + προμήθειαν των αναγκαίων του στρατοπέδου του Μαχαλά, + ούτινος εις αύξησιν κατεγίνοντο και προεστώτες και + οπλαρχηγοί. + + Ο δε Κιουταχής, αποβάς εις Λουτράκι και ευρών τον τόπον + αφύλακτον εξεστράτευσεν εις τα ενδότερα, έκαυσε καθ' οδόν + την Κατούναν, και φθάσας εις Παπαδάτας, χωρίον ημιώριον + απέχον του Μαχαλά, απήντησεν 60 Έλληνας εν τω μοναστηρίω + του προφήτου Ηλίου οδοιπορούντας προς το αρτιγενές + στρατόπεδον του Μαχαλά. Ούτοι, ευρεθέντες παρά προσδοκίαν + εν μέσω των εχθρών και μη δυνάμενοι να φύγωσι, κατέλαβαν + την παρακειμένην δυνατήν θέσιν του μικρού χωρίου Αετού + και τόσον γενναίως αντέστησαν ώστε οι περί τον Κιουταχήν, + φοβηθέντες μη επιπέσωσι και οι εν Μαχαλά, + ανεστρατοπέδευσαν εις Λουτράκι επί σκοπώ να μη + εκστρατεύσωσιν έως ού εισβάλη και η υπό τον Βρυώνην + μεγάλη δύναμις. Διέπρεψαν δε κατά την μάχην του Αετού + συμβάσαν την 10 αυγούστου ο Θεοδωράκης Γρίβας, ο Γιάννης + Τσαούσης, ο Στάθης Κατσαρός και ο Δημήτρης Παληογιάννης. + + Καθ' ον δε καιρόν εκάθητο ο Κιουταχής εν Λουτρακίω αργός, + οι εις τον Μαχαλάν πανταχόθεν συρρέοντες Έλληνες έγειναν + τρισχίλιοι και εξεστράτευσαν επί σκοπώ να ριφθώσιν αίφνης + διά νυκτός επί τους εχθρούς ως απροφυλάκτους. Αλλά + πλησιάσαντες και ευρόντες αυτούς παρά πάσαν προσδοκίαν + καλώς ωχυρωμένους και ετοίμους εις μάχην, δεν τους + εκτύπησαν και επανήλθαν εις Μαχαλάν άπρακτοι. Η δε + απροσδόκητος των εχθρών αύτη προετοιμασία έδωκεν αφορμήν + να υποπτεύσωσι πολλοί των Ελλήνων, ότι μεταξύ αυτών ήσαν + επίβουλοι ανακαλύπτοντες τω εχθρώ τα σχέδιά των. + Εφωράθησαν δε καί τινες σπερμολόγοι εμπνέοντες κακοβούλως + φόβον. Οι φανεροί ούτοι λόγοι εις απονέκρωσιν του λαού + και αι υποκρυπτομένης επιβουλής υποψίαι εγέννησαν μεταξύ + των συγκροτούντων το στρατόπεδον του Μαχαλά οπλαρχηγών + δεινάς λογοτριβάς και έφεραν μετ' ολίγον και την διάλυσιν + όλου του στρατοπέδου, ελθούσης της βεβαίας ειδήσεως ότι ο + εις Άρταν μεταβάς Βρυώνης ήτον έτοιμος να εισβάλη και + ούτος μετά πολυαρίθμων Αλβανών. + + Η είδησις της εγγιζούσης εισβολής και ο διασκορπισμός του + στρατοπέδου απήλπισαν τους δυστυχείς κατοίκους των μερών + εκείνων, οίτινες μήτε υπεράσπισιν βλέποντες, μήτε να + προσκυνήσωσι θέλοντες, έτρεχαν πληθηδόν εις τα παράλια + της Ακαρνανίας, ίνα διασωθώσιν εις το μέχρι της + επαναστάσεως έρημον νησίδιον του Καλάμου, το υπό την + κυβέρνησιν της Επταννήσου, φέροντες και όσην εδύναντο + περιουσίαν. Την απελπισίαν δε ταύτην εκορύφωσαν αι προς + αλλήλους τινών οπλαρχηγών της Δυτικής Ελλάδος, και μεταξύ + αυτών καί τινων των προκρίτων, διαιρέσεις, απειλούσαι + κατ' εκείνας τας ημέρας εμφύλιον πόλεμον, κατά μεν τα + Άγραφα μεταξύ Καραϊσκάκη και Ράγκου, κατά δε τον Βλωχόν + μεταξύ Σταΐκου και Βλαχοπούλου, κατά δε τα Κράβαρα μεταξύ + Πηλλάλα και Καναβού. Ο δε εμφύλιος ούτος πόλεμος, όπου + και αν εξερρήγνυτο, φόβος μέγας ήτο μη ετάραττε και τας + άλλας επαρχίας και τότε θα εκινδύνευε να χαθή αισχρώς όλη + η Δυτική Ελλάς αυτή αφ' εαυτής. + + Ο Βρυώνης δεν ήτον ούτε ως ο Χουρσήδης βαρύς και σκληρός, + ούτε ως ο Δράμαλης άσκεπτος και ορμητικός. Ήτο και αυτός + άλλοτε εκ των αυλικών του Αλή, εγνώριζε τους προεστώτας + και οπλαρχηγούς της Δυτικής Ελλάδος, και απελάμβανε την + υπόληψίν των. Πολλάκις έλαβεν αφορμήν να θαυμάση την + ανδρίαν των πολεμιστών εκείνου του μέρους και δεν + ηλαζονεύετο διά τας κατ' αυτών τελευταίας επιτυχίας του. + Διά ταύτα επεχείρησε, και πριν πέση η Κιάφα, να τους + ελκύση μάλλον διά λόγων ή να τους υποτάξη δι' όπλων, και + ανταπεκρίνετο φιλικώς μετά τινων των δυνατών εκείνων των + επαρχιών, και ιδίως μετά του Βαρνακιώτη, του μόνου + στρατηγού εν τη Αιτωλοακαρνανία. Οι δ' εν τοις πράγμασι + και αυτός ο Μαυροκορδάτος εγνώριζαν την περί ης ο λόγος + ανταπόκρισιν· αν δε και είχαν υπ' όψιν την πρόσφατον + αποσκίρτησιν του Γώγου και τα εις διάλυσιν του + στρατοπέδου του Μαχαλά σκευωρηθέντα, όλοι επίστευαν, ότι + οι μετά των Τούρκων ανταποκρινόμενοι Δυτικοελλαδίται ήσαν + πιστοί εις τον αγώνα, και ότι ενήργουν επ' αγαθώ της + κινδυνευούσης πατρίδος, εξαγοραζόμενοι τον καιρόν. + + Αφ' ού το στρατόπεδον του Μαχαλά διεσκορπίσθη, και οι + κάτοικοι απηλπισμένοι εγκατέλειψαν τας εστίας των, ο + Μαυροκορδάτος, βλέπων τον φανερόν κίνδυνον, μετέβη εις + Κωνοπίναν, όπου συνεκρότησε συμβούλιον, εν ώ παρευρέθησαν + διάφοροι πρόκριτοι και ο Βαρνακιώτης. Επρόκειτο περί του + ποιητέου, και όλοι οι παρευρεθέντες συνωμολόγησαν, ότι, + επί των δεινών εκείνων περιστάσεων, η φρόνησις απήτει να + πολιτευθώσι τον Βρυώνην, αλλ' επί μόνω τω σκοπώ να + κερδήσωσι καιρόν, έως ού συνδιαλλαγώσιν οι αντιφερόμενοι + οπλαρχηγοί, εγκαρδιωθώσιν οι πτοηθέντες λαοί της + Αιτωλοακαρνανίας και φθάση και η ημέρα τη ημέρα + αναμενομένη πελοποννησιακή επικουρία, διότι ήτο γνωστή η + διά την συμβάσαν φθοράν του Δράμαλη απαλλαγή των + Πελοποννησίων του επαπειλούτος αυτούς κινδύνου. Εκρίθη δε + συμφέρον να μη διακόψη ο Βαρνακιώτης την επί τω σκοπώ + τούτω μετά του Βρυώνη απατηλήν ανταπόκρισιν. Ο + Βαρνακιώτης αντέτεινε κατ' αρχάς επί λόγω, ότι, εν ώ + ανταπεκρίνετο επ' αγαθώ της πατρίδος, τινές τον + εσυκοφάντουν ως μελετώντα προδοσίαν· αλλ' επί τέλους + έδειξεν ότι επείσθη, ζητήσας και λαβών εις αναίρεσιν των + αδίκων κατ' αυτού, ως έλεγεν, υποψιών, έγγραφον παρά των + παρευρεθέντων, δι' ου τω εδίδετο άδεια να μη παύση μεν + διαπραγματευόμενος δι' ων ενόμιζε καταλληλοτέρων τρόπων, + αλλ' εξαγοραζόμενος μόνον τον καιρόν (α). Λαβών δε το + ζητηθέν έγγραφον, παρέλαβε και τον Γιαννάκην Ράγκον και + απήλθε μεσούντος του σεπτεμβρίου εις Άρταν, μήτε τους + υπογράψαντας προκρίτους προειδοποιήσας, μήτε την άδειαν + του Μαυροκορδάτου, όστις ήτον η Αρχή του τόπου και + συνυπέγραψε, λαβών ή ζητήσας. Παρηκολούθησε δε μετ' + ολίγον τον Βαρνακιώτην εις Άρταν και ο Ανδρέας Ίσκος. + + Ευμενώς και εντίμως εδέχθη τον Βαρνακιώτην ο Βρυώνης και + διά την αντιπροσωπείαν του και διά την σημασίαν του, και + τόσον τον έθελξε δι' όσων τω υπεσχέθη, ώστε τον έφερεν + εις παντελή λήθην του αληθούς σκοπού της αποστολής του. + Επανελθών δε ο Βαρνακιώτης μετ' ολίγον εις τα ίδια + εκάλεσεν αμέσως παρ' αυτώ τους προκρίτους των επαρχιών + εις σύσκεψιν, και ειδοποίησε περί τούτου και τον + Μαυροκορδάτον, αλλά δεν ωμολόγησεν ότι επροσκύνησεν. + + Ο Μαυροκορδάτος και πολλοί πρόκριτοι ευρίσκοντο προς τα + Κάτω Γεφύρια καθ' ην ημέραν έφθασαν τα προς αυτούς + γράμματα του Βαρνακιώτη· ήσαν δε ανήσυχοι δι' όσα + ήκουσαν, και απεποιήθησαν ευσχήμως την πρόσκλησίν του, + φοβούμενοι μη κρατηθώσι και παραδοθώσιν εις τον Βρυώνην· + εκάλεσαν δε αυτοί αυτόν εις συνέντευξιν επί σκοπώ ν' + ανακαλύψωσι την αλήθειαν, σκεπτόμενοι, ότι, αν ήτον + ένοχος, θα παρήκουεν, ει δε και ήτον αθώος, θα υπήκουεν. + Αλλά την αυτήν ημέραν, 23 σεπτεμβρίου, ανεκαλύφθη όλη η + αλήθεια, διότι τοις εστάλησαν άλλοθέν τινα των + αμνηστηρίων του Βρυώνη προς διαφόρους οπλαρχηγούς των + επαρχιών της Δυτικής Ελλάδος, καί τινα γράμματα του + Βαρνακιώτη προς αυτούς κατακρίνοντος τον εθνικόν αγώνα, + ως κινηθέντα και διατηρούμενον υπό ετεροχθόνων και + τυχοδιωκτών επ' ωφελεία αυτών, και συμβουλεύοντος αυτούς + να προλάβωσι την άφευκτον καταστροφήν του τόπου, και + ασφαλίσωσι τα συμφέροντά των διά της προθύμου και + ειλικρινούς υποταγής των εις την υψηλήν Πύλην. + + Τοιαύτη διαγωγή και τοιαύται προτροπαί εν τοιούτοις + καιροίς τοιούτου ανδρός, παρασύραντος και τον οπλαρχηγόν + του βάλτου Ανδρέαν Ίσκον και τον συνοπλαρχηγόν του + Γιαννάκην Ράγκον και τον Γεωργάκην Βαλτινόν, έφεραν + χείριστα αποτελέσματα εν τη Δυτική Ελλάδι, διότι αι δυο + πολεμικώτεραι επαρχίαι της, το Ξηρόμερον και ο Βάλτος, αι + προφυλακίδες της, η μεν προς το Μακρυνόρος η δε προς τον + αμβρακικόν κόλπον, εθεωρούντο έκτοτε ως προσκυνήσασαι· + μέγας δε φόβος ήτο μη και άλλαι επαρχίαι εμιμούντο το + παράδειγμά των. + + Αλλ' όσον μεγάλα ανεφάνησαν τα περιστοιχίζοντα τον + εθνικόν αγώνα δεινά, τόσον ο Μαυροκορδάτος και οι λοιποί, + οι μείναντες πιστοί εις την πατρίδα, ηύξησαν τον ζήλον + των υπέρ της τιμής και της σωτηρίας αυτής. Άνω κάτω + εκινούντο οι πατριώται ούτοι θαρρύνοντες τον λαόν, + συνιστώντες νέα στρατόπεδα και καταλαμβάνοντες διαφόρους + θέσεις αλληλοδιαδόχως, αν και η εισχωρήσασα εις τα + σπλάγχνα της Αιτωλοακαρνανίας επιβουλή και τα στρατόπεδα + διέλυε και τους άλλους πατριωτικούς αγώνας των παρέλυεν + (β). + + Εν τούτοις, καθώς προανηγγέλθη, ο Βρυώνης διέβη + ανεμποδίστως μετά επτακισχιλίων ή οκτακισχιλίων Αλβανών + τα στενά του Μακρυνόρους και εστρατοπέδευσε κάτωθεν της + Λεπενούς· εκεί υπήγεν εις έντευξίν του ο Κιουταχής, και + εκείθεν πρώτος ούτος επέρασε μετά των υπ' αυτόν τον + ποταμόν. Οι δε απομείναντες εν τοις χωρίοις όθεν + διέβαινεν ο εχθρός Χριστιανοί, μη δυνάμενοι να τα + φυλάξωσιν απάτητα, τα έκαιαν και έφευγαν· έκαυσαν και το + Βραχώρι την αυγήν της αυτής ημέρας καθ' ην εισήλθεν εις + αυτό περί το εσπέρας ο Κιουταχής. Τοιουτοτρόπως οι + Τούρκοι επροχώρουν μεν πάντη ανεπηρέαστοι εντός της + Αιτωλίας, αλλ' ουδαμού απήντων ψυχήν γεννητήν, και πέριξ + αυτών δεν έβλεπαν ειμή καπνούς, φλόγας, και παντελή + ερημίαν. + + Ο δε Κιουταχής διέμεινεν ημέρας τινας εν Βραχωρίω, έως ού + ήλθεν εκεί και ο Βρυώνης μετά του λοιπού στρατεύματος, + και τότε εξεστράτευσαν όλοι ομού προς τα κάτω μέρη της + Αιτωλοακαρνανίας αφήσαντες εν Βραχωρίω ικανήν φρουράν. Ο + δε Μαυροκορδάτος, ο Μπότσαρης, ο Τσόγκας, ο Βλαχόπουλος, + ο Μακρής και άλλοι πιστοί οπλαρχηγοί, κατέλαβαν διαφόρους + θέσεις επ' ελπίδι αντιστάσεως· αλλ' αδύνατοι όντες + ενώπιον τόσων δυνάμεων ηναγκάζοντο επί τη προσεγγίσει του + εχθρού να υποχωρώσιν. + +Οκτώβριος Η τελευταία θέσις, ην κατέλαβαν, ήτο το + Κεφαλόβρυσον, δύο ήμισυ ώρας μακράν του Μεσολογγίου, όπου + διέμειναν τέσσαρας ημέρας· αλλά και ταύτην εγκατέλειψαν + επελθόντων των εχθρών την 21 Οκτωβρίου και εσκορπίσθησαν· + και οι μεν εντόπιοι οπλαρχηγοί ανέβησαν τα βουνά, ο δε + Κίτσος και ο Μπότσαρης, οι μη έχοντες επαρχιακάς + οπλαρχηγίας, εισήλθαν καταδιωκόμενοι υπό των εχθρών και + κακώς έχοντες εις Μεσολόγγι, όπου είχε καταφύγει τέσσαρας + ημέρας προτού και ο Μαυροκορδάτος. + + Διελθόντες δε οι εχθροί ανεπηρέαστοι το Κεφαλόβρυσον + έπεσαν την αυτήν ημέραν εις την έξωθεν του Μεσολογγίου + πεδιάδα άνωθεν των εκκλησιών του αγίου Δημητρίου και του + αγίου Αθανασίου, μηδενός αντιμαχομένου, και επροχώρησαν + αυθημερόν προς τα κατ' ανατολάς του Μεσολογγίου χωρία + Μποχώρι και Γαλατάν, ήρπασαν τας εκεί τροφάς των Ελλήνων + και ηχμαλώτευσαν καί τινας γυναίκας και παιδία· την δε 25 + επανήλθαν έξωθεν του Μεσολογγίου και εστρατοπέδευσαν 4 + μεν Κιουταχής κατά τον άγιον Αθανάσιον, ο δε Βρυώνης κατά + τον άγιον Δημήτριον· ύψωσαν δε διά νυκτός και + κανονοστάσια επί των ερειπίων της εκκλησίας του αγίου + Γεωργίου εντός πιστολιάς από του τείχους της πόλεως, και + επέθηκαν κανόνια και βομβοβόλους. Παρηκολούθουν δε τα + εχθρικά στρατεύματα ο Γώγος, ο Βαρνακιώτης, ο Ίσκος, ο + Γιαννάκης Ράγκος και ο Γεωργάκης Βαλτινός. Προ ολίγων δε + ημερών είχαν καταπλεύσει εις τον λιμένα του Μεσολογγίου + και τρία πολεμικά πλοία υπό τον εν Πάτραις Ισούφην, ώστε + την 25 η πόλις του Μεσολογγίου επολιορκείτο διά ξηράς και + θαλάσσης. + + + + 1822 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΛΗ'. + + + + &Συγκρούσεις κατά ξηράν έμπροσθεν Ναυπλίου. — Ναυμαχία εν + τω αργολικώ κόλπω και ανάπλους του τουρκικού στόλου. — + Εμπρησμός δικρότου εν Τενέδω — Παράδοσις Ναυπλίου.& + + ΟΥΤΕ η επί της εισόδου του Δράμαλη λυθείσα διά ξηράς + πολιορκία του Ναυπλίου επανελήφθη μετά την έξοδον αυτού + από της Αργολίδος, ούτε αι μεταξύ Κορίνθου και Άργους + στενοτοπίαι εφυλάχθησαν μετά την εις Τριπολιτσάν ανάβασιν + του Κολοκοτρώνη. Πάμπολλοι Έλληνες, διαταχθέντες εις + φρούρησιν των στενοτοπιών και διατήρησιν της πολιορκίας, + διεσπάρησαν εις τας επαρχίας της Πελοποννήσου, οι μεν + προς φύλαξιν οι δε προς πώλησιν των πλουσίων λαφύρων· + ώστε οι εν Ναυπλίω Τούρκοι, αντιλήπτορας έχοντες και τους + εισελθόντας μετά του Αλή ιππείς, εξήρχοντο ανεμποδίστως + και αφόβως εις τα πέριξ του φρουρίου βόσκοντες τους + ίππους των και αρπάζοντες ό,τι εύρισκαν. Τούτο θεωρών ο + εν Μύλοις διατρίβων Πετρόμπεης διέταξε πεντακοσίους + Μανιάτας και κατέλαβαν την παραθαλασσίαν θέσιν του + Κιοσκίου· είχαν δε εις υπεράσπισιν ούτοι και δύο + κανονοφόρους· + +Αύγουστος αλλά την 8 αυγούστου εξελθόντες του Ναυπλίου + 50 ιππείς και 600 πεζοί απεδίωξαν τους 500 κακώς έχοντας, + φονεύσαντές τινας αυτών, θαλασσώσαντες πολλούς και + αιχμαλωτίσαντες 14, εν οις και τους οπλαρχηγούς Ραβούλιαν + Καββαλαράκην και Θεοδωρήν Κουμοντάκον. Μετά το πάθημα + τούτο βλέποντες οι Έλληνες τους Τούρκους περιφερομένους + αφόβως εσκέφθησαν να τους βλάψωσι δι' ενέδρας. Πολλοί + Τούρκοι εξήλθαν την 14 και επροχώρησαν επί συγκομιδή + καρπών εις Κούτσι, όπου ενέδρευάν τινες Έλληνες, οίτινες + θέλοντες να παρασύρωσι τους εχθρούς μακρότερον ησύχαζαν· + αλλ' είς αυτών θελχθείς εκ της λάμψεως των αργυρών όπλων + ενός Τούρκου, αναβάντος εις συκήν, τον ετουφέκισε και τον + έρριψε νεκρόν. Εξ αιτίας του περιστατικού τούτου + εξεφανερώθησαν οι Έλληνες εκ διαφόρων μερών όπου + ενέδρευαν, έζωσαν τους εχθρούς, τους έτρεψαν, εφόνευσαν + 26 και εζώγρησαν 18, ους έδωκαν εις ανταλλαγήν των + προσυλληφθέντων 14 Μανιατών· εζώγρησαν και ίππους, και + ημιόνους, και καμήλους, εφονεύθησαν δε και 2 Έλληνες και + επληγώθησαν 5. Κατά την ημέραν δε ταύτην ο αδελφός του + Νικήτα Νικολός Σταματελόπουλος, αρχηγός των έξωθεν του + Ναυπλίου Ελλήνων, καταδιώκων Τούρκον καθήμενον επί + αργυροστολίστου ίππου, εφονεύθη υπ' αυτού καθ' ην στιγμήν + έδραξε τους χαλινούς του ίππου του· διεκρίνετο δε ο + φονευθείς ως ανδρείος και φιλεύτακτος. + + Ο δε οθωμανικός στόλος, αφ' ού διέμεινεν ανωφελώς εν + Πάτραις υπέρ τον μήνα, καθ' όν καιρόν η παρουσία του ήτο + τόσον αναγκαία εν τη Αργολίδι προς διατήρησιν του υπό τον + Δράμαλην στρατού και λύσιν της πολιορκίας του Ναυπλίου, + απέπλευσε την 27 υπό τον νέον καπητάμπασαν, +Σεπτέμβριος και την 7 σεπτεμβρίου εφάνη έξωθεν της Ύδρας και των + Σπετσών. + + Ελθούσης δε της ειδήσεως, ότι έπλεε προς το Ναύπλιον, + κατέλιπαν τον θαλασσόπυργον οι φυλάσσοντες αυτόν, και + έμειναν εις φύλαξιν αυτού 48 ώρας δύο μόνον γέροντες, ο + μεν Υδραίος ο δε Σπετσιώτης, και ο φιλέλλην Χάνης· μετά + δε ταύτα εισήλθαν 20 Επτανήσιοι υπό τον Σεμπρικόν και + άλλοι τόσοι Χειμαριώται υπό τον Γράμζην, και ούτως + ησφαλίσθη το μικρόν εκεί φρούριον. + + Οι Έλληνες υπέθεσαν, ότι ο στόλος εσκόπευεν όχι μόνον να + τροφοδοτήση το Ναύπλιον, αλλά και ν' αποβιβάση + στρατεύματα εις Σπέτσας· διά τούτο επρόλαβαν οι + Σπετσιώται και μετεβίβασαν εις Ύδραν τας γυναίκας και τα + τέκνα των, και μετέφεραν έξωθεν και στρατιώτας προς + υπεράσπισιν του τόπου των· 60 δε πολεμικά πλοία και 10 + πυρπολικά υπό τον Μιαούλην παρέπλεαν εις ματαίωσιν του + ρηθέντος διττού σκοπού. Επειδή δε η ναυτική δύναμις των + Ελλήνων ήτον ανεπαρκής, ο Μιαούλης εσχεδίασε να την + αντιτάξη όλην ηνωμένην, και διέταξε να πλέη όλη ομού + μεταξύ της πελοποννησιακής παραλίας και των νήσων Ύδρας + και Σπετσών αλλ' ο εχθρικός στόλος εκινήθη τόσον + επιδεξίως παρά πάσαν προσδοκίαν, ώστε διέπλευσε την 8 τον + μεταξύ Ύδρας και Σπετσών πορθμόν, και διεχώρισε τα + ελληνικά πλοία τα μεν προς ανατολάς τα δε προς δυσμάς, εν + οις και η ναυαρχίς. Ο Μιαούλης, όσον γενναίος τόσον και + συνετός, επιμένων εις το πρώτον του σχέδιον, επόδισε και + έπλεε πλησίστιος προς το Χέλι επί της πελοποννησιακής + παραλίας, εις προσβολήν του εχθρικού στόλου, αν επειράτο + να πλεύση εις Ναύπλιον· διέταξε δε όλα τα πλοία να + παρακολουθήσωσιν. Αλλ' οι πλοίαρχοι Αντώνης Κριεζής, + Ανάργυρος Λεμπέσης και Λεονάρδος Θεοδωρής, ων τα πλοία + ευρέθησαν προς ανατολάς, υποθέτοντες ότι ο ναύαρχος + απεμακρύνετο επί σκοπώ να παρεκκλίνη την μάχην, + παρήκουσαν και έπλευσαν εις το μέσον του εχθρικού στόλου. + Εκ των τριών δε τούτων πλοίων το μεν του Λεονάρδου ήτο + πυρπολικόν, τα δε του Λεμπέση και Κριεζή πολεμικά, άτινα + και ήρχισαν εις έκπληξιν εχθρών και φίλων να + κανονοβολώσιν. Ο ναύαρχος, ιδών απροσδοκήτως ότι ανετράπη + τα σχέδιόν του, εστράφη εις τα οπίσω και διέταξε τα άλλα + πλοία να συμπαραπλέωσιν. Εν τούτοις η προς δυσμάς μοίρα + κατεδιώκετο, και κινδυνεύουσα να πάθη επλησίασε προς το + νησίδιον του Δοκού, όπου δεν ήτο δυνατόν να πλησιάσωσι τα + μεγάλα του εχθρού πλοία· πολλά όμως μικρότερα επλησίασαν + προστατευόμενα υπό των μεγάλων, έως ού ο Πιπίνος + εκόλλησεν εις έν αλγερινόν το πυρπολικόν του· αλλά 50 + γενναίοι Αλγερίνοι εισεπήδησαν και το εξεκόλλησαν· πλην + και οι 50, φλογισθέντος αυτού, οι μεν εκάησαν οι δε + πεσόντες εις την θάλασσαν επνίγησαν· εφοβήθησαν όμως εξ + αιτίας του συμβάντος τούτου τα άλλα πλοία του εχθρικού + στόλου και απεμακρύνθησαν. Τοιουτοτρόπως απηλλάγη η + ελληνική εκείνη μοίρα· αλλά μη δυναμένη να πλεύση προς + τον ναύαρχόν της εξ αιτίας της θέσεώς της προσώρμισε σώα + παρά την πελοποννησιακήν παραλίαν αντικρύ της Ύδρας. Εν + δεινή θέσει ευρέθησαν και πλοία της προς ανατολάς μοίρας, + ώστε ολίγα, εν οις και η ναυαρχίς, ήλθαν όπου εμάχοντο τα + του Κριεζή και του Λεμπέση· ήσαν δε τα προσελθόντα τα του + Σαχτούρη, του Χατσή - Αναργύρου, του Παναγιώτα, του + Δημήτρη Μιαούλη, του Τσούπα, του Ράφτη και του Λαχανά. Η + μικρά δε αύτη δύναμις επολέμησε μέχρι της εσπέρας, και + δεν άφησε τον εχθρικόν στόλον να πλεύση, καθώς εμελέτα, + εις τον αργολικόν κόλπον. Νυκτός δε γενομένης, ο μεν + τουρκικός στόλος εξεπελάγισεν, ο δε ελληνικός έμεινεν + εντός του πορθμού. Την ακόλουθον ημέραν εκανοβολήθησαν + μακρόθεν οι δύο στόλοι ικανήν ώραν διαρκούσης άκρας + νηνεμίας. Την δε επιούσαν καθώς και την παρελθούσαν νύκτα + εφεγγοβόλουν όλα τα πλησίον βουνά της Πελοποννήσου, και + δι' όλης της ημέρας καθώς και δι' όλης της νυκτός οι επί + των νήσων Ύδρας και Σπετσών και οι κάτοικοι των αντικρύ + χωρίων Κρανιδίου και Ερμιόνης όλοι εγρηγόρουν· + συνέρρευσαν δε προς το παράλιον και πολλοί άλλοι ένοπλοι + άλλοθεν. Την δε υστεραίαν οι στόλοι έμειναν άπρακτοι, αν + και ο εχθρικός επλησίασε ταις Σπέτσαις· ταις επλησίασε + και την 11, αλλ' ουδέ και τότε εκανονοβόλησε. Την δε 12 + επροχώρησεν ολόσωμος προς το Ναύπλιον· ωπισθόπλεε και ο + ελληνικός σκοπεύων να τον κτυπήση προς τον μυχόν του + κόλπου, όπου εναυλόχουν τινά πυρπολικά. Αλλ' ο εχθρικός, + προχωρήσας έως ού απείχε του Ναυπλίου 10 μίλια, + ανεκώχευσεν αιφνιδίως και έστειλεν εις την πόλιν πλοίον + υπό σημαίαν αυστριακήν φέρον τροφάς. Το πλοίον τούτο + συνελήφθη υπό των αίφνης έμπροσθεν αυτού αναφανέντων + πυρπολικών του Τσερεμέ και του Θεοδωρή Υδραίων· ευρέθησαν + δε και γράμματα εν αυτώ στελλόμενα παρά του καπητάμπασα + προς τας εν Ναυπλίω Αρχάς και λέγοντα, ότι τα πάντα ήσαν + λίαν καλά, ότι το Σούλι έπεσε και όλοι οι εν αυτώ άπιστοι + κατηφανίσθησαν, ότι ο επανελθών εις Κόρινθον βασιλικός + στρατός δεν εβλάφθη και επανέστρεφεν εις Άργος, ότι νέα + στρατεύματα παρηκολούθουν υπό την οδηγίαν του Χουρσήδη, + ότι ναυμαχήσας ο αήττητος στόλος, 6 ελληνικά πλοία + εβύθισε και 2 έκαυσε, και ότι ο καπητάμπασας δεν έκρινεν + εύλογον να εισπλεύση, διότι ήσαν τα νερά ρηχά, και διότι + εβεβαιώθη, ότι 6 πυρπολικά των απίστων ήσαν πλησίον του + φρουρίου παραφυλάττοντα, και 10 εν τω λιμένι των Σπετσών, + και διά τούτο έστελλε το περί ου ο λόγος πλοίον φέρον + τροφάς, διανοούμενος να στείλη και άλλας. Και ταύτα μεν + περιείχαν εν περιλήψει τα γράμματα (α). Ο δε εχθρικός + στόλος ούτε κατά των απέμπροσθεν αυτού συλλαβόντων το + περί ου ο λόγος αυστριακόν πλοίον εκινήθη, ουδέ άλλας + τροφάς επεχείρησε να στείλη· αλλά επόδισε την επιούσαν + και εξήρχετο εν τοσαύτη βία, ώστε, αφ' ού αφώπλισε κατά + τα παράλια της Λακωνίας έν δικάταρτόν του ως βραδύπλουν, + το έκαυσεν· επειδή δε ο άνεμος ήτον ολίγος δεν εξέπλευσεν + όλος του κόλπου ειμή την υστεραίαν παρακολουθούμενος υπό + του ελληνικού, κανονοβολών μακρόθεν και κανονοβολούμενος. + Κατά την αυτήν ημέραν εκάθησε προς το νότειον μέρος της + Ύδρας έν δίκροτον· αλλά, μετακομισθέντων των κανονίων του + εις άλλο πλοίον, εξεκάθησε πριν φθάσωσι τα κατ' αυτού + κινηθέντα πυρπολικά. Την δε 15, πνέοντος ανατολικού + ανέμου, εξεπελάγισεν ο εχθρικός στόλος και κατέπλευσεν + εις Σούδαν· επανέπλευσε τότε και ο ελληνικός εις τους + λιμένας του. Ερχόμεθα τώρα να εξηγήσωμεν τον αιφνίδιον + ανάπλουν του εχθρικού στόλου. + +Αύγουστος Αρχομένου του αυγούστου ο τότε αρχηγός της εν + τω Αιγαίω γαλλικής μοίρας Βιελλάς κατέπλευσε την νύκτα + εις τον λιμένα του Ναυπλίου επί της φρεγάτας Fleur de + lis. Την δε επαύριον κατέπλευσεν εις τον αυτόν λιμένα και + ο αρχηγός της αγγλικής Χαμιλτών επί της Καμβρίας. Η εν + Μύλοις τότε κυβέρνησις έστειλέ τινα εις χαιρετισμόν των + μοιράρχων παρακαλούσα αυτούς να μη λάβωσι συγκοινωνίαν + μετά των εν Ναυπλίω. Ο Χαμιλτών εδέχθη προθύμως την + δικαίαν ταύτην αίτησιν· αλλ' ο συνάδελφός του Βιελλάς την + απέρριψεν αποτόμως· έστειλε δε και αξιωματικόν προς την + ελληνικήν κυβέρνησιν απαιτών γρόσια 35 χιλιάδας, τας μεν + 30 εις αποζημίωσιν του φορτίου του υπό γαλλικήν σημαίαν + πλοίου Λ ι σ τ ό κ ο υ, κρατηθέντος υπό του φρουράρχου + Μονεμβασίας Γιάννη Μαυρομιχάλη και διά της βίας + εκφορτωθέντος τον παρελθόντα απρίλιον, τας δε 5 επί λόγω + άλλων αποζημιώσεων. Η κυβέρνησις υπεσχέθη την απόδοσιν + και της μιας και της άλλης ποσότητος μετά διμηνίαν, και ο + Βιελλάς έστερξεν· αλλά την 31, ό εστι πριν παρέλθη η + προθεσμία, και καθ' ας ημέρας ανεμένετο ο τουρκικός + στόλος, επανέπλευσεν ο μοίραρχος ούτος εις τον λιμένα του + Ναυπλίου επί της φρεγάτας του, σύμπλους έχων μίαν γαβάραν + και μίαν γολέτταν. Ο Μιαούλης, πολιορκών την πόλιν, + έστειλε τον Σαχίνην εις χαιρετισμόν του και τον + παρεκάλεσε να μη κοινωνήση μετά των εν τη πολιορκουμένη + πόλει· αλλ' εκείνος όχι μόνον απέρριψε την παράκλησιν, + αλλ' απήτησεν αμέσως τας αποζημιώσεις επί απειλή βίας. + Εις μάτην η κυβέρνησις επεκαλέσθη την εκπληρώσιν του όρου + της προθεσμίας· υπείκουσα δε εις την ανάγκην υπεσχέθη να + πληρώση εντός έξ ημερών. + +Σεπτέμβριος Η προθεσμία αύτη έληξε την 8 σεπτεμβρίου, + καθ' ην, μη δοθέντων των χρημάτων, παρέστη ο Γάλλος μετά + του στολίσκου του έμπροσθεν της Ύδρας, εν ώ εμάχοντο οι + στόλοι, και χωρίς ν' αναλογισθή την κρίσιμον θέσιν των + πραγμάτων κατ' εκείνην την ημέραν, μετέπεμψε τον Νέγκαν, + και επί λόγω της μη αποδόσεως των χρημάτων κατά την + τελευταίαν υπόσχεσιν της κυβερνήσεως απήτει τους επί της + γολέττας αυτού Τούρκους, τους ως ομήρους δοθέντας τη + ελληνική κυβερνήσει παρά των εν Ναυπλίω Τούρκων, καθ' όν + καιρόν υπεγράφη η περί της παραδόσεως του φρουρίου + σύμβασις. Ο Νέγκας απέρριψε την απαίτησιν, ο δε Βιελλάς + έστειλε ν' αφαρπάση τους εν τη γολέττα ομήρους, μηδόλως + αναλογισθείς ότι αποσπών αυτούς απέσπα την μόνην εγγύησιν + της ασφαλείας της ζωής των εν Ναυπλίω ομήρων Ελλήνων. + Αλλ' οι ναύται της γολέττας επρόλαβαν και τους + απεβίβασαν. Τότε η φρεγάτα εκανονοβόλησε την υπό τα + κανονοστάσια της Ύδρας απειθή γολέτταν, την ετρύπησε και + επλήγωσε δύο ναύτας εν αυτή, και μίαν έγκυον γυναίκα επί + του παραθαλασσίου. Την εσπέραν δε της αυτής ημέρας τα + γαλλικά πλοία ηγκυροβόλησαν κατά την δυτικήν άκραν της + νήσου των Σπετσών. Την δε 12 έστειλεν ο αρχηγός των προς + τον καπητάμπασαν ένα των αξιωματικών εις επίσκεψιν αυτού + και εις συμβιβασμόν του συνήθους διά κανονίων αμοιβαίου + χαιρετισμού· αλλ' έστειλε διά της αυτής ευκαιρίας καί + τινα Άραβα προ καιρού αιχμάλωτον εν Ύδρα, ελευθέρως + περιφερόμενον εκεί και καταφυγόντα εις την γαλλικήν + φρεγάταν, εν ώ αύτη ευρίσκετο έμπροσθεν της Ύδρας. Μετ' + ολίγην ώραν, αφ' ού οι ρηθέντες έφθασαν εις την + οθωμανικήν ναυαρχίδα, ανεχώχευσε παρά πάσαν προσδοκίαν ο + στόλος, απέστειλε το συλληφθέν αυστριακόν, και επόδισεν. + Εκ της περιστάσεως ταύτης και εκ της εννοίας των + συλληφθέντων γραμμάτων απέδωκαν τον αιφνίδιον ανάπλουν + του στόλου οι μεν εις τας προς τον καπητάμπασαν + ανακοινώσεις του ευμενώς προς τους Τούρκους και δυσμενώς + προς τους Έλληνας διακειμένου Βιελλά, μαθόντος εξ ών + έλαβε συνεντεύξεων μετά των Ελλήνων, ότι εναυλόχουν + πυρπολικά προς το βάθος του λιμένος καιροφυλακτούντα να + καύσωσι τον στόλον επί του είσπλου, οι δε εις μόνας τας + ανακαλύψεις του άραβος. Τοιουτοτρόπως ο άνανδρος Μεχμέτης + απέφυγε την επαπειλουμένην εντός του αργολικού κόλπου + βλάβην του στόλου του ίσως δε και αυτόν τον όλεθρόν του. + Ο δε Γάλλος μοίραρχος έλαβε μετ' ολίγας ημέρας όσα + χρήματα εζήτει και ανεχώρησεν· αλλ' η αξιόμεμπτος διαγωγή + του κατεκρίθη υπό της φιλανθρώπου και φιλέλληνος Γαλλίας + και επέφερε την ανάκλησίν του. + +Οκτώβριος Διατρίψας δε ο οθωμανικός στόλος ημέρας τινας + εν τω λιμένι της Σούδας προς αναψυχήν των ναυτών, + απέπλευσε την 8 Οκτωβρίου, περιήλθε τινας νήσους του + Αιγαίου, και έρριψεν άγκυραν έμπροσθεν Σύρας και Μυκώνου. + Οι φιλότουρκοι της Σύρας έσπευσαν να προσφέρωσι την + βαθείαν υπόκλισίν των τω καπητάμπασα, αποστείλαντες τους + προεστώτας των εις την ναυαρχίδα (β). Αλλ' οι Μυκώνιοι, + αντί ύδατος και γης, τω επρόσφεραν πυρίτιδα και βόλια, + και όλοι ένοπλοι έτρεψαν εις φυγήν 100 Αλγερινούς + αποβάντας είς τινα άκραν της Μυκώνου επί αρπαγή + αιγοπροβάτων και εφόνευσαν καί τινας αυτών. Ο στόλος δεν + έκρινεν εύλογον να παιδεύση την αυθάδη νήσον, μήτε να + ρίψη άγκυραν έμπροσθεν άλλης τινός, αφ' ού μάλιστα + παραπλέων την Τήνον (γ), είδε μέγα πλήθος ενόπλων ετοίμων + εις αντίστασιν αλλ' έπλευσε κατ' ευθείαν εις Τένεδον. Εν + ώ δε ανέμενεν εκεί τας διαταγάς του σουλτάνου, σφοδράς + τρικυμίας επελθούσης, πολλά πλοία διεσκορπίσθησαν, τινά + δε και εβλάφθησαν. Μετά το συμβάν τούτο εξέπλευσαν των + Ψαρών δύο πυρπολικά, το μεν υπό τον Κανάρην, το δε υπό + τον Μπρατσάνον, συνέπλεαν δε και δύο μυστικά, το μεν υπό + τον Καλαφάτην, το δε υπό τον Σαρίανην, και εν αγνοία των + προφυλακίδων έπεσαν τα πυρπολικά εις το μέσον του στόλου + τα εξημερώματα της 27 και ερρίφθησαν επί δύο δίκροτα, το + μεν υπό τον Μπρατσάνον επί την ναυαρχίδα, τα δε υπό τον + Κανάρην επί την υποναυαρχίδα. Η ναυαρχίς διεσώθη κόψασα + τας αγκύρας της, αλλ' η υποναυαρχίς κατεφλέχθη. Χίλιοι + εξακόσιοι ήσαν οι εν αυτή ναύται και στρατιώται, εξ ών 15 + μόνον διεσώθησαν. Μετά το κατόρθωμα τούτο οι μεν ναύται + των δύο ελληνικών πυρπολικών έπλευσαν επί των εφολκίων + προς την Λίμνον, και μη ευρόντες εκεί τα μύστικα + κατέπλευσαν εις Σκύρον, όπου τα ηύραν, και επανήλθαν όλοι + αβλαβείς εις Ψαρά· ο δε εχθρικός στόλος ανήχθη όλος + έντρομος και εισέπλευσε τον Ελλήσποντον, ταπεινωθείς + κατέμπροσθεν των εμπορικών πλοίων της Ελλάδος και αφήσας + τους μεγαλοτόλμους ναύτας της θαλασσοκράτορας. Φόβος και + τρόμος κατέλαβε μετά τα συμβάντα ταύτα τας νήσους και τας + παραθαλασσίους πόλεις της αυτοκρατορίας τας υπό Τούρκων + κατοικουμένας. Εν Σμύρνη, εν Χίω, εν Μιτυλήνη, παντού + ηγωνίζοντο οι Τούρκοι δι' ων εδύναντο τρόπων όχι πλέον + πώς να καταδιώξωσι τους εχθρούς των, αλλά πώς να + ασφαλισθώσιν από της καταδιώξεως των θαλασσινών της + Ελλάδος, και κυρίως των γειτόνων των Ψαριανών (δ), + οίτινες περιέπλεαν ως θαλασσοκράτορες όλα τα παράλια, + καταστρέφοντες, λεηλατούντες και εκφοβίζοντες τους + παραθαλασσίους εχθρούς των. Εις τόσην δε έφθασαν οι + θαλασσινοί της Ελλάδος τόλμην κατ' εκείνον τον καιρόν, + και τόσον κατεφρόνησαν τους εχθρούς των, ώστε 4 πλοία της + Κάσσου κατέσχαν εν τω λιμένι της Δαμυάτης, πόλεως πλησίον + των εκβολών του Νείλου και αντικρύ του Δέλτα, 13 πλοία + παραλαμβάνοντα τροφάς εις χρήσιν του τουρκικού στόλου, + ήρπασαν ικανά χρήματα ευρεθέντα εν αυτοίς, και + μεταγγίσαντες όλας τας τροφάς εις τρία των κατασχεθέντων + πλοίων απήγαγαν αυτά εις την πατρίδα των χωρίς όμως να + εγγίσωσι την εν αυτοίς ευρεθείσαν ευρωπαϊκήν ιδιοκτησίαν. + Μετά τινας δε ημέρας 2 πλοία ψαριανά συνέλαβαν 4 μικρά + εχθρικά προς τα παράλια της Συρίας φέροντα πλούσια + φορτία. Εν ενί λόγω μετά τον εις τον Ελλήσποντον + κατησχυμένον πλουν του μεγάλου στόλου, ον ο ανάξιος + καπητάμπασας δεν ησχύνθη μετά την αισχράν αποτυχίαν του + να ονομάση διά των προς τους εν Ναυπλίω Τούρκους + γραμμάτων του α ή τ τ η τ ο ν, δεν εφαίνετο έξωθεν του + Ελλησπόντου τουρκική σημαία παρέξ εν τοις μυχοίς τινων + λιμένων και εν τω κορινθιακώ κόλπω μέχρι του Μεσολογγίου, + αλλά και εκεί εν όσω δεν εφαίνετο ελληνικόν πλοίον. + + Η δε ανάληψις του οθωμανικού στόλου από του Αιγαίου μετά + την εις Κόρινθον επάνοδον των υπό τον Δράμαλην, έφερε + τους Ναυπλιείς εις την προτέραν των δεινήν θέσιν. Αι + τροφαί, ας επί της εισβολής του Δράμαλη εισεκόμισαν, + κατηναλώθησαν μετά παρέλευσιν τόσου χρόνου· η θέσις + αυτού, παρ' ου ήλπιζαν οι εν Ναυπλίω βοήθειαν, ήτο + χειρίστη· το υπ' αυτόν στρατόπεδον δεν έπασχεν έλλειψιν + τροφών, διότι ο κορινθιακός κόλπος ήτον ανοικτός, αλλ' + υπέπεσεν εις βαρείαν ασθένειαν εξ αιτίας του κλίματος της + Κορίνθου και της στενοχωρίας· διά τούτο ο Δράμαλης, μη + δυνάμενος ν' ανοίξη την προς τας Πάτρας οδόν, απέστειλε + διά θαλάσσης την 26 σεπτεμβρίου υπερδισχιλίους στρατιώτας + προς την Περαχώραν, οίτινες απέβησαν εκεί επί σκοπώ να + κυριεύσωσι την Μεγαρίδα εις πλειοτέραν άνεσιν του + στρατού, αλλ' απέτυχαν καταπολεμηθέντες υπό του + παρευρεθέντος Νικήτα μετά 800 και εβιάσθησαν να + επαναπλεύσωσιν εις Κόρινθον. Έπεσαν δε εν εκείνη τη μάχη + 40 Τούρκοι και 12 Έλληνες. + + Εν ώ δε τα παθήματα του στρατού τούτου και των εν Ναυπλίω + ήσαν τοιαύτα, ο εν Πάτραις Ισούφης, αντί να φροντίση πώς + να τους ανακουφίση, αν όχι και να τους απαλλάξη των + δεινών, δεν έπαυεν εμπορευόμενος τα ναυάγια του βασιλείου + του και τας δεινάς περιστάσεις των πασχόντων συναδέλφων + του. + + Προ πολλού είχε συστηθή εν Ζακύνθω Εταιρία κερδοσκόπων, + των πλείστων ξένων, τροφοδοτούσα υπό την προς τους + Τούρκους ευμενή διάθεσιν της κυβερνήσεως και την οργήν + και κατάραν του λαού τα μεσημβρινά φρούρια της + Πελοποννήσου και τας Πάτρας. Ο Ισούφης, όστις εξουσίαζε + το στόμα του κορινθιακού κόλπου, δεν επέτρεπεν + αφορολόγητον την εισαγωγήν τροφών εντός του κόλπου· + πολλάς δε ηγόραζεν αυτός επί μετριωτάτη τιμή και + μετεπώλει προς τους εν Κορίνθω συναδέλφους του όσον + ήθελεν. Ο πασάς ούτος ηύρε και άλλον πόρον· αντί να βλάψη + καιρίως τους εντός του κόλπου εχθρούς του, μη επιτρέπων + την εξαγωγήν των προϊόντων αυτών, ευηρεστείτο, γενόμενος + συμμέτοχος της ωφελείας, να επιτρέπη υπό βαρύν φόρον την + εξαγωγήν της σταφίδος, του ελαίου, και παντός άλλου + προϊόντος. + + Ο δε ατυχής Δράμαλης, ο πάντοτε περί των συμφερόντων του + κράτους του φροντίζων, ούτε κόπων ούτε κινδύνων ούτε + χρημάτων εφείδετο. Αν και αυτός και οι υπ' αυτόν ήσαν εις + αθλίαν κατάστασιν, έλαβε φροντίδα περί του κινδυνεύοντος + Ναυπλίου, και αρχομένου του οκτωβρίου έστειλεν εις αυτό + ολίγας τροφάς υπό την οδηγίαν του δελήμπασή του Αχμέτη + έχοντος 80 μόνον ιππείς διά την καθ' οδόν προστασίαν της + αποστολής ταύτης. Ο δελήμπασης ευδοκίμησε και κατά την + εις Ναύπλιον νυκτερινήν διά των Δερβενακίων διάβασίν του, + και κατά την εκείθεν εις Κόρινθον την εφεξής νύκτα + επιστροφήν του, διότι ηύρε τα στενά της οδού πάντη + αφύλακτα. Θαρρυνθείς ο Δράμαλης εκ της επιτυχίας ταύτης + έστειλε περί τα τέλη του μηνός άλλας τροφάς· και επειδή + τα Δερβενάκια δεν ήσαν ως προτού αφρούρητα, συναπέστειλε + δύο στρατιωτικά σώματα, το μεν εις ασφαλή συνοδίαν των + τροφών μέχρι Ναυπλίου υπό την οδηγίαν του δελήμπασή του, + το δε εις μόνην υπεράσπισιν της εκείθεν των στενών + μετακομίσεώς των· διέταξε δε το σώμα τούτο να επιστρέψη + έπειτα εις Κορτέσαν και περιμείνη εκεί ίνα υπερασπίση + πάλιν την επάνοδον των συνοδευσάντων τας τροφάς. + Εισελθόντα τα δύο ταύτα σώματα τα Δερβενάκια και + πορευόμενα το μεν διά της συνήθους οδού, το δε, το και + συνοδεύον τας τροφάς, διά του Αϊσώστη, απεδίωξαν + απέμπροσθέν των τους παραφυλάττοντας ολίγους Έλληνας, και + ευτυχώς κατορθώσαντα το σκοπούμενον επανήλθαν εις + Κορτέσαν αβλαβή· ο δε δελήμπασης διά την διττήν επιτυχίαν + του επιχειρήματας ετιμήθη διά των δύο αλογοουρών. + + Ο Κολοκοτρώνης, όστις και επί της πρώτης και επί της + δευτέρας τροφοδοτήσεως διέτριβεν εν Τριπολιτσά, μαθών την + διάβασιν των Τούρκων και φοβηθείς μήπως ευτυχήσαντες + ούτοι επιχειρήσωσι νέαν εισβολήν εις Αργολίδα και + καταλάβωσι και κρατήσωσι και τα στενά εις ελευθέραν + συγκοινωνίαν Κορίνθου και Ναυπλίου και ματαιώσωσι + τοιουτοτρόπως όλας τας περί της πτώσεως του φρουρίου + τούτου ελπίδας, κατέβη και εδυνάμωσεν όλας τας αναγκαίας + θέσεις μεταξύ Κορίνθου και Άργους, τοποθετήσας ικανά και + αξιόμαχα στρατεύματα, και ενδιέμεινε και αυτός. Αλλ' όλαι + αι προσπάθειαι και αυτού και των άλλων ολίγον έλλειψε ν' + αποβώσι μάταιαι ένεκα του εξής περιστατικού. + +Νοέμβριος Την 5 νοεμβρίου, περί τα χαράγματα, οι υπό + τον Σεμπρικόν φυλάττοντες τον θαλασσόπυργον του Ναυπλίου + είδαν πλοίον εισερχόμενον τον λιμένα, το εκανονοβόλησαν + και εφόνευσαν τον πηδαλιούχον. Ο κρότος του + κανονοβολισμού έβαλεν εις κίνησιν τα προς τους Μύλους + ελληνικά πλοία, άτινα ιδών ο διοικητής του αγνώστου + πλοίου πλέοντα προς τον θαλασσόπυργον και πιστεύων, καθ' + ας είχε ψευδείς πληροφορίας, ότι το φρούριον εκείνο ήτον + υπεξούσιον των Τούρκων, και ότι η κανονία έπεσε κατά + λάθος, έφερε το πλοίον πλησίον του φρουρίου, ύψωσε την + σημαίαν και εφώναξε μακρόθεν ότι ήτο πλοίον φιλικόν φέρον + προς τους πολιορκουμένους τροφάς. Οι υπό τον Σεμπρικόν το + εκτύπησαν εκ δευτέρου και το ετρύπησαν· τότε ενόησαν οι + εν Ναυπλίω την απάτην των επί του πλοίου, και οι μεν + εκανονοβόλουν προς εμψύχωσιν και οδηγίαν των εν αυτώ, + πολλαί δε οθωμανίδες, ιστάμεναι επί των προς την θάλασσαν + επάλξεων, εξέτειναν τας χείρας, και κραυγάζουσαι + παρεκίνουν τους αγνοούντας τον λιμένα και φοβουμένους + ναύτας του πλοίου να εισπλεύσωσιν αφόβως· τοις εδείκνυαν + δε ως ασφαλές άραγμα το όπισθεν μέρος της ακροναυπλίας. + Επρόφθασαν εν τοσούτω τα ελληνικά πλοία και το συνέλαβαν. + Το πλοίον ήτον αγγλικόν, φέρον τροφάς εκ Σμύρνης (ε). + + Μετά την τοιαύτην αρπαγήν των τροφών από των πεινώντων + στομάτων, κατήντησαν οι Ναυπλιείς να τρώγωσιν όχι μόνον + ακάθαρτα ζώα, αλλά και αυτάς τας σάρκας των αποθνησκόντων + ανθρώπων και βράζοντες τα δέρματα των ζώων να ροφώσι τον + ζωμόν. Εξ αιτίας δε της δεινής ταύτης θέσεως των, 150 + επίλεκτοι εκ των εντοπίων εξήλθαν του Ναυπλίου την νύκτα + κρυφίως, και γνωρίζοντες ακριβώς τας θέσεις και τα + μονοπάτια, και λαλούντες εντελώς την ελληνικήν γλώσσαν, + διέβησαν πριν φέξη διά μέσου των Ελλήνων ως Έλληνες, και + φθάσαντες εις Κόρινθον ανήγγειλαν ότι το Ναύπλιον + παρεδίδετο εξ άπαντος μετ' ολίγας ημέρας, αν δεν + επρομηθεύετο εν καιρώ τροφών. Επί τη αγγελία ταύτη οι + εχθροί εκίνησαν πανστρατιά την 28 εις τροφοδότησίν του + και ενυκτώθησαν κατά την Κορτέσαν· όρθρου δε βαθέως + εισήλθαν πρώτοι τα στενά του Αϊσώστη οι ως Έλληνες + διαβάντες 150 Ναυπλιείς, και φθάσαντες όπου ήτον η των + περί τον Νικήταν προφυλακή υπό τον Ζαχαρίαν Αγιοπετρίτην + εχαιρέτησαν και αντεχαιρετήθησαν ως Έλληνες. Ερωτηθέντες + δε πόθεν ήρχοντο απεκρίθησαν, ότι περιεπλανήθησαν εις + ζωοκλοπίαν και ότι απέτυχαν. Απατήσαντες τοιουτοτρόπως + τους Έλληνας ανέβησαν υπό το επικρατούν σκότος εν αγνοία + των Ελλήνων εις τον υψηλότερον λόφον όπισθεν της θέσεως + των περί τον Νικήταν και εκάθησαν ήσυχοι. Εν τούτοις η + ελληνική προφυλακή είδε τους εχθρούς πανστρατιά + αναβαίνοντας τα στενά και έδωκεν είδησιν. Κατείχαν δε + ταύτα 1500 Έλληνες υπό τον Νικήταν, τον Τσόκρην, τον + Δαρειώτην, τον Λεβιδιώτην και τον Παπά - Αρσένιον + Κρανιδιώτην. Επί δε τη ειδοποιήσει οι Έλληνες κατέλαβαν + τους προμαχώνας των τουφεκίζοντες και τουφεκιζόμενοι + Αλλ', αφ' ού άναψεν ο τουφεκισμός, ευρέθησαν απροσδοκήτως + εν μέσω διττού πυρός, διότι οι ως Έλληνες προδιαβάντες + 150 και κατέχοντες τον επικείμενον λόφον εχθροί τους + ετουφέκιζαν όπισθεν· είδαν δε πεσόντα μετ' ολίγον νεκρόν + έμπροσθέν των υπό το πυρ των εχθρών τούτων και τον Παπά - + Αρσένιον, τον αυτόν όστις ηνδραγάθησεν εν τη προς το + τείχος του Άργους μάχη επί κεχαγιάμπεη και διήλθε ξιφήρης + και αβλαβής πολυάριθμον στράτευμα εχθρών από της μονής + της Κεκρυμμένης εις τους Μύλους. Ο γενναίος ούτος + λειτουργός της πίστεως και της πατρίδος, εν ώ έτρωγε και + έπινε την προ της ημέρας της περί ης ο λόγος μάχης + εσπέραν, είπεν ευθυμών εις επήκοον πολλών, «ό τ ι - τ ο – + κ ε φ ά λ ι - τ ο υ - Α ρ σ ε ν ί ο υ - θ α - π έ σ ε ι, + - α λ λ ά - σ π ε ι ρ ί - δ ε ν - θ α - φ θ ά σ ι - ε ι ς + – Ν α ύ π λ ι». Εν τούτοις τεταραγμένοι οι Έλληνες διά + την εν τω μέσω των εχθρών θέσιν των, ιδόντες και τον + Αρσένιον πεσόντα, ετράπησαν εις φυγήν· έφυγε και ο + Νικήτας και κλεισθείς μετ' ολίγων έν τινι πύργω κτισθέντι + προ ολίγου παρά την θέσιν εκείνην, επολέμει τους εχθρούς + κτυπούντας τον πύργον διά κανονίου. Έφθασαν εν τοσούτω + εις το πεδίον της μάχης και οι πλείστοι των κατεχόντων + τας άλλας στενοτοπίας Ελλήνων, επέπεσε και ο χατσή - + Χρήστος όπισθεν, και ούτως οι Τούρκοι απελπισθέντες + επανήλθαν άπρακτοι εις Κόρινθον καταδιωκόμενοι υπό των + Ελλήνων έως ού έπεσαν εις την πεδιάδα. 50 Τούρκοι και 9 + Έλληνες εφονεύθησαν και επληγώθησαν κατά την μάχην + ταύτην. + + Εν δε τω Ναυπλίω επεκράτει πρό τινος καιρού διαίρεσις, + των μεν θελόντων, των δε μη θελόντων να παραδοθώσιν. Οι + δυστυχείς έγκλειστοι εκτός της πείνας κατεθλίβοντο και + υπό λοιμικής· όσον δε επερίσσευαν τα κακά των, τόσον + υπερίσχυε και το εις παράδοσιν κλίνον κόμμα. + Εστενοχωρούντο δε πρό τινων ημερών και υπό των έξω του + Ναυπλίου ελληνικών στρατευμάτων, ων την αρχηγίαν διεδέχθη + μετά τον θάνατον του Νικολού Σταματελοπούλου ο Στάικος + Σταϊκόπουλος. Τα στρατεύματα ταύτα, βοηθούμενα υπό των + απομειναρίων του τακτικού, άτινα μεταβάντα μετά την μάχην + του Πέτα από τόπου εις τόπον κατήντησαν τον οκτώβριον προ + των πυλών του Ναυπλίου, εκτύπησαν πολλάκις τους Ναυπλιείς + εξερχομένους και τους εβίασαν να μη προχωρώσιν εκείθεν + του προχώματος. Τα αίτια ταύτα ηνάγκασαν τους Τούρκους + και προ της παντελούς αποτυχίας των εις αντίληψίν των + στρατευσάντων εκ Κορίνθου να έλθωσι σπουδαιότερον εις + λόγους συμβιβασμού μετά του Σταΐκου και εις νέαν δι' + αυτού διαπραγμάτευσιν μετά του Κολοκοτρώνη. Ο + Κολοκοτρώνης απεκρίθη ότι τοις εχαρίζετο η ζωή και τοις + εδίδοντο και πλοία προς διαβίβασιν όλων εις τα παράλια + της Ασίας· ει δε και δεν έστεργαν, θα τους έτρωγεν όλους + εντός ολίγου η ελληνική μάχαιρα. Το γράμμα τους λαβών ο + Στάικος απέστειλε την εσπέραν της 29 εις το φρούριον. Οι + Τούρκοι, θέλοντες να λάβωσιν αυτού γνώσιν όλοι και + συναποφασίσωσι, συνήλθαν εις γενικόν συμβούλιον· + κατέβησαν εις την πόλιν και οι εν Παλαμηδίω αφήσαντες + ολίγους φύλακας ως μηδέν υπόπτεύοντες. Αλλ' εν τω μεταξύ + τούτω δύο Αλβανοί εκ των εναπομεινάντων φυλάκων τήδε + κακείσε απροσέκτως διεσπαρμένων, ταλαιπωρούμενοι υπό των + δεινών της πολιορκίας και ελπίζοντες ίσως πλουσίας + αμοιβάς, κατέβησαν διά σχοινίου από του τείχους, υπήγαν + προς τον κατά την Άριαν Στάικον, τω είπαν ότι η φρουρά + του Παλαμηδίου κατέβη εις την πόλιν και ότι, αν υπήγαινεν + ευθύς, θα εκυρίευε το Παλαμήδι αναιμωτί. Ο γενναίος + Στάικος, χωρίς να υποπτεύση δολιότητα, παρέλαβε 200 + συντρόφους, 60 Κρανιδιώτας και ένα λόχον του τακτικού και + ήλθεν υπό τα τείχη μετά το μεσονύκτιον. Ασέληνος και + βροχερά ήτον η νυξ εκείνη· ανέβησαν τα τείχη κατ' αρχάς + ολίγοι, άνοιξαν πυλίδα τινά και εισήξαν δι' αυτής και + τους λοιπούς. Ηθέλησάν τινες των φυλάκων ν' αντισταθώσιν, + αλλ' έρριψαν μετ' ολίγον τα όπλα, και οι Έλληνες + εκυρίευσαν τοιουτοτρόπως αναιμωτί το απόρθητον φρούριον + προς τα χαράγματα της ημέρας, καθ' ην η Εκκλησία εορτάζει + την μνήμην του αποστόλου Ανδρέου. Αφ' ού δε το + εκυρίευσαν, ετουφέκισαν όλοι διά μιας βλέποντες προς την + πόλιν και φωνάζοντες· «κ α λ ώ ς - σ α ς - η ύ ρ α με ν - + α γ ά δ ε ς» . Οι δυστυχείς αγάδες, αγνοούντες τίνι τρόπω + εκυρίευσαν οι Έλληνες το φρούριον, και βλέποντες εαυτούς + και τας γυναίκας και τα τέκνα των υπό το πυρ των εχθρών, + περιέτρεχαν τας αγυιάς της πόλεως ως παράφρονες. Ημέρας + δε γενομένης, οι νέοι κύριοι του Παλαμηδίου υψώσαντες την + σημαίαν του σταυρού εκανονοβόλησαν φωνάζοντες, «κ α ι – τ + ο υ - χ ρ ό ν ο υ - α γ ά δ ε ς - τ ο υ - α γ ί ο υ – Α ν + δ ρ έ ο υ». Εν τοσούτω ο εν Δερβενακίοις Κολοκοτρώνης, + ακούσας τον κανονοβολισμόν, έτρεξεν έφιππος εις Ναύπλιον· + καθ' οδόν απήντησε πεζόν φέροντα την είδησιν, εισήλθεν + εις το φρούριον υπό τον κρότον των κανονίων και διέταξεν + αμέσως και έστρεψαν προς την πόλιν και την ακροναυπλίαν + πολλά κανόνια· έστειλε δε και προς τους εν τη πόλει + Τούρκους διαταγήν απειλητικήν να παραδώσωσι την πόλιν και + την ακροναυπλίαν εντός τριών ωρών, και επειδή μετά τας + τρεις ώρας δεν έλαβεν απόκρισιν, ήρχισε να κανονοβολή· + αλλ' επί τη προτάσει των Τούρκων και τη μεσιτεία των + διαμενόντων εν Ναυπλίω μελών της ελληνικής επιτροπής, + έστερξε να συμβιβασθή· και ούτω, παύσαντος του + κανονοβολισμού, ανέβησαν εις το Παλαμήδι οι εντόπιοι + μπέηδες και ο αρχηγός των εντός του Ναυπλίου Αλβανών επί + συμβιβασμώ. Σας χαρίζομεν, τοις είπεν ο Κολοκοτρώνης, την + ζωήν και σας αφίνομεν και από δύο ενδυμασίας· σας δίδομεν + και ελληνικά πλοία εις μετακόμισίν σας, και σας τρέφομεν + έως ού κατευοδωθήτε όπου θέλετε. «Ημείς», απεκρίθη ο + αρχηγός Αλβανός, «δεν δίδομεν τ' άρματα· θα πολεμήσωμεν + όσω να βγη η ψυχή μας, θα καύσωμεν την χώραν, και δεν θ' + αφήσωμεν πέτραν σε πέτραν». «Καύσατέ την», επανέλαβεν + αποτόμως ο Κολοκοτρώνης, «αλλά να ηξεύρετε ότι θα καήτε + και σεις»· αλλ' οι μπέηδες έπαυσαν την αναφυείσαν + λογοτριβήν, συγκατετέθησαν εις τας προτάσεις του + Κολοκοτρώνη προς χάριν, ως είπαν, των γυναικών και + παιδίων, κατέβησαν εις την πόλιν και υπέγραψαν όλοι την + σύμβασιν· αφ' ού δε συνυπεγράφη και υπό των Ελλήνων, + έστειλαν οι Τούρκοι προς αυτούς τας κλεις των φρουρίων. + Οι Έλληνες παρέλαβαν τα κάτω φρούρια και διώρισάν τινας + εις σύναξιν και απόθεσιν εν δύο ζαμίοις, επί καταγραφή, + των πραγμάτων των Τούρκων. Φόβος μέγας επεκράτει μη + επάθαιναν οι Ναυπλιείς όσα έπαθαν οι συνάδελφοί των εν + Νεοκάστρω, εν Κορίνθω και εν Αθήναις· ο Κολοκοτρώνης, μη + θέλων να συμβή τοιούτον τι, μηδέ να διαρπαγή η περιουσία, + έκλεισεν έξω της πύλης του φρουρίου τους συρρεύσαντας επί + λαφυραγωγία στρατιώτας· αλλ' ούτοι ηπείλησαν να εισέλθωσι + διά της βίας, να σφάξωσι τους Τούρκους και να διαρπάσωσι + τα υπάρχοντά των· δι' ο πάσα αναβολή απόπλου ήτον + επικίνδυνος. Καλή τύχη κατέπλευσε την 12 δεκεμβρίου εις + τον λιμένα του Ναυπλίου ο Χαμιλτών επί της Καμβρίας, και + παρέλαβε συναινέσει των Ελλήνων 400, παρέλαβαν και τους + λοιπούς τα ελληνικά πλοία υπό την οδηγίαν του Μιαούλη επί + μισθώ εκατόν δέκα χιλιάδων γροσίων πληρωθέντων εκ των + λαφύρων, και ούτως απεβίβασαν τους αιχμαλώτους ο μεν + Χαμιλτών εις Σμύρνην, ο δε Μιαούλης εις Κουσάντασι, αλλ' + όλους τόσω κακώς έχοντας διά την επί της πολιορκίας + πείναν, την λοιμικήν και την κακοπάθειαν, ώστε 67 + απέθαναν επί μόνης της Καμβρίας κατά τον διάπλουν + παραταθέντα εξ αιτίας επισυμβάσης τρικυμίας· απέθαναν δέ + τινες αυτών φαγόντες διά μιας κατά κόρον· εμολύνθη και το + πλήρωμα της φρεγάτας· μόνοι ως αιχμάλωτοι εκρατήθησαν εν + Ναυπλίω ο πρώην φρούραρχος Σελήμπασας και ο διάδοχος + αυτού Αλής, ως μη θελήσαντες να υπογράψωσι την συνθήκην· + αλλ' όχι μόνον δεν ηνωχλήθησαν ουδ' αυτοί ουδ' οι περί + αυτούς, αλλά και εις άκρον επεριποιήθησαν τροφοδοτούμενοι + πλουσιοπαρόχως και ζώντες εν ανέσει μέχρις ου απελύθησαν. + Οι Έλληνες διεμερίσαντο μεταξύ των τα εναποταμιευθέντα + πράγματα των Τούρκων άνευ ουδεμιάς ωφελείας του ταμείου· + τα πολυτιμότερα δε αυτών διηρπάγησαν υπό των αρχηγών. + + + + 1822. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΛΘ'. + + + + &Τα κατά τον Οδυσσέα — Αυτοκέλευστος συνέλευσις εν + Αθήναις της Ανατολικής Ελλάδος μετά την εκείθεν διάβασιν + του Δράμαλη. — Τα κατά τον Άρειον πάγον. — Κατηγορία του + Ιωάννου Λογοθέτου, μέλους του νομοτελεστικού, επί + πολιτικώ εγκλήματι — Νέα εισβολή εχθρών υπό τον Κιοσέ + Μεχμέτπασαν εις την Ανατολικήν Ελλάδα και αναχώρησις + αυτών.& + + ΟΥΤΕ η προς τον Νούτσον και Παλάσκαν βδελυρά διαγωγή του + Οδυσσέως, ούτε η κατ' αυτού αγανάκτησις και καταδρομή της + κυβερνήσεως ίσχυσαν να βλάψωσι την προς αυτόν του κοινού + υπόληψιν. Ως προδότην και ως θαρρύναντα την εισβολήν των + εχθρών τον κατεμήνυεν ο Άρειος πάγος, αλλά το κοινόν της + Ανατολικής Ελλάδος απεδοκίμαζε τα κατ' αυτού λεγόμενα, + όχι διότι τον ενόμιζεν αθώον, αλλά διότι τον εθεώρει ως + τον ικανώτερον ν' ανορθώση διά των όπλων την πεσούσαν + πατρίδα, δι' ο και τον εθάρρυνε διά της αγάπης και της + συνδρομής του. Ισχυρότεροι των ανθρώπων της μαχαίρας + είναι οι άνθρωποι του νόμου εν καιρώ ειρήνης· αλλ' εν + καιρώ επαναστάσεων και πολέμων η μάχαιρα τιμάται υπέρ τον + νόμον, και θεωρείται ως ασπίς κατά κακοποιήσεων και + αδικιών, ως ασφαλιστήριον κατ' εχθρικών προσβολών και ως + ευτυχές όργανον πλεονεκτικών και φιλάρχων σκοπών. Διά + ταύτην και μόνην την αιτίαν ετιμάτο υπό του λαού ο + μισούμενος υπό της κυβερνήσεως Οδυσσεύς. Το αίσθημα δε + τούτο του κοινού ίσχυσε διά την αθλίαν κατάστασιν των + πραγμάτων και παρά τω βουλευτικώ, προτείναντι την 24 + Ιουνίου την άφεσιν των αμαρτιών του Οδυσσέως· το δε + νομοτελεστικόν, υπείκον εις την αυτήν ανάγκην, διέταξε + τον Άρειον πάγον να μη εκτελέση όσα κατ' εκείνου + διετάχθησαν. Αλλ' οποιαδήποτε και αν εφάνη η εξ' ανάγκης + διαγωγή της Αρχής, ο Οδυσσεύς, πεποιθώς επί την επιρροήν + και την μάχαιράν του, κατεφρόνει κυβέρνησιν καταφυγούσαν + διά την ασφάλειάν της εις πλοίον, και κεντρικήν Αρχήν + ανίσχυρον εν ταις επαρχίαις της δικαιοδοσίας της, + φεύγουσαν απέμπροσθέν του, περιπλανωμένην και διασωθείσαν + είς τι απομεμονωμένον ακρωτήριον μιας νήσου. Εξέδιδεν η + κυβέρνησις κατ' αυτού καταστρεπτικά και αφοριστικά + έγγραφα, και ούτος συνέζη ασφαλής και συνέπραττε μετά των + οπλαρχηγών της κυβερνήσεως εν τη Ανατολική Ελλάδι ενεργών + παρρησία την ανατροπήν και αυτής και του Αρείου πάγου. + Τόση δε ήτον η παρά τοις οπλαρχηγοίς υπόληψίς του, ώστε ο + Γκούρας, αν και μικράς τότε σημασίας, απεποιήθη την + δοθείσαν αυτώ μετά την καθαίρεσιν του Οδυσσέως + οπλαρχηγίαν της Λεβαδείας, προτιμήσας της μεγαλοδωρίας + της υπερτάτης Αρχής του έθνους την φιλίαν του + καθαιρεθέντος. + + Μετά δε την διάβασιν του Δράμαλη η Ανατολική Ελλάς + εφοβείτο νέαν εισβολήν. Μόνος τόπος ασφαλής οπωσούν κατ' + εκείνα τα μέρη ήσαν αι Αθήναι μετά την κυρίευσιν της + ακροπόλεως διά την παράμερον θέσιν των. Αλλά και η πόλις + εκείνη έπασχεν εσωτερικάς ανωμαλίας, διότι οι προς ένα + και τον αυτόν σκοπόν ενεργούντες προ της κυριεύσεως της + ακροπόλεως Αθηναίοι διηρέθησαν μετά την κυρίευσιν και + κατέτρεχαν αλλήλους. Η Αττική δεν είχεν, ως είρηται, προ + της επαναστάσεως οπλαρχηγόν. Διάφοροι ανεφάνησαν μετά την + επανάστασιν αντιποιούμενοι την οπλαρχηγίαν, αλλ' ουδείς + υπερίσχυσεν. Αποθανόντος του Παναγή Χτενά, ανεδείχθη + φρούραρχος της ακροπόλεως ο αδελφός του Σπύρος. Αλλ' + ούτος ούτε την πολιτικήν Αρχήν του τόπου του ετίμα, ούτε + προς τους συμπολίτας του καλώς εφέρετο, τους μεν + αυτεξουσίως φυλακίζων και τιμωρών, τους δε φορολογών επί + λόγω τροφής και μισθοδοσίας της φρουράς· τινές δε των + στρατιωτών του εδολοφόνησαν τον Χατσή Γεωργαντάν Σκουζέν, + ένα των εφόρων των Αθηνών, επανερχόμενον από Σαλαμίνος + εις Αθήνας. Τοιαύτη διαγωγή διήγειρεν άκραν αγανάκτησιν, + και μίαν ημέραν, καθ' ην έλειπεν ο Χτενάς εκ του + φρουρίου, ο Σαρής, άλλος οπλαρχηγός Αθηναίος, ανέβη μετά + τινων οπαδών του εις την ακρόπολιν, αντικατέστη + αυτοχειροτόνητος φρούραρχος, παρέλαβεν εις υποστήριξιν + του ως συμφρούραρχον και άλλον οπλαρχηγόν Αθηναίον, τον + Δημήτρην Λέκκαν, απέλυσε τους εν φυλακή και επολιτεύθη + αξιεπαίνως· αλλ' εξ αιτίας της αντιζηλίας πολλών + συμπατριωτών ολίγον εχάρησαν και αυτοί την φρουραρχίαν + των. + + Εστρατοπέδευε πρό τινος καιρού επί της Γερανίας της + Μεγαρίδος ο Υψηλάντης· +Αύγουστος ούτος επί τη προσκλήσει των Αθηναίων των μη + θελόντων φρουράρχους τον Σαρήν και τον Λέκκαν + συμπαραλαβών και τον επί του αυτού όρους συναγωνιστήν του + Νικήταν μετέβη την 21 αυγούστου εις Αθήνας, ίνα διαθέση + άλλως πως τα του φρουρίου. Αλλ' οι φρούραρχοι ούτε τας + φιλικάς προσκλήσεις του εισήκουσαν, ούτε εις τας βαρείας + απειλάς του ενέδωκαν, ούτε να τον δεχθώσιν εντός της + ακροπόλεως επιθυμούντα να την επισκεφθή συνήνεσαν· επειδή + δε εφοβήθησαν μη πάθωσιν υπό των ιδίων στρατιωτών, διότι + ο Υψηλάντης οργισθείς εφοβέρισε να καύση επί τη παρακοή + των τας οικίας των και να φυλακίση τους συγγενείς των, + μετεκάλεσαν τον Οδυσσέα εις παραλαβήν της ακροπόλεως. + Εύρημα εθεώρησεν ο Οδυσσεύς την προσφοράν ταύτην και + έτρεξε δρομαίος εις Αθήνας την 27. Επειδή δε ούτος, ο + Υψηλάντης και ο Νικήτας ήσαν του αυτού φρονήματος, δεν + ελογόφεραν περί της κατοχής του φρουρίου, μάλιστα τόσον + ήσαν σύμφωνοι, ώστε συνεπεστάτησαν και οι τρεις επί των + γενομένων εκείναις ταις ημέραις αθηναϊκών αρχαιρεσιών. + Και ο μεν Υψηλάντης και ο Νικήτας επανήλθαν μετ' ολίγον + εις το στρατόπεδον (α), ο δε Οδυσσεύς έμεινεν εν Αθήναις + και διώρισε φρούραρχον τον οπαδόν του Γκούραν. + Τοιουτοτρόπως οι Αθηναίοι διά τας προς αλλήλους + ασυμφωνίας εστερήθησαν οικειοθελώς της εγχωρίου δυνάμεως + των, και την παρέδωκαν, ή μάλλον ειπείν παρέδωκαν + εαυτούς, εις χείρας του Οδυσσέως, ανδρός ούτινος η + προλαβούσα διαγωγή και η παρούσα θέσις δεν ήσαν βεβαίως + τόσης εμπιστοσύνης άξιαι. + + Η δ' εκ της περιστάσεως ταύτης απροσδόκητος αύξησις της + δυνάμεως του Οδυσσέως και την φιλοδοξίαν του έτι μάλλον + εξήψε, και την προς αυτόν υπόληψιν του κοινού υπερηύξησε· + και οι μεν διά κολακείαν, οι δε διά φόβον, και άλλοι διά + την ανάγκην των περιστάσεων ήθελαν να εκτείνωσι την + εξουσίαν του καθ' όλην την Ανατολικήν Ελλάδα. + + Πολλοί των προκρίτων αυτής αντεφέροντο προ πολλού προς + τον Άρειον πάγον. Μετά δε τα μεταξύ αυτού και του + Οδυσσέως συμβάντα, εθαρρύνθησαν έτι μάλλον και έβαλαν + κατά νουν και αυτήν την κατάργησίν του ή την + αντικατάστασίν τινων των μελών του, υποστηριζόμενοι υπό + του δεινού αντιπάλου του. Αληθής αιτία της + αντιπολιτεύσεως των ρηθέντων προκρίτων ήτον η προς τους + Αρειοπαγίτας αντιζηλία και η αντιποίησις της εξουσίας + των, αν και μη πολλού φθόνου αξίας· αλλ' οι ιδιοτελείς + σκοποί και τα πάθη των ανθρώπων περικαλύπτονται πάντοτε + υπό πρόσχημα ορθού λόγου και γενικού συμφέροντος εις + απάτην του κοινού, ούτινος απαιτείται η σύμπραξις ή η + γνώμη· διά τούτο και οι άνδρες ούτοι διετείνοντο εις + δικαιολογίαν της κατακραυγής των, ότι οι πλείστοι των + Αρειοπαγιτών ή δεν εξελέχθησαν υπό των ελευθέρων επαρχιών + νομίμως, ή εστάλησαν εξ επαρχιών υπό τον τουρκικόν εισέτι + ζυγόν· +Σεπτέμβριος και εστία μεν της αντιπολιτεύσεως ήσαν αι + Αθήναι, πρωταγωνισταί δε υπό την επιρροήν πάντοτε και + ενίσχυσιν του Οδυσσέως οι πρόκριτοι των Αθηνών, της + Λεβαδείας και των Θηβών, καλέσαντες, αρχομένου του + σεπτεμβρίου, δι' εγκυκλίων, εις γενικήν σύσκεψιν περί + τούτου και τους προκρίτους των άλλων επαρχιών της + Ανατολικής Ελλάδος. + + Μετά τα εν τη Δρακοσπηλιά συμβάντα και την εισβολήν του + Δράμαλη, τα μέλη του Αρείου πάγου διασκορπισθέντα και + καταδιωκόμενα υπό του Οδυσσέως, διαπράττοντος και επί + ξηράς και επί θαλάσσης την σύλληψίν των, κατήντησαν + μεσούντος του σεπτεμβρίου εις Ξηροχώρι της Ευβοίας, αλλά + και εκεί ούτε δύναμιν ούτε ασφάλειαν είχαν. Αι επαρχίαι, + ας ανεφέραμεν, απεστάτησαν και εκινήθησαν κατ' αυτού· και + αυτή η νήσος της Ευβοίας, εις ην κατέφυγεν, όχι μόνον δεν + υπήκουεν, αλλά και όπλα κατ' αυτού έλαβε· θα διελύετο δε + βεβαίως, αν δεν υπεστηρίζετο παρά του επί της νήσου + οπλαρχηγού Διαμαντή, όστις και ενόπλως από των κατ' αυτού + ενόπλως ελθόντων Ευβοέων τον υπεράσπισε, και ούτε εις τας + επανειλημμένας εισηγήσεις του Οδυσσέως ούτε εις τας + ιδιαιτέρας προτροπάς του Υψηλάντου αποστείλαντος επί + τούτω προς αυτόν τον άλλοτε επί του Ολύμπου συναγωνιστήν + του και πάντοτε πιστόν Υψηλαντιστήν Σάλλαν, ώτα ακοής + έδωκεν. + + Τοιαύτη κατάστασις πραγμάτων εβοήθει μεγάλως τους εν + Χαλκίδι Τούρκους, οίτινες μηδενός εναντιουμένου, + εξήρχοντο εις την αντικρύ ξηράν, ήρπαζαν ό,τι εύρισκαν + και επανήρχοντο ανενόχλητοι εις το φρούριον φοβούμενοι + μόνον να προχωρήσωσιν· αλλ' όσα εκ του πλησίον ήρπαζαν, + ούτε εις αυτάρκη τροφήν των, ούτε εις χορτασμόν της + πλεονεξίας των ήρκουν. Ήσαν δε εντός του φρουρίου και + Αλβανοί εις τόσην απείθειαν και αναισχυντίαν + καταντήσαντες, ώστε αρπάσαντες μάλλον ή λαβόντες τους + καθυστερούντας μισθούς των παρά του πασά απέβησαν + αυθαιρέτως εις την αντίπεραν ξηράν την 25 ως 500, + εκανονοβολήθησαν ως εχθροί παρά των εν Καραμπαπά Τούρκων + και απήλθαν εις τα τουρκικά χώματα διά Λεβαδείας και + Ζητουνίου. Την ακόλουθον δε ημέραν 200 Τούρκοι, + εξελθόντες της Χαλκίδος, επροχώρησαν επί αρπαγή μέχρι των + Πλαταιών, αλλ' εκτυπήθησαν και επέστρεψαν σχεδόν + άπρακτοι. + + Συνελθόντες δε οι κατά του Αρείου πάγου συγκαλεσθέντες + εις Αθήνας, τον κατήργησαν την 18, αναθέσαντες τα + καθήκοντά του εις τους αντιπροσώπους και εφόρους των + ελευθέρων επαρχιών μέχρι της συγκροτήσεως της εθνικής + συνελεύσεως· θέλοντες δε να τιμήσωσι τον δυνατόν της + ημέρας Οδυσσέα, τον ανηγόρευσαν ομοθυμαδόν αρχιστράτηγον + της Ανατολικής Ελλάδος, και την 24, γενομένης τελετής + παρόντων των μελών της συνελεύσεως ταύτης και πλήθους + λαού, ανεγνώσθη μεγαλοφώνως το αρχιστρατηγικόν δίπλωμά + του, τον έζωσαν οι αρχιεπίσκοποι Αθηνών και Θηβών, μέλη + όντες και αυτοί της συνελεύσεως, την σπάθην της + αρχιστρατηγίας και τον ανευφήμησαν όλοι οι παρεστώτες. + + Η τοπική δε αύτη και αυτοκέλευστος συνέλευσις, υπογράψασα + τας δύο πράξεις, την της καταργήσεως του Αρείου πάγου και + την της αρχιστρατηγίας του Οδυσσέως, εν ώ μήτε την μίαν + μήτε την άλλην να υπογράψη δύναμιν είχε, διελύθη· αλλά το + παραδοξότερον και μεμπτότερον, και ό,τι δεικνύει αυτό και + μόνον την αθλίαν κατάστασιν των τότε κυβερνητικών + πραγμάτων είναι, ότι μέλος του νομοτελεστικού, ο Ιωάννης + Λογοθέτης, ευρεθείς εκεί συνέπραξε και αυτός παρρησία + μετά των αντιπολιτευομένων την κυβέρνησιν και συνυπέγραψε + και την κατάργησιν του Αρείου πάγου, και την + αρχιστρατηγίαν του Οδυσσέως· συνυπέγραψε δε και την περί + τούτων προς την κυβέρνησιν αναφοράν. Διά την διαγωγήν του + δε ταύτην το νομοτελεστικόν ηναγκάσθη να τον κατηγορήση + ενώπιον της Βουλής ως ένοχον πολιτικού εγκλήματος. + + Εκστρατεύσαντος δε του Δράμαλη, ο Χουρσήδης διέμεινεν εν + Λαρίσση και δι' άλλα αίτια και εις αποστολήν νέων + στρατευμάτων· εξαπέστειλε δε, αρχομένου του αυγούστου, + τρισχιλίους υπό τον Χασνατάρην του και πέρυσιν + εισβαλόντος εις την Ανατολικήν Ελλάδα βεζίρη Κιοσέ - + Μεχμέτη διορισθέντος αρχηγού των νέων τούτων + στρατευμάτων. Οι τρισχίλιοι ούτοι ήλθαν κατά την Φοντάναν + όχι προς διάβασιν εις Λεβαδείαν τόσον ολίγοι όντες, αλλά + προς κατάληψιν της θέσεως διά την εν καιρώ ακίνδυνον δι' + εκείνου του μέρους εισβολήν και άλλου στρατεύματος + ερχομένου κατόπιν υπ' αυτόν τον Μεχμέτην. Την θέσιν της + Φοντάνας κατείχαν ο Δυοβουνιώτης και ο Γκούρας. Οι + Τούρκοι εδοκίμασαν να προχωρήσωσιν, αλλ' απεκρούσθησαν + και φονευθέντων τινών ωπισθοδρόμησαν προς την Νευρόπολιν + όπου και εστρατοπέδευσαν. Οι δε ρηθέντες οπλαρχηγοί + Έλληνες καί τινες άλλοι, εν οις και ο Οδυσσεύς, επέπεσαν + σκοπούντες να τους διασκορπίσωσιν, αλλά διεσκορπίσθησαν + αυτοί· εδοκίμασαν και εκ δευτέρου να τους διασκορπίσωσιν, + αλλά και εκ δευτέρου απέτυχαν, και τα στρατεύματά των + διελύθησαν, και οι τρισχίλιοι Τούρκοι έμειναν έκτοτε + ανενόχλητοι. Μετ' ολίγον ήλθαν και άλλοι εις ενδυνάμωσιν + του μικρού τούτου εχθρικού στρατοπέδου, και έκτοτε οι + εχθροί εφόβιζαν αντί να φοβώνται, και έβλαπταν αντί να + βλάπτωνται· έμειναν δε οι μεν πεζοί εν Νευροπόλει ως και + πρότερον, οι δε ιππείς ετοποθετήθησαν εν Δαδίω· διεχέοντο + δε οι μεν εντεύθεν οι δε εκείθεν, μηδενός εναντιουμένου, + εις τα πέριξ χωρία λεηλατούντες και εσοδιάζοντες τους + οψίμους καρπούς· έκαυσαν εν τω μεταξύ τούτω και το + Ταλάντι. Επί τέλους ήλθε και αυτός ο Μεχμέτης· εφημίζετο + δε ότι οι εισελθόντες εχθροί ήσαν όλοι δωδεκακισχίλιοι. +Οκτώβριος Θέλων δε ο πασάς να προχωρήση διήρεσεν εις + δύο τον στρατόν του, και αυτός μεν οδηγών το πλείστον + μέρος διέβη εις Σάλωνα την 17 Οκτωβρίου διά της Γραβιάς, + ο δε διοικητής της Όχριδος Τσελελεντήμπεης, οδηγών το + υπόλοιπον, επεχείρησε να διέλθη διά του Ζεμένου, αλλ' + απεκρούσθη παρά των υπό τον υποπλαρχηγόν του Οδυσσέως + Λάιον προκαταλαβόντων την θέσιν εκείνην Αραχωβιτών και + παρά των υπό τον Λεπενιώτην, υποπλαρχηγόν και αυτόν του + Οδυσσέως, τοποθετηθέντων εν τω μετοχίω της Ιερουσαλήμ. + Απελπισθείς δε να διέλθη την οδόν εκείνην ωπισθοδρόμησε + και διέβη και ούτος εις Σάλωνα διά της Γραβιάς. + + Εν μέσω δε της επελθούσης αμηχανίας εξ αιτίας της + εχθρικής ταύτης εισβολής, οι Ανατολικοελλαδίται απέβλεπαν + διά την σωτηρίαν των εις τον νέον αρχιστράτηγον και τω + έγραφαν πανταχόθεν να εκστρατεύση. Ο Οδυσσεύς υπώπτευε μη + έλθη ο Μεχμέτης, μηδενός εναντιουμένου, και εις αυτάς τας + Αθήνας και κατεγίνετο σπουδαίως εις οχύρωσιν και + εφοδιασμόν της ακροπόλεως· και επειδή ανέπαφος ήτον + εισέτι η περιουσία των παραδοθέντων Τούρκων, διότι δεν + εσυμβιβάζοντο οι κρατούντες αυτήν εις διανομήν της, ο + Οδυσσεύς συναινέσει των εφόρων την εξηργύρωσε και την + εξωδίασε συνεξωδιάσας και εξ ιδίων εις αγοράν τροφών και + άλλων αναγκαίων διά την ασφάλειαν της ακροπόλεως. + Είδαμεν, ότι η έλλειψις του νερού και όχι της τροφής + επέφερε την πτώσιν αυτής. Καλή τύχη ο κίνδυνος ούτος + εξέλειψεν απροσδοκήτως, διότι εργάται τινές σκάπτοντες + ανεκάλυψαν κατά περίστασιν υπό το άντρον του Πανός πηγήν + αφθόνου και καθαρού νερού, ην ολίγον απέχουσαν του + τείχους συμπεριέλαβεν ο Οδυσσεύς διά παρατειχίσματος. + Εξασφαλίσας δε την ακρόπολιν υπό την φρουραρχίαν του + Γκούρα εξεστράτευσε την 23 (β). Δεν είχε την ημέραν + εκείνην ειμή 300, και μόλις έγειναν όλοι οι υπό την + οδηγίαν του 1200, συνενωθέντων καθ' οδόν και άλλων + υποπλαρχηγών. Αλλ' η φήμη τόσον επλήθυνε τας δυνάμεις + του, ώστε ο Μεχμέτης, όστις ήξευρεν ότι οι υπό τον + Λεπενιώτην μετετόπισαν από των προς το Ζεμενόν θέσεων εις + Καστρί επί περιορισμώ των προς εκείνα τα μέρη εχθρών, + φοβηθείς μη κλεισθή εντός των Σαλώνων τα έκαυσεν, έκαυσε + και το παρακείμενον χωρίον Τοπόλια, εξήλθε πανστρατιά και + εστρατοπέδευσε προς καιρόν κατά την Γραβιάν. + +Νοέμβριος Φθάσας δε ο Οδυσσεύς εις Δαύλειαν επί της εις + Σάλωνα πορείας του και μαθών ταύτα εστράφη και έφθασεν + εις Δαδί την 1 νοεμβρίου· και άλλοι μεν έμειναν εντός του + χωρίου, ούσης της ημέρας βροχεράς, άλλοι δε ανέβησαν υπ' + αυτόν εις το ημιώριον απέχον του χωρίου μοναστήριον της + Παναγίας, όπου ηύραν τους κατά διαταγήν του μεταβάντας + προ ολίγης ώρας εκεί εκ Καστρίου. Πριν δε τοποθετηθώσιν, + εφάνη αιφνιδίως ο τουρκικός στρατός οδεύων διά της + πεδιάδος του Δαδίου προς το Τουρκοχώρι, και ο σαλπιγκτής + του Οδυσσέως εσάλπισεν εις ειδοποίησιν των Ελλήνων. Οι + Τούρκοι ηγνόουν ότι κατείχαν τας θέσεις εκείνας Έλληνες + και ήσαν ήδη προωδευμένοι· αλλ' ακούσαντες τον ήχον της + σάλπιγγος ωπισθοδρόμησαν και κατέλαβαν τα καλύβια του + Δαδίου. Ο Οδυσσεύς διέταξεν αμέσως τους συν αυτώ να + οχυρωθώσι και παρήγγειλε και τους εν τω χωρίω υπό τον + Γάτσον και τον Σαρήν ν' αναβώσιν εις το μοναστήριον. Αλλ' + οι εχθροί μήτε να ενωθώσι τοις έδωκαν καιρόν μήτε να + οχυρωθώσιν, αλλ' έπεσαν διά μιας οι μεν πεζοί επί τους εν + τω μοναστηρίω, οι δε ιππείς επί τους εν τω χωρίω, έτρεψαν + όλους, επήραν τας αποσκευάς των, εφόνευσαν ως 20, εν οις + και τον Μήνιον Κατσικογιάννην, εζώγρησαν τον Σαρήν (γ), + επλήγωσαν τον Γάτσον, και μόλις ο Οδυσσεύς διέφυγεν ως + ταχύπους τας χείρας των διαβάς διά μέσου αυτών ως + Αλβανός. Ήσαν δε εν τω μοναστηρίω της Παναγίας καί τινες + οικογένειαι, εξ ών οι μεν άνδρες εσφάγησαν, αι δε + γυναίκες και τα παιδία ηχμαλωτίσθησαν. Οι Τούρκοι + μετέβαλαν το σχέδιόν των μετά την παρεμπεσούσαν ταύτην + τροπήν των Ελλήνων και μετέβησαν εις Βελίτσαν. + + Μετά δε τα περί ων ο λόγος συμβάντα, ουδέν εφαίνετο + δυνάμενον να εμποδίση την πρόοδον των εχθρών προς τον + ισθμόν ή προς τας Αθήνας, ουδέ να προφυλάξη από της + σφαγής και της αιχμαλωσίας πολλούς κατοίκους των μερών + εκείνων μη δυναμένους διά τον επικρατούντα χειμώνα μήτε + να προφυλαχθώσι, μήτε τα ζώα των να προφυλάξωσιν επί των + ορέων· αλλ' ο πολυμήχανος Οδυσσεύς, νικηθείς διά της + εχθρικής δυνάμεως, ενίκησε διά της φυσικής του + δεξιότητος. + + Προθέμενος να κερδίση καιρόν και στρατολογήση εκ νέου, + εσοφίσθη να διαπραγματευθή μετά των Τούρκων, και έγραψε + τω γνωστώ του Τσελελεντήμπεη γράμμα ταπεινόν δι' ου + παρεκάλει τον πασάν ν' απολύση, τους επί της τελευταίας + μάχης συλληφθέντας Έλληνας, υποσχόμενος και αυτός ν' + απολύση τινάς παρ' αυτώ αιχμαλώτους Τούρκους. Ο + Τσελελεντήμπεης απεκρίθη φιλοφρόνως, και τω επρόβαλε να + στείλη προς αυτόν πιστόν άνθρωπόν του εις διαπραγμάτευσιν + περί της αμοιβαίας απολύσεως των αιχμαλώτων και περί + άλλον σπουδαίων υποθέσεων. Επί τη αρεστή ταύτη προτάσει + απέστειλεν ο Οδυσσεύς τον γραμματέα του Αντώνην + Γεωργαντάν, ο δε Τσελελεντήμπεης ανταπέστειλε τον + Μουστάμπεην προς ασφάλεια του Γεωργαντά. Ευμενέστατα + εδέχθησαν οι Τούρκοι τον αποσταλέντα και υπεσχέθησαν + πρόθυμοι εξ ονόματος της Πύλης προς τον αποστείλαντα την + γενικήν αρχηγίαν καθ' όλην την Ανατολικήν Ελλάδα και την + εκείθεν αναχώρησιν όλου του τουρκικού στρατού υπό τον + όρον να προσκυνήση αυτός και προσκυνήσωσι διά της + προτροπής του και οι λοιποί οπλαρχηγοί και πρόκριτοι του + μέρους εκείνου. Ο Γεωργαντάς, υποκριθείς ότι τοιαύτη ήτο + και η επιθυμία του Οδυσσέως, επανήλθε προς αυτόν την + επαύριον κομιστής των περί ων ο λόγος προτάσεων. Ο δε + Οδυσσεύς, ευρών ό,τι εζήτει, επανέπεμψεν αυθημερόν τον + επιτήδειον Γεωργαντάν, απέλυσε τους πλείστους των παρ' + αυτώ αιχμαλώτων και επρόβαλεν εις αποπεράτωσιν της περί + ης ο λόγος διαπραγματεύσεως ανακωχήν και συνέντευξιν. + Προθύμως εδέχθησαν οι Τούρκοι την πρότασιν, απέλυσαν τους + αιχμαλώτους, και την 5 νοεμβρίου ο Οδυσσεύς εν συνοδία + ολίγων σωματοφυλάκων υπήγεν εις το πλησίον του εχθρικού + στρατοπέδου χωρίον, αγίαν Μαρίναν, όπου ηύρε τον + κεχαγιάμπεην και τον Τσελελεντήμπεην προσμένοντάς τον· + τόσον δε επιτηδείως υπεκρίθη προς αυτούς τον πιστόν + ραγιάν, ώστε απέφυγεν ευσχήμως και ανυπόπτως να υπογράψη + το προετοιμασθέν εις υπογραφήν του προσκυνητοχάρτιον επί + λόγω ότι όχι μόνον δεν ωφέλει, αλλά και έβλαπτε τον + κοινωφελή σκοπόν μόνη η υπογραφή αυτού εν αγνοία των + άλλων οπλαρχηγών και προκρίτων του μέρους εκείνου· τους + εβεβαίωσε δε ότι μετά την εις Ζητούνι επάνοδον του + στρατού κατά την πρότασίν των θα έστελλεν εκεί τους + προκρίτους των επαρχιών εις προσκύνησίν των. Οι μπέηδες + επήνεσαν τον ζήλον του και την φρόνησίν του, τω + υπεσχέθησαν πλουσίας αμοιβάς διά την προς την Υψηλήν + Πύλην ακραιφνή πίστιν του, και επί τη βεβαιώσει της εις + Ζητούνι ταχείας επανόδου των, διεχωρίσθησαν· και οι μεν + Τούρκοι ανεχώρησαν τω όντι όλοι εις Ζητούνι (δ)· ο δε + Οδυσσεύς θέλων να φανή ότι εξετέλεσεν όσα υπεσχέθη, + έστειλε κατόπιν αυτών εις προσκύνησιν του πασά τέσσαρας + ασημάντους αλλ' ευπρεπώς ενδεδυμένους γέροντας ως + αντιπροσώπους των επαρχιών των μερών εκείνων. + + Αρμοδίαν εθεώρησεν ο Οδυσσεύς την περίστασιν ταύτην να + κυριεύση δι' απάτης υπό το πρόσχημα της ψευδούς του + υποταγής τον Καραμπαμπάν· και αφ' ού προητοιμάσθη, + απέλυσε και απέστειλε προς τους εν τω φρουρίω τινάς + αιχμαλώτους Τούρκους, και παρηκολούθει και αυτός, + σκοπεύων να ριφθή αιφνιδίως εις αυτό· αλλ' οι Τούρκοι + ανεκάλυψαν την απάτην και εματαίωσαν το σχέδιόν του. + + Διά τοιαύτης μηχανουργίας ηλευθέρωσεν ο Οδυσσεύς την + κινδυνεύουσαν Ανατολικήν Ελλάδα, και οι πρόκριτοι και + οπλαρχηγοί αυτής, οι μη συμπράξαντες, ευφήμησαν τον + ελευθερωτήν της. Αλλ' απορίας άξιον είναι πώς ο Μεχμέτης + ηπατήθη τόσον ευκόλως· και φαίνεται ότι συνέτρεξαν εις + την επάνοδόν του και άλλα αίτια, τα εξής. Διαδοθέντος του + λόγου ότι επροσκύνησε το μέρος εκείνο, οι + συνεκστρατεύοντες Αλβανοί, αποβαλόντες πάσαν ελπίδα + λαφυραγωγίας και αιχμαλωσίας, ανεχώρησαν προ των άλλων, + και ηδυνάτισεν ο στρατός. Εγνώσθη δε ότι και ελληνικά + τινα σώματα διέκοψαν την συγκοινωνίαν Βελίτσας όπου + εστρατοπέδευαν οι εχθροί, και Ζητουνίου, όθεν τοις + ήρχοντο αι τροφαί, και ήρπασαν καί τινας αυτών κατ' + εκείνας τας ημέρας. Ετάραξε δε ίσως όχι ολίγον τον + Μεχμέτην και η είδησις, ότι ο προστάτης του Χουρσήδης, + δι' ου ανεδείχθη ηγεμών της Πελοποννήσου, πεσών εις οργήν + και καταδικασθείς εις θάνατον, επρόλαβε και εφαρμακεύθη, + ούτως ανταμείψαντος του σουλτάνου τας προς αυτόν λαμπράς + υπηρεσίας του (ε)· έμαθεν ίσως και τα δυστυχήματα του + Δράμαλη, επροχώρει και ο χειμών δριμύς και βροχερός. + Πάντα ταύτα συνέτρεξαν, φαίνεται, εις την επί μόνη τη + απατηλή διαγωγή του Οδυσσέως δυσεξήγητον αναχώρησιν του + Μεχμέτη εν μέσω της ευτυχούς προόδου του. + + + + 1822 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Μ'. + + + + &Περιγραφή Μεσολογγίου και πολιορκία αυτού. — Αποτυχία + της υπό τον Βρυώνην εκστρατείας εις Δυτικήν Ελλάδα.& + + Η ΠΟΛΙΣ του Μεσολογγίου κείται μεταξύ των δύο ποταμών, + του Ευήνου (Φίδαρη) και του Αχελώου (Άσπρου)· απέχει δε + του μεν πρώτου 6, του δε δευτέρου 12 μίλια, και 4 της + νοτίου υπωρείας του Αρακύνθου (Ζυγού)· κείται δε επί + χερσονησοειδούς εσχατιάς πεδιάδος από της ρηθείσης + υπωρείας αρχομένης και εις την θάλασσαν τελευτώσης. Μίαν + ήμισυ ώραν μακράν του Μεσολογγίου προς άρκτον επί τινος + λόφου κείνται τα ερείπια της νεωτέρας Πλευρώνος, τα + κοινώς λεγόμενα κάστρον της Κυρά - Ειρήνης. Ήτο δε η Κυρά + - Ειρήνη θυγάτηρ του Αυτοκράτορος Αλεξίου Παλαιολόγου. + Προς την υπώρειαν δε του Ζυγού επί τινος υψώματος + σώζονται ερείπια του τείχους της παλαιάς Πλευρώνος, + κοινώς λεγόμενα Γυφτόκαστρον. Συνωκίσθησαν δε κατά τον + Στράβωνα οι οικήτορες αυτής εις την νεωτέραν Πλευρώνα + πορθούντος την χώραν Δημητρίου του επικληθέντος + Αιτωλικού. Άγνωστος η πρώτη της πόλεως του Μεσολογγίου + καταβολή. Ο Ιουδαίος Βενιαμίν ο εκ Τουδέλης, ο + περιηγηθείς την Ελλάδα το 1153, αναφέρει το Ανατολικόν, + το κατ' αυτόν Νατολικόν, αλλ' όχι και το Μεσολόγγι. Ο δε + Βενετός ιστοριογράφος, Πέτρος Γαρζώνης, διηγούμενος τους + μεταξύ Τουρκίας και Βενετίας συγχρόνους του πολέμους + λέγει, ότι μετά τινα μάχην πλησίον του Μεσολογγίου εν + έτει 1684, καθ' ην εφονεύθησαν όχι ολίγοι Τούρκοι και ο + αρχηγός αυτών Σεφέραγας, το Ανατολικόν, το και κατ' αυτόν + Νατολικόν, και το Μεσολόγγι απεσπάσθησαν των Τούρκων και + υπετάχθησαν εις τους Βενετούς. Ο ημέτερος Ιωάννης Στάννος + ουδ' αυτός ουδαμού της χρονικής βίβλου του αναφέρει το + Μεσολόγγι. Εν ουδενί δε των προ της συγγραφής του Γαρζώνη + γεωγραφικών πινάκων σημειούται η πόλις αύτη, ουδέ μνεία + γίνεται αυτής εν τη περιγραφή, της εν έτει 1571 κατά την + Ναύπακτον περιφήμου ναυμαχίας (α) η άλλης τινός κατ' + εκείνα τα μέρη συμπλοκής. Ουδέν ίχνος αρχαιότητος, ουδέ + βυζαντινόν ή βενετικόν τι φαίνεται εν τη πόλει, και η + κτίσις αυτής είναι όλη τουρκική· φαίνονται μόνον τα + ερείπιά των κατά τον τουρκορρωσικον πόλεμον επί + Αικατερίνης κατεδαφισθεισών οικιών, λαβούσης και της + πόλεως ταύτης τότε τα όπλα κατά των Τούρκων. + Βορειοανατολικώς του Μεσολογγίου, μίαν ώραν μακράν αυτού + επί πεδιάδος, σώζονται ερείπια πενιχράς κωμοπόλεως + καλούμενα χ ί λ ι α - σ π ή τ ι α, και λέγεται, ότι μετά + την κατ' αρχάς του ΙΣΤ' αιώνος καταστροφήν της κωμοπόλεως + εκείνης κατέφυγαν οι πλείστοι των κατοίκων της χάριν + ασφαλείας εις τα ένυδρα μέρη, όπου κείται σήμερον η πόλις + του Μεσολογγίου. Αλλά και αυτό το όνομα της πόλεως + δεικνύει την όχι αρχαίαν καταβολήν της, και εξηγεί και + την θέσιν εφ' ης εκτίσθη είτε εν μέσω λάκκων εξ αιτίας + της λίμνης της (β), είτε εν μέσω λόγγου, διότι, και + αρχομένης της επαναστάσεως, εσώζοντο έξωθεν αυτής και + εξικνούντο έως εις τα άκρα της ελαιώνες, οίτινες κατά την + επικρατούσαν παράδοσιν, άγριοι και κατάπυκνοι άλλοτε, + ηρεώθησαν και εκεντρώθησαν. Πολλά έτη προ της + επαναστάσεως η πόλις αύτη ήτο καθ' όλα σημαντικωτέρα του + Ανατολικού· δι' ο, αν και η εκ των δύο τούτων πόλεων και + του Νεοχωρίου επαρχία εκαλείτο επί τουρκοκρατίας Μ ο υ κ + α τ ά ς - Α ν α τ ο λ ι κ ο ύ, ο διοικητής έδρευεν εν + Μεσολογγίω· εκαλείτο δε αναμφιβόλως ούτω, διότι επί της + συστάσεως αυτής το Ανατολικόν επρώτευεν. Η πόλις του + Μεσολογγίου είχε προ της επαναστάσεως 5500 ψυχάς· 40 δε ή + 50 μόνον εξ αυτών επρέσβευαν τα του κορανίου. Μέγα μέρος + των κατοίκων ήσαν αλιείς, ικανόν δε ναύται μετερχόμενοι + την ακτοπλοΐαν ή πλέοντες επί ξένων πλοίων, αφ' ού + έπαυσαν να ναυπηγώσιν επί του τόπου μεγάλα πλοία μετά την + πρόοδον του ναυτικού του Γαλαξειδίου, ενισχυομένου υπό + των πλουσίων εμπόρων των Πατρών. Αι δύο δε αύται τάξεις + των κατοίκων, η των αλιέων και η των ναυτών, κατείχαν εν + γένει το παραθαλάσσιον της πόλεως· οι δε γεωργοί, οι + κοινώς λεγόμενοι καλυβιώται, ως έχοντες εις κατοικίαν + καλύβας, κατείχαν το προς την ξηράν· οι δε λοιποί πολίται + τα κεντρικώτερα. Επειδή το παραθαλάσσιον είναι το + τερπνότερον και το υγιέστερον, πολλοί ευκατάστατοι + έφρατταν διά πασσάλων και παλιουρίων συμπεπλεγμένων μέρος + της αβαθούς θαλάσσης και το απεγαίοναν, μεταφέροντες εκ + των πλησιεστέρων της λίμνης νησιδίων γλίναν αντέχουσαν + εις τας παντοτεινάς επαφάς και τας συχνάς προσβολάς της + θαλάσσης· επί δε του κατασκευαστού τούτου και αστερεώτου + εδάφους έστρωναν τεσσάρων πέντε ποδών πλάτος εχούσας + εσχάρας, ήτοι συνδεδεμένα δένδρινα ξύλα μη σηπόμενα αλλά + μάλιστα σκληρυνόμενα εντός της θαλάσσης· επί των εσχαρών + δε τούτων εθεμελίοναν τας οικίας. + + Το δ' έδαφος της πόλεως είναι σχεδόν ισοθάλασσον· διά + τούτο πολλάκις εν καιρώ χειμώνος ωθουμένων των κυμάτων + προς την ξηράν υπό των πελαγίων ανέμων, περιθαλασσούνται + αι παράλιοι οικίαι, και οι ενοικούντες κοινωνούν μετά των + λοιπών διά μονοξύλων. Συμβαίνει δ' ενίοτε το εναντίον, + και η θάλασσα φεύγει ως ωκεάνειος άμπωτις απέμπροσθεν της + πόλεως επί τη βιαία και διαρκεί πνοή του χειμερινού + βορέου. Προ της επαναστάσεως ήσαν εν τη πόλει πέντε + εκκλησίαι και έν ζαμίον· ήκμαζε και σχολείον διαδίδον την + γνώσιν της ελληνικής γλώσσης υπό τον μαθητεύσαντα εν τω + Αγίω Όρει παρά τω Ευγενίω και τω Νεοφύτω και μετά ταύτα + συσχολαρχήσαντα Παναγιώτην Παλαμάν, υφ' όν, αποκτήσαντα + μεγάλην υπόληψιν γραμματικού και ελκύσαντα μέγαν αριθμόν + ακροατών εκ διαφόρων μερών της Ελλάδος, έπειτα δε μέχρι + της επαναστάσεως υπό τους υιούς αυτού Γρηγόριον και + Ιωάννην συγκροτούμενοι ελληνοδιδάσκαλοι εστέλλοντο + πολλαχού· διά τούτο η γνώσις της ελληνικής γλώσσης ήτο + παρά τοις προϊσταμένοις κοινή. + + Η δε έμπροσθεν του Μεσολογγίου λιμνοθάλασσα έχει 65 + μιλίων περιφέρειαν· είναι πολυίχθυος· περιέχει δύο + αλικάς, την μεν κατά το Ανατολικόν, την Άσπρην, την δε + κατά το Μποχώρι, την Μαύρην· τα προς την θάλασσαν δε νερά + της είναι τόσον ρηχά και ο πυθμήν της τόσον βορβορώδης + και φυκώδης, ώστε καταντά άπλευστος διά παντός είδους + τροπιδοφόρων πλοιαρίων, και μόνον πλώιμος δι' ελαφρών + μονοξύλων· σχίζεται δε διά στενού αύλακος αρχομένου από + της πόλεως και τελευτώντος όπου τα νερά είναι βαθέα. Δι' + αυτού δε και μόνου εισέρχονται και εξέρχονται τα μικρά + τροπιδοφόρα πλοία· τα δε ευμεγέθη ορμίζονται έξ μίλια + μακράν της πόλεως. Πολλαχού της λίμνης αναδύονται νησίδια + χρήσιμα εις τους αλιεύοντας, ημερονυκτίζοντας εν καιρώ + της αλιάς εντός χορτοσκεπών και καλαμοστρώτων καλυβών, + κοινώς πελάδων (γ), εστημένων επί δοκών εμπηγνυομένων εις + τον βορβορώδη και απαγή πυθμένα της θαλάσσης και μίαν ή + δύο πήχεις υπερυψουμένων, ώστε αι πελάδες αύται φαίνονται + κρεμάμεναι επί των κυμάτων. + + Τερπνόν θέαμα παριστάνει η λίμνη συνήθως εν μέσω των + ασελήνων νυκτών. Πάμπολλα μονόξυλα φέροντα επί της άκρας + της πρώρας προμήκη και σιδηράν εσχάραν ένδαδον και + φωτοβολούσαν, κοινώς λεγομένην π ρ υ ά ν, περιπλανώνται + εν τη λίμνη εις αλίευσιν· η δε πλουσία και αεικίνητος + φεγγοβολή των πρυών αυτοκίνητος υπολαμβάνεται μακρόθεν + διά την εν μέσω του σκότους αφάνειαν των μονοξύλων. + + Επί της άκρας δε του ανατολικού χείλους του αύλακος + κείται το Βασιλάδι, νησίδιον 150 βημάτων περιφέρειαν έχον + και σχεδόν ισοθάλασσον, αλλά πολλά σημαντικόν διά την επί + του στομίου της δυσεισπλεύστου λίμνης θέσιν του, και + απέχει της πόλεως μίαν ήμισυ ώραν. Την προς τα πέλαγος δε + πλευράν του ετείχισεν ο Αλήπασας επί του κατά τα 1806 + τουρκορρωσικού πολέμου· οι δε Έλληνες επέθεσαν, κατά την + επανάστασιν, τρία κανόνια, δι' ων εματαίωσαν άλλοτε, ως + προείπαμεν, τα σχέδιά του μεγάλου εχθρικού στόλου. + + Όπως δε η προς την θάλασσαν ούτω και η προς την ξηράν + θέσις της πόλεως είναι φύσει οχυρά, διότι η από της + υπωρείας του Ζυγού χωρίζουσα αυτήν γη είναι, ως + προείρηται, όλη επίπεδος, ουδαμώς επιτηδεία εις πολεμικάς + προσβολάς και πανταχόθεν υπό το πυρ της πόλεως· απέκοπτε + δε ταύτην της ξηράς ημελημένη και ατελής τάφρος + αμφοτέρωθεν εις την λίμνην απολήγουσα και έχουσα τεσσάρων + ποδών βάθος, επτά πλάτος και ενός μιλίου μήκος· επί δε + της προς την πόλιν όχθης της τάφρου υψούτο τείχος + απύργωτον, ακατασκεύαστον, επί σαθρών θεμελίων, τεσσάρων + ποδών ύψος και δύο πλάτος έχον, εν μέρει πέτρινον και εν + μέρει πλίνθινον, εφ' ου έκειντο δεκατέσσαρα παλαιά + κανόνια σιδηρά. + + Τοιαύτη ήτον η πόλις, όπου κατέφυγαν ο Μαυροκορδάτος, ο + Μάρκος και ο Κίτσος, καταδιωκόμενοι υπό των εχθρών. + + Μηδέν γενναίον μηδ' ευτυχές προσδοκώντες οι πλείστοι των + περί τον Μαυροκορδάτον μετά τα προ μικρού εν τη + Αιτωλοακαρνανία συμβάντα, τον εσυμβούλευσαν κατά την εν + Μεσολογγίω πρώτην των συνδιάσκεψιν να μη κινδυνεύση + ανωφελώς, αλλά να εγκαταλείψη τα μέρη εκείνα. «Αν τα + εγκαταλείψωμεν ημείς», απεκρίθη ο Μαυροκορδάτος, + «διέρχονται οι εχθροί ακωλύτως, κυριεύεται η εισέτι + δεινοπαθούσα Πελοπόννησος, και το παν απόλλυται· εγώ θ' + αποθάνω εδώ» . «Κ' εγώ», ανεφώνησεν ο Μάρκος. Οι λόγοι + ούτοι εχρησίμευσαν ως θεμέλιος λίθος της εν Μεσολογγίω + εγκαρτερήσεως. Αλλ' όσον σταθερά και αν ήτον η απόφασις + του Μαυροκορδάτου και του Μάρκου, αδύνατον να ενεργηθή τι + ευτυχώς χωρίς της ειλικρινούς και θερμής συμπράξεως των + εντοπίων, διότι τον μεν Μαυροκορδάτον μόνον 25 φρουροί + ηκολούθησαν υπό τον Κατσαρόν, τον δε Μάρκον και Κίτσον 35 + οπλοφόροι· διά τούτο ο Μαυροκορδάτος και οι ρηθέντες + οπλαρχηγοί εκάλεσαν εις συμβούλιον τον εν τη πόλει + αρχιεπίσκοπον Πορφύριον και τους προεστώτας αυτής Ιωάννην + Τρικούπην, Αναστάσιον Παλαμάν, Πάνον Παπαλουκάν και + Αθανάσην Ραζοκότσικαν, και τους ηύραν ομογνώμονας· + ερωτηθείς και ο λαός συνεπευφήμησε και αυτός όλος, + προθυμηθείς να συνεγκαρτερήση μέχρι τέλους. Αφ' ού δε + απεστάλησαν εις την Επτάννησον οι πλείστοι των γερόντων, + των γυναικών, των παιδίων και των ασθενούντων διά τινων + κρυπτών διάπλων, ηριθμήθησαν οι δυνάμενοι εκ των + εναπομεινάντων να φέρωσιν όπλα και ευρέθησαν όλοι 360, εν + οις και οι ανωτέρω φρουροί και οπλοφόροι· ευρέθησαν και + τροφαί και πολεμεφόδια ενός μηνός. + + Οι δε πολιορκούντες εχθροί, έχοντες και ένδεκα κανόνια + και τέσσαρας βομβοβόλους, ήρχισαν ευθύς να πυροβολώσι + σφοδρώς την πόλιν· αλλ' αφ' ού ανωφελώς και ακαταπαύστως + επολέμησαν δύο ημερονύκτια, συνήλθαν οι πασάδες εις + συμβούλιον. Ο Κιουταχής και ο Ισούφης, ο πολιορκών διά + θαλάσσης, ήσαν γνώμης να εφορμήσωσι διά μιας επί το + σαθρόν τείχος και να κυριεύσωσι την πόλιν εξ εφόδου· αλλ' + ο Βρυώνης αντέτεινε λέγων, ότι τα επιχείρημα ήτο + κινδυνώδες, και ότι εν τη γενική ερημώσει της + Αιτωλοακαρνανίας αναγκαίον ήτο να διατηρηθή η πόλις + εκείνη διά τας ανάγκας του στρατοπέδου εν καιρώ χειμώνος· + αντέτεινε δ' έτι μάλλον στοχαζόμενος, ότι εδύνατο να + ελκύση τους εν τη πόλει, ως μηδεμίαν τρέφοντας ελπίδα + σωτηρίας και ως υπ' όψιν έχοντας τα προσκυνήσαντα μέρη + της Αιτωλοακαρνανίας και μη παθόντα, ως αυτός επίστευε, + και τους προσκυνήσαντας οπλαρχηγούς τους εν ασφαλεία και + τιμή ζώντας. Κατά την γνώμην δε ταύτην, ο Βρυώνης + επεχείρησεν αμέσως να βάλη εις πράξιν το περί συμβιβασμού + προσφιλές του σχέδιον, και διέταξε τον παρακολουθούντα + Βαρνακιώτην να γράψη τοις γνωστοίς αυτώ προκρίτοις του + Μεσολογγίου περί υποταγής. Ο Βαρνακιώτης έγραψεν, αλλ' + απάντησιν δεν έλαβεν. Εν τοσούτω εξηκολούθει ο πόλεμος. + Οι δε εντός του Μεσολογγίου τειχομαχούντες εμεθοδεύοντο + διάφορα τεχνάσματα εις απάτην του εχθρού ως προς τον + ολίγον αριθμόν των, και άλλοτε μεν ετουφέκιζαν και + επιστόλιζαν διά μιας όλοι, άλλοτε δε εφαίνοντο επί του + ενός μέρους του τείχους και έτρεχαν οι αυτοί και + εφαίνοντο επί του άλλου εμπήγοντες επιτηδείως + τουφεκολόγχας (δ), ίνα υποθέτωσιν οι θεωρούντες αυτάς + έξωθεν ότι ήσαν εν τη πόλει και οπλίται φράγκοι· έκρουαν + δε επί τω αυτώ σκοπώ και ευρωπαϊκά τύμπανα. Ο Βρυώνης + βλέπων ότι δεν ευδοκίμησεν η προς τους προκρίτους + διαπραγμάτευσίς του διά του Βαρνακιώτη, διέταξε τον Άγον + Βασιάρην να έλθη εις λόγους μετά του Μάρκου ως γνώριμός + του. Ο Μάρκος λαβών την άδειαν εξήλθεν εντός βολής + πιστόλας εις συνέντευξιν. + + Ο Άγος τον εσυμβούλευσεν ως φίλος, και παρήγγειλε δι' + αυτού και τοις προκρίτοις να μη κινδυνεύσωσιν επί ματαίω + αλλά να προσκυνήσωσιν· εγγυάτο δε εξ ονόματος των πασάδων + όχι μόνον γενικήν και τελείαν αμνηστείαν, αλλά και άδειαν + ν' αναχωρήσωσιν ανεπηρέαστοι ο πρόεδρος, ο Μάρκος και + όσοι άλλοι υπώπτευαν την οργήν των πασάδων. Ταύτα + ακούσαντες οι έγκλειστοι και αναλογιζόμενοι ότι πάσα + αναβολή τους ωφέλει περιμένοντας έξωθεν βοήθειαν διά + ξηράς και θαλάσσης έκριναν εύλογον, βλέποντες τους + εχθρούς κατατρίβοντας την κρίσιμον ώραν των έργων εις + αχρήστους λόγους, να μη απορρίψωσιν αποτόμως τας περί + συμβιβασμού προτάσεις, αλλά να προβάλωσιν άλλας + δυσπαραδέκτους. Εν ώ δε εξηκολούθει η φιλική αύτη + διαπραγμάτευσις, ειδοποίησεν ο Ισούφης τον λαόν του + Μεσολογγίου, ότι αν ήθελε να μη αποτεφρωθή η πόλις όλη + και γίνη τάφος όλων των εν αυτή αθώων, να τω παραδώση τον + πρόεδρον, τους άρχοντας, τους οπλαρχηγούς και ανά δύο + Χριστιανούς δι' έκαστον Τούρκον των εν τω επί των εκβολών + του Φίδαρη πεσόντι τουρκικώ πλοίω συλληφθέντων και + θανατωθέντων (ε)· απήτει δε παρά του λαού και αποζημίωσιν + των διαρπαγέντων επί του πλοίου, και απόδοσιν όλων των εξ + αρχής της επαναστάσεως οφειλομένων τη Πύλη φόρων. Ο + Ισούφης, πεποιθώς επί την άφευκτον πτώσιν του Μεσολογγίου + και αστόχαστος εν οις ενήργει, έδωκε και εγγράφους επί τη + αιτήσει των Μεσολογγιτών τας προτάσεις και απαιτήσεις + του. Ο Μάρκος έσπευσε να τας κοινοποίηση τω Βρυώνη εξ + ονόματος των Μεσολογγιτών, ως απορούντων και + αμφιβαλλόντων περί της ειλικρινείας των συγκαταβατικών + λόγων του, διότι τους απεδείκνυαν υπόπτους αι απαιτήσεις + του Ισούφη. Άλλος εξ άλλου έγεινεν ο Βρυώνης επί τη + κοινοποιήσει ταύτη και απεκρίθη να μη δοθή, ακρόασις, + αλλά να εξακολουθήση εν πλήρει πεποιθήσει η διά του Άγου + και του Μάρκου διαπραγμάτευσις. Μετά τινων δε ημερών + διαπραγμάτευσιν εσυμβιβάσθη δ ι ά - λ ό γ ο υ ν' + αναχωρήσωσιν εις Πελοπόννησον ανεπηρέαστοι ο πρόεδρος και + οι περί αυτόν, ο Μάρκος, ο Κίτσος, οι προεστώτες και + τριακόσιαι οικογένειαι αι ευπορώτεραι, ό εστι + πολυαριθμότεραι παρ' όσας περιείχεν η πόλις τότε· και + τούτο αποδεικνύει ότι οι Τούρκοι ηγνόουν την εσωτερικήν + αδυναμίαν της πόλεως· εσυμβιβάσθη δε και οκταήμερος + ανακωχή εις εύρεσιν των επί μετακομίσει πλοίων. Εν + τοσούτω η ανακωχή αύτη και η προθεσμία εχρησίμευαν εις + ενδυνάμωσιν του οχυρώματος εν γνώσει και αδεία του Βρυώνη + πιστεύοντος τους παραγγέλλοντας έσωθεν, ότι αναγκαίον ήτο + ν' αποκοιμίζωσι τοιουτοτρόπως τον λαόν, όστις δεν έπρεπε + να μάθη πριν έλθη η ώρα όσα εσυμβιβάσθησαν. + +Νοέμβριος Η τρίτη ημέρα της ανακωχής, ήτοι η 8 + νοεμβρίου, έγεινεν ημέρα χαράς, διότι εφάνησαν έξωθεν της + πόλεως επτά υδραϊκά πλοία αποδιώξαντα διά μόνου του + εμφανισμού των τα υπό τον Ισούφην τουρκικά, εξ ών έν, + ανίκανον να μεταβή εις Πάτρας διά την επικρατούσαν + αντίπνοιαν, κατέφυγεν ημίπνικτον εις Ιθάκην. Η έλευσις + των πλοίων διέλυσε μεν την διά θαλάσσης πολιορκίαν, αλλά + δεν ησφάλισε τους εγκλείστους και από της εφορμήσεως των + επί της ξηράς πολυαρίθμων εχθρών· διά τούτο ο Βρυώνης, + πεποιθώς πάντοτε επί την υπερέχουσαν δύναμίν του, + εσυμβούλευσε τους πολιορκουμένους να διαβιβασθώσιν εις + Πελοπόννησον κατά την συμφωνίαν επί των ελθόντων + ελληνικών πλοίων· αλλ', αντί να διαβιβασθώσιν οι εν + Μεσολογγίω εις Πελοπόννησον, διεβιβάσθησαν την 11 από + Πελοποννήσου εις Μεσολόγγι επί τέσσαρων εκ των + προρρηθέντων πλοίων 700 Πελοποννήσιοι υπό τον Πετρόμπεην, + τον Ζαήμην και τον Κανέλλον Δηληγιάννην· συνεπανέπλευσε + και ο περί της επικουρίας ταύτης προαποσταλείς παρά του + Μαυροκορδάτου Γρίβας. Ο Άγος, ανήσυχος δι' όσα έβλεπε και + ήκουεν, ήλθεν εις λόγους βαρείς μετά του Μάρκου· ούτος + δε, υποπτεύων μη πάθη ως απατήσας τους Τούρκους, υπεκρίθη + ότι οι έγκλειστοι έτοιμοι ήσαν να στείλωσιν ικέτας εις + προσκύνησιν των πασάδων. Υπερεχάρησαν οι πασάδες επί τη + φαιδρά ταύτη αγγελία, και ητοιμάσθησαν τα πάντα εις + δεξίωσιν των ικετών. Ο δε γλυκύς και συγκαταβατικός + Βρυώνης, θέλων να τιμήση τον άγριον Κιουταχήν, υπήγεν εις + την σκηνήν του και καυχώμενος ότι το περί συμβιβασμού + σχέδιόν του, το παρ' εκείνου αποδοκιμαζόμενον, + ευδοκίμησε, διέταξε να οδηγήσωσιν εκεί τους ερχομένους + εις προσκύνησιν. Επ' αυτώ τούτω ητοιμάσθησαν τα συνήθη + καββάδια εις τιμήν των ερχομένων, οι κήρυκες + περιφερόμενοι διεσάλπιζαν την παράδοσιν της πόλεως, οι + καταλυματίαι διέθεταν τα καταλύματα, οι ιπποκόμοι + εφαλάροναν τους ίππους των πασσάδων διά την εν τιμή και + παρατάξει είσοδόν των εις την πίπτουσαν πόλιν, και ο + Βαρνακιώτης διετάχθη να προϋπαντήση τους προσερχομένους. + Εν τοσούτω η ώρα παρήρχετο, και ουδείς προσήρχετο. + Αδημονούντες οι πασάδες διά την τόσην βραδύτητα, είδαν + άνθρωπον προσερχόμενον εκ της πόλεως, παρ' ου έλαβαν + γράμμα λέγον «α ν - θ έ λ ε τ ε - τ ο ν - τ ό π ο ν – μ α + ς - ε λ ά τ ε - ν α - τ ο ν - π ά ρ ε τ ε». + + Τοιούτον τέλος έλαβεν η πλαστή διαπραγμάτευσις, και ο + πόλεμος μετά την ανακάλυψιν της απάτης και του εμπαιγμού + επανελήφθη σφοδρότερος. + + Κατ' εκείνας τας ημέρας απέθανεν εν Μεσολογγίω ο + αγαπώμενος και τιμώμενος παρά πάντων διά την αγαθήν + καρδίαν και τας πολεμικάς του γνώσεις Νορμάννος και ετάφη + πλησίον του Κυριακούλη. + + Μόλις δ' ελύθη η κατά θάλασσαν πολιορκία, και οι + φιλογενείς Ζακύνθιοι και Κεφαλλήνες έσπευσαν να στείλωσι + τροφάς και πολεμεφόδια εις την πόλιν, αν και η κυβέρνησίς + των παρενέβαλε παντός είδους προσκόμματα· ηγκυροβόλησε δε + μετ' ολίγον έμπροσθεν του Μεσολογγίου και πλοίον φέρον εκ + Λιβούρνου πολεμεφόδια· ήλθαν και άλλα τέσσαρα πολεμικά + πλοία σπετσιωτικά· εισήλθαν εις την πόλιν διά θαλάσσης + και διάφοροι Δυτικοελλαδίται, εν οις και οι οπλαρχηγοί + Μακρής και Τσόγκας· ήλθαν και άλλοι χίλιοι Πελοποννήσιοι + εκ Γαστούνης και Πύργου· ήλθε και ο Λόντος μετά των περί + αυτόν (ζ). Η μεταβολή αύτη των πραγμάτων έφερε μεταβολήν + και των πνευμάτων των εναπομεινάντων κατοίκων της + Αιτωλοακαρνανίας, οίτινες προσκυνήσαντες προ ολίγου διά + της συνεργείας των οπλαρχηγών των κατεπιέζοντο και + εγυμνούντο υπό των Αλβανών εις τόσην αναίδειαν + εξοκειλάντων, ώστε ν' απογυμνώσωσι και αυτούς τους + Βραχωρίτας Τούρκους, τους μετά την άλωσιν της πόλεως + εκείνης εν Δραγαμέστω παρά του Βαρνακιώτου φυλαττομένους. + + Επί της εισβολής των εχθρών εντεύθεν του Μακρυνόρους + πάμπολλοι κάτοικοι της Αιτωλοακαρνανίας κατέφυγαν, ως + είρηται, εις Κάλαμον προς αποφυγήν της σφαγής, της + γυμνώσεως και της αιχμαλωσίας, ως μη δυνάμενοι να + αντισταθώσι, και ως μη θέλοντες να προσκυνήσωσιν. Αλλ' ο + μέγας αρμοστής εφάνη τόσον ασυμπαθής, ώστε έστειλε + στρατιώτας και τους απώθησεν. Εζήτησαν οι δυστυχείς + άσυλον καν διά τας γυναίκας και τα ανήλικα τέκνα των, + αλλά και κατά τούτο δεν εισηκούσθησαν. Η σκληρά αύτη + πράξις απέβλεπεν αναμφιβόλως εις το να βιάση τους + αποδιωχθέντας να προσκυνήσωσιν· αλλ' έφερε το εναντίον + αποτέλεσμα, διότι τους ώπλισεν εξ ανάγκης προς + υπεράσπισιν γυναικών και τέκνων και προς βλάβην του + εχθρού· εκ των αποδιωχθέντων δε τούτων και εξ άλλων τινών + Ελλήνων άλλοθεν συρρευσάντων συνεκροτήθησαν εκείναις ταις + ημέραις δύο σώματα, το μεν κατά το Ξηρόμερον υπό τους + αδελφούς Χασαπαίους, το δε κατά τον Βάλτον υπό τον + Μαλεσάδαν, και περιφερόμενα ηνώχλουν συνεχώς τους + εχθρούς, κόπτοντα και την μετά της Άρτης και Πρεβέζης + κοινωνίαν· εγνώσθησαν και καθ' όλον το εχθρικόν + στρατόπεδον η αποτυχία της εκστρατείας του Δράμαλη, τα + κατά τον αργολικόν κόλπον συμβάντα του στόλου, ο εν + Τενέδω εμπρησμός του δικρότου και η πτώσις του Ναυπλίου· + ο χειμών επροχώρει και εστενοχώρει τους εχθρούς· αι + τροφαί εσπάνιζαν εν τω στρατοπέδω· βροχαί συνεχείς και + ραγδαίαι έπιπταν· πυρετοί κακοήθεις ανεφύοντο· μισθοί δεν + εδίδοντο και συχνάκις εξώρμων επί τους πολιορκούντας οι + πολιουρκούμενοι. Δι' όλα ταύτα ηγέρθη εν τω τουρκικώ + στρατοπέδω μέγας γογγυσμός κατά των πασάδων, και + εψιθυρίζετο και η διάλυσίς του. Οι δε πασάδες, κακόν + μάλλον ή καλόν προσδοκώντες από πάσης περαιτέρω αναβολής + απεφάσισαν έφοδον. Αλλ' ο ενθουσιασμός του στρατού είχε + σβεσθή· μόνον το χρυσίον, το μη παρ' άλλοις ίσως τόσην + ισχύν έχον όσην παρά τοις Αλβανοίς, εδύνατο να τον ανάψη. + Διά τούτο οι πασάδες επρόσφεραν ανά χίλια γρόσια εκάστω + των προαιρουμένων ν' αναβώσι τα τείχη. Οκτακόσιοι + προηρέθησαν, εν οις και όλοι οι σημαιοφόροι, και ημέρα + εφόδου ωρίσθη η των Χριστουγέννων περί τον όρθρον, επ' + ελπίδι ότι οι εν αγνοία του σχεδίου τούτου Έλληνες θα + συνήρχοντο την ημέραν εκείνην εις τας εκκλησίας και θα + κατέλιπαν το οχύρωμα αφρούρητον. Και ταύτα μεν οι Τούρκοι + μυστικώς εμελέτησαν, οι δε Έλληνες τα ανεκάλυψαν ούτως. + + Την εσπέραν της παραμονής των Χριστουγέννων παρέπλεε την + Άσπρην Αλικήν μονόξυλον φέρον από Ανατολικού εις + Μεσολόγγι τον γραμματέα του Μακρή. Ο γραμματεύς, ιδών επί + της ξηράς άνθρωπον σείοντα μανδύλιον, επλησίασε. «Εγώ», + είπεν ο άνθρωπος, «είμαι Χριστιανός και πρόθυμος να πάθω + διά την αγάπην του Κυρίου μου· μη απορήσης και μη + δυσπιστήσεις εις όσα θ' ακούσης, αν με βλέπης συνοδεύοντα + τους εχθρούς του Κυρίου μου· η γυνή μου και τα τέκνα μου + είναι υπό την εξουσίαν των, και τούτο αρκεί να με + δικαιολογήση ενώπιόν σου. Ο Θεός των Χριστιανών ηθέλησε + να μάθω όσα οι εχθροί μελετούν κατά του λαού του, και + περιφέρομαι από πρωίας ως κυνηγός εις σωτηρίαν των + ομοπίστων μου· τρέξε εις την πόλιν και ειπέ ότι οι εχθροί + σκοπόν έχουν να εφορμήσωσιν αύριον τα χαράγματα διά της + προς ανατολάς πλευράς του οχυρώματος» . Ταύτα είπεν ο + άγνωστος άνθρωπος, ύψωσε τας χείρας του εις τον ουρανόν, + εδάκρυσε, και έγεινεν άφαντος (η). + + Ο γραμματεύς έφθασε περί την α' ώραν της νυκτός εις την + πόλιν και ανήγγειλεν όσα είδε και ήκουσε. Το πρωί εκείνης + της ημέρας ο Μαυρομιχάλης, ο Τσόγκας και ο Γρίβας είχαν + εμβή μετά 500 στρατιωτών εις πλοία, ίνα μεταβιβασθώσιν + εις τα παράλια της Ακαρνανίας και ενοχλήσωσιν εκείθεν τον + εχθρόν· εσκόπευαν δε να αποπλεύσωσι την νύκτα· αλλ' ο + πρόεδρος, άμα μαθών τα ανωτέρω, τοις παρήγγειλε να + εξέλθωσι και εξήλθαν ως 100 υπό τον Γρίβαν, τον + Τσαλαφατίνον και τον Κουμουντουράκην· διέταξε δε + συγχρόνως διά του αρχιεπισκόπου να μη ανοίξωσιν αι + εκκλησίαι το πρωί, και όλοι οι άνδρες να ευρεθώσιν επί + του οχυρώματος έτοιμοι εις πόλεμον. Τούτου γενομένου, + ετοποθετήθησαν οι υπερασπισταί του ως εφεξής. Ο Μάρκος + και ο Λόντος μετά των υπό την οδηγίαν των 400 κατέλαβαν + το κέντρον, ήγουν το έμπροσθεν των δύο εκκλησιών της + Παναγίας και του αγίου Νικολάου μέρος, όπου ήτο του + οχυρώματος η πύλη· 600 δε, οι πλείστοι Καλαβρυτινοί, οι + λοιποί δε Μεσολογγίται και Ανατολικιώται υπό τον Ζαήμην + και άλλους, ετοποθετήθησαν επί της δυτικής πλευράς του + οχυρώματος· 1200 δε Καρυτινοί, Γαστουναίοι, Πύργιοι, + Μεσολογγίται και Ζυγιώται διεσπάρησαν επί της ανατολικής + πλευράς υπό τον Δηληγιάννην, τον Μακρήν, τον Γιαννάκην + Ραζοκότσικαν, τον Γρίβαν καί τινας άλλους· επί δε των + κανονοστασίων ήσαν πάντοτε Μεσολογγίται ναύται, ως + εμπειρότεροι των άλλων πυροβολισταί. Ήσαν δε τότε όλοι οι + εντός του Μεσολογγίου πολεμισταί 2250 επί γραμμής + αρχομένης από της μιας άκρας της τάφρου και τελευτώσης + εις την άλλην. Εφύλατταν πάντοτε και τας δύο άκρας της + τάφρου δύο κανονοφόροι. + + Οι Τούρκοι διηρέθησαν και ούτοι και διεσπάρησαν καθ' όλον + το μήκος του οχυρώματος· οι δε 800 τειχοβάται επλησίασαν + την νύκτα προς την κατ' ανατολάς πλευράν του οχυρώματος, + όπου το τείχισμα ήτον αδυνατώτερον, και παρεφέδρευαν εν + ταις παραφυομέναις βουρλιαίς, όλοι εύζωνοι, βαστώντες + γυμνόν ξίφος και αναμένοντες αφανείς και σιωπηλοί την + ωρισμένην ώραν, μηδόλως υποπτευόντων των υπερασπιστών του + οχυρώματος ότι οι εχθροί υποδιενυκτέρευαν. Μίαν ώραν πριν + φέξη ήρχισεν έξωθεν σφοδρός τουφεκισμός από άκρου εις + άκρον του οχυρώματος· εκινήθη συγχρόνως δεξιά και + αριστερά το ιππικόν· κραυγαί και αλαλαγμοί ηκούοντο + πανταχόθεν, και μετ' ολίγον ανεφάνησαν αίφνης οι + κρυπτόμενοι 800, και πολλοί αυτών ανέβησαν δι' ων έφεραν + κλιμάκων εις το τείχος, όπου έστησαν δύο ή τρεις σημαίας· + δύο δε σημαιοφόροι ετινάχθησαν και εντός του οχυρώματος + και σκοτώσαντες δύο τρεις συνελήφθησαν. Η εφόρμησις των + 800 ήτο και τολμηρά και επιδέξιος, αλλ' ανωφελής και + θανατηφόρος. Αλλεπάλληλοι εκρημνίζοντο εις την τάφρον οι + αλλεπαλλήλως το τείχος αναβαίνοντες. Τρεις ώρας επέμεναν + μαχόμενοι, αλλά μηδέν κατορθώσαντες απεχώρησαν, και οι + Έλληνες εξελθόντες ηύραν παρά το τείχος 12 σημαίας κατά + γης ερριμμένας και εσκύλευσαν τους νεκρούς. 500 εχθροί + εσκοτώθησαν και επληγώθησαν επί της εφόδου· εσκοτώθησαν + δε μόνον 4 Έλληνες, οι 2 Μεσολογγίται και οι 2 + Γαστουναίοι, δύο δε επληγώθησαν. + + Η ήττα μεταβάλλει πολλάκις τους φίλους εις εχθρούς, και η + νίκη τους εχθρούς εις φίλους. + +Δεκέμβριος Οι οπλαρχηγοί του Βάλτου Ράγκος και Ίσκος + και ο Βαλτινός, οι συνακολουθήσαντες τους Τούρκους, τους + εγκατέλειψαν μετά τα κατά την 25 δεκεμβρίου συμβάντα· + έπαθαν οι εχθροί και άλλο δεινόν· τα υπό τον Μαυρομιχάλην + και Τσόγκαν σώματα, πεσόντα επί τους εν τη Κατοχή + εχθρούς, τους ηφάνισαν· τα μεταβιβάσαντα δε αυτούς εκεί + πλοία συνέλαβαν έν φορτηγόν φέρον εις τους εχθρούς εκ + Πρεβέζης τροφάς· διεδόθη και λόγος εν τω τουρκικώ + στρατοπέδω, και λόγος αληθής, ότι οι επανελθόντες εις τον + εθνικόν αγώνα Βαλτινοί έκλεισαν το Μακρυνόρος, και ότι ο + Οδυσσεύς ήρχετο και αυτός εκ της Ανατολικής Ελλάδος προς + το Μεσολόγγι μετά πολλών στρατευμάτων, αφ' ού ανεχώρησαν + εκείθεν οι υπό τον Μεχμέτην Τούρκοι. Δι' όλα ταύτα έφυγαν + οι Τούρκοι διά νυκτός την 31 απέμπροσθεν του Μεσολογγίου + εν τόση βία, αταξία και φόβω, ώστε την επαύριον + εξελθόντες οι εν τη πόλει ηύραν όπου ήσαν εσκηνωμένοι οι + Τούρκοι 10 κανόνια, 4 βομβοβόλους, την πολεμικήν + αποσκευήν των και αυτά τα έπιπλα των πασάδων. Συνέλαβαν + δε καί τινας ασθενείς Τούρκους, παρ' ων έμαθαν ότι οι + πασάδες ώδευαν προς το Βραχώρι, ο μεν Βρυώνης διά της + Κλεισούρας, ο δε Κιουταχής διά του Κερασόβου, ίνα + περάσωσι τον ποταμόν όσον τάχιον και διασωθώσιν εις + Πρέβεζαν. Διαιρεθέντες τότε οι εν Μεσολογγίω Έλληνες οι + μεν κατεδίωξαν τον εχθρόν μέχρι του Κερασόβου, οι δε + μέχρι της Κλεισούρας· άλλοι δε εστράτευσαν εις Μποχώρι + και Γαλατάν, όπου ήσαν τα νοσοκομεία και αι αποθήκαι των + εχθρών. Ο Μάρκος επρόβαλε ν' αποκλείσωσι τους εχθρούς + εντός του Βραχωρίου όπου, εστερημένοι τροφών και μη + έχοντες άλλα πολεμεφόδια πάρεξ όσα περιείχεν εκάστου η + φυσεκοθήκη, ή θα εχάνοντο ή θα παρεδίδοντο. Η πρότασις + ενεκρίθη, αλλά δεν επραγματοποιήθη διά τας επικρατούσας + εισέτι μεταξύ τινων των οπλαρχηγών διαιρέσεις και + ζηλοτυπίας. Οι Τούρκοι, + + [λείπουν οι σελίδες 274 - 275] + + πώς πολεμά με την Τουρκιά, με τέσσαρους πασάδαις· + πέφτουν η μπόμπαις σα βροχή, η μπάλαις σα χαλάζι, + κι' αυτό το λιανοτούφεκο σαν άμμος της θαλάσσης· + κλαίουν μαννούλαις για παιδιά, γυναίκες για τους άνδραις, + κλαίει κι' η μαύρη μας η γη πώχασε τη σπορά της + . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . + . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .» + + + + +ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ + + + + +ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Κ. + +(α.) + +Μετά την άλωσιν της Λεβαδείας ανέφερεν εις την Πύλην ο Κιοσέ - +Μεχμέτπασας εν ασιανή μεγαλορρημοσύνη, ότι εφονεύθησαν τρισχίλιοι +Έλληνες, οι μεν διά σιδήρου, οι δε διά πυρός. + +(β) + +Ο πρόξενος ούτος ηγαπάτο και ετιμάτο δικαίως υπό των Ελλήνων, +ευμενής φανείς προς τον αγώνα των απ' αρχής μέχρι τέλους. + +ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΒ. + +(α) + +Άρθρον ζ' της συνθήκης του Καϊναρτσίου· + +«Η υψηλή Πύλη υπόσχεται να προστατεύη πάντοτε την χριστιανιχήν +θρησκείαν και τας εκκλησίας της». + +Εν δε τω άρθρω ιζ', εν ώ γίνεται λόγος περί της αποδόσεως όλων των +νήσων του Αιγαίου, ας εκυρίευσεν επί του πολέμου η Ρωσσία, η Πύλη +υπόσχεται προς τοις άλλοις μήτε η χριστιανική θρησκεία, μήτε αι +εκκλησίαι να πάθωσιν εις το εξής, μήτε η ανοικοδομή των εκκλησιών +ή η επισκευή να εμποδίζεται· να μη καταδιώκεται δε μήτε να +χλευάζεται κατ' ουδένα τρόπον το ιερατείον. Ο Hammer την συνθήκην +του Καϊναρτσίου ως αρχήν της διαλύσεως της οθωμανικής +αυτοκρατορίας, τουλάχιστον της εν Ευρώπη. (όρα Βιβλ. ογ'.) + +(β.) + +«Η Πύλη» (λέγει ο ι' παράγραφος του α' άρθρου της συνθήκης) +«συναινεί ν' αναφέρωνται εις αυτήν υπέρ των δύο ηγεμονειών οι παρ' +αυτή πρέσβεις της αυτοκρατορικής αυλής της Ρωσσίας κατά τας +περιστάσεις των μερών εκείνων, και υπόσχεται να τους ακούη μετά +της εις φιλικάς και τιμωμένας Δυνάμεις προσηκούσης ευγενείας». + +(γ.) + +Ανέγνωσα αναφοράν πολλών χωρικών της Βλαχίας προς τον εκεί +πρόξενον της Ρωσσίας εκτραγωδούντων τα δεινά των και επικαλουμένων +την αντίληψιν του αυτοκράτορος Αλεξάνδρου ως προστάτου των +ηγεμονειών. + +(δ.) + +Ο Δανέζης εφυλακίσθη κατ' αρχάς, μετά ταύτα εχωρίσθη εις Μαγνησίαν +και απελύθη επί τη ικεσία του πατριάρχου και τη συνδρομή του +πρέσβεως της Αγγλίας. + +(ε.) + +Άρθρον λβ'. + +« Η υψηλή Πύλη υπόσχεται μήτε αύτη ν' απαιτή, μήτε να επιτρέπη +άλλος τις ν' απαιτή οιαδήποτε τέλη επί των φορτίων των εμπορικών +ρωσσικών πλοίων, των είτε από ρωσσικών λιμένων εις την Άσπρην ή +την Μεσόγειον θάλασσαν, είτε από της Άσπρης ή της Μεσογείου εις +την Μαύρην πλεόντων, μήτε να βιάζωνται τα πλοία ταύτα επί του +διάπλου ν' αποβιβάζωσι τα φορτία εις Κωνσταντινούπολιν ή εις άλλο +μέρος. + +Η υψηλή Πύλη υπόσχεται, τα υπό ρωσσικήν σημαίαν πλοία, τα ερχόμενα +από Μαύρης θαλάσσης και διαβαίνοντα διά Κωνσταντινουπόλεως, αφ' ού +παρουσιασθή η δήλωσις των φορτίων αυτών, επιβεβαιωμένη παρά του +πρέσβεως της Ρωσσίας, να λαμβάνωσιν αμέσως το φιρμάνι και ν' +αποπλέωσιν ακωλύτως, αφ' ού το δείξωσιν επί του έκπλου. Επίσης να +μη κωλύωνται και όταν επανερχόμενα από της Άσπρης θαλάσσης εις +τους εντός της Μαύρης ρωσσικούς λιμένας δείξωσιν επί του είσπλου +το επί τη παρά του πρέσβεως της Ρωσσίας επιβεβαιωθείση δηλώσει του +φορτίου των εκδοθέν φιρμάνι. + +Άρθρον λγ'. + +Όλα τα υπό ρωσσικήν σημαίαν πλοία, τα διαπλέοντα τοιουτοτρόπως τον +πορθμόν της Κωνσταντινουπόλεως και απερχόμενα μακρότερον, +εφοδιάζονται επί της διαπορθμεύσεώς των διά φιρμανίου καθώς ερρέθη +εν τω λβ' άρθρω επί τη καλή πίστει της δηλώσεως των φορτίων υπό +την επιβεβαίωσιν του πρέσβεως της Ρωσσίας· αν δε η Πύλη αμφιβάλλη, +ή υποπτεύη ότι ευρίσκονται υπήκοοι της μεταξύ του πληρώματος, τότε +η αυτοκρατορική αυλή της Ρωσσίας επιτρέπει νηοψίαν, αλλά μετά +πολλής συστολής ενεργουμένην, μηδαμώς εγγιζομένων, ως ερρέθη +ανωτέρω, των εντός του πλοίου πραγματειών ή ενοχλουμένου του +πλοιάρχου, ή εμποδιζομένου υπό περιττών ενίοτε εξετάσεων του διά +της συνθήκης της ειρήνης νομοποιηθέντος επί διακομιδή εμπορίου». + +(στ.) + +Η απόδειξις ότι διά του τρόπου τούτου επροσπάθει η Πύλη να +εμποδίση την μετακομιδήν των τροφών εις την αποστατήσασαν Ελλάδα, +ευρίσκεται εν τη προς την εν Κωνσταντινουπόλει γαλλικήν πρεσβείαν +κοινοποιήσει αυτής κατά τον αύγουστον διαλαμβανούση προς τοις +άλλοις τα ακόλουθα. «Η υψηλή Πύλη απαιτεί φιλικώ τω τρόπω να μη +πωλώσιν οι ρηθέντες έμποροι τα γεννήματά των προς τους +παραπλέοντας το Αιγαίον πειρατάς· και ο αντιπρέσβυς της Γαλλίας +καλώς θα πράξει, αν διατάξη τους ερχομένους σιτεμπόρους από της +Μαύρης θαλάσσης και έχοντας την άδειαν να μεταφέρωσι τα γεννήματα +εις την Άσπρην να μη τοις τα πωλώσι χάριν της μεταξύ της υψηλής +Πύλης και της αυλής της Γαλλίας υπαρχούσης σταθεράς φιλίας». + +(ζ.) + +Το έγγραφον τούτο πληροί δεκαεπτά σελίδας εις 8ον κατά την +γαλλικήν μετάφρασιν, όθεν το επορίσθην. + +(η.) + +Ιδού τι λέγει περί τούτου το β' άρθρον της συνθήκης του +Καϊναρτσίου· + +«Αν μετά την υπογραφήν της συνθήκης και την ανταλλαγήν των +επικυρώσεων υπήκοοί τινες των δύο Δυνάμεων, πράξαντες βαρύ τι +έγκλημα ή ένοχοι γενόμενοι απείθειας ή προδοσίας, καταφύγωσιν ως +εις άσυλον εις τα χώματα της μιας των δύο Δυνάμεων, να μη γίνωνται +δεκτοί επ' ουδεμία προφάσει, αλλ' αμέσως να παραδίδωνται, +τουλάχιστον ν' αποπέμπωνται εξ όλων των μερών της επικρατείας, ίνα +μη συμβή εντεύθεν ψυχρότης ή ανωφελής έρις μεταξύ των δύο +αυτοκρατοριών. Εξαιρούνται μόνον όσοι εν μεν Ρωσσία ασπασθώσι την +χριστιανικήν θρησκείαν, εν δε Τουρκία την μωαμεθανήν. Αλλ' εν +περιπτώσει, καθ' ην υπήκοοι της μιας ή της άλλης Δυνάμεως, είτε +Χριστιανοί είτε Τούρκοι εγκληματίαι, μεταβούν από της μιας +επικρατείας εις την άλλην, να παραδίδωνται όταν ζητηθώσιν». + +(θ.) + +Ο πατριάρχης Γρηγόριος δεν εγεννήθη εν Καλαβρύτοις, αλλ' εν +Δημητσάνη. + +Εξ ων μέχρι τούδε εξιστόρησα, έγεινε γνωστόν ότι εν τη Ελλάδι η +αιματοχυσία των αθώων Μουσουλμάνων και αι βεβηλώσεις των ζαμίων +ήρχισαν μετά τας αδίκους σφαγάς και την χύσιν του ιερωτέρου +αίματος των Ελλήνων, ό εστιν ήσαν τα αποτελέσματα και όχι τα αίτια +του θανάτου του πατριάρχου και των άλλων. + +(ι.) + +Ουδεμία απόδειξις ή ένδειξις του εγκλήματος του πατριάρχου, των +αρχιερέων ή τόσων άλλων θυμάτων εφάνη. + +(κ.) + +Αν η Πύλη είχε τοιαύτα έγγραφα, διατί δεν τα εγνωστοποίει εις +δικαιολογίαν της; + +(λ.) + +Ιδού η απόδειξις όσων είπα εξιστορών τα κατά την Μολδοβλαχίαν, +δηλαδή ότι η Ρωσσία επρόσφερε στρατιωτικήν δυναμιν κατά του +επαναστατικού κινήματος του Αλεξάνδρου Υψηλάντου, ην η φιλύποπτος +και υπερήφανος Πύλη δεν εδέχθη. + +(μ.) + +Όσα λέγει ο πρέσβυς εις μαρτυρίαν, ότι δεν υπήρχε κατ' ευτυχίαν +παράδειγμα πατριάρχου της ανατολικής εκκλησίας υποστάντος τοιούτον +θάνατον, πρέπει να εννοηθώσι, καθώς προσθέτει και αυτός, ως προς +τον τόπον και την ημέραν της αγχόνης του Γρηγορίου, διότι η +ιστορία μας λέγει, ότι προ του Γρηγορίου πολλοί οικουμενικοί +πατριάρχαι οι μεν απηγχονίσθησαν οι δε άλλως πως εθανατώθησαν. + +ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΓ. + +(α.) + +Ιδού η συνθήκη. + +«Διά του παρόντος υπογράφου και βεβαιωτικού ημών γράμματος +δηλοποιούμεν όλοι ημείς οι αγάδες Μονεμβασίας και οι λοιποί, ότι, +επειδή και επολεμήθημεν παρά του εκλαμπροτάτου ηγεμόνος Αλεξάνδρου +πρίγκηπος Κατακουζηνού, και μην υποφέροντες πλέον να εναντιωθώμεν +εις την ηγεμονίαν του, υπό της μεγάλης ημών ανάγκης παραδιδόμεθα +και δίδομεν το βασιλικόν κάστρον εις την εκλαμπρότητά του κατά τας +συνθήκας και ομιλίας και αποφάσεις της ηγεμονίας του. Η απόφασις +της ηγεμονίας του, κατά το ζήτημά μας, είναι διά να μας στείλη με +καράβια ή εις Τσιρήγον ή εις Ανατολήν, δίδοντάς μας και την +ζωοτροφίαν μας, και να μας υπάγουν, Θεού θέλοντος, χωρίς ναύλους· +παραδίδομεν και τα άρματά μας άνευ των ασημίων. Ούτως εδέσαμεν τας +συμφωνίας και συνθήκας μας και ούτως παραδιδόμεθα εις την +εκλαμπρότητά του, δίδοντες τα κλειδιά του κάστρου μας Μονεμβασίας. + +1821 Ιουλίου 20, από Μονεμβασίας. + +Όλοι ημείς οι αγάδες Μονεμβασίας υπογραφόμενοι βεβαιούμεν. + + ΜΕΧΜΕΤΑΓΑΣ, Γιανιτσάραγας. + + ΙΜΠΡΑΧΗΜΑΓΑΣ, Τσιτάραγας του πάνου κάστρου. + + ΜΟΥΣΤΑΦΑΓΑΣ, Τσιτάραγας του κάτου κάστρου. + + ΜΕΧΜΕΤΑΓΑΣ, Αζέπι Αβέλης. + + ΜΕΧΜΕΤΑΓΑΣ, Τσεπετσή Αβέλης. + + ΧΟΥΣΕΗΝΑΓΑΣ, Τσεπετσή Ανής. + + ΙΜΠΡΑΧΗΜΑΓΑΣ, Τοπιτσή Αβέλης. + + ΜΕΧΜΕΤΑΓΑΣ, Τοπιτσή Ανής. + + ΜΟΥΣΤΑΦΑ ΜΠΕΗΣ, Χασάν - μπέη - Ζαδές.» + +(β.) + +Ο Πιεράκος ηνδραγάθησε και άλλοτε· εκλείσθη μίαν ημέραν μετ' +ολίγων στρατιωτών εν τη οικία του Λεώνη τη εν τω προαστείω εις +ενέδραν. Οι Τούρκοι επρόλαβαν και τον απέκλεισαν εντός της οικίας· +βόμβαι και κανονόσφαιραι έπεσαν επάνω του· αλλ' αυτός διετήρησε +την θέσιν του ολόκληρον ημερονύκτιον και έφυγεν έπειτα αβλαβής. + +(γ.) + +Ιδού η συνθήκη. + +«Φανερόνομεν οι κάτωθεν υπογεγραμμένοι αρχιστράτηγοι, οι +καπεταναίοι ξηράς και θαλάσσης, ότι από τας 25 Μαρτίου του +παρόντος χρόνου, κατά την υψηλήν προσταγήν ήλθομεν με τα +στρατεύματά μας της ξηράς, καθώς και διά θαλάσσης με τα καράβιά +μας, και επολιορκήσαμεν το κάστρον, λεγόμενον Νεόκαστρον, και αφ' +ού διάφοραις φοραίς επολεμήσαμεν με τους εις το κάστρον +πολιορκουμένους Τούρκους με κανόνια, μπόμπαις και με ντουφέκια, +τους εκαταστήσαμεν μουασερέ σφικτά και τους εβαστήξαμεν έως την +σήμερον, αυγούστου 5, αποκλεισμένους ξηράς και θαλάσσης, χωρίς να +ειμπορέσουν ούτε να εμβούν ούτε να εβγούν. Ετούτον τον τρόπον τους +εφέραμεν εις τέτοιον περεσέ, όπου έφαγαν τ' άλογά τους και κάθε +άλλο είδος ζώων οπού ευρέθη μέσα, και με αυτόν τον τρόπον μας +επληροφόρησαν όχι μόνον οι καθημερινοί εξερχόμενοι Τούρκοι από το +κάστρον, και επαραδίδοντο εκ της πείνης σχεδόν αποθαμένοι εις +χείρας μας, αλλά και από τους εδικούς μας, ευρισκομένους μέσα, όλα +αυτά επληροφορήθημεν. Εκ τούτης της ανάγκης λοιπόν και κατά το +ανθρώπινον χρέος σήμερης εσυμφωνήσαμεν με κατά μέρος αμοιβαία +γράμματα, και μας επαράδοσαν το κάστρον και ημείς από το άλλο +μέρος φιλανθρώπως τους εσυμφωνήσαμεν ελεύθερον απέρασμα ξηράς και +θαλάσσης με όλα τους τα πράγματα, εκτός των αρμάτων, να τους +υπάγωμεν όθεν ο καθείς ηθέλησε. Διό εις ένδειξιν τους δίδομεν το +παρόν μας υπογεγραμμένον, + +1821 Αυγούστου 7, Νεόκαστρον. + + Μεθώνης Γρηγόριος, + + Πρωτοπαπατώρης, + + Αναστάσιος Κατσαρός. + + Αθανάσιος Γρηγοριάδης, + + Νικόλαος Πονηρόπουλος, + + Γιαννάκης Μέλιος, + + Α. Ρ. Χ. Γ. Α. Ρ. Κ. + + Καπετανάκης, + + Νικόλας Μπόταση, + + Αναστάσης Ανδρούτσου, + + Αθανασούλης, + + Γαλάνης Παναγιώτης, + + Γ. Οικονομόπουλος, + + Κωνσταντίνος Διαμαντής, + + Τσάνες. Αναστάσης Περωτής, + + Γιωργάκης Παναγιώταρος. + +Την σήμερον φανερόνομεν ημείς οι κάτωθεν υπογεγραμμένοι τρεις +καπηταναίοι, οι δύω Πετσώταις, ονομαζόμενοι ο καπετάν Νικόλας +Μπότασης και καπετάν Αναστάσης Κολαντρούτσος, και καπετάν Γεώργιος +Δενδρολίβανος, Ζακύνθιος, με πανδιέρα ελληνική, εις τα οποία τρία +καράβια εμπαρκάρονται οι Νεοκαστρίται Τούρκοι, κατά το δευτέρι +οπού βαστούν και τα δύω μέρη, καπεταναίοι και οι Τούρκοι, άνδρες +και γυναίκες, όπου γίνονται ψυχαίς επτακόσιαις τριάντα τέσσαραις +μεγάλοι και μικροί, Ν. 734. Αυτοί οι άνθρωποι εμπαρκάρονται εις τα +άνωθεν καράβια με όλον τους το πράγμα, ό,τι και αν περιποτάζουν, +κατά το δευτέρι, και να έχουμε χρέος να τους πηγαίνουμε εις την +Αραπιά, εις Τούνεζι, εις το πόρτον Ακαλμπέντι με το ίρτζι τους και +ζωήν τους και βιος τους, και χωρίς ναύλον· και διά το φαΐ τους +παξιμάδι από οκά μίαν την κάθε ψυχήν, κρέας, λάδι και όλα ό,τι +κάνουν χρείαν να ήμεθα εις χρέος να τους μαντινίρουμεν, έως οπού +να τους εβγάλωμεν εις την στερεά ως άνωθεν· και διά σιγουριτά +έγινε το παρόν και υπεγράφθη από τους καπηταναίους. + +1821 Αυγούστου 7, Νεόκαστρον. + + Μεθώνης Γρηγόριος, + + Πρωτοπαπατσώρης, + + Αναστάσιος Κατσαρός, + + Αθανάσιος Γρηγοριάδης, + + Νικόλαος Πονηρόπουλος, + + Καπετανάκης, + + Γιαννάκης Μέλιος, + + Καπετάν Γεωργάκης Τράκος, + + Αρ. Χ. Γ. Α. Ρ. Κ. + + Νικόλας Μπόταση, + + Ανάστασης Ανδρούτσος, + + Κωνσταντίνος Διαμαντής, + + Γαλάνης Παναγιώτης, + + Γεώργιος Οικονομόπουλος, + + Τσάννες, Αναστάσης Περωτής, + + Γεωργάκης Παναγιώταρος » . + +(δ.) + +Η υπό τον Δημήτρην Μιαούλην και Νικολόν Μπότασην πλέουσα προς τον +κορινθιακόν κόλπον μοίρα αφήκεν επί του διάπλου της εις πολιορκίαν +Νεοκάστρου και Κορώνης δύο πλοία, το του Α. Κολανδρούτσου και το +του Α. Κολάτση, ως είρηται, αλλ' επί του ανάπλου της +αντικατέστησεν ο Μπότασης τον Κολάτσην. + +ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΔ. + +(α.) + +Ολίγας ημέρας προτού ο Γιάννης Θεοδώρου Κολοκοτρώνης, μόλις +δεκαεξαετής, κατέβη μετά τριών ή τεσσάρων οπλοφόρων πλησιέστερον +της Τριπολιτσάς, όπου συνέλαβεν Άραβα ωπλισμένον· διά το +ανδραγάθημα τούτο ωνομάσθη Γενναίος και φέρει έκτοτε το όνομα +τούτο. + +(β.) + +Όρα τον προς το νομοθετικόν σώμα κατά την 5 μαρτίου 1822 +εναρκτήριον λόγον του μεγάλου αρμοστού. + +(γ.) + +Ο δ' άνθρωπος ούτος, φόβω καταληφθείς ένεκα των επικειμένων τοις +χριστιανοίς δεινών, ετούρκευσε και εν τω νεοφωτισμώ του κατεδίωκε +τους πρώην ομοπίστους του. + +(δ.) + +Ο προεστώς της Τριπολιτσάς Σωτήρης Κούγιας ούτε εφυλακίσθη ούτε ως +συνωμότης κατά του τουρκικού κράτους εθεωρήθη· κατηγορήθη δε ως +προδόσας τα της φιλικής εταιρίας, έπαθε πολλά επί της αλώσεως της +Τριπολιτσάς παρά του Δαγρέ και απέθανεν εξ ών έπαθεν. + +(ε.) + +Εφονεύθησαν αίφνης εν μια νυκτί κατά διαταγήν του πολιτάρχου, +Πάνου Κολοκοτρώνη, ο Μουσταφάμπεης και ο Δεφδερδάρης. + +(στ.) + +Υπεγράφετο «Μιχαήλ Κομνηνός Αφεντούλιεφ ». + +ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΕ. + +(α.) + +Ο συνακολουθήσας τον Βρυώνην Ομέρμπεης Καρύστιος είχεν αναχωρήσει +εξ Αθηνών εις Εύβοιαν τον αύγουστον. + +(β.) + +Ποία προνόμια απελάμβαναν αι νήσοι του Αιγαίου εν γένει συνάγεται +εκ του ακολούθου ανεκδότου Χάρτου, όστις ελληνιστί +μετεγλωττισμένος κείται εν τοις αρχείοις της Νάξου. Τον εκδίδω δε +απαράλλακτον κατά το δοθέν μοι αντίγραφον παρορών τα εσφαλμένα. + +«Μετάφρασις του Ακτιναμέ, ον ο αυτοκράτωρ και βασιλεύς Σουλτάν - +Ιμπραήμ έδοσε των νησίων. + +Από το νησί της Ναξίας, της Άνδρου, της Μήλου, Πάρου, Σαντορίνης +και Σύφνου, και των λοιπών νησιών, οι άνθρωποι Χρουσάκης +Σουμμαρίπας, Κανάλας, Κάης, Μικέλης, Δαμιανός, και Χριστόδουλος +Μεχέλης ο Περχής και οι λοιποί ήλθαν εις την ανίκητόν μου Πόρταν +και ήτον απ' αρχής ο αοίδιμός μου πάππους ο Σουλτάν Σουλεϊμάν, ο +Θεός να του χαρίζη τον παράδεισον, εις του οποίου σουλτάνου τον +καιρόν ήτον ο Χερέτμπεης καπητάν - πασάς, όστις διέβη εις αυτά τα +νησιά, και οι αυτών εγκάτοικοι δεν εσήκωσαν κεφάλι, αλλ' +επροσκύνησαν την ανίκητόν του βασιλείαν, και επ' αυτώ τούτω εξ +εκείνου του καιρού ένα Ρωμαίον μπέην έκαμαν εξ αυτών των ιδίων· +απεράσαντας όμως καιρός ένας εβραίος μπέης εστάλθηκεν, Ιωσήφ +τούνομα, και έκαμε ζάπτι αυτά τα νησιά μερικόν καιρόν κατά ταις +τάξαις και κατά τα κανόνια τους, και έως την σήμερον ημέραν εις +τον ίσκιον της βασιλείας μου αυτά όλα τα νησιά επέρασαν δίχως +καμμίαν πείραξιν. Αποθνήσκοντος δε του Ιωσήφ εδιωρίσθη από την +βασιλείαν μου μπέης Φλαμπουριάρης, εδιωρίσθη και κριτής διά να +κρίνη εις αυτά τα νησιά με τέτοιαν προσταγήν, ήγουν απαραμειώτως +να κρίνη τας υποθέσεις των κατά το κανόνι και κατά τους νόμους +όπου εις τους Χιώτας εδόθησαν. Και των Χιωτών οι νόμοι και κανόνες +όπου τους εχάρισα είναι να πληρώνωσι κατά όπως επλήρωναν εξ αρχής +τα χαράτσιά των, και περισσότερον να μη πληρώνωσι, και όστις δεν +είναι διά χαράτζι να μη το πληρώνη, και έξω από τα χαράτζιά των +ούτε σπένζα ούτε αβαρίζι, ούτε ατζεμονλάνι ούτε στιλεμπιγιέ, ούτε +μεχτεριγιέ ούτε από τα τεκλήφια όπου έχει η βασιλεία μου να μη +δίδουν, και όπως είναι ο λανθασμένος νόμος τους να πηγαίνουν εις +τας εκκλησίας τους και να . . . θάπτουν τους νεκρούς τους υπό τας +εκκλησίας, και όταν θελήσουν να ανοίγουν τα μνήματά τους ούτε ο +καδής, ούτε ο μπέης να μη τους πειράζη· μερέτι διά τους +αποθαμένους να μη γυρεύουν ούτε να πάρουν, διότι ούτε εις του Θεού +την κρίσιν, ούτε εις το κανόνι μου είναι τα τοιαύτα. Από +υποθέσεις, όπου δεν είναι της κρίσεως, οι καδίδες δυνατά να +φυλάττωνται· χωρίς κρίσιν κανένα να μη πειράζωσι· και αι εκκλησίαι +τους οπόταν χαλάσουν να ταις φκιάνουν ως πρότερον, και τινάς εις +τούτο να μη τους πειράζη. Από τα χωράφιά τους και τα αμπέλιά τους +να πέρνωνται αι δεκατίαι ως επέρνοντο πρώτον, και περισσότερον να +μη πέρνωσιν από τα μούλκιά των· τινάς να μη τους ευγάζη στανικώς, +και τινάς στανικώς να μη τους τα πέρνη· εις τας διατάξεις αυτών +ό,τι ήθελαν δώσει ή αφήσει να πιάνεται εις τα χαρίσματά των, να +πιάνωνται και οι πεϊτουλμαλτζίδες, και οι κασαμίδες να μην +απλώνουν, ή να τους πειράζουν, και οποίαν κρίσιν κατά τους νόμους +των έκοψαν αναμεταξύ των και έχουν την απόδειξιν αυτής, τινάς να +μην ειμπορή να χαλάση αυτήν την κρίσιν τους. Οι καδίδες διά +χοτζέτι, διά σιτζέλι και διά άρζι έξω από το κανόνι περισσότερον +να μη πέρνωσι, και διά τας υποθέσεις των βάζοντας εκ της εδικής +τους ομηγύρεως ανθρώπους διά να τους συμβιβάζουν ό,τι ήθελαν +θεσπίσει και αποφασίσει να είναι στερκτόν, και οι καδίδες μου να +μη ανακατόνωνται εις τους συμβιβασμούς των. Από ψευδομαρτυρίας +δυνατά να φυλάττωνται, και περισσότεοον από πεντακόσια άσπρα δίχως +χοτζέτι, ή συγκύλι, αν και μαρτυρήσωσι τοιαύτας μαρτυρίας, οι +καδίδες μου να μη τα ακροάζωνται. Από τους ζαερέδες τους και +κουμπάνιαις του οσπιτίου τους και διά το κρασί τους και άλλα +φαγοπότια κουμέρκι να μη δίδωσι. Από αυτούς τους νησιώτας, αν +πηγαινάμενοι εις άλλους τόπους διά πραγματείαν τους και ήθελαν +αποθάνει, το ό,τι πράγμα και ρούχα ήθελαν έχει να τα περιλαμβάνουν +ακέραια και σωστά οι συντρόφοι αυτών, όχι οι πεϊτουλματζίδες, +οίτινες να μην έχουν άδειαν να απλώνουν εις αυτά. Όστις εξ αυτών +των νησιωτών ήθελεν έλθει εκουσίως επί παρουσία της κρίσεως +ομολογούμενος να έμβη εις την πίστιν του Θεού, ας εμβαίνη +ανεμποδίστως· βιαίως όμως τινάς Μουσουλμάνον να μη κάμη. Από δε +τας γυναίκας όποια θελήσει να υπανδρευθή Τούρκον, να έρχηται μόνη +της εις του Θεού την κρίσιν να δώση την ομολογίαν της, χωρίς τούτο +καπίνι να μη την κόπτεται. Είτις εξ αυτών ήθελεν επιπέσαι εις +σφάλμα, εκείνος προσωπικώς του μόνον να παιδεύεται, και όχι τινάς +άλλος δι' αυτόν. Διά νυκτός να περιπατώσι έχωντες φανάρια ή φως +μαζή τους, τινάς να μη τους εμποδίζη· εις τα χωρία τους ναίπης να +μη πηγαίνη, αλλ' είτις έχει κρίσιν και υπόθεσιν ελευθέρως να +πηγαίνη εις την κρίσιν και τινάς να μη τον εμποδίζη. Εκείνοι όπου +συνάζουν τα δοσίματα και χαράτζια, μόνον τα συνηθισμένα να πέρνωσι +ουχί περισσότερον· κανέν μαγκίρι, χάρτζι, και ταγί διά το άλογόν +τους, ούτε διά τα φαγοπότιά τους να μη τους δίδουν, αλλά να τα +αγοράζωσι με τα ίδιά τους άσπρα. Τους δε χρεώστας ο μπουμπασίρης +εις άλυσον ή εις σκοτεινόν τόπον να μη τους βάζουν άνευ της γνώμης +των γερόντων και των προεστών του τόπου, και ει τι θέλημα ή +υπόθεσίν τους διορίση ο καδής ή ο μπέης τους να το εξετάζωσιν αν +ήναι κατά την κρίσιν και να διορίσωσι δραγομάνον αυτοί οι νησιώται +όποιον θελήσωσι· ταις βίγλαις, όπου βάνουσιν ως εξ αρχής πάλιν να +βάνουσιν όποιους θέλουσι. Γιανίτζαροι ούτε γιασακτζίδες εις αυτά +τα νησία να μη πηγαίνωσι. Εκ τούτων των νησιωτών όποιον ήθελον +πειράξει ή του ήθελεν κάμει ζουλούμι είτε ο καδής, είτε ο μπέης ή +άλλος τινάς, και ήθελε να έλθη εις την βασιλείαν μου διά να +εμφανίση τας υποθέσεις του να εμβαίνη εις όποιον ξύλον ήθελεν +εύρει, και τινάς ούτε πασάς, ούτε μπέης, ούτε καδής να μη τον +εμποδίζη. Εις τα χωράφιά τους όπου αναμεταξύ των δίδουσι με +αποκοπήν, καθώς έχουσι συνήθειαν, τινάς να μη τους εμποδίζη, αλλά +να έχουν το κύρος τους, καθώς αυτοί συνηθίζουν. Όλα όπου εγράφησαν +εις τούτον τον Ακτιναμέ να έχουν τον τόπον τους, όλα να κρατώνται, +και όποιος δεν ήθελεν υποταχθή και κρατήση το κανόνι μου, να +γίνεται παρ' αυτών γνωστός εις την βασιλείαν μου διά να +παιδεύηται. Ούτως γράφω και ούτως ορίζω. Του πάππου μου, του +πατρός μου, του αδελφού μου τον Ακτιναμέ έγραψα και εγώ και τον +ανανέωσα, ον και δέδωκα των αυτών νησιωτών διά να περνώσιν υπό του +μεγαλοτάτου ισκίου μου· έτζι ώρισα όπου ο Ακτιναμές μου δυνατά να +πιάνεται· αφ' όσα γέγραφα είτις ήθελε παραβή ένα το μικρότερον να +παιδεύηται· έτζι να πράττητε». + +(γ.) + +Ο κύριος Φιλήμων έν τινι σημειώσει του δ' τόμου του ιστορικού του +δοκιμίου (σελίδι 457) διαψεύδει τον διάλογον τούτον. Εις πίστωσιν +του διαλόγου παραπέμπω τον κύριον Φιλήμονα εις την μαρτυρίαν του +τότε Επισκόπου Ταλαντίου, και νυν Μητροπολίτου Αθηνών και προέδρου +της Ιεράς Συνόδου, ενός των εν τω διαλόγω προσώπων, του και +διηγηθέντος μοι τα ενδιαλαμβανόμενα. + +(δ.) + +Οι αρραβώνες ούτοι διελύθησαν μετά τινα έτη. + +(ε.) + +Ο οργανισμός του Αρείου πάγου υπεγράφη την 15 νοεμβρίου, αλλ' η +συνέλευσις ειργάσθη κατά τα σωζόμενα πρακτικά της μέχρι της 20. +Όρα τα κατά την αναγέννησιν της Ελλάδος υπό Μάμουκα. + +(ζ.) + +Δωδεκαμελή την Αρχήν ταύτην διατάττει ο οργανισμός της, αλλά μη +συμπεριλαμβανομένων των δύο προέδρων της. Τούτο δε εξάγεται εκ του +α' παραγράφου του β' κεφαλαίου του οργανισμού της και εκ των +πρακτικών της συνεδριάσεως της 17 νοεμβρίου. Όρα τα κατά την +αναγέννησιν της Ελλάδος υπό Μάμουκα. + +(η.) + +Θ' απορήσουν ίσως οι μεταγενέστεροι πώς εμωράνθησαν εις τοιούτον +βαθμόν οι Αλβανοί, εν ώ εξεδίδοντο προκηρύξεις και ήσαν και τόσα +άλλα φανερά δείγματα του εθνικού αγώνος των Ελλήνων. Αλλ' οι +Αλβανοί ούτε γράμματα ηξεύρουν, ούτε ανταποκρίσεις έχουν, ούτε +φροντίζουν να μάθωσι τι γίνεται αλλού· αν δε ήκουσαν τοιούτον τι, +το εθεώρησαν ή ως ψευδές ή ως αναγκαίον προς απάτην των πολλών. Η +ιστορία λέγει ότι οι Λακεδαιμόνιοι αμφίβαλλαν περί της επί του +Θεμιστοκλέους κατασκευής των μακρών τειχών των Αθηνών, έως ου, +αποτελειωθέντων, έμαθαν τα περί αυτών παρά του Θεμιστοκλέους. +Έχοντες τοιαύτα παραδείγματα διατί ν' απορήσωσιν οι μεταγενέστεροι +διά την άγνοιαν των Αλβανών; + +ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΣΤ. + +(α.) + +Λυθείσα η πολιορκία της Ακροκορίνθου επί της διαβάσεως του +κεχαγιάμπεη επανελήφθη υπό την αρχηγίαν του και προ της διαβάσεως +αρχηγού αυτής Αναγνώστη Πετμεζά. Τούτον διεδέχθη τον οκτώβριον ο +Νικολός Σολιώτης, επί της αρχηγίας του οποίου κατεσχέθη η περί ης +ο λόγος θέσις. + +ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΖ. + +(α.) + +Διακήρυξις της Εθνικής συνελεύσεως. + +«Απόγονοι του σοφού και φιλανθρώπου έθνους των Ελλήνων, σύγχρονοι +των νυν πεφωτισμένων και ευνομουμένων λαών της Ευρώπης, και θεαταί +των καλών, τα οποία ούτοι υπό την αδιάρρηκτον των νόμων αιγίδα +απολαμβάνουσιν, ήτον αδύνατον πλέον να υποφέρωμεν μέχρις +αναλγησίας και ευηθείας την σκληράν του Οθωμανικού κράτους +μάστιγα, ήτις ήδη τέσσαρας περίπου αιώνας επάταξε τας κεφαλάς +ημών, και αντί του λόγου την θέλησιν ως νόμον γνωρίζουσα διώκει +και διέταττε τα πάντα δεσποτικώς και αυτογνωμόνως. Μετά μακράν +δουλείαν ηναγκάσθημεν τέλος πάντων να λάβωμεν τα όπλα εις χείρας, +και να εκδικήσωμεν εαυτούς και την πατρίδα ημών από μίαν τοιαύτην +φρικτήν και ως προς την αρχήν αυτής άδικον τυραννίαν, ήτις +ουδεμίαν άλλην είχεν ομοίαν, ή καν δυναμένην οπωσούν μετ' αυτής να +παραβληθή δυναστείαν. Ο κατά των Τούρκων πόλεμος ημών μακράν του +να στηρίζηται εις αρχάς τινας δημαγωγικάς και στασιώδεις ή +ιδιοφελείς μέρους τινός του σύμπαντος Ελληνικού έθνους σκοπούς, +είναι πόλεμος εθνικός, πόλεμος ιερός, του οποίου η μόνη αιτία +είναι η ανάκτησις των δικαίων της προσωπικής ημών ελευθερίας, της +ιδιοκτησίας, και της τιμής, τα οποία, εν ώ την σήμερον όλοι οι +ευνομούμενοι και γειτονικοί λαοί της Ευρώπης τα χαίρουσιν, από +ημάς μόνον η σκληρά και απαραδειγμάτιστος των Οθωμανών τυραννία +επροσπάθησε με βίαν ν' αφαιρέση, και εντός του στήθους ημών να τα +πνίξη. Είχομεν ημείς τάχα ολιγώτερον παρά τα λοιπά έθνη λόγον διά +να στερώμεθα εκείνων των δικαίων, ή είμεθα φύσεως κατωτέρας και +αχρειεστέρας διά να νομιζώμεθα ανάξιοι αυτών και καταδικασμένοι +εις αιωνίαν δουλείαν, να έρπωμεν ως κτήνη και αυτόματα εις την +άλογον θέλησιν ενός απηνούς τυράννου, όστις ληστρικούς και άνευ +τινός συνθήκης ήλθε μακρόθεν να μας καθυποτάξη δίκαια, τα οποία η +φύσις ενέσπειρε βαθέως εις την καρδίαν των ανθρώπων, και τα οποία +οι νόμοι συμφώνως με την φύσιν καθιέρωσαν, όχι τριών ή τεσσάρων +αλλά και χιλίων και μυρίων αιώνων τυραννία δεν δύναται να +εξαλείψη, και αν ή η βία ή η ισχύς προς καιρόν τα καταπλακώση, +ταύτα πάλιν απαλαίωτα και ανεξάλειπτα καθ' εαυτά η ισχύς ειμπορεί +να αποκαταστήση και αναδείξη οία και πρότερον και απ' αιώνων ήσαν· +δίκαια τέλος πάντων, τα οποία δεν επαύσαμεν με τα όπλα να +υπερασπιζώμεθα εντός της Ελλάδος όπως οι καιροί και αι περιστάσεις +επέτρεπαν. + +Από τοιαύτας αρχάς των φυσικών δικαίων ορμώμενοι και θέλοντες να +εξομοιωθώμεν με τους λοιπούς συναδέλφους μας Ευρωπαίους +Χριστιανούς εκινήσαμεν τον πόλεμον κατά των Τούρκων, μάλλον δε +τους κατά μέρος πολέμους ενώσαντες ομοθυμαδόν εκστρατεύσαμεν +αποφασίσαντες ή να επιτύχωμεν τον σκοπόν μας και να διοικηθώμεν με +νόμους δικαίους, ή να χαθώμεν εξ ολοκλήρου κρίνοντες ανάξιον να +ζώμεν πλέον ημείς οι απόγονοι του περικλεούς εκείνου έθνους των +Ελλήνων υπό δουλείαν τοιαύτην, ιδίαν μάλλον των αλόγων ζώων παρά +των λογικών όντων. Δέκα μήνες ήδη παρήλθαν αφ' ού ηρχίσαμεν να +τρέχωμεν τούτο το στάδιον του εθνικού πολέμου. Ο ύψιστος Θεός μας +εβοήθησε καίτοι όχι ικανά προπαρασκευασμένους εις το τοιούτον μέγα +τωόντι επιχείρημα· τα όπλα μας εφάνησαν πολλαχού νικηφόρα, πλην +και πολλαχού εύρον και εισέτι ευρίσκουσιν αντίστασιν όχι μικράν +περιστάσεις εναντίαι μας απήντησαν, και ταύτας να εξομαλίσωμεν έως +ώρας ενησχολούμεθα. Όθεν δεν πρέπει να φανή παράξενον αν άχρι +τούδε ανεβάλλομεν την πολιτικήν της πατρίδος μας διάταξιν, αν δεν +επροφθάσαμεν να κηρύξωμεν την ανεξαρτησίαν ημών και να αναφανώμεν +ως έθνος ενώπιον πάντων των ευνομουμένων λαών και απάσης της +οικουμένης. Πριν περί της φυσικής ημών υπάρξεως οπωσούν +βεβαιωθώμεν, ήτον αδύνατον να σκεφθώμεν και περί της πολιτικής. +Έστωσαν λοιπόν τα ειρημένα εις μεν τους άλλους ικανή απολογία της +αναβολής μας, εις ημάς δε παραμυθία διά την επικρατήσασαν αταξίαν. + +Ήδη δε, ότε αι εναντίαι περιστάσεις ήρχισαν να εξομαλίζωνται, +απεφασίσαμεν ή μάλλον ηναγκάσθημεν να οργανίσωμεν και σύνταγμα +πολιτικόν της Ελλάδος· και πρώτον μεν κατά μέρος, οίον το της +Ανατολικής χέρσου Ελλάδος, το της Δυτικής χέρσου Ελλάδος, το της +Πελοποννήσου, το των νήσων κ. τ. λ. Αλλ' επειδή ταύτα απέβλεπαν +μάλλον τας μερικωτέρας σχέσεις, καθ' ας εκάστη των ειρημένων +επαρχιών και νήσων ώφειλε να διαταχθή και διοικηθή, διά τούτο ήτον +ανάγκη πάσα επομένως να γενή και έν άλλο γενικόν προσωρινόν +πολίτευμα εις όλα τα πράγματα και εις όλας τας εσωτερικάς και +εξωτερικάς σχέσεις της Ελλάδος επεκτεινόμενον. Προς τούτου την +κατασκευήν και σύνταξιν αι κατά μέρος επαρχίαι και νήσοι έπεμψαν +τους πληρεξουσίους παραστάτας των· ούτοι λοιπόν εν εθνική +συνελεύσει σκεφθέντες και μελετήσαντες ικανώς περί των κοινών +πραγμάτων ωργάνισαν μίαν προσωρινήν διοίκησιν, καθ' ην η Ελλάς +άπασα μέλλει να κυβερνηθή εφεξής. Ταύτην, και απλώς μεν ως επί της +Βάσεως του δικαίου και των ορθών νόμων εστηριγμένην, και εν μέρει +δε καθό ωργανισμένην κοινή των Ελλήνων γνώμη, οφείλουσιν όλοι οι +λαοί κάτοικοι της Ελλάδος ν' αναγνωρίζωσι μ ό ν η ν - έ ν ν ο μ ο +ν - κ α ι - ε θ ν ι κ ή ν - δ ι ο ί κ η σ ι ν αναλόγως +προσφερόμενοι. + +Τα συνιστώντα την διοίκησιν σώματα είναι δύο· το εκτελεστικόν και +το βουλευτικόν, από τα οποία διορίζεται και το δικαστικόν, +ανεξάρτητον όμως από εκείνα διόλου. + +Ταύτα διακηρύττει η εθνική συνέλευσις προς το Πανελλήνιον, έν και +μόνον προσεπιφέρουσα, ότι αυτής μεν επεραιώθη το έργον και +διαλύεται σήμερον· έργον δε του Ελληνικού λαού και χρέος είναι να +φανή ευπειθής και υπήκοος εις τους νόμους και τους εκτελεστάς +υπουργούς των νόμων. Έλληνες, είπατε προ ολίγου ότι δεν θέλετε +δουλείαν, και ο τύραννος χάνεται καθημέραν από το μέσον σας· αλλά +μόνη η μεταξύ σας ομόνοια και ακριβής υποταγή εις την διοίκησιν +εμπορεί να στερεώση την ανεξαρτησίαν σας. Είθε ο κραταιός του +Υψίστου βραχίων ν' ανυψώση και αρχομένους και άρχοντας, την Ελλάδα +ολόκληρον, προς την πάρεδρον αυτού σοφίαν, ώστε ν' αναγνωρίσωσι τ' +αληθή των αμοιβαία συμφέροντα· και οι μεν διά της προνοίας, οι δε +λαοί διά της ευπειθείας να στερεώσωσι της κοινής ημών πατρίδος την +πολύευκτον ευτυχίαν. Είθε ! Είθε.!» + +ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΗ'. + +(α.) + +Κατ' άλλους ο πασάς ούτος ελέγετο Χασάνης. + +ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Λ'. + +(α.) + +Συζητείται εισέτι εν Ελλάδι, αν ο Λυκούργος ανεδέχθη την εις Χίον +εκστρατείαν κατά διαταγήν ή παρά διαταγήν του Υψηλάντου. Ο +Λυκούργος δεν έπαυσε διατεινόμενος μέχρι τέλους της ζωής του ότι +είχε τοιαύτην διαταγήν. Ιδού η αλήθεια. + +Ο Ιωάννης Λαυρεντίου Ράλλης Χίος, μύστης της εταιρίας των Φιλικών, +διέτριβεν εν Οδησσώ ότε εξερράγη η επανάστασις. Ποθών την +απελευθέρωσιν της πατρίδος του διέβη εις Τρίκορφα τον μάιον του +1821, και λαβών την απαιτουμένην τότε παρά του Υψηλάντου +πληρεξουσιότητα απήλθεν εις Σάμον προς στρατολογίαν, και κατά +διαταγήν του Υψηλάντου παρέλαβε συνεργόν και κοινωνόν της +μελετωμένης αποβάσεως εις Χίον τον Λυκούργον ισχύοντα τότε εν τη +πατρίδι του. Πεισθείς δε μετ' ολίγον, ότι το επιχείρημα ήτον +άκαιρον, έγραψε τω Υψηλάντη, ότι εθεώρει αναγκαίαν την αναβολήν +εις αισιωτέρας περιστάσεις, εζήτησε την εκ Σάμου ανάκλησίν του ως +αξιωματικός του και εντολοδόχος του και τον παρεκάλεσε ν' αποτρέψη +του σκοπουμένου επί του παρόντος τον Λυκούργον. Ενήργησεν ο +Υψηλάντης τα προβαλλόμενα, και υπεσχέθη υπακοήν ο Λυκούργος κατά +την αψευδή μαρτυρίαν των εξής δύο επιστολών σωζόμενων παρά τω εν +Σύρα Ιωάννη Λαυρεντίου Ράλλη, εξ ών αποδεικνύεται, ότι ο Λυκούργος +εξεστράτευσε παρά τα διαταχθέντα και συνομολογηθέντα. +«Φιλογενέστατε Κ. Ι. Λ. Ράλλη. + +Έλαβον το υπό 28 νοεμβρίου γράμμα σου παρά του ανεψιού σου Κυρίου +Στεφάνου Γαλάτη και του Κ. Αυγερινού. Επαινώ την φρόνησιν και +καρτερίαν σου διά την ελευθερίαν της πατρίδος σου, αλλ' επειδή αι +παρούσαι περιστάσεις δεν συγχωρούν την επιχείρησιν, εκάματε καλά +να την αναβάλλετε εις επιτήδειον καιρόν, όστις είναι βέβαια η του +Ρωσσικού πολέμου κήρυξις, ή των εθνικών κινημάτων η πρόοδος, την +οποίαν ελπίζω με την σύστασιν της εθνικής βουλής, ήτις ήρχισεν ήδη +να συγκροτήται. Ησύχασε λοιπόν εις καμμίαν νήσον έως να έλθη η +ποθουμένη ώρα, και τότε βάλλεις εις πράξιν τον πατριωτικόν πόθον +σου, τότε κατά τας περιστάσεις με γράφεις και σου στέλλω τα +ανήκοντα γράμματα· είθε έως τότε να επιτύχω και εγώ καλητέρας +περιστάσεις διά να βοηθήσω και πραγματικώς την πατρίδα σου. +Λυπούμαι έως τώρα ότι η διχόνοια, η πλεονεξία και των Ελληνικών +λαών η αμάθεια εμπόδισαν τας λαμπράς προόδους, τας οποίας ηθέλαμεν +κάμει βέβαια απόντων των ελαττωμάτων τούτων και μάλιστα της +διχονοίας· η Σάμος και η Κρήτη, αν είναι αίσθησις του καλού, +πρόκεινται λαμπρότατα παραδείγματα του τι δύνανται να κάμουν οι +Έλληνες αν ομονοήσωσιν εν καιρώ. + +Γράφε με ό,τι περίεργον μανθάνεις περί του γένους. + +Ευχόμενος δε σοι υγείαν και του ποθουμένου αγαθήν έκβασιν μένω. + + Ο πατριώτης + + Δημήτριος Υψηλάντης » + +* * * + +«Εκ Κορίνθου την 21 δεκεμβρίου 1821. + +Τω Υψηλοτάτω και θεοστηρίκτω Πρίγκιπι της Δυτικής Ελλάδος και +παντός Αιγαίου Πελάγους Κ. Κ. Δημητρίω Υψηλάντη προσκυνητώς. + +Υψηλότατε Κύριε. + +Κατά τας προσκυνητάς μοι επιταγάς της προ ολίγου φανείσης +επιστολής σας ανέβαλον εις ευτυχεστέραν περίστασιν την εκστρατείαν +της Χίου· μολονότι πατριώται τινες Χίοι προ πολλού ήδη +ευρισκόμενοι ενταύθα δεν έλειψαν να με παρακινήσωσιν εις την +επιχείρησιν ταύτην. Εύχομαι όμως αι περιστάσεις του καιρού να με +οδηγήσωσι ταχέως εις το να επιχειρήσω συν Θεώ και το απαραίτητον +τούτο χρέος μου κατά τον πόθον της ψυχής μου. Ο Κ. Ράλλης +ακολουθών τας αυτάς διαταγάς σας περί της εκστρατείας αφέθη από +τας δι' αυτήν φροντίδας του κατά το παρόν εωσού ο καιρός να μας +διδάξη το πρακτέον, και έρχεται αυτόθι εις προσκύνησίν σας. + +Η εις τα ενταύθα διαγωγή του εστάθη τιμία και ευγενής, και όλαι +του αι καθημεριναί ασχολίαι απέβλεπον έν μόνον, τον ιερόν και +γενναίον σκοπόν της από του ζυγού ελευθερώσεως της φιλτάτης +πατρίδος του. Όθεν επήνεσα τον τοιούτον ζήλον του. Ταύτα περί +τούτου προσκυνητώς, μένω δε της υμετέρας θεοστηρίκτου υψηλότητος. + + Ταπεινός δούλος + + ο αρχιστράτηγος της Σάμου + + Λογοθέτης Λυκούργος. + + αωκβ' Ιανουαρίου κ' Σάμος». + +(β.) + +Η κυβέρνησις έστειλε δέκα βομβοβόλους, πέντε βαρέα κανόνια καί +τινας φιλέλληνας εις χρήσιν αυτών· αλλ' η βοήθεια αύτη έφθασεν εις +Ψαρά αφ' ού η Χίος κατεστράφη. + +(γ.) + +Αν ανδρός χαρακτήρ εκ λόγου γνωρίζεται, ας ρίψη το βλέμμα ο +αναγνώστης εις την ακόλουθον του Μπουρνιά επιστολήν προς την +εφορίαν, και θα γνωρίση εξ αυτής τον άνδρα. + +«Μανθάνω ότι τινές εδώ από τους μεγάλους και πλουσίους ή μελετούν, +ή αποφασίζουν να φύγουν φαμηλιαρικώς. Εις τι αιτίαν ν' αποδώσω +αυτό το κίνημα δεν ηξεύρω. Πλην προλαμβάνω να σας είπω ότι όσον +τάχιστα να εμποδίσετε όχι να φύγουν αλλά και αν το εστοχάσθηκαν +διά να μεταβληθούν, και να μη μεταύγη πλέον από το στόμα των, +διότι η καλοσύνη μου φθάνει έως εις ένα βαθμόν, και ημπορώ πλέον +και εγώ, όταν παροργισθώ, δι' όσον δύναμαι να κάμω. ιδού σας λέγω +εν περιλήψει την ιδέαν και κρίνατε το πράγμα, εμποδίσατε τους +τοιούτους στοχασμούς διά να μη καταντά το πράγμα άσχημα και +υγιαίνετε. + + ο αρχιστράτηγος Χίου + + Χατζή Αντώνης. + + Την 9 Μαρτίου απόγευμα.» + +(δ.) + +Η πτώσις της Χίου επέφερε και την του Λυκούργου. Μόλις επανήλθεν +ούτος εις τα ίδια, και οι του εναντίου κόμματος τον απέκλεισαν +εντός της εν Καρλοβασίοις οικίας του, αλλά δεν εδυνήθησαν να τον +συλλάβωσιν. Αποφυγών ο Λυκούργος τας χείρας αυτών μετέβη εις +Άργος, όπου έδρευε τότε η κυβέρνησις· εκεί εφυλακίσθη επί τη +αιτήσει των παθόντων Χίων ως αίτιος της καταστροφής της πατρίδος +των· επί δε της εισβολής του Δράμαλη εδραπέτευσεν, επανήλθεν εις +Σάμον, και στρατολογήσας εκινήθη κατά του επάρχου Μωραλή· αλλά, +συγκρούσεως γενομένης εν τη κωμοπόλει του Πλατάνου, ενικήθη και +κατέφυγεν εις Σαλαμίνα, όπου συνελήφθη κατά διαταγήν του κοινού +της Ύδρας επί αποδόσει τριακοσίων χιλιάδων γροσίων, άτινα +κατηγορείτο ότι ήρπασεν από του ταμείου της Σάμου επί της φυγής +του· ουδ' οβολόν δ' ευρόντες παρ' αυτώ οι συλλαβόντες αυτόν +Υδραίοι τον απήγαγαν εις Ύδραν και τον παρέδωκαν τοις τότε +αρμοσταίς προς εξέτασιν. Οι αρμοσταί δεν ηύραν την κατηγορίαν +αληθή· έχοντες δε κυρίαν εντολήν να λάβωσι παρά των Σαμίων τον +αναλογούντα έρανον εις χρήσιν του στόλου, και απελπισθέντες του να +τον εισπράξωσι διά του επάρχου και των συστηθεισών παρ' αυτού +Αρχών, απέλυσαν τον εν τω πλοίω κρατούμενον Λυκούργον, και διά της +δραστηρίου συμπράξεως αυτού εσύναξαν τον έρανον εντός τριών +ημερών· τον εγκατέστησαν δε και διοικητήν της Σάμου επί τη αιτήσει +του υπερισχύσαντος τότε κόμματός του και εις αμοιβήν της επί τη +εισπράξει του εράνου υπηρεσίας του. + +(ε.) + +Ο Βδελυρός Βακήπ - πασάς εξέδωκε τουρκιστί υπομνήματα και +ελληνιστί μεταφρασθέντα, εν οις ζωγραφίζει κάλλιστα αυτός εαυτόν +λέγων, ότι η κ α τ α σ τ ρ ο φ ή - ε ν ό ς - Ρ α γ ι ά - δ ε ν - α +ξ ί ζ ε ι - ε ι μ ή - ό σ ο ν - κ α ι - η – κ α τ α σ τ ρ ο φ ή - +ε ν ό ς - δ έ ν δ ρ ο υ, - ή - ε ν ό ς - φ υ τ ο ύ, - κ α θ ώ ς - +φ ρ ο ν ε ί - κ α ι - ο - ι μ ά μ η ς - Σ ε χ ο υ σ τ ή ς· - ε λ υ +π ε ί τ ο - δ ε - μ ό ν ο ν – ό τ ι - ο - σ ο υ λ τ ά ν ο ς - ε ζ +η μ ι ο ύ τ ο - τ ο ν – κ ε φ α λ ι κ ό ν - τ ω ν - κ α τ α σ τ ρ +α φ έ ν τ ω ν – φ ό ρ ο ν. Εις 6100 απαριθμεί τους εν Χίω +διαφοροτρόπως φονευθέντας, εξ ών 1109 απεκεφαλίσθησαν· +ηχμαλωτίσθησαν δε 5000, και απεστάλησαν εις Κωνσταντινούπολιν +πέντε φορτία κεφαλών και δύο ωτίων. Τόσον δε ακόρεστος αιμάτων +εθεωρήθη παρά πάντων ο άνθρωπος ούτος, ώστε και αυτός ο αιμοβόρος +σουλτάνος τον έπαυσε της αρχής του, τον εξώρισε, τον εκάθηρε της +αξίας του, και τον αφήκεν απλούν Βακήπ εφέντην. + +(ζ.) + +Παραπλέουσα εκείναις ταις ημέραις η γολέττα του Τομπάζη τα θρακικά +παράλια, είδεν υπό τι ακρωτήριον ελλιμενίζοντα πλοιάρια εχθρικά +και επέπλευσεν· αλλ' οι ναύται των πλοιαρίων τούτων, αναβάντες εις +το ακρωτήριον, τόσον σφοδρώς ετουφέκισαν τους επί του +καταστρώματος της γολέττας, ώστε τους ηνάγκασαν ν' απομακρυνθώσιν +άπρακτοι. + +ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΛΒ'. + +(α.) + +Περί του σπηλαίου τούτου όρα Κεφάλαιον ΝΕ'. + +ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΛΓ'. + +(α.) + +Η ημέρα κατέλαβε δύο Έλληνας έμπροσθεν της περί ης ο λόγος πύλης +καταγινομένους εις το να την ρίψωσιν· είς αυτών ωνομάζετο Νικολής, +υπηρετήσας άλλοτε ως στρατιώτης παρά τοις Γάλλοις. Επειδή δε ο +κίνδυνος εξ αιτίας του φωτός της ημέρας ήτο μέγας, εκρύβησαν οι +δύο ούτοι εντός τινος ανοιχθείσης προς την πύλην οπής επ' ελπίδι +να φύγωσιν υπό το σκότος της νυκτός· αλλ' η ακρόπολις εφωτίσθη +έξωθεν δι' όλης της νυκτός υπό των Τούρκων φοβουμένων νέαν έφοδον, +και διά τούτο δεν ετόλμησαν οι δύο Έλληνες να φύγωσι την νύκτα. +Την δε ακόλουθον ημέραν ο μεν Νικολής, δραμών αιφνιδίως υπό το πυρ +των εχθρών, διεσώθη αβλαβής, ο δε άλλος εκτυπήθη κατακέφαλα. Μετ' +ολίγας ημέρας δύο Έλληνες των εντός της ακροπόλεως, θέλοντες να +φύγωσιν, απηωρήθησαν διά σχοινίου τα εξημερώματα· οι Τούρκοι τους +ενόησαν και τους ετουφέκισαν· ο είς διεσώθη ο δε άλλος εφονεύθη· +έφυγαν εκείθεν μετ' αυτούς και τρεις τέσσαρες Οθωμανοί και +Οθωμανίδες. + +(β.) + +Ιδού η συνθήκη γραφείσα υπό των πολιορκουμένων και παραδεχθείσα +υπό των πολιορκητών. + +«Διά του παρόντος συμφωνητικού γράμματος δήλον γίνεται, ότι, +επειδή οι Έλληνες κάτοικοι της επαρχίας Αθηνών, επαναστατήσαντες +μας επολέμησαν, και αφού μας απέκλεισαν εις το Φρούριον, μετά +σταθεράν επιμονήν αμφοτέρων των μερών, και μετά την οποίαν +υπεφέραμεν σκληραγωγίαν, μας έλλειψαν τα προς το ζην αναγκαία, και +κατά τον ανέκαθεν όρον εζήτουν να δώσωμεν ράι (υποταγήν) εις +αυτούς, και να τοις παραδώσωμεν το Φρούριον και όλοι ημείς οι +μικροί και μεγάλοι εστέρξαμεν τούτο, και διά τούτο συνδιαλεχθέντες +μετά των απεσταλμένων και απολύτων πληρεξουσίων της Διοικήσεως του +Ελληνικού Έθνους (ονομαζομένης ενδόξου Γοβέρνου) υπό την οποίαν +υπόκεινται οι ειρημένοι Αθηναίοι Έλληνες, των εντίμων κυρίων +Ανδρέου Καλαμογδάρτη και Αλεξάνδρου Αξιώτου και μετά των δώδεκα +Εφόρων των Αθηνών και μετά των λοιπών Οπλαρχηγών εκάμαμεν τας +ακολούθους συμφωνίας διακρινομένας κατ' άρθρον. + +Α'. Να δώσωμεν εις χείρας των τα όπλα τα εν τω Φρουρίω +ευρισκόμενα, κανόνια, μουρτάρια, και όλα τα εις χείρας των +Οθωμανών ευρισκόμενα όπλα και χαρμπία χωρίς να κάμωμεν καμίαν +αντίστασιν. + +Β'. Μετά την παράδοσιν αυτών μέχρις ότου προμηθευθώσιν άλλοσε, οι +Έλληνες να ασφαλίσωσι την τιμήν και την ζωήν των Οθωμανών, χωρίς +να τοις προξενηθή παραμικρά ζημία ή βλάβη. + +Γ'. Από τα εις χείρας των Οθωμανών ευρισκόμενα έπιπλα και φορέματα +να λάβη εκάστη οθωμανική οικογένεια μεθ' εαυτής ανά έν πάπλωμα, +σινδόνιον, προσκέφαλον, και σιλτέ, και κατασκευασμένα φορέματα +συγκείμενα εις έν φορτίον· και ανά δύο τεντζερέδες με τα +σκεπάσματά των, και ανά δύο σαχάνια. + +Δ'. Από τα εις χείρας των Οθωμανών ευρισκόμενα αδαμαντικά, +χρυσαφικά, και αργυρικά, καθώς και τα μετρητά χρήματα όσα μεν +είναι ιδιωτών περιουσίαι, τα μεν ημίση να λάβωμεν ημείς, τα δε +άλλα ημίση να τα παραδώσωμεν εις αυτούς· όσα δε ήθελεν αποδειχθή +ότι είναι των Ελλήνων περιουσίαι να τα παραδίδωμεν εις αυτούς σώα +χωρίς να τα μερίζωμεν. + +Ε'. Αφού εξέλθωμεν του Φρουρίου, όσοι των Οθωμανών θελήσουν να +διατρίψωσιν εις την πόλιν, να έχουν την άδειαν να κατοικώσιν +απαρεμποδίστως, και να μη παρενοχλώνται από κανέν μέρος· όσοι δε +θελήσουν να περάσουν εις την Ασίαν, να επιβιβάζωνται εις πλοία υπό +σημαίαν αγγλικήν, γαλλικήν, και αουστρικήν, και να μεταφέρωνται εν +ασφαλεία· τον δε απαιτούμενον ναύλον των πλοίων αυτών, και το +αναγκαίον με αυτάρκειαν διά τα προς το ζην παξιμάδι και τυρί εις +το διάστημα της οδοιπορίας των να παραδώσουν οι Έλληνες εις χείρας +των πλοιάρχων. + +Αφού εσυμβιβάσθημεν κατ' αυτόν τον τρόπον, και παρεδέχθημεν +εκάτερα τα μέρη τας συμφωνίας αυτάς, εδόθη προς ημάς έν ρωμαϊκόν +συμφωνητιχόν έγγραφον, σφραγισμένον με την σφραγίδα της επαρχίας, +και υπογεγραμμένον με τας υπογραφάς των διωρισμένων. Διό και +δίδεται προς αυτούς εκ μέρους ημών το παρόν επίσημον εσφραγισμένον +έγγραφον. + +Την 3 Σιαγάλ 1227 (Τουρκ. έτος)». + +ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΛΕ'. + +(α.) + +Ο Πασάνος ηλευθερώθη μετά ταύτα εξαγορασθείς παρά της γυναικός +του. + +ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΛΣΤ' + +(α.) + +Έλαβα τας πληροφορίας ταύτας παρά του συνεκστρατεύσαντος και επί +της πτώσεως του Ναυπλίου αιχμαλωτισθέντος Αλήπασα. Αδύνατον να +γνωρίση τις ακριβώς τον αριθμόν ατάκτου στρατού διά την παντελή +έλλειψιν στρατολογικών καταλόγων. Ουδέ το ποσόν των διανεμομένων +σιτηρεσίων συντελεί εις γνώσιν της αληθείας διά τας πολλάς +καταχρήσεις. + +(β.) + +Ο Αχιλλεύς Θεοδωρίδης είχε βαθμόν ταξιάρχου και διωρίσθη +φρούραρχος Ακροκορίνθου την 19 μαΐου· ησθάνθη δε τι έπραξε +λειποτακτήσας και εγένετο μετ' ολίγον αυτόχειρ. + +(γ.) + +Παραφυλάξαντες την ευκαιρίαν οι Δερβενοχωρίται ήρπασαν τα κανόνια +ταύτα. + +(δ.) + +Ολίγας ημέρας μετά την εκ Πατρών αναχώρησιν του Κολοκοτρώνη, ο +Ισούφπασας έπλευσεν άφοβος εις τον κορινθιακόν κόλπον, και αποβάς +εις Βοστίτσαν κατηδάφισε το εκεί κανονοστάσιον. + +(ε.) + +Τινές γερουσιασταί αντικολοκοτρωνικοί έφυγαν από της Τριπολιτσάς +επί τη εισόδω του Κολοκοτρώνη και αντικατεστάθησαν άλλοι oμόφρονές +του. + +(ζ.) + +Ο Πλαπούτας και ο εν τη συνοδία του Μπούκορας, προπορευόμενοι των +άλλων απήντησαν, εν ω υπήγαινεν εις Σχοινονώρι, κατά το Ψίχτι, δύο +Τούρκους εφίππους, έφιπποι και ούτοι, και ήλθαν εις χείρας. Ο είς +των Τούρκων έθλασεν εν τη αλληλομαχία το ξίφος του Πλαπούτα, αλλά +ο επιδέξιος ούτος διαξιφιστής και ο συναγωνιστής του εφονεύθησαν· +επληγώθησαν ελαφρώς και οι Έλληνες. Ο Πλαπούτας απέστειλε το ξίφος +του εις την γερουσίαν, η δε γερουσία τω έγραψε τα εξής. «Το εις +δύο τεθλασμένον ξίφος σου ελάβομεν· επληροφορήθημεν και ότι +επληγώθης επιπολαίως εις το πρόσωπον. Τοιαύται πληγαί προσθέτουσι +λάμψιν εις την δόξαν ήτις σε περικαλύπτει». Απήντησαν μετά ταύτα +οι περί τον Πλαπούταν ερχομένους εκ Κορίνθου 60 εχθρούς, και +αίφνης επιπεσόντες κατέστρεψαν τους πλείστους. + +(η.) + +Ευρέθη και ο Δικαίος εν τη συνοδία του Κολοκοτρώνη κατά την +περίστασιν εκείνην. + +(θ.) + +Επειδή η άγουσα προς την Επίδαυρον ήτον αφύλακτος, ώδευσαν οι +εχθροί ακινδύνως προς εκείνα τα μέρη εις προνομήν· επροχώρησαν δε +και εις το Λιγουριόν και το έκαυσαν· έκαυσαν καί τινα μοναστήρια· +αλλ' ουδαμού εύρισκον τροφάς, ώστε έβλαπταν, αλλά δεν ωφελούντο. + +ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΛΖ'. + +(α.) + +Ιδού το περί ου ο λόγος έγγραφον· + +« Η Δυτική Ελλάς έφθασεν εις ακμήν τοιαύτην, καθ' ην μόνη η γενική +συνδρομή και προθυμία των κατοίκων της με τα όπλα εις τας χείρας +ειμπορεί να την ασφαλίση από του εχθρού τους όνυχας. Αλλ' επειδή +αύτη η προθυμία (άνευ της οποίας ουδέν γενναίον κατορθούται) +λείπει κατά το παρόν δι' εξωτερικάς τινας αιτίας, δεν μένει άλλη +καταφυγή, παρά το να γενή στρατήγημα επιτήδειον να αναβάλη την +παρούσαν ορμήν του εχθρού, έως ότου να γενή τρόπος να συναχθώσιν +οι σκορπισμένοι Έλληνες. Τοιούτον στρατήγημα δεν είναι άλλο, παρά +μία προσποιητική διαπραγμάτευσις προσκυνήσεως, η οποία εκτεινομένη +εις μήκος θέλει δώσει καιρόν να οικονομηθώσι προς το συμφέρον τα +πράγματα. Κοινή γνώμη λοιπόν όλων ημών των ενταύθα παρευρεθέντων, +διορίζεται ο Γενναιότατος Στρατηγός Γεώργιος Νικολού (ο +Βαρνακιώτης) του οποίου ο άμεμπτος και φιλελεύθερος χαρακτήρ σύρει +όλων την εμπιστοσύνην εις εαυτόν, να πραγματευθή το ειρημένον +στρατήγημα, μεταχειριζόμενος παν ό,τι η φρόνησίς του ήθελε τον +υπαγορεύσει, διά να φθάση εις τον σκοπόν του, σκοπόν κοινώς παρά +πάντων εγκρινόμενον και επιθυμούμενον, του να κερδίση δηλ. καιρόν, +και εν τούτω να προετοιμασθώσι τα σωτήρια μέσα διά το μετά ταύτα. + + Α. Μαυροκορδάτος, + + Κωνστ. Καραπάνου, + + Ιωάννης Τρικούπης, + + Σπυρ. Κουρκουμέλης, + + Αθανάσιος Ραζής, + + Ευθύμιος Βασιλάκης, + + Ν. Καρπούνης, + + Δημ. Πλατύκας, + + Πάνος Ράγκος, + + Γεώργιος Βαλτινός, + + Νικολάκης Λήλου. + +(β.) + +Κατ' εκείνας τας ημέρας οι Μεσολογγίται και οι υπό τον Μακρήν +συνέλαβαν τουρκικόν πλοίον, πεσόν εις τα ρηχά πλησίον των εκβολών +του Ευήνου και μεταφέρον από Πατρών εις Πρέβεζαν Τούρκους, λάφυρα +και χρήματα· και τα μεν εν τω πλοίω διηρπάγησαν, οι δε εν αυτώ +Τούρκοι όλοι εν στόματι μαχαίρας απέθαναν. + +ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΛΗ'. + +(α.) + +Ιδού τα συλληφθέντα τρία γράμματα, καθώς τότε μετεφράσθησαν, εν +οις θα παρατηρήσει ο αναγνώστης την φιλοψεύδειαν του γράφοντος· + +«Εκτός ότι ο αήττητος στόλος δεν ημπορεί να έμβη έως υπό το +φρούριον του Ναυπλίου διά το αβαθές των υδάτων, εβεβαιώθημεν προς +τούτοις ότι εις το καστέλι του Ναυπλίου είναι κεκρυμμένα έξ +πυρπόλα πλοία των απίστων, καθώς ακόμη άλλα δέκα εις Σπέτσας, τα +οποία έχομεν καθαράν πληροφορίαν ότι έχουν ετοιμότατα. Αφ' ης +στιγμής ο αήττητος στόλος έκαμε πανία από Πάτραν και τριγυρίζομεν +κατά ταύτα τα μέρη, εξήντα καράβια των απίστων τρέχουν πάντοτε +κατόπιν του στόλου μας, και κατά ταύτην την στιγμήν έρχεται πάλιν +η ναυμαχία, και εις τοιαύτας περιστάσεις το να έμβωμεν εις στενά +μέρη ηξεύρετε πολλά καλά είναι εις άκρον επικίνδυνον. Όθεν η +Υψηλότης σου, καθώς ανέκαθεν εφάνης πάντοτε ανδρείος και πιστός, +θέλεις εξακολουθεί και εις το εξής την συνήθη σου αυτήν ανδρίαν +και πίστιν. Περί δε τροφών και άλλων διά τα αυτόσε αναγκαίων +θέλομεν φροντίσει και προς ησυχίαν σας. + +Εγράφη η παρούσα τη 5 μουχαρεμίου 1238 (12 σεπτεμβρίου 1822).» + +«Με άλλα μου γράμματα σας έγραφον ότι σας στέλλονται δύο άλλα +καράβια με διαφόρων ειδών τροφάς· αυτά όμως απαντήσαντα καθ' οδόν +εναντίον τον άνεμον επόδησαν και υπήγαν προς την Σούδαν· κατόπιν +όμως δεν θέλομεν λείψει από του να σας στέλλωμεν». + +«Δόξα τω Υψίστω θεώ προ ενός μηνός ήδη αι δυνάμεις της Ρούμελης +πηγαίνουν αξιολογώτατα. Εις το φρούριον λεγόμενον Σούλι εμβάς ο +υψηλότατος Βαλής Ιωαννίνων Ομέρ πασάς κατεκυρίευσεν αυτό, και +καταφανίσας τους εν αυτώ απίστους, άλλους μεν εφόνευσεν, ολίγους +δε εξ αυτών διεσκόρπισεν. Άντικρυς των Πατρών εις το Μεσολόγγι +ελθόντες διάφοροι Βεζηράδες κατεκυρίευσαν αυτά τα μέρη. Αύτη η +είδησις έφθασε προς ημάς προ δώδεκα ήδη ημερών. Ειδοποιείσθε προς +τούτοις ότι ο υψηλότατος Χουρσήδ - πασάς έρχεται κατ' αυτάς εις +Μορέαν με πλήθος άπειρον στρατιωτών. Το δε εν Κορίνθω ανίκητον +στρατόπεδόν μας δεν επειράχθη το παραμικρόν, και κατ' αυτάς +έρχεται προς το μέρος του Ναυπλίου. Ταύτα πληροφορηθέντες βεβαίως, +γνωστοποιούμεν και προς υμάς. Διά να εμβάσωμεν τροφάς εις το +φρούριον του Ναυπλίου εξεπλεύσαμεν από Πάτρας με τον αήττητον +στόλον, ημέρα παρασκευή, τη δεκάτη τρίτη του παρελθόντος μηνός +ζιλχιζέ, και διά το εναντίον των ανέμων μόλις εφθάσαμεν εις τα +μέρη Ύδρας και Σπετών τη πέμπτη του τρέχοντος μουχαρεμίου, ημέρα +παρασκευή. Επειδή όμως εφάνησαν έως ογδοήντα καράβια των απίστων +Υδραίων και Σπετσιωτών έμπροσθεν του αηττήτου στόλου, τα οποία +εδείκνυον ότι ήθελον να ορμήσωσι καθ' ημών, εκροτήσαμεν ναυμαχίαν, +ήτις διήρκεσε σχεδόν ώρας έξ, και εις την οποίαν με την χάριν του +Υψίστου και με την βοήθειάν του εν αγίοις Βασιλέως μας εβυθίσαμεν +διά των πυροβόλων μας έξ καράβια των, και δύο άλλα, το μεν με +τρία, το έτερον με δύο κατάρτια επυρπολήθησαν από το σφοδρόν των +όπλων μας πυρ. Χάριτι Θεία πανταχόθεν έχομεν αγαθάς αγγελίας, τας +οποίας και πληροφορούμεθα, καθώς ακόμη σας είναι γνωστός και ο +σφοδρός ούτος πόλεμος του αηττήτου στόλου κατά των απίστων, εν +καιρώ της συγκροτήσεως του οποίου εστάλη προς υμάς το παρόν πλοίον +με τας τροφάς, και πάλιν ο περίβλεπτος ούτος στόλος θέλει πλεύσει +κατά των εχθρών, τους οποίους με την βοήθειαν του Υψίστου ελπίζω +ότι θέλομεν νικήσει και καταφανίσει. Η δε υψηλότης σας δεομένη +υπέρ ημών και του κράτους του αηττήτου στόλου με υποχρεοί καθ' +υπερβολήν. + +Τη 9 του μουχαρεμίου 1238 (12 σεπτεμβρίου 1822)». + +(β.) + +Ολίγον έλειψε να χαθή η Σύρα μετά τινας μήνας επί τη προφάσει του +φανατισμού της και της εντεύθεν τουρκολατρείας της. Φασιώλης τις +Επταννήσιος βουλήν έβαλε να την λεηλατήση· συνάξας υπό πρόσχημα +θρησκευτικού ζήλου, πολλούς πολλαχόθεν Έλληνας τους έφερεν επί δύο +πλοίων εις Σύραν· αλλ' επειδή οι κάτοικοι και του ενός και του +άλλου δόγματος εκινδύνευαν εξίσου, αντέστησαν όλοι εκ συμφώνου, +επολέμησαν και τους απεδίωξαν διά της συμπράξεως αυστριακού +πολεμικού πλοίου ευρεθέντος εν τω λιμένι. Εσκοτώθησαν δε καί τινες +κατά την περί ης ο λόγος αλληλομαχίαν. Αλλ' οι περί τον Φασιώλην +επιμένοντες εις τον σκοπόν των, ευρόντες και άλλους επί αρπαγή +ετοίμους, και συμπληρωθέντος του αριθμού εις δισχιλίους, επανήλθαν +την 10 φεβρουαρίου εις Σύραν επί πολλών πλοιαρίων, και έκαυσαν και +διήρπασάν τινας επί του παραλίου αποθήκας. Καθ' ην δε ώραν έμελλαν +να πέσωσιν εις διαρπαγήν και αυτής της πόλεως, κατέπλευσεν αγαθή +τύχη το γαλλικόν πολεμικόν πλοίον Estafette και διέσωσε την +κινδυνεύουσαν πόλιν, αναγκάσαν τους δισχιλίους ληστοπειρατάς να +φύγωσιν εκείθεν επί των πλοιαρίων των. Ο ακούραστος κακούργος +Φασιώλης ήλθε και τρίτην φοράν εις Σύραν την 4 Ιουλίου επί τινος +βρικίου 12 κανονίων εν συνοδία και άλλων ομοίων του, και διέδωκεν +ότι εστάλη ως αστυνόμος παρά της κυβερνήσεως· αλλ' ο Δεριγνής, +όστις παρετήρει τα κινήματά του, έφθασεν εις Σύραν την υστεραίαν +επί της Μηδείας, συνέλαβε το βρίκι, συνέλαβε και τον Φασιώλην +εντός ιονίου τινός πλοίου κρυβέντα, και τον απέστειλε +σιδηροδέσμιον εις τας Ιονίους Νήσους. + +(γ.) + +Μετ' ολίγας ημέρας ανεφάνη πανώλης εν Τήνω και διεδόθη και εις +άλλα μέρη, αλλά δεν διήρκεσε. + +(δ.) + +Ο κύριος Ν. Κοτζιάς λέγει έν τινι φυλλαδίω, ότι δεν αποδίδω τον +προσήκοντα έπαινον εις τους Ψαριανούς· αλλ' η συγγραφή μου +αποδεικνύει το εναντίον· είπε και άλλα, αλλ' ούτε εις αυτά +απήντησα ούτ' απαντώ· άλλοι απήντησαν εις πολλά· όρα τα εν έτει +1857 δημοσιευθέντα, ήτοι Ανασκευήν Τσαμαδού. Τηλέγραφον των +Κυκλάδων 25 μαΐου. Αθηνάν 30 ιουνίου· 3 και 7 Ιουλίου, 16 +αυγούστου και 11 σεπτεμβρίου. Ελπίδα 22 νοεμβρίου, και Έλληνα 18 +μαΐου του 1858. Εις πρόχειρον δε φωτισμόν του αναγνώστου εφ' οις +επικρίνεται η ιστορία, αρκούμαι να βάλω υπ' όψιν αυτού μόνην την +εν τω φύλλω της Αθηνάς της 3 Ιουλίου 1857 διατριβήν έχουσαν ούτω· + +««Ο Κ. Κοτσιάς εξέδωκε κατ' αυτάς επίκρισιν της ιστορίας της +Ελληνικής επαναστάσεως, εν η μέμφεται τον συγγραφέα αυτής Κ. +Τρικούπην ως μη απονέμοντα έπαινον εις τους Ψαριανούς διά τα κατά +τον αγώνα ανδραγαθήματά των, ως θεωρούντα τον ναύαρχον της Ύδρας +γενικόν αρχηγόν της θαλασσίου δυνάμεως, ως αποδίδοντα είς τινα +άγγλον πλοίαρχον την πρώτην ιδέαν της χρήσεως των πυρπολικών, ως +συμπεριλαβόντα εν τη διηγήσει των ναυμαχιών ημαρτημένα τινά, ως +παραφράζοντά τινα της ιστορίας του Γόρδωνος, και ως μη αναφέροντα +τας πηγάς όθεν ηρύσατο την ύλην. + +Ανεγνώσαμεν και ημείς εν καιρώ, και επί τη εκδόσει της περί ης ο +λόγος επικρίσεως διήλθομεν εκ νέου την ιστορίαν του Κ. Τρικούπη +προσεκτικώτερον, και όχι μόνον ουδέν ουδαμού εύρομεν δικαιούν τους +λόγους του επικριτού ως προς την ολιγώρησιν των ανδραγαθημάτων των +Ψαριανών, αλλ' εξ εναντίας παρετηρήσαμεν ότι πολλαχού της ιστορίας +ποιεί μετά πολλών εγκωμίων μνείαν αυτών· εις πίστωσιν δε των +λεγομένων αντιγράφομεν τα εξής δύο τεμάχια. + +Αναφέρων ο ιστορικός εν τω ΛΗ' κεφαλαίω την κατά την Τένεδον +κατάφλεξιν της τουρκικής υποναυαρχίδος παρά του ενδόξου Κανάρη, +λέγει· «ο δε εχθρικός στόλος ανήχθη όλος έντρομος και εισέπλευσε +τον Ελλήσποντον ταπεινωθείς κατέμπροσθεν των εμπορικών πλοίων της +Ελλάδος, και αφήσας τους μεγαλοτόλμους ναύτας της θαλασσοκράτορας· +φόβος και τρόμος κατέλαβε μετ' αυτά τα συμβάντα τας νήσους και τας +παραθαλασσίους πόλεις της αυτοκρατορίας τας υπό Τούρκων +κατοικουμένας· εν Σμύρνη, εν Χίω, εν Μιτυλήνη, παντού ηγωνίζοντο +οι Τούρκοι δι' ων εδύναντο τρόπων όχι πλέον πώς να καταδιώξωσι +τους εχθρούς των, αλλά πώς ν' ασφαλισθώσιν από της καταδιώξεως των +θαλασσινών της Ελλάδος και κυρίως των γ ε ι τ ό ν ω ν - τ ω ν - Ψ +α ρ ι α ν ώ ν, οι οποίοι περιέπλεον ως θαλασσοκράτορες όλα τα +παράλια, καταστρέφοντες, λεηλατούντες, και εκφοβίζοντες τους +παραθαλασσίους εχθρούς των. + +Και εν τω κεφαλαίω ΜΔ' διηγούμενος ο ιστορικός την εις τα αντικρύ +της Σάμου παράλια της Ιωνίας απόβασιν των Ψαριανών λέγει· «τόσον +δε φόβον διέσπειραν οι Ψαριανοί εις όλα εκείνα τα παράλια, ώστε οι +εν Σμύρνη πρόξενοι τους παρεκάλεσαν ν' απέχωσι πάσης εχθροπραξίας +εντός του κόλπου εκείνου χάριν αυτών, του εμπορίου και των +ενοικούντων χριστιανών· α φ ί ν ο μ ε ν – τ ο ν - τ ό π ο ν - ή σ +υ χ ο ν, - α λ λ' - υ π ό φ ο ρ ο ν, - α π ε κ ρ ί θ η σ α ν - υ π +ε ρ η φ ά ν ω ς - ο ι – Ψ α ρ ι α ν ο ί». + +Τις αναγνούς τα τεμάχια ταύτα δύναται να είπη, ότι η ιστορία του +Κ. Τρικούπη δεν απονέμει τον προσήκοντα έπαινον εις τους +Ψαριανούς, και δεν τους αναβιβάζει, ούτως ειπείν, υπεράνω των +άλλων κατά θάλασσαν ενδόξων συναγωνιστών αυτών; + +Ψευδές, κατά τον Κ. Κοτσιάν, ότι ο ναύαρχος Τομπάζης ανέφερεν εν +τω εν τη ναυαρχίδι του συμβουλίω, ότι πλοίαρχος άγγλος, ον +συνήντησε κατά τον Καφηρέα, τον εσυμβούλευσε την χρήσιν των +πυρπολικών, όπως διηγείται ο Κ. Τρικούπης· προσθέτει δε ο Κ. +Κοτσιάς, ότι ο πλοίαρχος Νικόδημος, διαλεχθείς μετά του Κ. +Τρικούπη περί τούτου καί τινων άλλων επεμελήθη να τον απαλλάξη της +απάτης ταύτης, αλλά δεν εισηκούσθη, ειπόντος του Κ. Τρικούπη, ότι +άνδρες αξιόπιστοι τον εβεβαίωσαν ότι ούτως είχεν. + +Αν οι εν τοις πράγμασι παρόντες είναι αξιοπιστότεροι των απόντων, +είχε δίκαιον ο ιστορικός να προτιμήση της μαρτυρίας του απόντος +την των παρόντων και αυτηκόων, και τοιούτοι είναι οι διάσημοι κατά +θάλασσαν αγωνισταί, Α. Κριεζής και Γ. Σαχίνης, παρευρεθέντες εν τω +συμβουλίω και διηγούμενοι και νυν το ανέκδοτον τούτο· αλλ' ο Κ. +Τρικούπης αναφέρων αυτό προσεπισημειοί ότι «ακούσας ο εν τω +συμβουλίω ναύαρχος των Ψαρών τους λόγους του Τομπάζη είπεν, ότι +και εν τη νήσω του εγίνετο λόγος περί πυρπολικών», ώστε ο Κ. +Τρικούπης ιστορεί ότι προϋπήρχε της αγγελίας του Άγγλου η ιδέα +αύτη εν τη νήσω των Ψαρών· αποδίδει δε εν τω 13 κεφαλαίω εις τους +Ψαριανούς μόνους και την πρώτην παρασκευήν και την πρώτην χρήσιν +αυτών. Αλλά τα πυρπολικά δεν εφανερώθησαν πρώτην φοράν, κατά τον +Κ. Κοτσιάν, επί του ελληνικού αγώνος, ούτ' επί της μεταξύ Ρώσσων +και Τούρκων ναυμαχίας του Τσεσμέ· ήσαν εν χρήσει, όπως επέτρεπον +οι καιροί εκείνοι, τον πέμπτον αιώνα προ Χριστού, κατά την +μαρτυρίαν του Θουκυδίδου, αν όχι αρχαιότερον, + +Ημαρτημένα τινά εν ταις περιγραφαίς των ναυμαχιών περιέχει, κατά +τον Κ. Κοτσιάν, η ιστορία του Κ. Τρικούπη. Δεν απορούμεν εις τους +λόγους τούτους, διότι και αυτοί οι αυτόπται των γεγονότων διαφόρως +εκθέτουν αυτά ως επί το πλείστον· «οι παρόντες τοις έργοις», λέγει +ο Θουκυδίδης, «ου τ' αυτά περί των αυτών έλεγον, αλλ' ως εκατέρων +τις ευνοίας ή μνήμης έχοι»· και η εύνοια του Κ. Κοτσιά είναι +καταφανής. Πιθανόν να παρεισήχθησαν ημαρτημένα τινά εν τη ιστορία +του Κ. Τρικούπη, καθώς και εν πάση άλλη ιστορική συγγραφή· αλλά, +και αν παραδεχθώμεν ως αληθώς ημαρτημένα όσα αναφέρει ο Κ. +Κοτσιάς, είναι καλή τύχη όλα μηδαμινής σημασίας· προσωπικά μάλλον +ή πραγματικά, μηδαμώς επηρεάζοντα την ουσίαν και τον χαρακτήρα των +πραγμάτων ως τοιαύτα, και μάλλον επιβεβαιούντα ή εξασθενούντα την +αξιοπιστίαν των εν τω συγγράμματι. Αλλ' ο επικριτής, καί τοι περί +των κατά θάλασσαν πραγματευόμενος, ούτε και όλων των υπαρχόντων +ημερολογίων φαίνεται λαβών γνώσιν, αν και ολίγων. Το εισέτι +ανέκδοτον χειρόγραφον του ναυάρχου Σακτούρη βεβαίως δεν ανέγνωσεν, +αλλ' ουδέ γνώσιν της υπάρξεως αυτού είχεν, ως εκ του φυλλαδίου του +καταδεικνύεται· δεν διεξήλθεν ουδέ το του ναυάρχου Σαχίνη, καί τοι +κατατεθειμένον εν τη δημοσία βιβλιοθήκη. Τοσούτον δε ατελώς +παρεσκευασμένος αποδύεται εις αγώνα προς συγγραφέα και τα +ημερολόγια ταύτα διεξελθόντα, ως φαίνεται εκ της παραθέσεως, και +τας εκ μονομερείας πληροφορίας, εφ' ων ερείδεται ο Κ. Κοτσιάς +έχοντα, καθώς αυτός ο επικριτής του ομολογεί, απορών εν τη +απλότητί του πώς εδυνήθη ο συγγραφεύς, καί τοι έχων αυτάς, να +διηγηθή συμβάντα τινά αλλοτρόπως. + +Ο Κ. Τρικούπης παραφράζει τινά, κατά τον Κ. Κοτσιάν, της ιστορίας +του Γόρδωνος. + +Η ιστορία δεν είναι εφεύρεσις· είναι διήγησις γεγονότων, και χρέος +του ιστοριογραφούντος είναι να μελετήση τα παρ' όλων προ αυτού +γραφέντα· και όσα μεν εύρη ορθά, να παραλάβη· όσα δε εσφαλμένα, να +παραλείψη· τα δε να συμπληρώση ή να διορθώση· τούτο έπραξεν +ακριβώς ο Κ. Τρικούπης· ο δε επικριτής, εις απόδειξιν ότι +μετέφρασεν ο Κ. Τρικούπης πολλά του Γόρδωνος, φέρει παραδείγματα +αντιπαραθέτων αυτά· αλλά φέρει τα του Άγγλου εις την πρωτότυπον +αυτού γλώσσαν, ώστε ο μη ειδώς αγγλικά ουδεμίαν κρίσιν δύναται να +επιφέρη. Ημείς μετεγλωττίσαμεν και εκδίδομεν το πρώτον παράδειγμά +του, και λέγομεν ότι και αυτολεξεί αν μετέφραζε το τεμάχιον τούτο +ο Κ. Τρικούπης δεν θα έσφαλλεν, αν εθεώρει το διήγημα ακριβές. +Αλλ' ο αναγνώστης θα παρατηρήσει εκ της παραθέσεως ότι το του +έλληνος ιστορικού είναι πληρέστερον διήγημα. Ιδού το του Γόρδωνος· +«Ο πλοίαρχος τούρκος εσκοτίσθη εκ του φόβου του deprived by fear +of all presence of mind και έρριψεν άγκυραν εν τω όρμω της Ερισού, +όπου παρέλαβε στρατεύματα»· Ιδού και το του Κ. Τρικούπη· «Την +εσπέραν της ιδίας ημέρας το δίκροτον έπλευσεν εις τον λιμένα της +Ερισού παρακολουθούμενον υπό των ελληνικών πλοίων· ο πλοίαρχος του +δικρότου, φοβούμενος νυκτερινήν έφοδον κατά του πλοίου του, +παρέλαβε την ιδίαν εσπέραν από της ξηράς ικανούς στρατιώτας +τούρκους εις υπεράσπισίν του». Ήθελεν ο Κ. Κοτσιάς να παραλείψη ο +Κ. Τρικούπης το γεγονός, διότι προγενέστερος του ιστορικός το +εδιηγήθη, ή έπρεπε να το μεταποιήση, ίνα φανή πρωτότυπος εν πάσι; + +Ελέγχει ο επικριτής τον Κ. Τρικούπην ως μη αναφέροντα τους περί +της επαναστάσεως συγγράψαντας, όθεν ηρύσατο την ύλην, και +αντιπαραθέτων τον τρόπον του γράφειν αυτού, ως προς την συλλογήν +της ύλης, προς τον του Θουκυδίδου, λέγει ότι ο μέγας ούτος +ιστορικός ομολογεί τας πηγάς. Και ημείς ανεγνώσαμεν τον +Θουκυδίδην, αλλ' ουδαμού είδομεν ν' αναφέρη συγγραφείς ους +εσυμβουλεύθη· λέγει μόνον τάδε. «Τα δε έργα των πραχθέντων εν τω +πολέμω ουκ εκ του παρατυχόντος πυνθανόμενος ηξίωσα γράφειν, ουδ' +ως εμοί εδόκει, αλλ' οις τε αυτός παρήν και παρά των άλλων όσον +δυνατόν ακρίβεια περί εκάστου επεξελθών». + +Αν ο επικριτής πηγάς ταύτας θεωρεί, τας αυτάς έχει και ο Κ. +Τρικούπης· «τους λόγους τούτους», λέγει, «του ιστορικού είχα και +εγώ παντοτεινόν oδηγόν μου συγγράφων». Καλώς έχει βεβαίως ο γράφων +αρχαίαν ιστορίαν ν' αναφέρη τους συγγραφείς ους συμβουλεύεται· +αλλ' ο γράφων την σύγχρονόν του και αρυόμενος ως επί το πλείστον +την ύλην εκ στόματος χιλιάδων αυτοπτών πώς δύναται να τηρήση τον +κανόνα τούτον; + +Προθέμενος ο Κ. Κοτσιάς να διορθώση σφάλματα άλλων πίπτει αυτός +εις τρανά σφάλματα. Ο Κ. Τρικούπης, λέγει, ήλθεν εις την Ελλάδα το +1824· αλλά πάμπολλοι των εν Αθήναις τον είδον κατά το Μακρυνόρος, +όπου και συνέφαγον επί της εκεί εκστρατείας του Κ. Μαυροκορδάτου, +το 1822. Εν σελίδι δε 57 λέγει, ότι, εν ώ ο Σαχτούρης απαριθμεί 40 +πλοία φορτηγά του εχθρού, ο Τρικούπης τα μεταποιεί εις 60, λέγων +ότι «ήσαν 40, εν οις και 20 σακολέβαι»· ώστε η πρόθεσις εν, κατά +τον Κ. Κοτσιάν, σημαίνει ενταύθα συν! + +Παραλείποντες δε χάριν συντομίας πολλά άλλα, λέγομεν, προς +χαρακτηρισμόν της επικρίσεως, ότι αναγκαία και διδακτική είναι η +επίκρισις παντός συγγράμματος γινομένη απαθώς, επιστημόνως, εν +πνεύματι φιλαληθείας, καλής πίστεως και μετ' ευσχημοσύνης· αλλ' η +ανά χείρας αμοιροί ατυχώς παντός τοιούτου χαρακτηριστικού· μεμπτή +δε ως τοιαύτη, καθίσταται μεμπτοτέρα και ως αγενώς προθεμένη, δι' +ων μερών του συγγράμματος αποσιωπά ή διαστρέφει, να διαταράξη και +διεγείρη κατά του συγγραφέως αδίκως και παραλόγως ολόκληρον +κοινότητα, διότι δεν εμνημόνευσεν εν τη ιστορία του, ως ο ίδιος Κ. +Κοτσιάς ομολογεί εν σελίδι 75, τινός των συγγενών του, και δεν +υπερεπήνεσέ τινας των φίλων του, μη συλλογισθείς ότι η ιστορία +ούτε ονοματολόγιον είναι, ούτε λόγος πανηγυρικός. + +Επηνέθη και επαινείται το σύγγραμμα του Κ. Τρικούπη υπό των σοφών +Αγγλίας, Γαλλίας, Γερμανίας και Αμερικής ομοθυμαδόν διά την +αμεροληψίαν του, την ιστορικήν του οικονομίαν και την γραφικήν του +αξίαν. Καθ' ην ώραν γράφομεν, έχομεν υπ' όψιν δύο διατριβάς περί +του συγγράματος τούτου προ ολίγων εβδομάδων εκδοθείσας, την μεν εν +τη εφημερίδι των σοφών (Journal des Savans), την δε εν τη των +συζητήσεων (des débats), λίαν επαινετικάς. Σύγγραμμα υπό τοιούτων +και τοσούτον ευφημούμενον μυκτηρίζει βεβαίως τας προσβολάς +ανθρώπου εμπαθώς προς τον συγγραφέα ως παριδόντα τους συγγενείς +του διακειμένου, ατελή γνώσιν των πραγμάτων εκ μονομερείας +έχοντος, την δόξαν των μεγάλων της Ύδρας αγωνιστών φθονούντος και +ουδ' αυτήν την κοινήν σημασίαν των προθέσεων γινώσκοντος.» + +(ε.) + +Το πλοίον τούτο (the Flora of London) εστάλη εις το Καστρί όπου +έδρευεν η κυβέρνησις. Συνελήφθη μετ' ολίγας ημέρας έξωθεν των +Σπετσών και άλλο αγγλικόν ερχόμενον και αυτό εκ Σμύρνης (Malvina). +Τα δύο ταύτα πλοία εκρατήθησαν και εξεφορτώθησαν εις χρήσιν των +Ελλήνων· αλλ' επί τη απαιτήσει του Άγγλου μοιράρχου, Χαμιλτώνος, +λόγω ότι δεν ανεγνωρίζοντο οι αποκλεισμοί, και τα πλοία +απελάθησαν, και τα φορτία επληρώθησαν, και αποζημιώσεις εδόθησαν. + +ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΛΘ'. + +(α.) + +Εκείναις ταις ημέραις κατέπλευσαν εις Πειραιά δύο γαλλικά πολεμικά +πλοία εις παραλαβήν Τούρκων τινών εκ των καταφυγόντων εις τα +προξενεία και του διοικητού των Αθηνών· αλλ' ο λαός ηναντιώθη εις +την απόλυσίν τινων εξ αυτών. Οι Γάλλοί ηναγκάσθησαν ν' αποβιβάσωσι +στρατιώτας και κανόνια εις υπεράσπισίν των, και ούτως οι +κρατούμενοι απελύθησαν διά νυκτός συνεργεία και του Οδυσσέως και +των εφόρων. + +(β.) + +Συνελήφθησαν εν Πέτρα και εστάλησαν προς τον Οδυσσέα, διατρίβοντα +έτι εν Αθήναις, τρεις ως φέροντες γράμματα των εν Χαλκίδι προς +τους εν Ζητουνίω Τούρκους. Εξ αυτών ο μεν ήτο Μωαμεθανός, οι δε +δύο Έλληνες, εξ ών ο είς παπάς. Ο Οδυσσεύς εθανάτωσεν αυτεξουσίως +και ανεξετάστως και τους τρεις, τους μεν δύο κρεμάσας, τον δε +παπάν κτίσας όρθιον. + +(γ.) + +Ο Σαρής απήχθη εις Λάρισσαν, όπου και εφυλακίσθη· αλλ' επί τω +θανάτω του Χουρσήδη συνέβη ταραχή εν εκείνη τη πόλει, ηνοίχθησαν +αι φυλακαί, έφυγεν, αν και σιδηροδέσμιος, και την 20 Δεκεμβρίου +εξεφανερώθη εν μέσω των Αθηναίων. + +(δ.) + +Ιδού τι έγραφεν ο Οδυσσεύς τω Δυοβουνιώτη και Διαμαντή περί της +φυγής των εχθρών την 22 νοεμβρίου. + +«Μάθετε ότι τους Τούρκους εγώ με τουφέκι και το περισσότερον με +ταις ψευτιαίς και με την δύναμιν του Θεού τους εκυνήγησα και παν +κατά διαβόλου εις το Ζητούνι». . . . . + +(ε.) + +Ο νεκρός του Χουρσήδη εξετάφη μετά ταύτα, απεκόπη η κεφαλή του και +απεκομίσθη επί αργυρού πίνακος εις τον σουλτάνον. + +ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Μ'. + +(α.) + +Ο Κύριος Σάθας εν τω περί τουρκοκρατουμένης Ελλάδος συγγράμματί +του εκδ. εν έτει 1867 λέγει ότι ο Ιταλός Παρούτας Storia della +guerra di Cipro μνείαν ποιείται του Μεσολογγίου επί της εν +Ναυπάκτω ναυμαχίας. Ιδού τι λέγει περί τούτου ταυτολεξεί ο ρηθείς +ιστοριογράφος σύγχρονος της ναυμαχίας· incaminandosi tutti (l' +armata . . . nell' uscire fuori de'scogli de' Curzolari &sopra la +punta delle peschiere dette da Greci Mesolongi& fu dalla galea +reale di Don Giovani scoperta l' armata nemica . . . . ουδέν λέγει +περί κατοικουμένης παρά τοις ιχθυοτροφείοις χώρας· Δύναται δέ τις +να συμπεράνη ότι εκ της ονομασίας των ιχθυοτροφείων έλαβεν ίσως το +όνομα η μεταγενεστέρα πόλις. + +(β.) + +Εντεύθεν ίσως ορμώμενος ο Μελέτιος ηθέλησε δήθεν επί το +Ελληνικώτερον να καλέση την πόλιν Μεσολόγιον. + +(γ.) + +Πλεκτάς καλύβας ονομάζει τας των αλιέων ο Θεόκριτος (όρα ειδύλλιον +«αλιείς»), τας περιγράφει δε ούτως· + + « Ιχθύος αγρευτήρες ομώς δύο κείντο γέροντες, +στρωσάμενοι βρύον αύον υπό πλεκταίς καλύβαισι, +κεκλιμένοι τοίχω τω φυλλίνω . . . .» + +(δ.) + +Αι τουφεκολόγχαι αύται ήσαν αι των τουφεκίων, άτινα έφερεν εις +Μεσολόγγι ο Μαυροκορδάτος επί του εκεί εκ της αλλοδαπής κατάπλου +του· έκειντο δε ως άχρηστοι, αποποιουμένων των μη τακτικών την +κατά τοις τακτικοίς συνήθη χρήσιν αυτών· τον αυτόν καιρόν +απεβιβάσθησαν εις Μεσολόγγι και τα περί ων ο λόγος ευρωπαϊκά +τύμπανα. + +(ε.) + +Το πλοίον τούτο είναι το αναφερόμενον εν ταις σημειώσεσι του ΛΖ +κεφαλαίου υπό στοιχείον β'. + +(ζ.) + +Ο Λόντος, επί σκοπώ να κτυπήση έξωθεν τους πολιορκούντας το +Μεσολόγγι, διεβίβασεν ικανάς δυνάμεις εκ Βοστίτσης εις Τριζώνια +και επροχώρησε μέχρι της Γαβαλούς· αλλά διά τας επικρατούσας τότε +διαιρέσεις και ζηλοτυπίας των οπλαρχηγών εκείνου του μέρους, +επανήλθεν άπρακτος εις Πελοπόννησον, και εισήλθεν εκείθεν εις +Μεσολόγγι. + +(η.) + +Ο τότε άγνωστος άνθρωπος εγνώσθη μετά ταύτα. Ήτον Ιωαννίτης και +ωνομάζετο Γιάννης Γούναρης· ηκολούθει δε τον Βρυώνην ως κυνηγός +του και συνείθιζε να κυνηγά ανυπόπτως προς τα άκρα της λίμνης +θαλασσοπούλια. Ο Βρυώνης έμαθεν ότι ούτος ανεκάλυψε το μυστικόν, +και μη δυνηθείς να τον συλλάβη φοβηθέντα και μείναντα εν +Μεσολογγίω μετά την αποτυχίαν των Τούρκων, έσφαξεν επί της εις +Άρταν επανόδου του, επί τη επιμόνω απαιτήσει των +συνεκστρατευσάντων και παθόντων, την εκεί γυναίκα και τα παιδία +του. Ο άνθρωπος ούτος έγεινε, μετά την σφαγήν των φιλτάτων του, +μοναχός, και διά της ελεημοσύνης των Χριστιανών ανεκαίνισε την επί +της μεταξύ Μεσολογγίου και Βραχωρίου Κλεισούρας εκκλησίαν της +Θεοτόκου της Ελεούσης, και εκεί ετελείωσε τας ημέρας του, δίδων +νερόν τοις διαβάταις και διά των μικρών δωρημάτων αυτών +ποριζόμενος τα προς το ζην. + + + +ΤΕΛΟΣ ΤΟΥ ΔΕΥΤΕΡΟΥ ΤΟΜΟΥ. + + + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of History of the Greek Revolution vol B, by +Spyridon Trikoupis + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK HISTORY OF GREEK REVOLUTION, VOL B *** + +***** This file should be named 38524-0.txt or 38524-0.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + https://www.gutenberg.org/3/8/5/2/38524/ + +Produced by Sophia Canoni. Thanks to George Canonis for +his major work in proofreading. + + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +https://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at https://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +https://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at https://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit https://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including including checks, online payments and credit card +donations. To donate, please visit: https://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + https://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. |