diff options
Diffstat (limited to '38503-8.txt')
| -rw-r--r-- | 38503-8.txt | 21195 |
1 files changed, 21195 insertions, 0 deletions
diff --git a/38503-8.txt b/38503-8.txt new file mode 100644 index 0000000..38e07c7 --- /dev/null +++ b/38503-8.txt @@ -0,0 +1,21195 @@ +The Project Gutenberg EBook of The Oxford Book of Latin Verse, by Various + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: The Oxford Book of Latin Verse + From the earliest fragments to the end of the Vth Century A.D. + +Author: Various + +Editor: Heathcote William Garrod + +Release Date: January 6, 2012 [EBook #38503] + +Language: English + +Character set encoding: ISO-8859-1 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK THE OXFORD BOOK OF LATIN VERSE *** + + + + +Produced by Charlene Taylor, Ted Garvin, Rory OConor and +the Online Distributed Proofreading Team at +https://www.pgdp.net + + + + + + + + + + The Oxford Book Of Latin Verse + + + From the earliest fragments to the end of the Vth Century A.D. + + Chosen by + + H.W. Garrod + + Fellow of Merton College. + + Oxford + + At the Clarendon Press + + FIRST PUBLISHED 1912 + + REPRINTED 1921, 1926, 1934, 1940 1943, 1947, 1952, 1964, 1968 + + PRINTED IN GREAT BRITAIN + + + + +PREFACE + + +The plan of this book excludes epic and the drama, and in general so +much of Roman poetry as could be included only by a licence of excerpt +mostly dangerous and in poetry of any architectonic pretensions +intolerable. If any one remarks as inconsistent with this plan the +inclusion of the more considerable fragments of Ennius and the early +tragedians, I will only say that I have not thought it worth while to be +wiser here than Time and Fate, which have of their own act given us +these poets in lamentable excerpt. A more real inconsistency may be +found in my treatment of the didactic poets. It seemed a pity that +Didactic Poetry--in some ways the most characteristic product of the +Roman genius--should, in such a Collection as this, be wholly +unrepresented. It seemed a pity: and it seemed also on the whole +unnecessary. It seemed unnecessary, for the reason that many of the +great passages of Lucretius, Vergil, and Manilius hang so loosely to +their contexts that the poets themselves seem to invite the gentle +violence of the excerptor. These passages are 'golden branches' set in +an alien stock--_non sua seminat arbos_. The hand that would pluck them +must be at once courageous and circumspect. But they attend the fated +despoiler: + + Ergo alte uestiga oculis et rite repertum + carpe manu, namque ipse uolens facilisque sequetur + si te fata uocant. + +Even outside Didactic Poetry I have allowed myself an occasional +disloyalty to my own rule against excerpts. I have, for example, +detached one or two lyrics from the Tragedies of Seneca. And, again, +from the long and sometimes tedious _Itinerarium_ of Rutilius I have +detached the splendid apostrophe to Rome which stands in the forefront +of that poem. These are pieces without which no anthology of Latin +poetry would be anything but grotesquely incomplete. And after all we +should be the masters and not the slaves of our own rules. + +Satire finds no place in this book. Horace is represented only by his +lyrics. Juvenal and Persius are not represented at all. The _Satires_ +and _Epistles_ of Horace are books of deep and wide influence. They have +taught lessons in school which have been remembered in the world. They +have made an appeal to natures which teaching more profound and +spiritual leaves untouched. By their large temper and by their complete +freedom from cant they have achieved a place in the regard of men from +which they are not likely to be dislodged by any changes of literary +fashion or any fury of the enemies of humane studies. I am content to +leave them in this secure position, and not to intrude them into a +Collection where Horace himself would have known them to be out of +place. Indeed, he has himself said upon this subject all that needs to +be said.[1] Persius similarly, in the Prologue to his _Satires_, +excludes himself from the company of the great poets. Nor can I believe +that Juvenal has any place among them. In the rhetoric of rancour he is +a distinguished practitioner. But he wants two qualities essential to +great poetry--truth and humanity. I say this because there are critics +who speak of Juvenal as though he were Isaiah. + +My Selection begins with fragments of the Saliar hymns, and ends with +the invocation of Phocas to 'Clio, reverend wardress of Antiquity.' If I +am challenged to justify these _termini_, I will say of the first of +them that I could not begin earlier, and that it is commonly better to +take the beginnings offered to us than to make beginnings for ourselves. +The lower _terminus_ is not so simple a matter. I set myself here two +rules. First, I resolved to include no verse which, tried by what we +call 'classical' standards, was metrically faulty. Secondly, I judged it +wiser to exclude any poetry definitely Christian in character--a rule +which, as will be seen, does not necessarily exclude all the work of +Christian poets. Within these limits, I was content to go on so long as +I could find verse instinct with any genuine poetic feeling. The author +whose exclusion I most regret is Prudentius. If any one asks me, Where +is Merobaudes? where Sedulius? where Dracontius? I answer that they are +where they have always been--out of account. Interesting, no doubt, in +other ways, for the student of poetry they do not count. Prudentius +counts. He has his place. But it is not in this Collection. It is among +other memories, traditions, and aspirations, by the threshold of a world +where Vergil takes solemn and fated leave of those whom he has guided +and inspired: + + Non aspettar mio dir più nè mio cenno. + +I have spent a good deal of labour on the revision of texts: and I hope +that of some poems, particularly the less known poems, this book may be +found to offer a purer recension than is available elsewhere. I owe it +to myself, however, to say that I have sometimes preferred the +convenience of the reader to the dictates of a rigorous criticism. I +have thought it, for example, not humane to variegate the text of an +Anthology with despairing _obeli_: and occasionally I have covered up an +indubitable lacuna by artifices which I trust may pass undetected by the +general reader and unreproved by the charitable critic. + + H.W.G. + + _Oxford, Sept. 2, 1912._ + + + + +INTRODUCTION + + +I + +Latin poetry begins where almost all poetry begins--in the rude +ceremonial of a primitive people placating an unknown and dreaded +spiritual world. The earliest fragments are priestly incantations. In +one of these fragments the Salii placate Leucesius, the god of +lightning. In another the Arval Brethren placate Mars or Marmar, the god +of pestilence and blight (_lues rues_). The gods are most dreaded at the +seasons most important to a primitive people, seed-time, for example, +and harvest. The Salii celebrated Mars at seed-time--in the month which +bears his name, _mensis Martius_. The name of the Arval Brethren betrays +their relation to the gods who watch the sown fields. The aim of this +primitive priestly poetry is to get a particular deity into the power of +the worshipper. To do this it is necessary to know his name and to use +it. In the Arval hymn the name of the god is reiterated--it is a spell. +Even so Jacob wished to know--and to use--the name of the god with whom +he wrestled. These priestly litanies are accompanied by wild dances--the +Salii are, etymologically, 'the Dancing men'--and by the clashing of +shields. They are cast in a metre not unsuited to the dance by which +they are accompanied. This is the famous Saturnian metre, which remained +the metre of all Latin poetry until the coming of the Greeks. Each verse +falls into two halves corresponding to the forward swing and the recoil +of the dance. Each half-verse exhibits three rhythmical beats answering +to the beat of a three-step dance. The verse is in the main accentual. +But the accent is hieratic. The hieratic accent is discovered chiefly in +the first half of the verse: where the natural accent of a disyllabic +word is neglected and the stress falls constantly on the final +syllable.[2] This hieratic accent in primitive Latin poetry is +important, since it was their familiar use of it which made it easy for +the Romans to adapt the metres of Greece. + +The first poets, then, are the priests. But behind the priests are the +people--moved by the same religious beliefs and fears, but inclined, as +happens everywhere, to make of their 'holy day' a 'holiday'. And hence a +different species of poetry, known to us chiefly in connexion with the +harvest-home and with marriage ceremonial--the so-called Fescennine +poetry. This poetry is dictated by much the same needs as that of the +priests. It is a charm against _fascinum_, 'the evil eye': and hence the +name Fescennine. The principal constituent element in this Fescennine +poetry was obscene mockery. This obscenity was magical. But just as it +takes two to make a quarrel, so the obscene mockery of the Fescennine +verses required two principals. And here, in the improvisations of the +harvest-home, we must seek the origins of two important species of Latin +poetry--drama and satire. + +There was magic in the house as well as in the fields. Disease and Death +demanded, in every household, incantations. We still possess fragments +of Saturnian verse which were employed as charms against disease. Magic +dirges (_neniae_) were chanted before the house where a dead man lay. +They were chanted by a _praefica_, a professional 'wise woman', who +placated the dead man by reiterated praise of him. These chants probably +mingled traditional formulae with improvisation appropriate to +particular circumstances. The office of the _praefica_ survived into a +late period. But with the growth of Rationalism it very early came into +disrepute and contempt. Shorter lived but more in honour was an +institution known to us only from casually preserved references to it in +Cato and Varro. This was the _Song in Praise of Famous Men_ which was +sung at banquets. Originally it was sung by a choir of carefully +selected boys (_pueri modesti_), and no doubt its purpose was to +propitiate the shades of the dead. At a later period the boy choristers +disappear, and the _Song_ is sung by individual banqueters. The ceremony +becomes less religious in character, and exists to minister to the +vanity of great families and to foster patriotism. In Cato's time the +tradition of it survived only as a memory from a very distant past. Its +early extinction must be explained by the wider use among the Romans of +written memorials. Of these literary records nothing has survived to us: +even of epitaphs preserved to us in inscriptions none is earlier than +the age of Cato. So far as our knowledge of Latin literature extends we +pass at a leap from what may be called the poetry of primitive magic[3] +to Livius Andronicus' translation of the _Odyssey_. Yet between the +work of Livius and this magical poetry there must lie a considerable +literary development of which we know nothing. Two circumstances may +serve to bring this home to us. The first is that stage plays are known +to have been performed in Rome as early as the middle of the fourth +century. The second is that there existed in Rome in the time of Livius +a school of poets and actors who were sufficiently numerous and +important to be permitted to form a Guild or College. + +The position of Livius is not always clearly understood. We can be sure +that he was not the first Roman poet. Nor is it credible that he was the +first Greek teacher to find his way to Rome from Southern Italy. To what +does he owe his pre-eminence? He owes it, in the first place, to what +may be called a mere accident. He was a schoolmaster: and in his +_Odyssey_ he had the good fortune to produce for the schools precisely +the kind of text-book which they needed: a text-book which was still +used in the time of Horace. Secondly, Livius Andronicus saved Roman +literature from being destroyed by Greek literature. We commonly regard +him as the pioneer of Hellenism. This view needs correcting. We shall +probably be nearer the truth if we suppose that Livius represents the +reaction against an already dominant Hellenism. The real peril was that +the Romans might become not too little but too much Hellenized, that +they might lose their nationality as completely as the Macedonians had +done, that they might employ the Greek language rather than their own +for both poetry and history. From this peril Livius--and the patriotic +nobles whose ideals he represented--saved Rome. It is significant that +in his translation of the _Odyssey_ he employs the old Saturnian +measure. Naevius, a little later, retained the same metre for his epic +upon the Punic Wars. In the epitaph which he composed for himself +Naevius says that 'the Camenae', the native Italian muses, might well +mourn his death, 'for at Rome men have forgotten to speak in Latin +phrase'. He is thinking of Ennius, or the school which Ennius +represents. Ennius' answer has been preserved to us in the lines in +which he alludes scornfully to the _Punica_ of Naevius as written 'in +verses such as the Fauns and Bards chanted of old', the verses, that is, +of the old poetry of magic. Ennius abandons the Saturnian for the +hexameter. Livius and Naevius had used in drama some of the simpler +Greek metres. It is possible that some of these had been long since +naturalized in Rome--perhaps under Etrurian influence. But the +abandonment of the Saturnian was the abandonment of a tradition five +centuries old. The aims of Ennius were not essentially different from +those of Livius and Naevius. But the peril of a Roman literature in the +Greek language was past; and Ennius could afford to go further in his +concessions to Hellenism. It had been made clear that both the Latin +language and the Latin temper could hold their own. And when this was +made clear the anti-Hellenic reaction collapsed. Cato was almost exactly +contemporary with Ennius: and he had been the foremost representative of +the reaction. But in his old age he cried 'Peccavi', and set himself to +learn Greek. + +Ennius said that he had three hearts, for he spoke three tongues--the +Greek, the Oscan, and the Latin. And Roman poetry has, as it were, three +hearts. All through the Republican era we may distinguish in it three +elements. There is the Greek, or aesthetic, element: all that gives to +it form or technique. There is the primitive Italian element to which it +owes what it has of fire, sensibility, romance. And finally there is +Rome itself, sombre, puissant, and both in language and ideals +conquering by mass. The effort of Roman poetry is to adjust these three +elements. And this effort yields, under the Republic, three periods of +development. The first covers the second century and the latter half of +the third. In this the Hellenism is that of the classical era of Greece. +The Italian force is that of Southern and Central Italy. The Roman force +is the inspiration of the Punic Wars. The typical name in it is that of +Ennius. The Roman and Italian elements are not yet sufficiently subdued +to the Hellenic. And the result is a poetry of some moral power, not +wanting in fire and life, but in the main clumsy and disordered. The +second period covers the first half of the first century. The Hellenism +is Alexandrian. The Italian influence is from the North of Italy--the +period might, indeed, be called the Transpadane period of Roman poetry. +The Roman influence is that of the Rome of the Civil Wars. The typical +name in it is that of Catullus--for Lucretius is, as it were, a last +outpost of the period before: he stands with Ennius, and the Alexandrine +movement has touched him hardly at all. In this period the Italian +(perhaps largely Celtic) genius is allied with Alexandrianism in revolt +against Rome: and in it Latin poetry may be said to attain formal +perfection. The third period is the Augustan. In it we have the final +conciliation of the Greek, the Italian, and the Roman influences. The +typical name in it is that of Vergil, who was born outside the Roman +_ciuitas_, who looks back to Ennius through Catullus, to Homer through +Apollonius. + +It is significant here that it is with the final unification of Italy +(which was accomplished by the enfranchisement of Transpadane Gaul) that +Roman poetry reaches its culmination--and at the same time begins to +decline. Of the makers of Roman poetry very few indeed are Roman. Livius +and Ennius were 'semi-Graeci' from Calabria, Naevius and Lucilius were +natives of Campania. Accius and Plautus--and, later, Propertius--were +Umbrian. Caecilius was an Insubrian Gaul. Catullus, Bibaculus, Ticidas, +Cinna, Vergil were Transpadanes. Asinius Gallus came from Gallia +Narbonensis, Horace from Apulia. So long as there was in the Italian +_municipia_ new blood upon which it could draw, Roman poetry grew in +strength. But as soon as the fresh Italian blood failed Roman poetry +failed--or at any rate it fell away from its own greatness, it ceased to +be a living and quickening force. It became for the first time what it +was not before--imitative; that is to say it now for the first time +reproduced without transmuting. Vergil, of course, 'imitates' Homer. But +observe the nature of this 'imitation'. If I may parody a famous saying, +there is nothing in Vergil which was not previously in Homer--_save +Vergil himself_. But the post-Vergilian poetry is, taken in the mass, +without individuality. There is, of course, after Vergil much in Roman +poetry that is interesting or striking, much that is brilliant, +graceful, or noble. But even so it is notable that much of the best work +seems due to the infusion of a foreign strain. Of the considerable poets +of the Empire, Lucan, Seneca, Martial are of Spanish birth: and a +Spanish origin has been--perhaps hastily--conjectured for Silius. +Claudian is an Alexandrian, Ausonius a Gaul.[4] Rome's rôle in the world +is the absorption of outlying genius. In poetry as in everything else +_urbem fecit quod prius orbis erat_. + +If we are to understand the character, then, of Roman poetry in its best +period, in the period, that is, which ends with the death of Augustus, +we must figure to ourselves a great and prosaic people, with a great and +prosaic language, directing and controlling to their own ends spiritual +forces deeper and more subtle than themselves. Of these forces one is +the Greek, the other may for convenience be called the Italian. In the +Italian we must allow for a considerable intermixture of races: and we +must remember that large tracts at least of Northern Italy, notably +Transpadane Gaul and Umbria, have been penetrated by Celtic influence. +No one can study Roman poetry at all deeply or sympathetically without +feeling how un-Roman much of it really is: and again--despite its +Hellenic forms and its constant study of Hellenism--how un-Greek. It is +not Greek and not Roman, and we may call it Italian for want of a better +name. The effects of this Italian quality in Roman poetry are both +profound and elusive; and it is not easy to specify them in words. But +it is important to seize them: for unless we do so we shall miss that +aspect of Roman poetry which gives it its most real title to be called +poetry at all. Apart from it it is in danger of passing at its best for +rhetoric, at its worst for prose. + +Ennius is a poet in whom the Roman, as distinct from the Italian, +temperament has asserted itself strongly. It has asserted itself most +powerfully, of course, in the _Annals_. Even in the _Annals_, however, +there is a great deal that is neither Greek nor Roman. There is an +Italian vividness. The coloured phraseology is Italian. And a good deal +more. But it is in the tragedies--closely as they follow Greek +models--that the Italian element is most pronounced. Take this from the +_Alexander_: + + adest, adest fax obuoluta sanguine atque incendio: + multos annos latuit, ciues, ferte opem et restinguite. + iamque mari magno classis cita + texitur, exitium examen rapit: + adueniet, fera ueliuolantibus + navibus complebit manus litora. + +Mr. Sellar has called attention to the 'prophetic fury' of these lines, +their 'wild agitated tones'. They seem, indeed, wrought in fire. Nor do +they stand alone in Ennius. Nor is their fire and swiftness Roman. They +are preserved to us in a passage of Cicero's treatise _De Diuinatione_: +and in the same passage Cicero applies to another fragment of Ennius +notable epithets. He speaks of it as _poema tenerum et moratum et +molle_. The element of _moratum_, the deep moral earnestness, is Roman. +The other two epithets carry us outside the typically Roman +temperament. Everybody remembers Horace's characterization of Vergil: + + molle atque facetum + Vergilio annuerunt gaudentes rure Camenae. + +Horace is speaking there of the Vergil of the Transpadane period: the +reference is to the _Eclogues_. The Romans had _hard_ minds. And in the +_Eclogues_ they marvelled primarily at the revelation of temperament +which Horace denotes by the word _molle_. Propertius, in whose Umbrian +blood there was, it has been conjectured, probably some admixture of the +Celtic, speaks of himself as _mollis in omnes_. The _ingenium molle_, +whether in passion, as with Propertius, or, as with Vergil, in +reflection, is that deep and tender sensibility which is the least Roman +thing in the world, and which, in its subtlest manifestations, is +perhaps the peculiar possession of the Celt. The subtle and moving +effects, in the _Eclogues_, of this _molle ingenium_, are well +characterized by Mr. Mackail, when he speaks of the 'note of brooding +pity' which pierces the 'immature and tremulous cadences' of Vergil's +earliest period. This _molle ingenium_, that here quivers beneath the +half-divined 'pain-of-the-world', is the same temperament as that which +in Catullus gives to the pain of the individual immortally poignant +expression. It is the same temperament, again, which created Dido. +Macrobius tells us that Vergil's Dido is just the Medea of Apollonius +over again. And some debt Vergil no doubt has to Apollonius. To the +Attic drama his debt is far deeper; and he no doubt intended to invest +the story of Dido with the same kind of interest as that which attaches +to, say, the Phaedra of Euripides. Yet observe. Vergil has not +_hardness_ enough. He has not the unbending righteousness of the tragic +manner. The rather hard moral grandeur of the great Attic dramatists, +their fine spiritual steel, has submitted to a strange softening +process. Something melting and subduing, something neither Greek nor +Roman, has come in. We are passed out of classicism: we are moving into +what we call romanticism. Aeneas was a brute. There is nobody who does +not feel that. Yet nobody was meant to feel that. We were meant to feel +that Aeneas was what Vergil so often calls him, _pius_. But the Celtic +spirit--for that is what it is--is over-mastering. It is its +characteristic that it constantly girds a man--or a poet--and carries +him whither he would not. The fourth _Aeneid_ is the triumph of an +unconscionable Celticism over the whole moral plan of Vergil's epic. + +I will not mention Lesbia by the side of Dido. The Celtic spirit too +often descends into hell. But I will take from Catullus in a different +mood two other examples of the Italic romanticism. Consider these three +lines: + + usque dum tremulum mouens + cana tempus anilitas + omnia omnibus annuit, + +--'till that day when gray old age shaking its palsied head nods in all +things to all assent.' That is not Greek nor Roman. It is the +unelaborate magic of the Celtic temperament. Keats, I have often +thought, would have 'owed his eyes' to be able to write those three +lines. He hits sometimes a like matchless felicity: + + She dwells with Beauty, Beauty that must die, + And Joy, whose hand is ever at his lips + Bidding adieu. + +But into the effects which Catullus just happens upon by a luck of +temperament Keats puts more of his life-blood than a man can well spare. + +Take, again, this from the _Letter to Hortalus_. Think not, says +Catullus, that your words have passed from my heart, + + ut missum sponsi furtiuo munere malum + procurrit casto uirginis e gremio, + quod miserae oblitae molli sub ueste locatum, + dum aduentu matris prosilit, excutitur; + atque illud prono praeceps agitur decursu, + huic manat tristi conscius ore rubor, + +--'as an apple, sent by some lover, a secret gift, falls from a maid's +chaste bosom. She placed it, poor lass, in the soft folds of her robe +and forgot it. And when her mother came towards her out it fell; fell +and rolled in headlong course. And vexed and red and wet with tears are +her guilty cheeks!' + +That owes something, no doubt, to Alexandria. But in its exquisite +sensibility, its supreme delicacy and tenderness, it belongs rather to +the romantic than to the classical literatures. + +_Molle atque facetum_: the deep and keen fire of mind, the quick glow of +sensibility--that is what redeems literature and life alike from +dullness. The Roman, the typical Roman, was what we call a 'dull man'. +But the Italian has this fire. And it is this that so often redeems +Roman literature from itself. We are accustomed to associate the word +_facetus_ with the idea of 'wit'. It is to be connected, it would seem, +etymologically with _fax_, 'a torch'. Its primitive meaning is +'brightness', 'brilliance': and if we wish to understand what Horace +means when he speaks of the element of '_facetum_' in Vergil, perhaps +'glow' or 'fire' will serve us better than 'wit'. _Facetus_, _facetiae_, +_infacetus_, _infacetiae_ are favourite words with Catullus. With +_lepidus_, _illepidus_, _uenustus_, _inuenustus_ they are his usual +terms of literary praise and dispraise. These words hit, of course, +often very superficial effects. Yet with Catullus and his friends they +stand for a literary ideal deeper than the contexts in which they occur: +and an ideal which, while it no doubt derives from the enthusiasm of +Alexandrian study, yet assumes a distinctively Italian character. Poetry +must be _facetus_: it must glow and dance. It must have _lepor_: it must +be clean and bright. There must be nothing slipshod, no tarnish. 'Bright +is the ring of words when the right man rings them.' It must have +_uenustas_, 'charm', a certain melting quality. This ideal Roman poetry +never realizes perhaps in its fullness save in Catullus himself. In the +lighter poets it passes too easily into an ideal of mere cleverness: +until with Ovid (and in a less degree Martial) _lepor_ is the whole man. +In the deeper poets it is oppressed by more Roman ideals. + +The _facetum ingenium_, as it manifests itself in satire and invective, +does not properly here concern us: it belongs to another order of +poetry. Yet I may be allowed to illustrate from this species of +composition the manner in which the Italian spirit in Roman poetry +asserts for itself a dominating and individual place. _Satura quidem +tota nostra est_, says Quintilian. We know now that this is not so: that +Quintilian was wrong, or perhaps rather that he has expressed himself in +a misleading fashion. Roman Satire, like the rest of Roman literature, +looks back to the Greek world. It stands in close relation to +Alexandrian Satire--a literature of which we have hitherto been hardly +aware. Horace, when he asserted the dependence of Lucilius on the old +Attic Comedy, was nearer the truth than Quintilian. But the influence of +Attic Comedy comes to Lucilius (and to Horace and to Juvenal and to +Persius) by way of the Alexandrian satirists. From the Alexandrians come +many of the stock themes of Roman Satire, many of its stock characters, +much of its moral sentiment. The _captator_, the {mempsimoiros}, +the _auarus_ are not the creation of Horace and Juvenal. The seventh +satire of Juvenal is not the first 'Plaint of the Impoverished +Schoolmaster' in literature. Nor is Horace _Sat._ II. viii the earliest +'Dinner with a Nouveau-Riche'. In all this, and in much else in Roman +Satire, we must recognize Alexandrian influence. Yet even so we can +distinguish clearly--much more clearly, indeed, than in other +departments of Latin poetry--the Roman and the primitive Italian +elements. 'Ecquid is homo habet aceti in pectore?' asks Pseudolus in +Plautus. And Horace, in a well-known phrase, speaks of _Italum acetum_, +which the scholiast renders by 'Romana mordacitas'. This 'vinegar' is +the coarse and biting wit of the Italian countryside. It has its origin +in the casual ribaldry of the _uindemiatores_: in the rudely improvized +dramatic contests of the harvest-home. Transported to the city it +becomes a permanent part of Roman Satire. Roman Satire has always one +hero--the average _paterfamilias_. Often he is wise and mild and +friendly. But as often as not he is merely the _uindemiator_, thinly +disguised, pert and ready and unscrupulous, 'slinging vinegar' not only +at what is morally wrong but at anything which he happens either to +dislike or not to understand. The vices of his--often +imaginary--antagonist are recounted with evident relish and with parade +of detail. + +It is not only in Satire that we meet this _Italum acetum_. We meet it +also in the poetry of personal invective. This department of Roman +poetry would hardly perhaps reward study--and it might very well revolt +the student--if it were not that Catullus has here achieved some of his +most memorable effects. In no writer is the _Italum acetum_ found in so +undiluted a sort. And he stands in this perhaps not so much for himself +as for a Transpadane school. The lampoons of his compatriot Furius +Bibaculus were as famous as his own. Vergil himself--if, as seems +likely, the _Catalepton_ be a genuine work of Vergil--did not escape the +Transpadane fashion. In fact the Italian aptitude for invective seems in +North Italy, allied with the study of Archilochus, to have created a new +type in Latin literature--a type which Horace essays not very +successfully in the _Epodes_ and some of the _Odes_. The invective of +Catullus has no humbug of moral purpose. It has its motive in mere hate. +Yet Catullus knew better than any one how subtle and complex an emotion +is hate. Two poems will illustrate better than anything I could say his +power here: and will at the same time make clear what I mean when I +distinguish the Italian from the Roman temperament in Latin poetry. + +Let any one take up the eleventh poem of Catullus: + + cum suis uiuat ualeatque moechis, + quos simul complexa tenet trecentos, + nullam amans uere sed identidem omnium + ilia rumpens. + +There is invective. There is the lash with a vengeance. Yet the very +stanza that follows ends in a sob: + + nec meum respectet, ut ante, amorem, + qui illius culpa cecidit uelut prati + ultimi flos, praetereunte postquam + tactus aratrost. + +Turn now for an inverse effect to the fifty-eighth poem: + + Caeli, Lesbia nostra, Lesbia illa, + illa Lesbia, quam Catullus unam + plus quam se atque suos amauit omnes ... + +Note the dragging cadences, the pathetic iteration, the scarce-concealed +agony of longing. Yet this five-line poem ends in a couplet of +intolerable obscenity. + +There once more you have the unpredictable Celtic temperament--obscenity +of wrath dissolving in the tenderness of unbidden tears, fond regret +stung suddenly to a rage foul and unscrupulous. + +But let me here guard against a misapprehension. The more closely we +study Roman poetry the more clearly do we become aware of the presence +in it of a non-Roman element: and the more does it seem as though this +non-Roman element were the originative force, as though it were to this +that Roman poetry owes most of that in it which we regard as essentially +poetical. The quickening force in the best Roman poetry is the Italian +blood. Yet we speak of this poetry as Roman: and it is not without +reason that we do so. If it was to a great extent made by Italians, it +was made by Italians who were already Romanized. Indeed the Italian and +the Roman elements are never so separate or so disparate in actuality as +they appear in literary analysis. The Italian spirit worked always under +the spell of Rome, and not under any merely external compulsion. And the +spell of Rome is over the whole of Roman poetry. The Italians were only +a nation _through Rome_: and a great poetry must have behind it a great +life: it must express a great people, their deeds and their ideals. +Roman poetry does, beyond almost any other poetry, bear the impress of a +great nation. And after all the _language_ of this poetry is the +language of the Romans. It is said of it, of course, that it is an +unpoetical language. And it is true that it has not the dance and +brightness of Greek: that it is wanting in fineness and subtlety: that +it is defective in vocabulary. All this is true. Yet the final test of +the poetical character of a language is the poetry that is written in +it. The mere sound of Roman poetry is the sound of a great nation. And +here let us remember what we ought never to forget in reading Roman +poetry. It was not made to be read. It was made to be spoken. The Roman +for the most part did not read. He was read to. The difference is plain +enough. Indeed it is common to hear the remark about this or that book, +that 'It is the kind of book that ought to be read aloud'. Latin books +_were_ read aloud. And this practice must have reacted, however +obscurely, upon the writing of them. Some tinge of rhetoric was +inevitable. And here I am led to a new theme. + + +II + +Perhaps no poetry of equal power and range is so deeply infected with +rhetoric as the Roman. A principal cause of this is, no doubt, the +language. But there are other causes, and we shall most easily penetrate +these if we consider what I may call the environment of Roman poetry. + +Two conditions in Rome helped to foster literary creation among a people +by temperament unimaginative. Of these the first is an educational +system deliberately and steadily directed towards the development of +poetical talent. No nation ever believed in poetry so deeply as the +Romans. They were not a people of whom we can say, as we can of the +Greeks, that they were _born to_ art and literature. Those of them who +attained to eminence in art and literature knew this perfectly well. +They knew by how laborious a process they had themselves arrived at such +talent as they achieved. The characteristic Roman triumphs are the +triumphs of material civilization. But the Romans were well aware that a +material civilization cannot be either organized or sustained without +the aid of spiritual forces, and that among the most important of the +spiritual forces that hold together the fabric of nationality are art +and literature. With that large common sense of theirs which, as they +grew in historical experience, became more and more spiritual, they +perceived early, and they gauged profoundly, the importance of +accomplishments not native to their genius. They knew what had happened +to the 'valiant kings' who 'lived before Agamemnon'--and why. The same +could easily happen to a great empire. That is partially, of course, a +utilitarian consideration. But the Romans believed also, and deeply, in +the power of literature--and particularly of poetry--to humanize, to +moralize, to mould character, to inspire action. It was this faith +which, as Cicero tells us, lay behind the great literary movement +associated with the circle of Scipio Africanus. It was this faith which +informed the Augustan literature. Horace was a man of the world--or he +liked to think himself one. He was no dreamer. Yet when he speaks of the +influence of high poetry upon the formation of character he speaks with +a grave Puritanism worthy of Plato. These practical Romans had a +practicality deeper than ours. The average Englishman, when he is told +that 'the battle of Waterloo was won by the sonnets of Wordsworth', is +puzzled and even offended. Nothing of Eton and its playing-fields? +Nothing of Wellington and his Guards? What have sonnets in common with +soldiering? But the Roman knew of himself that sonnets are a kind of +soldiering. And much as he admired deeds, he knew that there is no deed +greater than 'the song that nerves a nation's heart.' + +These are not mere words: and this was not, in the Roman, an idle faith. +It was a practical faith; that is to say, he acted upon it. Upon this +faith was based, at any rate in the early period of Roman history, the +whole of the Roman system of education. The principal business of the +Roman schoolmaster was to take the great poets and interpret them 'by +reading and comment'. Education was practically synonymous with the +study of the poets. The poets made a man brave, the poets made a man +eloquent, the poets made him--if anything could make him--poetical. It +is hardly possible to over-estimate the obscure benefit to the national +life of a discipline in which the thought and language of the best +poetry were the earliest formative influences. + +The second of the two conditions which favoured literary creation in +Rome was a social system which afforded to a great and influential class +the leisure for literary studies and the power to forward them. These +two conditions are, roughly, synchronous in their development. Both take +rise in the period of the Punic Wars. The Punic Wars not only quickened +but they deepened and purified Roman patriotism. They put the history of +the world in a new light to the educated Roman. The antagonism of Greek +and Roman dropped away. The wars with Pyrrhus were forgotten. The issue +was now no longer as between Greece and Rome, but as between East and +West. The Roman saw in himself the last guardian of the ideals of +Western civilization. He must hand on the torch of Hellenic culture. +Hence, while in other countries Literature _happens_, as the sun and the +air happen--as a part of the working of obscure natural forces--in Rome +it is from the beginning a premeditated self-conscious organization. +This organization has two instruments--the school of the _grammaticus_ +and the house of the great noble. Here stands Philocomus, here Scipio. + +In the period of the Punic Wars this organization is only rudimentary. +By no means casual, it is none the less as yet uninfected by +officialism. The transition from the age of Scipio to the age of +Augustus introduced two almost insensible modifications: + +(1) In the earlier period the functions of the _grammaticus_ and the +_rhetor_ were undifferentiated. The _grammaticus_, as he was known +later, was called then _litteratus_ or _litterator_. He taught both +poetry and rhetoric. But Suetonius tells us that the name denoted +properly an 'interpres poetarum': and we may infer that in the early +period instruction in rhetoric was only a very casual adjunct of the +functions of the _litterator_. At what precise date the office of the +_litterator_ became bifurcated into the two distinct professions of +_grammaticus_ and _rhetor_ we cannot say. It seems likely that the +undivided office was retained in the smaller Italian towns after it had +disappeared from the educational system of Rome. The author of +_Catelepton V_, who may very well be Vergil, appears to have frequented +a school where poetry and rhetoric were taught in conjunction. Valerius +Cato and Sulla, the former certainly, the latter probably, a +Transpadane, were known as _litteratores_. But the _litterator_ +gradually everywhere gave place to the _grammaticus_: and behind the +_grammaticus_, like Care behind the horseman, sits spectrally the +_rhetor_. + +(2) The introduction of the _rhetor_ synchronizes with the transition +from the private patron to the patron-as-government-official. And by an +odd accident both changes worked in one and the same direction. That the +system of literary patronage was in many of its effects injurious to the +Augustan literature is a thesis which was once generally allowed. But it +was a thesis which could easily take exaggerated expression. And against +the view which it presents there has recently been a not unnatural +reaction. A moderate representative of this reaction is the late +Professor Nettleship. 'The intimacy', says Nettleship[5], 'which grew +up between Octavianus and some of the great writers of his time did not +imply more than the relation which ... often existed between a poor poet +and his powerful friend. For as the men of nobler character among the +Roman aristocracy were mostly ambitious of achieving literary success +themselves, and were sometimes really successful in achieving it: as +they had formed a high ideal of individual culture ... aiming at +excellence in literature and philosophy as well as in politics and the +art of war, so they looked with a kindly eye on the men of talent and +genius who with less wealth and social resources than their own were +engaged in the great work of improving the national literature.' + +There is much here which is truly and tellingly said. We ought never to +forget that the system of patronage sprang from a very lofty notion of +patriotism and of the national welfare. It implies a clear and fine +recognition among the great men of affairs of the principle that a +nation's greatness is not to be measured, and cannot be sustained, by +purely material achievements. It is true, again, that the system of +patronage did not originate with Augustus or the Augustans. Augustus was +a patron of letters just as Scipio had been--because he possessed power +and taste and a wide sense of patriotic obligation. So much is true, or +fairly true. But if it is meant, as I think it is, that the literary +patronage of the Princeps was the same in kind as, and different only in +degree from, that exercised by the great men of the Republican +period--if that is meant, then we have gone beyond what is either true +or plausible. + +I am not concerned here, let me say, with the _moral_ effects of +literary patronage. I am concerned only with its literary effects. Nor +will I charge these to Augustus alone. He was but one patron--however +powerful--among many. He did not create the literature which carries his +name. Nevertheless it seems impossible to doubt that it was largely +moulded under his personal influence, and that he has left upon it the +impress of his own masterful and imperial temper. Suetonius in a few +casual paragraphs gives us some insight into his literary tastes and +methods. He represents him as from his youth up a genuine enthusiast for +literature: 'Eloquentiam studiaque liberalia (i.e. _grammatice_ and +rhetoric) ab aetate prima et cupide et laboriosissime exercuit.' Even +upon active military service he made a point of reading, composing, and +declaiming daily. He wrote a variety of prose works, and 'poetica +summatim attigit', he dabbled in poetry. There were still extant in +Suetonius' time two volumes of his poetry, the one a collection of +_Epigrammata_, the other--more interesting and significant--a hexameter +poem upon _Sicily_.[6] Moreover Augustus 'nursed in all ways the +literary talent of his time'. He listened 'with charity and +long-suffering' to endless recitations 'not only of poetry and of +history but of orations and of dialogues'. We are somewhat apt, I fancy, +to associate the practice of recitation too exclusively with the +literary circles of the time of Nero, Domitian, and Trajan. Yet it is +quite clear that already in the Augustan age this practice had attained +system and elaboration. From the silence of Cicero in his Letters (the +Epistles of Pliny furnish a notable contrast) we may reasonably infer +that the custom was not known to him. It is no doubt natural in all ages +that poets and orators should inflict their compositions upon their more +intimate friends. No one of us in a literary society is safe even to-day +from this midnight peril. But even of these informal recitations we hear +little until the Augustan age. Catullus' friend Sestius perhaps recited +his orations in this fashion: but the poem[7] admits a different +interpretation. And it is significant that we are nowhere told that +Cicero declaimed to his friends the speeches of the second action +against Verres. Those speeches were not delivered in court. They were +published after the flight of Verres. If custom had tolerated it we may +be sure that Cicero would not have been slow to turn his friends into a +jury. + +The formal recitation, recitation as a 'function', would seem to be the +creation of the Principate. It was the product in part, no doubt, of the +Hellenizing movement which dominated all departments of literary +fashion. But we may plausibly place its origin not so much in the vanity +of authors seeking applause, or in that absence of literary vanity which +courts a frank criticism, as in the relations of the wealthy patron and +his poor but ambitious client. The patron, in fact, did not subscribe +for what he had not read--or heard. The endless recitations to which +Augustus listened were hardly those merely of his personal friends. He +listened, as Suetonius says, 'benigne et patienter'. But it was the +'benignity and patience' not of a personal friend but of a government +official--of a government official dispensing patronage. Suetonius +allows us to divine something of the tastes of this all-powerful +official. He was the particular enemy of 'that style which is easier +admired than understood'--_quae mirentur potius homines quam +intellegant_. It looks as though the clearness and good sense which mark +so distinctively the best Augustan literature were developed to some +extent under the direct influence of the Princeps. + +The Princeps and his coadjutors may perhaps be not unprofitably regarded +as the heads of a great Educational Department. Beneath them are +numberless _grammatici_ and _rhetores_. The work of these is directed +towards the ideals of the supreme heads of the Department. How far this +direction is due to accident and how far to some not very defined +control it would be impossible to say. But obviously among the conscious +aims of the schools of many of these _grammatici_ and _rhetores_ was the +ambition of achieving some of the great prizes of the literary world. +The goal of the pupil was government preferment, as we should call it. +And we may perhaps be allowed, if we guard ourselves against the peril +of mistaking a distant analogy for a real similarity of conditions, to +see in the recitations before the Emperor and his ministers, an +inspection, as it were, of schools and universities, an examination for +literary honours and emoluments. And this being so, it is not to no +purpose that the _rhetor_ in this age stands behind the _grammaticus_. +For the final examination, the inspection-by-recitation, is bound to be, +whatever the wishes of any of the parties concerned, an examination in +rhetoric. The theme appointed may be history, it may be philosophy, it +may be poetry. But the performance will be, and must be, rhetoric. The +_Aeneid_ of Vergil may be read and re-read by posterity, and pondered +word by word, line upon line. But it is going to be judged at a single +recitation. For Vergil, it is true, there may be special terms. But this +will be the lot of the many; and the many will develop, to suit it, a +fashion of poetry the influence of which even Vergil himself will hardly +altogether escape. Moreover, there will be, of course, other patrons +than the Princeps, at once less patient and less intelligent. + +These effects of recitation we recognize, of course, easily enough in +the case of such a poet as Lucan. But we must go back further. Vergil +is, no doubt, as little like Lucan as he well could be. Yet he did not +sit at the feet of Epidius for nothing: and he did not forget when he +wrote the fourth book of the _Aeneid_ that he would one day read it to +Augustus. We know that there are several kinds of oratory. But we are +inclined, I think, to suppose that there is only one kind of +rhetoric--that rhetoric is always the same thing. Yet there are at least +two kinds of rhetoric. In the practical world there are two conquering +forces--the iron hand and the velvet glove. Just so in rhetoric--which +in the spiritual world is one of the greatest, and very often one of the +noblest, of conquering forces--there is the iron manner and the velvet +manner. Lucan goes home like a dagger thrust. His is the rhetoric that +cuts and beats. The rhetoric of Vergil is soft and devious. He makes no +attempt to astonish, to perplex, to horrify. He aims to move us in a +wholly different manner. And yet, like Lucan, he aims to move us _once +and for all_. He aims to be understood upon a first hearing. I know that +this sounds like a paradox. I shall be told that Vergil is of all poets +the most indirect. That is perfectly true. But _why_ is Vergil of all +poets the most indirect? Just because he is always trying at all costs +to make himself clear. Lucan says a thing once and is done with it. +Vergil cannot. He begins all over again. He touches and retouches. He +has no 'theme' not succeeded by a 'variation'.[8] In Lucan everything +depends upon concentration, in Vergil upon amplification. Both are +trying painfully to be understood on a first hearing--or, rather, to +make, on a first hearing, the emotional or ethical effect at which they +aim. Any page of Vergil will illustrate at once what I mean. I select at +random the opening lines of the third _Aeneid_: + + postquam res Asiae Priamique euertere gentem + immeritam uisum superis, ceciditque superbum + Ilium, et omnis humo fumat Neptunia Troia; + diuersa exsilia et desertas quaerere terras + auguriis agimur diuum, classemque sub ipsa + Antandro et Phrygiae molimur montibus Idae, + incerti quo fata ferant, ubi sistere detur. + +The first three lines might have been expressed by an ablative absolute +in two words--_Troia euersa_. But observe. To _res Asiae_ in 1 Vergil +adds the explanatory _Priami gentem_, amplifying in 2 with the new +detail _immeritam_. _Euertere uisum_ (1-2) is caught up by _ceciditque +Ilium_ (2-3), with the new detail _superbum_ added, and again echoed +(3) by _humo fumat_--_fumat_ giving a fresh touch to the picture. In 4 +_diuersa exsilia_ is reinforced by _desertas terras_, _sub ipsa +Antandro_ (5-6) by _montibus Idae_ (6). In 7 _ubi sistere detur_ echoes +_quo fata ferant_. One has only to contrast the rapidity of Homer, in +whom every line marks decisive advance. But Vergil diffuses himself. And +this diffusion is in its origin and aim rhetorical. + +Yet he did not write, and I do not mean to suggest that he wrote, for an +_auditorium_ and {es to parachrêma}, and not for the scrupulous +consideration of after ages. He wrote to be read and pondered. But he is +haunted nevertheless by the thought of the _auditorium_. It distracts, +and even divides, his literary consciousness. He writes, perhaps without +knowing it, for two classes--for the members of his patron's salon and +for the scholar in his study. We shall not judge his style truly if we +allow ourselves wholly to forget the _auditorium_. And here let me add +that we shall equally fail to understand the style of Lucan or that of +Statius if we remember, as we are apt to do, only the _auditorium_. The +_auditorium_ is a much more dominating force in their consciousness than +it is in that of Vergil. But even they rarely allow themselves to forget +the judgement of the scholar and of posterity. They did not choose and +place their words with so meticulous a care merely for the audience of +an afternoon. If we sometimes are offended by their evident subservience +to the theatre, yet on the whole we have greater reason to admire the +courage and conscience with which they strove nevertheless to keep +before them the thought of a wider and more distant and true-judging +audience. + +I have intentionally selected for notice that rhetorical feature in +Vergil's style which is, I think, the least obvious. How much of the +_Aeneid_ was written ultimately by Epidius I hardly like to inquire. +Nowhere does Vergil completely succeed in concealing his rhetorical +schooling. Even in his greatest moments he is still to a large extent a +rhetorician. Indeed I am not sure that he ever writes pure +poetry--poetry which is as purely poetry as that of Catullus. Take the +fourth book of the _Aeneid_, which has so much passionate Italian +quality. Even there Vergil does not forget the mere formal rules of +rhetoric. Analyse any speech of Dido. Dido knows all the rules. You can +christen out of Quintilian almost all the figures of rhetoric which she +employs. Here is a theme which I have not leisure to develop. But it is +interesting to remember in this connexion the immense and direct +influence which Vergil has had upon British oratory. Burke went nowhere +without a copy of Vergil in his pocket. Nor is it for nothing that the +fashion of Vergilian quotation so long dominated our parliamentary +eloquence. These quotations had a perfect appropriateness in a +rhetorical context: for they are the language of a mind by nature and by +education rhetorical. + + +III + +Roman poetry continued for no less than five centuries after the death +of Vergil--and by Roman poetry I mean a Latin poetry classical in form +and sentiment. But of these five centuries only two count. The second +and third centuries A.D. are a Dark Age dividing the silver twilight of +the century succeeding the age of Horace from the brief but brilliant +Renaissance of the fourth century: and in the fifth century we pass into +a new darkness. The infection of the Augustan tradition is sufficiently +powerful in the first century to give the impulse to poetic work of high +and noble quality. And six considerable names adorn the period from Nero +to Domitian. Of these the greatest are perhaps those of Seneca, Lucan, +and Martial. All three are of Spanish origin: and it is perhaps to their +foreign blood that they owe the genius which redeems their work from its +very obvious faults. It is the fashion to decry Seneca and Lucan as mere +rhetoricians. Yet in both there is something greater and deeper than +mere rhetoric. They move by habit grandly among large ideas. Life is +still deep and tremendous and sonorous. Their work has a certain Titanic +quality. We judge their poetry too much by their biography, and their +biography too little in relation to the terrible character of their +times. Martial is a poet of a very different order. Yet in an inferior +_genre_ he is supreme. No other poet in any language has the same +never-failing grace and charm and brilliance, the same arresting +ingenuity, an equal facility and finish. We speak of his faults, yet, if +the truth must be told, his poetry is faultless--save for one fault: its +utter want of moral character. The three other great names of the period +are Statius, Silius, and Valerius. Poets of great talent but no genius, +they 'adore the footsteps' of an unapproachable master. Religiously +careful artists, they see the world through the eyes of others. Sensible +to the effects of Greatness, they have never touched and handled it. +They know it only from the poets whom they imitate. The four winds of +life have never beat upon their decorous faces. We would gladly give the +best that they offer us--and it is often of fine quality--for something +much inferior in art but superior in the indefinable qualities of +freshness and gusto. The exhaustion of the period is well seen in +Juvenal--in the jaded relish of his descriptions of vice, in the +complete unreality of his moral code, in a rhetoric which for ever just +misses the fine effects which it laboriously calculates. + +The second century is barren. Yet we are dimly aware in the reign of +Hadrian of an abortive Revival. We hear of a school of _neoterici_: and +these _neoterici_ aimed at just what was needed--greater freshness and +life. They experimented in metre, and they experimented in language. +They tried to use in poetry the language of common speech, the language +of Italy rather than that of Rome, and to bring into literature once +again colour and motion. The most eminent of these _neoterici_ is Annius +Florus, of whom we possess some notable fragments. But the movement +failed; and Florus is the only name that arrests the attention of the +student of Roman poetry between Martial and Nemesianus. Nemesianus is +African, and his poems were not written in Rome. But his graceful genius +perhaps owes something to the impulsion given to literary studies by +Numerian--one of the few emperors of the period who exhibit any interest +in the progress of literature. The fourth century is the period of +Renaissance. We may see in Tiberianus the herald of this Renaissance. +The four poems which can be certainly assigned to him are distinguished +by great power and charm. It is a plausible view that he is also the +author of the remarkable _Peruigilium Veneris_--that poem proceeds at +any rate from the school to which Tiberianus belongs. The style of +Tiberianus is formed in the academies of Africa, and so also perhaps his +philosophy. The Platonic hymn to the Nameless God is a noble monument of +the dying Paganism of the era. Tiberianus' political activities took him +to Gaul: and Gaul is the true home of this fourth-century Renaissance. +In Gaul around Ausonius there grew up at Bordeaux a numerous and +accomplished and enthusiastic school of poets. To find a parallel to the +brilliance and enthusiasm of this school we must go back to the school +of poets which grew up around Valerius Cato in Transpadane Gaul in the +first century B.C. The Bordeaux school is particularly interesting from +its attitude to Christianity. Among Ausonius' friends was the austere +Paulinus of Nola, and Ausonius himself was a convert to the Christian +faith. But his Christianity is only skin-deep. His Bible is Vergil, his +books of devotion are Horace and Ovid and Statius. The symbols of the +Greek mythology are nearer and dearer to him than the symbolism of the +Cross. The last enemy which Christianity had to overcome was, in fact, +Literature. And strangely enough the conquest was to be achieved +finally, not by the superior ethical quality of the new religion, but by +the havoc wrought in Latin speech by the invasion of the Barbarians, by +the decay of language and of linguistic study. To the period of +Ausonius--and probably to Gaul--belong the rather obscure Asmenidae--the +'sons', or pupils, of Asmenius. At least two of them, Palladius and +Asclepiadius, exhibit genuine poetical accomplishment. But the schools +both of Ausonius and of Asmenius show at least in one particular how +relaxed had become the hold even upon its enthusiasts of the true +classical tradition. All these poets have a passion for triviality, for +every kind of _tour de force_, for conceits and mannerisms. At times they +are not so much poets as the acrobats of poetry. + +The end of the century gives us Claudian, and a reaction against this +triviality. 'Paganus peruicacissimus,' as Orosius calls him, Claudian +presents the problem of a poet whose poetry treats with real power the +circumstances of an age from which the poet himself is as detached as +can be. Claudian's real world is a world which was never to be again, a +world of great princes and exalted virtues, a world animated by a +religion in which Rome herself, strong and serene, is the principal +deity. Accident has thrown him into the midst of a political nightmare +dominated by intriguing viziers and delivered to a superstition which +made men at once weak and cruel. Yet this world, so unreal to him, he +presents in a rhetorical colouring extraordinarily effective. Had he +possessed a truer instinct for things as they are he might have been the +greatest of the Roman satirists. He has a real mastery of the art of +invective. But, while he is great where he condemns, where he blesses he +is mostly contemptible. He has too many of the arts of the cringing +Alexandrian. And they availed him nothing. Over every page may be heard +the steady tramp of the feet of the barbarian invader. + +After Claudian we pass into the final darkness. The gloom is illuminated +for a brief moment by the Gaul Rutilius. But Rutilius has really +outlived Roman poetry and Rome itself. Nothing that he admires is any +longer real save in his admiration of it. The things that he condemns +most bitterly are the things which were destined to dominate the world +for ten centuries. Christianity is 'a worse poison than witchcraft'. The +monastic spirit is the 'fool-fury of a brain unhinged'. The monasteries +are 'slave-dungeons'. + +It was these 'slave-dungeons' which were to keep safe through the long +night of the Middle Ages all that Rutilius held dear. It was these +'slave-dungeons' which were to afford a last miserable refuge to the +works of that long line of poets of whom Rutilius is the late and +forlorn descendant. Much indeed was to perish even within the fastnesses +of these 'slave-dungeons': for the monasteries were not always secure +from the shock of war, nor the precious memorials which they housed from +the fury of fanaticism. Yet much was to survive and to emerge one day +from the darkness and to renew the face of the world. Rutilius wrote his +poem in 416 A.D. If he could have looked forward exactly a thousand +years he would have beheld Poggio and the great Discoverers of the +Italian Renaissance ransacking the 'slave-dungeons' of Italy, France, +and Germany, and rejoicing over each recovered fragment of antiquity +with a pure joy not unlike that which heavenly minds are said to feel +over the salvation of souls. These men were, indeed, kindling into life +again the soul of Europe. They were assisting at a New Birth. In this +process of regeneration the deepest force was a Latin force, and of this +Latin force the most impelling part was Latin poetry. We are apt +to-day, perhaps, in our zeal of Hellenism, to forget, or to disparage, +the part which Latin poetry has sustained in moulding the literatures of +modern Europe. But if the test of great poetry is the length and breadth +of its influence in the world, then Roman poetry has nothing to fear +from the vagaries of modern fashion. For no other poetry has so deeply +and so continuously influenced the thought and feeling of mankind. Its +sway has been wider than that of Rome itself: and the Genius that broods +over the Capitoline Hill might with some show of justice still claim, as +his gaze sweeps over the immense field of modern poetry, that he beholds +nothing which does not owe allegiance to Rome: + + Iupiter arce sua totum cum spectat in orbem, + nil nisi Romanum quod tueatur habet. + + + + +NVMA POMPILIVS (?) + + 715-673 B.C. + + +_1. Fragments of the Saliar Hymns_ + +_i_ + + DIVOM templa cante, + diuom deo supplicate. + +_ii_ + + QVOME tonas, Leucesie, + prae tet tremonti. + quor libet, Curis, + decstumum tonare? + +_iii_ + + CONSE, ulod oriese: + omnia tuere, + adi, Patulci, coi isse: + Sancus Ianes Cerus es. + Duonus Ianus ueuet + po melios, eu, recum. + + + + +THE ARVAL BROTHERHOOD + + +_2. Against Plague upon the Harvest_ + + _Incertae Aetatis._ + + ENOS, Lases, iuuate, + enos, Lases, iuuate, + enos, Lases, iuuate. + neue lue rue, Marmar, sins incurrere in pleoris, + neue lue rue, Marmar, sins incurrere in pleoris, + neue lue rue, Marmar, sers incurrere in pleoris. + satur fu, fere Mars: limen sali: sta berber, + satur fu, fere Mars: limen sali: sta berber, + satur fu, fere Mars: limen sali: sta berber, + semunis alternei aduocapit conctos, + semunis alternei aduocapit conctos, + semunis alternei aduocapit conctos. + enos, Marmor, iuuato, + enos, Marmor, iuuato, + enos, Marmor, iuuato. + triumpe, triumpe, triumpe, triumpe, triumpe. + + + + +ANONYMOUS + + +_3. Charms_ + +_i. Against the Gout_ + + _Incertae Aetatis._ + + EGO tui memini, + medere meis pedibus: + terra pestem teneto, + salus hic maneto + in meis pedibus. + +_ii. At the Meditrinalia_ + + NOVOM uetus uinum bibo, + nouo ueteri morbo medeor. + + +_4. An Ancient Lullaby_ + + _Incertae Aetatis._ + + LALLA, lalla, lalla: + i, aut dormi aut lacta. + + +_5. Epitaphs of the Scipios_ + + 284-176 B.C. + +_i_ + + CORNELIVS Lucius Scipio Barbatus, + Gnaiuod patre prognatus fortis uir sapiensque, + quoius forma uirtutei parisuma fuit, + consol, censor, aidilis quei fuit apud nos, + Taurasia, Cisauna, Samnio cepit, + subigit omne Loucanam opsidesque abdoucsit. + +_ii_ + + HONC oino ploirime cosentiont Romai + duonoro optumo fuise uiro + Lucium Scipione. filios Barbati + consol, censor, aidilis hic fuet apud nos: + hic cepit Corsica Aleriaque urbe, + dedet Tempestatebus aide meretod. + +_iii_ + + QVEI apice insigne Dialis flaminis gesistei, + mors perfecit tua ut essent omnia breuia, + honos fama uirtusque, gloria atque ingenium. + quibus sei in longa licuiset utier tibi uita, + facile facteis superases gloriam maiorum. + qua re lubens te in gremiu Scipio, recipit + terra, Publi, prognatum Publio, Corneli. + +_iv_ + + MAGNA sapientia multasque uirtutes + aeuitate quam parua posidet hoc saxsum. + quoiei uita defecit, non honos, honore, + is hic situs, quei nunquam uictus est uirtutei, + annos gnatus uiginti is Diteist mandatus, + ne quairatis honore quei minus sit mactus. + + + + +L. LIVIVS ANDRONICVS + + 284-204 B.C. (?) + + +_6. Fragments of the Odyssey_ + +_i_ + + VIRVM mihi, Camena, insece uersutum. + +_ii_ + + Mea puera quid uerbi ex tuo ore supera fugit? + +_iii_ + + Mea puer quid uerbi ex tuo ore audio? + neque enim te oblitus sum, Laertie noster. + +_iv_ + + Simul ac dacrimas de ore noegeo detersit. + +_v_ + + Namque nullum peius macerat hemonem + quamde mare saeuom: uires quoi sunt magnae, + topper eas confringunt importunae undae. + +_vi_ + + Topper citi ad aedis uenimus Circai. + simul duona eorum portant ad naues: + milia alia in isdem inserinuntur. + +_vii_ + + In Pylum deuenies aut ibi ommentans. + +_viii_ + + Inferus an superus tibi fert deus funera, Vlixes? + +_ix_ + + Cum socios nostros mandisset impius Cyclops. + +_x_ + + At celer hasta uolans perrumpit pectora ferro. + + +_7. Dramatic Fragments_ + +_i_ + + TVM autem lasciuum Nerei simum pecus + ludens ad cantum classem lustratur choro. + +_ii_ + + Ipsus se in terram saucius fligit cadens. + +_iii_ + + Quin quod parere uos maiestas mea procat, + toleratis templo, letoque hanc deducitis? + +_iv_ + + Nam praestatur uirtuti laus, sed gelu multo ocius + uento tabescit. + +_v_ + + Confluges ubi conuentu campum totum inumigant. + +_vi_ + + Florem anculabant Liberi ex carchesiis. + +_vii_ + + Quo Castalia per struices saxeas lapsu accidit. + +_viii_ + + Quem ego nefrendem alui lacteam inmulgens opem. + +_ix_ + + Puerarum manibus confectum pulcerrime. + +_x_ + + Iamne oculos specie laetauisti optabili? + + + + +CN. NAEVIVS + + 270-199 B.C. (?) + + +_8. Fragments of the Bellum Poenicum_ + +_i_ + + NOVEM Iouis concordes filiae sorores. + +_ii_ + + Postquam auem aspexit in templo Anchisa, + sacra in mensa penatium ordine ponuntur, + immolabat auream uictimam pulcram. + +_iii_ + + Amborum uxores + noctu Troiad exibant capitibus opertis, + flentes ambae, abeuntes lacrimis cum multis. + +_iv_ + + Blande et docte percontat, Aenea quo pacto + Troiam urbem liquisset. + +_v_ + + Deinde pollens sagittis inclutus Arquitenens + sanctus Ioue prognatus Pythius Apollo. + +_vi_ + + Transit Melitam + Romanus exercitus, insulam integram urit, + populatur, uastat, rem hostium concinnat. + +_vii_ + + Sin illos deserant fortissimos uiros, + magnum stuprum populo fieri per gentis. + +_viii_ + + Seseque ei perire mauolunt ibidem + quam cum stupro redire ad suos populares. + +_ix_ + + Fato Metelli Romae fiunt consules. + + +_9. Dramatic Fragments_ + +_i_ + + LAETVS sum laudari me abs te, pater, a laudato uiro. + +_ii_ + + Vos qui regalis corporis custodias + agitatis, ite actutum in frondiferos locos, + ingenio arbusta ubi nata sunt, non obsita. + +_iii_ + + Cedo, qui rem uestram publicam tantam amisistis tam cito? + proueniebant oratores nouei, stulti adulescentuli. + +_iv_ + + Ego semper pluris feci + potioremque habui libertatem multo quam pecuniam. + +_v_ + + Si quidem loqui uis, + non perdocere multa longe promicando oratiost. + +_vi_ + + Quasi in choro ludens datatim dat se et communem facit: + alii adnutat, alii adnictat, alium amat, alium tenet, + alibi manus est occupata, alii pede percellit pedem, + anulum dat alii spectandum, a labris alium inuocat, + cum alio cantat, at tamen alii suo dat digito litteras. + + +_10. His Own Epitaph_ + + IMMORTALES mortales si foret fas flere, + flerent diuae Camenae Naeuium poetam. + itaque, postquam est Orchi traditus thesauro, + obliti sunt Romai loquier lingua Latina. + + + + +T. MACCIVS PLAVTVS + + 254-184 B.C. + + +_11. His Own Epitaph_ + + POSTQVAM est mortem aptus Plautus, Comoedia luget, + scaena est deserta, dein Risus Ludus Iocusque + et Numeri innumeri simul omnes conlacrumarunt. + + + + +MARCIVS VATES + + 250-200 B.C. (?) + + +_12. Precepts_ + +_i_ + + POSTREMVS dicas, primus taceas. + +_ii_ + + Quamuis nouentium duonum negumate. + + +_13. Vaticinium_ + + 250-200 B.C. (?) + + AQVAM Albanam, Romane, caue lacu teneri, + caue in mare manare flumine sinas suo. + emissam agris rigabis, dissipatam riuis + exstingues: tum tu insiste muris hostium audax, + memor, quam per tot annos obsides urbem, + ex ea tibi his quae iam nunc panduntur fatis + uictoriam oblatam. bello perfecto + donum peramplum uictor ad mea templa + portato: patria sacra, quorum cura dudum est + omissa, endostaurata, ut adsolet, facito. + + + + +Q. ENNIVS + + 239-169 B.C. + + +FROM THE ANNALS + + +_14. The Vision of Ilia_ + + ET cita cum tremulis anus attulit artubus lumen. + talia tum memorat lacrimans exterrita somno: + 'Eurydica prognata, pater quam noster amauit, + uires uitaque corpus meum nunc deserit omne. + nam me uisus homo pulcher per amoena salicta + et ripas raptare locosque nouos: ita sola + postilla, germana soror, errare uidebar + tardaque uestigare et quaerere te neque posse + corde capessere: semita nulla pedem stabilibat. + exim compellare pater me noce uidetur + his uerbis: "O gnata, tibi sunt ante gerendae + aerumnae, post ex fluuio fortuna resistet." + haec effatus pater, germana, repente recessit + nec sese dedit in conspectum corde cupitus, + quamquam multa manus ad caeli caerula templa + tendebam lacrumans et blanda uoce uocabam. + uix aegro cum corde meo me somnus reliquit.' + + +_15. Romulus and Remus_ + + CVRANTES magna cum cura tum cupientes + regni dant operam simul auspicio augurioque. + ... Remus auspicio se deuouet atque secundam + solus auem seruat. at Romulus pulcher in alto + quaerit Auentino, seruat genus altiuolantum. + certabant urbem Romam Remoramne uocarent. + omnibus cura uiris uter esset induperator. + expectant, ueluti consul cum mittere signum + uolt omnes auidi spectant ad carceris oras, + quam mox emittat pictis e faucibus currus: + sic expectabat populus atque ore timebat + rebus, utri magni uictoria sit data regni. + interea sol albus recessit in infera noctis. + exin candida se radiis dedit icta foras lux + et simul ex alto longe pulcherruma praepes + laeua uolauit auis. simul aureus exoritur sol, + cedunt de caelo ter quattuor corpora sancta + auium, praepetibus sese pulchrisque locis dant. + conspicit inde sibi data Romulus esse priora, + auspicio regni stabilita scamna solumque. + + +_16. The Speech of Pyrrhus_ + + NEC mi aurum posco nec mi pretium dederitis: + non cauponantes bellum sed belligerantes, + ferro, non auro, uitam cernamus utrique, + uosne uelit an me regnare era quidue ferat Fors + uirtute experiamur. et hoc simul accipe dictum: + quorum uirtuti belli fortuna pepercit, + eorundem libertati me parcere certum est. + dono, ducite, doque uolentibus cum magnis dis. + + +_17. Character of a Friend of Servilius_[9] + + HAECCE locutus uocat, quocum bene saepe libenter + mensam sermonesque suos rerumque suarum + omne iter impertit magnam cum lassus diei + partem fuisset de summis rebus regundis + consilio indu foro lato sanctoque senatu, + cui res audacter magnas paruasque iocumque + eloqueretur et incaute malaque et bona dictu + euomeret si qui uellet tutoque locaret, + quocum multa uolup sibi fecit clamque palamque, + ingenium cui nulla malum sententia suaset + ut faceret facinus leuis aut malus, doctus, fidelis, + suauis homo, facundus, suo contentus, beatus, + scitus, secunda loquens in tempore, commodus, uerbum + paucum, multa tenens antiqua, sepulta uetustas + quae facit; et mores ueteresque nouosque tenentem, + multorum ueterum leges diuumque hominumque, + prudentem, qui dicta loquiue tacereue posset, + hunc inter pugnas conpellat Seruilius sic. + + +_18. M. Cornelius Cethegus_ + + ADDITVR orator Cornelius suauiloquenti + ore Cethegus Marcus Tuditano collega + Marci filius ... + ... is dictust ollis popularibus olim + qui tum uiuebant homines atque aeuum agitabant + flos delibatus populi suadaeque medulla. + + +_19. Caelius resists the Onset of the Istri_ + + VNDIQVE conueniunt uelut imber tela tribuno: + configunt parmam, tinnit hastilibus umbo, + aerato sonitu galeae, sed nec pote quisquam + undique nitendo corpus discerpere ferro: + semper abundantes hastas frangitque quatitque. + totum sudor habet corpus multumque laborat, + nec respirandi fit copia: praepete ferro + Histri tela manu iacientes sollicitabant. + + +_20. Toga Cedit Armis_ + + POSTQVAM Discordia taetra + belli ferratos postes portasque refregit, + pellitur e medio sapientia, ui geritur res, + spernitur orator bonus, horridus miles amatur. + haut doctis dictis certantes nec maledictis + miscent inter sese inimicitiam agitantes, + non ex iure manum consertum, sed magis ferro + rem repetunt regnumque petunt, uadunt solida ui. + + +_21. Lesser Fragments of the Annals_ + +_i_ + + MVSAE, quae pedibus magnum pulsatis Olympum. + +_ii_ + + Te, sale nata, precor, Venus, et genitrix patris nostri, + ut me de caelo uisas cognata parumper. + +_iii_ + + Pectora fida tenet desiderium, simul inter + sese sic memorant: O Romule, Romule die, + qualem te patriae custodem di genuerunt! + O pater, O genitor, O sanguen dis oriundum, + tu produxisti nos intra luminis oras. + +_iv_ + + Omnes mortales uictores, cordibus uiuis + laetantes, uino curatos, somnus repente + in campo passim mollissimus perculit acris. + +_v_ + + At tuba terribili sonitu taratantara dixit. + incedunt arbusta per alta, securibus caedunt, + percellunt magnas quercus, exciditur ilex, + fraxinus frangitur atque abies consternitur alta, + pinus proceras peruortunt: omne sonabat + arbustum fremitu siluai frondosai. + +_vi_ + + Multa dies in bello conficit unus: + et rursus multae fortunae forte recumbunt: + haudquaquam quemquam semper fortuna secuta est. + +_vii_ + + Vnus homo nobis cunctando restituit rem, + non enim rumores ponebat ante salutem. + ergo postque magisque uiri nunc gloria claret. + +_viii_ + + Concurrunt ueluti uenti cum spiritus Austri + imbricitor Aquiloque suo cum flamine contra + indu mari magno fluctus extollere certant. + +_ix_ + + Iuppiter hic risit tempestatesque serenae + riserunt omnes risu Iouis omnipotentis. + +_x_ + + Et tum sicut equus qui de praesepibus fartus + uincla suis magnis animis abrupit et inde + fert sese campi per caerula laetaque prata, + celso pectore saepe iubam quassat simul altam, + spiritus ex anima calida spumas agit altas. + + +_Dramatic Fragments_ + + +_22. Alcmaeon_ + + VNDE haec, unde haec flamma exoritur? + incede, adsunt, me expetit agmen. + fer mi auxilium, pestem abige a me, + flammiferam hanc uim quae me excruciat. + caerulea incinctae angui incedunt, + circumstant cum ardentibus taedis. + eccum intendit crinitus Apollo + arcum auratum luna innixus: + Diana facem iacit a laeua. + + +_23. Andromache_ + + QVID petam praesidi aut exequar, quoue nunc + auxilio exili aut fugae freta sim? + arce et urbe orba sum: quo accedam, quo applicem, + cui nec arae patriae domi stant, fractae et disiectae iacent, + fana flamma deflagrata, tosti alti stant parietes + deformati atque abiete crispa ... + o pater, o patria: o Priami domus, + saeptum altisono cardine templum, + uidi ego te adstantem ope barbarica + tectis caelatis laqueatis + auro ebore instructam regifice ... + haec omnia uidi inflammari, + Priamo ui uitam euitari, + Iouis aram sanguine turpari. + + +_24. Cassandra_ + +_i_ + + MATER optuma, tu multo mulier melior mulierum, + missa sum superstitiosis hariolationibus, + meque Apollo fatis fandis dementem inuitam ciet. + uirgines uereor aequalis, patris mei meum factum pudet, + optumi uiri. mea mater, tui me miseret, mei piget: + optumam progeniem Priamo peperisti extra me; hoc dolet; + men obesse, illos prodesse, me obstare, illos obsequi. + adest, adest fax obuoluta sanguine atque incendio, + multos annos latuit, ciues, ferte opem et restinguite. + iamque mari magno classis cita + texitur, exitium examen rapit: + adueniet, fera ueliuolantibus + nauibus complebit manus litora ... + eheu uidete: + iudicauit inclitum iudicium inter deas tris aliquis: + quo iudicio Lacedaemona mulier Furiarum una adueniet. + + +_25. ii_ + + MEA mater grauida parere se ardentem facem + uisa est in somnis Hecuba; quo facto pater + rex ipse Priamus somnio mentis metu + perculsus curis sumptus suspirantibus + exsacrificabat hostiis balantibus. + tum coniecturam postulat pacem petens + ut se edoceret obsecrans Apollinem + quo sese uertant tantae sortes somnium. + ibi ex oraclo uoce diuina edidit + Apollo puerum primus Priamo qui foret + postilla natus temperaret tollere: + eum esse exitium Troiae, pestem Pergamo. + + +_26. Telamon_ + + EGO deum genus esse semper dixi et dicam caelitum, + sed eos non curare opinor quid agat humanum genus: + nam si curent, bene bonis sit, male malis, quod nunc abest ... + sed superstitiosi uates inpudentesque harioli, + aut inertes aut insani aut quibus egestas imperat, + qui sibi semitam non sapiunt, alteri monstrant uiam, + quibus diuitias pollicentur, ab iis drachumam ipsi petunt. + de his diuitiis sibi deducant drachumam, reddant cetera. + + +_27. Telamon_ + + EGO cum genui tum morituros sciui et ei rei sustuli; + praeterea ad Troiam cum misi ob defendendam Graeciam, + scibam me in mortiferum bellum, non in epulas mittere. + + +_28. Molestum Otium_ + + OTIO qui nescit utier + plus negoti habet quam cum est negotium in negotio; + nam cui quod agat institutumst (is) in illo negotio + id agit, (id) studet, ibi mentem atque animum delectat suum. + otioso in otio homini animus nescit quid uelit. + hoc idem est: em neque domi nunc nos nec militiae sumus: + imus huc, hinc illuc, cum illuc uentum est, ire illuc lubet. + incerte errat animus, praeter propter uitam uiuitur. + + +_29. Medeae Nutrix_ + + VTINAM ne in nemore Pelio securibus + caesa accedisset abiegna ad terram trabes, + neue inde nauis inchoandi exordium + coepisset, quae nunc nominatur nomine + Argo, quia Argiui in ea delecti uiri + uecti petebant pellem inauratam arietis + Colchis imperio regis Peliae per dolum. + nam numquam era errans mea domo efferret pedem + Medea animo aegro amore saeuo saucia. + + +_30. From the Iphigenia_ + +AGAM. + + QVID noctis uidetur in altisono + caeli clipeo? + +SENEX. + + Temo superat + stellas sublimen agens etiam atque + etiam noctis iter. + + +_31. Epitaph for Scipio Africanus_ + + HIC est ille situs cui nemo ciuis neque hostis + quibit pro factis reddere opis pretium. + + +_32. The Same_ + + A SOLE exoriente supra Maeotis paludes + nemo est qui factis aequiperare potest. + si fas endo plagas caelestum ascendere cuiquam est, + mi soli caeli maxima porta patet. + + +_33. Scipio to Ennius_ + + ENNI poeta, salue, qui mortalibus + uersus propinas flammeos medullitus. + + +_34. His own Epitaph_ + + ASPICITE, o ciues, senis Enni imaginis formam. + hic uestrum panxit maxima facta patrum. + nemo me lacrimis decoret nec funera fletu + faxit. cur? uolito uiuos per ora uirum. + + + + +M. PACVVIVS + + 220-130 B.C. + + +_35. Fortune_ + + FORTVNAM insanam esse et caecam et brutam perhibent philosophi, + saxoque instare in globoso praedicant uolubili: + id quo saxum impulerit fors, eo cadere Fortunam autumant. + insanam autem esse aiunt, quia atrox incerta instabilis siet: + caecam ob eam rem esse iterant, quia nil cernat quo sese adplicet: + brutam, quia dignum atque indignum nequeat internoscere. + sunt autem alii philosophi, qui contra Fortuna negant + ullam miseriam esse, temeritatem esse omnia autumant. + id magis ueri simile esse usus reapse experiundo edocet: + uelut Orestes modo fuit rex, factust mendicus modo. + + +_36. The Greeks set sail from Troy_ + + SIC profectione laeti piscium lasciuiam + intuemur, nec tuendi satietas capier potest. + interea prope iam occidente sole inhorrescit mare, + tenebrae conduplicantur noctisque et nimbum obcaecat nigror, + flamma inter nubes coruscat, caelum tonitru contremit, + grando mixta imbri largifico subita praecipitans cadit, + undique omnes uenti erumpunt, saeui existunt turbines, + feruit aestu pelagus. + + +_37. Genitabile Caelum_ + + HOC uide circum supraque quod complexu continet terram + solisque exortu capessit candorem, occasu nigret, + id quod nostri caelum memorant, Grai perhibent aethera: + quidquid est hoc, omnia animat format alit auget creat + sepelit recipitque in sese omnia, omniumque idem est pater, + indidemque eadem aeque oriuntur de integro atque eodem occidunt. + + +_38. Speech_ + + O FLEXANIMA atque omnium regina rerum Oratio. + + +_39. Womanish Tears_ + + CONQVERI fortunam aduersam, non lamentari decet: + id uiri est officium, fletus muliebri ingenio additus. + + +_40. His Own Epitaph_ + + ADVLESCENS tam etsi properas, hoc te saxulum + rogat ut se aspicias, deinde, quod scriptum est, legas. + hic sunt poetae Pacuui Marci sita + ossa. hoc uolebam, nescius ne esses. uale. + + + + +L. ACCIVS + + 170-86 B.C. + + +_41. Tarquin's Dream_ + +TARQVINIVS + + QVONIAM quieti corpus nocturno impetu + dedi sopore placans artus languidos: + uisust in somnis pastor ad me adpellere + pecus lanigerum eximia pulchritudine, + duos consanguineos arietes inde eligi + praeclarioremque alterum immolare me: + deinde eius germanum cornibus conitier, + in me arietare, eoque ictu me ad casum dari: + exin prostratum terra, grauiter saucium, + resupinum in caelo contueri maxime + mirificum facinus: dextrorsum orbem flammeum + radiatum solis linquier cursu nouo. + +HARIOLVS + + Rex, quae in uita ursurpant homines, cogitant curant uident, + quaeque agunt uigilantes agitantque, ea si cui in somno accidunt, + minus mirandum est, di rem tantam haut temere improuiso offerunt. + proin uide ne, quem tu esse hebetem deputas aeque ac pecus, + is sapientia munitum pectus egregie gerat + teque regno expellat: nam id quod de sole ostentum est tibi, + populo commutationem rerum portendit fore + perproquinquam. haec bene uerruncent populo! nam quod dexterum + cepit cursum ab laeua signum praepotens, pulcherrume + auguratum est rem Romanam publicam summam fore. + + +_42. The Argo seen by a Shepherd who has never seen a Ship_ + + TANTA moles labitur + fremibunda ex alto ingenti sonitu et spiritu. + prae se undas uoluit, uertices ui suscitat: + ruit prolapsa, pelagus respargit reflat. + ita dum interruptum credas nimbum uoluier, + dum quod sublime uentis expulsum rapi + saxum aut procellis, uel globosos turbines + existere ictos undis concursantibus: + nisi quas terrestris pontus strages conciet, + aut forte Triton fuscina euertens specus + supter radices penitus undante in freto + molem ex profundo saxeam ad caelum euehit. + + +_43. Shorter Fragments_ + +_i_ + + VIRTVTI sis par, dispar fortunis patris. + +_ii_ + + Probae etsi in segetem sunt deteriorem datae + fruges, tamen ipsae suapte natura enitent. + +_iii_ + + Probis probatus potius quam multis forem. + +_iv_ + + Nam is demum miser est, cuius nobilitas miserias nobilitat. + +_v_ + + Multi iniqui et infideles regno, pauci beniuoli. + +_vi_ + + Oderint dum metuant. + + + + +ANONYMOUS + + 150 B.C. (?) + + +_44. Epitaph of Claudia_ + + HOSPES, quod deico paullum est, asta ac pellege. + heic est sepulcrum hau pulcrum pulcrai feminae: + nomen parentes nominarunt Claudiam. + suom mareitum corde deilexit souo: + gnatos duos creauit: horunc alterum + in terra linquit, alium sub terra locat. + sermone lepido, tum autem incessu commodo. + domum seruauit. lanam fecit. dixi. abei. + + + + +POMPILIVS + + fl. 100 B.C. + + +_45. His Poetical Lineage_ + + PACVI discipulus dicor, porro is fuit Enni, + Ennius Musarum: Pompilius clueor. + + + + +VALERIVS AEDITVVS + + fl. 100 B.C. + + +_46. The Lamp of Love_ + + QVID faculam praefers, Phileros, quae nil opus nobis? + ibimus sic: lucet pectoris flamma satis: + istam nam potis est uis saeua extinguere uenti, + aut imber caelo candidus praecipitans: + at contra hunc ignem Veneris, nisi si Venus ipsa, + nullast quae possit uis alia opprimere. + + + + +Q. LVTATIVS CATVLVS + + Cons. 102 B.C. + + +_47. Lost: A Heart_ + + AVFVGIT mi animus; credo, ut solet, ad Theotimum + deuenit. sic est: perfugium illud habet. + quid? quasi non interdixem ne illunc fugitiuom + mitteret ad se intro, sed magis eiceret! + ibimus quaesitum. uerum ne ipsei teneamur + formido. quid ago? da, Venus, consilium. + + +_48. The Rising Sun of Roscius_ + + CONSTITERAM exorientem Auroram forte salutans, + cum subito a laeua Roscius exoritur. + pace mihi liceat, caelestes, dicere uestra: + mortalis uisust pulcrior esse deo. + + + + +PORCIVS LICINVS + + fl. 100 B.C. + + +_49. Ignis Homo Est_ + + CVSTODES ouium tenerae propaginis, agnum, + quaeritis ignem? ite huc. quaeritis? ignis homost. + si digito attigero, incendam siluam simul omnem, + omne pecus flammast, omnia qua uideo. + + +_50. Terence corrupted by his Patrons_ + + DVM lasciuiam nobilium et laudes fucosas petit, + dum Africani uocem diuinam haurit auidis auribus, + dum ad Philum se cenitare et Laelium pulchrum putat, + dum se amari ab his concredit, crebro in Albanum uenit, + suis postlatis rebus ad summam inopiam redactus est. + itaque ex conspectu omnium abit ut Graeciae in terram ultumam, + mortuost Stymphali, Arcadiae in oppido: nil Publius + Scipio profuit, nihil illei Laelius, nil Furius, + tres per id tempus qui agitabant facile nobilissumei: + eorum ille opera ne domum quidem habuit conducticiam, + saltem ut esset quo referret obitum domini seruolus. + + + + +LAEVIVS + + fl. 100 B.C. + + +_51. From the Erotopaegnia_ + +_i_ + + TV, Andromacha, per ludum manu + lasciuola ac tenellula + capiti meo, trepidans libens, + insolita plexti munera. + +_ii_ + + CORPORE tenuato pectoreque + undique obeso ac mente exsensa + tardigeniclo senio obpressum. + +_iii_ + + VENVS amoris altrix genetrix cuppiditatis, mihi + quae diem serenum hilarula praepandere cresti + opseculae tuae ac ministrae, + etsi ne utiquam, quid foret expauita grauis dura + fera asperaque famultas, potui domnio in accipere superbo. + + + + +M. FVRIVS BIBACVLVS + + fl. 70 B.C. + + +_52. The Garden of Valerius Cato_ + + SI quis forte mei domum Catonis, + depictas minio assulas, et illos + custodis uidet hortulos Priapi, + miratur quibus ille disciplinis + tantam sit sapientiam assecutus, + quem tres cauliculi, selibra farris, + racemi duo tegula sub una + ad summam prope nutriant senectam. + + +_53. The Reward of the Scholar_ + + CATONIS modo, Galle, Tusculanum + tota creditor urbe uenditabat + mirati sumus unicum magistrum, + summum grammaticum, optumum poetam + omnes soluere posse quaestiones, + unum deficere expedire nomen: + en cor Zenodoti, en iecur Cratetis! + + + + +ORACVLVM + +MARCIO VATI ATTRIBVTVM + + 76 B.C. (?) + + +_54._ + + AMNEM, Troiugena, Cannam fuge, defuge Cannam: + neue alienigenae cogant te conserere unquam + in campo Diomedis manus. sed tu neque credes + ante mihi donec compleris sanguine campum + multaque milia caesorum tibi deferat amnis + in pontum ex gremio terrai frugiferai: + quaeque colunt terras pisces uolucresque feraeque + his fuat esca caro tua. Iuppiter haec mihi fatust. + + + + +M. TVLLIVS CICERO + + 106-43 B.C. + + +_55. De Consulatu Suo_ + + PRINCIPIO aetherio flammatus Iuppiter igni + uertitur et totum conlustrat lumine mundum + menteque diuina caelum terrasque petessit, + quae penitus sensus hominum uitasque retentat, + aetheris aeterni saepta atque inclusa cauernis. + et si stellarum motus cursusque uagantis + nosse uelis, qua et sint signorum in sede locatae, + quae uerbo ex falsis Graiorum uocibus errant, + re uera certo lapsu spatioque feruntur, + omnia iam cernes diuina mente notata. + nam primum astrorum uolucris te consule motus + concursusque graui stellarum ardore micantis + tu quoque, cum tumulos Albano in monte niualis + lustrasti et laeto mactasti lacte Latinas, + uidisti et claro tremulos ardore cometas; + multaque misceri nocturna strage putasti, + quod ferme dirum in tempus cecidere Latinae, + cum claram speciem concreto lumine luna + abdidit et subito stellanti nocte perempta est. + quid uero, ut Phoebi fax, tristis nuntia belli, + quae magnum ad columen flammato ardore uolabat, + praecipitis caeli partis obitusque petessit? + aut cum terribili perculsus fulmine ciuis + luce serenanti uitalia lumina liquit? + aut cum se grauido tremefecit corpore tellus? + iam uero uariae nocturno tempore uisae + terribilis formae bellum motusque monebant, + multaque per terras uates oracla furenti + pectore fundebant tristis minitantia casus: + quidue ea quae lapsu ceciderunt aera uetusto? + haec, fora perpetuis signis clarisque frequentans, + ipse deum genitor caelo terrisque canebat. + aut ea Torquato quae quondam et consule Cotta + Lydius ediderat Tyrrhenae gentis haruspex? + omnia fixa tuus glomerans determinat annus. + nam pater altitonans stellanti nixus Olympo + ipse suos quondam tumulos ac templa petiuit + et Capitolinis iniecit sedibus ignis. + tum species ex aere uetus uenerataque Nattae + concidit elapsaeque uetusto numine leges, + et diuom simulacra peremit fulminis ardor. + hic siluestris erat Romani nominis altrix, + Martia, quae paruos Mauortis semine natos + uberibus grauidis uitali rore rigabat: + quae tum cum pueris flammato fulminis ictu + concidit atque auolsa pedum uestigia liquit. + tum quis non artis scripta ac monumenta uolutans + uoces tristificas chartis promebat Etruscis? + Lucmones, genus Etrusca de stirpe profectum, + uoluier ingentem cladem pestemque monebant, + tum legum exitium constanti uoce ferebant, + templa deumque adeo flammis urbemque iubebant + eripere et stragem horribilem caedemque uereri; + atque haec fixa graui fato ac fundata teneri, + nei posta excelsum ad columen formata decore + sancta Iouis species claros spectaret in ortus: + tum fore ut occultos populus sanctusque senatus + cernere conatus posset, si solis ad ortum + conuorsa inde patrum sedes populique uideret. + haec tardata diu species multumque morata + consule te tandem celsa est in sede locata; + atque una fixi ac signati temporis hora + Iuppiter excelsa clarabat sceptra columna + et clades patriae flamma ferroque parata + uocibus Allobrogum patribus populoque patebat. + rite igitur ueteres, quorum monumenta tenetis, + qui populos urbisque modo ac uirtute regebant, + rite etiam uostri, quorum pietasque fidesque + praestitit ac longe uicit sapientia cunctos, + praecipue coluere uigenti numine diuos. + haec adeo penitus cura uidere sagaci, + otia qui stadiis laeti tenuere decoris + inque Academia umbrifera nitidoque Lyceo + sudarunt claras fecundi pectoris artis. + e quibus ereptum, primo iam a flore iuuentae, + te patria in media uirtutum mole locauit. + tu tamen anxiferas curas requiete relaxans, + quod patriae uacat, his studiis nobisque sacrasti. + + +_56. Marius_ + + HIC Iouis altisoni subito pinnata satelles + arboris e trunco serpentis saucia morsu + subrigit, ipsa feris transfigens unguibus, anguem + semianimum et uaria grauiter ceruice micantem; + quem se intorquentem lanians rostroque cruentans, + iam satiata animo, iam duros ulta dolores, + abicit ecflantem et laceratum adfligit in undas, + seque obitu a solis nitidos conuertit ad ortus. + hanc ubi praepetibus pinnis lapsuque uolantem + conspexit Marius, diuini numinis augur, + faustaque signa suae laudis reditusque notauit, + partibus intonuit caeli pater ipse sinistris: + sic aquilae clarum firmauit Iuppiter omen. + + +_Translations from the Greek_ + + +_57. From the Odyssey_ + + O DECVS Argolicum, quin puppim flectis, Vlixes, + auribus ut nostros possis agnoscere cantus? + nam nemo haec umquam est transuectus caerula cursu, + quin prius adstiterit uocum dulcedine captus, + post, uariis auido satiatus pectore Musis, + doctior ad patrias lapsus peruenerit oras. + nos graue certamen belli clademque tenemus + Graecia quam Troiae diuino numine uexit, + omneque quod celat frugum uix indiga tellus. + + +_58. From Sophocles_ + + O MVLTA dictu grauia, perpessu aspera, + quae corpore exanclata atque animo pertuli! + nec mihi Iunonis terror inplacabilis + nec tantum inuexit tristis Eurystheus mali, + quantum una uaecors Oenei partu edita. + haec me inretiuit ueste furiali inscium, + quae laterei inhaerens morsu lacerat uiscera, + urgensque grauiter pulmonum haurit spiritus: + iam decolorem sanguinem omnem exsorbuit. + sic corpus clade horribili absumptum extabuit: + ipse inligatus peste interemor textili. + hos non hostilis dextra, non Terra edita + moles Gigantum, non biformato impetu + Centaurus ictus corpori inflixit meo, + non Graia uis, non barbara ulla inmanitas, + non saeua terris gens relegata ultimis, + quas peragrans undique omnem ecferitatem expuli, + sed feminae uir feminea interemor manu. + o nate, uere hoc nomen usurpa patri, + neu me occidentem matris superet caritas. + huc adripe ad me manibus abstractam piis: + iam cernam mene an illam potiorem putes. + perge, aude, nate! inlacrima patris pestibus, + miserere: gentes nostras flebunt miserias. + heu, uirginalem me ore ploratum edere, + quem uidit nemo ulli ingemescentem malo! + ecfeminata uirtus adflicta occidit. + accede, nate, adsiste, miserandum aspice + euiscerati corpus laceratum patris! + uidete, cuncti, tuque, caelestum sator, + iace, obsecro, in me uim coruscam fulminis! + nunc nunc dolorum anxiferi torquent uertices, + nunc serpit ardor. o ante uictrices manus, + o pectora, o terga, o lacertorum tori, + uestrone pressu quondam Nemeaeus leo + frendens efflauit grauiter extremum halitum? + haec dextra Lernam taetra mactata excetra + pacauit, haec bicorporem adflixit manum, + Erymanthiam haec uastificam abiecit beluam, + haec e Tartarea tenebrica abstractum plaga + tricipitem adduxit Hydra generatum canem, + haec interemit tortu multiplicabili + draconem, auriferam optutu adseruantem arborem. + multa alia uictrix nostra lustrauit manus, + nec quisquam e nostris spolia cepit laudibus. + + +_59. From Euripides_ + + MORTALIS nemo est quem non attingit dolor + morbique multi: sunt humandi liberi, + rursum creandi, morsque est finita omnibus. + quae generei humano angorem nequicquam adferunt: + reddenda terrae est terra, tum uita omnibus + metenda, ut fruges: sic iubet necessitas. + + + + +C. HELVIVS CINNA + + fl. 50 B.C. + + +_60. An Astronomical Poem written upon Mallow Leaves_ + + HAEC tibi Arateis multum uigilata lucernis + carmina, quis ignis nouimus aetherios, + leuis in aridulo maluae descripta libello + Prusiaca uexi munera nauicula. + + + + +M. TVLLIVS LAVREA + + fl. 40 B.C. + + +_61. Magic Waters in the Garden of Cicero's Villa_ + + QVO tua, Romanae uindex clarissime linguae, + silua loco melius surgere iussa uiret + atque Academiae celebratam nomine uillam + nunc reparat cultu sub potiore Vetus, + hoc etiam apparent lymphae non ante repertae, + languida quae infuso lumina rore leuant. + nimirum locus ipse sui Ciceronis honori + hoc dedit, hac fontes cum patefecit ope, + ut, quoniam totum legitur sine fine per orbem, + sint plures oculis quae medeantur aquae. + + + + +Q. TVLLIVS CICERO + + 102-43 B.C. + + +_62. Astronomical Fragment_ + + FLVMINA uerna cient obscuro lumine Pisces + curriculumque Aries aequat noctisque diique, + cornua quem condunt florum praenuntia Tauri; + aridaque aestatis Gemini primordia pandunt, + longaque iam minuit praeclarus lumina Cancer, + languificosque Leo proflat ferus ore calores. + post modium quatiens Virgo fugat orta uaporem: + autumni reserat portas aequatque diurna + tempora nocturnis dispenso sidere Libra: + effetos ramos denudat flamma Nepai: + pigra Sagittipotens iaculatur frigora terris: + bruma gelu glaciat iubarem spirans Capricorni, + quem sequitur nebulas rorans liquor altus Aquari. + tanta supra circaque uigescunt lumina mundi; + at dextra laeuaque ciet rota fulgida Solis + mobile curriculum et Lunae simulacra feruntur. + + + + +C. IVLIVS CAESAR + + 100-44 B.C. + + +_63. Terence_ + + TV quoque tu in summis, o dimidiate Menander, + poneris, et merito, puri sermonis amator. + lenibus atque utinam scriptis adiuncta foret uis + comica, ut aequato uirtus polleret honore + cum Graecis, neue hac despectus pane iaceres! + unum hoc maceror aureolo tibi desse, Terenti. + + + + +C. LICINIVS MACER CALVVS + + 82-47 B.C. + + +_64. Fragments of Epithalamia_ + +_i_ + + _LILIVM_ uaga candido + nympha quod secet ungui. + +_ii_ + + Vesper it ante iubar quatiens. + +_iii_ + + Et leges sanctas docuit et cara iugauit + corpora conubiis et magnas condidit urbes. + + +_65. The Death of Quintilia_ + + FORSITAN hoc etiam gaudeat ipsa cinis. + + + + +T. LVCRETIVS CARVS + + 95-54 B.C. + + +_66. Exordium_ + + AENEADVM genetrix, hominum diuumque uoluptas, + alma Venus, caeli subter labentia signa + quae mare nauigerum, quae terras frugiferentis + concelebras, per te quoniam genus omne animantum + concipitur uisitque exortum lumina solis: + te, dea, te fugiunt uenti, te nubila caeli + aduentumque tuum, tibi suauis daedala tellus + summittit flores, tibi rident aequora ponti + placatumque nitet diffuso lumine caelum. + nam simul ac species patefactast uerna diei + et reserata uiget genitabilis aura fauoni, + aeriae primum uolucres te, diua, tuumque + significant initum perculsae corda tua ui. + inde ferae pecudes persultant pabula laeta + et rapidos tranant amnis: ita capta lepore + te sequitur cupide quo quamque inducere pergis. + denique per maria ac montis fluuiosque rapaces + frondiferasque domos auium camposque uirentis + omnibus incutiens blandum per pectora amorem + efficis ut cupide generatim saecla propagent. + quae quoniam rerum naturam sola gubernas + nec sine te quicquam dias in luminis oras + exoritur neque fit laetum neque amabile quicquam, + te sociam studeo scribendis uersibus esse + quos ego de rerum natura pangere conor + Memmiadae nostro, quem tu, dea, tempore in omni + omnibus ornatum uoluisti excellere rebus. + quo magis aeternum da dictis, diua, leporem. + effice ut interea fera moenera militiai + per maria ac terras omnis sopita quiescant. + nam tu sola potes tranquilla pace iuuare + mortalis, quoniam belli fera moenera Mauors + armipotens regit, in gremium qui saepe tuum se + reicit aeterno deuictus uulnere amoris, + atque ita suspiciens tereti ceruice reposta + pascit amore auidos inhians in te, dea, uisus, + eque tuo pendet resupini spiritus ore. + hunc tu, diua, tuo recubantem corpore sancto + circumfusa super, suauis ex ore loquelas + funde petens placidam Romanis, incluta, pacem. + nam neque nos agere hoc patriai tempore iniquo + possumus aequo animo nec Memmi clara propago + talibus in rebus communi desse saluti. + quod superest, uacuas auris animumque sagacem + semotum a curis adhibe ueram ad rationem, + ne mea dona tibi studio disposta fideli, + intellecta prius quam sint, contempta relinquas. + nam tibi de summa caeli ratione deumque + disserere incipiam et rerum primordia pandam, + unde omnis natura creet res auctet alatque, + quoue eadem rursum natura perempta resoluat, + quae nos materiem et genitalia corpora rebus + reddunda in ratione uocare et semina rerum + appellare suemus et haec eadem usurpare + corpora prima, quod ex illis sunt omnia primis. + Humana ante oculos foede cum uita iaceret + in terris oppressa graui sub religione, + quae caput a caeli regionibus ostendebat + horribili super aspectu mortalibus instans, + primum Graius homo mortalis tollere contra + est oculos ausus primusque obsistere contra: + quem neque fama deum nec fulmina nec minitanti + murmure compressit caelum, sed eo magis acrem + irritat animi uirtutem, effringere ut arta + naturae primus portarum claustra cupiret. + ergo uiuida uis animi peruicit, et extra + processit longe flammantia moenia mundi + atque omne immensum peragrauit mente animoque: + unde refert nobis uictor quid possit oriri, + quid nequeat, finita potestas denique cuique + quanam sit ratione atque alte terminus haerens. + quare religio pedibus subiecta uicissim + obteritur, nos exaequat uictoria caelo. + Illud in his rebus uereor, ne forte rearis + impia te rationis inire elementa uiamque + indugredi sceleris. quod contra saepius illa + religio peperit scelerosa atque impia facta: + Aulide quo pacto Triuiai uirginis aram + Iphianassai turparunt sanguine foede + ductores Danaum delecti, prima uirorum. + cui simul infula uirgineos circumdata comptus + ex utraque pari malarum parte profusast, + et maestum simul ante aras adstare parentem + sensit et hunc propter ferrum celare ministros + aspectuque suo lacrimas effundere ciuis, + muta metu terram genibus summissa petebat: + nec miserae prodesse in tali tempore quibat + quod patrio princeps donarat nomine regem; + nam sublata uirum manibus tremebundaque ad aras + deductast, non ut sollemni more sacrorum + perfecto posset claro comitari Hymenaeo, + sed casta inceste nubendi tempore in ipso + hostia concideret mactatu maesta parentis, + exitus ut classi felix faustusque daretur-- + tantum religio potuit suadere malorum. + Tutemet a nobis iam quouis tempore uatum + terriloquis uictus dictis desciscere quaeres. + quippe etenim quam multa tibi iam fingere possunt + somnia quae uitae rationes uertere possint + fortunasque tuas omnis turbare timore! + et merito. nam si certam finem esse uiderent + aerumnarum homines, aliqua ratione ualerent + religionibus atque minis obsistere uatum. + nunc ratio nulla est restandi, nulla facultas, + aeternas quoniam poenas in morte timendumst. + ignoratur enim quae sit natura animai, + nata sit an contra nascentibus insinuetur, + et simul intereat nobiscum morte dirempta, + an tenebras Orci uisat uastasque lacunas, + an pecudes alias diuinitus insinuet se: + Ennius ut noster cecinit qui primus amoeno + detulit ex Helicone perenni fronde coronam, + per gentis Italas hominum quae clara clueret: + etsi praeterea tamen esse Acherusia templa + Ennius aeternis exponit uersibus edens, + quo neque permanent animae neque corpora nostra, + sed quaedam simulacra modis pallentia miris; + unde sibi exortam semper florentis Homeri + commemorat speciem lacrimas effundere salsas + coepisse et rerum naturam expandere dictis. + quapropter bene cum superis de rebus habenda + nobis est ratio, solis lunaeque meatus + qua fiant ratione, et qua ui quaeque gerantur + in terris, tum cum primis ratione sagaci + unde anima atque animi constet natura uidendum. + et quae res nobis uigilantibus obuia mentis + terrificet morbo adfectis somnoque sepultis, + cernere uti uideamur eos audireque coram, + morte obita quorum tellus amplectitur ossa. + Nec me animi fallit Graiorum obscura reperta + difficile inlustrare Latinis uersibus esse, + multa nouis uerbis praesertim cum sit agendum + propter egestatem linguae et rerum nouitatem; + sed tua me uirtus tamen et sperata uoluptas + suauis amicitiae quemuis sufferre laborem + suadet et inducit noctes uigilare serenas + quaerentem dictis quibus et quo carmine demum + clara tuae possim praepandere lumina menti, + res quibus occultas penitus conuisere possis. + Hunc igitur terrorem animi tenebrasque necessest + non radii solis neque lucida tela diei + discutiant, sed naturae species ratioque. + + +_67. The Rule of Reason_ + + SVAVE, mari magno turbantibus aequora uentis, + e terra magnum alterius spectare laborem; + non quia uexari quemquamst iucunda uoluptas, + sed quibus ipse malis careas quia cernere suaue est: + suaue etiam belli certamina magna tueri + per campos instructa tua sine parte pericli. + sed nil dulcius est, bene quam munita tenere + edita doctrina sapientum templa serena, + despicere unde queas alios passimque uidere + errare atque uiam palantis quaerere uitae, + certare ingenio, contendere nobilitate, + noctes atque dies niti praestante labore + ad summas emergere opes rerumque potiri. + o miseras hominum mentis, o pectora caeca! + qualibus in tenebris uitae quantisque periclis + degitur hoc aeui quodcumquest! nonne uidere + nil aliud sibi naturam latrare, nisi utqui + corpore seiunctus dolor absit, menti' fruatur + iucundo sensu cura semota metuque? + ergo corpoream ad naturam pauca uidemus + esse opus omnino, quae demant cumque dolorem. + delicias quoque uti multas substernere possint + gratius interdum, neque natura ipsa requirit, + si non aurea sunt iuuenum simulacra per aedes + lampadas igniferas manibus retinentia dextris, + lumina nocturnis epulis ut suppeditentur, + nec domus argento fulget auroque renidet + nec citharae reboant laqueata aurataque tecta. + cum tamen inter se prostrati in gramine molli + propter aquae riuum sub ramis arboris altae + non magnis opibus iucunde corpora curant, + praesertim cum tempestas arridet et anni + tempora conspergunt uiridantis floribus herbas. + nec calidae citius decedunt corpore febres, + textilibus si in picturis ostroque rubenti + iacteris, quam si in plebeia ueste cubandum est. + quapropter quoniam nil nostro in corpore gazae + proficiunt neque nobilitas nec gloria regni, + quod superest, animo quoque nil prodesse putandum; + si non forte tuas legiones per loca campi + feruere cum uideas belli simulacra cientis, + subsidiis magnis Epidauri constabilitas, + feruere cum uideas classem lateque uagari + ornatas armis stlattas pariterque animatas, + his tibi tum rebus timefactae religiones + effugiunt animo pauidae; mortisque timores + tum uacuum pectus linquunt curaque solutum. + quod si ridicula haec ludibriaque esse uidemus, + re ueraque metus hominum curaeque sequaces + nec metuunt sonitus armorum nec fera tela + audacterque inter reges rerumque potentis + uersantur neque fulgorem reuerentur ab auro + nec clarum uestis splendorem purpureai, + quid dubitas quin omni' sit haec rationi' potestas, + omnis cum in tenebris praesertim uita laboret? + nam ueluti pueri trepidant atque omnia caecis + in tenebris metuunt, sic nos in luce timemus + interdum, nilo quae sunt metuenda magis quam + quae pueri in tenebris pauitant finguntque futura. + + +_68. Magna Mater_ + + IN curru biiugos agitare leones + hanc ueteres Graium docti cecinere poetae, + aeris in spatio magnam pendere docentes + tellurem neque posse in terra sistere terram: + adiunxere feras, quia quamuis effera proles + officiis debet molliri uicta parentum: + muralique caput summum cinxere corona, + eximiis munita locis quia sustinet urbis; + quo nunc insigni per magnas praedita terras + horrifice fertur diuinae matris imago. + hanc uariae gentes antiquo more sacrorum + Idaeam uocitant matrem Phrygiasque cateruas + dant comites, quia primum ex illis finibus edunt + per terrarum orbem fruges coepisse creari. + gallos attribuunt, quia, numen qui uiolarint + matris et ingrati genitoribus inuenti sint, + significare uolunt indignos esse putandos, + uiuam progeniem qui in oras luminis edant. + tympana tenta tonant palmis et cymbala circum + concaua, raucisonoque minantur cornua cantu, + et Phrygio stimulat numero caua tibia mentis, + telaque praeportant uiolenti signa furoris, + ingratos animos atque impia pectora uulgi + conterrere metu quae possint numini' diuae. + ergo cum primum magnas inuecta per urbis + munificat tacita mortalis muta salute, + aere atque argento sternunt iter omne uiarum + largifica stipe ditantes ninguntque rosarum + floribus umbrantes matrem comitumque caterua. + hic armata manus, Curetas nomine Grai + quos memorant Phrygios, inter se forte quod armis + ludunt in numerumque exsultant sanguine laeti + terrificas capitum quatientes numine cristas, + Dictaeos referunt Curetas qui Iouis illum + uagitum in Creta quondam occultasse feruntur, + cum pueri circum puerum pernice chorea + armati in numerum pulsarent aeribus aera, + ne Saturnus eum malis mandaret adeptus + aeternumque daret matri sub pectore uulnus. + propterea magnam armati matrem comitantur, + aut quia significant diuam praedicere ut armis + ac uirtute uelint patriam defendere terram + praesidioque parent decorique parentibus esse. + quae bene et eximie quamuis disposta ferantur, + longe sunt tamen a uera ratione repulsa. + omnis enim per se diuum natura necessest + immortali aeuo summa cum pace fruatur + semota ab nostris rebus seiunctaque longe. + nam priuata dolore omni, priuata periclis, + ipsa suis pollens opibus, nil indiga nostri, + nec bene promeritis capitur neque tangitur ira. + hic siquis mare Neptunum Cereremque uocare + constituit fruges et Bacchi nomine abuti + mauult quam laticis proprium proferre uocamen, + concedamus ut hic terrarum dictitet orbem + esse deum matrem, dum uera re tamen ipse + religione animum turpi contingere parcat. + + +_69. Epicurus and the Fear of Death_ + + E TENEBRIS tantis tam clarum extollere lumen + qui primus potuisti inlustrans commoda uitae, + te sequor, o Graiae gentis decus, inque tuis nunc + ficta pedum pono pressis uestigia signis, + non ita certandi cupidus quam propter amorem + quod te imitari aueo; quid enim contendat hirundo + cycnis, aut quidnam tremulis facere artubus haedi + consimile in cursu possint et fortis equi uis? + tu, pater, es rerum inuentor, tu patria nobis + suppeditas praecepta, tuisque ex, inclute, chartis, + floriferis ut apes in saltibus omnia libant, + omnia nos itidem depascimur aurea dicta, + aurea, perpetua semper dignissima uita. + nam simul ac ratio tua coepit uociferari + naturam rerum, diuina mente coorta, + diffugiunt animi terrores, moenia mundi + discedunt, totum uideo per inane geri res. + apparet diuum numen sedesque quietae + quas neque concutiunt uenti nec nubila nimbis + aspergunt neque nix acri concreta pruina + cana cadens uiolat semperque innubilus aether + integit, et large diffuso lumine rident. + omnia suppeditat porro natura neque ulla + res animi pacem delibat tempore in ullo. + at contra nusquam apparent Acherusia templa + nec tellus obstat quin omnia dispiciantur, + sub pedibus quaecumque infra per inane geruntur. + his ibi me rebus quaedam diuina uoluptas + percipit atque horror, quod sic natura tua ui + tam manifesta patens ex omni parte retecta est. + Et quoniam docui cunctarum exordia rerum + qualia sint et quam uariis distantia formis + sponte sua uolitent aeterno percita motu, + quoue modo possint res ex his quaeque creari, + hasce secundum res animi natura uidetur + atque animae claranda meis iam uersibus esse + et metus ille foras praeceps Acheruntis agendus, + funditus humanam qui uitam turbat ab imo + omnia suffundens mortis nigrore neque ullam + esse uoluptatem liquidam puramque relinquit. + nam quod saepe homines morbos magis esse timendos + infamemque ferunt uitam quam Tartara leti + et se scire animae naturam sanguinis esse + aut etiam uenti, si fert ita forte uoluntas, + nec prorsum quicquam nostrae rationis egere, + hinc licet aduertas animum magis omnia laudis + iactari causa quam quod res ipsa probetur. + extorres idem patria longeque fugati + conspectu ex hominum, foedati crimine turpi, + omnibus aerumnis adfecti denique uiuunt, + et quocumque tamen miseri uenere parentant + et nigras mactant pecudes et manibu' diuis + inferias mittunt multoque in rebus acerbis + acrius aduertunt animos ad religionem. + quo magis in dubiis hominem spectare periclis + conuenit aduersisque in rebus noscere qui sit; + nam uerae uoces tum demum pectore ab imo + eliciuntur et eripitur persona mala re. + denique auarities et honorum caeca cupido, + quae miseros homines cogunt transcendere finis + iuris et interdum socios scelerum atque ministros + noctes atque dies niti praestante labore + ad summas emergere opes, haec uulnera uitae + non minimam partem mortis formidine aluntur. + turpis enim ferme contemptus et acris egestas + semota ab dulci uita stabilique uidetur + et quasi iam leti portas cunctarier ante; + unde homines dum se falso terrore coacti + effugisse uolunt longe longeque remosse, + sanguine ciuili rem conflant diuitiasque + conduplicant auidi, caedem caede accumulantes; + crudeles gaudent in tristi funere fratris + et consanguineum mensas odere timentque. + consimili ratione ab eodem saepe timore + macerat inuidia: ante oculos illum esse potentem, + illum aspectari, claro qui incedit honore, + ipsi se in tenebris uolui caenoque queruntur. + intereunt partim statuarum et nominis ergo; + et saepe usque adeo, mortis formidine, uitae + percipit humanos odium lucisque uidendae, + ut sibi consciscant maerenti pectore letum + obliti fontem curarum hunc esse timorem, + hunc uexare pudorem, hunc uincula amicitiai + rumpere et in summa pietatem euertere fraude. + nam iam saepe homines patriam carosque parentis + prodiderunt, uitare Acherusia templa petentes. + nam ueluti pueri trepidant atque omnia caecis + in tenebris metuunt, sic nos in luce timemus + interdum, nilo quae sunt metuenda magis quam + quae pueri in tenebris pauitant finguntque futura. + hunc igitur terrorem animi tenebrasque necessest + non radii solis neque lucida tela diei + discutiant, sed naturae species ratioque. + + +_70. The Powers of Hell_ + + DENIQVE si uocem rerum natura repente + mittat et hoc alicui nostrum sic increpet ipsa: + 'quid tibi tanto operest, mortalis, quod nimis aegris + luctibus indulges? quid mortem congemis ac fles? + nam si grata fuit tibi uita anteacta priorque + et non omnia pertusum congesta quasi in uas + commoda perfluxere atque ingrata interiere: + cur non ut plenus uitae conuiua recedis + aequo animoque capis securam, stulte, quietem? + sin ea quae fructus cumque es periere profusa + uitaque in offensast, cur amplius addere quaeris, + rursum quod pereat male et ingratum occidat omne, + non potius uitae finem facis atque laboris? + nam tibi praeterea quod machiner inueniamque, + quod placeat, nil est: eadem sunt omnia semper. + si tibi non annis corpus iam marcet et artus + confecti languent, eadem tamen omnia restant, + omnia si pergas uiuendo uincere saecla, + atque etiam potius, si numquam sis moriturus,' + quid respondemus, nisi iustam intendere litem + naturam et ueram uerbis exponere causam? + grandior hic uero si iam seniorque queratur + atque obitum lamentetur miser amplius aequo, + non merito inclamet magis et uoce increpet acri? + 'aufer abhinc lacrimas, balatro, et compesce querelas: + omnia perfunctus uitai praemia marces, + sed quia semper aues quod abest, praesentia temnis, + imperfecta tibi elapsast ingrataque uita + et nec opinanti mors ad caput adstitit ante + quam satur ac plenus possis discedere rerum. + nunc aliena tua tamen aetate omnia mitte + aequo animoque, agedum, iam aliis concede: necessest.' + iure, ut opinor, agat, iure increpet inciletque. + cedit enim rerum nouitate extrusa uetustas + semper, et ex aliis aliud reparare necessest: + nec quisquam in barathrum nec Tartara deditur atra. + materies opus est ut crescant postera saecla; + quae tamen omnia te uita perfuncta sequentur; + nec minus ergo ante haec quam tu cecidere, cadentque. + sic alid ex alio numquam desistet oriri, + uitaque mancipio nulli datur, omnibus usu. + respice item quam nil ad nos anteacta uetustas + temporis aeterni fuerit, quam nascimur ante. + hoc igitur speculum nobis natura futuri + temporis exponit post mortem denique nostram. + numquid ibi horribile apparet, num triste uidetur + quicquam, non omni somno securius exstat? + Atque ea nimirum quaecumque Acherunte profundo + prodita sunt esse, in uita sunt omnia nobis. + nec miser impendens magnum timet aere saxum + Tantalus, ut famast, cassa formidine torpens; + sed magis in uita diuum metus urget inanis + mortalis casumque timent quem cuique ferat fors; + nec Tityon uolucres ineunt Acherunte iacentem + nec quod sub magno scrutentur pectore quicquam + perpetuam aetatem possunt reperire profecto; + quamlibet immani proiectu corporis exstet, + qui non sola nouem dispessis iugera membris + obtineat, sed qui terrai totius orbem, + non tamen aeternum poterit perferre dolorem + nec praebere cibum proprio de corpore semper; + sed Tityos nobis non est in amore iacentem + quem uolucres lacerant: at quem exest anxius angor + aut alia quauis scindunt cuppedine curae. + Sisyphus in uita quoque nobis ante oculos est + qui petere a populo fascis saeuasque securis + imbibit et semper uictus tristisque recedit. + nam petere imperium quod inanest nec datur umquam, + atque in eo semper durum sufferre laborem, + hoc est aduerso nixantem trudere monte + saxum quod tamen e summo iam uertice rursum + uoluitur et plani raptim petit aequora campi. + deinde animi ingratam naturam pascere semper + atque explere bonis rebus satiareque numquam, + quod faciunt nobis annorum tempora, circum + cum redeunt fetusque ferunt uariosque lepores, + nec tamen explemur uitai fructibus umquam, + hoc, ut opinor, id est, aeuo florente puellas + quod memorant laticem pertusum congerere in uas, + quod tamen expleri nulla ratione potestur. + Cerberus et furiae iam uero et lucis egestas + Tartarus horriferos eructans faucibus aestus, + quid? neque sunt usquam nec possunt esse profecto. + sed metus in uita poenarum pro male factis + est insignibus insignis, scelerisque luella, + carcer et horribilis de saxo iactu' deorsum, + uerbera, carnifices, robur, pix, lammina, taedae; + quae tamen etsi absunt, at mens sibi conscia factis + praemetuens adhibet stimulos terretque flagellis, + nec uidet interea qui terminus esse malorum + possit nec quae sit poenarum denique finis, + atque eadem metuit magis haec ne in morte grauescant. + hic Acherusia fit stultorum denique uita. + Hoc etiam tibi tute interdum dicere possis + 'lumina sis oculis etiam bonus Ancu' reliquit + qui melior multis quam tu fuit, improbe, rebus: + inde alii multi reges rerumque potentes + occiderunt, magnis qui gentibus imperitarunt: + ille quoque ipse, uiam qui quondam per mare magnum + strauit iterque dedit legionibus ire per altum + ac pedibus salsas docuit super ire lacunas + et contempsit equis insultans murmura ponti, + lumine adempto animam moribundo corpore fudit: + Scipiadas, belli fulmen, Carthaginis horror, + ossa dedit terrae proinde ac famul infimus esset: + adde repertores doctrinarum atque leporum, + adde Heliconiadum comites; quorum unus Homerus + sceptra potitus eadem aliis sopitu' quietest: + denique Democritum postquam matura uetustas + admonuit memores motus languescere mentis, + sponte sua leto caput obuius obtulit ipse: + ipse Epicurus obit decurso lumine uitae, + qui genus humanum ingenio superauit et omnis + restinxit stellas exortus ut aetherius sol. + tu uero dubitabis et indignabere obire? + mortua cui uita est prope iam uiuo atque uidenti, + qui somno partem maiorem conteris aeui + et uigilans stertis nec somnia cernere cessas + sollicitamque geris cassa formidine mentem + nec reperire potes tibi quid sit saepe mali, cum + ebrius urgeris multis miser undique curis + atque animi incerto fluitans errore uagaris.' + + +_71. The World's Conquerors_ + + QVIS potis est dignum pollenti pectore carmen + condere pro rerum maiestate hisque repertis? + quisue ualet uerbis tantum qui fingere laudes + pro meritis eius possit qui talia nobis + pectore parta suo quaesitaque praemia liquit? + nemo, ut opinor, erit mortali corpore cretus. + nam si, ut ipsa petit maiestas cognita rerum, + dicendum est, deus ille fuit, deus, inclute Memmi, + qui princeps uitae rationem inuenit eam quae + nunc appellatur sapientia, quique per artem + fluctibus e tantis uitam tantisque tenebris + in tam tranquillo et tam clara luce locauit. + confer enim diuina aliorum antiqua reperta. + namque Ceres fertur fruges Liberque liquoris + uitigeni laticem mortalibus instituisse; + cum tamen his posset sine rebus uita manere, + ut fama est aliquas etiam nunc uiuere gentis. + at bene non poterat sine puro pectore uiui; + quo magis hic merito nobis deus esse uidetur, + ex quo nunc etiam per magnas didita gentis + dulcia permulcent animos solacia uitae. + Herculis antistare autem si facta putabis, + longius a uera multo ratione ferere. + quid Nemeaeus enim nobis nunc magnus hiatus + ille leonis obesset et horrens Arcadius sus? + denique quid Cretae taurus Lernaeaque pestis + hydra uenenatis posset uallata colubris? + quidue tripectora tergemini uis Geryonai? + tanto opere officerent quid aues Stymphala colentes, + et Diomedis equi spirantes naribus ignem + Thracis Bistoniasque plagas atque Ismara propter? + aureaque Hesperidum seruans fulgentia mala, + asper, acerba tuens, immani corpore serpens + arboris amplexus stirpem quid denique obesset + propter Atlanteum litus pelageque sonora, + quo neque noster adit quisquam nec barbarus audet? + cetera de genere hoc quae sunt portenta perempta, + si non uicta forent, quid tandem uiua nocerent? + nil, ut opinor: ita ad satiatem terra ferarum + nunc etiam scatit et trepido terrore repleta est + per nemora ac montis magnos siluasque profundas; + quae loca uitandi plerumque est nostra potestas. + at nisi purgatumst pectus, quae proelia nobis + atque pericula sunt ingratis insinuanda? + quantae tum scindunt hominem cuppedinis acres + sollicitum curae quantique perinde timores? + quidue superbia spurcitia ac petulantia? quantas + efficiunt clades? quid luxus desidiaeque? + haec igitur qui cuncta subegerit ex animoque + expulerit dictis, non armis, nonne decebit + hunc hominem numero diuum dignarier esse? + cum bene praesertim multa ac diuinitus ipsis + immortalibu' de diuis dare dicta suerit + atque omnem rerum naturam pandere dictis. + + +_72. Primitive Man_ + + AT genus humanum multo fuit illud in aruis + durius, ut decuit, tellus quod dura creasset, + et maioribus et solidis magis ossibus intus + fundatum, ualidis aptum per uiscera neruis, + nec facile ex aestu nec frigore quod caperetur + nec nouitate cibi nec labi corporis ulla: + multaque per caelum solis uoluentia lustra + uulgiuago uitam tractabant more ferarum, + nec robustus erat curui moderator aratri + quisquam, nec scibat ferro molirier arua + nec noua defodere in terram uirgulta neque altis + arboribus ueteres decidere falcibu' ramos: + quod sol atque imbres dederant, quod terra crearat + sponte sua, satis id placabat pectora donum; + glandiferas inter curabant corpora quercus + plerumque; et quae nunc hiberno tempore cernis + arbuta puniceo fieri matura colore, + plurima tum tellus etiam maiora ferebat: + multaque praeterea nouitas tum florida mundi + pabula dura tulit, miseris mortalibus ampla: + at sedare sitim fluuii fontesque uocabant, + ut nunc montibus e magnis decursus aquai + claru' citat late sitientia saecla ferarum: + denique nota uagi siluestria templa tenebant + nympharum, quibus e scibant umori' fluenta + lubrica proluuie larga lauere umida saxa, + umida saxa, super uiridi stillantia musco, + et partim plano scatere atque erumpere campo: + necdum res igni scibant tractare neque uti + pellibus et spoliis corpus uestire ferarum, + sed nemora atque cauos montis siluasque colebant + et frutices inter condebant squalida membra, + uerbera uentorum uitare imbrisque coacti: + nec commune bonum poterant spectare neque ullis + moribus inter se scibant nec legibus uti: + quod cuique obtulerat praedae fortuna, ferebat + sponte sua sibi quisque ualere et uiuere doctus: + et Venus in siluis iungebat corpora amantum, + conciliabat enim uel mutua quamque cupido + uel uiolenta uiri uis atque impensa libido + uel pretium, glandes atque arbuta uel pira lecta: + et manuum mira freti uirtute pedumque + consectabantur siluestria saecla ferarum + missilibus saxis et magno pondere clauae, + multaque uincebant, uitabant pauca latebris; + saetigerisque subus pariles siluestria membra + nuda dabant terrae nocturno tempore capti, + circum se foliis ac frondibus inuoluentes: + nec plangore diem magno solemque per agros + quaerebant pauidi palantes noctis in umbris, + sed taciti respectabant somnoque sepulti, + dum rosea face sol inferret lumina caelo: + a paruis quod enim consuerant cernere semper + alterno tenebras et lucem tempore gigni, + non erat ut fieri posset mirarier umquam + nec diffidere ne terras aeterna teneret + nox in perpetuum detracto lumine solis; + sed magis illud erat curae, quod saecla ferarum + infestam miseris faciebant saepe quietem: + eiectique domo fugiebant saxea tecta + spumigeri suis aduentu ualidique leonis + atque intempesta cedebant nocte pauentes + hospitibus saeuis instrata cubilia fronde. + Nec nimio tum plus quam nunc mortalia saecla + dulcia linquebant languentis lumina uitae. + unus enim tum quisque magis deprensus eorum + pabula uiua feris praebebat, dentibus haustus, + et nemora ac montis gemitu siluasque replebat + uiua uidens uiuo sepeliri uiscera busto. + et quos effugium seruarat corpore adeso, + posterius tremulas super ulcera taetra tenentes + palmas horriferis accibant uocibus Orcum, + donec eos uita priuarant uermina saeua + expertis opis, ignaros quid uulnera uellent. + at non multa uirum sub signis milia ducta + una dies dabat exitio nec turbida ponti + aequora lidebant nauis ad saxa uirosque. + hic temere incassum frustra mare saepe coortum + saeuibat leuiterque minas ponebat inanis, + nec poterat quemquam placidi pellacia ponti + subdola pellicere in fraudem ridentibus undis, + improba nauigiis ratio cum caeca iacebat. + tum penuria deinde cibi languentia leto + membra dabat, contra nunc rerum copia mersat. + illi imprudentes ipsi sibi saepe uenenum + uergebant, uinum damni sollertia sumpsit. + + +_73. Origin of Belief in God_ + + NVNC quae causa deum per magnas numina gentis + peruulgarit et ararum compleuerit urbis + suscipiendaque curarit sollemnia sacra, + quae nunc in magnis florent sacra rebu' locisque, + unde etiam nunc est mortalibus insitus horror + qui delubra deum noua toto suscitat orbi + terrarum et festis cogit celebrare diebus, + non ita difficilest rationem reddere uerbis. + quippe etenim iam tum diuum mortalia saecla + egregias animo facies uigilante uidebant + et magis in somnis mirando corporis auctu. + his igitur sensum tribuebant propterea quod + membra mouere uidebantur uocesque superbas + mittere pro facie praeclara et uiribus amplis; + aeternamque dabant uitam, quia semper eorum + suppeditabatur facies et forma manebat, + et tamen omnino quod tantis uiribus auctos; + non temere ulla ui conuinci posse putabant; + fortunisque ideo longe praestare putabant, + quod mortis timor haud quemquam uexaret eorum, + et simul in somnis quia multa et mira uidebant + efficere et nullum capere ipsos inde laborem. + praeterea caeli rationes ordine certo + et uaria annorum cernebant tempora uerti, + nec poterant quibus id fieret cognoscere causis. + ergo perfugium sibi habebant omnia diuis + tradere et illorum nutu facere omnia flecti; + in caeloque deum sedis et templa locarunt, + per caelum uolui quia sol et luna uidetur, + luna dies et nox et noctis signa seuera + noctiuagaeque faces caeli flammaeque uolantes, + nubila sol imbres nix uenti fulmina grando + et rapidi fremitus et murmura magna minarum. + O genus infelix humanum, talia diuis + cum tribuit facta atque iras adiunxit acerbas! + quantos tum gemitus ipsi sibi, quantaque nobis + uulnera, quas lacrimas peperere minoribu' nostris! + nec pietas ullast uelatum saepe uideri + uertier ad lapidem atque omnis accedere ad aras + nec procumbere humi prostratum et pandere palmas + ante deum delubra nec aras sanguine multo + spargere quadrupedum nec uotis nectere uota, + sed mage pacata posse omnia mente tueri. + nam cum suspicimus magni caelestia mundi + templa super stellisque micantibus aethera fixum, + et uenit in mentem solis lunaeque uiarum, + tunc aliis oppressa malis in pectora cura + illa quoque expergefactum caput erigere infit, + nequae forte deum nobis immensa potestas + sit, uario motu quae candida sidera uerset. + temptat enim dubiam mentem rationis egestas, + ecquaenam fuerit mundi genitalis origo, + et simul ecquae sit finis, quoad moenia mundi + solliciti motus hunc possint ferre laborem, + an diuinitus aeterna donata salute + perpetuo possint aeui labentia tractu + immensi ualidas aeui contemnere uiris. + praeterea cui non animus formidine diuum + contrahitur, cui non correpunt membra pauore, + fulminis horribili cum plaga torrida tellus + contremit et magnum percurrunt murmura caelum? + non populi gentesque tremunt, regesque superbi + corripiunt diuum percussi membra timore, + nequid ob admissum foede dictumue superbe + poenarum graue sit soluendi tempus adultum? + summa etiam cum uis uiolenti per mare uenti + induperatorem classis super aequora uerrit + cum ualidis pariter legionibus atque elephantis, + non diuum pacem uotis adit ac prece quaesit + uentorum pauidus paces animasque secundas, + nequiquam, quoniam uiolento turbine saepe + correptus nilo fertur minus ad uada leti? + usque adeo res humanas uis abdita quaedam + obterit et pulchros fascis saeuasque securis + proculcare ac ludibrio sibi habere uidetur. + denique sub pedibus tellus cum tota uacillat + concussaeque cadunt urbes dubiaeque minantur, + quid mirum si se temnunt mortalia saecla + atque potestates magnas mirasque relinquunt + in rebus uiris diuum, quae cuncta gubernent? + + + + +C. VALERIVS CATVLLVS + + 84-54 B.C. + + +_74. A Hymn to Diana_ + + DIANAE sumus in fide + puellae et pueri integri: + Dianam pueri integri + puellaeque canamus. + o Latonia, maximi + magna progenies Iouis, + quam mater prope Deliam + deposiuit oliuam, + montium domina ut fores + siluarumque uirentium + saltuumque reconditorum + amniumque sonantum: + tu Lucina dolentibus + Iuno dicta puerperis, + tu potens Triuia et notho's + dicta lumine Luna. + tu cursu, dea, menstruo + metiens iter annuum, + rustica agricolae bonis + tecta frugibus exples. + sis quocumque tibi placet + sancta nomine, Romulique + antique ut solita's bona + sospites ope gentem. + + +_75. Hymen, O Hymenaee_ + +IVVENES + + VESPER adest, iuuenes, consurgite: Vesper Olympo + exspectata diu uix tandem lumina tollit. + surgere iam tempus, iam pinguis linquere mensas, + iam ueniet uirgo, iam dicetur hymenaeus. + Hymen O Hymenaee, Hymen ades O Hymenaee! + +VIRGINES + + Cernitis, innuptae, iuuenes? consurgite contra; + nimirum Oetaeos ostendit noctifer ignes. + sic certest; uiden ut perniciter exsiluere? + non temere exsiluere, canent quod uisere par est. + Hymen O Hymenaee, Hymen ades O Hymenaee! + +IVVENES + + Non facilis nobis, aequales, palma parata est, + aspicite, innuptae secum ut meditata requirunt. + non frustra meditantur, habent memorabile quod sit, + nec mirum, penitus quae tota mente laborant. + nos alio mentes, alio diuisimus aures, + iure igitur uincemur, amat uictoria curam. + quare nunc animos saltem committite uestros, + dicere iam incipient, iam respondere decebit. + Hymen O Hymenaee, Hymen ades O Hymenaee! + +VIRGINES + + Hespere, qui caelo fertur crudelior ignis? + qui natam possis complexu auellere matris, + complexu matris retinentem auellere natam, + et iuueni ardenti castam donare puellam. + quid faciunt hostes capta crudelius urbe? + Hymen O Hymenaee, Hymen ades O Hymenaee! + +IVVENES + + Hespere, qui caelo lucet iucundior ignis? + qui desponsa tua firmes conubia flamma, + quae pepigere uiri, pepigerunt ante parentes, + nec iunxere prius quam se tuus extulit ardor. + quid datur a diuis felici optatius hora? + Hymen O Hymenaee, Hymen ades O Hymenaee! + +VIRGINES + + Hesperus e nobis, aequales, abstulit unam. + . . . . . . . . + Namque tuo aduentu uigilat custodia semper, + nocte latent fures, quos idem saepe reuertens, + Hespere, mutato comprendis nomine Eous. + Hymen O Hymenaee, Hymen ades O Hymenaee! + +IVVENES + + . . . . . . . . + . . . . . . . . + at libet innuptis ficto te carpere questu. + quid tum, si carpunt, tacita quem mente requirunt? + Hymen O Hymenaee, Hymen ades O Hymenaee! + +VIRGINES + + Vt flos in saeptis secretus nascitur hortis, + ignotus pecori, nullo contusus aratro, + quem mulcent aurae, firmat sol, educat imber; + multi illum pueri, multae optauere puellae: + idem cum tenui carptus defloruit ungui, + nulli illum pueri, nullae optauere puellae: + sic uirgo, dum intacta manet, dum cara suis est; + cum castum amisit polluto corpore florem, + nec pueris iucunda manet, nec cara puellis. + Hymen O Hymenaee, Hymen ades O Hymenaee! + +IVVENES + + Vt uidua in nudo uitis quae nascitur aruo, + numquam se extollit, numquam mitem educat uuam, + sed tenerum prono deflectens pondere corpus, + iam iam contingit summum radice flagellum, + hanc nulli agricolae, nulli coluere iuuenci: + at si forte eadem est ulmo coniuncta marito, + multi illam agricolae, multi coluere iuuenci: + sic uirgo dum intacta manet, dum inculta senescit; + cum par conubium maturo tempore adepta est, + cara uiro magis et minus est inuisa parenti. + et tu ne pugna cum tali coniuge uirgo, + non aequom est pugnare, pater cui tradidit ipse, + ipse pater cum matre, quibus parere necesse est. + uirginitas non tota tua est, ex parte parentum est, + tertia pars patrist, pars est data tertia matri, + tertia sola tua est: noli pugnare duobus, + qui genero sua iura simul cum dote dederunt. + Hymen O Hymenaee, Hymen ades O Hymenaee! + + +_76. Attis_ + + SVPER alta uectus Attis celeri rate maria, + Phrygium ut nemus citato cupide pede tetigit, + adiitque opaca siluis redimita loca deae, + stimulatus ibi furenti rabie, uagus animis, + deuolsit ilei acuto sibi pondera silice. + itaque ut relicta sensit sibi membra sine uiro, + etiam recente terrae sola sanguine maculans, + niueis citata cepit manibus leue typanum, + typanum tuom, Cybelle, tua, mater, initia, + quatiensque terga taurei teneris caua digitis, + canere haec suis adorta est tremebunda comitibus: + agite ite ad alta, Gallae, Cybeles nemora simul, + simul ite, Dindimenae dominae uaga pecora, + aliena quae petentes uelut exules loca, + sectam meam exsecutae duce me mihi comites, + rapidum salum tulistis truculentaque pelagi, + et corpus euirastis Veneris nimio odio; + hilarate Erae citatis erroribus animum. + mora tarda mente cedat: simul ite, sequimini + Phrygiam ad domum Cybelles, Phrygia ad nemora deae, + ubi cymbalum sonat uox, ubi tympana reboant, + tibicen ubi canit Phryx curuo graue calamo, + ubi capita Maenades ui iaciunt hederigerae, + ubi sacra sancta acutis ululatibus agitant, + ubi sueuit illa diuae uolitare uaga cohors, + quo nos decet citatis celerare tripudiis. + simul haec comitibus Attis cecinit notha mulier, + thiasus repente linguis trepidantibus ululat, + leue tympanum remugit, caua cymbala recrepant, + uiridem citus adit Idam properante pede chorus. + furibunda simul anhelans uaga uadit animam agens + comitata tympano Attis per opaca nemora dux, + ueluti iuuenca uitans onus indomita iugi: + rapidae ducem secuntur Gallae properipedem. + itaque, ut domum Cybelles tetigere lassulae, + nimio e labore somnum capiunt sine Cerere. + piger his labante languore oculos sopor operit: + abit in quiete molli rabidus furor animi. + sed ubi oris aurei Sol radiantibus oculis + lustrauit aethera album, sola dura, mare ferum, + pepulitque noctis umbras uegetis sonipedibus, + ibi Somnus excitum Attin fugiens citus abiit: + trepidante eum recepit dea Pasithea sinu. + ita de quiete molli rapida sine rabie + simul ipse pectore Attis sua facta recoluit, + liquidaque mente uidit sine queis ubique foret, + animo aestuante rusum reditum ad uada tetulit. + ibi maria uasta uisens lacrimantibus oculis, + patriam allocuta maestast ita uoce miseriter: + 'patria o mei creatrix, patria o mea genetrix, + ego quam miser relinquens, dominos ut herifugae + famuli solent, ad Idae tetuli nemora pedem, + ut aput niuem et ferarum gelida stabula forem, + et aprum uias adirem, furibunda latibula, + ubinam aut quibus locis te positam, patria, reor? + cupit ipsa pupula ad te sibi dirigere aciem, + rabie fera carens dum breue tempus animus est. + egone a mea remota haec ferar in nemora domo? + patria, bonis amicis, genitoribus abero? + abero foro, palaestra, stadio et gymnasiis? + miser a miser, querendum est etiam atque etiam, anime. + quod enim genus figuraest, ego non quod obierim? + ego enim uir, ego adolescens, ego ephebus, ego puer, + ego guminasei fui flos, ego eram decus olei: + mihi ianuae frequentes, mihi limina tepida, + mihi floridis corollis redimita domus erat, + linquendum ubi esset orto mihi sole cubiculum. + ego nunc deum ministra et Cybeles famula ferar? + ego Maenas, ego mei pars, ego uir sterilis ero? + ego uiridis algida Idae niue amicta loca colam? + ego uitam agam sub altis Phrygiae columinibus, + ubi cerua siluicultrix, ubi aper nemoriuagus? + iam iam dolet quod egi, iam iamque paenitet.' + roseis ut huic labellis sonitus citus abiit, + geminas deorum ad auris noua nuntia referens, + ibi iuncta iuga resoluens Cybele leonibus + laeuumque pecoris hostem stimulans ita loquitur: + 'agedum' inquit 'age ferox i, face ut hunc furor agitet, + face uti furoris ictu reditum in nemora ferat, + mea libere nimis qui fugere imperia cupit. + age caede terga cauda, tua uerbera patere, + face cuncta mugienti fremitu loca retonent, + rutilam ferox torosa ceruice quate iubam.' + ait haec minax Cybelle religatque iuga manu. + ferus ipse sese adhortans rapidum incitat animo, + uadit, fremit, refringit uirgulta pede uago. + at ubi umida albicantis loca litoris adiit, + tenerumque uidit Attin prope marmora pelagei, + facit impetum: ille demens fugit in nemora fera: + ibi semper omne uitae spatium famula fuit. + dea, magna dea, Cybelle, dea, domina Dindimei, + procul a mea tuos sit furor omnis, hera, domo: + alios age incitatos, alios age rabidos. + + +_77. Iunia weds with Manlius_ + + COLLIS o Heliconiei + cultor, Vraniae genus, + qui rapis teneram ad uirum + Virginem, O Hymenaee Hymen, + Hymen O Hymenaee; + + Cinge tempora floribus + suaue olentis amaraci, + flammeum cape laetus, huc + Huc ueni, niueo gerens + luteum pede soccum. + + Excitusque hilari die, + nuptialia concinens + uoce carmina tinnula, + Pelle humum pedibus, manu + pineam quate taedam. + + Namque Iunia Manlio, + qualis Idalium colens + uenit ad Phrygium Venus + Iudicem, bona cum bona + nubet alite uirgo, + + Floridis uelut enitens + myrtus Asia ramulis + quos Amadryades deae + Ludicrum sibi rosido + nutriuntur honore. + + Quare age, huc aditum ferens, + perge linquere Thespiae + rupis Aonios specus; + Nympha quos super irrigat + frigerans Aganippe. + + Ac domum dominam uoca + coniugis cupidam noui, + mentem amore reuinciens + Vt tenax hedera huc et huc + arborem implicat errans. + + Vosque item simul integrae + uirgines, quibus aduenit + par dies, agite in modum + Dicite, O Hymenaee Hymen, + Hymen O Hymenaee. + + Vt lubentius, audiens + se citarier ad suum + munus, huc aditum ferat + Dux bonae Veneris, boni + coniugator amoris. + + Quis deus magis est amat- + is petendus amantibus? + quem colent homines magis + Caelitum, O Hymenaee Hymen, + Hymen O Hymenaee? + + Te suis tremulus parens + inuocat, tibi uirgines + zonula soluunt sinus. + Te timens cupida nouos + captat aure maritus. + + Tu fero iuueni in manus + floridam ipse puellulam + dedis a gremio suae + Matris, O Hymenaee Hymen, + Hymen O Hymenaee. + + Nil potest sine te Venus, + fama quod bona comprobet, + commodi capere, at potest + Te uolente. quis huic deo + compararier ausit? + + Quae tuis careat sacris, + non queat dare praesides + terra finibus: at queat + Te uolente. quis huic deo + compararier ausit? + + Claustra pandite ianuae: + uirgo adest. uiden ut faces + splendidas quatiunt comas? + . . . . . . + . . . . . . + + . . . . . . + . . . . . . + tardet ingenuus pudor: + Quem tamen magis audiens, + flet quod ire necesse est. + + Flere desine. non tibi, Au- + runculeia, periculum est, + ne qua femina pulcrior + Clarum ab Oceano diem + uiderit uenientem. + + Talis in uario solet + diuitis domini hortulo + stare flos hyacinthinus. + Sed moraris, abit dies, + prodeas noua nupta. + + Prodeas noua nupta, si + iam uidetur, et audias + nostra uerba. uiden? faces + Aureas quatiunt comas: + prodeas noua nupta. + + Non tuus leuis in mala + deditus uir adultera, + probra turpia persequens, + A tuis teneris uolet + secubare papillis. + + Lenta qui uelut adsitas + uitis implicat arbores, + implicabitur in tuum + Complexum. sed abit dies: + prodeas noua nupta. + + Quae tuo ueniunt hero, + quanta gaudia, quae uaga + nocte, quae medio die + Gaudeat. sed abit dies: + prodeas noua nupta. + + Tollite, O pueri, faces: + flammeum uideo uenire. + ite concinite in modum + 'Io Hymen Hymenaee io, + io Hymen Hymenaee.' + + Nupta, tu quoque quae tuus + uir petet caue ne neges, + ni petitum aliunde eat. + Io Hymen Hymenaee io + io Hymen Hymenaee. + + En tibi domus ut potens + et beata uiri tui. + quae tibi sine seruiat + (Io Hymen Hymenaee io, + io Hymen Hymenaee) + + Vsque dum tremulum mouens + cana tempus anilitas + omnia omnibus annuit. + Io Hymen Hymenaee io, + io Hymen Hymenaee. + + Transfer omine cum bono + limen aureolos pedes, + rasilemque subi forem. + Io Hymen Hymenaee io, + io Hymen Hymenaee. + + Aspice unus ut accubans + uir tuus Tyrio in toro, + totus immineat tibi. + Io Hymen Hymenaee io, + io Hymen Hymenaee. + + Illi non minus ac tibi + pectore uritur intimo + flamma, sed penite magis + Io Hymen Hymenaee io, + io Hymen Hymenaee. + + Mitte brachiolum teres, + praetextate, puellulae. + iam cubile adeat uiri. + Io Hymen Hymenaee io, + io Hymen Hymenaee. + + Vos bonae senibus uiris + cognitae bene feminae, + collocate puellulam. + Io Hymen Hymenaee io, + io Hymen Hymenaee. + + Iam licet uenias, marite. + uxor in thalamo tibi est, + ore floridulo nitens + Alba parthenice uelut + luteumue papauer. + + At, marite, ita me iuuent + caelites, nihilo minus + pulcer es, neque te Venus + Neglegit. sed abit dies + perge, ne remorare. + + Non diu remoratus es. + iam uenis. bona te Venus + iuuerit, quoniam palam + Quae cupis capis et bonum + non abscondis amorem. + + Ille pulueris Africei + siderumque micantium + subducat numerum prius, + Qui uostri numerare uolt + multa milia ludei. + + Ludite ut lubet et breui + liberos date. non decet + tam uetus sine liberis + Nomen esse, sed indidem + semper ingenerari. + + Torquatus uolo paruulus + matris e gremio suae + porrigens teneras manus, + Dulce rideat ad patrem + semihiante labello. + + Sit suo similis patri + Manlio et facile inscieis + noscitetur ab omnibus: + Sic pudicitiam suo + matris indicet ore. + + Talis illius a bona + matre laus genus approbet, + qualis unica ab optima + Matre Telemacho manet + fama Penelopeo. + + Claudite ostia uirgines. + lusimus satis. at bonei + coniuges, bene uiuite et + Munere assidue ualentem + exercete iuuentam. + + +_78. To Cornelius Nepos: A Dedication_ + + QVOI dono lepidum nouum libellum + arido modo pumice expolitum? + Corneli, tibi: namque tu solebas + meas esse aliquid putare nugas; + iam tum cum ausus es unus Italorum + omne aeuum tribus explicare cartis + doctis, Iuppiter, et laboriosis. + quare habe tibi quidquid hoc libelli + qualecumque; quod, o patrona uirgo, + plus uno maneat perenne saeclo. + + +_79. To Veranius: A Welcome Home_ + + VERANI, omnibus e meis amicis + antistans mihi milibus trecentis, + uenistine domum ad tuos Penates + fratresque unanimos anumque matrem? + uenisti. o mihi nuntii beati! + uisam te incolumem audiamque Hiberum + narrantem loca, facta, nationes, + ut mos est tuus, applicansque collum + iucundum os oculosque suauiabor. + o quantum est hominum beatiorum, + quid me laetius est beatiusue? + + +_80. A Letter to Caecilius_ + + POETAE tenero, meo sodali, + uelim Caecilio, papyre, dicas + Veronam ueniat, Noui relinquens + Comi moenia Lariumque litus. + nam quasdam uolo cogitationes + amici accipiat sui meique, + quare si sapiet uiam uorabit, + quamuis candida milies puella + euntem reuocet, manusque collo + ambas iniciens roget morari. + quae nunc, si mihi uera nuntiantur, + illum deperit impotente amore. + nam quo tempore legit incohatam + Dindymi dominam, ex eo misellae + ignes interiorem edunt medullam. + ignosco tibi, Sapphica puella + musa doctior; est enim uenuste + magna Caecilio incohata mater. + + +_81. Farewell to Bithynia_ + + IAM uer egelidos refert tepores, + iam caeli furor aequinoctialis + iucundis Zephyri silescit aureis. + linquantur Phrygii, Catulle, campi + Nicaeaeque ager uber aestuosae: + ad claras Asiae uolemus urbes. + iam mens praetrepidans auet uagari, + iam laeti studio pedes uigescunt. + o dulces comitum ualete coetus, + longe quos simul a domo profectos + diuersae uariae uiae reportant. + + +_82. Home-coming to Sirmio_ + + PAENE insularum, Sirmio, insularumque + ocelle, quascumque in liquentibus stagnis + marique uasto fert uterque Neptunus; + quam te libenter quamque laetus inuiso, + uix mi ipse credens Thuniam atque Bithunos + liquisse campos et uidere te in tuto. + o quid solutis est beatius curis, + cum mens onus reponit, ac peregrino + labore fessi uenimus larem ad nostrum, + desideratoque acquiescimus lecto? + hoc est quod unum est pro laboribus tantis. + salue, o uenusta Sirmio, atque hero gaude; + gaudete uosque, o Lydiae lacus undae; + ridete quidquid est domi cachinnorum. + + +_83. The tender Love of Acme and Septimius_ + + ACMEN Septimios suos amores + tenens in gremio 'mea,' inquit, 'Acme, + ni te perdite amo atque amare porro + omnes sum assidue paratus annos + quantum qui pote plurimum perire, + solus in Libya Indiaque tosta + caesio ueniam obuius leoni.' + hoc ut dixit, Amor, sinistra ut ante, + dextram sternuit approbationem. + at Acme leuiter caput reflectens, + et dulcis pueri ebrios ocellos + illo purpureo ore suauiata, + 'sic,' inquit, 'mea uita Septimille, + huic uni domino usque seruiamus, + ut multo mihi maior acriorque + ignis mollibus ardet in medullis.' + hoc ut dixit, Amor, sinistra ut ante, + dextram sternuit approbationem. + nunc ab auspicio bono profecti + mutuis animis amant amantur. + unam Septimios misellus Acmen + mauult quam Syrias Britanniasque: + uno in Septimio fidelis Acme + facit delicias libidinesque. + quis ullos homines beatiores + uidit, quis Venerem auspicatiorem? + + +_84. '{Phainetai moi kênos isos theoisin}'_ + + ILLE mi par esse deo uidetur, + ille, si fas est, superare diuos, + qui sedens aduersus identidem te + spectat et audit + dulce ridentem, misero quod omnis + eripit sensus mihi: nam simul te, + Lesbia, aspexi, nihil est super mi, + Lesbia, uocis. + lingua sed torpet, tenuis sub artus + flamma demanat, sonitu suopte + tintinant aures, gemina teguntur + lumina nocte. + + +_85. Lesbia's Sparrow_ + +_a_ + + PASSER, deliciae meae puellae, + quicum ludere, quem in sinu tenere, + quoi primum digitum dare adpetenti + et acris solet incitare morsus, + cum desiderio meo nitenti + carum nescio quid libet iocari, + et solaciolum sui doloris, + credo, et cum grauis acquiescit ardor: + tecum ludere, sicut ipsa, possem, + et tristis animi leuare curas. + +_b_ + + Lugete, o Veneres Cupidinesque, + et quantum est hominum uenustiorum. + passer mortuus est meae puellae, + passer, deliciae meae puellae, + quem plus illa oculis suis amabat: + nam mellitus erat suamque norat + ipsam tam bene quam puella matrem. + nec sese a gremio illius mouebat, + sed circumsiliens modo huc modo illuc + ad solam dominam usque pipiabat. + qui nunc it per iter tenebricosum + illuc, unde negant redire quenquam. + at uobis male sit, malae tenebrae + Orci, quae omnia bella deuoratis: + tam bellum mihi passerem abstulistis. + uae factum male! uae miselle passer, + tua nunc opera meae puellae. + flendo turgiduli rubent ocelli. + + +_86. To Lesbia, not to count Kisses_ + +_a_ + + VIVAMVS, mea Lesbia, atque amemus, + rumoresque senum seueriorum + omnes unius aestimemus assis. + soles occidere et redire possunt: + nobis cum semel occidit breuis lux, + nox est perpetua una dormienda. + da mi basia mille, deinde centum, + dein mille altera, dein secunda centum, + deinde usque altera mille, deinde centum; + dein, cum milia multa fecerimus, + conturbabimus illa, ne sciamus, + aut ne quis malus inuidere possit, + cum tantum sciat esse basiorum. + +_b_ + + Quaeris, quot mihi basiationes + tuae, Lesbia, sint satis superque? + quam magnus numerus Libyssae harenae + lasarpiciferis iacet Cyrenis, + oraclum Iouis inter aestuosi + et Batti ueteris sacrum sepulcrum; + aut quam sidera multa, cum tacet nox + furtiuos hominum uident amores; + tam te basia multa basiare + uesano satis et super Catullo est, + quae nec pernumerare curiosi + possint nec mala fascinare lingua. + + +_87. Everlasting Love_ + +_a_ + + IVCVNDVM, mea uita, mihi proponis amorem + hunc nostrum inter nos perpetuumque fore. + di magni, facite ut uere promittere possit, + atque id sincere dicat et ex animo, + ut liceat nobis tota perducere uita + aeternum hoc sanctae foedus amicitiae. + +_b_ + + Nulla potest mulier tantum se dicere amatam + uere, quantum a me Lesbia amata mea es. + nulla fides ullo fuit umquam in foedere tanta, + quanta in amore tuo ex parte reperta mea est. + + +_88. Woman's Words_ + + NVLLI se dicit mulier mea nubere malle + quam mihi, non si se Iuppiter ipse petat. + dicit: sed mulier cupido quod dicit amanti, + in uento et rapida scribere oportet aqua. + + +_89. Man's Ingratitude_ + + DESINE de quoquam quisquam bene uelle mereri, + aut aliquem fieri posse putare pium. + omnia sunt ingrata, nihil fecisse benigne + prodest, immo etiam taedet obestque magis; + ut mihi, quem nemo grauius nec acerbius urget, + quam modo qui me unum atque unicum amicum habuit. + + +_90. To Quintius: A Supplication_ + + QVINTI, si tibi uis oculos debere Catullum + aut aliud si quid carius est oculis, + eripere ei noli, multo quod carius illi + est oculis seu quid carius est oculis. + + +_91. Loving and Liking_ + +_a_ + + DICEBAS quondam solum te nosse Catullum, + Lesbia, nec prae me uelle tenere Iouem. + dilexi tum te non tantum ut uulgus amicam, + sed pater ut natos diligit et generos. + nunc te cognoui: quare etsi impensius uror, + multo mei tamen es uilior et leuior. + qui potis est? inquis. Quod amantem iniuria talis + cogit amare magis, sed bene uelle minus. + +_b_ + + Huc est mens deducta tua, mea Lesbia, culpa, + atque ita se officio perdidit ipsa suo, + ut iam nec bene uelle queat tibi, si optima fias, + nec desistere amare, omnia si facias. + + +_92. Miser Catulle_ + + MISER Catulle, desinas ineptire, + et quod uides perisse perditum ducas. + fulsere quondam candidi tibi soles, + cum uentitabas quo puella ducebat + amata nobis quantum amabitur nulla. + ibi illa multa tum iocosa fiebant, + quae tu uolebas nec puella nolebat. + fulsere uere candidi tibi soles. + nunc iam illa non uolt: tu quoque inpotens noli, + nec quae fugit sectare, nec miser uiue, + sed obstinata mente perfer, obdura. + uale, puella. iam Catullus obdurat, + nec te requiret nec rogabit inuitam. + at tu dolebis, cum rogaberis nulla. + scelesta, uae te, quae tibi manet uita! + quis nunc te adibit? cui uideberis bella? + quem nunc amabis? cuius esse diceris? + quem basiabis? cui labella mordebis? + at tu, Catulle, destinatus obdura. + + +_93. Odi et Amo_ + + ODI et amo: quare id faciam, fortasse requiris. + nescio, sed fieri sentio et excrucior. + + +_94. Num te leaena...?_ + + NVM te leaena montibus Libystinis + aut Scylla latrans infima inguinum parte + tam mente dura procreauit ac taetra, + ut supplicis uocem in nouissimo casu + contemptam haberes, a nimis fero corde? + + +_95. Nuntium Remittit Cynthiae_ + + FVRI et Aureli, comites Catulli, + siue in extremos penetrabit Indos, + litus ut longe resonante Eoa + tunditur unda, + siue in Hyrcanos Arabesque molles, + seu Sagas sagittiferosue Parthos, + siue quae septemgeminus colorat + aequora Nilus, + siue trans altas gradietur Alpes, + Caesaris uisens monimenta magni, + Gallicum Rhenum, horrida tescua, ulti- + mosque Britannos, + omnia haec, quocunque feret uoluntas + caelitum, temptare simul parati:-- + pauca nuntiate meae puellae + non bona dicta. + cum suis uiuat ualeatque moechis, + quos simul complexa tenet trecentos, + nullum amans uere, sed identidem omnium + ilia rumpens: + nec meum respectet, ut ante, amorem, + qui illius culpa cecidit uelut prati + ultimi flos, praetereunte postquam + tactus aratro est. + + +_96. To Alfenus, who betrayed him_ + + ALFENE immemor atque unanimis false sodalibus + iam te nil miseret, dure, tui dulcis amiculi? + iam me prodere, iam non dubitas fallere, perfide? + nec facta impia fallacum hominum caelicolis placent. + quae tu neglegis ac me miserum deseris in malis. + eheu quid faciant, dice, homines cuiue habeant fidem? + certe tute iubebas animam tradere, inique, me + inducens in amorem, quasi tuta omnia mi forent. + idem nunc retrahis te ac tua dicta omnia factaque + uentos irrita ferre ac nebulas aereas sinis. + si tu oblitus es, at di meminerunt, meminit Fides, + quae te ut paeniteat postmodo facti faciet tui. + + +_97. Vitam puriter egi_ + + SIQVA recordanti benefacta priora uoluptas + est homini, cum se cogitat esse pium, + nec sanctam uiolasse fidem, nec foedere in ullo + diuum ad fallendos numine abusum homines, + multa parata manent in longa aetate, Catulle, + ex hoc ingrato gaudia amore tibi. + nam quaecumque homines bene cuiquam aut dicere possunt + aut facere, haec a te dictaque factaque sunt: + omnia quae ingratae perierunt credita menti. + quare cur curis te amplius excrucies? + quin tu animo offirmas atque istinc te ipse reducis, + et dis inuitis desinis esse miser? + difficile est longum subito deponere amorem? + difficile est, uerum hoc qua lubet efficias: + una salus haec est, hoc est tibi peruincendum, + hoc facias, siue id non pote siue pote. + o di, si uestrum est misereri, aut si quibus umquam + extremam iam ipsa in morte tulistis opem, + me miserum aspicite et, si uitam puriter egi, + eripite hanc pestem perniciemque mihi: + sic mihi surrepens imos ut torpor in artus + expulit ex omni pectore laetitias. + non iam illud quaero, contra ut me diligat illa, + aut, quod non potis est, esse pudica uelit: + ipse ualere opto et taetrum hunc deponere morbum. + o di, reddite mi hoc pro pietate mea. + + +_98. To Manlius: written in affliction_ + + QVOD mihi fortuna casuque oppressus acerbo + conscriptum hoc lacrimis mittis epistolium, + naufragum ut eiectum spumantibus aequoris undis + subleuem et a mortis limine restituam, + quem neque sancta Venus molli requiescere somno + desertum in lecto caelibe perpetitur, + nec ueterum dulci scriptorum carmine Musae + oblectant, cum mens anxia peruigilat: + id gratum est mihi, me quoniam tibi dicis amicum, + muneraque et Musarum hinc petis et Veneris: + sed tibi ne mea sint ignota incommoda, Manli, + neu me odisse putes hospitis officium, + accipe, quis merser fortunae fluctibus ipse, + ne amplius a misero dona beata petas. + tempore quo primum uestis mihi tradita pura est, + iucundum cum aetas florida uer ageret, + multa satis lusi: non est dea nescia nostri, + quae dulcem curis miscet amaritiem: + sed totum hoc studium luctu fraterna mihi mors + abstulit. o misero frater adempte mihi, + tu mea tu moriens fregisti commoda, frater, + tecum una tota est nostra sepulta domus, + omnia tecum una perierunt gaudia nostra, + quae tuus in uita dulcis alebat amor. + cuius ego interitu tota de mente fugaui + haec studia atque omnis delicias animi. + quare, quod scribis Veronae turpe Catullo + esse, quod hic quisquis de meliore nota + frigida deserto tepefacsit membra cubili, + id, Manli, non est turpe, magis miserum est. + ignosces igitur, si, quae mihi luctus ademit, + haec tibi non tribuo munera, cum nequeo. + nam, quod scriptorum non magna est copia apud me, + hoc fit, quod Romae uiuimus: illa domus, + illa mihi sedes, illic mea carpitur aetas: + huc una ex multis capsula me sequitur. + quod cum ita sit, nolim statuas nos mente maligna + id facere aut animo non satis ingenuo, + quod tibi non utriusque petenti copia praesto est: + ultro ego deferrem, copia siqua foret. + + +_99. The Friendship of Allius_ + + NON possum reticere, deae, qua me Allius in re + iuuerit aut quantis iuuerit officiis, + ne fugiens saeclis obliuiscentibus aetas + illius hoc caeca nocte tegat studium: + sed dicam uobis, uos porro dicite multis + milibus et facite haec carta loquatur anus, + nec tenuem texens sublimis aranea telam + in deserto Alli nomine opus faciat. + nam, mihi quam dederit duplex Amathusia curam, + scitis, et in quo me torruerit genere, + cum tantum arderem quantum Trinacria rupes + lymphaque in Oetaeis Malia Thermopylis, + maesta neque assiduo tabescere pupula fletu + cessaret tristique imbre madere genae. + qualis in aerei perlucens uertice montis + riuus muscoso prosilit e lapide, + qui cum de prona praeceps est ualle uolutus, + per medium densi transit iter populi, + dulce uiatori lasso in sudore leuamen, + cum grauis exustos aestus hiulcat agros: + hic, uelut in nigro iactatis turbine nautis + lenius aspirans aura secunda uenit, + iam prece Pollucis, iam Castoris imploratu, + tale fuit nobis Allius auxilium. + is clausum lato patefecit limite campum, + isque domum nobis isque dedit dominam, + ad quam communes exerceremus amores, + quo mea se molli candida diua pede + intulit et trito fulgentem in limine plantam + innixsa arguta constituit solea. + coniugis ut quondam flagrans aduenit amore + Protesilaeam Laudamia domum + inceptam frustra, nondum cum sanguine sacro + hostia caelestis pacificasset heros. + nil mihi tam ualde placeat, Ramnusia uirgo, + quod temere inuitis suscipiatur heris. + quam ieiuna pium desideret ara cruorem, + docta est amisso Laudamia uiro, + coniugis ante coacta noui dimittere collum, + quam ueniens una atque altera rursus hiems + noctibus in longis auidum saturasset amorem, + posset ut abrupto uiuere coniugio, + quod scibant Parcae non longo tempore abisse, + si miles muros isset ad Iliacos. + nam tum Helenae raptu primores Argiuorum + coeperat ad sese Troia ciere uiros, + Troia (nefas) commune sepulcrum Asiae Europaeque, + Troia uirum et uirtutum omnium acerba cinis + quaene etiam nostro letum miserabile fratri + attulit. ei misero frater adempte mihi, + ei misero fratri iucundum lumen ademptum, + tecum una tota est nostra sepulta domus, + omnia tecum una perierunt gaudia nostra, + quae tuus in uita dulcis alebat amor. + quem nunc tam longe non inter nota sepulcra + nec prope cognatos compositum cineris, + sed Troia obscena, Troia infelice sepultum + detinet extremo terra aliena solo: + ad quam tum properans fertur simul undique pubes + Graeca penetralis deseruisse focos, + ne Paris abducta gauisus libera moecha + otia pacato degeret in thalamo. + quo tibi tum casu, pulcerrima Laudamia, + ereptum est uita dulcius atque anima + coniugium: tanto te absorbens uertice amoris + aestus in abruptum detulerat barathrum, + quale ferunt Grai Pheneum prope Cylleneum + siccare emulsa pingue palude solum, + quod quondam caesis montis fodisse medullis + audit falsiparens Amphitryoniades, + tempore quo certa Stymphalia monstra sagitta + perculit imperio deterioris heri, + pluribus ut caeli tereretur ianua diuis, + Hebe nec longa uirginitate foret. + sed tuus altus amor barathro fuit altior illo, + qui tamen indomitam ferre iugum docuit. + nam neque tam carum confecto aetate parenti + una caput seri nata nepotis alit, + qui cum diuitiis uix tandem inuentus auitis + nomen testatas intulit in tabulas, + impia derisi gentilis gaudia tollens, + suscitat a cano uolturium capiti: + nec tantum niueo gauisa est ulla columbo + compar, quae multo dicitur improbius + oscula mordenti semper decerpere rostro, + quam cum praecipue multiuola est mulier. + sed tu horum magnos uicisti sola furores, + ut semel es flauo conciliata uiro. + aut nihil aut paulo cui tum concedere digna + lux mea se nostrum contulit in gremium, + quam circumcursans hinc illinc saepe Cupido + fulgebat crocina candidus in tunica. + quae tamen etsi uno non est contenta Catullo, + rara uerecundae furta feremus herae. + ne nimium simus stultorum more molesti, + saepe etiam Iuno, maxima caelicolum, + coniugis in culpa flagrantem contudit iram, + noscens omniuoli plurima facta Iouis. + nec tamen illa mihi dexstra depacta paterna + fraglantem Assyrio uenit odore domum, + sed furtiua dedit mira munuscula nocte, + ipsius ex ipso dempta uiri gremio. + quare illud satis est, si nobis is datur unis + quem lapide illa diem candidiore notat. + hoc tibi, quod potui, confectum carmine munus + pro multis, Alli, redditur officiis, + ne uestrum scabra tangat rubigine nomen + haec atque illa dies atque alia atque alia. + huc addent diui quam plurima, quae Themis olim + antiquis solita est munera ferre piis. + seitis felices et tu simul et tua uita, + et domus in qua olim lusimus et domina, + et qui principio nobis te tradidit Afer, + a quo sunt primo mi omnia nata bona, + et longe ante omnes mihi quae me carior ipso est, + lux mea, qua uiua uiuere dulce mihi est. + + +_100. At the Tomb of his Brother_ + + MVLTAS per gentis et multa per aequora uectus + aduenio has miseras, frater, ad inferias: + ut te postremo donarem munere mortis + et mutam nequiquam alloquerer cinerem. + quandoquidem fortuna mihi tete abstulit ipsum, + heu miser indigne frater adempte mihi, + nunc tamen interea haec prisco quae more parentum + tradita sunt tristi munere ad inferias, + accipe fraterno multum manantia fletu, + atque in perpetuum, frater, aue atque uale. + + +_101. To Calvus: on the Death of Quintilia_ + + SI quicquam mutis gratum acceptumue sepulcris + accidere a nostro, Calue, dolore potest, + quom desiderio ueteres renouamus amores + atque olim amissas flemus amicitias, + certe non tanto mors immatura dolorei'st + Quintiliae, quantum gaudet amore tuo. + + +_102. Nothing to do_ + + OTIVM, Catulle, tibi molestum est: + otio exsultas nimiumque gestis: + otium et reges prius et beatas + perdidit urbes. + + +_103. He craves Cornificius' Pity_ + + MALEST, Cornifici, tuo Catullo, + malest, me hercule, et est laboriose, + et magis magis in dies et horas. + quem tu, quod minimum facillimumque est, + qua solatus es allocutione? + irascor tibi. sic meos amores? + paulum quid lubet allocutionis, + maestius lacrimis Simonideis. + + +_104. To any Readers he may have_ + + SI qui forte mearum ineptiarum + lectores eritis manusque uestras + non horrebitis admouere nobis.... + + + + +ANONYMOUS + + +_105. The Tombs of the Great_ + + MARMOREO Licinus tumulo iacet, at Cato nullo, + Pompeius paruo: credimus esse deos? + + + + +L. VARIVS + + 74-14 B.C. + + +_106. Fragments of the De Morte_ + +_i_ + + VENDIDIT hic Latium populis agrosque Quiritum + eripuit: fixit leges pretio atque refixit. + +_ii_ + + Ceu canis umbrosam lustrans Gortynia uallem, + si celeris potuit ceruae comprendere lustra, + saeuit in absentem et circum uestigia latrans + aethera per nitidum tenues sectatur odores: + non amnes illam medii, non ardua tardant, + perdita nec serae meminit decedere nocti. + + +_107. Epilogue to the Vergilian Catalepton_ + + VATE Syracosio qui dulcior Hesiodoque + maior, Homereo non minor ore fuit, + illius haec quoque sunt diuini elementa poetae + et rudis in uario carmine Calliope. + + + + +C. CILNIVS MAECENAS + + 74-8 B.C. + + +_108._ + +_i_ + +_To Horace_ + + LVCENTES, mea uita, nec smaragdos, + beryllos neque, Flacce mi, nitentes + nec percandida margarita quaero + nec quos thunica lima perpoliuit + anulos neque iaspios lapillos. + +_ii_ + +_Any Life is better than no life_ + + DEBILEM facito manu, debilem pede, coxa, + tuber adstrue gibberum, lubricos quate dentis: + vita dum superest, bene est. + + + + +P. VERGILIVS MARO + + 70-19 B.C. + + +_109. 'Is this the Man that made the Earth to tremble'_ + + ASPICE quem ualido subnixum Gloria regno + altius et caeli sedibus extulerat. + terrarum hic bello magnum concusserat orbem, + hic reges Asiae fregerat, hic populos, + hic graue seruitium tibi iam, tibi, Roma ferebat + (cetera namque uiri cuspide conciderant), + cum subito in medio rerum certamine praeceps + corruit, ex patria pulsus in exilium. + tale deae numen, tali mortalia nutu + fallax momento temporis hora dedit. + + +_110. 'Hence, all ye vain Delights'_ + + ITE hinc, inanes, ite rhetorum ampullae, + inflata rore non Achaico uerba, + et uos, Selique Tarquitique Varroque, + scholasticorum natio madens pingui, + ite hinc, inane cymbalon iuuentutis; + tuque, o mearum cura, Sexte, curarum, + uale, Sabine; iam ualete, formosi. + nos ad beatos uela mittimus portus + magni petentes docta dicta Sironis + uitamque ab omni uindicabimus cura. + ite hinc, Camenae; uos quoque, ite iam sane, + dulces Camenae (nam fatebimur uerum, + dulces fuistis): et tamen meas chartas + reuisitote, sed pudenter et raro. + + +_111. 'Unto you a child is born'_ + + SICELIDES Musae, paulo maiora canamus! + non omnis arbusta iuuant humilesque myricae; + si canimus siluas, siluae sint consule dignae. + Vltima Cumaei uenit iam carminis aetas; + magnus ab integro saeclorum nascitur ordo. + iam redit et uirgo, redeunt Saturnia regna, + iam noua progenies caelo demittitur alto. + tu modo nascenti puero, quo ferrea primum + desinet ac toto surget gens aurea mundo, + casta faue Lucina: tuus iam regnat Apollo. + teque adeo decus hoc aeui, te consule, inibit, + Pollio, et incipient magni procedere menses; + te duce, si qua manent sceleris uestigia nostri, + inrita perpetua soluent formidine terras. + ille deum uitam accipiet diuisque uidebit + permixtos heroas et ipse uidebitur illis, + pacatumque reget patriis uirtutibus orbem. + At tibi prima, puer, nullo munuscula cultu + errantis hederas passim cum baccare tellus + mixtaque ridenti colocasia fundet acantho. + ipsae lacte domum referent distenta capellae + ubera, nec magnos metuent armenta leones; + ipsa tibi blandos fundent cunabula flores. + occidet et serpens, et fallax herba ueneni + occidet; Assyrium uulgo nascetur amomum. + at simul heroum laudes et facta parentis + iam legere et quae sit poteris cognoscere uirtus, + molli paulatim flauescet campus arista, + incultisque rubens pendebit sentibus uua + et durae quercus sudabunt roscida mella. + pauca tamen suberunt priscae uestigia fraudis, + quae temptare Thetin ratibus, quae cingere muris + oppida, quae iubeant telluri infindere sulcos. + alter erit tum Tiphys, et altera quae uehat Argo + delectos heroas; erunt etiam altera bella, + atque iterum ad Troiam magnus mittetur Achilles. + hinc, ubi iam firmata uirum te fecerit aetas, + cedet et ipse mari uector, nec nautica pinus + mutabit merces: omnis feret omnia tellus. + non rastros patietur humus, non uinea falcem; + robustus quoque iam tauris iuga soluet arator; + nec uarios discet mentiri lana colores, + ipse sed in pratis aries iam suaue rubenti + murice, iam croceo mutabit uellera luto; + sponte sua sandyx pascentis uestiet agnos. + Talia saecla, suis dixerunt, currite, fusis + concordes stabili fatorum numine Parcae. + adgredere o magnos (aderit iam tempus) honores, + cara deum suboles, magnum Iouis incrementum! + aspice conuexo nutantem pondere mundum, + terrasque tractusque maris caelumque profundum: + aspice uenturo laetentur ut omnia saeclo! + o mihi tum longae maneat pars ultima uitae, + spiritus et quantum sat erit tua dicere facta: + non me carminibus uincet nec Thracius Orpheus, + nec Linus, huic mater quamuis atque huic pater adsit, + Orphei Calliopea, Lino formosus Apollo. + Pan etiam, Arcadia mecum si iudice certet, + Pan etiam Arcadia dicat se iudice uictum. + incipe, parue puer, risu cognoscere matrem + (matri longa decem tulerunt fastidia menses) + incipe, parue puer: qui non risere parenti, + nec deus hunc mensa, dea nec dignata cubili est. + + +_112. Pharmaceutria_ + + PASTORVM Musam Damonis et Alphesiboei, + immemor herbarum quos est mirata iuuenca + certantis, quorum stupefactae carmine lynces, + et mutata suos requierunt flumina cursus, + Damonis Musam dicemus et Alphesiboei. + Tu mihi seu magni superas iam saxa Timaui, + siue oram Illyrici legis aequoris,--en erit umquam + ille dies, mihi cum liceat tua dicere facta? + en erit ut liceat totum mihi ferre per orbem + sola Sophocleo tua carmina digna coturno? + a te principium, tibi desinam: accipe iussis + carmina coepta tuis, atque hanc sine tempora circum + inter uictricis hederam tibi serpere lauros. + Frigida uix caelo noctis decesserat umbra, + cum ros in tenera pecori gratissimus herba: + incumbens tereti Damon sic coepit oliuae. + Nascere praeque diem ueniens age, Lucifer, almum, + coniugis indigno Nysae deceptus amore + dum queror et diuos, quamquam nil testibus illis + profeci, extrema moriens tamen adloquor hora. + incipe Maenalios mecum, mea tibia, uersus. + Maenalus argutumque nemus pinusque loquentis + semper habet, semper pastorum ille audit amores + Panaque, qui primus calamos non passus inertis. + incipe Maenalios mecum, mea tibia, uersus. + Mopso Nysa datur: quid non speremus amantes? + iungentur iam grypes equis, aeuoque sequenti + cum canibus timidi uenient ad pocula dammae. + incipe Maenalios mecum, mea tibia, uersus. + Mopse, nouas incide faces: tibi ducitur uxor. + sparge, marite, nuces: tibi deserit Hesperus Oetam. + incipe Maenalios mecum, mea tibia, uersus. + o digno coniuncta uiro, dum despicis omnis, + dumque tibi est odio mea fistula, dumque capellae + hirsutumque supercilium promissaque barba, + nec curare deum credis mortalia quemquam-- + incipe Maenalios mecum, mea tibia, uersus-- + saepibus in nostris paruam te roscida mala + (dux ego uester eram) uidi cum matre legentem. + alter ab undecimo tum me iam acceperat annus, + iam fragilis poteram a terra contingere ramos: + ut uidi, ut perii, ut me malus abstulit error! + incipe Maenalios mecum, mea tibia, uersus. + nunc scio quid sit Amor: duris in cotibus illum + aut Tmaros aut Rhodope aut extremi Garamantes + nec generis nostri puerum nec sanguinis edunt. + incipe Maenalios mecum, mea tibia, uersus. + saeuus Amor docuit natorum sanguine matrem + commaculare manus; crudelis tu quoque, mater: + crudelis mater magis, an puer improbus ille? + improbus ille puer; crudelis tu quoque, mater. + incipe Maenalios mecum, mea tibia, uersus. + nunc et ouis ultro fugiat lupus, aurea durae + mala ferant quercus, narcisso floreat alnus, + pinguia corticibus sudent electra myricae, + certent et cycnis ululae, sit Tityrus Orpheus, + Orpheus in siluis, inter delphinas Arion-- + incipe Maenalios mecum, mea tibia, uersus-- + omnia uel medium fiat mare. uiuite siluae: + praeceps aërii specula de montis in undas + deferar; extremum hoc munus morientis habeto. + desine Maenalios, iam desine, tibia, uersus. + Haec Damon: uos, quae responderit Alphesiboeus, + dicite, Pierides; non omnia possumus omnes. + Effer aquam et molli cinge haec altaria uitta, + uerbenasque adole pinguis et mascula tura, + coniugis ut magicis sanos auertere sacris + experiar sensus; nihil hic nisi carmina desunt. + ducite ab urbe domum, mea carmina, ducite Daphnin. + carmina uel caelo possunt deducere Lunam, + carminibus Circe socios mutauit Vlixi, + frigidus in pratis cantando rumpitur anguis. + ducite ab urbe domum, mea carmina, ducite Daphnin. + terna tibi haec primum triplici diuersa colore + licia circumdo, terque haec altaria circum + effigiem duco; numero deus impare gaudet. + ducite ab urbe domum, mea carmina, ducite Daphnin. + necte tribus nodis ternos, Amarylli, colores; + necte, Amarylli, modo et 'Veneris', dic, 'uincula necto.' + ducite ab urbe domum, mea carmina, ducite Daphnin. + limus ut hic durescit, et haec ut cera liquescit + uno eodemque igni, sic nostro Daphnis amore. + sparge molam et fragilis incende bitumine lauros. + Daphnis me malus urit, ego hanc in Daphnide laurum. + ducite ab urbe domum, mea carmina, ducite Daphnin. + talis amor Daphnin qualis cum fessa iuuencum + per nemora atque altos quaerendo bucula lucos + propter aquae riuum uiridi procumbit in ulua + perdita, nec serae meminit decedere nocti, + talis amor teneat, nec sit mihi cura mederi. + ducite ab urbe domum, mea carmina, ducite Daphnin. + has olim exuuias mihi perfidus ille reliquit, + pignora cara sui: quae nunc ego limine in ipso, + terra, tibi mando; debent haec pignora Daphnin. + ducite ab urbe domum, mea carmina, ducite Daphnin. + has herbas atque haec Ponto mihi lecta uenena + ipse dedit Moeris (nascuntur plurima Ponto); + his ego saepe lupum fieri et se condere siluis + Moerin, saepe animas imis excire sepulcris, + atque satas alio uidi traducere messis. + ducite ab urbe domum, mea carmina, ducite Daphnin. + fer cineres, Amarylli, foras riuoque fluenti + transque caput iace, nec respexeris. his ego Daphnin + adgrediar; nihil ille deos, nil carmina curat. + ducite ab urbe domum, mea carmina, ducite Daphnin. + aspice: corripuit tremulis altaria flammis + sponte sua, dum ferre moror, cinis ipse. bonum sit! + nescio quid certe est, et Hylax in limine latrat. + credimus? an, qui amant, ipsi sibi somnia fingunt? + parcite, ab urbe uenit, iam parcite carmina, Daphnis. + + +_113. 'In the sweat of thy face shalt thou eat bread'_ + + PATER ipse colendi + haud facilem esse uiam uoluit, primusque per artem + mouit agros curis acuens mortalia corda, + nec torpere graui passus sua regna ueterno. + ante Iouem nulli subigebant arua coloni; + ne signare quidem aut partiri limite campum + fas erat: in medium quaerebant, ipsaque tellus + omnia liberius nullo poscente ferebat. + ille malum uirus serpentibus addidit atris, + praedarique lupos iussit pontumque moueri, + mellaque decussit foliis ignemque remouit, + et passim riuis currentia uina repressit, + ut uarias usus meditando extunderet artis + paulatim, et sulcis frumenti quaereret herbam, + ut silicis uenis abstrusum excuderet ignem. + tunc alnos primum fluuii sensere cauatas; + nauita tum stellis numeros et nomina fecit + Pleiadas, Hyadas, claramque Lycaonis Arcton; + tum laqueis captare feras et fallere uisco + inuentum et magnos canibus circumdare saltus; + atque alius latum funda iam uerberat amnem + alta petens, pelagoque alius trahit umida lina; + tum ferri rigor atque argutae lammina serrae + (nam primi cuneis scindebant fissile lignum), + tum uariae uenere artes. labor omnia uicit + improbus et duris urgens in rebus egestas. + prima Ceres ferro mortalis uertere terram + instituit, cum iam glandes atque arbuta sacrae + deficerent siluae et uictum Dodona negaret. + mox et frumentis labor additus, ut mala culmos + esset robigo segnisque horreret in aruis + carduus; intereunt segetes, subit aspera silua, + lappaeque tribolique, interque nitentia culta + infelix lolium et steriles dominantur auenae. + quod nisi et adsiduis herbam insectabere rastris + et sonitu terrebis auis et ruris opaci + falce premes umbras uotisque uocaueris imbrem, + heu magnum alterius frustra spectabis aceruum, + concussaque famem in siluis solabere quercu. + + +_114. Solem quis dicere falsum audeat?_ + + SI uero solem ad rapidum lunasque sequentis + ordine respicies, numquam te crastina fallet + hora, neque insidiis noctis capiere serenae. + luna reuertentis cum primum colligit ignis, + si nigrum obscuro comprenderit aëra cornu, + maximus agricolis pelagoque parabitur imber; + at si uirgineum suffuderit ore ruborem, + uentus erit; uento semper rubet aurea Phoebe. + sin ortu quarto (namque is certissimus auctor) + pura neque obtunsis per caelum cornibus ibit, + totus et ille dies et qui nascentur ab illo + exactum ad mensem pluuia uentisque carebunt, + uotaque seruati soluent in litore nautae + Glauco et Panopeae et Inoo Melicertae. + sol quoque et exoriens et cum se condet in undas + signa dabit; solem certissima signa sequuntur, + et quae mane refert et quae surgentibus astris. + ille ubi nascentem maculis uariauerit ortum + conditus in nubem medioque refugerit orbe, + suspecti tibi sint imbres: namque urget ab alto + arboribusque satisque Notus pecorique sinister. + aut ubi sub lucem densa inter nubila sese + diuersi rumpent radii, aut ubi pallida surget + Tithoni croceum linquens Aurora cubile, + heu, male tum mitis defendet pampinus uuas; + tam multa in tectis crepitans salit horrida grando. + hoc etiam, emenso cum iam decedit Olympo, + profuerit meminisse magis; nam saepe uidemus + ipsius in uultu uarios errare colores: + caeruleus pluuiam denuntiat, igneus Euros; + sin maculae incipient rutilo immiscerier igni, + omnia tum pariter uento nimbisque uidebis + feruere. non illa quisquam me nocte per altum + ire neque ab terra moneat conuellere funem. + at si, cum referetque diem condetque relatum, + lucidus orbis erit, frustra terrebere nimbis + et claro siluas cernes Aquilone moueri. + denique, quid uesper serus uehat, unde serenas + uentus agat nubes, quid cogitet umidus Auster, + sol tibi signa dabit. solem quis dicere falsum + audeat? ille etiam caecos instare tumultus + saepe monet fraudemque et operta tumescere bella. + ille etiam exstincto miseratus Caesare Romam, + cum caput obscura nitidum ferrugine texit + impiaque aeternam timuerunt saecula noctem. + tempore quamquam illo tellus quoque et aequora ponti, + obscenaeque canes importunaeque uolucres + signa dabant. quotiens Cyclopum efferuere in agros + uidimus undantem ruptis fornacibus Aetnam, + flammarumque globos liquefactaque uoluere saxa! + armorum sonitum toto Germania caelo + audiit, insolitis tremuerunt motibus Alpes. + uox quoque per lucos uulgo exaudita silentis + ingens, et simulacra modis pallentia miris + uisa sub obscurum noctis, pecudesque locutae + (infandum!); sistunt amnes terraeque dehiscunt, + et maestum inlacrimat templis ebur aeraque sudant. + proluit insano contorquens uertice siluas + fluuiorum rex Eridanus camposque per omnis + cum stabulis armenta tulit. nec tempore eodem + tristibus aut extis fibrae apparere minaces + aut puteis manare cruor cessauit, et altae + per noctem resonare lupis ululantibus urbes. + non alias caelo ceciderunt plura sereno + fulgura nec diri totiens arsere cometae. + ergo inter sese paribus concurrere telis + Romanas acies iterum uidere Philippi; + nec fuit indignum superis bis sanguine nostro + Emathiam et latos Haemi pinguescere campos. + scilicet et tempus ueniet cum finibus illis + agricola incuruo terram molitus aratro + exesa inueniet scabra robigine pila, + aut grauibus rastris galeas pulsabit inanis, + grandiaque effossis mirabitur ossa sepulcris. + di patrii, Indigetes, et Romule Vestaque mater, + quae Tuscum Tiberim et Romana Palatia seruas, + hunc saltem euerso iuuenem succurrere saeclo + ne prohibete. satis iam pridem sanguine nostro + Laomedonteae luimus periuria Troiae. + iam pridem nobis caeli te regia, Caesar, + inuidet atque hominum queritur curare triumphos, + quippe ubi fas uersum atque nefas; tot bella per orbem, + tam multae scelerum facies, non ullus aratro + dignus honos, squalent abductis arua colonis, + et curuae rigidum falces conflantur in ensem. + hinc mouet Euphrates, illinc Germania bellum; + uicinae ruptis inter se legibus urbes + arma ferunt; saeuit toto Mars impius orbe; + ut cum carceribus sese effudere quadrigae, + addunt in spatio, et frustra retinacula tendens + fertur equis auriga neque audit currus habenas. + + +_115. Italia, io te saluto_ + + SED neque Medorum siluae, ditissima terra, + nec pulcher Ganges atque auro turbidus Hermus + laudibus Italiae certent, non Bactra neque Indi + totaque turiferis Panchaia pinguis harenis. + haec loca non tauri spirantes naribus ignem + inuertere satis immanis dentibus hydri, + nec galeis densisque uirum seges horruit hastis; + sed grauidae fruges et Bacchi Massicus umor + impleuere; tenent oleae armentaque laeta. + hinc bellator equus campo sese arduus infert, + hinc albi, Clitumne, greges et maxima taurus + uictima, saepe tuo perfusi flumine sacro, + Romanos ad templa deum duxere triumphos. + hic uer adsiduum atque alienis mensibus aestas: + bis grauidae pecudes, bis pomis utilis arbos. + at rabidae tigres absunt et saeua leonum + semina, nec miseros fallunt aconita legentis, + nec rapit immensos orbis per humum neque tanto + squameus in spiram tractu se colligit anguis. + adde tot egregias urbes operumque laborem, + tot congesta manu praeruptis oppida saxis + fluminaque antiquos subterlabentia muros. + an mare quod supra memorem, quodque adluit infra? + anne lacus tantos? te, Lari maxime, teque, + fluctibus et fremitu adsurgens, Benace, marino? + an memorem portus Lucrinoque addita claustra + atque indignatum magnis stridoribus aequor, + Iulia qua ponto longe sonat unda refuso + Tyrrhenusque fretis immittitur aestus Auernis? + haec eadem argenti riuos aerisque metalla + ostendit uenis atque auro plurima fluxit. + haec genus acre uirum, Marsos pubemque Sabellam + adsuetumque malo Ligurem Volscosque uerutos + extulit, haec Decios Fabios magnosque Camillos, + Scipiadas duros bello et te, maxime Caesar, + qui nunc extremis Asiae iam uictor in oris + imbellem auertis Romanis arcibus Indum. + salue, magna parens frugum, Saturnia tellus, + magna uirum: tibi res antiquae laudis et artis + ingredior sanctos ausus recludere fontis, + Ascraeumque cano Romana per oppida carmen. + + +_116. 'God made the country but man made the town'_ + + O FORTVNATOS nimium, sua si bona norint, + agricolas! quibus ipsa procul discordibus armis + fundit humo facilem uictum iustissima tellus; + si non ingentem foribus domus alta superbis + mane salutantum totis uomit aedibus undam, + nec uarios inhiant pulchra testudine postis + inlusasque auro uestis Ephyreiaque aera, + alba neque Assyrio fucatur lana ueneno, + nec casia liquidi corrumpitur usus oliui; + at secura quies et nescia fallere uita, + diues opum uariarum, at latis otia fundis + speluncae uiuique lacus, at frigida Tempe + mugitusque boum mollesque sub arbore somni + non absunt; illic saltus ac lustra ferarum, + et patiens operum exiguoque adsueta iuuentus, + sacra deum, sanctique patres; extrema per illos + Iustitia excedens terris uestigia fecit. + Me uero primum dulces ante omnia Musae, + quarum sacra fero ingenti percussus amore, + accipiant caelique uias et sidera monstrent, + defectus solis uarios lunaeque labores; + unde tremor terris, qua ui maria alta tumescant + obicibus ruptis rursusque in se ipsa residant, + quid tantum Oceano properent se tingere soles + hiberni, uel quae tardis mora noctibus obstet. + sin, has ne possim naturae accedere partis, + frigidus obstiterit circum praecordia sanguis, + rura mihi et rigui placeant in uallibus amnes, + flumina amem siluasque inglorius. o ubi campi + Spercheusque et uirginibus bacchata Lacaenis + Taygeta! o qui me gelidis conuallibus Haemi + sistat, et ingenti ramorum protegat umbra! + felix qui potuit rerum cognoscere causas, + atque metus omnis et inexorabile fatum + subiecit pedibus strepitumque Acherontis auari. + fortunatus et ille deos qui nouit agrestis + Panaque Siluanumque senem Nymphasque sorores. + illum non populi fasces, non purpura regum + flexit et infidos agitans discordia fratres, + aut coniurato descendens Dacus ab Histro, + non res Romanae perituraque regna; neque ille + aut doluit miserans inopem aut inuidit habenti. + quos rami fructus, quos ipsa uolentia rura + sponte tulere sua, carpsit, nec ferrea iura + insanumque forum aut populi tabularia uidit. + sollicitant alii remis freta caeca, ruuntque + in ferrum, penetrant aulas et limina regum; + hic petit excidiis urbem miserosque penatis, + ut gemma bibat et Sarrano dormiat ostro; + condit opes alius defossoque incubat auro; + hic stupet attonitus rostris, hunc plausus hiantem + per cuneos geminatus enim plebisque patrumque + corripuit; gaudent perfusi sanguine fratrum, + exsilioque domos et dulcia limina mutant + atque alio patriam quaerunt sub sole iacentem. + agricola incuruo terram dimouit aratro: + hinc anni labor, hinc patriam paruosque nepotes + sustinet, hinc armenta boum meritosque iuuencos. + nec requies, quin aut pomis exuberet annus + aut fetu pecorum aut Cerealis mergite culmi, + prouentuque oneret sulcos atque horrea uincat. + uenit hiems: teritur Sicyonia baca trapetis, + glande sues laeti redeunt, dant arbuta siluae; + et uarios ponit fetus autumnus, et alte + mitis in apricis coquitur uindemia saxis. + interea dulces pendent circum oscula nati, + casta pudicitiam seruat domus, ubera uaccae + lactea demittunt, pinguesque in gramine laeto + inter se aduersis luctantur cornibus haedi. + ipse dies agitat festos fususque per herbam, + ignis ubi in medio et socii cratera coronant, + te libans, Lenaee, uocat pecorisque magistris + uelocis iaculi certamina ponit in ulmo, + corporaque agresti nudant praedura palaestra. + hanc olim ueteres uitam coluere Sabini, + hanc Remus et frater, sic fortis Etruria creuit + scilicet et rerum facta est pulcherrima Roma, + septemque una sibi muro circumdedit arces. + ante etiam sceptrum Dictaei regis et ante + impia quam caesis gens est epulata iuuencis, + aureus hanc uitam in terris Saturnus agebat; + necdum etiam audierant inflari classica, necdum + impositos duris crepitare incudibus ensis. + + +_117. Exordium_ + + TE quoque, magna Pales, et te memorande canemus + pastor ab Amphryso, uos, siluae amnesque Lycaei. + cetera, quae uacuas tenuissent carmine mentes, + omnia iam uulgata: quis aut Eurysthea durum, + aut inlaudati nescit Busiridis aras? + cui non dictus Hylas puer et Latonia Delos + Hippodameque umeroque Pelops insignis eburno, + acer equis? temptanda uia est, qua me quoque possim + tollere humo uictorque uirum uolitare per ora. + primus ego in patriam mecum, modo uita supersit, + Aonio rediens deducam uertice Musas; + primus Idumaeas referam tibi, Mantua, palmas, + et uiridi in campo templum de marmore ponam + propter aquam, tardis ingens ubi flexibus errat + Mincius et tenera praetexit harundine ripas. + in medio mihi Caesar erit templumque tenebit: + illi uictor ego et Tyrio conspectus in ostro + centum quadriiugos agitabo ad flumina currus. + cuncta mihi Alpheum linquens lucosque Molorchi + cursibus et crudo decernet Graecia caestu. + ipse caput tonsae foliis ornatus oliuae + dona feram. iam nunc sollemnis ducere pompas + ad delubra iuuat caesosque uidere iuuencos, + uel scaena ut uersis discedat frontibus utque + purpurea intexti tollant aulaea Britanni. + in foribus pugnam ex auro solidoque elephanto + Gangaridum faciam uictorisque arma Quirini, + atque hic undantem bello magnumque fluentem + Nilum ac nauali surgentis aere columnas. + addam urbes Asiae domitas pulsumque Niphaten + fidentemque fuga Parthum uersisque sagittis, + et duo rapta manu diuerso ex hoste tropaea + bisque triumphatas utroque ab litore gentis. + stabunt et Parii lapides, spirantia signa, + Assaraci proles demissaeque ab Ioue gentis + nomina, Trosque parens et Troiae Cynthius auctor. + Inuidia infelix furias amnemque seuerum + Cocyti metuet tortosque Ixionis anguis + immanemque rotam et non exsuperabile saxum. + interea Dryadum siluas saltusque sequamur + intactos, tua, Maecenas, haud mollia iussa. + te sine nil altum mens incohat: en age segnis + rumpe moras; uocat ingenti clamore Cithaeron, + Taygetique canes domitrixque Epidaurus equorum, + et uox adsensu nemorum ingeminata remugit. + mox tamen ardentis accingar dicere pugnas + Caesaris et nomen fama tot ferre per annos + Tithoni prima quot abest ab origine Caesar. + + +_118. Orpheus and Eurydice_ + + AT chorus aequalis Dryadum clamore supremos + implerunt montis; flerunt Rhodopeiae arces + altaque Pangaea et Rhesi Mauortia tellus + atque Getae atque Hebrus et Actias Orithyia. + ipse caua solans aegrum testudine amorem + te, dulcis coniunx, te solo in litore secum, + te ueniente die, te decedente canebat. + Taenarias etiam fauces, alta ostia Ditis, + et caligantem nigra formidine lucum + ingressus, manisque adiit regemque tremendum + nesciaque humanis precibus mansuescere corda. + at cantu commotae Erebi de sedibus imis + umbrae ibant tenues simulacraque luce carentum, + quam multa in foliis auium se milia condunt, + uesper ubi aut hibernus agit de montibus imber, + matres atque uiri defunctaque corpora uita + magnanimum heroum, pueri innuptaeque puellae, + impositique rogis iuuenes ante ora parentum, + quos circum limus niger et deformis harundo + Cocyti tardaque palus inamabilis unda + alligat et nouies Styx interfusa coercet. + quin ipsae stupuere domus atque intima Leti + Tartara caeruleosque implexae crinibus anguis + Eumenides, tenuitque inhians tria Cerberus ora, + atque Ixionii uento rota constitit orbis. + iamque pedem referens casus euaserat omnis, + redditaque Eurydice superas ueniebat ad auras + pone sequens (namque hanc dederat Proserpina legem), + cum subita incautum dementia cepit amantem, + ignoscenda quidem, scirent si ignoscere manes: + restitit, Eurydicenque suam iam luce sub ipsa + immemor heu! uictusque animi respexit. ibi omnis + effusus labor atque immitis rupta tyranni + foedera, terque fragor stagnis auditus Auerni. + illa, 'quis et me,' inquit, 'miseram et te perdidit, Orpheu, + quis tantus furor? en iterum crudelia retro + fata uocant conditque natantia lumina somnus. + iamque uale: feror ingenti circumdata nocte + inualidasque tibi tendens, heu non tua, palmas.' + dixit et ex oculis subito, ceu fumus in auras + commixtus tenuis, fugit diuersa, neque illum + prensantem nequiquam umbras et multa uolentem + dicere praeterea uidit; nec portitor Orci + amplius obiectam passus transire paludem. + quid faceret? quo se rapta bis coniuge ferret? + quo fletu manis, quae numina uoce moueret? + illa quidem Stygia nabat iam frigida cumba. + septem illum totos perhibent ex ordine mensis + rupe sub aëria deserti ad Strymonis undam + flesse sibi, et gelidis haec euoluisse sub astris, + mulcentem tigris et agentem carmine quercus; + qualis populea maerens philomela sub umbra + amissos queritur fetus, quos durus arator + obseruans nido implumis detraxit; at illa + flet noctem, ramoque sedens miserabile carmen + integrat, et maestis late loca questibus implet. + nulla Venus, non ulli animum flexere hymenaei: + solus Hyperboreas glacies Tanaimque niualem + aruaque Riphaeis numquam uiduata pruinis + lustrabat, raptam Eurydicen atque inrita Ditis + dona querens: spretae Ciconum quo munere matres + inter sacra deum nocturnique orgia Bacchi + discerptum latos iuuenem sparsere per agros. + tum quoque marmorea caput a ceruice reuulsum + gurgite cum medio portans Oeagrius Hebrus + uolueret, Eurydicen uox ipsa et frigida lingua, + a miseram Eurydicen! anima fugiente uocabat; + Eurydicen toto referebant flumine ripae.' + + +_119. The Aeneid_ + +_a_ + +_To Venus, to prosper his Aeneid_ + + SI mihi susceptum fuerit decurrere munus, + O Paphon, o sedes quae colis Idalias, + Troius Aeneas Romana per oppida digno + iam tandem ut tecum carmine uectus eat: + non ego ture modo aut picta tua templa tabella + ornabo et puris serta feram manibus-- + corniger hos aries humilis et maxima taurus + uictima sacrato sparget honore focos: + marmoreusque tibi, tibi mille coloribus ales + in morem picta stabit Amor pharetra. + adsis o Cytherea: tuos te Caesar Olympo + et Surrentini litoris ara uocat. + +_b_ + +_A Cancelled Proem to the Aeneid_ + + ILLE ego qui quondam gracili modulatus auena + carmen, et egressus siluis uicina coegi + ut quamuis auido parerent arua colono, + gratum opus agricolis: at nunc horrentia Martis. + + + + +Q. HORATIVS FLACCVS + + 65-8 B.C. + + +_120. Romanae fidicen lyrae_ + + QVEM tu, Melpomene, semel + nascentem placido lumine uideris, + illum non labor Isthmius + clarabit pugilem, non equos inpiger + + curru ducet Achaico + uictorem, neque res bellica Deliis + ornatum foliis ducem, + quod regum tumidas contuderit minas, + + ostendet Capitolio: + sed quae Tibur aquae fertile praefluunt, + et spissae nemorum comae + fingent Aeolio carmine nobilem. + + Romae principis urbium + dignatur suboles inter amabilis + uatum ponere me choros, + et iam dente minus mordeor inuido. + + o testudinis aureae + dulcem quae strepitum, Pieri, temperas, + o mutis quoque piscibus + donatura cycni, si libeat, sonum, + + totum muneris hoc tui est, + quod monstror digito praterenuntium + Romanae fidicen lyrae: + quod spiro et placeo, si placeo, tuom est. + + +_121. Song Makes Immortal_ + + NE forte credas interitura quae + longe sonantem natus ad Aufidum + non ante uolgatas per artis + uerba loquor socianda chordis: + + non, si priores Maeonius tenet + sedes Homerus, Pindaricae latent + Ceaeque et Alcaei minaces + Stesichoriue graues Camenae: + + nec siquid olim lusit Anacreon + deleuit aetas; spirat adhuc amor + uiuuntque conmissi calores + Aeoliae fidibus puellae. + + non sola comptos arsit adulteri + crinis et aurum uestibus illitum + mirata regalisque cultus + et comites Helene Lacaena, + + primusue Teucer tela Cydonio + direxit arcu; non semel Ilios + uexata; non pugnauit ingens + Idomeneus Sthenelusue solus + + dicenda Musis proelia; non ferox + Hector uel acer Deiphobus grauis + excepit ictus pro pudicis + coniugibus puerisque primus. + + uixere fortes ante Agamemnona + multi; sed omnes inlacrimabiles + urgentur ignotique longa + nocte, carent quia uate sacro. + + paulum sepultae distat inertiae + celata uirtus--non ego te meis + chartis inornatum sileri + totue tuos patiar labores + + impune, Lolli, carpere liuidas + obliuiones. est animus tibi + rerumque prudens et secundis + temporibus dubiisque rectus, + + uindex auarae fraudis et abstinens + ducentis ad se cuncta pecuniae, + consulque non unius anni, + sed quotiens bonus atque fidus + + iudex honestum praetulit utili, + reiecit alto dona nocentium + uoltu, per obstantis cateruas + explicuit sua uictor arma. + + non possidentem multa uocaueris + recte beatum: rectius occupat + nomen beati qui deorum + muneribus sapienter uti + + duramque callet pauperiem pati + peiusque leto flagitium timet, + non ille pro caris amicis + aut patria timidus perire. + + +_122. Spring: An Invitation to Vergil_ + + IAM ueris comites, quae mare temperant, + inpellunt animae lintea Thraciae, + iam nec prata rigent nec fluuii strepunt + hiberna niue turgidi. + + nidum ponit, Ityn flebiliter gemens, + infelix auis et Cecropiae domus + aeternum opprobrium, quod male barbaras + regum est ulta libidines. + + dicunt in tenero gramine pinguium + custodes ouium carmina fistula, + delectantque deum, cui pecus et nigri + colles Arcadiae placent. + + adduxere sitim tempora, Vergili: + sed pressum Calibus ducere Liberum + si gestis, iuuenum nobilium cliens, + nardo uina merebere. + + nardi paruos onyx eliciet cadum, + qui nunc Sulpiciis adcubat horreis, + spes donare nouas largus amaraque + curarum eluere efficax. + + ad quae si properas gaudia, cum tua + uelox merce ueni: non ego te meis + inmunem meditor tinguere poculis, + plena diues ut in domo. + + uerum pone moras et studium lucri, + nigrorumque memor, dum licet, ignium + misce stultitiam consiliis breuem: + dulce est desipere in loco. + + +_123. Winter_ + + VIDES ut alta stet niue candidum + Soracte nec iam sustineant onus + siluae laborantes geluque + flumina constiterint acuto? + + dissolue frigus ligna super foco + large reponens atque benignius + deprome quadrimum Sabina, + o Thaliarche, merum diota. + + permitte diuis cetera, qui simul + strauere uentos aequore feruido + deproeliantis, nec cupressi + nec ueteres agitantur orni. + + quid sit futurum cras, fuge quaerere, et + quem Fors dierum cumque dabit, lucro + adpone nec dulcis amores + sperne, puer, neque tu choreas, + + donec uirenti canities abest + morosa. nunc et campus et areae + lenesque sub noctem susurri + conposita repetantur hora, + + nunc et latentis proditor intumo + gratus puellae risus ab angulo + pignusque dereptum lacertis + aut digito male pertinaci. + + +_124. To Venus_ + + O VENVS regina Cnidi Paphique, + sperne dilectam Cypron et uocantis + ture te multo Glycerae decoram + transfer in aedem. + + feruidus tecum puer et solutis + Gratiae zonis properentque Nymphae + et parum comis sine te luuentas + Mercuriusque. + + +_125. 'What slender youth...'_ + + QVIS multa gracilis te puer in rosa + perfusus liquidis urget odoribus + grato, Pyrrha, sub antro? + cui flauam religas comam + + simplex munditiis? heu quotiens fidem + mutatosque deos flebit et aspera + nigris aequora uentis + emirabitur insolens, + + qui nunc te fruitur credulus aurea, + qui semper uacuam, semper amabilem + sperat, nescius aurae + fallacis. miseri, quibus + + intemptata nites. me tabula sacer + uotiua paries indicat uuida + suspendisse potenti + uestimenta maris deo. + + +_126. Amoris Integratio_ + + 'DONEC gratus eram tibi + nec quisquam potior bracchia candidae + ceruici iuuenis dabat, + Persarum uigui rege beatior.' + + 'donec non alia magis + arsisti neque erat Lydia post Chloen, + multi Lydia nominis, + Romana uigui clarior Ilia.' + + 'me nunc Thressa Chloe regit, + dulcis docta modos et citharae sciens, + pro qua non metuam mori, + si parcent animae fata superstiti.' + + 'me torret face mutua + Thurini Calais filius Ornyti, + pro quo bis patiar mori, + si parcent puero fata superstiti.' + + 'quid si prisca redit Venus + diductosque iugo cogit aeneo? + si flaua excutitur Chloe + reiectaeque patet ianua Lydiae?' + + 'quamquam sidere pulcrior + ille est, tu leuior cortice et inprobo + iracundior Hadria: + tecum uiuere amem, tecum obeam lubens.' + + +_127. Si jeunesse savait, si vieillesse pouvait_ + + O CRVDELIS adhuc et Veneris muneribus potens, + insperata tuae cum ueniet pluma superbiae, + et, quae nunc umeris inuolitant, deciderint comae, + nunc et qui color est puniceae flore prior rosae, + + mutatus, Ligurine, in faciem uerterit hispidam, + dices 'heu', quotiens te in speculo uideris alterum, + 'quae mens est hodie, cur eadem non puero fuit + uel cur his animis incolumes non redeunt genae?' + + +_128. The Latter End of Lyce_ + + AVDIVERE, Lyce, di mea uota, di + audiuere, Lyce: fis anus et tamen + uis formosa uideri + ludisque et bibis impudens + + et cantu tremulo pota Cupidinem + lentum sollicitas. ille uirentis et + doctae psallere Chiae + pulcris excubat in genis. + + inportunus enim transuolat aridas + quercus et refugit te quia luridi + dentes, te quia rugae + turpant et capitis niues. + + nec Coae referunt iam tibi purpurae + nec cari lapides tempora, quae semel + notis condita fastis + inclusit uolucris dies. + + quo fugit uenus, heu, quoue color, decens + quo motus? quid habes illius, illius, + quae spirabat amores, + quae me surpuerat mihi + + felix post Cinaram notaque et artium + gratarum facies? sed Cinarae breuis + annos fata dederunt, + seruatura diu parem + + cornicis uetulae temporibus Lycen, + possent ut iuuenes uisere feruidi + multo non sine risu + dilapsam in cineres facem. + + +_129. He Abandons the Lists of Love_ + + VIXI puellis nuper idoneus + et militaui non sine gloria; + nunc arma defunctumque bello + barbiton hic paries habebit, + + laeuom marinae qui Veneris latus + custodit. hic, hic ponite lucida + funalia et uectis et arcus + oppositis foribus minacis. + + o quae beatam diua tenes Cyprum et + Memphin carentem Sithonia niue, + regina, sublimi flagello + tange Chloen semel arrogantem. + + +_130. Rursus bella moues?_ + + INTERMISSA, Venus, diu + rursus bella moues? parce, precor, precor. + non sum qualis eram bonae + sub regno Cinarae. desine, dulcium + + mater saeua Cupidinum, + circa lustra decem flectere mollibus + iam durum imperiis: abi, + quo blandae iuuenum te reuocant preces. + + tempestiuius in domum + Pauli purpureis ales oloribus + commissabere Maximi, + si torrere iecur quaeris idoneum; + + namque et nobilis et decens + et pro sollicitis non tacitus reis + et centum puer artium + late signa feret militiae tuae, + + et, quandoque potentior + largi muneribus riserit aemuli, + Albanos prope te lacus + ponet marmoream sub trabe citrea. + + illic plurima naribus + duces tura lyraeque et Berecyntiae + delectabere tibiae + mixtis carminibus non sine fistula; + + illic bis pueri die + numen cum teneris uirginibus tuom + laudantes pede candido + in morem Salium ter quatient humum. + + me nec femina nec puer + iam nec spes animi credula mutui + nec certare iuuat mero + nec uincire nouis tempora floribus. + + sed cur heu, Ligurine, cur + manat rara meas lacrima per genas? + cur facunda parum decoro + inter uerba cadit lingua silentio? + + nocturnis ego somniis + iam captum teneo, iam uolucrem sequor + te per gramina Martii + campi, te per aquas, dure, uolubilis. + + +_131. A Bachelor Festival_ + + MARTIIS caelebs quid agam kalendis, + quid uelint flores et acerra turis + plena miraris positusque carbo in + caespite uiuo. + + docte sermones utriusque linguae, + uoueram dulcis epulas et album + Libero caprum prope funeratus + arboris ictu. + + hic dies anno redeunte festus + corticem adstrictum pice dimouebit + amphorae fumum bibere institutae + consule Tullo. + + sume, Maecenas, cyathos amici + sospitis centum et uigiles lucernas + profer in lucem: procul omnis esto + clamor et ira. + + mitte ciuilis super Vrbe curas: + occidit Daci Cotisonis agmen, + Medus infestus sibi luctuosis + dissidet armis, + + seruit Hispanae uetus hostis orae + Cantaber, sera domitus catena, + iam Scythae laxo meditantur arcu + cedere campis. + + neglegens, ne qua populus laboret, + parce priuatus nimium cauere et + dona praesentis cape laetus horae et + linque seuera. + + +_132. A Retreat for Old Age_ + + SEPTIMI, Gadis aditure mecum et + Cantabrum indoctum iuga ferre nostra et + barbaras Syrtis, ubi Maura semper + aestuat unda: + + Tibur Argeo positum colono + sit meae sedes utinam senectae, + sit modus lasso maris et uiarum + militiaeque: + + unde si Parcae prohibent iniquae, + dulce pellitis ouibus Galaesi + flumen et regnata petam Laconi + rura Phalantho. + + ille terrarum mihi praeter omnis + angulus ridet, ubi non Hymetto + mella decedunt uiridique certat + baca Venafro. + + uer ubi longum tepidasque praebet + Iuppiter brumas et amicus Aulon + fertili Baccho minimum Falernis + inuidet uuis; + + ille te mecum locus et beatae + postulant arces: ibi tu calentem + debita sparges lacrima fauillam + uatis amici. + + +_133. Welcome home to Pompeius_ + + O SAEPE mecum tempus in ultimum + deducte Bruto militiae duce, + quis te redonauit Quiritem + dis patriis Italoque caelo, + + Pompei, meorum prime sodalium? + cum quo morantem saepe diem mero + fregi, coronatus nitentis + malobathro Syrio capillos. + + tecum Philippos et celerem fugam + sensi relicta non bene parmula, + cum fracta uirtus, et minaces + turpe solum tetigere mento; + + sed me per hostis Mercurius celer + denso pauentem sustulit aere, + te rursus in bellum resorbens + unda fretis tulit aestuosis. + + ergo obligatam redde Ioui dapem + longaque fessum militia latus + depone sub lauru mea nec + parce cadis tibi destinatis. + + obliuioso leuia Massico + ciboria exple, funde capacibus + unguenta de conchis. quis udo + deproperare apio coronas + + curatue myrto? quem Venus arbitrum + dicet bibendi? non ego sanius + bacchabor Edonis: recepto + dulce mihi furere est amico. + + +_134. Eheu fugaces_ + + EHEV fugaces, Postume, Postume, + labuntur anni nec pietas moram + rugis et instanti senectae + adferet indomitaeque morti; + + non, si trecenis quotquot eunt dies, + amice, places inlacrimabilem + Plutona tauris, qui ter amplum + Geryonen Tityonque tristi + + conpescit unda, scilicet omnibus + quicumque terrae munere uescimur + enauiganda, siue reges + siue inopes erimus coloni. + + frustra cruento marte carebimus + fractisque rauci fluctibus Hadriae, + frustra per autumnos nocentem + corporibus metuemus austrum: + + uisendus ater flumine languido + Cocytos errans et Danai genus + infame damnatusque longi + Sisyphus Aeolides laboris: + + linquenda tellus et domus et placens + uxor, neque harum quas colis arborum + te praeter inuisas cupressos + ulla breuem dominum sequetur. + + absumet heres Caecuba dignior + seruata centum clauibus et mero + tinguet pauimentum superbus + pontificum potiore cenis. + + +_135. An Invitation to Maecenas_ + + TYRRHENA regum progenies, tibi + non ante uerso lene merum cado + cum flore, Maecenas, rosarum et + pressa tuis balanus capillis + + iamdudum apud me est: eripe te morae + nec semper udum Tibur et Aefulae + decliue contempleris aruom et + Telegoni iuga parricidae. + + fastidiosam desere copiam et + molem propinquam nubibus arduis, + omitte mirari beatae + fumum et opes strepitumque Romae. + + plerumque gratae diuitibus uices + mundaeque paruo sub lare pauperum + cenae sine aulaeis et ostro + sollicitam explicuere frontem. + + iam clarus occultum Andromedae pater + ostendit ignem, iam Procyon furit + et stella uesani Leonis + sole dies referente siccos; + + iam pastor umbras cum grege languido + riuomque fessus quaerit et horridi + dumeta Siluani, caretque + ripa uagis taciturna uentis. + + tu ciuitatem quis deceat status + curas et urbi sollicitus times, + quid Seres et regnata Cyro + Bactra parent Tanaisque discors. + + prudens futuri temporis exitum + caliginosa nocte premit deus, + ridetque si mortalis ultra + fas trepidat. quod adest memento + + conponere aequos; cetera fluminis + ritu feruntur, nunc medio alueo + cum pace delabentis Etruscum + in mare, nunc lapides adesos + + stirpisque raptas et pecus et domos + uoluentis una, non sine montium + clamore uicinaeque siluae, + cum fera diluuies quietos + + irritat amnis. ille potens sui + laetusque deget cui licet in diem + dixisse 'uixi'. cras uel atra + nube polum Pater occupato + + uel sole puro; non tamen irritum + quodcumque retro est efficiet neque + diffinget infectumque reddet + quod fugiens semel hora uexit. + + Fortuna saeuo laeta negotio et + ludum insolentem ludere pertinax + transmutat incertos honores, + nunc mihi nunc alii benigna. + + laudo manentem; si celeris quatit + pennas, resigno quae dedit et mea + uirtute me inuoluo probamque + pauperiem sine dote quaero. + + non est meum, si mugiat Africis + malus procellis, ad miseras preces + decurrere et uotis pacisci + ne Cypriae Tyriaeque merces + + addant auaro diuitias mari: + tunc me biremis praesidio scaphae + tutum per Aegaeos tumultus + aura feret geminusque Pollux. + + +_136. Pia Testa_ + + O NATA mecum consule Manlio, + seu tu querelas siue geris iocos + seu rixam et insanos amores + seu facilem, pia testa, somnum, + + quocumque lectum nomine Massicum + seruas, moueri digna bono die, + descende Coruino iubente + promere languidiora uina. + + non ille, quamquam Socraticis madet + sermonibus, te negleget horridus: + narratur et prisci Catonis + saepe mero caluisse uirtus. + + tu lene tormentum ingenio admoues + plerumque duro, tu sapientium + curas et arcanum iocoso + consilium retegis Lyaeo, + + tu spem reducis mentibus anxiis + uirisque et addis cornua pauperi + post te neque iratos trementi + regum apices neque militum arma. + + te Liber et si laeta aderit Venus + segnesque nodum soluere Gratiae + uiuaeque producent lucernae, + dum rediens fugat astra Phoebus. + + +_137. High and Low, Rich and Poor_ + + ODI profanum uolgus et arceo. + fauete linguis: carmina non prius + audita Musarum sacerdos + uirginibus puerisque canto. + + regum timendorum in proprios greges, + reges in ipsos imperium est Iouis, + clari Giganteo triumpho, + cuncta supercilio mouentis. + + est ut uiro uir latius ordinet + arbusta sulcis, hic generosior + descendat in campum petitor, + moribus hic meliorque fama + + contendat, illi turba clientium + sit maior: aequa lege Necessitas + sortitur insignis et imos, + omne capax mouet urna nomen. + + destrictus ensis cui super inpia + ceruice pendet, non Siculae dapes + dulcem elaborabunt saporem, + non auium citharaeque cantus + + somnum reducent: somnus agrestium + lenis uirorum non humilis domos + fastidit umbrosamque ripam, + non Zephyris agitata Tempe. + + desiderantem quod satis est neque + tumultuosum sollicitat mare + nec saeuos Arcturi cadentis + impetus aut orientis Haedi, + + non uerberatae grandine uineae + fundusque mendax, arbore nunc aquas + culpante, nunc torrentia agros + sidera, nunc hiemes iniquas. + + contracta pisces aequora sentiunt + iactis in altum molibus: huc frequens + caementa demittit redemptor + cum famulis dominusque terrae + + fastidiosus: sed Timor et Minae + scandunt eodem quo dominus, neque + decedit aerata triremi et + post equitem sedet atra Cura. + + quodsi dolentem nec Phrygius lapis + nec purpurarum sidere clarior + delenit usus nec Falerna + uitis Achaemeniumque costum, + + cur inuidendis postibus et nouo + sublime ritu moliar atrium? + cur ualle permutem Sabina + diuitias operosiores? + + +_138. The Strenuous Life_ + + ANGVSTAM amice pauperiem pati + robustus acri militia puer + condiscat et Parthos ferocis + uexet eques metuendus hasta + + uitamque sub diuo et trepidis agat + in rebus. illum ex moenibus hosticis + matrona bellantis tyranni + prospiciens et adulta uirgo + + suspiret, eheu, ne rudis agminum + sponsus lacessat regius asperum + tactu leonem, quem cruenta + per medias rapit ira caedis. + + dulce et decorum est pro patria mori: + mors et fugacem persequitur uirum, + nec parcit inbellis iuuentae + poplitibus timidoue tergo. + + Virtus, repulsae nescia sordidae, + intaminatis fulget honoribus, + nec sumit aut ponit securis + arbitrio popularis aurae: + + Virtus, recludens inmeritis mori + caelum, negata temptat iter uia + coetusque uolgaris et udam + spernit humum fugiente penna. + + est et fideli tuta silentio + merces: uetabo, qui Cereris sacrum + uolgarit arcanae, sub isdem + sit trabibus fragilemue mecum + + soluat phaselon. saepe Diespiter + neglectus incesto addidit integrum: + raro antecedentem scelestum + deseruit pede Poena claudo. + + +_139. The Path of the Just_ + + IVSTVM et tenacem propositi uirum + non ciuium ardor praua iubentium, + non uoltus instantis tyranni + mente quatit solida neque Auster, + + dux inquieti turbidus Hadriae, + nec fulminantis magna manus Iouis: + si fractus inlabatur orbis, + inpauidum ferient ruinae. + + hac arte Pollux et uagus Hercules + enisus arces attigit igneas + quos inter Augustus recumbens + purpureo bibit ore nectar; + + hac te merentem, Bacche pater, tuae + uexere tigres indocili iugum + collo trahentes, hac Quirinus + Martis equis Acheronta fugit, + + gratum elocuta consiliantibus + Iunone diuis: 'Ilion, Ilion + fatalis incestusque iudex + et mulier peregrina uertit + + in puluerem, ex quo destituit deos + mercede pacta Laomedon, mihi + castaeque damnatum Mineruae + cum populo et duce fraudulento. + + iam nec Lacaenae splendet adulterae + famosus hospes nec Priami domus + periura pugnacis Achiuos + Hectoreis opibus refringit, + + nostrisque ductum seditionibus + bellum resedit; protinus et grauis + iras et inuisum nepotem, + Troica quem peperit sacerdos, + + Marti redonabo; illum ego lucidas + inire sedes, discere nectaris + sucos et adscribi quietis + ordinibus patiar deorum. + + dum longus inter saeuiat Ilion + Romamque pontus, qualibet exsules + in parte regnanto beati, + dum Priami Paridisque busto + + insultet armentum et catulos ferae + celent inultae, stet Capitolium + fulgens triumphatisque possit + Roma ferox dare iura Medis. + + horrenda late nomen in ultimas + extendat oras, qua medius liquor + secernit Europen ab Afro, + qua tumidus rigat arua Nilus, + + aurum inrepertum et sic melius situm, + cum terra celat, spernere fortior + quam cogere humanos in usus + omne sacrum rapiente dextra. + + quicumque mundo terminus obstitit, + hunc tanget armis, uisere gestiens + qua parte debacchentur ignes, + qua nebulae pluuiique rores. + + sed bellicosis fata Quiritibus + hac lege dico, ne nimium pii + rebusque fidentes auitae + tecta uelint reparare Troiae. + + Troiae renascens alite lugubri + fortuna tristi clade iterabitur + ducente uictricis cateruas + coniuge me Iouis et sorore. + + ter si resurgat murus aeneus + auctore Phoebo, ter pereat meis + excisus Argiuis, ter uxor + capta uirum puerosque ploret.' + + non hoc iocosae conueniet lyrae-- + quo, Musa, tendis? desine peruicax + referre sermones deorum et + magna modis tenuare paruis. + + +_140. Pollio_ + + MOTVM ex Metello consule ciuicum + bellique causas et uitia et modos + ludumque Fortunae grauisque + principum amicitias et arma + + nondum expiatis uncta cruoribus, + periculosae plenum opus aleae, + tractas et incedis per ignis + suppositos cineri doloso. + + paulum seuerae musa tragoediae + desit theatris: mox ubi publicas + res ordinaris, grande munus + Cecropio repetes coturno, + + insigne maestis praesidium reis + et consulenti, Pollio, curiae, + cui laurus aeternos honores + Delmatico peperit triumpho. + + iam nunc minaci murmure cornuum + perstringis auris, iam litui strepunt, + iam fulgor armorum fugacis + terret equos equitumque uoltus. + + audire magnos iam uideor duces + non indecoro puluere sordidos, + et cuncta terrarum subacta + praeter atrocem animum Catonis. + + Iuno et deorum quisquis amicior + Afris inulta cesserat impotens + tellure, uictorum nepotes + rettulit inferias Iugurthae. + + quis non Latino sanguine pinguior + campus sepulcris inpia proelia + testatur auditumque Medis + Hesperiae sonitum ruinae? + + qui gurges aut quae flumina lugubris + ignara belli? quod mare Dauniae + non decolorauere caedes? + quae caret ora cruore nostro? + + sed ne relictis, Musa procax, iocis + Ceae retractes munera neniae, + mecum Dionaeo sub antro + quaere modos leuiore plectro. + + +_141. Regulus_ + + CAELO tonantem credidimus Iouem + regnare; praesens diuos habebitur + Augustus adiectis Britannis + imperio grauibusque Persis. + + milesne Crassi coniuge barbara + turpis maritus uixit et hostium + (pro curia inuersique mores!) + consenuit socerorum in armis + + sub rege Medo Marsus et Apulus, + anciliorum et nominis et togae + oblitus aeternaeque Vestae, + incolumi Ioue et urbe Roma? + + hoc cauerat mens prouida Reguli + dissentientis condicionibus + foedis et exemplo trahenti + perniciem ueniens in aeuom, + + si non perirent immiserabilis + captiua pubes. 'signa ego Punicis + adfixa delubris et arma + militibus sine caede,' dixit, + + 'derepta uidi, uidi ego ciuium + retorta tergo bracchia libero + portasque non clausas et arua + Marte coli populata nostro. + + auro repensus scilicet acrior + miles redibit. flagitio additis + damnum; neque amissos colores + lana refert medicata fuco, + + nec uera uirtus, cum semel excidit, + curat reponi deterioribus. + si pugnat extricata densis + cerua plagis, erit ille fortis + + qui perfidis se credidit hostibus + et Marte Poenos proteret altero, + qui lora restrictis lacertis + sensit iners timuitque mortem. + + hic, unde uitam sumeret inscius, + pacem duello miscuit. o pudor, + o magna Carthago, probrosis + altior Italiae ruinis!' + + fertur pudicae coniugis osculum + paruosque natos ut capitis minor + ab se remouisse et uirilem + toruos humi posuisse uoltum: + + donec labantis consilio patres + firmaret auctor numquam alias dato + interque maerentis amicos + egregius properaret exsul. + + atqui sciebat quae sibi barbarus + tortor pararet: non aliter tamen + dimouit obstantis propinquos + et populum reditus morantem + + quam si clientum longa negotia + diiudicata lite relinqueret + tendens Venafranos in agros + aut Lacedaemonium Tarentum. + + +_142. Cleopatra_ + + NVNC est bibendum, nunc pede libero + pulsanda tellus; nunc Saliaribus + ornare puluinar deorum + tempus erat dapibus, sodales. + + antehac nefas depromere Caecubum + cellis auitis, dum Capitolio + regina dementis ruinas + funus et imperio parabat + + contaminato cum grege turpium + morbo uirorum, quidlibet inpotens + sperare fortunaque dulci + ebria. sed minuit furorem + + uix una sospes nauis ab ignibus, + mentemque lymphatam Mareotico + redegit in ueros timores + Caesar ab Italia uolantem + + remis adurgens, accipiter uelut + mollis columbas aut leporem citus + uenator in campis niualis + Haemoniae, daret ut catenis + + fatale monstrum. quae generosius + perire quaerens nec muliebriter + expauit ensem nec latentis + classe cita reparauit oras; + + ausa et iacentem uisere regiam + uoltu sereno, fortis et asperas + tractare serpentis, ut atrum + corpore conbiberet uenenum, + + deliberata morte ferocior, + saeuis Liburnis scilicet inuidens + priuata deduci superbo + non humilis mulier triumpho. + + +_143. Augustus returns in triumph_ + + HERCVLIS ritu modo dictus, o plebs, + morte uenalem petiisse laurum + Caesar Hispana repetit penatis + uictor ab ora. + + unico gaudens mulier marito + prodeat iustis operata sacris + et soror clari ducis et decorae + supplice uitta + + uirginum matres iuuenumque nuper + sospitum; uos, o pueri et puellae + iam uirum expertae, male inominatis + parcite uerbis. + + hic dies uere mihi festus atras + eximet curas: ego nec tumultum + nec mori per uim metuam tenente + Caesare terras. + + i, pete unguentum, puer, et coronas + et cadum Marsi memorem duelli, + Spartacum siqua potuit uagantem + fallere testa. + + dic et argutae properet Neaerae + murreum nodo cohibere crinem; + si per inuisum mora ianitorem + fiet, abito. + + lenit albescens animos capillus + litium et rixae cupidos proteruae; + non ego hoc ferrem calidus iuuenta + consule Planco. + + +_144. Deliverance from Death_ + + ILLE et nefasto te posuit die + quicumque primum, et sacrilega manu + produxit, arbos, in nepotum + perniciem opprobriumque pagi; + + illum et parentis crediderim sui + fregisse ceruicem et penetralia + sparsisse nocturno cruore + hospitis; ille uenena Colcha + + et quidquid usquam concipitur nefas + tractauit, agro qui statuit meo + te, triste lignum, te caducum + in domini caput inmerentis. + + quid quisque uitet, numquam homini satis + cautum est in horas: nauita Bosporum + Poenus perhorrescit neque ultra + caeca timet subeunda fata: + + miles sagittas et celerem fugam + Parthi, catenas Parthus et Italum + robur; sed inprouisa leti + uis rapuit rapietque gentis. + + quam paene furuae regna Proserpinae + et iudicantem uidimus Aeacum + sedesque discriptas piorum et + Aeoliis fidibus querentem + + Sappho puellis de popularibus + et te sonantem plenius aureo, + Alcaee, plectro dura nauis, + dura fugae mala, dura belli! + + utrumque sacro digna silentio + mirantur umbrae dicere, sed magis + pugnas et exactos tyrannos + densum umeris bibit aure uolgus. + + quid mirum, ubi illis carminibus stupens + demittit atras belua centiceps + auris et intorti capillis + Eumenidum recreantur angues? + + quin et Prometheus et Pelopis parens + dulci laborum decipitur sono + nec curat Orion leones + aut timidos agitare lyncas. + + +_145. Bandusia_ + + O FONS Bandusiae splendidior uitro, + dulci digne mero non sine floribus, + cras donaberis haedo, + cui frons turgida cornibus + + primis et uenerem et proelia destinat: + frustra, nam gelidos inficiet tibi + rubro sanguine riuos + lasciui suboles gregis. + + te flagrantis atrox hora Caniculae + nescit tangere, tu frigus amabile + fessis uomere tauris + praebes et pecori uago. + + fies nobilium tu quoque fontium, + me dicente cauis inpositam ilicem + saxis, unde loquaces + lymphae desiliunt tuae. + + +_146. Mens Aequa_ + + AEQVAM memento rebus in arduis + seruare mentem, non secus in bonis + ab insolenti temperatam + laetitia, moriture Delli, + + seu maestus omni tempore uixeris + seu te in remoto gramine per dies + festos reclinatum bearis + interiore nota Falerni. + + quo pinus ingens albaque populus + umbram hospitalem consociare amant + ramis? quid obliquo laborat + lympha fugax trepidare riuo? + + huc uina et unguenta et nimium breuis + flores amoenae ferre iube rosae, + dum res et aetas et sororum + fila trium patiuntur atra. + + cedes coemptis saltibus et domo + uillaque flauos quam Tiberis lauit, + cedes et exstructis in altum + diuitiis potietur heres. + + diuesne prisco natus ab Inacho + nil interest an pauper et infima + de gente sub diuo moreris: + uictima nil miserantis Orci. + + omnes eodem cogimur, omnium + uersatur urna serius ocius + sors exitura et nos in aeternum + exsilium inpositura cumbae. + + +_147. Pindar_ + + PINDARVM quisquis studet aemulari, + Iulle, ceratis ope Daedalea + nititur pennis uitreo daturus + nomina ponto. + + monte decurrens uelut amnis, imbres + quem super notas aluere ripas, + feruet inmensusque ruit profundo + Pindarus ore, + + laurea donandus Apollinari, + seu per audacis noua dithyrambos + uerba deuoluit numerisque fertur + lege solutis, + + seu deos regesque canit deorum + sanguen et per quos cecidere iusta + morte Centauri, cecidit tremendae + flamma Chimaerae, + + siue quos Elea domum reducit + palma caelestis pugilemue equomue + dicit et centum potiore signis + munere donat, + + flebili sponsae iuuenemue raptum + plorat et uiris animumque moresque + aureos educit in astra nigroque + inuidet Orco. + + multa Dircaeum leuat aura cycnum, + tendit, Antoni, quotiens in altos + nubium tractus: ego apis Matinae + more modoque + + grata carpentis thyma per laborem + plurimum circa nemus uuidique + Tiburis ripas operosa paruos + carmina fingo. + + concines maiore poeta plectro + Caesarem, quandoque trahet ferocis + per sacrum cliuom merita decorus + fronde Sygambros; + + quo nihil maius meliusue terris + fata donauere bonique diui + nec dabunt, quamuis redeant in aurum + tempora priscum. + + concines laetosque dies et Vrbis + publicum ludum super inpetrato + fortis Augusti reditu forumque + litibus orbum. + + tum meae, siquid loquar audiendum, + uocis accedet bona pars et 'o sol + pulcer, o laudande!' canam recepto + Caesare felix. + + terque, dum procedit, 'io triumphe,' + non semel dicemus, 'io triumphe' + ciuitas omnis dabimusque diuis + tura benignis. + + te decem tauri totidemque uaccae, + me tener soluet uitulus, relicta + matre qui largis iuuenescit herbis + in mea uota, + + fronte curuatos imitatus ignis + tertium lunae referentis ortum, + qua notam duxit, niueus uideri, + cetera fuluos. + + +_148. The Daughters of Danaus_ + + MERCVRI, nam te docilis magistro + mouit Amphion lapides canendo, + tuque, testudo, resonare septem + callida neruis, + + nec loquax olim neque grata. nunc et + diuitum mensis et amica templis, + dic modos, Lyde quibus obstinatas + adplicet auris, + + quae uelut latis equa trima campis + ludit exsultim metuitque tangi + nuptiarum expers et adhuc proteruo + cruda marito. + + tu potes tigris comitesque siluas + ducere et riuos celeris morari; + cessit immanis tibi blandienti + ianitor aulae + + Cerberus, quamuis furiale centum + muniant angues caput eius atque + spiritus taeter saniesque manet + ore trilingui; + + quin et Ixion Tityosque uoltu + risit inuito, stetit urna paulum + sicca, dum grato Danai puellas + carmine mulces. + + audiat Lyde scelus atque notas + uirginum poenas et inane lymphae + dolium fundo pereuntis imo + seraque fata, + + quae manent culpas etiam sub Orco. + inpiae nam (quid potuere maius?), + inpiae sponsos potuere duro + perdere ferro. + + una de multis face nuptiali + digna periurum fuit in parentem + splendide mendax et in omne uirgo + nobilis aeuom, + + 'surge,' quae dixit iuueni marito, + 'surge, ne longus tibi somnus unde + non times detur; socerum et scelestas + falle sorores; + + quae uelut nactae uitulos leaenae + singulos, eheu, lacerant: ego illis + mollior nec te feriam neque intra + claustra tenebo. + + me pater saeuis oneret catenis, + quod uiro clemens misero peperci, + me uel extremos Numidarum in agros + classe releget: + + i pedes quo te rapiunt et aurae, + dum fauet nox et Venus, i secundo + omine et nostri memorem sepulcro + scalpe querelam.' + + +_149. To Vergil: on the Death of Quintilius_ + + QVIS desiderio sit pudor aut modus + tam cari capitis? praecipe lugubris + cantus, Melpomene, cui liquidam pater + uocem cum cithara dedit. + + ergo Quintilium perpetuos sopor + urget? cui Pudor et Iustitiae soror, + incorrupta Fides, nudaque Veritas + quando ullum inueniet parem? + + multis ille bonis flebilis occidit, + nulli flebilior quam tibi, Vergili. + tu frustra pius heu non ita creditum + poscis Quintilium deos. + + quid? si Threicio blandius Orpheo + auditam moderere arboribus fidem, + num uanae redeat sanguis imagini, + quam uirga semel horrida + + non lenis precibus fata recludere + nigro conpulerit Mercurius gregi? + durum: sed leuius fit patientia + quidquid corrigere est nefas. + + +_150. Beatus unicis Sabinis_ + + NON ebur neque aureum + mea renidet in domo lacunar, + non trabes Hymettiae + premunt columnas ultima recisas + + Africa, neque Attali + ignotus heres regiam occupaui, + nec Laconicas mihi + trahunt honestae purpuras clientae. + + at fides et ingeni + benigna uena est pauperemque diues + me petit: nihil supra + deos lacesso nec potentem amicum + + largiora flagito, + satis beatus unicis Sabinis. + truditur dies die + nouaeque pergunt interire lunae: + + tu secanda marmora + locas sub ipsum funus et sepulcri + inmemor struis domos + marisque Bais obstrepentis urges + + summouere litora, + parum locuples continente ripa; + quid quod usque proximos + reuellis agri terminos et ultra + + limites clientium + salis auarus? pellitur paternos + in sinu ferens deos + et uxor et uir sordidosque natos. + + nulla certior tamen + rapacis Orci sede destinata + aula diuitem manet + erum. quid ultra tendis? aequa tellus + + pauperi recluditur + regumque pueris, nec satelles Orci + callidum Promethea + reuexit auro captus: hic superbum + + Tantalum atque Tantali + genus coercet, hic leuare functum + pauperem laboribus + uocatus atque non uocatus audit. + + +_151. A Hard Winter_ + + HORRIDA tempestas caelum contraxit et imbres + niuesque deducunt Iouem; nunc mare, nunc siluae + Threicio Aquilone sonant. rapiamus, amici, + occasionem de die: dumque uirent genua + et decet, obducta soluatur fronte senectus. + tu uina Torquato moue consule pressa meo. + cetera mitte loqui: deus haec fortasse benigna + reducet in sedem uice. nunc et Achaemenio + perfundi nardo iuuat et fide Cyllenea + leuare diris pectora sollicitudinibus, + nobilis ut grandi cecinit Centaurus alumno: + 'inuicte, mortalis dea nate puer Thetide, + te manet Assaraci tellus, quam frigida parui + findunt Scamandri flumina lubricus et Simois, + unde tibi reditum certo subtemine Parcae + rupere, nec mater domum caerula te reuehet: + illic omne malum uino cantuque leuato, + deformis aegrimoniae dulcibus adloquiis.' + + +_152. Two Poems on the Return of Spring_ + +_i_ + + SOLVITVR acris hiems grata uice ueris et Fauoni + trahuntque siccas machinae carinas, + ac neque iam stabulis gaudet pecus aut arator igni + nec prata canis albicant pruinis. + + iam Cytherea choros ducit Venus imminente luna + iunctaeque Nymphis Gratiae decentes + alterno terram quatiunt pede, dum grauis Cyclopum + Volcanus ardens uisit officinas. + + nunc decet aut uiridi nitidum caput impedire myrto + aut flore terrae quem ferunt solutae, + nunc et in umbrosis Fauno decet immolare lucis, + seu poscat agna siue malit haedo. + + pallida Mors aequo pulsat pede pauperum tabernas + regumque turris. o beate Sesti, + uitae summa breuis spem nos uetat incohare longam; + iam te premet nox fabulaeque Manes + + et domus exilis Plutonia; quo simul mearis, + nec regna uini sortiere talis + nec tenerum Lycidan mirabere, quo calet iuuentus + nunc omnis et mox uirgines tepebunt. + +_ii_ + + Diffugere niues, redeunt iam gramina campis + arboribusque comae; + mutat terra uices et decrescentia ripas + flumina praetereunt; + + Gratia cum Nymphis geminisque sororibus audet + ducere nuda choros: + inmortalia ne speres, monet annus et almum + quae rapit hora diem. + + frigora mitescunt Zephyris, uer proterit aestas + interitura, simul + pomifer autumnus fruges effuderit, et mox + bruma recurrit iners. + + damna tamen celeres reparant caelestia lunae: + nos ubi decidimus + quo pius Aeneas, quo Tullus diues et Ancus, + puluis et umbra sumus. + + quis scit an adiciant hodiernae crastina summae + tempora di superi? + cuncta manus auidas fugient heredis amico + quae dederis animo. + + cum semel occideris et de te splendida Minos + fecerit arbitria, + non, Torquate, genus, non te facundia, non te + restituet pietas; + + infernis neque enim tenebris Diana pudicum + liberat Hippolytum + nec Lethaea ualet Theseus abrumpere caro + uincula Perithoo. + + +_153. Horace's Monument_ + + EXEGI monumentum aere perennius + regalique situ pyramidum altius, + quod non imber edax, non Aquilo impotens + possit diruere aut innumerabilis + + annorum series et fuga temporum: + non omnis moriar multaque pars mei + uitabit Libitinam; usque ego postera + crescam laude recens, dum Capitolium + + scandet cum tacita uirgine pontifex; + dicar, qua uiolens obstrepit Aufidus + et qua pauper aquae Daunus agrestium + regnauit populorum, ex humili potens, + + princeps Aeolium carmen ad Italos + deduxisse modos. sume superbiam + quaesitam meritis et mihi Delphica + lauro cinge uolens, Melpomene, comam. + + + + +ALBIVS TIBVLLVS + + 55-19 B.C. + + +_154. Love in the Valley_ + + DIVITIAS alius fuluo sibi congerat auro + et teneat culti iugera multa soli, + quem labor adsiduus uicino terreat hoste, + Martia cui somnos classica pulsa fugent: + me mea paupertas uita traducat inerti, + dum meus adsiduo luceat igne focus. + ipse seram teneras maturo tempore uites + rusticus et facili grandia poma manu: + nec Spes destituat sed frugum semper aceruos + praebeat et pleno pinguia musta lacu. + nam ueneror, seu stipes habet desertus in agris + seu uetus in triuio florida serta lapis: + et quodcumque mihi pomum nouus educat annus, + libatum agricolae ponitur ante deo. + flaua Ceres, tibi sit nostro de rure corona + spicea, quae templi pendeat ante fores; + pomosisque ruber custos ponatur in hortis + terreat ut saeua falce Priapus auis. + uos quoque, felicis quondam, nunc pauperis agri + custodes, fertis munera uestra, Lares. + tunc uitula innumeros lustrabat caesa iuuencos: + nunc agna exigui est hostia parua soli. + agna cadet uobis, quam circum rustica pubes + clamet 'io messes et bona uina date.' + iam mihi, iam possim contentus uiuere paruo + nec semper longae deditus esse uiae, + sed Canis aestiuos ortus uitare sub umbra + arboris ad riuos praetereuntis aquae. + nec tamen interdum pudeat tenuisse bidentem + aut stimulo tardos increpuisse boues; + non agnamue sinu pigeat fetumue capellae + desertum oblita matre referre domum. + at uos exiguo pecori, furesque lupique, + parcite: de magno praeda petenda grege. + hinc ego pastoremque meum lustrare quot annis + et placidam soleo spargere lacte Palem. + adsitis, diui, neu uos e paupere mensa + dona nec e puris spernite fictilibus.-- + fictilia antiquus primum sibi fecit agrestis + pocula, de facili composuitque luto.-- + non ego diuitias patrum fructusque requiro, + quos tulit antiquo condita messis auo: + parua seges satis est; satis est requiescere lecto + si licet et solito membra leuare toro. + quam iuuat immitis uentos audire cubantem + et dominam tenero continuisse sinu: + aut, gelidas hibernus aquas cum fuderit Auster, + securum somnos imbre iuuante sequi! + hoc mihi contingat: sit diues iure, furorem + qui maris et tristis ferre potest pluuias. + o quantum est auri pereat prius atque smaragdi, + quam fleat ob nostras ulla puella uias. + te bellare decet terra, Messalla, marique, + ut domus hostilis praeferat exuuias: + me retinent uinctum formosae uincla puellae, + et sedeo duras ianitor ante fores. + non ego laudari curo, mea Delia: tecum + dum modo sim, quaeso segnis inersque uocer: + te spectem, suprema mihi cum uenerit hora, + te teneam moriens deficiente manu. + flebis in arsuro positum me, Delia, lecto, + tristibus et lacrimis oscula mixta dabis. + flebis: non tua sunt duro praecordia ferro + uincta, nec in tenero stat tibi corde silex. + illo non iuuenis poterit de funere quisquam + lumina, non uirgo sicca referre domum. + tu manis ne laede meos, sed parce solutis + crinibus et teneris, Delia, parce genis. + interea, dum fata sinunt, iungamus amores: + iam ueniet tenebris Mors adoperta caput; + iam subrepet iners aetas, nec amare decebit + dicere nec cano blanditias capite. + nunc leuis est tractanda uenus, dum frangere postis + non pudet et rixas inseruisse iuuat. + hic ego dux milesque bonus: uos, signa tubaeque, + ite procul, cupidis uulnera ferte uiris, + ferte et opes: ego composito securus aceruo + dites despiciam despiciamque famem. + + +_155. Lines Written in Sickness at Corcyra_ + + IBITIS Aegaeas sine me, Messalla, per undas, + o utinam memores ipse cohorsque mei! + me tenet ignotis aegrum Phaeacia terris: + abstineas auidas Mors modo nigra manus. + abstineas, Mors atra, precor: non hic mihi mater + quae legat in maestos ossa perusta sinus, + non soror, Assyrios cineri quae dedat odores + et fleat effusis ante sepulcra comis, + Delia non usquam quae, me cum mitteret urbe, + dicitur ante omnis consuluisse deos. + illa sacras pueri sortis ter sustulit: illi + rettulit e trinis omnia certa puer. + cuncta dabant reditus: tamen est deterrita numquam + quin fleret nostras respiceretque uias. + ipse ego solator, cum iam mandata dedissem, + quaerebam tardas anxius usque moras. + aut ego sum causatus auis aut omina dira + Saturniue sacram me tenuisse diem. + o quotiens ingressus iter mihi tristia dixi + offensum in porta signa dedisse pedem! + audeat inuito ne quis discedere Amore, + aut sciat egressum se prohibente deo. + quid tua nunc Isis mihi, Delia, quid mihi prosunt + illa tua totiens aera repulsa manu, + quidue, pie dum sacra colis, pureque lauari + te, memini, et puro secubuisse toro? + nunc, dea, nunc succurre mihi (nam posse mederi + picta docet templis multa tabella tuis), + ut mea uotiuas persoluens Delia uoces + ante sacras lino tecta fores sedeat, + bisque die resoluta comas tibi dicere laudes + insignis turba debeat in Pharia. + at mihi contingat patrios celebrare Penatis + reddereque antiquo menstrua tura Lari. + quam bene Saturno uiuebant rege, priusquam + tellus in longas est patefacta uias! + nondum caeruleas pinus contempserat undas, + effusum uentis praebueratque sinum, + nec uagus ignotis repetens compendia terris + presserat externa nauita merce ratem. + illo non ualidus subiit iuga tempore taurus, + non domito frenos ore momordit equus, + non domus ulla fores habuit, non fixus in agris, + qui regeret certis finibus arua, lapis. + ipsae mella dabant quercus, ultroque ferebant + obuia securis ubera lactis oues. + non acies, non ira fuit, non tela nec ensem + immiti saeuus duxerat arte faber. + nunc Ioue sub domino caedes et uulnera semper, + nunc mare, nunc leti mille repente uiae. + parce, pater. timidum non me periuria terrent, + non dicta in sanctos impia uerba deos. + quod si fatalis iam nunc expleuimus annos, + fac lapis inscriptis stet super ossa notis: + HIC IACET IMMITI CONSVMPTVS MORTE TIBVLLVS, + MESSALLAM TERRA DVM SEQVITVRQVE MARI. + sed me, quod facilis tenero sum semper Amori, + ipsa Venus campos ducet in Elysios. + hic choreae cantusque uigent, passimque uagantes + dulce sonant tenui gutture carmen aues; + fert casiam non culta seges, totosque per agros + floret odoratis terra benigna rosis; + ac iuuenum series teneris immixta puellis + ludit, et adsidue proelia miscet amor. + illic est, cuicumque rapax Mors uenit amanti, + et gerit insigni myrtea serta coma. + at scelerata iacet sedes in nocte profunda + abdita, quam circum flumina nigra sonant: + Tisiphoneque impexa feros pro crinibus anguis + saeuit et huc illuc impia turba fugit; + tum niger in porta per centum Cerberus ora + stridet et aeratas excubat ante fores. + illic Iunonem temptare Ixionis ausi + uersantur celeri noxia membra rota; + porrectusque nouem Tityos per iugera terrae + adsiduas atro uiscere pascit auis. + Tantalus est illic, et circum stagna: sed acrem + iam iam poturi deserit unda sitim; + et Danai proles, Veneris quod numina laesit, + in caua Lethaeas dolia portat aquas. + illic sit quicumque meos uiolauit amores, + optauit lentas et mihi militias. + at tu casta precor maneas, sanctique pudoris + adsideat custos sedula semper anus. + haec tibi fabellas referat positaque lucerna + deducat plena stamina longa colu; + at circa grauibus pensis adfixa puella + paulatim somno fessa remittat opus. + tunc ueniam subito, nec quisquam nuntiet ante, + sed uidear caelo missus adesse tibi. + tunc mihi, qualis eris longos turbata capillos, + obuia nudato, Delia, curre pede. + hoc precor, hunc illum nobis Aurora nitentem + Luciferum roseis candida portet equis. + + +_156. A Shattered Dream of Love_ + + ASPER eram et bene discidium me ferre loquebar: + at mihi nunc longe gloria fortis abest. + namque agor ut per plana citus sola uerbere turben + quem celer adsueta uersat ab arte puer. + ure ferum et torque, libeat ne dicere quicquam + magnificum post haec: horrida uerba doma. + parce tamen, per te furtiui foedera lecti, + per uenerem quaeso compositumque caput. + ille ego cum tristi morbo defessa iaceres + te dicor uotis eripuisse neci: + ipseque te circum lustraui sulpure puro, + carmine cum magico praecinuisset anus; + ipse procuraui ne possent saeua nocere + somnia, ter sancta deueneranda mola; + ipse ego uelatus filo tunicisque solutis + uota nouem Triuiae nocte silente dedi. + omnia persolui: fruitur nunc alter amore, + et precibus felix utitur ille meis. + at mihi felicem uitam, si salua fuisses, + fingebam demens et renuente deo: + 'rura colam, frugumque aderit mea Delia custos, + area dum messis sole calente teret, + aut mihi seruabit plenis in lintribus uuas + pressaque ueloci candida musta pede. + consuescet numerare pecus; consuescet amantis + garrulus in dominae ludere uerna sinu. + illa deo sciet agricolae pro uitibus uuam, + pro segete spicas, pro grege ferre dapem. + illa regat cunctos, illi sint omnia curae: + at iuuet in tota me nihil esse domo. + huc ueniet Messalla meus, cui dulcia poma + Delia selectis detrahat arboribus: + et, tantum uenerata uirum, bene edulia curet, + huic paret atque epulas ipsa ministra gerat.' + haec mihi fingebam, quae nunc Eurusque Notusque + iactat odoratos uota per Armenios. + saepe ego temptaui curas depellere uino: + at dolor in lacrimas uerterat omne merum. + saepe aliam tenui: sed iam cum gaudia adirem, + admonuit dominae deseruitque Venus. + tunc me discedens deuotum femina dixit, + a pudet, et narrat scire nefanda meam. + non facit hoc uerbis, facie tenerisque lacertis + deuouet et flauis nostra puella comis. + talis ad Haemonium Nereis Pelea quondam + uecta est frenato caerula pisce Thetis. + haec nocuere mihi. quod adest huic diues amator + uenit in exitium callida lena meum. + sanguineas edat illa dapes atque ore cruento + tristia cum multo pocula felle bibat: + hanc uolitent animae circum sua fata querentes + semper, et e tectis strix uiolenta canat: + ipsa fame stimulante furens herbasque sepulcris + quaerat et a saeuis ossa relicta lupis; + currat et inguinibus nudis ululetque per urbes, + post agat e triuiis aspera turba canum. + eueniet; dat signa deus: sunt numina amanti, + saeuit et iniusta lege relicta Venus. + at tu quam primum sagae praecepta rapacis + desere: num donis uincitur omnis amor? + pauper erit praesto tibi semper: pauper adibit + primus et in tenero fixus erit latere; + pauper in angusto fidus comes agmine turbae + subicietque manus efficietque uiam: + pauper ad occultos furtim deducet amicos + uinclaque de niueo detrahet ipse pede. + heu canimus frustra nec uerbis uicta patescit + ianua sed plena est percutienda manu. + at tu, qui potior nunc es, mea furta timeto: + uersatur celeri Fors leuis orbe rotae. + non frustra quidam iam nunc in limine perstat + sedulus ac crebro prospicit ac refugit + et simulat transire domum, mox deinde recurrit + solus et ante ipsas exscreat usque fores. + nescio quid furtiuus amor parat. utere quaeso, + dum licet: in liquida nat tibi linter aqua. + + +_157. The Blessings of Peace_ + + QVIS fuit horrendos primus qui protulit ensis? + quam ferus et uere ferreus ille fuit! + tum caedes hominum generi, tum proelia nata, + tum breuior dirae mortis aperta uia est. + an nihil ille miser meruit, nos ad mala nostra + uertimus, in saeuas quod dedit ille feras? + diuitis hoc uitium est auri, nec bella fuerunt, + faginus astabat cum scyphus ante dapes. + non arces, non uallus erat, somnumque petebat + securus uarias dux gregis inter ouis. + tunc mihi uita foret uulgi nec tristia nossem + arma nec audissem corde micante tubam. + nunc ad bella trahor, et iam quis forsitan hostis + haesura in nostro tela gerit latere. + sed patrii seruate Lares: aluistis et idem, + cursarem uestros cum tener ante pedes. + neu pudeat prisco uos esse e stipite factos: + sic ueteris sedis incoluistis aui. + tunc melius tenuere fidem, cum paupere cultu + stabat in exigua ligneus aede deus. + hic placatus erat, seu quis libauerat uuam + seu dederat sanctae spicea serta comae: + atque aliquis uoti compos liba ipse ferebat + postque comes purum filia parua fauum. + stat uobis (aerata, Lares, depellite tela) + hostia de plena rustica porcus hara. + hanc pura cum ueste sequar myrtoque canistra + uincta geram, myrto uinctus et ipse caput. + sic placeam uobis: alius sit fortis in armis, + sternat et aduersos Marte fauente duces, + ut mihi potanti possit sua dicere facta + miles et in mensa pingere castra mero. + quis furor est atram bellis accersere Mortem? + imminet et tacito clam uenit illa pede. + non seges est infra, non uinea culta, sed audax + Cerberus et Stygiae nauita turpis aquae: + illic percussisque genis ustoque capillo + errat ad obscuros pallida turba lacus. + quin potius laudandus hic est quem prole parata + occupat in parua pigra senecta casa! + ipse suas sectatur ouis, at filius agnos, + et calidam fesso comparat uxor aquam. + sic ego sim, liceatque caput candescere canis + temporis et prisci facta referre senem. + interea pax arua colat. pax candida primum + duxit araturos sub iuga curua boues: + pax aluit uitis et sucos condidit uuae, + funderet ut nato testa paterna merum: + pace bidens uomerque nitent, at tristia duri + militis in tenebris occupat arma situs. + rusticus e luco reuehit, male sobrius ipse, + uxorem plaustro progeniemque domum. + sed ueneris tunc bella calent, scissosque capillos + femina, perfractas conqueriturque fores; + flet teneras subtusa genas: sed uictor et ipse + flet sibi dementes tam ualuisse manus. + at lasciuus Amor rixae mala uerba ministrat, + inter et iratum lentus utrumque sedet. + a lapis est ferrumque, suam quicumque puellam + uerberat: e caelo deripit ille deos. + sit satis e membris tenuem rescindere uestem, + sit satis ornatus dissoluisse comae, + sit lacrimas mouisse satis: quater ille beatus + quo tenera irato flere puella potest. + sed manibus qui saeuus erit, scutumque sudemque + is gerat et miti sit procul a Venere. + at nobis, Pax alma, ueni spicamque teneto, + profluat et pomis candidus ante sinus. + + +_158. A Rural Festival_ + + QVISQVIS adest, faueat: fruges lustramus et agros, + ritus ut a prisco traditus exstat auo. + Bacche, ueni, dulcisque tuis e cornibus uua + pendeat; et spicis tempora cinge, Ceres. + luce sacra requiescat humus, requiescat arator, + et graue suspenso uomere cesset opus. + soluite uincla iugis: nunc ad praesepia debent + plena coronato stare boues capite. + omnia sint operata deo: non audeat ulla + lanificam pensis imposuisse manum. + uos quoque abesse procul iubeo, discedat ab aris. + cui tulit hesterna gaudia nocte Venus. + casta placent superis: pura cum ueste uenite + et manibus puris sumite fontis aquam. + cernite fulgentis ut eat sacer agnus ad aras, + uinctaque post olea candida turba comas. + di patrii, purgamus agros, purgamus agrestis: + uos mala de nostris pellite limitibus, + neu seges eludat messem fallacibus herbis, + neu timeat celeris tardior agna lupos. + tunc nitidus plenis confisus rusticus agris + ingeret ardenti grandia ligna foco, + turbaque uernarum, saturi bona signa coloni, + ludet et ex uirgis exstruet ante casas. + euentura precor: uiden ut felicibus extis + significet placidos nuntia fibra deos? + nunc mihi fumosos ueteris proferte Falernos + consulis et Chio soluite uincla cado. + uina diem celebrent: non festa luce madere + est rubor, errantis et male ferre pedes. + sed 'bene Messallam' sua quisque ad pocula dicat, + nomen et absentis singula uerba sonent. + gentis Aquitanae celeber, Messalla, triumphis + et magna intonsis gloria uictor auis, + huc ades aspiraque mihi, dum carmine nostro + redditur agricolis gratia caelitibus. + rura cano rurisque deos: his uita magistris + desueuit querna pellere glande famem: + illi compositis primum docuere tigillis + exiguam uiridi fronde operire domum: + illi etiam tauros primi docuisse feruntur + seruitium et plaustro supposuisse rotam. + tum uictus abiere feri, tum consita pomus, + tum bibit inriguas fertilis hortus aquas, + aurea tum pressos pedibus dedit uua liquores + mixtaque securo est sobria lympha mero. + rure terunt messis, calidi cum sideris aestu + deponit flauas annua terra comas. + rure leuis uerno flores apis ingerit alueo, + compleat ut dulci sedula melle fauos. + agricola adsiduo primum satiatus aratro + cantauit certo rustica uerba pede, + et satur arenti primum est modulatus auena + carmen ut ornatos diceret ante deos; + agricola et minio suffusus, Bacche, rubenti + primus inexperta duxit ab arte choros. + huic datus a pleno memorabile munus ouili + dux pecoris curtas auxerat hircus opes. + rure puer uerno primum de flore coronam + fecit et antiquis imposuit Laribus. + rure etiam teneris curam exhibitura puellis + molle gerit tergo lucida uellus ouis. + hinc et femineus labor est, hinc pensa colusque, + fusus et adposito pollice uersat opus: + atque aliqua adsiduae textrix operata Mineruae + cantat, et applauso tela sonat latere. + ipse interque agnos interque armenta Cupido + natus et indomitas dicitur inter equas. + illic indocto primum se exercuit arcu: + ei mihi, quam doctas nunc habet ille manus! + nec pecudes, uelut ante, petit: fixisse puellas + gestit et audacis perdomuisse uiros. + hic iuueni detraxit opes, hic dicere iussit + limen ad iratae uerba pudenda senem: + hoc duce custodes furtim transgressa iacentis + ad iuuenem tenebris sola puella uenit, + et pedibus praetemptat iter suspensa timore, + explorat caecas cui manus ante uias. + a miseri, quos hic grauiter deus urget! at ille + felix, cui placidus leniter adflat Amor. + sancte, ueni dapibus festis, sed pone sagittas + et procul ardentis hinc precor abde faces. + uos celebrem cantate deum pecorique uocate + uoce: palam pecori, clam sibi quisque uocet. + aut etiam sibi quisque palam: nam turba iocosa + obstrepit et Phrygio tibia curua sono. + ludite: iam Nox iungit equos, currumque sequuntur + matris lasciuo sidera fulua choro, + postque uenit tacitus furuis circumdatus alis + Somnus et incerto Somnia nigra pede. + + +_159. In Honour of Messalinus, elected Guardian of the Sibylline +Oracles_ + + PHOEBE, faue: nouus ingreditur tua templa sacerdos: + huc, age, cum cithara carminibusque ueni. + nunc te uocalis impellere pollice chordas, + nunc precor ad laudes flectere uerba nouas. + ipse triumphali deuinctus tempora lauro, + dum cumulant aras, ad tua sacra ueni. + sed nitidus pulcerque ueni: nunc indue uestem + sepositam, longas nunc bene pecte comas, + qualem te memorant Saturno rege fugato + uictori laudes concinuisse Ioui. + tu procul euentura uides, tibi deditus augur + scit bene quid fati prouida cantet auis; + tuque regis sortis, per te praesentit haruspex, + lubrica signauit cum deus exta notis; + te duce Romanos numquam frustrata Sibylla, + abdita quae senis fata canit pedibus. + Phoebe, sacrae Messalinum sine tangere chartas + uatis, et ipse precor quid canat illa doce. + haec dedit Aeneae sortis, postquam ille parentem + dicitur et raptos sustinuisse deos, + nec fore credebat Romam, cum maestus ab alto + Ilion ardentis respiceretque Lares. + Romulus aeternae nondum formauerat urbis + moenia, consorti non habitanda Remo; + sed tunc pascebant herbosa Palatia uaccae + et stabant humiles in Iouis arce casae. + lacte madens illic suberat Pan ilicis umbrae + et facta agresti lignea falce Pales, + pendebatque uagi pastoris in arbore uotum, + garrula siluestri fistula sacra deo, + fistula cui semper decrescit harundinis ordo: + nam calamus cera iungitur usque minor. + at qua Velabri regio patet, ire solebat + exiguus pulsa per uada linter aqua. + illa saepe gregis diti placitura magistro + ad iuuenem festa est uecta puella die, + cum qua fecundi redierunt munera ruris, + caseus et niueae candidus agnus ouis. + 'Impiger Aenea, uolitantis frater Amoris, + Troica qui profugis sacra uehis ratibus, + iam tibi Laurentis adsignat Iuppiter agros, + iam uocat errantis hospita terra Lares. + illic sanctus eris cum te ueneranda Numici + unda deum caelo miserit indigitem. + ecce super fessas uolitat Victoria puppis; + tandem ad Troianos diua superba uenit. + ecce mihi lucent Rutulis incendia castris: + iam tibi praedico, barbare Turne, necem. + ante oculos Laurens castrum murusque Lauini est + Albaque ab Ascanio condita Longa duce. + te quoque iam uideo, Marti placitura sacerdos + Ilia, Vestalis deseruisse focos, + concubitusque tuos furtim uittasque iacentis + et cupidi ad ripas arma relicta dei. + carpite nunc, tauri, de septem montibus herbas + dum licet: hic magnae iam locus urbis erit. + Roma, tuum nomen terris fatale regendis, + qua sata de caelo prospicit arua Ceres, + quaque patent ortus et qua fluitantibus undis + Solis anhelantis abluit amnis equos. + Troia quidem tunc se mirabitur et sibi dicet + uos bene tam longa consuluisse uia. + uera cano: sic usque sacras innoxia laurus + uescar, et aeternum sit mihi uirginitas.' + haec cecinit uates et te sibi, Phoebe, uocauit, + iactauit fusas et caput ante comas. + quidquid Amalthea, quidquid Marpesia dixit + Herophile, Phyto Graia quod admonuit, + quaeque Aniena sacras Tiburs per flumina sortis + portarat sicco pertuleratque sinu-- + haec fore dixerunt belli mala signa cometen, + multus ut in terras deplueretque lapis: + atque tubas atque arma ferunt strepitantia caelo + audita et lucos praecinuisse fugam: + ipsum etiam Solem defectum lumine uidit + iungere pallentis nubilus annus equos, + et simulacra deum lacrimas fudisse tepentis + fataque uocalis praemonuisse boues. + haec fuerant olim: sed tu iam mitis, Apollo, + prodigia indomitis merge sub aequoribus, + et succensa sacris crepitet bene laurea flammis, + omine quo felix et sacer annus erit. + laurus ubi bona signa dedit, gaudete coloni; + distendet spicis horrea plena Ceres, + oblitus et musto feriet pede rusticus uuas, + dolia dum magni deficiantque lacus: + ac madidus baccho sua festa Palilia pastor + concinet: a stabulis tunc procul este lupi. + ille leuis stipulae sollemnis potus aceruos + accendet, flammas transilietque sacras. + et fetus matrona dabit, natusque parenti + oscula comprensis auribus eripiet, + nec taedebit auum paruo aduigilare nepoti + balbaque cum puero dicere uerba senem. + tunc operata deo pubes discumbet in herba, + arboris antiquae qua leuis umbra cadit; + aut e ueste sua tendent umbracula sertis + uincta, coronatus stabit et ipse calix. + at sibi quisque dapes et festas exstruet alte + caespitibus mensas caespitibusque torum. + ingeret hic potus iuuenis maledicta puellae, + postmodo quae uotis inrita facta uelit: + nam ferus ille suae plorabit sobrius idem + et se iurabit mente fuisse mala. + pace tua pereant arcus pereantque sagittae, + Phoebe, modo in terris erret inermis Amor. + ars bona: sed postquam sumpsit sibi tela Cupido, + heu, heu, quam multis ars dedit ista malum! + et mihi praecipue, iaceo cum saucius annum + et (faueo morbo cum iuuat ipse dolor) + usque cano Nemesin, sine qua uersus mihi nullus + uerba potest iustos aut reperire pedes. + at tu, nam diuum seruat tutela poetas, + praemoneo, uati parce, puella, sacro, + ut Messalinum celebrem, cum, praemia belli, + ante suos currus oppida uicta feret, + ipse gerens laurus: lauro deuinctus agresti + miles 'io' magna uoce 'triumphe' canet. + tunc Messalla meus pia det spectacula turbae + et plaudat curru praetereunte pater. + adnue: sic tibi sint intonsi, Phoebe, capilli, + sic tua perpetuo sit tibi casta soror. + + +_160. He appeals to Nemesis by the Memory of her dead Sister_ + + CASTRA Macer sequitur: tenero quid fiet Amori? + sit comes et collo fortiter arma gerat? + et seu longa uirum terrae uia seu uaga ducent + aequora, cum telis ad latus ire uolet? + ure, puer, quaeso, tua qui ferus otia liquit, + atque iterum erronem sub tua signa uoca. + quod si militibus parces, erit hic quoque miles. + ipse leuem galea qui sibi portet aquam. + castra peto, ualeatque Venus ualeantque puellae: + et mihi sunt uires et mihi laeta tuba est. + magna loquor, sed magnifice mihi magna locuto + excutiunt clausae fortia uerba fores. + iuraui quotiens rediturum ad limina numquam! + cum bene iuraui, pes tamen ipse redit. + acer Amor, fractas utinam tua tela sagittas, + si licet, exstinctas aspiciamque faces! + tu miserum torques, tu me mihi dira precari + cogis et insana mente nefanda loqui. + iam mala finissem leto, sed credula uitam + spes fouet et fore cras semper ait melius. + spes alit agricolas, spes sulcis credit aratis + semina quae magno faenore reddat ager: + haec laqueo uolucres, haec captat harundine piscis, + cum tenuis hamos abdidit ante cibus: + spes etiam ualida solatur compede uinctum: + crura sonant ferro, sed canit inter opus: + spes facilem Nemesim spondet mihi, sed negat illa. + ei mihi, ne uincas, dura puella, deam. + parce, per immatura tuae precor ossa sororis: + sic bene sub tenera parua quiescat humo. + illa mihi sancta est, illius dona sepulcro + et madefacta meis serta feram lacrimis, + illius ad tumulum fugiam supplexque sedebo + et mea cum muto fata querar cinere. + non feret usque suum te propter flere clientem: + illius uerbis, sis mihi lenta ueto: + ne tibi neglecti mittant mala somnia manes, + maestaque sopitae stet soror ante torum, + qualis ab excelsa praeceps delapsa fenestra + uenit ad infernos sanguinolenta lacus. + desino, ne dominae luctus renouentur acerbi: + non ego sum tanti, ploret ut illa semel. + nec lacrimis oculos digna est foedare facetos: + lena nocet nobis, ipsa puella bona est. + lena necat miserum Phryne furtimque tabellas + occulto portans itque reditque sinu: + saepe, ego cum dominae dulcis a limine duro + agnosco uoces, haec negat esse domi: + saepe, ubi nox mihi promissa est, languere puellam + nuntiat aut aliquas extimuisse minas. + tunc morior curis, tunc mens mihi perdita fingit, + quisue meam teneat, quot teneatue modis: + tunc tibi, lena, precor diras: satis anxia uiuas, + mouerit e uotis pars quotacumque deos. + + + + +DOMITIVS MARSVS + + circa 19 B.C. + + +_161. On the Death, in the same year, of Vergil and Tibullus_ + + TE quoque Vergilio comitem non aequa, Tibulle, + Mors iuuenem campos misit ad Elysios, + ne foret aut elegis mollis qui fleret amores + aut caneret forti regia bella pede. + + + + +SEXTVS PROPERTIVS + + 47-15 B.C. + + +_162. His Birthplace_ + + QVALIS et unde genus, qui sint mihi, Tulle, Penates + quaeris pro nostra semper amicitia. + si, Perusine, tibi patriae sunt nota sepulcra, + Italiae duris funera temporibus, + cum Romana suos egit discordia ciuis; + (sic, mihi praecipue, puluis Etrusca, dolor, + tu proiecta mei perpessa es membra propinqui, + tu nullo miseri contegis ossa solo) + proxima supposito contingens Vmbria campo + me genuit terris fertilis uberibus. + + +_163. His Place in Poetry_ + + CALLIMACHI Manes et Coi sacra Philetae, + in uestrum quaeso me sinite ire nemus. + primus ego ingredior puro de fonte sacerdos + Itala per Graios orgia ferre choros. + dicite, quo pariter carmen tenuastis in antro? + quoue pede ingressi? quamue bibistis aquam? + a ualeat, Phoebum quicumque moratur in armis! + exactus tenui pumice uersus eat,-- + quo me Fama leuat terra sublimis, et a me + nata coronatis Musa triumphat equis, + et mecum in curru parui uectantur Amores, + scriptorumque meas turba secuta rotas. + quid frustra missis in me certatis habenis? + non datur ad Musas currere lata uia. + multi, Roma, tuas laudes annalibus addent, + qui finem imperii Bactra futura canent. + sed, quod pace legas, opus hoc de monte Sororum + detulit intacta pagina nostra uia. + mollia, Pegasides, date uestro serta poetae: + non faciet capiti dura corona meo. + at mihi quod uiuo detraxerit inuida turba, + post obitum duplici faenore reddet Honos; + omnia post obitum fingit maiora uetustas: + maius ab exsequiis nomen in ora uenit. + nam quis equo pulsas abiegno nosceret arces, + fluminaque Haemonio comminus isse uiro, + Idaeum Simoenta, Iouis cum prole Scamandro, + Hectora per campos ter maculasse rotas? + Deiphobumque Helenumque et Polydamanta et in armis + qualemcumque Parin uix sua nosset humus. + exiguo sermone fores nunc, Ilion, et tu + Troia bis Oetaei numine capta dei. + nec non ille tui casus memorator Homerus + posteritate suum crescere sensit opus. + meque inter seros laudabit Roma nepotes: + illum post cineres auguror ipse diem. + ne mea contempto lapis indicet ossa sepulcro + prouisum est Lycio uota probante deo. + + +_164. The Power of Song_ + + ORPHEA delenisse feras et concita dicunt + flumina Threiciae succinuisse lyrae: + saxa Cithaeronis Thebas agitata per artem + sponte sua in muri membra coisse ferunt; + quin etiam, Polypheme, fera Galatea sub Aetna + ad tua rorantis carmina flexit equos: + miremur, nobis et Baccho et Apolline dextro, + turba puellarum si mea uerba colit? + quod non Taenariis domus est mihi fulta columnis, + nec camera auratas inter eburna trabes, + nec mea Phaeacas aequant pomaria siluas, + non operosa rigat Marcius antra liquor; + at Musae comites, et carmina cara legenti, + et defessa choris Calliopea meis. + fortunata, meo si qua est celebrata libello! + carmina erunt formae tot monumenta tuae. + nam neque Pyramidum sumptus ad sidera ducti, + nec Iouis Elei caelum imitata domus, + nec Mausolei diues fortuna sepulcri + mortis ab extrema condicione uacant: + aut illis flamma aut imber subducit honores, + annorum aut ictus pondere uicta ruent. + at non ingenio quaesitum nomen ab aeuo + excidet: ingenio stat sine morte decus. + + +_165. The first Onset of Love_ + + CYNTHIA prima suis miserum me cepit ocellis, + contactum nullis ante cupidinibus. + tum mihi constantis deiecit lumina fastus + et caput impositis pressit Amor pedibus, + donec me docuit castas odisse puellas + improbus, et nullo uiuere consilio. + et mihi iam toto furor hic non deficit anno, + cum tamen aduersos cogor habere deos. + Milanion nullos fugiendo, Tulle, labores + saeuitiam durae contudit Iasidos. + nam modo Partheniis amens errabat in antris, + ibat et hirsutas ille uidere feras; + ille etiam Hylaei percussus uerbere rami + saucius Arcadiis rupibus ingemuit. + ergo uelocem potuit domuisse puellam: + tantum in amore preces et benefacta ualent. + in me tardus Amor non ullas cogitat artis, + nec meminit notas, ut prius, ire uias. + at uos, deductae quibus est fallacia lunae + et labor in magicis sacra piare focis, + en agedum dominae mentem conuertite nostrae, + et facite illa meo palleat ore magis! + tunc ego crediderim uobis et sidera et amnis + posse Cytaeinis ducere carminibus. + et uos, qui sero lapsum reuocatis, amici, + quaerite non sani pectoris auxilia. + fortiter et ferrum saeuos patiemur et ignis, + sit modo libertas quae uelit ira loqui. + ferte per extremas gentis et ferte per undas, + qua non ulla meum femina norit iter: + uos remanete, quibus facili deus annuit aure, + sitis et in tuto semper amore pares. + in me nostra Venus noctis exercet amaras, + et nullo uacuus tempore defit Amor. + hoc, moneo, uitate malum: sua quemque moretur + cura, neque assueto mutet amore locum. + quod si quis monitis tardas aduerterit auris, + heu referet quanto uerba dolore mea! + + +_166. Portrait of the Love God_ + + QVICVMQVE ille fuit, puerum qui pinxit Amorem, + nonne putas miras hunc habuisse manus? + is primum uidit sine sensu uiuere amantis, + et leuibus curis magna perire bona. + idem non frustra uentosas addidit alas, + fecit et humano corde uolare deum: + scilicet alterna quoniam iactamur in unda, + nostraque non ullis permanet aura locis. + et merito hamatis manus est armata sagittis, + et pharetra ex umero Gnosia utroque iacet: + ante ferit quoniam, tuti quam cernimus hostem, + nec quisquam ex illo uulnere sanus abit. + in me tela manent, manet et puerilis imago: + sed certe pennas perdidit ille suas; + euolat ei nostro quoniam de pectore nusquam, + assiduusque meo sanguine bella gerit. + quid tibi iucundum est siccis habitare medullis? + si pudor est, alio traice duella tua! + intactos isto satius temptare ueneno: + non ego, sed tenuis uapulat umbra mea. + quam si perdideris, quis erit qui talia cantet + (haec mea Musa leuis gloria magna tua est), + qui caput, et digitos, et lumina nigra puellae, + et canat ut soleant molliter ire pedes? + + +_167. To one who despised Love, and is now enslaved_ + + DICEBAM tibi uenturos, irrisor, amores, + nec tibi perpetuo libera uerba fore: + ecce iaces supplexque uenis ad iura puellae, + et tibi nunc quaeuis imperat empta modo. + non me Chaoniae uincant in amore columbae + dicere, quos iuuenes quaeque puella domet. + me dolor et lacrimae merito fecere peritum: + atque utinam posito dicar amore rudis! + quid tibi nunc misero prodest graue dicere carmen + aut Amphioniae moenia flere lyrae? + plus in amore ualet Mimnermi uersus Homero: + carmina mansuetus lenia quaerit Amor. + i, quaeso, et tristis istos combure libellos, + et cane quod quaeuis nosse puella uelit! + quid si non esset facilis tibi copia? nunc tu + insanus medio flumine quaeris aquam. + necdum etiam palles, uero nec tangeris igni: + haec est uenturi prima fauilla mali. + tum magis Armenias cupies accedere tigris + et magis infernae uincula nosse rotae, + quam pueri totiens arcum sentire medullis + et nihil iratae posse negare tuae. + nullus Amor cuiquam facilis ita praebuit alas, + ut non alterna presserit ille manu. + nec te decipiat, quod sit satis illa parata: + acrius illa subit, Pontice, si qua tua est. + quippe ubi non liceat uacuos seducere ocellos, + nec uigilare alio nomine, cedat Amor? + qui non ante patet, donec manus attigit ossa: + quisquis es, assiduas a fuge blanditias! + illis et silices et possint cedere quercus, + nedum tu par sis, spiritus iste leuis. + quare, si pudor est, quam primum errata fatere: + dicere quo pereas saepe in amore leuat. + + +_168. To the same: Poets of Epic and Poets of Love_ + + DVM tibi Cadmeae dicuntur, Pontice, Thebae + armaque fraternae tristia militiae, + atque, ita sim felix, primo contendis Homero + (sint modo fata tuis mollia carminibus), + nos, ut consuemus, nostros agitamus amores, + atque aliquid duram quaerimus in dominam; + nec tantum ingenio quantum seruire dolori + cogor et aetatis tempora dura queri. + hic mihi conteritur uitae modus, haec mea fama est, + hinc cupio nomen carminis ire mei. + me laudent doctae solum placuisse puellae, + Pontice, et iniustas saepe tulisse minas; + me legat assidue post haec neglectus amator, + et prosint illi cognita nostra mala. + te quoque si certo puer hic concusserit arcu, + quam nolis nostros te uiolasse deos! + longe castra tibi, longe miser agmina septem + flebis in aeterno surda iacere situ; + et frustra cupies mollem componere uersum, + nec tibi subiciet carmina serus Amor. + tum me non humilem mirabere saepe poetam, + tunc ego Romanis praeferar ingeniis; + nec poterunt iuuenes nostro reticere sepulcro + 'Ardoris nostri magne poeta, iaces.' + tu caue nostra tuo contemnas carmina fastu: + saepe uenit magno faenore tardus Amor. + + +_169. Cynthia's Birthday_ + + MIRABAR quidnam misissent mane Camenae, + ante meum stantes sole rubente torum. + natalis nostrae signum misere puellae + et manibus faustos ter crepuere sonos. + transeat hic sine nube dies, stent aere uenti, + ponat et in sicco molliter unda minas. + aspiciam nullos hodierna luce dolentis: + et Niobae lacrimas supprimat ipse lapis: + alcyonum positis requiescant ora querelis, + increpet absumptum nec sua mater Ityn. + tuque, o cara mihi, felicibus edita pennis, + surge et praesentis iusta precare deos. + ac primum pura somnum tibi discute lympha, + et nitidas presso pollice finge comas: + dein qua primum oculos cepisti ueste Properti + indue, nec uacuum flore relinque caput; + et pete, qua polles, ut sit tibi forma perennis, + inque meum semper stent tua regna caput. + inde coronatas ubi ture piaueris aras, + luxerit et tota flamma secunda domo, + sit mensae ratio, noxque inter pocula currat, + et crocino naris murrea pungat onyx. + tibia nocturnis succumbat rauca choreis, + et sint nequitiae libera uerba tuae, + dulciaque ingratos adimant conuicia somnos, + publica uicinae perstrepat aura uiae: + sit sors et nobis talorum interprete iactu, + quem grauius pennis uerberet ille puer. + cum fuerit multis exacta trientibus hora, + noctis et instituet sacra ministra Venus, + annua soluamus thalamo sollemnia nostro, + natalisque tui sic peragamus iter. + + +_170. Cynthia's Sickness_ + + DEFICIVNT magico torti sub carmine rhombi, + et iacet exstincto laurus adusta foco; + et iam Luna negat totiens descendere caelo, + nigraque funestum concinit omen auis. + una ratis fati nostros portabit amores + caerula ad infernos uelificata lacus. + si non unius, quaeso, miserere duorum! + uiuam, si uiuet; si cadet illa, cadam. + pro quibus optatis sacro me carmine damno: + scribam ego 'Per magnum est salua puella Iouem'; + ante tuosque pedes illa ipsa operata sedebit, + narrabitque sedens longa pericla sua. + haec tua, Persephone, maneat clementia, nec tu, + Persephonae coniunx, saeuior esse uelis. + sunt apud infernos tot milia formosarum; + pulcra sit in superis, si licet, una locis! + uobiscum est Iope, uobiscum candida Tyro, + uobiscum Europe nec proba Pasiphae, + et quot Creta tulit uetus et quot Achaia formas, + et Thebae et Priami diruta regna senis: + et quaecumque erat in numero Romana puella, + occidit: has omnis ignis auarus habet. + nec forma aeternum aut cuiquam est fortuna perennis: + longius aut propius mors sua quemque manet. + tu quoniam es, mea lux, magno dimissa periclo, + munera Dianae debita redde choros. + + +_171. A Dream about Cynthia_ + + VIDI te in somnis fracta, mea uita, carina + Ionio lassas ducere rore manus, + et quaecumque in me fueras mentita fateri, + nec iam umore grauis tollere posse comas, + qualem purpureis agitatam fluctibus Hellen, + aurea quam molli tergore uexit ouis. + quam timui ne forte tuum mare nomen haberet, + teque tua labens nauita fleret aqua! + quae tum ego Neptuno, quae tum cum Castore fratri, + quaeque tibi excepi tum, dea Leucothoe! + at tu uix primas extollens gurgite palmas + saepe meum nomen iam peritura uocas. + quod si forte tuos uidisset Glaucus ocellos, + esses Ionii facta puella maris, + et tibi ob inuidiam Nereides increpitarent, + candida Nesaee, caerula Cymothoe. + sed tibi subsidio delphinum currere uidi, + qui, puto, Arioniam uexerat ante lyram. + iamque ego conabar summo me mittere saxo, + cum mihi discussit talia uisa metus. + + +_172. Warning to a Rival_ + + INVIDE, tu tandem uoces compesce molestas + et sine nos cursu, quo sumus, ire pares! + quid tibi uis, insane? meos sentire furores? + infelix, properas ultima nosse mala, + et miser ignotos uestigia ferre per ignis, + et bibere e tota toxica Thessalia. + non est illa uagis similis collata puellis: + molliter irasci non sciet illa tibi. + quod si forte tuis non est contraria uotis, + at tibi curarum milia quanta dabit! + non tibi iam somnos, non illa relinquet ocellos: + illa feros animis alligat una uiros. + a, mea contemptus quotiens ad limina curres. + quo tibi singultu fortia uerba cadent! + et tremulus maestis orietur fletibus horror, + et timor informem ducet in ore notam, + et quaecumque uoles fugient tibi uerba querenti, + nec poteris, qui sis aut ubi, nosse miser! + tum graue seruitium durae cogere puellae + discere et exclusum quid sit abire domum; + nec iam pallorem totiens mirabere nostrum, + aut cur sim toto corpore nullus ego. + nec tibi nobilitas poterit succurrere amanti: + nescit Amor priscis cedere imaginibus. + quod si parua tuae dederis uestigia culpae, + quam cito de tanto nomine rumor eris! + non ego tum potero solacia ferre roganti, + cum mihi nulla mei sit medicina mali; + sed pariter miseri socio cogemur amore + alter in alterius mutua flere sinu. + quare, quid possit mea Cynthia, desine, Galle, + quaerere: non impune illa rogata uenit. + + +_173. To Cynthia on her Kindness to his Rival_ + + ISTE quod est, ego saepe fui: sed fors et in hora + hoc ipso electo carior alter erit. + Penelope poterat bis denos salua per annos + uiuere, tam multis femina digna procis; + coniugium falsa poterat differre Minerua, + nocturno soluens texta diurna dolo; + uisura et quamuis numquam speraret Vlixen, + illum exspectando facta remansit anus. + nec non exanimem amplectens Briseis Achillen + candida uesana uerberat ora manu; + et dominum lauit macrens captiua cruentum, + appositum flauis in Simoente uadis, + foedauitque comas, et tanti corpus Achilli + maximaque in parua sustulit ossa manu; + cui tum nec Peleus aderat nec caerula mater, + Scyria nec uiduo Deidamia toro. + tunc igitur ueris gaudebat Graecia natis, + otia tunc felix inter et arma pudor. + at tu non una potuisti nocte uacare, + impia, non unum sola manere diem! + quin etiam multo duxistis pocula risu: + forsitan et de me uerba fuere mala. + hic etiam petitur, qui te prius ante reliquit: + di faciant, isto capta fruare uiro! + haec mihi uota tuam propter suscepta salutem, + cum capite Stygiae iam poterentur aquae? + cum lectum flentes circum staremus amici, + hic ubi tum, pro di, perfida, quisue fuit? + quid si longinquos retinerer miles ad Indos, + aut mea si staret nauis in Oceano? + sed uobis facile est uerba et componere fraudes: + hoc unum didicit femina semper opus. + non sic incerto mutantur flamine Syrtes, + nec folia hiberno tam tremefacta Noto, + quam cito feminea non constat foedus in ira, + siue ea causa grauis siue ea causa leuis. + nunc, quoniam ista tibi placuit sententia, cedam: + tela, precor, pueri, promite acuta magis, + figite certantes atque hanc mihi soluite uitam! + sanguis erit uobis maxima palma meus. + sidera sunt testes et matutina pruina + et furtim misero ianua aperta mihi, + te nihil in uita nobis acceptius umquam: + nunc quoque erit, quamuis sis inimica, nihil. + nec domina ulla meo ponet uestigia lecto: + solus ero, quoniam non licet esse tuum. + atque utinam, si forte pios eduximus annos, + ille uir in medio fiat amore lapis! + non ob regna magis diris cecidere sub armis + Thebani media non sine matre duces, + quam, mihi si media liceat pugnare puella, + mortem ego non fugiam morte subire tua. + + +_174. Cynthia is stolen from him_ + + ERIPITVR nobis iam pridem cara puella: + et tu me lacrimas fundere, amice, uetas? + nullae sunt inimicitiae nisi amoris acerbae: + ipsum me iugula, lenior hostis ero. + possum ego in alterius positam spectare lacerto? + nec mea dicetur, quae modo dicta mea est? + omnia uertuntur: certe uertuntur amores: + uinceris aut uincis, haec in amore rota est. + magni saepe duces, magni cecidere tyranni, + et Thebae steterant altaque Troia fuit. + munera quanta dedi uel qualia carmina feci! + illa tamen numquam ferrea dixit 'Amo'. + ergo iam multos nimium temerarius annos, + improba, qui tulerim teque tuamque domum? + ecquandone tibi liber sum uisus? an usque + in nostrum iacies uerba superba caput? + sic igitur prima moriere aetate, Properti? + sed morere; interitu gaudeat illa tuo! + exagitet nostros manis, sectetur et umbras, + insultetque rogis, calcet et ossa mea! + quid? non Antigonae tumulo Boeotius Haemon + corruit ipse suo saucius ense latus, + et sua cum miserae permiscuit ossa puellae, + qua sine Thebanam noluit ire domum? + sed non effugies: mecum moriaris oportet; + hoc eodem ferro stillet uterque cruor. + quamuis ista mihi mors est inhonesta futura: + mors inhonesta quidem, tu moriere tamen. + ille etiam abrepta desertus coniuge Achilles + cessare in tectis pertulit arma sua. + uiderat ille fuga stratos in litore Achiuos + feruere et Hectorea Dorica castra face; + uiderat informem multa Patroclon harena + porrectum et sparsas caede iacere comas, + omnia formosam propter Briseida passus: + tantus in erepto saeuit amore dolor. + at postquam sera captiua est reddita poena, + fortem ille Haemoniis Hectora traxit equis. + inferior multo cum sim uel marte uel armis, + mirum si de me iure triumphat Amor? + + +_175. Athens shall cure him of his Love_ + + MAGNVM iter ad doctas proficisci cogor Athenas, + ut me longa graui soluat amore uia. + crescit enim assidue spectando cura puellae: + ipse alimenta sibi maxima praebet amor. + omnia sunt temptata mihi, quacumque fugari + possit: at ex omni me premit ipse deus. + bis tamen aut semel admittit, cum saepe negauit; + seu uenit, extremo dormit amicta toro. + unum erit auxilium: mutatis Cynthia terris + quantum oculis, animo tam procul ibit amor. + nunc agite, o socii, propellite in aequora nauem, + remorumque pares ducite sorte uices, + iungiteque extremo felicia lintea malo: + iam liquidum nautis aura secundat iter. + Romanae turres et uos ualeatis, amici, + tuque mihi qualiscumque, puella, uale! + ergo ego nunc rudis Hadriaci uehar aequoris hospes, + cogar et undisonos nunc prece adire deos. + deinde per Ionium uectus cum fessa Lechaeo + sedarit placida uela phaselus aqua, + quod superest, sufferre, pedes, properate laborem, + Isthmos qua terris arcet utrumque mare. + inde ubi Piraei capient me litora portus, + scandam ego Theseae bracchia longa uiae. + illic aut stadiis animum emendare Platonis + incipiam aut hortis, docte Epicure, tuis; + persequar aut studio linguae Demosthenis artem, + librorumque tuos, docte Menandre, sales; + aut certe tabulae capient mea lumina pictae, + siue ebore exactae, seu magis aere, manus. + aut spatia annorum aut longa interualla profundi + lenierint tacito uulnera nostra sinu: + seu moriar, fato, non turpi fractus amore; + atque erit illa mihi mortis honesta dies. + + +_176. Cynthia will one day be but Dust and Ashes_ + + SCRIBANT de te alii uel sis ignota licebit: + laudet, qui sterili semina ponit humo. + omnia, crede mihi, tecum uno munera lecto + auferet extremi funeris atra dies; + et tua transibit contemnens ossa uiator + nec dicet 'Cinis hic docta puella fuit'. + + +_177. Cynthia Dead_ + + SVNT aliquid Manes: letum non omnia finit, + luridaque euictos effugit umbra rogos. + Cynthia namque meo uisa est incumbere fulcro, + murmur ad extremae nuper humata uiae, + cum mihi somnus ab exsequiis penderet amoris, + et quererer lecti frigida regna mei. + eosdem habuit secum quibus est elata capillis, + eosdem oculos: lateri uestis adusta fuit, + et solitum digito beryllon adederat ignis, + summaque Lethaeus triuerat ora liquor. + spirantisque animos et uocem misit: at illi + pollicibus fragiles increpuere manus: + 'Perfide nec cuiquam melior sperande puellae, + in te iam uiris somnus habere potest? + iamne tibi exciderant uigilacis furta Suburae + et mea nocturnis trita fenestra dolis? + per quam demisso quotiens tibi fune pependi, + alterna ueniens in tua colla manu! + saepe Venus triuio commissa est, pectore mixto + fecerunt tepidas pallia nostra uias. + foederis heu taciti, cuius fallacia uerba + non audituri diripuere Noti. + at mihi non oculos quisquam inclamauit euntis: + unum impetrassem te reuocante diem: + nec crepuit fissa me propter harundine custos, + laesit et obiectum tegula curta caput. + denique quis nostro curuum te funere uidit, + atram quis lacrimis incaluisse togam? + si piguit portas ultra procedere, at illuc + iussisses lectum lentius ire meum. + cur uentos non ipse rogis, ingrate, petisti? + cur nardo flammae non oluere meae? + hoc etiam graue erat, nulla mercede hyacinthos + inicere et fracto busta piare cado. + Lygdamus uratur, candescat lammina uernae: + sensi ego, cum insidiis pallida uina bibi. + aut Nomas arcanas tollat uersuta saliuas: + dicet damnatas ignea testa manus. + quae modo per uilis inspecta est publica noctes, + haec nunc aurata cyclade signat humum, + et grauiora rependit iniquis pensa quasillis, + garrula de facie si qua locuta mea est; + nostraque quod Petale tulit ad monumenta coronas, + codicis immundi uincula sentit anus; + caeditur et Lalage tortis suspensa capillis, + per nomen quoniam est ausa rogare meum. + te patiente meae conflauit imaginis aurum, + ardente e nostro dotem habitura rogo. + non tamen insector, quamuis mereare, Properti: + longa mea in libris regna fuere tuis. + iuro ego fatorum nulli reuolubile carmen, + tergeminusque canis sic mihi molle sonet, + me seruasse fidem. si fallo, uipera nostris + sibilet in tumulis et super ossa cubet. + nam gemina est sedes turpem sortita per amnem, + turbaque diuersa remigat omnis aqua. + una Clytaemestrae stuprum uehit, altera Cressae + portat mentitae lignea monstra bouis. + ecce coronato pars altera rapta phaselo, + mulcet ubi Elysias aura beata rosas, + qua numerosa fides, quaque aera rotunda Cybelles + mitratisque sonant Lydia plectra choris. + Andromedeque et Hypermestre sine fraude maritae + narrant historiae pectora nota suae: + haec sua maternis queritur liuere catenis + bracchia nec meritas frigida saxa manus; + narrat Hypermestre magnum ausas esse sorores, + in scelus hoc animum non ualuisse suum. + sic mortis lacrimis uitae sanamus amores: + celo ego perfidiae crimina multa tuae. + sed tibi nunc mandata damus, si forte moueris + si te non totum Chloridos herba tenet: + nutrix in tremulis ne quid desideret annis + Parthenie: potuit, nec tibi auara fuit. + deliciaeque meae Latris, cui nomen ab usu est, + ne speculum dominae porrigat illa nouae. + et quoscumque meo fecisti nomine uersus, + ure mihi: laudes desine habere meas. + pelle hederam tumulo, mihi quae pugnante corymbo + molli contortis alligat ossa comis. + ramosis Anio qua pomifer incubat aruis, + et numquam Herculeo numine pallet ebur, + hic carmen media dignum me scribe columna, + sed breue, quod currens uector ab urbe legat: + "HIC TIBVRTINA IACET AVREA CYNTHIA TERRA: + ACCESSIT RIPAE LAVS, ANIENE, TVAE." + nec tu sperne piis uenientia somnia portis: + cum pia uenerunt somnia, pondus habent. + nocte uagae ferimur, nox clausas liberat umbras, + errat et abiecta Cerberus ipse sera. + luce iubent leges Lethaea ad stagna reuerti: + nos uehimur, uectum nauta recenset onus. + nunc te possideant aliae: mox sola tenebo: + mecum eris et mixtis ossibus ossa teram.' + haec postquam querula mecum sub lite peregit, + inter complexus excidit umbra meos. + + +_178. Hylas_ + + HOC pro continuo te, Galle, monemus amore, + (id tibi ne uacuo defluat ex animo) + saepe imprudenti fortuna occurrit amanti: + crudelis Minyis dixerit Ascanius. + est tibi non infra speciem, non nomine dispar, + Theiodamanteo proximus ardor Hylae: + hunc tu, siue leges Vmbrae sacra flumina siluae, + siue Aniena tuos tinxerit unda pedes, + siue Gigantea spatiabere litoris ora, + siue ubicumque uago fluminis hospitio, + Nympharum semper cupidis defende rapinis + (non minor Ausoniis est amor Adryasin); + nec tibi sit curae fontes et frigida saxa, + Galle, neque expertos semper adire lacus. + namque ferunt olim Pagasae naualibus Argon + egressam longe Phasidos isse uiam, + et iam praeteritis labentem Athamantidos undis + Mysorum scopulis applicuisse ratem. + hic manus heroum, placidis ut constitit oris, + mollia composita litora fronde tegit. + at comes inuicti iuuenis processerat ultra, + raram sepositi quaerere fontis aquam. + hunc duo sectati fratres, Aquilonia proles, + hunc super et Zetes, hunc super et Calais, + oscula suspensis instabant carpere plumis, + oscula et alterna ferre supina fuga. + ille sub extrema pendens secluditur ala + et uolucres ramo summouet insidias. + iam Pandioniae cessat genus Orithyiae: + a dolor! ibat Hylas, ibat Hamadryasin. + hic erat Arganthi Pege sub uertice montis + grata domus Nymphis umida Thyniasin, + quam supra nullae pendebant debita curae + roscida desertis poma sub arboribus, + et circum irriguo surgebant lilia prato + candida purpureis mixta papaueribus. + quae modo decerpens tenero pueriliter ungui + proposito florem praetulit officio, + et modo formosis incumbens nescius undis + errorem blandis tardat imaginibus. + tandem haurire parat demissis flumina palmis + innixus dextro plena trahens umero. + cuius ut accensae Dryades candore puellae + miratae solitos destituere choros, + prolapsum leuiter facili traxere liquore: + tum sonitum rapto corpore fecit Hylas. + cui procul Alcides iterat responsa, sed illi + nomen ab extremis fontibus aura refert. + quae miser ignotis error perpessus in oris + Herculis indomito fleuerat Ascanio, + his, o Galle, tuos monitus seruabis amores; + formosum Nymphis credere cautus Hylan. + + +_179. Cornelia's Plea_ + + DESINE, Paulle, meum lacrimis urgere sepulcrum: + panditur ad nullas ianua nigra preces; + cum semel infernas intrarunt funera leges, + non exorato stant adamante uiae. + te licet orantem fuscae deus audiat aulae; + nempe tuas lacrimas litora surda bibent. + uota mouent superos: ubi portitor aera recepit, + obserat herbosos lurida porta rogos. + sic maestae cecinere tubae, cum subdita nostrum + detraheret lecto fax inimica caput. + quid mihi coniugium Paulli, quid currus auorum + profuit aut famae pignora tanta meae? + num minus immitis habuit Cornelia Parcas? + en sum, quod digitis quinque legatur, onus. + damnatae noctes et uos uada lenta paludes, + et quaecumque meos implicat unda pedes, + immatura licet, tamen huc non noxia ueni: + deprecor hic umbrae mollia iura meae: + aut si quis posita iudex sedet Aeacus urna, + is mea sortita uindicet ossa pila: + assideant fratres iuxta Minoida sellam et + Eumenidum intento turba seuera foro. + Sisyphe, mole uaces; taceant Ixionis orbes; + fallax Tantaleo corripere ore liquor; + Cerberus et nullas hodie petat improbus umbras; + et iaceat tacita laxa catena sera. + ipsa loquor pro me: si fallo, poena sororum + infelix umeros urgeat urna meos. + si cui fama fuit per auita tropaea decori, + Afra Numantinos regna loquuntur auos: + altera maternos exaequat turba Libones, + et domus est titulis utraque fulta suis. + mox, ubi iam facibus cessit praetexta maritis, + uinxit et acceptas altera uitta comas, + iungor, Paulle, tuo sic discessura cubili + ut lapide hoc uni nupta fuisse legar. + testor maiorum cineres tibi, Roma, uerendos, + sub quorum titulis, Africa, tunsa iaces, + testor qui Persen stimulantem pectus Achille, + quique ortas proauo fregit Achille domos, + me neque censurae legem mollisse neque ulla + labe mea nostros erubuisse focos. + non fuit exuuiis tantis Cornelia damnum: + quin et erat magnae pars imitanda domus. + nec mea mutata est aetas, sine crimine tota est: + uiximus insignes inter utramque facem. + mi natura dedit leges a sanguine ductas, + ne possem melior iudicis esse metu. + quaelibet austeras de me ferat urna tabellas: + turpior assessu non erit ulla meo, + uel tu, quae tardam mouisti fune Cybellen, + Claudia, turritae rara ministra deae, + uel cui, ius rapto cum Vesta reposceret igni, + exhibuit uiuos carbasus alba focos. + nec te, dulce caput, mater Scribonia, laesi: + in me mutatum quid nisi fata uelis? + maternis laudor lacrimis urbisque querelis, + defensa et gemitu Caesaris ossa mea. + ille sua nata dignam uixisse sororem + increpat, et lacrimas uidimus ire deo. + et tamen emerui generosos uestis honores, + nec mea de sterili facta rapina domo. + tu, Lepide, et tu, Paulle, meum post fata leuamen, + condita sunt uestro lumina nostra sinu. + uidimus et fratrem sellam geminasse curulem, + consul quo factus tempore rapta soror. + filia, tu specimen censurae nata paternae, + fac teneas unum nos imitata uirum. + et serie fulcite genus: mihi cumba uolenti + soluitur aucturis tot mea fata meis. + haec est feminei merces extrema triumphi, + laudat ubi emeritum libera fama torum. + nunc tibi commendo communia pignora natos: + haec cura et cineri spirat inusta meo. + fungere maternis uicibus, pater; illa meorum + omnis erit collo turba ferenda tuo. + oscula cum dederis tua flentibus, adice matris: + tota domus coepit nunc onus esse tuum. + et si quid doliturus eris, sine testibus illis! + cum uenient, siccis oscula falle genis! + sat tibi sint noctes quas de me, Paulle, fatiges, + somniaque in faciem credita saepe meam: + atque ubi secreto nostra ad simulacra loqueris, + ut responsurae singula uerba iace. + seu tamen aduersum mutarit ianua lectum + sederit et nostro casta nouerca toro, + coniugium, pueri, laudate et ferte paternum: + capta dabit uestris moribus illa manus. + nec matrem laudate nimis: collata priori + uertet in offensas libera uerba suas. + seu memor ille mea contentus manserit umbra + et tanti cineres duxerit esse meos, + discite uenturam iam nunc sentire senectam, + caelibis ad curas nec uacet ulla uia. + quod mihi detractum est, uestros accedat ad annos: + prole mea Paullum sic iuuet esse senem. + et bene habet: numquam mater lugubria sumpsi; + uenit in exsequias tota caterua meas. + causa perorata est. flentes me surgite, testes, + dum pretium uitae grata rependit humus. + moribus et caelum patuit; sim digna merendo + cuius honoratis ossa uehantur auis. + + +_180. The Triumphs of Augustus in the East_ + + SED tempus lustrare aliis Helicona choreis, + et campum Haemonio iam dare tempus equo. + iam libet et fortis memorare ad proelia turmas + et Romana mei dicere castra ducis. + quod si deficiant uires, audacia certe + laus erit: in magnis et uoluisse sat est. + aetas prima canat Veneres, extrema tumultus: + bella canam, quando scripta puella mea est. + nunc uolo subducto grauior procedere uoltu, + nunc aliam citharam me, mea Musa, doce. + surge, anima; ex humili iam carmine sumite uiris, + Pierides: magni nunc erit oris opus. + iam negat Euphrates equitem post terga tueri + Parthorum et Crassos se tenuisse dolet: + India quin, Auguste, tuo dat colla triumpho, + et domus intactae te tremit Arabiae; + et si qua extremis tellus se subtrahit oris, + sentiat illa tuas, post modo capta manus. + haec ego castra sequar; uates tua castra canendo + magnus ero: seruent hunc mihi fata diem! + ut caput in magnis ubi non est tangere signis, + ponitur hac imos ante corona pedes, + sic nos nunc, inopes par laudi condere carmen, + pauperibus sacris uilia tura damus. + nondum etiam Ascraeos norunt mea carmine fontis, + sed modo Permessi flumine lauit Amor. + + +_181. Elegy on the Death of Marcellus_ + + CLAVSVS ab umbroso qua tundit pontus Auerno + umida Baiarum stagna tepentis aquae, + qua iacet et Troiae tubicen Misenus harena, + et sonat Herculeo structa labore uia; + hic, ubi, mortalis dextra cum quaereret urbes, + cymbala Thebano concrepuere deo:-- + at nunc inuisae magno cum crimine Baiae, + quis deus in uestra constitit hostis aqua?-- + hic pressus Stygias uoltum demisit in undas, + errat et in uestro spiritus ille lacu. + quid genus aut uirtus aut optima profuit illi + mater, et amplexum Caesaris esse focos? + aut modo tam pleno fluitantia uela theatro, + et per maternas omnia festa domus? + occidit, et misero steterat uicesimus annus: + tot bona tam paruo clausit in orbe dies. + i nunc, tolle animos et tecum finge triumphos, + stantiaque in plausum tota theatra iuuent, + Attalicas supera uestis; laquearia magnis + gemmea sint lugdis: ignibus ista dabis. + sed tamen huc omnes, huc primus et ultimus ordo: + est mala, sed cunctis ista terenda uia est. + exoranda canis tria sunt latrantia colla, + scandenda est torui publica cumba senis. + ille licet ferro cautus se condat et aere, + mors tamen inclusum protrahit inde caput. + Nirea non facies, non uis exemit Achillem, + Croesum aut Pactoli quas parit umor, opes. + at tibi, nauta, pias hominum qui traicis umbras, + hoc animae portent corpus inane suae: + qua Siculae uictor telluris Claudius et qua + Caesar, ab humana cessit in astra uia. + + +_182. The Lover alone knows in what Hour Death shall come to him_ + + AT uos incertam, mortales, funeris horam + quaeritis, et qua sit mors aditura uia; + quaeritis et caelo, Phoenicum inuenta, sereno, + quae sit stella homini commoda quaeque mala; + seu pedibus Parthos sequimur seu classe Britannos, + et maris et siccae caeca pericla uiae; + rursus et obiectum fletis caput esse tumultu + cum Mauors dubias miscet utrimque manus; + praeterea domibus flammam domibusque ruinas, + neu subeant labris pocula nigra tuis. + solus amans nouit, quando periturus et a qua + morte, neque hic Boreae flabra neque arma timet. + iam licet et Stygia sedeat sub harundine remex, + soluat et infernae tristia uela ratis: + si modo clamantis reuocauerit aura puellae, + concessum nulla lege redibit iter. + + +_183. 'When I die, Cynthia....'_ + + QVANDOCVMQVE igitur nostros mors claudet ocellos, + accipe quae serues funeris acta mei. + nec mea tunc longa spatietur imagine pompa, + nec tuba sit fati uana querela mei; + nec mihi tunc fulcro sternatur lectus eburno, + nec sit in Attalico mors mea nixa toro. + desit odoriferis ordo mihi lancibus, adsint + plebei paruae funeris exsequiae. + sat mea sit magno, si tres sint pompa libelli, + quos ego Persephonae maxima dona feram. + tu uero nudum pectus lacerata sequeris, + nec fueris nomen lassa uocare meum, + osculaque in gelidis pones suprema labellis, + cum dabitur Syrio munere plenus onyx. + deinde, ubi suppositus cinerem me fecerit ardor, + accipiat manis paruula testa meos, + et sit in exiguo laurus super addita busto, + quae tegat exstincti funeris umbra locum, + et duo sint uersus: QVI NVNC IACET HORRIDA PVLVIS, + VNIVS HIC QVONDAM SERVVS AMORIS ERAT. + nec minus haec nostri notescet fama sepulcri + funere quam Phthii busta cruenta uiri. + tu quoque si quando uenies ad fata, memento, + hoc iter ad lapides cana ueni memores. + interea caue sis nos aspernata sepultos: + non nihil ad uerum conscia terra sapit. + atque utinam primis animam me ponere cunis + iussisset quaeuis de tribus una soror! + nam quo tam dubiae seruetur spiritus horae? + Nestoris est uisus post tria saecla cinis: + qui si longa suae minuisset fata senectae + saucius Iliacis miles in aggeribus, + non ante Antilochi uidisset corpus humari + diceret aut 'O mors, cur mihi sera uenis?' + tu tamen amisso non numquam flebis amico: + fas est praeteritos semper amare uiros. + testis cui niueum quondam percussit Adonem + uenantem Idalio uertice durus aper. + illis fama ipsum iacuisse paludibus; illuc + diceris effusa tu, Venus, isse coma. + sed frustra mutos reuocabis, Cynthia, manis: + nam mea quid poterunt ossa minuta loqui? + + + + +LYGDAMVS + + 43-2? B.C. + + +_184. He dreams that Neaera is false to him_ + + DI meliora ferant, nec sint mihi somnia uera, + quae tulit hesterna pessima nocte quies. + ite procul, uani, falsumque auertite uisum: + desinite in nobis quaerere uelle fidem. + diui uera monent, uenturae nuntia sortis + uera monent Tuscis exta probata uiris: + somnia fallaci ludunt temeraria nocte + et pauidas mentes falsa timere iubent: + et natum in curas hominum genus omina noctis + farre pio placant et saliente sale? + et tamen, utcumque est, siue illi uera moneri + mendaci somno credere siue solent, + efficiat uanos noctis Lucina timores + et frustra immeritum pertimuisse uelit, + si mea nec turpi mens est obnoxia facto + nec laesit magnos impia lingua deos. + iam Nox aetherium nigris emensa quadrigis + mundum caeruleo lauerat amne rotas, + nec me sopierat menti deus utilis aegrae: + Somnus sollicitas deficit ante domos. + tandem, cum summo Phoebus prospexit ab ortu, + pressit languentis lumina sera quies. + hic iuuenis casta redimitus tempora lauro + est uisus nostra ponere sede pedem. + non illo quicquam formosius ulla priorum + aetas, heroum nec uidet ulla domus. + intonsi crines longa ceruice fluebant, + stillabat Syrio myrtea rore coma. + candor erat qualem praefert Latonia Luna, + et color in niueo corpore purpureus, + ut iuueni primum uirgo deducta marito + inficitur teneras ore rubente genas, + ut cum contexunt amarantis alba puellae + lilia, ut autumno candida mala rubent. + ima uidebatur talis inludere palla: + namque haec in nitido corpore uestis erat. + artis opus rarae, fulgens testudine et auro + pendebat laeua garrula parte lyra. + hanc primum ueniens plectro modulatus eburno + felicis cantus ore sonante dedit: + sed postquam fuerant digiti cum uoce locuti, + edidit haec dulci tristia uerba modo: + 'salue, cura deum: casto nam rite poetae + Phoebusque et Bacchus Pieridesque fauent: + sed proles Semelae Bacchus doctaeque sorores + dicere non norunt quid ferat hora sequens: + at mihi fatorum leges aeuique futuri + euentura pater posse uidere dedit. + quare ego quae dico non fallax accipe uates + quodque deus uero Cynthius ore feram. + tantum cara tibi quantum nec filia matri, + quantum nec cupido bella puella uiro, + pro qua sollicitas caelestia numina uotis, + quae tibi securos non sinit ire dies + et, cum te fusco Somnus uelauit amictu, + uanum nocturnis fallit imaginibus, + carminibus celebrata tuis formosa Neaera + alterius mauult esse puella uiri, + diuersasque suas agitat mens impia curas, + nec gaudet casta nupta Neaera domo. + a crudele genus nec fidum femina nomen! + a pereat, didicit fallere si qua uirum. + sed flecti poterit: mens est mutabilis illis: + tu modo cum multa bracchia tende prece. + saeuus Amor docuit ualidos temptare labores, + saeuus Amor docuit uerbera posse pati. + me quondam Admeti niueas pauisse iuuencas + non est in uanum fabula ficta iocum: + tunc ego nec cithara poteram gaudere sonora + nec similis chordis reddere uoce sonos; + sed perlucenti cantum meditabar auena + ille ego Latonae filius atque Iouis. + nescis quid sit amor, iuuenis, si ferre recusas + immitem dominam coniugiumque ferum. + ergo ne dubita blandas adhibere querelas: + uincuntur molli pectora dura prece. + quod si uera canunt sacris oracula templis, + haec illi nostro nomine dicta refer: + hoc tibi coniugium promittit Delius ipse; + felix hoc alium desine uelle uirum.' + dixit, et ignauus defluxit corpore somnus. + a ego ne possim tanta uidere mala. + nec tibi crediderim uotis contraria uota + nec tantum crimen pectore inesse tuo. + nam te nec uasti genuerunt aequora ponti, + nec flammam uoluens ore Chimaera fero, + nec canis anguinea redimitus terga caterua, + cui tres sunt linguae tergeminumque caput, + Scyllaque uirgineam canibus succincta figuram, + nec te conceptam saeua leaena tulit, + barbara nec Scythiae tellus horrendaue Syrtis; + sed culta et duris non habitanda domus + et longe ante alias omnes mitissima mater + isque pater quo non alter amabilior. + haec deus in melius crudelia somnia uertat + et iubeat tepidos inrita ferre Notos. + + +_185. From a Sickbed_ + + VOS tenet, Etruscis manat quae fontibus unda, + unda sub aestiuum non adeunda Canem, + nunc autem sacris Baiarum proxima lymphis, + cum se purpureo uere remittit humus. + at mihi Persephone nigram denuntiat horam: + immerito iuueni parce nocere, dea. + non ego temptaui nulli temeranda uirorum + audax laudandae sacra docere deae, + nec mea mortiferis infecit pocula sucis + dextera nec cuiquam trita uenena dedit, + nec nos sacrilegos templis admouimus ignis, + nec cor sollicitant facta nefanda meum, + nec nos insanae meditantes iurgia mentis + impia in aduersos soluimus ora deos; + et nondum cani nigros laesere capillos, + nec uenit tardo curua senecta pede: + natalem primo nostrum uidere parentes, + cum cecidit fato consul uterque pari. + quid fraudare iuuat uitem crescentibus uuis + et modo nata mala uellere poma manu? + parcite, pallentis undas quicumque tenetis + duraque sortiti tertia regna dei. + Elysios olim liceat cognoscere campos + Lethaeamque ratem Cimmeriosque lacus, + cum mea rugosa pallebunt ora senecta + et referam pueris tempora prisca senex. + atque utinam uano nequiquam terrear aestu! + languent ter quinos sed mea membra dies. + at uobis Tuscae celebrantur numina lymphae + et facilis lenta pellitur unda manu. + uiuite felices, memores et uiuite nostri, + siue erimus seu nos fata fuisse uelint + interea nigras pecudes promittite Diti + et niuei lactis pocula mixta mero. + + + + +SVLPICIA + + fl. 20 B.C.? + + +_186. Cerinthus' Birthday_ + + QVI mihi te, Cerinthe, dies dedit, hic mihi sanctus + atque inter festos semper habendus erit. + te nascente nouum Parcae cecinere puellis + seruitium et dederunt regna superba tibi. + uror ego ante alias: iuuat hoc, Cerinthe, quod uror, + si tibi de nobis mutuus ignis adest. + mutuus adsit amor, per te dulcissima furta + perque tuos oculos per Geniumque rogo. + magne Geni, cape tura libens uotisque faueto, + si modo, cum de me cogitat, ille calet. + quod si forte alios iam nunc suspiret amores, + tum precor infidos, sancte, relinque focos. + nec tu sis iniusta, Venus: uel seruiat aeque + uinctus uterque tibi uel mea uincla leua. + sed potius ualida teneamur uterque catena, + nulla queat posthac quam soluisse dies. + optat idem iuuenis quod nos, sed tectius optat: + nam pudet haec illum dicere uerba palam. + at tu, Natalis, quoniam deus omnia sentis, + adnue: quid refert, clamne palamne roget? + + +_187. To Phoebus: A Prayer in Sickness_ + + HVC ades et tenerae morbos expelle puellae, + huc ades, intonsa Phoebe superbe coma. + crede mihi, propera: nec te iam, Phoebe, pigebit + formosae medicas applicuisse manus. + effice ne macies pallentis occupet artus, + neu notet informis candida membra color, + et quodcumque mali est et quidquid triste timemus, + in pelagus rapidis euehat amnis aquis. + sancte, ueni, tecumque feras quicumque sapores, + quicumque et cantus corpora fessa leuant: + neu iuuenem torque, metuit qui fata puellae + uotaque pro domina uix numeranda facit. + interdum uouet, interdum, quod langueat illa, + dicit in aeternos aspera uerba deos. + pone metum, Cerinthe; deus non laedit amantis. + tu modo semper ama: salua puella tibi est. + nil opus est fletu: lacrimis erit aptius uti, + si quando fuerit tristior illa tibi. + at nunc tota tua est, te solum candida secum + cogitat, et frustra credula turba sedet. + Phoebe, faue: laus magna tibi tribuetur in uno + corpore seruato restituisse duos. + iam celeber, iam laetus eris, cum debita reddet + certatim sanctis laetus uterque focis. + tunc te felicem dicet pia turba deorum, + optabunt artes et sibi quisque tuas. + + +_188. In Sickness: to Cerinthus_ + + ESTNE tibi, Cerinthe, tuae pia cura puellae, + quod mea nunc uexat corpora fessa calor? + a ego non aliter tristis euincere morbos + optarim quam te si quoque uelle putem. + at mihi quid prosit morbos euincere, si tu + nostra potes lento pectore ferre mala? + + + + +ANONYMOUS + + circ. 20 B.C. + + +_189. Foul Rumour_ + + RVMOR ait crebro nostram peccare puellam: + nunc ego me surdis auribus esse uelim. + crimina non haec sunt nostro sine facta dolore: + quid miserum torques, rumor acerbe? tace. + + + + +PANEGYRISTAE MESSALLAE + + 29 B.C. + + +_190. Mighty in Peace as Mighty in Arms_ + +_i_ + + TE, Messalla, canam, quamquam tua cognita uirtus + terret: ut infirmae nequeant subsistere uires, + incipiam tamen, ac meritas si carmina laudes + deficiant, humilis tantis sim conditor actis. + nec tua praeter te chartis intexere quisquam + facta queat, dictis ut non maiora supersint. + est nobis uoluisse satis; nec munera parua + respueris. etiam Phoebo gratissima dona + Cres tulit, et cunctis Baccho iucundior hospes + Icarus, ut puro testantur sidera caelo + Erigoneque Canisque, neget ne longior aetas. + quin etiam Alcides, deus ascensurus Olympum, + laeta Molorcheis posuit uestigia tectis, + paruaque caelestis placauit mica, nec illis + semper inaurato taurus cadit hostia cornu. + hic quoque sit gratus paruus labor, ut tibi possim + inde alios aliosque memor componere uersus. + alter dicat opus magni mirabile mundi, + qualis in immenso desederit aere tellus, + qualis et in curuum pontus confluxerit orbem, + et uagus, e terris qua surgere nititur, aer, + huic et contextus passim fluat igneus aether, + pendentique super claudantur ut omnia caelo: + at quodcumque meae poterunt audere camenae, + seu tibi par poterunt seu, quod spes abnuit, ultra + siue minus (certeque canent minus), omne uouemus + hoc tibi, nec tanto careat mihi nomine charta. + nam quamquam antiquae gentis superant tibi laudes, + non tua maiorum contenta est gloria fama, + nec quaeris quid quaque index sub imagine dicat, + sed generis priscos contendis uincere honores, + quam tibi maiores maius decus ipse futuris: + at tua non titulus capiet sub nomine facta, + aeterno sed erunt tibi magna uolumina uersu, + conuenientque tuas cupidi componere laudes + undique quique canent uincto pede quique soluto. + quis potior, certamen erit: sim uictor in illis, + ut nostrum tantis inscribam nomen in actis. + nam quis te maiora gerit castrisue foroue? + nec tamen hic aut hic tibi laus maiorue minorue, + iusta pari premitur ueluti cum pondere libra, + prona nec hac plus parte sedet nec surgit ab illa, + qualis, inaequatum si quando onus urget utrimque, + alterno instabilis nutat depressior orbe. + nam seu diuersi fremat inconstantia uulgi, + non alius sedare queat: seu iudicis ira + sit placanda, tuis poterit mitescere uerbis. + non Pylos aut Ithace tantos genuisse feruntur + Nestora uel paruae magnum decus urbis Vlixen, + uixerit ille senex quamuis, dum terna per orbem + saecula fertilibus Titan decurreret horis, + ille per ignotas audax errauerit urbes, + qua maris extremis tellus includitur undis. + nam Ciconumque manus aduersis reppulit armis, + nec ualuit lotos coeptos auertere cursus, + cessit et Aetnaeae Neptunius incola rupis + uicta Maroneo foedatus lumina baccho: + uexit et Aelios placidum per Nerea uentos: + incultos adiit Laestrygonas Antiphatenque, + nobilis Artacie gelida quos inrigat unda: + solum nec doctae uerterunt pocula Circes, + quamuis illa foret Solis genus, apta uel herbis + aptaque uel cantu ueteres mutare figuras: + Cimmerion etiam obscuras accessit ad arces, + quis numquam candente dies apparuit ortu, + seu supra terras Phoebus seu curreret infra: + uidit ut inferno Plutonis subdita regno + magna deum proles leuibus ius diceret umbris, + praeteriitque cita Sirenum litora puppi. + illum inter geminae nantem confinia mortis + nec Scyllae saeuo conterruit impetus ore, + cum canibus rabidas inter fera serperet undas, + nec uiolenta suo consumpsit more Charybdis, + uel si sublimis fluctu consurgeret imo, + uel si interrupto nudaret gurgite pontum. + non uiolata uagi sileantur pascua Solis, + non amor et fecunda Atlantidos arua Calypsus, + finis et erroris miseri Phaeacia tellus. + atque haec seu nostras inter sunt cognita terras, + fabula siue nouum dedit his erroribus orbem, + sit labor illius, tua dum facundia, maior. + +_ii_ + + PAVCA mihi, niueo sed non incognita Phoebo, + pauca mihi doctae dicite Pegasides. + uictor adest, magni magnum decus ecce triumphi, + uictor, qua terrae quaque patent maria, + horrida barbaricae portans insignia pugnae, + magnus ut Oenides utque superbus Eryx, + nec minus idcirco uestros expromere cantus + maximus et sanctos dignus inire choros. + hoc itaque insuetis iactor magis, optime, curis, + quid de te possim scribere quidue tibi. + namque (fatebor enim) quae maxima deterrendi + debuit, hortandi maxima causa fuit. + pauca tua in nostras uenerunt carmina chartas, + carmina cum lingua, tum sale Cecropio, + carmina quae Scherium, saeclis accepta futuris, + carmina, quae Pylium uincere digna senem. + molliter hic uiridi patulae sub tegmine quercus + Moeris pastores et Meliboeus erant, + dulcia iactantes alterno carmina uersu, + qualia Trinacriae doctus amat iuuenis. + certatim ornabant omnes heroida diui, + certatim diuae munere quoque suo. + felicem ante alias o te scriptore puellam: + altera non fama dixerit esse prior: + non illa, Hesperidum ni munere capta fuisset, + quae uolucrem cursu uicerat Hippomenen; + candida cycneo non edita Tyndaris ouo; + non supero fulgens Cassiopea polo; + non defensa diu multum certamine equorum, + obstabant grauidae quod sibi quaeque manus, + saepe animam generi pro qua pater impius hausit, + saepe rubro similis sanguine fluxit humus; + regia non Semele, non Inachis Acrisione, + immitti expertae fulmine et imbre Iouem; + non cuius propter raptum liquere penatis + Tarquinii patrios, filius atque pater, + illo quo primum dominatus Roma superbos + mutauit placidis tempore consulibus, + multa neque immeritis donat quae praemia alumnis, + praemia Messalis maxima Poplicolis.-- + nam quid ego immensi memorem studia ista laboris, + horrida quid durae tempora militiae? + castra foro, te castra Vrbi praeponere, castra + tam procul hoc gnato, tam procul hac patria; + immoderata pati iam frigora iamque calores, + sternere uel dura posse super silice; + saepe trucem aduerso perlabi sidere pontum, + saepe mare audendo uincere, saepe hiemem, + saepe etiam densos immittere corpus in hostis, + communem belli nec meminisse deum; + nunc celeris Afros, periurae milia gentis, + aurea nunc rapidi flumina adire Tagi, + nunc aliam ex alia bellando quaerere gentem, + uincere et Oceani finibus ulterius-- + non nostrum est tantas, non, inquam, attingere laudes, + quin ausim hoc etiam dicere, uix hominum est: + ipsa haec, ipsa ferent rerum monumenta per orbem, + ipsa sibi egregium facta decus parient. + nos ea quae tecum finxerunt carmina diui, + Cynthius et Musae, Bacchus et Aglaie, + si laudem aspirare humilis, si adire Cyrenas, + si patrio Graios carmine adire sales + possumus, optatis plus iam procedimus ipsis. + hoc satis est: pingui nil mihi cum populo. + + + + +ANONYMOUS + + 40 B.C. (?) + + +_191. Epitaph of Heluia Prima_ + + TV qui secura spatiaris mente uiator + et nostri uoltus derigis inferieis, + si quaeris quae sim, cinis en et tosta fauilla, + ante obitus tristeis Heluia Prima fui. + coniuge sum Catulo fructa, actore Isocrateio, + concordesque pari uiximus ingenio. + nunc data sum Diti longum mansura per aeuum + deducta et fatali igne et aqua Stygia. + + + + +CORNELIVS SEVERVS + + fl. 38 B.C. + + +_192. The Death of Cicero_ + + ORAQVE magnanimum spirantia paene uirorum + in rostris iacuere suis; sed enim abstulit omnis, + tamquam sola foret, rapti Ciceronis imago. + tunc redeunt animis ingentia consulis acta + iurataeque manus deprensaque foedera noxae + patriciumque nefas extinctum: poena Cethegi + deiectusque redit uotis Catilina nefandis. + quid fauor adscitus, pleni quid honoribus anni + profuerant, sacris et uota quid artibus aetas? + abstulit una dies aeui decus, ictaque luctu + conticuit Latiae tristis facundia linguae. + unica sollicitis quondam tutela salusque, + egregium semper patriae caput, ille senatus + uindex, ille fori, legum iurisque togaeque + publica uox, saeuis aeternum obmutuit armis! + informis uoltus sparsamque cruore nefando + canitiem sacrasque manus operumque ministras + tantorum pedibus ciuis proiecta superbis + proculcauit ouans nec lubrica fata deosque + respexit! nullo luet hoc Antonius aeuo. + hoc nec in Emathio mitis uictoria Perse, + nec te, dire Syphax, non fecerat hoste Philippo; + inque triumphato ludibria iuncta Iugurtha + afuerunt, nostraeque cadens ferus Hannibal irae + membra tamen Stygias tulit inuiolata sub umbras. + + + + +ANONYMOUS + + Aetatis Augusteae. + + +_193. Post Mortem Nulla Voluptas_ + + COPA Syrisca, caput Graeca redimita mitella, + crispum sub crotalo docta mouere latus, + ebria fumosa saltat lasciua taberna, + ad cubitum raucos excutiens calamos. + 'quid iuuat aestiuo defessum puluere abesse + quam potius bibulo decubuisse toro? + sunt topia et kalybae, cyathi, rosa, tibia, chordae, + et triclia umbrosis frigida harundinibus. + en et, Maenalio quae garrit dulce sub antro, + rustica pastoris fistula in ore sonat. + est et uappa, cado nuper defusa picato, + et trepidans rauco murmure riuos aquae; + sunt etiam croceo uiolae de flore corollae + sertaque purpurea lutea mixta rosa, + et quae uirgineo libata Achelois ab amne + lilia uimineis attulit in calathis; + sunt et caseoli, quos iuncea fiscina siccat, + sunt autumnali cerea pruna die, + castaneaeque nuces et suaue rubentia mala, + est hic munda Ceres, est Amor, est Bromius; + sunt et mora cruenta et lentis uua racemis + et pendet iunco caeruleus cucumis. + est tuguri custos, armatus falce saligna, + sed non et uasto est inguine terribilis. + huc kalybita ueni. lassus iam sudat asellus, + parce illi: Vestae delicium est asinus. + nunc cantu celebri rumpunt arbusta cicadae, + nunc uaria in gelida sede lacerta latet: + si sapis, aestiuo recubans nunc prolue uitro, + seu uis cristalli ferre nouos calices. + hic age pampinea fessus requiesce sub umbra + et grauidum roseo necte caput strophio, + oscula decerpens tenerae formosa puellae-- + a pereat cui sunt prisca supercilia. + quid cineri ingrato seruas bene olentia serta? + anne coronato uis lapide ista tegi? + pone merum et talos. pereat qui crastina curat. + Mors aurem uellens 'uiuite', ait, 'uenio.' + + + 9 B.C. + + +_194. Epicedion Drusi_ + + SVPPRIME iam lacrimas: non est reuocabilis istis, + quem semel umbrifera nauita lintre tulit. + Hectora tot fratres, tot defleuere sorores + et pater et coniux Astyanaxque puer + et longaeua parens: nec et ille redemptus ab igne: + nulla super Stygias umbra renauit aquas. + contigit hoc etiam Thetidi: populator Achilles + Iliaca ambustis ossibus arua premit. + illi caeruleum Panope matertera crinem + soluit et immensas fletibus auxit aquas, + consortesque deae centum longaeuaque magni + Oceani coniux Oceanusque pater, + et Thetis ante omnis: sed nec Thetis ipsa neque omnes + mutarunt auidi tristia iura dei. + prisca quid huc repeto? Marcellum Octauia fleuit + et fleuit populo Caesar utrumque palam. + sed rigidum ius est et ineuitabile mortis, + stant rata non ulla fila renenda manu. + ipse tibi emissus nebulosi litore Auerni, + si liceat, forti uerba tot ore sonet: + 'quid numeras annos? uixi maturior annis: + acta senem faciunt: haec numeranda tibi, + his aeuum fuit implendum, non segnibus annis: + hostibus eueniat longa senecta meis. + hoc ataui monuere mei proauique Nerones + (fregerunt ambo Punica bella duces): + hoc domus ista docet per te mea Caesaris alti: + exitus hic, mater, debuit esse meus. + nec meritis (quamquam ipsa iuuant magis) afuit illis, + mater, honos: titulis nomina plena uides. + consul et ignoti uictor Germanicus orbis, + quoi fuerit mortis publica causa, legor. + cingor Apollinea uictricia tempora lauro + et sensi exsequias funeris ipse mei, + decursusque uirum notos mihi donaque regum + captaque per titulos oppida lecta suos, + et quo me officio portauerit illa iuuentus, + quae fuit ante meum tam generosa torum. + denique laudari sacrato Caesaris ore + emerui, lacrimas elicuique deo. + et quoiquam miserandus ero? iam comprime fletus. + hoc ego, qui flendi sum tibi causa, rogo.' + haec sentit Drusus, si quid modo sentit in umbra, + nec tu de tanto crede minora uiro. + est tibi (sitque precor) multorum filius instar, + parsque tui partus it tibi salua prior; + est coniux, tutela hominum, quo sospite uestram, + Liuia, funestam dedecet esse domum. + + + + +M. MANILIVS + + fl. 8 A.D. + + +_195. The Science of Nature_ + + CARMINE diuinas artis et conscia fati + sidera diuersos hominum uariantia casus, + caelestis rationis opus, deducere mundo + aggredior primusque nouis Helicona mouere + cantibus et uiridi nutantis uertice siluas, + hospita sacra ferens nulli memorata priorum. + huc mihi tu, Caesar, patriae princepsque paterque, + qui regis augustis parentem legibus orbem + concessumque patri mundum deus ipse mereris, + daque animum uirisque satis da tanta canendo. + iam propiusque fauet mundus scrutantibus ipsum + et cupit aetherios per carmina pandere census. + hoc sub pace uacat tantum. iuuat ire per ipsum + aera et inmenso spatiantem uiuere caelo + signaque et aduersos stellarum noscere cursus. + quod solum nouisse parum est. impensius ipsa + scire iuuat magni penitus praecordia mundi, + quaque regat generetque suis animalia signis + cernere et in numerum Phoebo modulante referre. + bina mihi positis lucent altaria flammis, + ad duo templa precor duplici circumdatus aestu + carminis et rerum: certa cum lege canentem + mundus et inmenso uatem circumstrepit orbe + uixque soluta suis inmittit uerba figuris. + quem primum interius licuit cognoscere stellas + munere caelestum? quis enim condentibus illis + clepisset furto mundum, quo cuncta reguntur? + quis foret humano conatus pectore tantum, + inuitis ut dis cuperet deus ipse uideri, + sublimis aperire uias imumque sub orbem + et per inane suis parentia finibus astra? + tu princeps auctorque sacri, Cyllenie, tanti. + per te iam caelum interius, iam sidera nota + nominaque et cursus signorum, pondera, uires, + maior uti facies mundi foret et ueneranda + non species tantum sed et ipsa potentia rerum, + sentirentque deum gentes qua maximus esset. + quin natura dedit uires seque ipsa reclusit + regalis animos primum dignata mouere + proxima tangentis rerum fastigia caelo, + qui domuere feras gentis oriente sub ipso, + quas secat Euphrates, in quas et Nilus inundat, + qua mundus redit et nigras super euolat urbis; + tum qui templa sacris coluerunt omne per aeuum + delectique sacerdotes in publica uota + officio uinxere deum, quibus ipsa potentis + numinis accendit castam praesentia mentem, + inque deum deus ipse tulit patuitque ministris: + hi tantum mouere decus primique per artem + sideribus uidere uagis pendentia fata. + singula nam proprio signarunt tempora casu + longa per assiduas complexi saecula curas, + nascendi quae cuique dies, quae uita fuisset, + in quas fortunae leges quaeque hora ualeret, + quantaque quam parui facerent discrimina motus. + postquam omnis caeli species redeuntibus astris + percepta in proprias sedis, et reddita certis + fatorum ordinibus sua cuique potentia formae, + per uarios usus artem experientia fecit + exemplo monstrante uiam speculataque longe + deprendit tacitis dominantia legibus astra + et totum aeterna mundum ratione moueri + fatorumque uices certis discernere signis. + nam rudis ante illos nullo discrimine uita + in speciem conuersa operum ratione carebat, + et stupefacta nouo pendebat lumine mundi: + tum uelut amissis maerens, tum laeta renatis + sideribus, uariosque dies incertaque noctis + tempora, nec similis umbras iam sole regresso, + iam propiore, suis poterat qua discere causis? + necdum etiam doctas sollertia fecerat artis, + terraque sub rudibus cessabat uasta colonis; + tumque in desertis habitabat montibus aurum, + ignotusque nouos pontus subduxerat orbis; + nec uitam pelago nec uentis credere uota + audebant; se quisque satis nouisse putabant. + sed cum longa dies acuit mortalia corda, + et labor ingenium miseris dedit, et sua quemque + aduigilare sibi iussit fortuna premendo, + seducta in uarias certarunt pectora curas, + et quodcumque sagax temptando repperit usus, + in commune bonum laeti commenta dederunt. + tunc et lingua suas accepit barbara leges, + et fera diuersis exercita frugibus arua, + et uagus in caecum penetrauit nauita pontum, + fecit et ignotis linter commercia terris. + tum belli pacisque artis commenta uetustas; + semper enim ex aliis alias proseminat usus. + ne uulgata canam: linguas didicere uolucrum, + consultare fibras et rumpere uocibus anguis, + sollicitare umbras imumque Acheronta mouere + in noctemque dies, in lucem uertere noctis. + omnia conando docilis sollertia uicit. + nec prius imposuit rebus finemque modumque + quam caelum ascendit ratio cepitque profundam + naturam rerum et causas uiditque quod usquam est: + nubila cur tanto quaterentur pulsa fragore, + hiberna aestiua nix grandine mollior esset, + arderent terrae solidusque tremesceret orbis, + cur imbres ruerent, uentos quae causa moueret, + peruidit soluitque animis miracula rerum + eripuitque Ioui fulmen uirisque Tonanti + et sonitum uentis concessit, nubibus ignem. + + +_196. The Milky Way_ + + NAMQVE in caeruleo candens nitet orbita mundo + ceu missura diem subito caelumque recludens. + ac ueluti uiridis discernit semita campos, + quam terit assiduo renouans iter orbita tractu; + ut freta canescunt sulcum ducente carina + accipiuntque uiam fluctus spumantibus undis, + quam tortus uerso mouit de gurgite uertex, + candidus in nigro lucet sic limes Olympo, + caeruleum findens ingenti lumine mundum. + utque suos arcus per nubila circinat Iris, + sic superincumbit signato culmine limes + candidus et resupina facit mortalibus ora, + dum noua per caecam mirantur lumina noctem, + inquiruntque sacras humano pectore causas, + num se diductis conetur soluere moles + segminibus, raraque labent compagine rimae + admittantque nouum laxato tegmine lumen; + (quid sibi non timeant, magni cum uulnera caeli + conspiciant, feriatque oculos iniuria mundi?) + an coeat mundus, duplicisque extrema cauernae + conueniant caelique oras et segmina iungant, + perque ipsos fiat nexus manifesta cicatrix + fusuram faciens mundi, stipatus et orbis + aeriam in nebulam clara compagine uersus + in cuneos alto cogat fundamina caeli? + an melius manet illa fides per saecula prisca + illac solis equos diuersis cursibus isse + atque aliam triuisse uiam, longumque per aeuum + exustas sedis incoctaue sidera flammis + caeruleam uerso speciem mutasse colore, + infusumque loco cinerem mundumque sepultum? + fama etiam antiquis ad nos descendit ab annis, + Phaethontem patrio curru per signa uolantem, + dum noua miratur propius spectacula mundi + et puer in caelo ludit curruque superbus + luxuriat mundo cupit et maiora parente, + deflexum solito cursu curuisque quadrigis + monstratas liquisse uias orbemque recentem + imposuisse polo; nec signa insueta tulisse + errantis nutu flammas cursumque solutum. + quid querimur, flammas totum saeuisse per orbem, + terrarumque rogum cunctas arsisse per urbis, + cum uaga dispersi fluitarunt fragmina currus, + et caelum exustum est? luit ipse incendia mundus, + et noua uicinis flagrarunt sidera flammis + nunc quoque praeteriti faciem referentia casus. + nec mihi celanda est famae uulgata uetustas + mollior, e niueo lactis fluxisse liquorem + pectore reginae diuum caelumque colore + infecisse suo. quapropter lacteus orbis + dicitur, et nomen causa descendit ab ipsa. + an maior densa stellarum turba corona + contexit flammas et crasso lumine candet, + et fulgore nitet collato clarior orbis? + an fortes animae dignataque nomina caelo + corporibus resoluta suis terraeque remissa + huc migrant ex orbe suumque habitantia caelum + aetherios uiuunt annos mundoque fruuntur? + atque hic Aeacidas, hic et ueneramur Atridas + Tydidenque ferum terraeque marisque triumphis + naturae uictorem Ithacum Pyliumque senecta + insignem triplici, Danaumque ad Pergama reges + Auroraeque nigrum partum stirpemque Tonantis + rectorem Lyciae; nec te, Mauortia uirgo, + praeteream regesque alios, quos Thraecia misit + atque Asiae gentes et Magno maxima Pella; + quique animi uiris et strictae pondera mentis + prudentes habuere uiri, quibus omnis in ipsis + census erat, iustusque Solon fortisque Lycurgus, + aetheriusque Platon et qui fabricauerat illum + damnatusque suas melius damnauit Athenas, + Persidis et uictor, strarat quae classibus aequor. + Romanique uiri, quorum iam maxima turba est: + Tarquinioque minus reges, et Horatia proles + tota acies, parti nec non et Scaeuola trunca + nobilior, maiorque uiris tu, Cloelia, uirgo, + et Romana ferens, quae texit, moenia Cocles, + et commilitio uolucris Coruinus adeptus + et spolia et nomen, qui gestat in alite Phoebum, + et Ioue qui meruit caelum Romamque Camillus + seruando posuit, Brutusque a rege receptae + conditor, et Pyrrhi per bella Papirius ultor, + Fabricius Curiusque pares et tertia palma + Marcellus, Cossusque prior de rege necato, + certantesque Deci uotis similesque triumphis, + inuictusque mora Fabius, uictorque ferocis + Liuius Hasdrubalis socio per bella Nerone, + uel duo Scipiadae, fatum Carthaginis unum, + Pompeiusque orbis domitor per trisque triumphos + ante diem princeps, et censu Tullius oris + emeritus caelum, et tu, Claudi magna propago, + Aemiliaeque domus proceres, clarique Metelli, + et Cato fortunae uictor, matrisque sub armis + miles Agrippa suae; Venerisque ab origine proles + Iulia descendit caelo caelumque repleuit, + quod regit Augustus socio per signa Tonante, + cernit et in coetu diuum agnouitque Quirinum + altius aetherii quam candet circulus orbis: + illa deis sedes, haec illis, proxima diuum + qui uirtute sua similes fastigia tangunt. + + +_197. Comets_ + + SIVE igitur ratio praebentis semina terrae + in uolucris ignis potuit generare cometas; + siue illas natura facis ut cuncta creauit + sidera per tenuis caelo lucentia flammas, + sed trahit ad semet rapido Titanius aestu + inuoluitque suo flammantis igne cometas, + ac modo dimittit (sicut Cyllenius orbis + et Venus, accenso cum ducit uespere noctem + sera nitens, falluntque oculos rursusque reuisunt); + seu deus instantis fati miseratus in orbem + signa per affectus caelique incendia mittit; + futtilibus non umquam excanduit ignibus aether: + squalidaque elusi deplorant arua coloni, + et sterilis inter sulcos defessus arator + ad iuga maerentis cogit frustrata iuuencos. + aut grauibus morbis et lenta corpora tabe + corripit exustis letalis flamma medullis + labentisque rapit populos, totasque per urbis + publica succensis peraguntur iusta sepulcris: + qualis Erechtheos pestis populata colonos + extulit antiquas per funera pacis Athenas, + alter in alterius labens cum fata ruebant. + nec locus artis erat medicae nec uota ualebant; + cesserat officium morbis, et funera deerant + mortibus et lacrimae; lassus defecerat ignis, + et coaceruatis ardebant corpora membris, + ac tanto quondam populo uix contigit heres. + talia significant lucentes saepe cometae: + funera cum facibus ueniunt terrisque minantur + ardentis sine fine rogos, cum mundus et ipsa + aegrotet natura nouum sortita sepulcrum. + quin et bella canunt ignes subitosque tumultus + et clandestinis surgentia fraudibus arma; + externas modo per gentis, ut foedere rupto + cum fera ductorem rapuit Germania Varum + infecitque trium legionum sanguine campos, + arserunt toto passim minitantia mundo + lumina, et ipsa tulit bellum natura per ignis + opposuitque suas uiris finemque minata est. + ne mirere grauis rerumque hominumque ruinas, + saepe domi culpa est, nescimus credere caelo. + ciuilis etiam motus cognataque bella + significant. nec plura alias incendia mundus + sustinuit, quam cum ducibus iurata cruentis + arma Philippeos implerunt agmine campos, + uixque etiam sicca miles Romanus harena + ossa uirum lacerosque prius superastitit artus, + imperiumque suis conflixit uiribus ipsum, + perque patris pater Augustus uestigia uicit. + necdum finis erat: restabant Actia bella + dotali commissa acie, repetitaque rerum + alea, et in ponto quaesitus rector Olympi, + femineum sortita iugum cum Roma pependit, + atque ipsa Isiaco certarunt fulmina sistro. + restabant profugo seruilia milite bella, + cum patrios armis imitatus filius hostis + aequora Pompeius cepit defensa parenti. + sed satis hoc fatis fuerit. iam bella quiescant, + atque adamanteis Discordia uincta catenis + aeternos habeat frenos in carcere clausa. + sit pater inuictus patriae, sit Roma sub illo: + cumque deum caelo dederit, non quaerat in orbe. + + +_198. The Theme of the Astrological Poet_ + + MAXIMVS Iliacae gentis certamina uates + et quinquaginta regum regemque patremque, + castra decem aestatum uictamque sub Hectore Troiam + erroremque ducis totidem quot uicerat annis + instantem bello geminataque Pergama ponto + ultimaque in patria captisque penatibus arma + ore sacro cecinit; patriam quoi cura petentum + dum dabat eripuit, cuiusque ex ore profusos + omnis posteritas latices in carmina duxit + amnemque in tenuis ausa est diducere riuos, + unius fecunda bonis. sed proximus illi + Hesiodus memorat diuos diuumque parentes + et chaos enixum terras orbemque sub illo + infantem et primos titubantia sidera cursus + Titanasque senes Iouis et cunabula magni + et sub fratre uiri nomen sine matre parentis + atque iterum patrio nascentem corpore Bacchum + omniaque inmenso uolitantia lumina mundo. + quin etiam ruris cultus legesque notauit + militiamque soli; quod collis Bacchus amaret, + quod fecunda Ceres campos, quod Pallas utrumque, + atque arbusta uagis essent quod adultera pomis, + siluarumque deos sacrataque flumina nymphis, + pacis opus magnos naturae condit in usus. + astrorum quidam uarias dixere figuras + signaque diffuso passim labentia caelo + in proprium cuiusque genus causasque tulere: + Persea et Andromedan poena matremque dolentem + solantemque patrem raptuque Lycaone natam + officioque Iouis Cynosuram, lacte Capellam + et furto Cycnum, pietate ad sidera ductam + Erigonen ictuque Nepam spolioque Leonem + et morsu Cancrum, Pisces Cythereide uersa, + Lanigerum uicto ducentem sidera ponto + ceteraque ex uariis pendentia casibus astra + aethera per summum uoluerunt fixa reuolui. + quorum carminibus nihil est nisi fabula caelum, + terraque composuit caelum, quae pendet ab illo. + quin etiam pecorum ritus et Pana sonantem + in calamos Sicula memorat tellure creatus; + nec siluis siluestre canit perque horrida motus + rura serit dulcis musamque inducit in arua. + ecce alius pictas uolucris ac bella ferarum, + ille uenenatos anguis aconitaque et herbas + fata refert uitamque sua radice ferentis. + quin etiam tenebris immersum Tartaron atra + in lucem de nocte uocant orbemque reuoluunt + interius uersum naturae foedere rupto. + omne genus rerum doctae cecinere sorores, + omnis ad accessus Heliconis semita trita est, + et iam confusi manant de fontibus amnes + nec capiunt haustum turbamque ad nota ruentem. + integra quaeramus rorantis prata per herbas + undamque occultis meditantem murmur in antris, + quam neque durato gustarint ore uolucres, + ipse nec aetherio Phoebus libauerit igni. + nostra loquar; nulli uatum debebimus ora, + nec furtum, sed opus ueniet, soloque uolamus + in caelum curru, propria rate pellimus undas. + namque canam tacita naturam mente potentem + infusumque deum caelo terrisque fretoque + ingentem aequali moderantem foedere molem, + totumque alterno consensu uiuere mundum + et rationis agi motu, cum spiritus unus + per cunctas habitet partis atque irriget orbem + omnia peruolitans corpusque animale figuret. + quod nisi cognatis membris contexta maneret + machina et imposito pareret tota magistro, + ac tantum mundi regeret prudentia censum, + non esset statio terris, non ambitus astris, + haereretque uagus mundus standoque rigeret, + nec sua dispositos seruarent sidera cursus, + noxque alterna diem fugeret rursumque fugaret; + non imbres alerent terras, non aethera uenti, + nec pontus grauidas nubis, nec flumina pontum, + nec pelagus fontis, nec staret summa per omnis + par semper partis aequo digesta parente, + ut neque deficerent undae nec sideret orbis, + nec caelum iusto maiusue minusue uolaret. + motus alit, non mutat opus; sic omnia toto + dispensata manent mundo dominumque sequuntur. + hic igitur deus et ratio, quae cuncta gubernat, + ducit ab aetheriis terrena animalia signis: + quae quamquam longo cogit summota recessu + sentiri tamen, ut uitas ac fata ministrent + gentibus ac proprios per singula corpora mores. + nec nimis est quaerenda fides: sic temperat arua + caelum, sic uarias fruges redditque rapitque, + sic pontum mouet ac terris immittit et aufert: + atque haec seditio pelagus nunc sidere lunae + mota tenet nunc diuerso stimulata recessu, + nunc anni spatio Phoebum comitata uolantem; + sic submersa fretis concharum et carcere clausa + ad lunae motum uariant animalia corpus + et tua damna, tuas imitantur, Delia, uiris; + tu quoque fraternis sic perdis in oribus ora + atque iterum ex eisdem repetis, quantumque reliquit + aut dedit ille, refers et sidus sidere constas. + denique sic pecudes et muta animalia terris, + cum maneant ignara sui legisque per aeuum, + natura tamen ad mundum reuocante parentem + attollunt animos caelumque et sidera seruant + corporaque ad lunae nascentis cornua lustrant + uenturasque uident hiemes, reditura serena: + quis dubitet post haec hominem coniungere caelo? + consilium natura dedit linguamque capaxque + ingenium uolucremque animum, quem denique in unum + descendit deus atque habitat seque ipse requirit. + mitto alias artis, quarum est permissa facultas, + infidas adeo nec nostri munera census, + mitto, quod aequali nihil est sub lege tributum, + quod patet auctores summi non pectoris esse, + mitto quod et certum est et ineuitabile fatum, + materiaeque datum est cogi, sed cogere mundo. + quis caelum possit nisi caeli munere nosse + et reperire deum nisi qui pars ipse deorum est? + quisue hanc conuexi molem sine fine patentis + signorumque choros ac mundi flammea templa + aeternum et stellis aduersus sidera bellum + cernere et angusto sub pectore claudere posset, + ni tantos animis oculos natura dedisset + cognatamque sui mentem uertisset ad ipsam + et tantum dictasset opus, caeloque ueniret + quod uocat in caelum sacra ad commercia rerum + et primas quas dant leges nascentibus astra? + quis neget esse nefas inuitum prendere mundum + et uelut in semet captum deducere in orbem? + sed ne circuitu longo manifesta probentur, + ipsa fides operi faciet pondusque fidemque. + nam neque decipitur ratio nec decipit umquam; + rite sequenda uia est ueris accredita causis, + euentusque datur qualis praedicitur ante. + quod fortuna ratum faciat, quis dicere falsum + audeat et tantae suffragia uincere sortis? + haec ego diuino cupiam cum ad sidera flatu + ferre, nec in turba nec turbae carmina condam, + sed solus uacuo ueluti uectatus in orbe + liber agam currus, non occursantibus ullis + nec per iter socios commune gerentibus actus, + sed caelo noscenda canam mirantibus astris + et gaudente sui mundo per carmina uatis: + uel quibus illa sacros non inuidere meatus + notitiamque sui, minima est quae turba per orbem. + illa fluit, quae diuitias, quae diligit aurum, + imperia et fascis mollemque per otia luxum + et blandis diuersa sonis dulcemque per auris + affectum, ut modico noscenda ad fata labore. + hoc quoque fatorum est, legem perdiscere fati. + + +_199. The Rarity of True Friendship_ + + PER tot signorum species contraria surgunt + corpora totque modis quotiens inimica creantur. + idcirco nihil ex semet natura creauit + pectore amicitiae maius nec rarius umquam. + unus erat Pylades, unus qui mallet Orestes + ipse mori; lis una fuit per saecula mortis: + optauitque reum sponsor non posse reuerti, + sponsoremque reus timuit, ne solueret ipsum. + perque tot aetates hominum, tot tempora et annos, + tot bella et uarios etiam sub pace labores, + cum fortuna fidem quaerat, uix inuenit usquam. + at quanta est scelerum moles per saecula cuncta, + quamque onus inuidiae non excusabile terris! + quid loquar infectos fraterno sanguine fratres, + uenalis ad fata patres matrumque sepulcra? + quid loquar ut subitam sceleratis gentibus olim + imposuit Phoebus noctem terrasque reliquit? + quid loquar euersas urbis et prodita templa + et uarias pacis cladis et mixta uenena, + insidiasque fori, caedis in moenibus ipsis + et sub amicitiae grassantem nomine turbam? + in populo scelus est, et abundant cuncta furoris, + et fas atque nefas mixtum, legesque per ipsas + saeuit nequities; poenas iam noxia uincit. + scilicet in multis quoniam discordia signis + corpora nascuntur, pax est sublata per orbem, + et fidei rarum foedus paucisque tributum; + utque sibi caelum, sic tellus dissidet ipsa, + atque hominum gentes inimica sorte feruntur. + + +_200. Line upon Line_ + + VT rudibus pueris monstratur littera primum + per faciem nomenque suum, tum ponitur usus; + tunc coniuncta suis formatur syllaba nodis; + hinc uerbis structura uenit per membra ligandis, + tunc rerum uires atque artis traditur usus, + perque pedes proprios nascentia carmina surgunt; + singulaque in summa prodest didicisse priora; + quae nisi constiterint primis fundata elementis, + effluat in uanum rerum praeposterus ordo, + uersaque, quae propere dederint praecepta magistri: + sic mihi per totum uolitanti carmine mundum + erutaque abstrusa penitus caligine fata + Pieridum numeris etiam modulata canenti, + quoque deus regnat reuocanti numen in arte + per partis ducenda fides, et singula rerum + sunt gradibus tradenda suis, ut cum omnia certa + notitia steterint, proprios reuocentur ad usus. + ac uelut in nudis cum surgunt montibus urbes, + conditor et uacuos muris circumdare collis + destinat, ante manus quam temptet scindere fossas, + quaerit opes: ruit ecce nemus, saltusque uetusti + procumbunt solemque nouum, noua sidera cernunt; + pellitur omne loco uolucrum genus atque ferarum, + antiquasque domos et nota cubilia linquunt. + ast alii silicem in muros et marmora templis + rimantur, ferrique rigor per tempora nota + quaeritur; hinc artes, hinc omnis conuenit usus. + tunc demum consurgit opus, cum cuncta supersunt, + ne medios rumpat cursus praepostera cura: + sic mihi cunctanti tantae succedere moli + materies primum rerum, ratione remota, + tradenda est, ratio sit ne post irrita, neue + argumenta nouis stupeant nascentia rebus. + + +_201. A New Poetry_ + + IN noua surgentem maioraque uiribus ausum + nec per inaccessos metuentem uadere saltus + ducite, Pierides. uestios extendere finis + conor et inriguos in carmina ducere fontis. + non ego in excidium caeli nascentia bella + fulminis et flammis partus in matre sepultos, + non coniuratos reges Troiaque cadente + Hectora uenalem cineri Priamumque ferentem, + Colchida nec referam uendentem regna parentis + et lacerum fratrem stupro segetesque uirorum + taurorumque trucis flammas uigilemque draconem + et reducis annos auroque incendia facta + et male conceptos partus peiusque necatos; + septenosque duces ereptaque fulmine flammis + moenia Thebarum et uictam, quia uicerat, urbem + germanosque patris referam matrisque nepotis + natorumque epulas conuersaque sidera retro + ereptumque diem; nec Persica bella profundo + indicta et magna pontum sub classe latentem + inuersumque fretum terris, iter aequoris undis. + non annosa canam Messanae bella nocentis; + non regis magni spatio maiore canenda, + quam sunt acta, loquar; Romanae gentis origo + totque duces urbis, tot bella atque otia, et omnis + in populi unius leges ut cesserit orbis, + differtur. facile est, uentis dare uela secundis + fecundumque solum uarias agitare per artis + auroque atque ebori decus addere, cum rudis ipsa + materies niteat. speciosis condere rebus + carmina uulgatum est opus et componere simplex. + at mihi per numeros ignotaque nomina rerum + temporaque et uarios casus momentaque mundi + signorumque uices partisque in partibus ipsis + luctandum est, quae nosse nimis, quid? dicere quantum est + carmine quid proprio? pedibus quid iungere certis? + huc ades, o quicumque meis aduertere coeptis + aurem oculosque potes, ueras et percipe uoces. + impendas animum; nec dulcia carmina quaeras. + ornari res ipsa negat contenta doceri. + + +_202. The Rule of Fate_ + + QVID tam sollicitis uitam consumimus annis + torquemurque metu caecaque cupidine rerum + aeternisque senes curis, dum quaerimus aeuum, + perdimus et nullo uotorum fine beati + uicturos agimus semper nec uiuimus umquam? + pauperiorque bonis quisque est quo plura requirit, + nec quod habet numerat, tantum quod non habet optat: + cumque sui paruos usus natura reposcat, + materiam struimus magnae per uota ruinae + luxuriamque lucris emimus luxuque rapinas, + et summum census pretium est effundere censum? + soluite, mortales, animos curasque leuate + totque superuacuis uitam deplete querelis. + fata regunt orbem, certa stant omnia lege, + longaque per certos signantur tempora casus. + nascentes morimur, finisque ab origine pendet. + hinc et opes et regna fluunt, et saepius orta + paupertas, artesque datae moresque creatis + et uitia et clades, damna et compendia rerum. + nemo carere dato poterit nec habere negatum + fortunamue suis inuitam prendere uotis + aut fugere instantem. sors est sua cuique ferenda. + an, nisi fata darent leges uitaeque necisque, + fugissent ignes Aenean, Troia sub uno + non euersa uiro fatis uicisset in ipsis? + aut lupa proiectos nutrisset Martia fratres? + Roma casis enata foret, pecudumque magistri + in Capitolino sanxisset fulmina monte, + includiue sua potuisset Iuppiter arce, + captus et a captis orbis foret? igne sepulto + uulneribus uictor repetisset Mucius urbem? + solus et oppositis clausisset Horatius armis + pontem urbemque simul? rupisset foedera uirgo? + tresque sub unius fratres uirtute iacerent? + nulla acies tantum uicit. pendebat ab uno + Roma uiro regnumque orbis sortita iacebat. + quid referam Cannas admotaque moenibus arma, + postque tuos, Trasimene, lacus Fabiumque morantem + Varronemque fuga magnum? quid dicere prosit + accepisse iugum uictae Carthaginis arces, + sperantem Hannibalem nostris cecidisse catenis + consilium regni furtiua morte luisse? + adde etiam uiris Italas Romamque suismet + pugnantem membris, adice et ciuilia bella + et Cinnam in Mario Mariumque in carcere uictum: + quod consul totiens exsul, quod de exsule consul + adiacuit Libycis compar iactura ruinis + eque crepidinibus cepit Carthaginis urbem. + hoc nisi fata darent, numquam fortuna tulisset. + quis te Niliaco periturum litore, Magne, + post uictas Mithridatis opes pelagusque receptum + et tris emenso meritos ex orbe triumphos, + crederet, ut corpus sepeliret naufragus ignis, + eiectaeque rogum facerent fragmenta carinae? + quis tantum mutare potest sine numine fati? + ille etiam caelo genitus caeloque receptus, + cum bene compositis uictor ciuilibus armis + iura togae regeret, totiens praedicta cauere + uulnera non potuit, toto spectante senatu + indicium dextra retinens, monitumque cruore + deleuit proprio, possent ut uincere fata. + quid numerem euersas urbis regumque ruinas + inque rogo Croesum Priamumque in litore truncum, + cui nec Troia rogus? quid Xerxen maius et ipso + naufragium pelago? quid capto sanguine regem + Romanis positum? raptosque ex ignibus ignis + cedentemque uiro flammam, qui templa ferebat? + quot subitae ueniunt ualidorum in corpora mortes + seque ipsae rursus fugiunt errantque per ignis? + ex ipsis quidam elati rediere sepulcris; + atque his uita duplex. illis uix contigit una. + ecce leuis perimit morbus grauiorque remittit, + succumbit sorti ratio, ui uincitur usus; + cura nocet, cessare iuuat, mora saepe malorum + dat pausas, laeduntque cibi, parcuntque uenena. + degenerant nati patribus uincuntque parentes + ingeniumque suum retinent; transitque per illum, + ex illo fortuna uenit. furit alter amore + et pontum transnare potest et uertere Troiam; + alterius frons est scribendis legibus apta. + ecce patrem nati perimunt, natosque parentes, + mutuaque armati coeunt in uulnera fratres. + non nostrum hoc bellum est; coguntur tanta moueri + inque suas ferri poenas lacerandaque membra. + quod Decios non omne tulit, non omne Camillos + tempus et inuicta deuictum mente Catonem, + materies in rem superat, sed lege repugnat. + quin nec paupertas breuiores excipit annos, + nec sunt inmensis opibus uenalia fata; + sed rapit ex tecto funus fortuna superbo + indicitque rogum summis statuitque sepulcrum. + quantum est hoc regnum, quod regibus imperat ipsis! + quin etiam infelix uirtus et noxia felix, + et male consultis pretium est, prudentia fallit, + nec fortuna probat causas sequiturque merentis, + sed uaga per cunctos nullo discrimine fertur. + scilicet est aliud, quod nos cogatque regatque, + maius et in proprias ducat mortalia leges + attribuatque suos ex se nascentibus annos + fortunaeque uices; permiscet saepe ferarum + corpora cum membris hominum; non seminis ille + partus erit: quid enim nobis commune ferisque? + quisue in portenti noxam peccarit adulter? + astra nouant formas, caelumque interserit ora. + denique si non est fati, cur traditur, ordo, + cunctaque temporibus certis uentura canuntur? + nec tamen haec ratio facinus defendere pergit + uirtutemue suis fraudare in praemia donis. + nam neque mortiferas quisquam magis oderit herbas, + quod non arbitrio ueniunt, sed semine certo; + gratia nec leuior tribuetur dulcibus escis + quod natura dedit fruges, non ulla uoluntas. + sic hominum meritis tanto fit gloria maior, + quod caelo gaudente uenit; rursusque nocentis + oderimus magis in culpam poenasque creatos. + nec refert, scelus unde cadat; scelus esse fatendum. + hoc quoque fatale est, sic ipsum expendere fatum. + + +_203. Macrocosm and Microcosm_ + + SED quid iam tenui prodest ratione nitentem + scrutari mundum, si mens sua cuique repugnat, + spemque timor tollit prohibetque a limine caeli? + condit enim quicquid uasto natura recessu + mortalisque fugit uisus et pectora nostra; + nec prodesse potest, quod fatis cuncta reguntur, + cum fatum nulla possit ratione uideri. + quid iuuat in semet sua per conuicia ferri + et fraudare bonis, quae nec deus inuidet ipse, + quosque dedit natura oculos deponere mentis? + perspicimus caelum; cur non et munera caeli? + inque ipsos penitus mundi descendere census + seminibusque suis tantam componere molem + et partum caeli sua per nutricia ferre + extremumque sequi pontum terraeque subire + pendentis tractus et toto uiuere in orbe, + quanta et pars superest, rationem ducere nostis. + iam nusquam natura latet; peruidimus omnem + et capto potimur mundo nostrumque parentem + pars sua perspicimus, genitique accedimus astris. + an dubium est, habitare deum sub pectore nostro, + in caelumque redire animas caeloque uenire? + utque sit ex omni constructus corpore mundus, + aëris atque ignis summi terraeque marisque, + spiritus at totum ratioque infusa gubernet, + sic esse in nobis terrenae corpora sortis + sanguineis animis, animum, qui iuncta gubernat, + dis pensatque hominem? quid mirum, noscere mundum + si possunt homines, quibus est et mundus in ipsis, + exemplumque dei quisque est in imagine parua? + an cuiquam genitos, nisi caelo, credere fas est + esse homines? proiecta iacent animalia cuncta + in terra uel mersa uadis uel in aëre pendent; + omnibus una quies, uenter censusque per artus, + et quia consilium non est, et lingua remissa. + unius inspectus rerum uiresque loquendi + ingeniumque capax; uariasque educitur artis + hic partus, qui cuncta regit: secessit in urbis, + edomuit terram ad fruges, animalia cepit + imposuitque uiam ponto, stetit unus in arcem + erectus capitis uictorque ad sidera mittit + sidereos oculos propiusque adspectat Olympum + inquiritque Iouem; nec sola fronte deorum + contentus manet, et caelum scrutatur in aluo + cognatumque sequens corpus se quaerit in astris. + huic in tanta fidem petimus, quam saepe uolucres + accipiunt trepidaeque boum sub pectore fibrae. + an minus est sacris rationem ducere signis, + quam pecudum mortis auiumque attendere cantus? + atque adeo faciem caeli non inuidet orbi + ipse deus uultusque suos corpusque recludit + uoluendo semper seque ipsum inculcat et offert, + ut bene cognosci possit doceatque uidentis, + qualis eat, cogatque suas attendere leges. + ipse uocat nostros animos ad sidera mundus + nec patitur, quia non condit, sua iura latere. + quis putet esse nefas nosci, quod cernere fas est? + nec contemne tuas quasi paruo in corpore uires; + quod ualet, immensum est. sic auri pondera parui + exsuperant pretio numerosos aeris aceruos. + sic adamas, punctum lapidis, pretiosior auro est. + paruula sic totum peruisit pupula caelum, + sic animi sedes tenui sub corde locata + per totum angusto regnat de limite corpus. + materiae ne quaere modum, sed perspice uiris, + quas ratio, non pondus habet. ratio omnia uincit. + + +_204. Andromeda_ + + ANDROMEDAE sequitur sidus, quae piscibus ortis + bis sex in partis caelo uenit aurea dextro. + hanc quondam poenae dirorum culpa parentum + prodidit, infestus totis cum finibus omnis + incubuit pontus: timuit nauifraga tellus, + et quod erat regnum, pelagus fuit; una malorum + proposita est merces: uesano dedere ponto + Andromedan, teneros ut belua manderet artus. + hic Hymenaeus erat, solataque publica damna + priuatis; lacrimans ornatur uictima poenae + induiturque sinus non haec ad uota paratos, + uirginis et uiuae rapitur sine funere funus. + ac simul infesti uentum est ad litora ponti, + mollia per duras panduntur bracchia cautis; + adstrinxere pedes scopulis, iniectaque uincla, + et cruce uirginea moritura puella pependit. + seruatur tamen in poena uultusque pudorque; + supplicia ipsa decent; niuea ceruice reclinis + molliter ipsa suae custos est casta figurae. + defluxere sinus umeris, fugitque lacertos + uestis, et effusi scapulis haesere capilli. + te circum Alcyones pennis planxere uolantes + fleueruntque tuos miserando carmine casus + et tibi contextas umbram fecere per alas. + ad tua sustinuit fluctus spectacula pontus + assuetasque sibi desiit perfundere ripas. + extulit et liquido Nereis ab aequore uultum + et casus miserata tuos plorauit et annos. + ipsa leui flatu refouens pendentia membra + Aura per extremas resonauit flebile rupis. + tandem Gorgonei uictorem Persea monstri + felix illa dies redeuntem ad litora duxit. + isque ubi pendentem uidit de rupe puellam, + deriguit facie, quam non stupefecerat hostis, + uixque manu spolium tenuit, uictorque Medusae + uictus in Andromedast. iam cautibus inuidet ipsis + felicisque uocat teneant quae membra catenas. + et postquam poenae causam cognouit ab ipsa, + destinat in thalamos per bellum uadere ponti, + altera si Gorgo ueniat, non territus ille. + concitat aërios cursus flentisque parentis + promissu uitae recreat pactusque maritam + ad litus remeat. grauidus iam surgere pontus + coeperat, ac longo fugiebant agmine fluctus + impellentis onus monstri. caput eminet undas + scindentis, pelagusque uomit (circumsonat aequor + dentibus), inque ipso rapidum mare nauigat ore. + hinc uasti surgunt immensis torquibus orbes, + tergaque consumunt pelagus; sonat undique Phorcys, + atque ipsi metuunt montes scopulique ruentem. + infelix uirgo, quamuis sub uindice tanto, + quae tua tunc fuerat facies? quas fugit in auras + spiritus? ut toto caruerunt sanguine membra, + cum tua fata cauis e rupibus ipsa uideres + adnantemque tibi poenam pelagusque ferentem, + quantula praeda maris quanti! sed subuolat alis + Perseus et caelo pendens iaculatur in hostem + Gorgoneo tinctum defigens sanguine ferrum. + illa subit contra uersamque a gurgite frontem + erigit et tortis innitens orbibus alte + emicat ac toto sublimis corpore fertur. + sed quantum illa subit semet iaculata profundo, + in tantum reuolat laxumque per aethera ludit + Perseus et ceti subeuntis uerberat ora. + nec cedit tamen illa uiro, sed saeuit in auras + morsibus, et uani crepitant sine uulnere dentes; + efflat et in caelum pelagus mergitque uolantem + sanguineis undis pontumque exstillat in astra. + spectabat pugnam pugnandi causa puella; + iamque oblita sui metuit pro uindice tali + suspirans animoque magis quam corpore pendet. + tandem confossis subsedit belua membris + plena maris, summas iterum nec nauigat undas + sed magnum uasto contexit corpore pontum, + tunc quoque terribilis nec uirginis ore uidenda. + perfundit liquido Perseus in marmore corpus + maior et ex undis ad cautis peruolat altas + soluitque haerentem uinclis de rupe puellam + desponsam pugna, nupturam dote mariti. + hic dedit Andromedae caelum stellasque sacrauit, + mercedem tanti belli, quo concidit ipsa + Gorgone non leuius monstrum, pelagusque leuauit. + quisquis in Andromedae surgentis tempora ponto + nascitur, inmitis ueniet poenaeque minister + carceris et duri custos, quo stante superbe + prostratae iaceant miserorum in limine matres, + pernoctesque patres cupiant extrema suorum + oscula et in proprias animam transferre medullas; + carnificisque uenit mortem uendentis imago + accensosque rogos et strictam saepe securem. + supplicium uectigal erit; qui denique posset + pendentem ex scopulis ipsam spectare puellam; + uinctorum dominus sociusque in parte catenae; + interdum poenis innoxia corpora seruat. + + + + +ALBINOVANVS PEDO + + fl. 16 A.D. + + +_205. 'Over the Seas our Galleys went_ + + IAM pridem post terga diem solemque relictum + iamque uident noti se extorres finibus orbis + per non concessas audaces ire tenebras + Vesperis ad metas extremaque litora mundi: + nunc illum, pigris inmania monstra sub undis + qui ferat, oceanum, qui saeuas undique pistris + aequoreasque canis, ratibus consurgere prensis. + accumulat fragor ipse metus: iam sidere limo + nauigia et rapido desertam flumine classem + seque feris credunt per inertia fata marinis + quam non felici laniandos sorte relinqui. + atque aliquis prora caecum sublimis ab alta + aera pugnaci luctatus rumpere uisu, + ut nihil erepto ualuit dinoscere mundo, + obstructo talis effundit pectore uoces: + 'quo ferimur? fugit ipse dies orbemque relictum + ultima perpetuis claudit natura tenebris. + anne alio positas ultra sub cardine gentis + atque alium proris intactum quaerimus orbem? + di reuocant rerumque uetant cognoscere finem + mortalis oculos. aliena quid aequora remis + et sacras uiolamus aquas diuumque quietas + turbamus sedes?' + + + + +P. OVIDIVS NASO + + 43 B.C.-18 A.D. + + +_206. His Autobiography_ + + ILLE ego qui fuerim, tenerorum lusor amorum, + quem legis, ut noris, accipe, Posteritas. + Sulmo mihi patria est, gelidis uberrimus undis, + milia qui nouies distat ab Vrbe decem. + editus hic ego sum; nec non ut tempora noris, + cum cecidit fato consul uterque pari. + siquid id est, usque a proauis uetus ordinis heres, + non modo fortunae munere factus eques. + nec stirps prima fui; genito sum fratre creatus, + qui tribus ante quater mensibus ortus erat. + Lucifer amborum natalibus affuit idem; + una celebrata est per duo liba dies: + haec est armiferae festis de quinque Mineruae, + quae fieri pugna prima cruenta solet. + protinus excolimur teneri, curaque parentis + imus ad insignis Vrbis ab arte uiros. + frater ad eloquium uiridi tendebat ab aeuo, + fortia uerbosi natus ad arma fori; + at mihi iam puero caelestia sacra placebant, + inque suum furtim Musa trahebat opus. + saepe pater dixit 'Studium quid inutile temptas? + Maeonides nullas ipse reliquit opes.' + motus eram dictis, totoque Helicone relicto + scribere temptabam uerba soluta modis. + sponte sua carmen numeros ueniebat ad aptos, + et quod temptabam scribere, uersus erat. + interea tacito passu labentibus annis + liberior fratri sumpta mihique toga est, + induiturque umeris cum lato purpura clauo, + et studium nobis, quod fuit ante, manet. + iamque decem uitae frater geminauerat annos + cum perit, et coepi parte carere mei. + cepimus et tenerae primos aetatis honores, + eque uiris quondam pars tribus una fui. + curia restabat. claui mensura coacta est: + maius erat nostris uiribus illud onus. + nec patiens corpus, nec mens fuit apta labori, + sollicitaeque fugax ambitionis eram, + et petere Aoniae suadebant tuta sorores + otia, iudicio semper amata meo. + temporis illius colui fouique poetas, + quotque aderant uates, rebar adesse deos. + saepe suas uolucres legit mihi grandior aeuo, + quaeque nocet serpens, quae iuuat herba, Macer. + saepe suos solitus recitare Propertius ignis + iure sodalitii, quo mihi iunctus erat. + Ponticus heroo, Bassus quoque clarus iambis + dulcia conuictus membra fuere mei; + et tenuit nostras numerosus Horatius auris, + dum ferit Ausonia carmina culta lyra. + Vergilium uidi tantum; nec amara Tibullo + tempus amicitiae fata dedere meae. + successor fuit hic tibi, Galle, Propertius illi: + quartus ab his serie temporis ipse fui. + utque ego maiores, sic me coluere minores, + notaque non tarde facta Thalia mea est. + carmina cum primum populo iuuenalia legi, + barba resecta mihi bisue semelue fuit. + mouerat ingenium totam cantata per Vrbem + nomine non uero dicta Corinna mihi. + multa quidem scripsi, sed quae uitiosa putaui + emendaturis ignibus ipse dedi. + tunc quoque, cum fugerem, quaedam placitura cremaui, + iratus studio carminibusque meis. + molle Cupidineis nec inexpugnabile telis + cor mihi, quodque leuis causa moueret, erat. + cum tamen hic essem, minimoque accenderer igni, + nomine sub nostro fabula nulla fuit. + paene mihi puero nec digna nec utilis uxor + est data, quae tempus per breue nupta fuit. + illi successit, quamuis sine crimine coniunx, + non tamen in nostro firma futura toro. + ultima, quae mecum seros permansit in annos, + sustinuit coniunx exsulis esse uiri. + filia me mea bis prima fecunda iuuenta, + sed non ex uno coniuge, fecit auum. + et iam complerat genitor sua fata, nouemque + addiderat lustris altera lustra nouem. + non aliter fleui quam me fleturus ademptum + ille fuit. matri proxima iusta tuli. + felices ambo tempestiueque sepulti, + ante diem poenae quod periere meae! + me quoque felicem, quod non uiuentibus illis + sum miser, et de me quod doluere nihil! + si tamen exstinctis aliquid nisi nomina restant, + et gracilis structos effugit umbra rogos: + fama, parentales, si uos mea contigit, umbrae, + et sunt in Stygio crimina nostra foro: + scite, precor, causam--nec uos mihi fallere fas est-- + errorem iussae, non scelus, esse fugae. + manibus hoc satis est. ad uos, studiosa, reuertor, + pectora, quae uitae quaeritis acta meae. + iam mihi canities pulsis melioribus annis + uenerat, antiquas miscueratque comas, + postque meos ortus Pisaea uinctus oliua + abstulerat decies praemia uictor eques, + cum maris Euxini positos ad laeua Tomitas + quaerere me laesi principis ira iubet. + causa meae cunctis nimium quoque nota ruinae + indicio non est testificanda meo. + quid referam comitumque nefas famulosque nocentis? + ipsa multa tuli non leuiora fuga. + indignata malis mens est succumbere, seque + praestitit inuictam, uiribus usa suis; + oblitusque mei ductaeque per otia uitae + insolita cepi temporis arma manu. + totque tuli casus pelago terraque quot inter + occultum stellae conspicuumque polum. + tacta mihi tandem longis erroribus acto + iuncta pharetratis Sarmatis ora Getis. + hic ego finitimis quamuis circumsoner armis, + tristia, quo possum, carmine fata leuo. + quod quamuis nemo est, cuius referatur ad auris, + sic tamen absumo decipioque diem. + ergo quod uiuo, durisque laboribus obsto, + nec me sollicitae taedia lucis habent, + gratia, Musa, tibi! nam tu solacia praebes, + tu curae requies, tu medicina uenis. + tu dux et comes es; tu nos abducis ab Histro, + in medioque mihi das Helicone locum; + tu mihi, quod rarum est, uiuo sublime dedisti + nomen, ab exsequiis quod dare fama solet. + nec, qui detrectat praesentia, Liuor iniquo + ullum de nostris dente momordit opus. + nam tulerint magnos cum saecula nostra poetas, + non fuit ingenio fama maligna meo, + cumque ego praeponam multos mihi, non minor illis + dicor et in toto plurimus orbe legor. + siquid habent igitur uatum praesagia ueri, + protinus ut moriar, non ero, terra, tuus. + siue fauore tuli, siue hanc ego carmine famam, + iure tibi gratis, candide lector, ago. + + +_207. Epic and Love Elegy_ + +_i_ + + ARMA graui numero uiolentaque bella parabam + edere, materia conueniente modis; + par erat inferior uersus: risisse Cupido + dicitur atque unum surripuisse pedem. + 'quis tibi, saeue puer, dedit hoc in carmina iuris? + Pieridum uates, non tua turba sumus. + quid, si praeripiat flauae Venus arma Mineruae, + uentilet accensas flaua Minerua faces? + quis probet in siluis Cererem regnare iugosis, + lege pharetratae uirginis arua coli? + crinibus insignem quis acuta cuspide Phoebum + instruat, Aoniam Marte mouente lyram? + sunt tibi magna, puer, nimiumque potentia regna: + cur opus adfectas, ambitiose, nouum? + an, quod ubique, tuumst? tua sunt Heliconia tempe? + uix etiam Phoebo iam lyra tuta suast? + cum bene surrexit uersu noua pagina primo, + attenuat neruos proximus ille meos; + nec mihi materiast numeris leuioribus apta, + aut puer aut longas compta puella comas.' + questus eram, pharetra cum protinus ille soluta + legit in exitium spicula facta meum + lunauitque genu sinuosum fortiter arcum + 'quod' que 'canas, uates, accipe' dixit 'opus!' + me miserum! certas habuit puer ille sagittas: + uror, et in uacuo pectore regnat Amor. + sex mihi surgat opus numeris, in quinque residat: + ferrea cum uestris bella ualete modis! + cingere litorea flauentia tempora myrto, + Musa, per undenos emodulanda pedes! + +_ii_ + + CARMEN ad iratum dum tu perducis Achillen + primaque iuratis induis arma uiris, + nos, Macer, ignaua Veneris cessamus in umbra, + et tener ausuros grandia frangit Amor. + saepe meae 'tandem' dixi 'discede' puellae: + in gremio sedit protinus illa meo; + saepe 'pudet' dixi: lacrimis uix illa retentis + 'me miseram, iam te' dixit 'amare pudet?' + inplicuitque suos circum mea colla lacertos + et, quae me perdunt, oscula mille dedit. + uincor, et ingenium sumptis reuocatur ab armis, + resque domi gestas et mea bella cano. + sceptra tamen sumpsi, curaque tragoedia nostra + creuit, et huic operi quamlibet aptus eram: + risit Amor pallamque meam pictosque cothurnos + sceptraque priuata tam cito sumpta manu; + hinc quoque me dominae numen deduxit iniquae, + deque cothurnato uate triumphat Amor. + quod licet, aut artes teneri profitemur Amoris, + (ei mihi! praeceptis urgeor ipse meis) + aut, quod Penelopes uerbis reddatur Vlixi, + scribimus et lacrimas, Phylli relicta, tuas, + quod Paris et Macareus et quod male gratus Iaso + Hippolytique parens Hippolytusque legant, + quodque tenens strictum Dido miserabilis ensem + dicat et Aoniae Lesbis amata lyrae. + quam cito de toto rediit meus orbe Sabinus + scriptaque diuersis rettulit ille locis! + candida Penelope signum cognouit Vlixis, + legit ab Hyppolyto scripta nouerca suo; + iam pius Aeneas miserae rescripsit Elissae, + quodque legat Phyllis, si modo uiuit, adest; + tristis ad Hypsipylen ab Iasone littera uenit; + det uotam Phoebo Lesbis amata lyram. + nec tibi, qua tutum uati, Macer, arma canenti + aureus in medio Marte tacetur Amor: + at Paris est illic et adultera, nobile crimen, + et comes exstincto Laudamia uiro. + si bene te noui, non bella libentius istis + dicis et a uestris in mea castra uenis. + + +_208. Tragedy and Love Elegy_ + + STAT uetus et multos incaedua silua per annos: + credibilest illi numen inesse loco; + fons sacer in medio speluncaque pumice pendens, + et latere ex omni dulce queruntur aues. + hic ego dum spatior tectus nemoralibus umbris, + et mea quod, quaero, Musa moueret opus, + uenit odoratos Elegea nexa capillos, + et, puto, pes illi longior alter erat: + forma decens, uestis tenuissima, uultus amantis; + et pedibus uitium causa decoris erat. + uenit et ingenti uiolenta Tragoedia passu + (fronte comae torua, palla iacebat humi; + laeua manus sceptrum late regale mouebat, + Lydius alta pedum uincla cothurnus erat) + et prior 'ecquis erit' dixit 'tibi finis amandi, + o argumenti lente poeta tui? + nequitiam uinosa tuam conuiuia narrant, + narrant in multas conpita secta uias. + saepe aliquis digito uatem designat euntem, + atque ait "hic hic est, quem ferus urit Amor." + fabula, nec sentis, tota iactaris in Vrbe, + dum tua praeterito facta pudore refers. + tempus erat thyrso pulsum grauiore moueri; + cessatum satis est: incipe maius opus! + materia premis ingenium; cane facta uirorum: + "haec animo" dices "area facta meost". + quod tenerae cantent, lusit tua Musa, puellae, + primaque per numeros acta iuuenta suos; + nunc habeam per te Romana Tragoedia nomen! + inplebit reges spiritus iste meos.' + hactenus, et mouit pictis innixa cothurnis + densum caesarie terque quaterque caput. + altera, si memini, limis subrisit ocellis; + (fallor, an in dextra myrtea uirga fuit?) + 'quid grauibus uerbis, animosa Tragoedia,' dixit + 'me premis? an numquam non grauis esse potes? + inparibus tamen es numeris dignata moueri, + in me pugnasti uersibus usa meis. + non ego contulerim sublimia carmina nostris: + obruit exiguas regia uestra foris. + sum leuis et mecum leuis est, mea cura, Cupido: + non sum materia fortior ipsa mea; + rustica sit sine me lasciui mater Amoris: + huic ego proueni lena comesque deae; + quam tu non poteris duro reserare cothurno, + haec est blanditiis ianua laxa meis; + et tamen emerui plus, quam tu, posse, ferendo + multa supercilio non patienda tuo. + per me decepto didicit custode Corinna + liminis adstricti sollicitare fidem + delabique toro tunica uelata soluta + atque inpercussos nocte mouere pedes. + uel quotiens foribus ceris incisa pependi + non uerita a populo praetereunte legi; + quin ego me memini, dum custos saeuus abiret, + ancillae missam delituisse sinu; + quid, cum me munus natali mittis, at illa + rumpit et adposita uerba retersit aqua? + prima tuae moui felicia semina mentis: + munus habes, quod te iam petit ista, meum.' + desierat: coepi 'per uos utramque rogamus, + in uacuas auris uerba timentis eant. + altera me sceptro decoras altoque cothurno: + iam nunc contacto magnus in ore sonus; + altera das nostro uicturum nomen amori: + ergo ades et longis uersibus adde breuis! + exiguum uati concede, Tragoedia, tempus: + tu labor aeternus; quod petit illa, breuest.' + mota dedit ueniam: teneri properentur Amores, + dum uacat; a tergo grandius urguet opus. + + +_209. Love and War_ + +_i_ + + MILITAT omnis amans, et habet sua castra Cupido: + Attice, crede mihi, militat omnis amans. + quae bellost habilis, Veneri quoque conuenit aetas: + turpe senex miles, turpe senilis amor; + quos petiere duces annos in milite forti, + hos petit in socio bella puella uiro; + peruigilant ambo; terra requiescit uterque: + ille foris dominae seruat, at ille ducis; + militis officium longast uia: mitte puellam, + strenuus exempto fine sequetur amans; + ibit in aduersos montis duplicataque nimbo + flumina, congestas exteret ille niuis, + nec freta pressurus tumidos causabitur Euros + aptaque uerrendis sidera quaeret aquis. + quis nisi uel miles uel amans et frigora noctis + et denso mixtas perferet imbre niuis? + mittitur infestos alter speculator in hostis, + in riuale oculos alter, ut hoste, tenet. + ille grauis urbis, hic durae limen amicae + obsidet; hic portas frangit, at ille foris. + saepe soporatos inuadere profuit hostis + caedere et armata uulgus inerme manu; + sic fera Threicii ceciderunt agmina Rhesi, + et dominum capti deseruistis equi; + saepe maritorum somnis utuntur amantes, + et sua sopitis hostibus arma mouent. + custodum transire manus uigilumque cateruas + militis et miseri semper amantis opus. + Mars dubius nec certa Venus: uictique resurgunt, + quosque neges umquam posse iacere, cadunt. + ergo desidiam quicumque uocabat amorem, + desinat: ingeniist experientis amor. + ardet in abducta Briseide magnus Achilles: + dum licet, Argiuas frangite, Troes, opes! + Hector ab Andromaches conplexibus ibat ad arma, + et, galeam capiti quae daret, uxor erat. + summa ducum, Atrides, uisa Priameide fertur + Maenadis effusis obstipuisse comis; + Mars quoque deprensus fabrilia uincula sensit: + notior in caelo fabula nulla fuit. + ipse ego segnis eram discinctaque in otia natus; + mollierant animos lectus et umbra meos; + inpulit ignauum formosae cura puellae + iussit et in castris aera merere suis; + inde uides agilem nocturnaque bella gerentem. + qui nolet fieri desidiosus, amet! + +_ii_ + + ITE triumphales circum mea tempora laurus! + uicimus; in nostrost, ecce, Corinna sinu, + quam uir, quam custos, quam ianua firma, tot hostes + seruabant, ne qua posset ab arte capi. + haec est praecipuo uictoria digna triumpho, + in qua, quaecumquest, sanguine praeda caret. + non humiles muri, non paruis oppida fossis + cincta, sed est ductu capta puella meo. + Pergama cum caderent bello superata bilustri, + ex tot in Atrides pars quota laudis erat? + at mea sepositast et ab omni milite dissors + gloria, nec titulum muneris alter habet: + me duce ad hanc uoti finem, me milite ueni; + ipse eques, ipse pedes, signifer ipse fui. + nec casum fortuna meis inmiscuit actis: + huc ades, o cura parte Triumphe mea! + nec bellist noua causa mei: nisi rapta fuisset + Tyndaris, Europae pax Asiaeque foret; + femina siluestris Lapithas populumque biformem + turpiter adposito uertit in arma mero; + femina Troianos iterum noua bella mouere + inpulit in regno, iuste Latine, tuo; + femina Romanis etiamnunc Vrbe recenti + inmisit soceros armaque saeua dedit. + uidi ego pro niuea pugnantis coniuge tauros: + spectatrix animos ipsa iuuenca dabat. + me quoque, qui multos, sed me sine caede, Cupido + iussit militiae signa mouere suae. + + +_210. The Captive of Love_ + + ESSE quid hoc dicam, quod tam mihi dura uidentur + strata, neque in lecto pallia nostra sedent, + et uacuus somno noctem, quam longa, peregi, + lassaque uersati corporis ossa dolent? + nam, puto, sentirem, siquo temptarer amore. + an subit et tecta callidus arte nocet? + sic erat; haeserunt tenues in corde sagittae, + et possessa ferus pectora uersat Amor. + cedimus an subitum luctando accendimus ignem? + cedamus! leue fit, quod bene fertur, onus; + uidi ego iactatas mota face crescere flammas + et uidi nullo concutiente mori; + uerbera plura ferunt, quam quos iuuat usus aratri, + detractant prensi dum iuga prima boues; + asper equus duris contunditur ora lupatis, + frena minus sentit, quisquis ad arma facit. + acrius inuitos multoque ferocius urget, + quam qui seruitium ferre fatentur, Amor. + en ego confiteor: tua sum noua praeda, Cupido: + porrigimus uictas ad tua iura manus. + nil opus est bello: ueniam pacemque rogamus, + nec tibi laus armis uictus inermis ero. + necte comam myrto, maternas iunge columbas! + qui deceat, currum uitricus ipse dabit, + inque dato curru, populo clamante triumphum, + stabis et adiunctas arte mouebis auis; + ducentur capti iuuenes captaeque puellae: + haec tibi magnificus pompa triumphus erit. + ipse ego, praeda recens, factum modo uulnus habebo + et noua captiua uincula mente feram; + Mens Bona ducetur manibus post terga retortis + et Pudor et castris quidquid Amoris obest. + omnia te metuent, ad te sua bracchia tendens + uulgus 'io' magna uoce 'triumphe' canet. + Blanditiae comites tibi erunt Errorque Furorque, + adsidue partis turba secuta tuas: + his tu militibus superas hominesque deosque, + haec tibi si demas commoda, nudus eris. + laeta triumphanti de summo mater Olympo + plaudet et adpositas sparget in ora rosas, + tu pinnas gemma, gemma uariante capillos + ibis in auratis aureus ipse rotis. + tunc quoque non paucos, si te bene nouimus, ures, + tunc quoque praeteriens uulnera multa dabis; + non possunt, licet ipse uelis, cessare sagittae, + feruida uicino flamma uapore nocet. + talis erat domita Bacchus Gangetide terra: + tu grauis alitibus, tigribus ille fuit. + ergo ego cum possim sacri pars esse triumphi, + parce tuas in me perdere, uictor, opes! + adspice cognati felicia Caesaris arma: + qua uicit, uictos protegit ille manu. + + +_211. Love and Song_ + + IVSTA precor: quae me nuper praedata puellast, + aut amet aut faciat, cur ego semper amem! + a, nimium uolui! tantum patiatur amari: + audierit nostras tot Cytherea preces! + accipe, per longos tibi qui deseruiat annos, + accipe, qui pura norit amare fide! + si me non ueterum commendant magna parentum + nomina, si nostri sanguinis auctor eques, + nec meus innumeris renouatur campus aratris, + temperat et sumptus parcus uterque parens: + at Phoebus comitesque nouem uitisque repertor + hinc faciunt, at me qui tibi donat, Amor, + at nulli cessura fides, sine crimine mores + nudaque simplicitas purpureusque pudor. + non mihi mille placent, non sum desultor amoris: + tu mihi, siqua fides, cura perennis eris; + tecum, quos dederint annos mihi fila sororum, + uiuere contingat, te moriente mori; + te mihi materiem felicem in carmina praebe: + prouenient causa carmina digna sua. + carmine nomen habent exterrita cornibus Io + et quam fluminea lusit adulter aue + quaeque super pontum simulato uecta iuuenco + uirginea tenuit cornua uara manu: + nos quoque per totum pariter cantabimur orbem, + iunctaque semper erunt nomina nostra tuis. + + +_212. Cruel Dawn_ + + IAM super oceanum uenit a seniore marito + flaua pruinoso quae uehit axe diem. + quo properas, Aurora? mane! sic Memnonis umbris + annua sollemni caede parentet auis! + nunc iuuat in teneris dominae iacuisse lacertis; + si quando, lateri nunc bene iuncta meost. + nunc etiam somni pingues et frigidus aer, + et liquidum tenui gutture cantat auis. + quo properas, ingrata uiris, ingrata puellis? + roscida purpurea supprime lora manu! + ante tuos ortus melius sua sidera seruat + nauita nec media nescius errat aqua; + te surgit quamuis lassus ueniente uiator, + et miles saeuas aptat ad arma manus; + prima bidente uides oneratos arua colentis, + prima uocas tardos sub iuga panda boues; + tu pueros somno fraudas tradisque magistris, + ut subeant tenerae uerbera saeua manus, + atque eadem sponsum inuitos ante atria mittis, + unius ut uerbi grandia damna ferant; + nec tu consulto, nec tu iucunda diserto: + cogitur ad litis surgere uterque nouas; + tu, cum feminei possint cessare labores, + lanificam reuocas ad sua pensa manum. + omnia perpeterer; sed surgere mane puellas, + quis, nisi cui non est ulla puella, ferat? + optaui quotiens, ne Nox tibi cedere uellet, + ne fugerent uultus sidera mota tuos; + optaui quotiens, aut uentus frangeret axem, + aut caderet spissa nube retentus equus! + inuida, quo properas? quod erat tibi filius ater, + materni fuerit pectoris ille color? + Tithono uellem de te narrare liceret; + femina non caelo turpior ulla foret; + illum dum refugis, longo quia grandior aeuo, + surgis ad inuisas a sene mane rotas; + at si, quem mauis, Cephalum conplexa teneres, + clamares: 'lente currite, Noctis equi!' + cur ego plectar amans, si uir tibi marcet ab annis? + num me nupsisti conciliante seni? + adspice, quot somnos iuueni donant amato + Luna! neque illius forma secunda tuae. + ipse deum genitor, ne te tam saepe uideret, + commisit noctis in sua uota duas. + iurgia finieram; scires audisse: rubebat; + nec tamen adsueto tardius orta dies. + + +_213. The Loves of Rivers_ + + AMNIS harundinibus limosas obsite ripas, + ad dominam propero: siste parumper aquas! + nec tibi sunt pontes nec quae sine remigis actu + concaua traiecto cumba rudente uehat. + paruus eras, memini, nec te transire refugi, + summaque uix talos contigit unda meos; + nunc ruis adposito niuibus de monte solutis + et turpi crassas gurgite uoluis aquas. + quid properasse iuuat, quid parca dedisse quieti + tempora, quid nocti conseruisse diem, + si tamen his standumst, si non datur artibus ullis + ulterior nostro ripa premenda pedi? + nunc ego, quas habuit pinnas Danaeius heros, + terribili densum cum tulit angue caput, + nunc opto currum, de quo Cerealia primum + semina uenerunt in rude missa solum. + prodigiosa loquor, ueterum mendacia uatum, + nec tulit haec umquam nec feret ulla dies; + tu potius, ripis effuse capacibus amnis, + (sic aeternus eas!) labere fine tuo! + non eris inuidiae, torrens, mihi crede, ferendae, + si dicar per te forte retentus amans. + flumina deberent iuuenes in amore iuuare; + flumina senserunt ipsa quid esset amor: + Inachus in Melie Bithynide pallidus isse + dicitur et gelidis incaluisse uadis; + nondum Troia fuit lustris obsessa duobus, + cum rapuit uultus, Xanthe, Neaera tuos. + quid? non Alpheon diuersis currere terris + uirginis Arcadiae certus adegit amor? + te quoque promissam Xutho, Peneie, Creusam + Phthiotum terris occuluisse ferunt. + quid referam Asopon, quem cepit Martia Thebe, + natarum Thebe quinque futura parens? + cornua si tua nunc ubi sint, Acheloe, requiram, + Herculis irata fracta querere manu: + nec tanti Calydon nec tota Aetolia tanti, + una tamen tanti Deianira fuit. + ille fluens diues septena per ostia Nilus, + qui patriam tantae tam bene celat aquae, + fertur in Euanthe collectam Inopide flammam + uincere gurgitibus non potuisse suis; + siccus ut amplecti Salmonida posset Enipeus, + cedere iussit aquam: iussa recessit aqua. + nec te praetereo, qui per caua saxa uolutans + Tiburis Argei pomifera arua rigas, + Ilia cui placuit, quamuis erat horrida cultu, + ungue notata comas, ungue notata genas: + illa gemens patruique nefas delictaque Martis + errabat nudo per loca sola pede; + hanc Anien rapidis animosus uidit ab undis + glaucaque de mediis sustulit ora uadis + atque ita 'quid nostras' dixit 'teris anxia ripas, + Ilia, ab Idaeo Laumedonte genus? + quo cultus abiere tui? quid sola uagaris, + uitta nec euinctas inpedit alba comas? + quid fles et madidos lacrimis corrumpis ocellos + pectoraque insana plangis aperta manu? + ille habet et silices et uiuum in pectore ferrum, + qui tenero lacrimas lentus in ore uidet. + Ilia, pone metus! tibi regia nostra patebit, + teque colent amnes: Ilia, pone metus! + tu centum aut pluris inter dominabere nymphas: + nam centum aut plures flumina nostra tenent; + ne me sperne, precor, tantum, Troiana propago: + munera promissis uberiora feres.' + dixerat; illa oculos in humum deiecta modestos + spargebat teneros flebilis imbre sinus; + ter molita fugam ter ad altas restitit undas + currendi uiris eripiente metu; + sera tamen scindens inimico pollice crinem + edidit indignos ore tremente sonos: + 'o utinam mea lecta forent patrioque sepulcro + condita, cum poterant uirginis ossa legi! + cur, modo Vestalis, taedas inuitor ad ullas + turpis et Iliacis infitianda focis? + quid moror et digitis designor adultera uulgi? + desint famosus quae notet ora pudor!' + hactenus, et uestem tumidis praetendit ocellis + atque ita se in rapidas perdita misit aquas: + supposuisse manus ad pectora lubricus amnis + dicitur et socii iura dedisse tori. + te quoque credibilest aliqua caluisse puella; + sed nemora et siluae crimina uestra tegunt. + dum loquor, increscis latis spatiosior undis, + nec capit admissas alueus altus aquas: + quid mecum, furiose, tibi? quid mutua differs + gaudia? quid coeptum, rustice, rumpis iter? + quid, si legitimum flueres, si nobile flumen, + si tibi per terras maxima fama foret? + nomen habes nullum, riuis collecte caducis, + nec tibi sunt fontes nec tibi certa domus; + fontis habes instar pluuiamque niuisque solutas, + quas tibi diuitias pigra ministrat hiemps; + aut lutulentus agis brumali tempore cursus, + aut premis arentem puluerulentus humum: + quis te tum potuit sitiens haurire uiator? + quis dixit grata uoce 'perennis eas'? + damnosus pecori curris, damnosior agris; + forsitan haec alios, me mea damna mouent. + huic ego uae! demens narrabam fluminum amores! + iactasse indigne nomina tanta pudet; + nescio quem hunc spectans Acheloon et Inachon amnem + et potui nomen, Nile, referre tuum! + at tibi pro meritas, opto, non candide torrens, + sint rapidi soles siccaque semper hiemps! + + +_214. Farewell to Love-poetry_ + + QVAERE nouum uatem, tenerorum mater Amorum: + raditur his elegis ultima meta meis; + quos ego conposui, Paeligni ruris alumnus + (nec me deliciae dedecuere meae), + siquid id est, usque a proauis uetus ordinis heres, + non modo militiae turbine factus eques. + Mantua Vergilio, gaudet Verona Catullo; + Paelignae dicar gloria gentis ego, + quam sua libertas ad honesta coegerat arma, + cum timuit socias anxia Roma manus. + atque aliquis spectans hospes Sulmonis aquosi + moenia, quae campi iugera pauca tenent, + 'quae tantum' dicat 'potuistis ferre poetam, + quantulacumque estis, uos ego magna uoco'. + culte puer puerique parens Amathusia culti, + aurea de campo uellite signa meo! + corniger increpuit thyrso grauiore Lyaeus: + pulsandast magnis area maior equis. + inbelles elegi, genialis Musa, ualete, + post mea mansurum fata superstes opus! + + +_215. The Dead Parrot_ + + PSITTACVS, Eois imitatrix ales ab Indis, + occidit: exsequias ite frequenter, aues; + ite, piae uolucres, et plangite pectora pinnis + et rigido teneras ungue notate genas; + horrida pro maestis lanietur pluma capillis, + pro longa resonent cornea rostra tuba! + quod scelus Ismarii quereris, Philomela, tyranni, + expletast annis ista querela suis; + alitis in rarae miserum deuertere funus: + magna, sed antiquast causa doloris Itys. + omnes, quae liquido libratis in aere cursus, + tu tamen ante alios, turtur amice, dole! + plena fuit uobis omni concordia uita, + et stetit ad finem longa tenaxque fides: + quod fuit Argolico iuuenis Phoceus Orestae, + hoc tibi, dum licuit, psittace, turtur erat. + quid tamen ista fides, quid rari forma coloris, + quid uox mutandis ingeniosa sonis, + quid iuuat, ut datus es, nostrae placuisse puellae? + infelix, auium gloria, nempe iaces! + tu poteras fragilis pinnis hebetare smaragdos + tincta gerens rubro Punica rostra croco. + non fuit in terris uocum simulantior ales: + reddebas blaeso tam bene uerba sono! + raptus es inuidia; non tu fera bella mouebas; + garrulus et placidae pacis amator eras. + ecce, coturnices inter sua proelia uiuunt, + forsitan et fiant inde frequenter anus. + plenus eras minimo nec prae sermonis amore + in multos poteras ora uacare cibos; + nux erat esca tibi causaeque papauera somni. + pellebatque sitim simplicis umor aquae. + uiuit edax uultur ducensque per aera gyros + miluus et pluuiae graculus auctor aquae; + uiuit et armiferae cornix inuisa Mineruae, + illa quidem saeclis uix moritura nouem; + occidit illa loquax humanae uocis imago, + psittacus, extremo munus ab orbe datum! + optima prima fere manibus rapiuntur auaris, + inplentur numeris deteriora suis: + tristia Phylacidae Thersites funera uidit, + iamque cinis uiuis fratribus Hector erat. + quid referam timidae pro te pia uota puellae, + uota procelloso per mare rapta Noto? + septima lux uenit non exhibitura sequentem + (et stabat uacuo iam tibi Parca colo), + nec tamen ignauo stupuerunt uerba palato: + clamauit moriens lingua 'Corinna, uale!' + colle sub Elysio nigra nemus ilice frondet, + udaque perpetuo gramine terra uiret: + sique fides dubiis, uolucrum locus ille piarum + dicitur, obscenae quo prohibentur aues; + illic innocui late pascuntur olores + et uiuax phoenix, unica semper auis; + explicat ipsa suas ales Iunonia pinnas, + oscula dat cupido blanda columba mari. + psittacus has inter nemorali sede receptus + conuertit uolucris in sua uerba pias. + ossa tegit tumulus, tumulus pro corpore magnus, + quo lapis exiguus par sibi carmen habet: + 'colligor ex ipso dominae placuisse sepulcro; + ora fuere mihi plus aue docta loqui.' + + +_216. Phyllis to Demophoon_ + + HOSPITA, Demophoon, tua te Rhodopeia Phyllis + ultra promissum tempus abesse queror. + cornua cum lunae pleno semel orbe coissent, + litoribus nostris ancora pacta tuast: + luna quater latuit, toto quater orbe recreuit, + nec uehit Actaeas Sithonis unda ratis. + tempora si numeres, quae nos numeramus amantes, + non uenit ante suam nostra querela diem; + spes quoque lenta fuit: tarde, quae credita laedunt, + credimus! inuitus nunc et amore noces. + saepe fui mendax pro te mihi, saepe notaui + alba procellosos uela referre notos; + Thesea deuoui, quia te dimittere nollet: + nec tenuit cursus forsitan ille tuos; + interdum timui, ne, dum uada tendis ad Hebri, + mersa foret cana naufraga puppis aqua; + saepe deos adiens, ut tu, scelerate, ualeres, + cum prece turicremis sum uenerata sacris; + saepe, uidens uentos caelo pelagoque fauentis, + ipsa mihi dixi 'si ualet ille, uenit'; + denique fidus amor, quidquid properantibus obstat, + finxit, et ad causas ingeniosa fui. + at tu lentus abes, nec te iurata reducunt + numina, nec nostro motus amore redis. + Demophoon, uentis et uerba et uela dedisti: + uela queror reditu, uerba carere fide. + dic mihi, quid feci, nisi non sapienter amaui? + crimine te potui demeruisse meo. + unum in me scelus est, quod te, scelerate, recepi, + sed scelus hoc meriti pondus et instar habet. + iura, fides ubi nunc commissaque dextera dextrae, + quique erat in falso plurimus ore deus? + promissus socios ubi nunc Hymenaeus in annos, + qui mihi coniugii sponsor et obses erat? + per mare, quod totum uentis agitatur et undis, + per quod saepe ieras, per quod iturus eras, + perque tuum mihi iurasti, nisi fictus et illest, + concita qui uentis aequora mulcet, auum, + per Venerem nimiumque mihi facientia tela, + altera tela arcus, altera tela facis, + Iunonemque, toris quae praesidet alma maritis, + et per taediferae mystica sacra deae: + si de tot laesis sua numina quisque deorum + uindicet, in poenas non satis unus eris. + at laceras etiam puppis furiosa refeci, + ut, qua desererer, firma carina foret, + remigiumque dedi, quod me fugiturus haberes: + heu! patior telis uulnera facta meis! + credidimus blandis, quorum tibi copia, uerbis, + credidimus generi nominibusque tuis, + credidimus lacrimis: an et hae simulare docentur? + hae quoque habent artis, quaque iubentur, eunt? + dis quoque credidimus. quo iam tot pignora nobis? + parte satis potui qualibet inde capi. + nec moueor, quod te iuui portuque locoque: + (debuit haec meriti summa fuisse mei!) + turpiter hospitium lecto cumulasse iugali + paenitet et lateri conseruisse latus. + quae fuit ante illam, mallem suprema fuisset + nox mihi, dum potui Phyllis honesta mori. + speraui melius, quia me meruisse putaui: + quaecumque ex merito spes uenit, aequa uenit. + fallere credentem non est operosa puellam + gloria: simplicitas digna fauore fuit. + sum decepta tuis et amans et femina uerbis: + di faciant, laudis summa sit ista tuae, + inter et Aegidas, media statuaris in urbe, + magnificus titulis stet pater ante suis; + cum fuerit Sciron lectus toruusque Procrustes + et Sinis et tauri mixtaque forma uiri + et domitae bello Thebae fusique bimembres + et pulsata nigri regia caeca die, + hoc tua post illos titulo signetur imago: + 'hic est, cuius amans hospita capta dolost.' + de tanta rerum turba factisque parentis + sedit in ingenio Cressa relicta tuo; + quod solum excusat, solum miraris in illo + heredem patriae, perfide, fraudis agis. + illa (nec inuideo) fruitur meliore marito + inque capistratis tigribus alta sedet, + at mea despecti fugiunt conubia Thraces, + quod ferar externum praeposuisse meis, + atque aliquis 'iam nunc doctas eat' inquit 'Athenas: + armiferam Thracen qui regat, alter erit. + exitus acta probat'. careat successibus, opto, + quisquis ab euentu facta notanda putat; + at si nostra tuo spumescant aequora remo, + iam mihi, iam dicar consuluisse meis. + sed neque consului, nec te mea regia tanget + fessaque Bistonia membra lauabis aqua. + illa meis oculis species abeuntis inhaeret, + cum premeret portus classis itura meos: + ausus es amplecti colloque infusus amantis + oscula per longas iungere pressa moras, + cumque tuis lacrimis lacrimas confundere nostras, + quodque foret uelis aura secunda, queri, + et mihi discedens suprema dicere uoce: + 'Phylli, fac exspectes Demophoonta tuum!' + exspectem, qui me numquam uisurus abisti? + exspectem pelago uela negata meo? + et tamen exspecto, redeas modo serus amanti, + ut tua sit solo tempore lapsa fides! + quid precor infelix? te iam tenet altera coniunx + forsitan et, nobis qui male fauit, Amor, + atque tibi excidimus: nullam, puto, Phyllida nosti; + ei mihi, si, quae sim Phyllis et unde, rogas, + quae tibi, Demophoon, longis erroribus acto + Threicios portus hospitiumque dedi, + cuius opes auxere meae, cui diues egenti + munera multa dedi, multa datura fui; + quae tibi subieci latissima regna Lycurgi, + nomine femineo uix satis apta regi, + qua patet umbrosum Rhodope glacialis ad Haemum, + et sacer admissas exigit Hebrus aquas, + cui mea uirginitas auibus libata sinistris + castaque fallaci zona recincta manu! + pronuba Tisiphone thalamis ululauit in illis, + et cecinit maestum deuia carmen auis; + adfuit Allecto breuibus torquata colubris, + suntque sepulcrali lumina mota face. + maesta tamen scopulos fruticosaque litora calco; + quaque patent oculis litora lata meis, + siue die laxatur humus, seu frigida lucent + sidera, prospicio, quis freta uentus agat, + et quaecumque procul uenientia lintea uidi, + protinus illa meos auguror esse deos; + in freta procurro, uix me retinentibus undis, + mobile qua primas porrigit aequor aquas; + quo magis accedunt, minus et minus utilis adsto: + linquor et ancillis excipienda cado. + est sinus, adductos modice falcatus in arcus; + ultima praerupta cornua mole rigent: + hinc mihi suppositas inmittere corpus in undas + mens fuit et, quoniam fallere pergis, erit. + ad tua me fluctus proiectam litora portent, + occurramque oculis intumulata tuis, + duritia ferrum ut superes adamantaque teque, + 'non tibi sic' dices 'Phylli, sequendus eram'. + saepe uenenorum sitis est mihi, saepe cruenta + traiectam gladio morte perire iuuat; + colla quoque, infidis quia se nectenda lacertis + praebuerunt, laqueis inplicuisse iuuat. + stat nece matura tenerum pensare pudorem; + in necis electu parua futura morast. + inscribere meo causa inuidiosa sepulcro; + aut hoc aut simili carmine notus eris: + 'Phyllida Demophoon leto dedit hospes amantem: + ille necis causam praebuit, ipsa manum.' + + +_217. Elegy on the Death of Tibullus_ + + MEMNONA si mater, mater plorauit Achillem, + et tangunt magnas tristia fata deas, + flebilis indignos, Elegea, solue capillos! + a! nimis ex uero nunc tibi nomen erit: + ille tui uates operis, tua fama, Tibullus + ardet in exstructo, corpus inane, rogo. + ecce, puer Veneris fert euersamque pharetram + et fractos arcus et sine luce facem; + adspice, demissis ut eat miserabilis alis + pectoraque infesta tundat aperta manu; + excipiunt lacrimas sparsi per colla capilli, + oraque singultu concutiente sonant: + fratris in Aeneae sic illum funere dicunt + egressum tectis, pulcher Iule, tuis; + nec minus est confusa Venus moriente Tibullo + quam iuueni rupit cum ferus inguen aper. + at sacri uates et diuum cura uocamur; + sunt etiam qui nos numen habere putent. + scilicet omne sacrum mors inportuna profanat, + omnibus obscuras inicit illa manus! + quid pater Ismario, quid mater, profuit Orpheo? + carmine quid uictas obstipuisse feras? + 'aelinon' in siluis idem pater 'aelinon!' altis + dicitur inuita concinuisse lyra; + adice Maeoniden, a quo ceu fonte perenni + uatum Pieriis ora rigantur aquis; + hunc quoque summa dies nigro submersit Auerno. + defugiunt auidos carmina sola rogos: + durat, opus uatum, Troiani fama laboris + tardaque nocturno tela retexta dolo. + sic Nemesis longum, sic Delia nomen habebunt, + altera cura recens, altera primus amor. + quid uos sacra iuuant? quid nunc Aegyptia prosunt + sistra? quid in uacuo secubuisse toro? + cum rapiunt mala fata bonos (ignoscite fasso!), + sollicitor nullos esse putare deos. + uiue pius: moriere; pius cole sacra: colentem + mors grauis a templis in caua busta trahet; + carminibus confide bonis: iacet, ecce, Tibullus; + uix manet e toto parua quod urna capit. + tene, sacer uates, flammae rapuere rogales + pectoribus pasci nec timuere tuis? + aurea sanctorum potuissent templa deorum + urere, quae tantum sustinuere nefas. + auertit uultus Erycis quae possidet arces: + sunt quoque qui lacrimas continuisse negant. + sed tamen hoc melius quam si Phaeacia tellus + ignotum uili supposuisset humo: + hinc certe grauidos fugientis pressit ocellos + mater et in cineres ultima dona tulit; + hinc soror in partem misera cum matre doloris + uenit inornatas dilaniata comas, + cumque tuis sua iunxerunt Nemesisque priorque + oscula nec solos destituere rogos. + Delia descendens 'felicius' inquit 'amata + sum tibi: uixisti, dum tuus ignis eram'. + cui Nemesis 'quid' ait 'tibi sunt mea damna dolori? + me tenuit moriens deficiente manu'. + si tamen e nobis aliquid nisi nomen et umbra + restat, in Elysia ualle Tibullus erit: + obuius huic uenias hedera iuuenalia cinctus + tempora cum Caluo, docte Catulle, tuo; + tu quoque, si falsumst temerati crimen amici, + sanguinis atque animae prodige Galle tuae. + his comes umbra tuast; siquast modo corporis umbra, + auxisti numeros, culte Tibulle, pios. + ossa quieta, precor, tuta requiescite in urna, + et sit humus cineri non onerosa tuo! + + +_218. A Friend in Need_ + + O MIHI post nullos umquam memorande sodalis, + O cui praecipue sors mea uisa sua est, + attonitum qui me, memini, carissime, primus + ausus es adloquio sustinuisse tuo, + qui mihi consilium uiuendi mite dedisti, + cum foret in misero pectore mortis amor, + scis bene, cui dicam, positis pro nomine signis, + officium nec te fallit, amice, tuum. + haec mihi semper erunt imis infixa medullis, + perpetuusque animae debitor huius ero, + spiritus et uacuas prius hic tenuandus in auras + ibit, et in tepido deseret ossa rogo, + quam subeant animo meritorum obliuia nostro, + et longa pietas excidat ista die. + di tibi sint faciles, tibi di nullius egentem + fortunam praestent dissimilemque meae. + si tamen haec nauis uento ferretur amico, + ignoraretur forsitan ista fides. + Thesea Perithous non tam sensisset amicum, + si non infernas uiuus adisset aquas. + ut foret exemplum ueri Phoceus amoris, + fecerunt furiae, tristis Oresta, tuae. + si non Euryalus Rutulos cecidisset in hostis, + Hyrtacidae Nisi gloria nulla foret. + scilicet ut fuluum spectatur in ignibus aurum, + tempore sic duro est inspicienda fides. + dum iuuat et uultu ridet Fortuna sereno, + indelibatas cuncta sequuntur opes: + at simul intonuit, fugiunt, nec noscitur ulli, + agminibus comitum qui modo cinctus erat. + atque haec, exemplis quondam collecta priorum, + nunc mihi sunt propriis cognita uera malis. + uix duo tresue mihi de tot superestis amici; + cetera Fortunae, non mea turba fuit. + quo magis, o pauci, rebus succurrite laesis, + et date naufragio litora tuta meo, + neue metu falso nimium trepidate, timentes, + hae offendatur ne pietate deus! + saepe fidem aduersis etiam laudauit in armis + inque suis amat hanc Caesar, in hoste probat. + causa mea est melior, qui non contraria foui + arma, sed hanc merui simplicitate fugam. + inuigiles igitur nostris pro casibus, oro, + deminui siqua numinis ira potest. + scire meos casus siquis desiderat omnis, + plus quam quod fieri res sinit ille petit. + tot mala sum passus quot in aethere sidera lucent, + paruaque quot siccus corpora puluis habet: + multaque credibili tulimus maiora ratamque, + quamuis acciderint, non habitura fidem. + pars etiam quaedam mecum moriatur oportet, + meque uelim possit dissimulante tegi. + si uox infragilis, pectus mihi firmius aere, + pluraque cum linguis pluribus ora forent, + non tampem idcirco complecterer omnia uerbis, + materia uiris exsuperante meas. + pro duce Neritio docti mala nostra poetae + scribite: Neritio nam mala plura tuli. + ille breui spatio multis errauit in annis + inter Dulichias Iliacasque domos: + nos freta sideribus totis distantia mensos + sors tulit in Geticos Sarmaticosque sinus. + ille habuit fidamque manum sociosque fidelis: + me profugum comites deseruere mei. + ille suam laetus patriam uictorque petebat: + a patria fugi uictus et exsul ego. + nec mihi Dulichium domus est Ithaceue Samosue, + poena quibus non est grandis abesse locis, + sed quae de septem totum circumspicit orbem + montibus, imperii Roma deumque locus. + illi corpus erat durum patiensque laborum: + inualidae uires ingenuaeque mihi. + ille erat assidue saeuis agitatus in armis: + adsuetus studiis mollibus ipse fui. + me deus oppressit, nullo mala nostra leuante: + bellatrix illi diua ferebat opem. + cumque minor Ioue sit, tumidis qui regnat in undis, + illum Neptuni, me Iouis ira premit. + adde, quod illius pars maxima ficta laborum, + ponitur in nostris fabula nulla malis. + denique quaesitos tetigit tamen ille penatis, + quaeque diu petiit, contigit arua tamen: + at mihi perpetuo patria tellure carendum est, + ni fuerit laesi mollior ira dei. + + +_219. To Maximus: on the Death of Celsus_ + + QVAE mihi de rapto tua uenit epistola Celso, + protinus est lacrimis umida facta meis. + quodque nefas dictu, fieri nec posse putaui, + inuitis oculis littera lecta tua est. + nec quicquam ad nostras peruenit acerbius auris + ut sumus in Ponto, perueniatque, precor. + ante meos oculos tamquam praesentis imago + haeret, et exstinctum uiuere fingit amor. + saepe refert animus lusus grauitate carentis, + seria cum liquida saepe peracta fide. + nulla tamen subeunt mihi tempora densius illis, + quae uellem uitae summa fuisse meae, + cum domus ingenti subito mea lapsa ruina + concidit in domini procubuitque caput. + adfuit ille mihi, cum me pars magna reliquit, + Maxime! fortunae nec fuit ipse comes. + illum ego non aliter flentem mea funera uidi, + ponendus quam si frater in igne foret. + haesit in amplexu consolatusque iacentem est, + cumque meis lacrimis miscuit usque suas. + o! quotiens uitae custos inuisus amarae + continuit promptas in mea fata manus! + o! quotiens dixit 'placabilis ira deorum est: + uiue nec ignosci tu tibi posse nega'. + uox tamen illa fuit celeberrima, 'respice, quantum + debeat auxilium Maximus esse tibi. + Maximus incumbet, quaque est pietate, rogabit, + ne sit ad extremum Caesaris ira tenax: + cumque suis fratris uiris adhibebit, et omnem, + quo leuius doleas, experietur opem.' + haec mihi uerba malae minuerunt taedia uitae. + quae tu ne fuerint, Maxime, uana, caue. + huc quoque uenturum mihi se iurare uolebat, + non nisi te longae ius sibi dante uiae. + nam tua non alio coluit penetralia ritu, + terrarum dominos quam colis ipse deos. + crede mihi, multos habeas cum dignus amicos, + non fuit e multis quolibet ille minor, + si modo non census nec clarum nomen auorum, + sed probitas magnos ingeniumque facit. + iure igitur lacrimas Celso libamus adempto, + cum fugerem, uiuo quas dedit ille mihi: + carmina iure damus raros testantia mores, + ut tua uenturi nomina, Celse, legant. + hoc est, quod possim Geticis tibi mittere ab aruis: + hoc solum est, istic quod liquet esse meum. + funera non potui comitare, nec ungere corpus: + atque tuis toto diuidor orbe rogis. + qui potuit, quem tu pro numine uiuus habebas, + praestitit officium Maximus omne tibi. + ille tibi exsequias et magni funus honoris + fecit, et in gelidos uersit amoma sinus, + diluit et lacrimis maerens unguenta profusis, + ossaque uicina condita texit humo. + qui quoniam exstinctis quae debet, praestat amicis, + et nos exstinctis adnumerare potest. + + +_220. Lines Written in Sickness_ + + HAEC mea, si casu miraris, epistula quare + alterius digitis scripta sit: aeger eram. + aeger in extremis ignoti partibus orbis, + incertusque meae paene salutis eram. + quem mihi nunc animum dira regione iacenti + inter Sauromatas esse Getasque putes, + nec caelum patior, nec aquis adsueuimus istis, + terraque nescio quo non placet ipsa modo. + non domus apta satis, non hic cibus utilis aegro, + nullus Apollinea qui leuet arte malum, + non qui soletur, non qui labentia tarde + tempora narrando fallat, amicus adest. + lassus in extremis iaceo populisque locisque, + et subit adfecto nunc mihi quicquid abest. + omnia cum subeant, uincis tamen omnia, coniunx, + et plus in nostro pectore parte tenes. + te loquor absentem, te uox mea nominat unam; + nulla uenit sine te nox mihi, nulla dies. + quin etiam sic me dicunt aliena locutum, + ut foret amenti nomen in ore tuum. + si iam deficiam, suppressaque lingua palato + uix instillato restituenda mero, + nuntiet huc aliquis dominam uenisse, resurgam, + spesque tui nobis causa uigoris erit. + ergo ego sum dubius uitae, tu forsitan istic + iucundum nostri nescia tempus agis? + non agis; adfirmo. liquet hoc, carissima, nobis, + tempus agi sine me non nisi triste tibi. + si tamen inpleuit mea sors, quos debuit, annos, + et mihi uiuendi tam cito finis adest, + quantum erat, o magni, morituro parcere, diui, + ut saltem patria contumularer humo? + uel poena in tempus mortis dilata fuisset, + uel praecepisset mors properata fugam. + integer hanc potui nuper bene reddere lucem; + exsul ut occiderem, nunc mihi uita data est. + tam procul ignotis igitur moriemur in oris, + et fient ipso tristia fata loco; + nec mea consueto languescent corpora lecto, + depositum nec me qui fleat, ullus erit; + nec dominae lacrimis in nostra cadentibus ora + accedent animae tempora parua meae; + nec mandata dabo, nec cum clamore supremo + labentis oculos condet amica manus, + sed sine funeribus caput hoc, sine honore sepulcri + indeploratum barbara terra teget! + ecquid, ubi audieris, tota turbabere mente, + et feries pauida pectora fida manu? + ecquid, in has frustra tendens tua brachia partis, + clamabis miseri nomen inane uiri? + parce tamen lacerare genas, nec scinde capillos: + non tibi nunc primum, lux mea, raptus ero. + cum patriam amisi, tunc me periisse putato: + et prior et grauior mors fuit illa mihi. + nunc, si forte potes,--sed non potes, optima coniunx-- + finitis gaude tot mihi morte malis. + quod potes, extenua forti mala corde ferendo, + ad quae iam pridem non rude pectus habes. + atque utinam pereant animae cum corpore nostrae, + effugiatque auidos pars mihi nulla rogos. + nam si morte carens uacua uolat altus in aura + spiritus, et Samii sunt rata dicta senis, + inter Sarmaticas Romana uagabitur umbras, + perque feros manis hospita semper erit; + ossa tamen facito parua referantur in urna: + sic ego non etiam mortuus exsul ero. + non uetat hoc quisquam: fratrem Thebana peremptum + supposuit tumulo rege uetante soror. + atque ea cum foliis et amomi puluere misce, + inque suburbano condita pone solo; + quoque legat uersus oculo properante uiator, + grandibus in tituli marmore caede notis: + HIC . EGO . QVI . IACEO . TENERORVM . LVSOR . AMORVM + INGENIO . PERII . NASO . POETA . MEO. + AT . TIBI . QVI . TRANSIS . NE . SIT . GRAVE . QVISQVIS . AMASTI + DICERE . NASONIS . MOLLITER . OSSA . CVBENT. + hoc satis in titulo est. etenim maiora libelli + et diuturna magis sunt monimenta mihi, + quos ego confido, quamuis nocuere, daturos + nomen et auctori tempora longa suo. + tu tamen exstincto feralia munera semper + deque tuis lacrimis umida serta dato. + quamuis in cineres corpus mutauerit ignis, + sentiet officium maesta fauilla pium. + scribere plura libet. sed uox mihi fessa loquendo + dictandi uiris siccaque lingua negat. + accipe supremo dictum mihi forsitan ore, + quod, tibi qui mittit, non habet ipse, uale! + + +_221. The Immortality of Poetry_ + + QVID mihi, Liuor edax, ignauos obicis annos, + ingeniique uocas carmen inertis opus; + non me more patrum, dum strenua sustinet aetas, + praemia militiae puluerulenta sequi + nec me uerbosas leges ediscere nec me + ingrato uocem prostituisse foro? + mortalest, quod quaeris, opus; mihi fama perennis + quaeritur, in toto semper ut orbe canar. + uiuet Maeonides, Tenedos dum stabit et Ide, + dum rapidas Simois in mare uoluet aquas; + uiuet et Ascraeus, dum mustis uua tumebit, + dum cadet incurua falce resecta Ceres; + Battiades semper toto cantabitur orbe: + quamuis ingenio non ualet, arte ualet; + nulla Sophocleo ueniet iactura cothurno; + cum sole et luna semper Aratus erit; + dum fallax seruus, durus pater, inproba lena + uiuent et meretrix blanda, Menandros erit; + Ennius arte carens animosique Accius oris + casurum nullo tempore nomen habent. + Varronem primamque ratem quae nesciet aetas, + aureaque Aesonio terga petita duci? + carmina sublimis tunc sunt peritura Lucreti, + exitio terras cum dabit una dies; + Tityrus et segetes Aeneiaque arma legentur, + Roma triumphati dum caput orbis erit; + donec erunt ignes arcusque Cupidinis arma, + discentur numeri, culte Tibulle, tui; + Gallus et Hesperiis et Gallus notus Eois, + et sua cum Gallo nota Lycoris erit. + ergo, cum silices, cum dens patientis aratri + depereant aeuo, carmina morte carent: + cedant carminibus reges regumque triumphi, + cedat et auriferi ripa benigna Tagi! + uilia miretur uulgus; mihi flauus Apollo + pocula Castalia plena ministret aqua, + sustineamque coma metuentem frigora myrtum + atque ita sollicito multus amante legar! + pascitur in uiuis Liuor, post fata quiescit, + cum suus ex merito quemque tuetur honos. + ergo etiam cum me supremus adederit ignis, + uiuam, parsque mei multa superstes erit. + + + + +ANONYMOUS + + circa 10 A.D. (?). + + +_222. Exordium to a Poem on the Sea_ + + TETHYA marmoreo fecundam pandere ponto + et salis aequorea uiridantis mole cauernas + quaeque sub aestifluis Thetis umida continet antris + coeptanti, Venus alma, faue, quae, semina caeli + parturiente salo, diuini germinis aestu + spumea purpurei dum sanguinat unda profundi, + nasceris e pelago, placido dea prosata mundo! + nam cum prima foret rebus natura ferundis + in foedus conexa suum, ne staret inerti + machina mole uacans, tibi primum candidus aether + astrigeram faciem nitido gemmauit Olympo. + te fecunda sinu tellus amplexa resedit + ponderibus librata suis, elementaque iussa + aeternas seruare uices. tu fetibus auges + cuncta suis, totus pariter tibi parturit orbis. + quare, diua, precor, quoniam tua munera paruo + ausus calle sequor, uitreo de gurgite uultus + dextera prome pios et numine laeta sereno + Pierias age pande uias: da Nerea molli + pacatum candere freto uotisque litata + fac saltem primas pelagi libemus harenas. + + + + +TIBERIVS CLAVDIVS CAESAR GERMANICVS + + 15 B.C.-19 A.D. + + +_223. From the Golden to the Iron Age_ + + VIRGINIS inde subest facies, cui plena sinistra + fulget spica manu maturisque ardet aristis. + quam te, diua, uocem? tangunt mortalia si te + carmina nec surdam praebes uenerantibus aurem, + exosa heu mortale genus, medio mihi cursu + stabunt quadripedes et flexis laetus habenis + teque tuumque canam terris uenerabile numen. + aurea pacati regeres cum saecula mundi, + Iustitia inuiolata malis, placidissima uirgo, + siue illa Astraei genus es, quem fama parentem + tradidit astrorum, seu uera intercidit aeuo + ortus fama tui, mediis te laeta ferebas + sublimis populis nec dedignata subire + tecta hominum et puros sine crimine, diua, penatis, + iura dabas cultuque nouo rude uulgus in omnis + formabas uitae sinceris artibus usus. + nondum uesanos rabies nudauerat ensis + nec consanguineis fuerat discordia nota, + ignotique maris cursus priuataque tellus + grata satis, neque per dubios auidissima uentos + spes procul amotas fabricata naue petebat + diuitias, fructusque dabat placata colono + sponte sua tellus nec parui terminus agri + praestabat dominis sine eo tutissima rura. + at postquam argenti creuit deformior aetas, + rarius inuisit maculatas fraudibus urbis + seraque ab excelsis descendens montibus ore + uelato tristisque genas abscondita rica, + nulliusque larem, nullos adit illa penatis. + tantum cum trepidum uulgus coetusque notauit + increpat 'o patrum suboles oblita priorum, + degeneres semper semperque habitura minores, + quid me, cuius abit usus, per uota uocatis? + quaerenda est sedes nobis noua, saecula uestra + Martibus indomitis tradam scelerique cruento'. + haec effata super montis abit alite cursu, + attonitos linquens populos grauiora pauentis. + aerea sed postquam proles terris data nec iam + semina uirtutis uitiis demersa resistunt + ferrique inuento mens est laetata metallo + polluit et taurus mensas adsuetus aratro, + deseruit propere terras iustissima uirgo + et caeli est sortita locum, qua proximus illi + tardus in occasum sequitur sua plaustra Bootes. + + +_224. At the Tomb of Hector_ + + MARTIA progenies, Hector, tellure sub ima + (fas audire tamen si mea uerba tibi), + respira, quoniam uindex tibi contigit heres, + qui patriae famam proferat usque tuae. + Ilios en surgit rursum inclita, gens colit illam + te Marte inferior, Martis amica tamen. + Myrmidonas periisse omnes dic, Hector, Achilli, + Thessaliam et magnis esse sub Aeneadis. + + + + +C. IVLIVS PHAEDRVS + + 15 B.C.-45 A.D. + + +_225. Socrates_ + + VVLGARE amici nomen, sed rara est fides. + cum paruas aedis sibi fundasset Socrates + (cuius non fugio mortem si famam adsequar, + et cedo inuidiae, dummodo absoluar cinis), + ex populo sic nescio quis, ut fieri solet; + 'quaeso, tam angustam talis uir ponis domum?' + 'utinam' inquit 'ueris hanc amicis impleam!' + + +_226. Opportunity_ + + CVRSV uolucri pendens, cum nouacula, + caluus, comosa fronte, nudo occipitio + (quem si occuparis, teneas; elapsum semel + non ipse possit Iuppiter reprehendere), + occasionem rerum significat breuem. + effectus impediret ne segnis mora, + finxere antiqui talem effigiem Temporis. + + +_227. Epilogue_ + + ADHVC supersunt multa quae possim loqui, + et copiosa abundat rerum uarietas; + sed temperatae suaues sunt argutiae, + immodicae offendunt. quare, uir sanctissime, + Particulo, chartis nomen uicturum meis, + Latinis dum manebit pretium litteris, + si non ingenium, certe breuitatem adproba, + quae commendari tanto debet iustius, + quanto poetae sunt molesti ualidius. + + + + +ANONYMOUS + + 10 B.C.-50 A.D. + + +_228. Poetry and Science_ + +(_Prologue to a Poem on Aetna_) + + AVREA securi quis nescit saecula regis? + cum domitis nemo Cererem iactaret in aruis + uenturisque malas prohiberet fructibus herbas, + annua sed saturae complerent horrea messes, + ipse suo flueret Bacchus pede mellaque lentis + penderent foliis et pingui Pallas oliuae, + secretos amnis ageret cum gratia ruris? + non cessit cuiquam melius sua tempora nosse. + ultima quis tacuit iuuenum certamina Colchos? + quis non Argolico defleuit Pergamon igni + impositam et tristi natorum funere matrem + auersumue diem sparsumue in semina dentem? + quis non periurae doluit mendacia puppis + desertam uacuo Minoida litore questus, + quicquid et antiquom iactata est fabula carmen? + fortius ignotas molimur pectore curas: + qui tanto motus operi, quae causa perennis + explicet in densum flammas et trudat ab imo + ingenti sonitu molis et proxima quaeque + ignibus irriguis urat--mens carminis haec est. + principio ne quem capiat fallacia uatum + sedis esse dei tumidisque e faucibus ignem + Volcani ruere et clausis resonare cauernis + festinantis opus: non est tam sordida diuis + cura neque extremas ius est dimittere in artis + sidera; subducto regnant sublimia caelo + illa neque artificum curant tractare laborem. + discrepat a prima facies haec altera uatum: + illis Cyclopas memorant fornacibus usos, + cum super incudem numerosa in uerbera fortes + horrendum magno quaterent sub pondere fulmen + armarentque Iouem: turpe est sine pignore carmen. + proxima uiuaces Aetnaei uerticis ignis + impia sollicitat Phlegraeis fabula castris. + temptauere (nefas) olim detrudere mundo + sidera captiuique Iouis transferre gigantes + imperium et uicto leges imponere caelo. + (his natura sua est aluo tenus, ima per orbis + squameus intortos sinuat uestigia serpens.) + construitur magnis ad proelia montibus agger: + Pelion Ossa grauat, summus premit Ossan Olympus. + iam coaceruatas nituntur scandere molis, + impius et miles metuentia comminus astra + prouocat, infestus cunctos ad proelia diuos + prouocat. admotis conterrita sidera signis, + Iuppiter et caelo metuit dextramque corusca + armatus flamma remouet caligine mundum. + incursant uasto primum clamore gigantes: + hic magno tonat ore pater geminantque fauentes + undique discordes comitum simul agmine uenti. + densa per attonitas rumpuntur flumina nubis + atque in bellandum quae cuique potentia diuom + in commune uenit. iam patri dextera Pallas + et Mars laeuos erat, iam cetera turba deorum, + stant utrimque deae: ualidos tum Iuppiter ignis + increpat et iacto proturbat fulmine montis. + illinc disiectae uerterunt terga ruinae + infertae diuis acies atque impius hostis + praeceps cum castris agitur materque iacentis + impellens natos. tunc pax est reddita mundo, + tunc liber cessat; uenit per sidera: caelum + defensique decus mundi nunc redditur astris. + gurgite Trinacrio morientem Iuppiter Aetna + obruit Enceladon, uasto qui pondere montis + aestuat et petulans exspirat faucibus ignem. + haec est uentosae uolgata licentia famae. + uatibus ingenium est: hinc audit nobile carmen. + plurima pars scaenae rerum est fallacia: uates + sub terris nigros uiderunt carmine manis + atque inter cineres Ditis pallentia regna, + mentiti uates Stygias undasque canisque. + hi Tityon poena strauere in iugera foedum; + sollicitant illi te circum, Tantale, cena + sollicitantque siti; Minos, tuaque, Aeace, in umbris + iura canunt idemque rotant Ixionis orbem,-- + quicquid et interius falsi sibi conscia terra est. + nec tu, terra, satis: speculantur numina diuom + nec metuunt oculos alieno admittere caelo. + norunt bella deum, norunt abscondita nobis + coniugia et falsa quotiens sub imagine peccet, + taurus in Europen, in Ledam candidus ales, + Iuppiter, ut Danaae pretiosus fluxerit imber. + debita carminibus libertas ista, sed omnis + in uero mihi cura: canam, quo feruida motu + aestuet Aetna nouosque rapax sibi conferat ignis. + + +_229. Precatio Terrae_ + + DEA sancta Tellus, rerum naturae parens, + quae cuncta generas et regeneras indidem, + quae sola praestas tuam tutelam gentibus, + caeli ac maris diua arbitra rerumque omnium, + per quam silet natura et somnos concipit, + itemque lucem reparas et noctem fugas: + tu Ditis umbras tegis et inmensum chaos + uentosque et imbris tempestatesque cohibes + et, cum libet, dimittis et misces freta + fugasque solis et procellas concitas, + itemque, cum uis, hilarem promittis diem. + tu alimenta uitae tribuis perpetua fide, + et, cum recesserit anima, in tete refugimus: + ita, quidquid tribuis, in te cuncta recidunt. + merito uocaris Magna tu Mater deum, + pietate quia uicisti diuum numina; + tu es illa uere gentium et diuum parens: + sine qua nec moritur quicquam nec nasci potest: + tu es Magna tuque diuum regina es, dea. + te, diua, adoro tuumque ego numen inuoco, + facilisque praestes hoc mihi quod te rogo; + referamque, diua, gratias merito tibi. + fidem quaeso, exaudi, et faue coeptis meis; + hoc quod peto a te, diua, mihi praesta uolens. + herbas, quascumque generat maiestas tua, + salutis causa tribuis cunctis gentibus: + hanc nunc mihi permittas medicinam tuam. + ueniat medicina cum tuis uirtutibus: + quidque ex his fecero, habeat euentum bonum, + cuique easdem dedero quique easdem a me acceperint, + sanos eosdem praestes. nunc, diua, hoc mihi + maiestas praestet tua quod supplex postulo. + + + circa 35 A.D. + + +_230. Epitaph of Homonoea and Atimetus_ + + TV qui secura procedis mente, parumper + siste gradum, quaeso, uerbaque pauca lege. + illa ego quae claris fueram praelata puellis, + hoc Homonoea breui condita sum tumulo, + cui formam Paphie, Charites tribuere decorem, + quam Pallas cunctis artibus erudiit. + nondum bis denos aetas mea uiderat annos, + iniecere manus inuida fata mihi. + nec pro me queror hoc, morte est mihi tristior ipsa + maeror Atimeti coniugis ille mei. + 'sit tibi terra leuis, mulier dignissima uita + quaeque tuis olim perfruerere bonis.' + + Si pensare animas sinerent crudelia fata + et posset redimi morte aliena salus. + quantulacumque meae debentur tempora uitae, + pensassem pro te, cara Homonoea, libens. + at nunc quod possum, fugiam lucemque deosque, + ut te matura per Styga morte sequar. + 'parce tuam, coniux, fletu quassare iuuentam + fataque maerendo sollicitare mea. + nil prosunt lacrimae nec possunt fata moueri. + uiximus, hic omnis exitus unus habet. + parce: ita non unquam similem experiare dolorem + et faueant uotis numina cuncta tuis. + quodque mihi eripuit mors inmatura iuuentae, + id tibi uicturo proroget ulterius.' + + +_231. The Complaint of the Garden God_ + + QVID frustra quereris, colone, mecum + quod quondam bene fructuosa malus + autumnis sterilis duobus adstem? + non me praegrauat, ut putas, senectus, + nec sum grandine uerberata dura, + nec gemmas modo germine exeuntis + seri frigoris ustulauit aura, + nec uenti pluuiaeue siccitasue, + quod de se quererer, malum dederunt; + non sturnus mihi gracculusue raptor + aut cornix anus aut aquosus anser + aut coruus nocuit siticulosus: + sed quod carmina pessimi poetae + ramis sustineo laboriosis. + + + + +L. ANNAEVS SENECA + + 4 B.C.-65 A.D. + + +_232. Time_ + + OMNIA tempus edax depascitur, omnia carpit, + omnia sede mouet, nil sinit esse diu. + flumina deficiunt, profugum mare litora siccant, + subsidunt montes et iuga celsa ruunt. + quid tam parua loquor? moles pulcherrima caeli + ardebit flammis tota repente suis. + omnia mors poscit. lex est, non poena, perire: + hic aliquo mundus tempore nullus erit. + + +_233. Corsica_ + + BARBARA praeruptis inclusa est Corsica saxis, + horrida, desertis undique uasta locis. + non poma autumnus, segetes non educat aestas + canaque Palladio munere bruma caret, + imbriferum nullo uer est laetabile fetu + nullaque in infausto nascitur herba solo. + non panis, non haustus aquae, non ultimus ignis: + hic sola haec duo sunt, exsul et exsilium. + + +_234. Athens_ + + QVISQVIS Cecropias hospes cognoscis Athenas, + quae ueteris famae uix tibi signa dabunt, + 'hasne dei' dices 'caelo petiere relicto? + pugnaque partitis haec fuit ora deis?' + idem Agamemnonias dices cum uideris arces: + 'heu uictrix uicta uastior urbe iacet!' + hae sunt, quas merito quondam est mirata uetustas; + magnarum rerum magna sepulcra uides! + + +_235. Britain_ + + VICTA prius nulli, nullo spectata triumpho + inlibata tuos gens patet in titulos. + fabula uisa diu medioque recondita ponto + libera uictori quam cito colla dedit! + + +_236. On the Death of Crispus_ + + ABLATVS mihi Crispus est amicus, + pro quo si pretium dari liceret, + nostros diuiderem libenter annos. + nunc pars optima me mei reliquit, + Crispus, praesidium meum, uoluptas, + pectus, deliciae: nihil sine illo + laetum mens mea iam putabit esse. + consumptus male debilisque uiuam: + plus quam dimidium mei recessit. + + +_237. The Only Immortality_ + +_i_ + + HAEC urbem circa stulti monumenta laboris + quasque uides molis, Appia, marmoreas, + pyramidasque ausas uicinum attingere caelum, + pyramidas, medio quas fugit umbra die, + et Mausoleum, miserae solacia mortis, + intulit externum quo Cleopatra uirum, + concutiet sternetque dies, quoque altius exstat + quodque opus, hoc illud carpet edetque magis. + carmina sola carent fato mortemque repellunt: + carminibus uiues semper, Homere, tuis. + +_ii_ + + Nullum opus exsurgit quod non annosa uetustas + expugnet, quod non uertat iniqua dies, + tu licet extollas magnos ad sidera montis + et Lydas aeques marmore pyramidas. + ingenio mors nulla nocet, uacat undique tutum: + inlaesum semper carmina nomen habent. + + +_238. The Last Pilgrimage_ + + QVANTVS incedit populus per urbis + ad noui ludos auidus theatri, + quantus Eleum ruit ad Tonantem, + quinta cum sacrum reuocauit aestas; + quanta, cum longae redit hora nocti + crescere et somnos cupiens quietos + Libra Phoebeos tenet aequa currus, + turba secretam Cererem frequentat + et citi tectis properant relictis + Attici noctem celebrare mystae: + tanta per campos agitur silentis + turba; pars tarda graditur senecta, + tristis et longa satiata uita; + pars adhuc currit melioris aeui: + uirgines nondum thalamis iugatae + et comis nondum positis ephebi + matris et nomen modo doctus infans. + his datum solis, minus ut timerent, + igne praelato releuare noctem; + ceteri uadunt per opaca tristes. + qualis est uobis animus, remota + luce cum maestus sibi quisque sensit + obrutum tota caput esse terra? + stat chaos densum tenebraeque turpes + et color noctis malus ac silentis + otium mundi uacuaeque nubes. + sera nos illo referat senectus: + nemo ad id sero uenit, unde numquam, + cum semel uenit, potent reuerti; + quid iuuat durum properare fatum? + omnis haec magnis uaga turba terris + ibit ad manis facietque inerti + uela Cocyto: tibi crescit omne, + et quod occasus uidet et quod ortus. + parce uenturis: tibi, mors, paramur. + sis licet segnis, properamus ipsi: + prima quae uitam dedit hora carpit. + + +_239. Fatal Beauty_ + + ANCEPS forma bonum mortalibus, + exigui donum breue temporis, + ut uelox celeri pede laberis! + Non sic prata nouo uere decentia + aestatis calidae despoliat uapor, + saeuit solstitio cum medius dies + et noctes breuibus praecipitant rotis + languescunt folio et lilia pallido: + ut gratae capiti deficiunt comae + et fulgor teneris qui radiat genis + momento rapitur nullaque non dies + formonsi spolium corporis abstulit. + res est forma fugax: quis sapiens bono + confidat fragili? dum licet, utere. + tempus te tacitum subruit, horaque + semper praeterita deterior subit. + Quid deserta petis? tutior auiis + non est forma locis: te nemore abdito + cum Titan medium constituit diem, + cingent turba licens Naides improbae, + formonsos solitae claudere fontibus, + et somnis facient insidias tuis + Panas quae Dryades montiuagos petunt. + + +_240. Death has no Terror_ + + VERVM est an timidos fabula decipit + umbras corporibus uiuere conditis, + cum coniunx oculis imposuit manum + supremusque dies solibus obstitit + et tristis cineres urna cohercuit? + non prodest animam tradere funeri, + sed restat miseris uiuere longius? + an toti morimur nullaque pars manet + nostri, cum profugo spiritus halitu + immixtus nebulis cessit in aera + et nudum tetigit subdita fax latus? + Quicquid sol oriens, quicquid et occidens + nouit, caeruleis Oceanus fretis + quicquid bis ueniens et fugiens lauat, + aetas Pegaseo corripiet gradu. + quo bis sena uolant sidera turbine, + quo cursu properat uoluere saecula + astrorum dominus, quo properat modo + obliquis Hecate currere flexibus: + hoc omnes petimus fata nec amplius, + iuratos superis qui tetigit lacus, + usquam est; ut calidis fumus ab ignibus + uanescit, spatium per breue sordidus, + ut nubis, grauidas quas modo uidimus, + arctoi Boreae dissicit impetus: + sic hic, quo regimur, spiritus effluet. + post mortem nihil est ipsaque mors nihil, + uelocis spatii meta nouissima; + spem ponant auidi, solliciti metum: + tempus nos auidum deuorat et chaos. + mors indiuidua est, noxia corpori + nec parcens animae: Taenara et aspero + regnum sub domino limen et obsidens + custos non facili Cerberus ostio + rumores uacui uerbaque inania + et par sollicito fabula somnio. + quaeris quo iaceas post obitum loco? + quo non nata iacent. + + +_241. Hymeneal_ + + AD regum thalamos numine prospero + qui caelum superi quique regunt fretum + adsint cum populis rite fauentibus. + primum sceptriferis colla Tonantibus + taurus celsa ferat tergore candido; + Lucinam niuei femina corporis + intemptata iugo placet et asperi + Martis sanguineas quae cohibet manus, + quae dat belligeris foedera gentibus + et cornu retinet diuite copiam, + donetur tenera mitior hostia. + et tu, qui facibus legitimis ades, + noctem discutiens auspice dextera + huc incede gradu marcidus ebrio, + praecingens roseo tempora uinculo. + et tu quae, gemini praeuia temporis, + tarde, stella, redis semper amantibus: + te matres, auide te cupiunt nurus + quam primum radios spargere lucidos. + + Vincit uirgineus decor + longe Cecropias nurus, + et quas Taygeti iugis + exercet iuuenum modo + muris quod caret oppidum, + et quas Aonius latex + Alpheosque sacer lauat. + + si forma uelit aspici, + cedent Aesonio duci + proles fulminis improbi + aptat qui iuga tigribus, + nec non, qui tripodas mouet, + frater uirginis asperae, + cedet Castore cum suo + Pollux caestibus aptior. + sic, sic, caelicolae, precor, + uincat femina coniuges, + uir longe superet uiros. + + Haec cum femineo constitit in choro, + unius facies praenitet omnibus, + sic cum sole perit sidereus decor, + et densi latitant Pleiadum greges + cum Phoebe solidum lumine non suo + orbem circuitis cornibus alligat. + ostro sic niueus puniceo color + perfusus rubuit, sic nitidum iubar + pastor luce noua roscidus aspicit. + ereptus thalamis Phasidis horridi, + effrenae solitus pectora coniugis + inuita trepidus prendere dextera, + felix Aeoliam corripe uirginem + nunc primum soceris, sponse, uolentibus. + concesso, iuuenes, ludite iurgio, + hinc illinc, iuuenes, mittite carmina: + rara est in dominos iusta licentia. + + Candida thyrsigeri proles generosa Lyaei, + multifidam iam tempus erat succendere pinum: + excute sollemnem digitis marcentibus ignem, + festa dicax fundat conuicia fescenninus, + soluat turba iocos--tacitis eat illa tenebris, + si qua peregrino nubit furtiua marito. + + +_242. The Lot of Kings_ + + QVIS uos exagitat furor, + alternis dare sanguinem + et sceptrum scelere aggredi? + nescitis, cupidi arcium, + regnum quo iaceat loco. + regem non faciunt opes, + non uestis Tyriae color, + non frontis nota regiae, + non auro nitidae trabes: + rex est qui posuit metus + et diri mala pectoris, + quem non ambitio inpotens + et numquam stabilis fauor + uulgi praecipitis mouet, + non quicquid fodit Occidens + aut unda Tagus aurea + claro deuehit alueo, + non quicquid Libycis terit + feruens area messibus, + quem non concutiet cadens + obliqui uia fulminis, + non Eurus rapiens mare + aut saeuo rabidus freto + uentosi tumor Hadriae, + quem non lancea militis, + non strictus domuit chalybs, + qui tuto positus loco + infra se uidet omnia + occurritque suo libens + fato nec queritur mori. + Reges conueniant licet + qui sparsos agitant Dahas, + qui rubri uada litoris + et gemmis mare lucidum + late sanguineis tenent, + aut qui Caspia fortibus + recludunt iuga Sarmatis, + certet Danuuii uadum + audet qui pedes ingredi + et (quocumque loco iacent) + Seres uellere nobiles: + nil ullis opus est equis, + nil armis et inertibus + telis quae procul ingerit + Parthus, cum simulat fugas, + admotis nihil est opus + urbis sternere machinis, + longe saxa rotantibus. + mens regnum bona possidet. + rex est qui metuet nihil, + rex est qui cupiet nihil: + hoc regnum sibi quisque dat. + Stet quicumque uolet potens + aulae culmine lubrico: + me dulcis saturet quies; + obscuro positus loco + leni perfruar otio, + nullis notaque litibus + aetas per tacitum fluat. + sic cum transierint mei + nullo cum strepitu dies, + plebeius moriar senex. + illi mors grauis incubat + qui, notus nimis omnibus, + ignotus moritur sibi. + + +_243. Mutability_ + + NVLLA sors longa est: dolor ac uoluptas + inuicem cedunt; breuior uoluptas. + ima permutat leuis hora summis: + ille qui donat diadema fronti, + quem genu nixae tremuere gentes, + cuius ad nutum posuere bella + Medus et Phoebi propioris Indus + et Dahae Parthis equitem minati, + anxius sceptrum tenet et mouentis + cuncta diuinat metuitque casus + mobilis rerum dubiumque tempus. + Vos quibus rector maris atque terrae + ius dedit magnum necis atque uitae, + ponite inflatos tumidosque uultus: + quicquid a uobis minor expauescit, + maior hoc uobis dominus minatur; + omne sub regno grauiore regnum est. + quem dies uidit ueniens superbum, + hunc dies uidit fugiens iacentem. + Nemo confidat nimium secundis, + nemo desperet meliora lassis: + miscet haec illis prohibensque Clotho + stare Fortunam rotat omne fatum. + nemo tam diuos habuit fauentis + crastinum ut posset sibi polliceri: + res deus nostras celeri citatas + turbine uersat. + + +_244. The Saying of Orpheus_ + + VERVM est quod cecinit sacer + Thressae sub Rhodopes iugis + aptans Pieriam chelyn + Orpheus Calliopae genus, + aeternum fieri nihil. + Illius stetit ad modos + torrentis rapidi fragor, + oblitusque sequi fugam + amisit liquor impetum; + et dum fluminibus mora est, + defecisse putant Geten + Hebrum Bistones ultimi. + aduexit uolucrem nemus + et silua residens uenit: + aut si qua aera peruolat, + auditis uaga cantibus + ales deficiens cadit; + abrumpit scopulos Athos + Centauros obiter ferens, + et iuxta Rhodope stetit + laxata niue cantibus; + et quercum fugiens suam + ad uatem properat Dryas; + ad cantus ueniunt tuos + ipsis cum latebris ferae, + iuxtaque inpauidum pecus + sedit Marmaricus leo + nec dammae trepidant lupos + et serpens latebras fugit. + Quin per Taenarias foris + manis cum tacitos adit + maerentem feriens chelyn, + cantu Tartara flebili + et tristis Erebi deos + uidit nec timuit Stygis + iuratos superis lacus. + haesit non stabilis rota + uicto languida turbine, + increuit Tityi iecur, + dum cantus uolucris tenet; + et uinci lapis improbus + et uatem uoluit sequi; + tunc primum Phrygius senex + undis stantibus immemor + excussit rabidam sitim + nec pomis adhibet manus. + auditum quoque nauita, + inferni ratis aequoris + nullo remigio uenit. + sic cum uinceret inferos + Orpheus carmine funditus, + consumptos iterum deae + supplent Eurydices colus! + sed dum respicit immemor + nec credens sibi redditam + Orpheus Eurydicen sequi, + cantus praemia perdidit: + quae nata est iterum perit. + tunc, solamina cantibus + quaerens, flebilibus modis + haec Orpheus cecinit Getis: + Leges in superos datas + et qui tempora digerit + quattuor praecipitis deus + anni, disposuit uices; + nulli non auidi colus + Parcas stamina nectere: + quod natum est, patitur mori. + Vati credere Thracio + deuictus iubet Hercules. + iam, iam legibus obrutis + mundo cum ueniet dies, + australis polus obruet + quicquid per Libyam iacet + et sparsus Garamas tenet; + arctous polus obruet + quicquid subiacet axibus + et siccus Boreas ferit. + amisso trepidus polo + Titan excutiet diem. + caeli regia concidens + ortus atque obitus trahet + atque omnis pariter deos + perdet mors aliqua et chaos, + et mors fata nouissima + in se constituet sibi. + quis mundum capiet locus? + discedet uia Tartari, + fractis ut pateat polis? + an quod diuidit aethera + a terris spatium sat est + et mundi nimium malis? + quis tantum capiet nefas, + fratrum quis superans locus + pontum Tartara sidera + regna unus capiet tria? + + + + +L. IVNIVS MODERATVS COLVMELLA + + 10-80 A.D. + + +_245. The Flowery Spring_ + + QVIN et odoratis messis iam floribus instat: + iam uer purpureum, iam uersicoloribus anni + fetibus alma parens pingi sua tempora gaudet. + iam Phrygiae loti gemmantia lumina promunt + et coniuentis oculos uiolaria soluunt, + oscitat et leo et ingenuo confusa rubore + uirgineas adaperta genas rosa praestat honores + caelitibus templisque Sabaeum miscet odorem. + nunc uos Pegasidum comites Acheloidas oro + Maenaliosque choros Dryadum nymphasque Napaeas, + quae colitis nemus Amphrysi, quae Thessala Tempe, + quae iuga Cyllenes et opaci rura Lycaei + antraque Castaliis semper rorantia guttis, + et quae Sicanii flores legistis Halaesi + cum Cereris proles uestris intenta choreis + aequoris Hennaei uernantia lilia carpsit + raptaque, Lethaei coniunx mox facta tyranni, + sideribus tristis umbras et Tartara caelo + praeposuit Ditemque Ioui letumque saluti + et nunc inferno potitur Proserpina regno: + uos quoque iam posito luctu maestoque timore + huc facili gressu teneras aduertite plantas + tellurisque comas sacris aptate canistris. + hinc nullae insidiae nymphis, non ulla rapina; + casta Fides nobis colitur sanctique Penates. + omnia plena iocis, securo plena cachinno, + plena mero, laetisque uirent conuiuia pratis. + nunc uer egelidum, nunc est mollissimus annus, + dum Phoebus tener ac tenera decumbere in herba + suadet et arguto fugientis gramine fontis + nec rigidos potare iuuat nec sole tepentis. + iamque Dionaeis redimitur floribus hortus, + iam rosa mitescit Sarrano clarior ostro. + nec tam nubifugo Borea Latonia Phoebe + purpureo radiat uultu, nec Sirius ardor + sic micat aut rutilus Pyrois aut ore corusco + Hesperus, Eoo remeat cum Lucifer ortu, + nec tam sidereo fulget Thaumantias arcu, + quam nitidis hilares conlucent fetibus horti. + quare age uel iubare exorto iam nocte suprema, + uel dum Phoebus equos in gurgite mersat Hibero, + sicubi odoratas praetexit amaracus umbras, + carpite, narcissique comas sterilisque balausti. + et tu, ne Corydonis opes despernat Alexis, + formoso Nais puero formosior ipsa + fer calathis uiolam et nigro permixta ligustro + balsama cum casia nectens croceosque corymbos + sparge mero Bacchi, nam Bacchus condit odores. + et uos, agrestes, duro qui pollice mollis + demetitis flores, cano iam uimine textum + sirpiculum ferrugineis cumulate hyacinthis. + iam rosa distendat contorti stamina iunci + pressaque flammeola rumpatur fiscina calta. + mercibus ut uernis diues Vortumnus abundet, + et titubante gradu, multo madefactus Iaccho, + aere sinus gerulus plenos grauis urbe reportet + + + + +ANONYMOUS + + 54-5 A.D. + + +_246. Redeunt Saturnia Regna_ + +(GLYCERANVS. MYSTES) + + _Gl._ QVID tacitus, Mystes? _My._ curae mea gaudia, turbant: + cura dapes sequitur, magis inter pocula surgit + et grauis anxietas laetis incumbere gaudet. + + _Gl._ non satis accipio. _My._ nec me iuuat omnia fari. + + _Gl._ forsitan imposuit pecori lupus? _My._ haud timet hostis + turba canum uigilans. _Gl._ uigiles quoque somnus obumbrat. + + _My._ altius est, Glycerane, aliquid, non quod patet: erras. + + _Gl._ atquin turbari sine uentis non solet aequor. + + _My._ quod minime reris, satias mea gaudia uexat. + + _Gl._ deliciae somnusque solent adamare querelas. + + _My._ ergo si causas curarum scire laboras-- + + _Gl._ quae spargit ramos, tremula nos uestiet umbra + ulmus, et in tenero corpus summittere prato + herba iubet: tu dic quae sit tibi causa tacendi. + + _My._ cernis ut adtrito diffusus caespite pagus + annua uota ferat sollemnisque imbuat aras? + spirant templa mero, resonant caua tympana palmis, + Maenalides teneras ducunt per sacra choreas, + tibia laeta canit, pendet sacer hircus ab ulmo + et iam nudatis ceruicibus exuit exta. + ergo nunc dubio pugnant discrimine nati + et negat huic aeuo stolidum pecus aurea regna? + Saturni rediere dies Astraeaque uirgo + tutaque in antiquos redierunt saecula mores. + condit secura totas spe messor aristas, + languescit senio Bacchus, pecus errat in herba, + nec gladio metimus nec clausis oppida muris + bella tacenda parant; nullo iam noxia partu + femina quaecumque est hostem parit. arua iuuentus + nuda fodit tardoque puer domifactus aratro + miratur patriis pendentem sedibus ensem. + est procul a nobis infelix gloria Sullae + trinaque tempestas, moriens cum Roma supremas + desperauit opes et Martia uendidit arma. + nunc tellus inculta nouos parit ubere fetus, + nunc ratibus tutis fera non irascitur unda; + mordent frena tigres, subeunt iuga saeua leones. + casta faue, Lucina: tuus iam regnat Apollo! + + + + +C. CALPVRNIVS SICVLVS + + circa 55 A.D. + + +_247. A Singing Match_ + +(MELIBOEVS. CORYDON. AMYNTAS.) + + _M._ QVID tacitus, Corydon, uultuque subinde minaci + quidue sub hac platano, quam garrulus adstrepit umor, + insueta statione sedes? iuuat herbida forsan + ripa leuatque diem uicini spiritus amnis? + + _C._ carmina iam dudum, non quae nemorale resultent, + uoluimus, o Meliboee; sed haec, quibus aurea possint + saecula cantari, quibus et deus ipse canatur, + qui populos urbisque regit pacemque togatam. + + _M._ dulce quidem resonas, nec te diuersus Apollo + despicit, o iuuenis, sed magnae numina Romae + non ita cantari debent, ut ouile Menalcae. + + _C._ quidquid id est, siluestre licet uideatur acutis + auribus et nostro tantum memorabile pago; + non mea rusticitas, si non ualet arte polita + carminis, at certe ualeat pietate probari? + rupe sub hac eadem, quam proxima pinus obumbrat. + haec eadem nobis frater meditatur Amyntas + quem uicina meis natalibus admouet aetas. + + _M._ iam puerum calamos et odorae uincula cerae + iungere non cohibes, leuibus quem saepe cicutis + ludere conantem uetuisti fronte paterna? + dicentem, Corydon, te non semel ista notaui: + 'frange, puer, calamos et inanis desere Musas; + i, potius glandis rubicundaque collige corna, + duc ad mulctra greges et lac uenale per urbem + non tacitus porta. quid enim tibi fistula reddet, + quo tutere famem? certe mea carmina nemo + praeter ab his scopulis uentosa remurmurat echo.' + + _C._ haec ego, confiteor, dixi, Meliboee, sed olim: + non eadem nobis sunt tempora, non deus idem. + spes magis adridet: certe ne fraga rubosque + colligerem uiridique famem solarer hibisco, + tu facis et tua nos alit indulgentia farre; + tu nostras miseratus opes docilemque iuuentam + hiberna prohibes ieiunia soluere fago. + ecce nihil querulum per te, Meliboee, sonamus; + per te secura saturi recubamus in umbra + et fruimur siluis Amaryllidos, ultima nuper, + ultima terrarum, nisi tu, Meliboee, fuisses, + litora uisuri trucibusque obnoxia Mauris + pascua Geryonis, liquidis ubi cursibus ingens + dicitur occiduas impellere Baetis arenas. + scilicet extremo nunc uilis in orbe iacerem, + a dolor! et pecudes inter conductus Iberas + irrita septena modularer sibila canna; + nec quisquam nostras inter dumeta Camenas + respiceret; non ipse daret mihi forsitan aurem, + ipse deus, uacuam, longeque sonantia uota + scilicet extremo non exaudiret in orbe. + sed nisi forte tuas melior sonus aduocat auris + et nostris aliena magis tibi carmina rident, + uis, hodierna tua subigatur pagina lima? + nam tibi non tantum uenturos dicere uentos + agricolis qualemque ferat sol aureus ortum + attribuere dei, sed dulcia carmina saepe + concinis, et modo te Baccheis Musa corymbis + munerat et lauro modo pulcher obumbrat Apollo. + quod si tu faueas trepido mihi, forsitan illos + experiar calamos, here quos mihi doctus Iollas + donauit dixitque: 'trucis haec fistula tauros + conciliat: nostroque sonat dulcissima Fauno. + Tityrus hanc habuit, cecinit qui primus in istis + montibus Hyblaea modulabile carmen auena.' + + _M._ magna petis, Corydon, si Tityrus esse laboras. + ille fuit uates sacer et qui posset auena + praesonuisse chelyn, blandae cui saepe canenti + adlusere ferae, cui substitit aduena quercus. + quem modo cantantem rutilo spargebat acantho + Nais et implicitos comebat pectine crinis. + + _C._ est--fateor, Meliboee,--deus: sed nec mihi Phoebus + forsitan abnuerit; tu tantum commodus audi: + scimus enim, quam te non aspernetur Apollo. + + _M._ incipe, nam faueo; sed prospice, ne tibi forte + tinnula tam fragili respiret fistula buxo, + quam resonare solet, si quando laudat Alexin. + hos potius, magis hos calamos sectare: canalis + exprime qui dignas cecinerunt consule siluas. + incipe, ne dubita, uenit en et frater Amyntas; + cantibus iste tuis alterno succinet ore. + ducite, nec mora sit, uicibusque reducite carmen; + tuque prior, Corydon, tu proximus ibis, Amynta. + + _C._ ab Ioue principium, si quis canit aethera, sumat, + si quis Atlantiaci pondus molitur Olympi: + at mihi, qui nostras praesenti numine terras + perpetuamque regit iuuenili robore pacem, + laetus et augusto felix adrideat ore. + + _A._ me quoque facundo comitatus Apolline Caesar + respiciat, montis neu dedignetur adire, + quos et Phoebus amat, quos Iupiter ipse tuetur: + in quibus augustos uisurae saepe triumphos + laurus fructificant uicinaque nascitur arbos. + + _C._ ipse polos etiam qui temperat igne geluque, + Iupiter ipse parens, cui tu iam proximus esse, + Caesar, ouas, posito paulisper fulmine saepe + Cresia rura petit uiridique reclinis in antro + carmina Dictaeis audit Curetica siluis. + + _A._ aspicis, ut uirides audito Caesare siluae + conticeant? memini, quamuis urgente procella + sic nemus immotis subito requiescere ramis, + et dixi: 'deus hinc, certe deus expulit euros.' + nec mora; Parrhasiae sonuerunt sibila cannae. + + _C._ adspicis, ut teneros subitus uigor excitet agnos? + utque superfuso magis ubera lacte grauentur + et nuper tonsis exundent uellera fetis? + hoc ego iam, memini, semel hac in ualle notaui + et uenisse Palen pecoris dixisse magistros. + + _A._ scilicet omnis eum tellus, gens omnis adorat, + diligiturque deis, quem sic taciturna uerentur + arbuta, cuius iners audito nomine tellus + incaluit floremque dedit; cui silua uocato + densat odore comas, stupefacta regerminat arbos. + + _C._ illius ut primum senserunt numina terrae, + coepit et uberior sulcis fallentibus olim + luxuriare seges tandemque legumina plenis + uix resonant siliquis; nec praefocata malignum + messis habet lolium nec inertibus albet auenis. + + _A._ iam neque damnatos metuit iactare ligones + fossor et inuento, si fors dedit, utitur auro; + nec timet, ut nuper, dum iugera uersat arator, + ne sonet offenso contraria uomere massa, + iamque palam presso magis et magis instat aratro. + + _C._ ille dat, ut primas Cereri dare cultor aristas + possit et intacto Bromium perfundere uino, + ut nudus ruptas saliat calcator in uuas + utque bono plaudat paganica turba magistro, + qui facit egregios ad peruia compita ludos. + + _A._ ille meis pacem dat montibus: ecce per illum, + seu cantare iuuat seu ter pede laeta ferire + gramina, nullus obest; licet et cantare choreis + et cantus uiridante licet mihi condere libro, + turbida nec calamos iam surdant classica nostros. + + _C._ numine Caesareo securior ipse Lycaeus + Pan recolit siluas et amoena Faunus in umbra + securus recubat placidoque in fonte lauatur + Nais et humanum non calcatura cruorem + per iuga siccato uelox pede currit Oreas. + + _A._ di, precor, hunc iuuenem, quem uos (neque fallor) ab ipso + aethere misistis, post longa reducite uitae + tempora uel potius mortale resoluite pensum + et date perpetuo caelestia fila metallo: + sit deus et nolit pensare palatia caelo! + + _C_. tu modo mutata seu Iupiter ipse figura, + Caesar, ades seu quis superum sub imagine falsa + mortalique lates (es enim deus): hunc, precor, orbem + hos, precor, aeternus populos rege! sit tibi caeli + uilis amor coeptamque, pater, ne desere pacem! + + _M_. rustica credebam nemoralis carmina uobis + concessisse deas et obesis auribus apta; + uerum, quae paribus modo concinuistis auenis, + tam liquidum, tam dulce cadunt, ut non ego malim + quod Peligna solent examina lambere nectar. + + _C_. o mihi quae tereti decurrent carmina uersu + tunc, Meliboee, meum si quando montibus istis + dicar habere Larem, si quando nostra uidere + pascua contigerit! uellit nam saepius aurem + inuida Paupertas et dicit: 'ouilia cura!' + at tu, si qua tamen non aspernanda putabis, + fer, Meliboee, deo mea carmina: nam tibi fas est + sacra Palatini penetralia uisere Phoebi. + tum mihi talis eris, qualis qui dulce sonantem + Tityron e siluis dominam deduxit in urbem + ostenditque deis et 'spreto' dixit 'ouili, + Tityre, rura prius, sed post cantabimus arma'. + + _A_. respiciat nostros utinam fortuna labores + pulcrior et meritae faueat deus ipse iuuentae! + nos tamen interea tenerum mactabimus haedum + et pariter subitae peragemus fercula cenae. + + _M_. nunc ad flumen ouis deducite: iam fremit aestas, + iam sol contractas pedibus magis admouet umbras. + + + + +M. ANNAEVS LVCANVS (?) + + 39-65 A.D. + + +_248. His Own Epitaph_ + + CORDVBA me genuit, rapuit Nero, praelia dixi. + quae gessere pares hinc socer, inde gener. + continuo numquam direxi carmina ductu, + quae tractim serpant: plus mihi comma placet. + fulminis in morem, quae sint miranda, citentur: + haec uere sapiet dictio, quae feriet! + + + + +ANONYMOUS + + circa 60 A.D. + + +_249. Laus Pisonis_ + + SED prius emenso Titan uergetur Olympo, + quam mea tot laudes decurrere carmina possint. + felix et longa iuuenis dignissime uita + eximiumque tuae gentis decus, accipe nostram + cartulam et ut ueri complectere pignus amoris. + quod si digna tua minus est mea pagina laude, + at uoluisse sat est: animum, non carmina iacto. + tu modo laetus ades: forsan meliora canemus + et uiris dabit ipse fauor, dabit ipsa feracem + spes animum: dignare tuos aperire Penatis, + hoc solum petimus. nec enim me diuitis auri + imperiosa fames et habendi saeua libido + impulerunt, sed laudis amor. iuuat, optime, tecum + degere cumque tuis uirtutibus omne per aeuum + carminibus certare meis: sublimior ibo, + si famae mihi pandis iter, si detrahis umbram. + abdita quid prodest generosi uena metalli, + si cultore caret? quid inerti condita portu, + si ductoris eget, ratis efficit, omnia quamuis + armamenta gerat teretique fluentia malo + possit ab excusso dimittere uela rudenti? + ipse per Ausonias Aeneia carmina gentis + qui sonat, ingenti qui nomine pulsat Olympum + Maeoniumque senem Romano prouocat ore, + forsitan illius nemoris latuisset in umbra, + quod canit, et sterili tantum cantasset auena + ignotus populis, si Maecenate careret. + qui tamen haut uni patefecit limina uati + nec sua Vergilio permisit carmina soli. + Maecenas tragico quatientem pulpita gestu + erexit Varium, Maecenas alta tonantis + eruit et populis ostendit syrmata Gracchi: + carmina Romanis etiam resonantia chordis, + Ausoniamque chelyn gracilis patefecit Horati. + o decus, in totum merito uenerabilis aeuum, + Pierii tutela chori, quo praeside tuti + non umquam uates inopi timuere senectae, + quod si quis nostris precibus locus, et mea uota + si mentem subiere tuam, memorabilis olim + tu mihi Maecenas tereti cantabere uersu. + possumus aeternae nomen committere famae + si tamen hoc ulli de se promittere fas est + et deus ultor abest; superest animosa uoluntas + ipsaque nescio quid mens excellentius audet. + tu nanti protende manum: tu, Piso, latentem + exsere. nos humilis domus, at sincera, parentum + et tenuis fortuna sua caligine celat. + possumus impositis caput exonerare tenebris + et lucem spectare nouam, si quid modo laetus + annuis et nostris subscribis, candide, uotis. + est mihi, crede, meis animus constantior annis, + quamuis nunc iuuenile decus mihi pingere malas + coeperit et nondum uicesima uenerit aestas. + + + + +PETRONIVS ARBITER + + 20(?)-66 A.D. + + +_250. Thorns and Roses_ + + INVENIAT, quod quisque uelit: non omnibus unum est, + quod placet: hic spinas colligit, ille rosas. + + +_251. 'Come to me in my dreams'_ + + TE uigilans oculis, animo te nocte requiro, + uicta iacent solo cum mea membra toro. + uidi ego me tecum falsa sub imagine somni: + somnia tu uinces si mihi uera uenis. + + +_252. True Nobility_ + + VNA est nobilitas argumentumque coloris + ingenui, timidas non habuisse manus. + + +_253. Contrasts_ + + ILLIC alternis depugnat pontus et aer, + hic riuo tenui peruia ridet humus. + illic demersas conplorat nauita puppis, + hic pastor miti perluit amne pecus. + illic inmanis mors obuia soluit hiatus, + hic gaudet curua falce recisa Ceres. + illic inter aquas urit sitis arida fauces, + hic dea fert iuncto basia multa uiro. + nauiget et fluctus lasset mendicus Vlixes: + in terris uiuit candida Penelope! + + +_254. Fire and Ice_ + + ME niue candenti petiit modo Iulia. rebar + igne carere niuem: nix tamen ignis erat. + quid niue frigidius? nostrum tamen urere pectus + nix potuit manibus, Iulia, missa tuis. + quis locus insidiis dabitur mihi tutus amoris, + frigore concreta si latet ignis aqua? + Iulia sola potes nostras exstinguere flammas: + non niue, non glacie, sed potes igne pari. + + + + +L. VERGINIVS RVFVS + + 63 A.D. + + +_255. His Own Epitaph_ + + HIC situs est Rufus, pulso qui Vindice quondam + imperium adseruit non sibi, sed patriae. + + + + +P. PAPINIVS STATIVS + + 40-96 A.D. + + +_256. Lucan's Birthday_ + + LVCANI proprium diem frequentet + quisquis collibus Isthmiae Diones + docto pectora concitatus oestro + pendentis bibit ungulae liquorem. + ipsi quos penes est honor canendi, + uocalis citharae repertor Arcas, + et tu Bassaridum rotator Euhan, + et Paean et Hyantiae sorores + laetae purpureas nouate uittas, + crinem comite, candidamque uestem + perfundant hederae recentiores. + docti largius euagentur amnes, + et plus Aoniae uirete siluae, + et, si qua patet aut diem recepit, + sertis mollibus expleatur umbra. + centum Thespiacis odora lucis + stent altaria uictimaeque centum, + quas Dirce lauat aut alit Cithaeron. + Lucanum canimus, fauete linguis, + uestra est ista dies, fauete, Musae, + dum qui uos geminas tulit per artes, + et uinctae pede uocis et solutae, + Romani colitur chori sacerdos. + Felix heu nimis et beata tellus, + quae pronos Hyperionis meatus + summis Oceani uides in undis + stridoremque rotae cadentis audis; + quae Tritonide fertilis Athenas + unctis, Baetica, prouocas trapetis: + Lucanum potes imputare terris! + hoc plus quam Senecam dedisse mundo + aut dulcem generasse Gallionem. + attollat refluos in astra fontis + Graio nobilior Melete Baetis; + Baetim, Mantua, prouocare noli. + Natum protinus atque humum per ipsam + primo murmure dulce uagientem + blando Calliope sinu recepit. + tum primum posito remissa luctu + longos Orpheos exuit dolores + et dixit: 'puer o dicate Musis, + longaeuos cito transiture uates, + non tu flumina nec greges ferarum + nec plectro Geticas mouebis ornos, + sed septem iuga Martiumque Thybrim + et doctos equites et eloquente + cantu purpureum trahes senatum. + nocturnas alii Phrygum ruinas + et tarde reducis uias Vlixis + et puppem temerariam Mineruae + trita uatibus orbita sequantur: + tu carus Latio memorque gentis + carmen fortior exseres togatum. + ac primum teneris adhuc in annis + ludes Hectora Thessalosque currus + et supplex Priami potentis aurum, + et sedis reserabis inferorum; + ingratus Nero dulcibus theatris + et noster tibi proferetur Orpheus. + dices culminibus Remi uagantis + infandos domini nocentis ignis. + hinc castae titulum decusque Pollae + iucunda dabis adlocutione. + mox coepta generosior iuuenta + albos ossibus Italis Philippos + et Pharsalica bella detonabis, + quod fulmen ducis inter arma diui, + libertate grauem pia Catonem + et gratum popularitate Magnum. + tu Pelusiaci scelus Canopi + deflebis pius et Pharo cruenta + Pompeio dabis altius sepulcrum. + haec primo iuuenis canes sub aeuo, + ante annos Culicis Maroniani. + cedet Musa rudis ferocis Enni + et docti furor arduus Lucreti, + et qui per freta duxit Argonautas, + et qui corpora prima transfigurat. + quid maius loquar? ipsa te Latinis + Aeneis uenerabitur canentem. + Nec solum dabo carminum nitorem, + sed taedis genialibus dicabo + doctam atque ingenio tuo decoram + qualem blanda Venus daretque Iuno; + forma, simplicitate, comitate, + censu, sanguine, gratia, decore, + et uestros hymenaeon ante postis + festis cantibus ipsa personabo. + O saeuae nimium grauesque Parcae! + o numquam data longa fata summis! + cur plus, ardua, casibus patetis? + cur saeua uice magna non senescunt? + sic natum Nasamonii Tonantis + post ortus obitusque fulminatos + angusto Babylon premit sepulcro. + sic fixum Paridis manu trementis + Peliden Thetis horruit cadentem. + sic ripis ego murmurantis Hebri + non mutum caput Orpheos sequebar. + sic et tu, rabidi nefas tyranni, + iussus praecipitem subire Lethen, + dum pugnas canis arduaque uoce + das solatia grandibus sepulcris, + (o dirum scelus! o scelus!) tacebis.' + Sic fata est leuiterque decidentis + abrasit lacrimas nitente plectro. + At tu, seu rapidum poli per axem + famae curribus arduis leuatus + qua surgunt animae potentiores, + terras despicis et sepulcra rides; + seu pacis merito nemus reclusi + felix Elysii tenes in oris, + quo Pharsalica turba congregatur, + et te nobile carmen insonantem + Pompei comitantur et Catones; + seu magna sacer et superbus umbra + noscis Tartaron et procul nocentum + audis uerbera pallidumque uisa + matris lampade respicis Neronem: + adsis lucidus et uocante Polla + unum, quaeso, diem deos silentum + exores. solet hoc patere limen + ad nuptas redeuntibus maritis. + haec te non thiasis procax dolosis + falsi numinis induit figura, + ipsum sed colit et frequentat ipsum + imis altius insitum medullis; + ac solatia uera subministrat + uultus, qui simili notatus auro + stratis praenitet incubatque somno + securae. procul hinc abite, Mortes: + haec uitae genialis est origo. + cedat luctus atrox genisque manent + iam dulces lacrimae, dolorque festus + quicquid fleuerat ante, nunc adoret. + + +_257. On the Death of a Favourite Parrot_ + + PSITTACE dux uolucrum, domini facunda uoluptas, + humanae sollers imitator psittace linguae, + quis tua tam subito praeclusit murmura fato? + hesternas, miserande, dapes moriturus inisti + nobiscum, et gratae carpentem munera mensae + errantemque toris mediae plus tempore noctis + uidimus. affatus etiam meditataque uerba + reddideras. at nunc aeterna silentia Lethes + ille canorus habes. cedat Phaethontia uulgi + fabula: non soli celebrant sua funera cygni. + A tibi quanta domus rutila testudine fulgens, + conexusque ebori uirgarum argenteus ordo, + argutumque tuo stridentia limina cornu! + heu querulae iam sponte fores! uacat ille beatus + carcer, et angusti nusquam conuicia tecti! + Huc doctae stipentur aues quis nobile fandi + ius natura dedit: plangat Phoebeius ales, + auditasque memor penitus dimittere uoces + sturnus, et Aonio uersae certamine picae, + quique refert iungens iterata uocabula perdix, + et quae Bistonio queritur soror orba cubili. + ferte simul gemitus cognataque ducite flammis + funera, et hoc cunctae miserandum addiscite carmen: + 'occidit aeriae celeberrima gloria gentis + psittacus, ille plagae uiridis regnator Eoae; + quem non gemmata uolucris Iunonia cauda + uinceret aspectu, gelidi non Phasidis ales, + nec quas humenti Numidae rapuere sub austro.' + Ille salutator regum nomenque locutus + Caesareum et queruli quondam uice functus amici, + nunc conuiua leuis monstrataque reddere uerba + tam facilis! quo tu, Melior dilecte, recluso + numquam solus eras. at non inglorius umbris + mittitur: Assyrio cineres adolentur amomo + et tenues Arabum respirant gramine plumae + Sicaniisque crocis; senio nec fessus inerti + scandet odoratos phoenix felicior ignis. + + +_258. The Marriage of Stella and Violentilla_ + + VNDE sacro Latii sonuerunt carmine montes? + cui, Paean, noua plectra moues humeroque comanti + facundum suspendis ebur? procul ecce canoro + demigrant Helicone deae quatiuntque nouena + lampade sollemnem thalamis coeuntibus ignem + et de Pieriis uocalem fontibus undam. + quas inter uultu petulans Elegia propinquat + celsior adsueto, diuasque hortatur et ambit + alternum fultura pedem, decimamque uideri + se cupit et medias fallit permixta sorores. + ipsa manu nuptam genetrix Aeneia ducit + lumina demissam et dulci probitate rubentem; + ipsa toros et sacra parat cultuque Latino + dissimulata deam crinem uultusque genasque + temperat atque noua gestit minor ire marita. + Nosco diem causasque sacri: te concinit iste + (pande foris!), te, Stella, chorus; tibi Phoebus et Euhan + et de Maenalia uolucer Tegeaticus umbra + serta ferunt, nec blandus Amor nec Gratia cessat + amplexum niueos optatae coniugis artus + floribus innumeris et olenti spargere nimbo. + tu modo fronte rosas, uiolis modo lilia mixta + excipis et dominae niueis a uultibus obstas. + Ergo dies aderat Parcarum conditus albo + uellere, quo Stellae Violentillaeque professus + clamaretur hymen. cedant curaeque metusque, + cessent mendaces obliqui carminis astus, + fama tace: subiit leges et frena momordit + ille solutus amor: consumpta est fabula uulgi, + et narrata diu uiderunt oscula ciues. + tu tamen attonitus, quamuis data copia tantae + noctis, adhuc optas permissaque numine dextro + uota paues. pone o dulcis suspiria uates, + pone: tua est. licet expositum per limen aperto + ire redire gradu: iam nusquam ianitor aut lex + aut pudor. amplexu tandem satiare petito + (contigit!) et duras pariter reminiscere noctis. + Digna quidem merces, et si tibi Iuno labores + Herculeos, Stygiis et si concurrere monstris + fata darent, si Cyaneos raperere per aestus. + hanc propter tanti Pisaea lege trementem + currere et Oenomai fremitus audire sequentis. + nec si Dardania pastor temerarius Ida + sedisses haec dona forent, nec si alma per auras + te potius prensum aueheret Tithonia biga. + Sed quae causa toros inopinaque gaudia uati + attulit, hic mecum, dum feruent agmine postes + atriaque et multa pulsantur limina uirga, + hic, Erato iucunda, doce. uacat apta mouere + colloquia, et docti norunt audire penates. + Forte, serenati qua stat plaga lactea caeli, + alma Venus thalamo pulsa modo nocte iacebat + amplexu duro Getici resoluta mariti. + fulcra torosque deae tenerum premit agmen Amorum; + signa petunt, quas ferre faces, quae pectora figi + imperet; an terris saeuire an malit in undis, + an miscere deos an adhuc uexare Tonantem. + ipsi animus nondum nec cordi fixa uoluntas. + fessa iacet stratis, ubi quondam conscia culpae + Lemnia deprenso repserunt uincula lecto. + hic puer e turba uolucrum cui plurimus ignis + ore, manuque leui numquam frustrata sagitta, + agmine de medio tenera sic dulce profatur + uoce (pharetrati pressere silentia fratres): + 'scis ut, mater,' ait 'nulla mihi dextera segnis + militia; quemcumque hominum diuumque dedisti, + uritur. at quondam lacrimis et supplice dextra + et uotis precibusque uirum concede moueri, + o genetrix: duro nec enim ex adamante creati, + sed tua turba sumus. clarus de gente Latina + est iuuenis, quem patriciis maioribus ortum + nobilitas gauisa tulit praesagaque formae + protinus e nostro posuit cognomina caelo. + hunc egomet tota quondam (tibi dulce) pharetra + improbus et densa trepidantem cuspide fixi. + quamuis Ausoniis multum gener ille petitus + matribus, edomui et uictum dominaeque potentis + ferre iugum et longos iussi sperare per annos. + ast illam summa leuiter (sic namque iubebas) + lampade parcentes et inerti strinximus arcu. + ex illo quantos iuuenis premat anxius ignis + testis ego attonitus, quantum me nocte dieque + urgentem ferat. haud ulli uehementior umquam + incubui, genetrix, iterataque uulnera fodi. + uidi ego et immiti cupidum decurrere campo + Hippomenen, nec sic meta pallebat in ipsa; + uidi et Abydeni iuuenis certantia remis + bracchia laudauique manus et saepe natanti + praeluxi: minor ille calor quo saeua tepebant + aequora: tu ueteres, iuuenis, transgressus amores. + ipse ego te tantos stupui durasse per aestus, + firmauique animos blandisque madentia plumis + lumina detersi. quotiens mihi questus Apollo + sic uatem maerere suum! iam, mater, amatos + indulge thalamos. noster comes ille piusque + signifer: armiferos poterat memorare labores + claraque facta uirum et torrentis sanguine campos, + sed tibi plectra dedit mitisque incedere uates + maluit et nostra laurum subtexere myrto; + hic iuuenum lapsus suaque haut hesterna reuoluit + uulnera; pro! quanta est Paphii reuerentia, mater, + numinis: hic nostrae defleuit fata columbae.' + Finis erat: tenera matris ceruice pependit + blandus et admotis tepefecit pectora pennis. + illa refert uultum non aspernata rogantis: + 'grande quidem rarumque uiris quos ipsa probaui + Pierius uotum iuuenis cupit. hanc ego formae + egregium mirata decus cui gloria patrum + et generis certabat honos, tellure cadentem + excepi fouique sinu; nec colla genasque + comere nec pingui crinem deducere amomo + cessauit mea, nate, manus. mihi dulcis imago + prosiluit. celsae procul aspice frontis honores + suggestumque comae. Latias metire quid ultra + emineat matres; quantum Latonia nymphas + uirgo premit quantumque egomet Nereidas exsto. + haec et caeruleis mecum consurgere digna + fluctibus et nostra potuit considere concha; + et si flammigeras potuisset scandere sedis + hasque intrare domos, ipsi erraretis, Amores. + huic quamuis census dederim largita beatos, + uincit opes animo. queritor iam Seras auaros + angustum spoliare nemus Clymeneaque desse + germina nec uiridis satis inlacrimare sorores; + uellera Sidonio iam pauca rubescere tabo + raraque longaeuis niuibus crystalla gelari. + huic Hermum fuluoque Tagum decurrere limo + (nec satis ad cultus), huic Inda monilia Glaucum + Proteaque atque omnem Nereida quaerere iussi. + hanc si Thessalicos uidisses, Phoebe, per agros, + erraret secura Daphne. si in litore Naxi + Theseum iuxta foret haec conspecta cubile, + Gnosida desertam profugus liquisset et Euhan. + quod nisi me longis placasset Iuno querelis, + falsus huic pinnas et cornua sumeret aethrae + rector, in hanc uafro cecidisset Iuppiter auro. + sed dabitur iuueni, cui tu, mea summa potestas, + nate, cupis, thalami quamuis iuga ferre secundi + saepe neget maerens. ipsam iam cedere sensi + inque uicem tepuisse uiro.' sic fata leuauit + sidereos artus thalamique egressa superbum + limen Amyclaeos ad frena citauit olores. + iungit Amor laetamque uehens per nubila matrem + gemmato temone sedet. iam Thybridis arces + Iliacae: pandit nitidos domus alta penatis, + claraque gaudentes plauserunt limina cygni. + Digna deae sedes, nitidis nec sordet ab astris. + hic Libycus Phrygiusque silex, hic dura Laconum + saxa uirent; hic flexus onyx et concolor alto + uena mari, rupesque nitent quis purpura saepe + Oebalis et Tyrii moderator liuet aeni. + pendent innumeris fastigia nixa columnis; + robora Dalmatico lucent satiata metallo. + excludunt radios siluis demissa uetustis + frigora, perspicui uiuunt in marmore fontes. + nec seruat natura uices: hic Sirius alget, + bruma tepet, uersumque domus sibi temperat annum. + Exsultat uisu tectisque potentis alumnae + non secus alma Venus quam si Paphon aequore ab alto + Idaliasque domos Erycinaque templa subiret. + tunc ipsam solo reclinem adfata cubili: + 'quonam hic usque sopor uacuique modestia lecti, + o mihi Laurentis inter dilecta puellas? + quis morum fideique modus? numquamne uirili + summittere iugo? ueniet iam tristior aetas: + exerce formam et fugientibus utere donis. + non ideo tibi tale decus uultusque superbos + meque dedi, uiduos ut transmittare per annos + ceu non cara mihi. satis o nimiumque priores + despexisse procos. at enim hic tibi sanguine toto + deditus unam omnis inter miratur amatque, + nec formae nec stirpis egens: nam docta per Vrbem + carmina qui iuuenes, quae non didicere puellae? + hunc et bis senos (sic indulgentia pergat + praesidis Ausonii) cernes attollere fascis + ante diem; certe iam nunc Cybeleia mouit + limina et Euboicae carmen legit ille Sibyllae. + iamque parens Latius cuius praenoscere mentem + fas mihi, purpureos habitus iuuenique curule + indulgebit ebur, Dacasque (et gloria maior) + exuuias laurosque dabit celebrare recentis. + ergo age, iunge toros atque otia deme iuuentae. + quas ego non gentis, quae non face corda iugali? + alituum pecudumque mihi durique ferarum + non renuere greges; ipsum in conubia terrae + aethera, cum pluuiis rarescunt nubila, soluo. + sic rerum series mundique reuertitur aetas. + unde nouum Troiae decus ardentumque deorum + raptorem, Phrygio si non ego iuncta marito? + Lydius unde meos iterasset Thybris Iulos? + quis septemgeminae posuisset moenia Romae + imperii Latiale caput nisi Dardana furto + cepisset Martem, nec me prohibente, sacerdos?' + His mulcet dictis taciteque inspirat honorem + conubii. redeunt animo iam dona precesque + et lacrimae uigilesque uiri prope limina questus, + Asteris et uati totam cantata per Vrbem, + Asteris ante dapes, nocte Asteris, Asteris ortu, + quantum non clamatus Hylas. iamque aspera coepit + flectere corda libens et iam sibi dura uideri. + Macte toris, Latios inter placidissime uates, + quod durum permensus iter coeptique laboris + prendisti portus. uiduae sic transfuga Pisae + amnis in externos longe flammatus amores + flumina demerso trahit intemerata canali, + donec Sicanios tandem prolatus anhelo + ore bibat fontis: miratur dulcia Nais + oscula nec credit pelago uenisse maritum. + Quis tibi tunc alacri caelestum in munere claro, + Stella, dies? quanto salierunt pectora uoto, + dulcia cum dominae dexter conubia uultus + adnuit! ire polo nitidosque errare per axis + uisus. Amyclaeis minus exsultauit harenis + pastor ad Idaeas Helena ueniente carinas; + Thessala nec talem uiderunt Pelea Tempe, + cum Thetin Haemoniis Chiron accedere terris + erecto prospexit equo. quam longa morantur + sidera! quam segnis uotis Aurora mariti! + At procul ut Stellae thalamos sensere parari + Letous uatum pater et Semeleius Euhan; + hic mouet Ortygia, mouet hic rapida agmina Nysa. + huic Lycii montes gelidaeque umbracula Thymbrae + et, Parnase, sonas: illi Pangaea resultant + Ismaraque et quondam genialis litora Naxi. + tunc caras iniere fores comitique canoro + hic chelyn, hic flauam maculoso nebrida tergo, + hic thyrsos, hic plectra ferunt; hic enthea lauro + tempora, Minoa crinem premit ille corona. + Vixdum emissa dies, et iam socialia praesto + omina, iam festa feruet domus utraque pompa. + fronde uirent postes, effulgent compita flammis, + et pars immensae gaudet celeberrima Romae. + omnis honos, cuncti ueniunt ad limina fasces + omnis plebeio teritur praetexta tumultu; + hinc eques, hinc iuuenum questus, stola mixta laborat. + felices utrosque uocant, sed in agmine plures + inuidere uiro. iamdudum poste reclinis + quaerit Hymen thalamis intactum dicere carmen, + quo uatem mulcere queat. dat Iuno uerenda + uincula et insigni geminat Concordia taeda. + hic fuit ille dies: noctem canat ipse maritus! + quantum nosse licet, sic uicta sopore doloso + Martia fluminea posuit latus Ilia ripa; + non talis niueos tinxit Lauinia uultus + cum Turno spectante rubet; non Claudia talis + respexit populos mota iam uirgo carina. + Nunc opus, Aonidum comites tripodumque ministri, + diuersis certare modis: eat enthea uittis + atque hederis redimita cohors, ut pollet ouanti + quisque lyra. sed praecipui qui nobile gressu + extremo fraudatis opus, date carmina festis + digna toris. hunc ipse Coo plaudente Philetas + Callimachusque senex Vmbroque Propertius antro + ambissent laudare diem, nec tristis in ipsis + Naso Tomis diuesque foco lucente Tibullus. + Me certe non unus amor simplexque canendi + causa trahit: tecum similes iunctaeque Camenae, + Stella, mihi, multumque pares bacchamur ad aras + et sociam doctis haurimus ab amnibus undam. + at te nascentem gremio mea prima recepit + Parthenope, dulcisque solo tu gloria nostro + reptasti. nitidum consurgat ad aethera tellus + Eubois et pulcra tumeat Sebethos alumna; + nec sibi sulpureis Lucrinae Naides antris + nec Pompeiani placeant magis otia Sarni. + Eia age, praeclaros Latio properate nepotes, + qui leges, qui castra regant, qui carmina ludant. + acceleret partu decimum bona Cynthia mensem, + sed parcat Lucina precor; tuque ipse parenti + parce, puer, ne mollem uterum, ne stantia laedas + pectora; cumque tuos tacito natura recessu + formarit uultus, multum de patre decoris, + plus de matre feras. at tu, pulcerrima forma + Italidum, tandem merito possessa marito, + uincla diu quaesita foue: sic damna decoris + nulla tibi; longe uirides sic flore iuuentae + perdurent uultus, tardeque haec forma senescat. + + +_259. A Villa at Tibur_ + + CERNERE facundi Tibur glaciale Vopisci + si quis et inserto geminos Aniene penatis, + aut potuit sociae commercia noscere ripae + certantisque sibi dominum defendere uillas, + illum nec calido latrauit Sirius astro + nec grauis aspexit Nemeae frondentis alumnus: + talis hiems tectis, frangunt sic improba solem + frigora, Pisaeumque domus non aestuat annum. + uisa manu tenera telam scripsisse Voluptas: + tum Venus Idaliis unxit fastigia sucis + permulsitque comis blandumque reliquit honorem + sedibus et uolucris uetuit discedere natos. + O longum memoranda dies! quae mente reporto + gaudia, quam lassos per tot miracula uisus! + ingenium quam mite solo! quae forma beatis + ante manus artemque locis! non largius usquam + indulsit natura sibi. nemora alta citatis + incubuere uadis; fallax responsat imago + frondibus, et longas eadem fugit umbra per undas. + ipse Anien (miranda fides) infraque superque + spumeus hic tumidam rabiem saxosaque ponit + murmura, ceu placidi ueritus turbare Vopisci + Pieriosque dies et habentis carmina somnos. + litus utrumque domi, nec te mitissimus amnis + diuidit. alternas seruant praetoria ripas, + non externa sibi fluuiumue obstare queruntur. + Sestiacos nunc fama sinus pelagusque natatum + iactet et audaci uictos delphinas ephebo! + hic aeterna quies, nullis hic iura procellis, + numquam feruor aquis. datur hic transmittere uisus + et uoces et paene manus. sic Chalcida fluctus + expellunt reflui? sic dissociata profundo + Bruttia Sicanium circumspicit ora Pelorum? + quid primum mediumue canam, quo fine quiescam? + auratasne trabis an Mauros undique postis + an picturata lucentia marmora uena + mirer, an emissas per cuncta cubilia nymphas? + huc oculis, huc mente trahor. uenerabile dicam + lucorum senium? te, quae uada fluminis infra + cernis, an ad siluas quae respicis, aula, tacentis, + qua tibi tuta quies offensaque turbine nullo + nox silet et pigros inuitant murmura somnos? + an quae graminea suscepta crepidine fumant + balnea et impositum riuis algentibus ignem? + quaque uaporiferis iunctus fornacibus amnis + ridet anhelantis uicino flumine nymphas? + uidi artis ueterumque manus uariisque metalla + uiua modis. labor est auri memorare figuras + aut ebur aut dignas digitis contingere gemmas; + quicquid et argento primum uel in aere minori + lusit et enormis manus est experta colossos. + dum uagor aspectu uisusque per omnia duco, + calcabam necopinus opes. nam splendor ab alto + defluus et nitidum referentes aera testae + monstrauere solum; uarias ubi picta per artis + gaudet humus superatque nouis asarota figuris: + expauere gradus. + Quid nunc iungentia mirer + aut quid partitis distantia tecta trichoris? + quid te, quae mediis seruata penatibus arbor + tecta per et postis liquidas emergis in auras + quo non sub domino saeuas passura bipennis? + et nunc ignaro forsan uel lubrica Nais + uel non abruptos tibi demet Hamadryas annos. + quid referam alternas gemino super aggere mensas + albentisque lacus altosque in gurgite fontis? + teque, per obliquum penitus quae laberis amnem, + Marcia, et audaci transcurris flumina plumbo, + ne solum Ioniis sub fluctibus Elidis amnem + dulcis ad Aetnaeos deducat semita portus? + illic ipse antris Anien et fonte relicto + nocte sub arcana glaucos exutus amictus + huc illuc fragili prosternit pectora musco, + aut ingens in stagna cadit uitreasque natatu + plaudit aquas. illa recubat Tiburnus in umbra, + illic sulpureos cupit Albula mergere crinis; + haec domus Egeriae nemoralem abiungere Phoeben + et Dryadum uiduare choris algentia possit + Taygeta et siluis accersere Pana Lycaeis. + quod ni templa darent alias Tirynthia sortis, + et Praenestinae poterant migrare Sorores. + Quid bifera Alcinoi laudem pomaria uosque, + qui numquam uacui prodistis in aethera, rami? + cedant Telegoni, cedant Laurentia Turni + iugera Lucrinaeque domus litusque cruenti + Antiphatae; cedant uitreae iuga perfida Circes + Dulichiis ululata lupis, arcesque superbae + Anxuris et sedes Phrygio quas mitis alumno + debet anus; cedant, quae te iam solibus artis + Antia nimbosa reuocabunt litora bruma. + Scilicet hic illi meditantur pondera mores; + hic premitur fecunda quies uirtusque serena + fronte grauis sanusque nitor luxuque carentes + deliciae, quas ipse suis digressus Athenis + mallet deserto senior Gargettius horto; + haec per et Aegaeas hiemes Hyadumque niuosum + sidus et Oleniis dignum petiisse sub astris, + si Maleae credenda ratis Siculosque per aestus + sit uia: cur oculis sordet uicina uoluptas? + hic tua Tiburtes Faunos chelys et iuuat ipsum + Alciden dictumque lyra maiore Catillum; + seu tibi Pindaricis animus contendere plectris, + siue chelyn tollas heroa ad robora, siue + liuentem satiram nigra rubigine uibres, + seu tua non alia splendescat epistola cura. + digne Midae Croesique bonis et Perside gaza. + macte bonis animi! cuius stagnantia rura + debuit et flauis Hermus transcurrere ripis + et limo splendente Tagus. sic docta frequentes + otia, sic omni detectus pectora nube + finem Nestoreae precor egrediare senectae. + + +_260. To Claudius Etruscus on the Death of his Father_ + + SVMMA deum, Pietas, cuius gratissima caelo + rara profanatas inspectant numina terras, + huc uittata comam niueoque insignis amictu, + qualis adhuc praesens nullaque expulsa nocentum + fraude rudis populos atque aurea regna colebas, + mitibus exsequiis ades et lugentis Etrusci + cerne pios fletus laudataque lumina terge. + nam quis inexpleto rumpentem pectora questu + complexumque rogos incumbentemque fauillis + aspiciens non aut primaeuae funera plangi + coniugis aut nati modo pubescentia credat + ora rapi flammis? pater est qui fletur. adeste + dique hominesque sacris. procul hinc, procul ite nocentes, + si cui corde nefas tacitum fessique senectus + longa patris, si quis pulsatae conscius anguem + matris et inferna rigidum timet Aeacon urna: + insontis castosque uoco. tenet ecce senilis + leniter implicitos uultus sanctamque parentis + canitiem spargit lacrimis animaeque supremum + frigus amat; celeris genitoris filius annos + (mira fides!) nigrasque putat properasse Sorores. + Exsultent placidi Lethaea ad flumina manes, + Elysiae gaudete domus; date serta per aras, + festaque pallentis hilarent altaria lucos. + felix, a, nimium felix plorataque nato + umbra uenit. longe Furiarum sibila, longe + tergeminus custos, penitus uia longa patescat + manibus egregiis. eat horrendumque silentis + accedat domini solium, gratisque supremas + perferat, et totidem iuueni roget anxius annos. + Macte pio gemitu! dabimus solatia dignis + luctibus Aoniasque tuo sacrabimus ultro + inferias, Etrusce, seni! tu largus Eoa + germina, tu messis Cilicumque Arabumque superbas + merge rogis; ferat ignis opes heredis et alto + aggere missuri nitido pia nubila caelo + stipentur cineres: nos non arsura feremus + munera, uenturosque tuus durabit in annos + me monstrante dolor. neque enim mihi flere parentem + ignotum; similis gemui proiectus ad ignis. + ille mihi tua damna dies compescere cantu + suadet, et ipse tuli quos nunc tibi confero questus. + Non tibi clara quidem, senior placidissime, gentis + linea nec proauis demissum stemma, sed ingens + suppleuit fortuna genus culpamque parentum + occuluit. nec enim dominos de plebe tulisti, + sed quibus occasus pariter famulantur et ortus. + nec pudor iste tibi: quid enim terrisque poloque + parendi sine lege manet? uice cuncta reguntur + alternisque premunt. propriis sub regibus omnis + terra; premit felix regum diademata Roma; + hanc ducibus frenare datum; mox crescit in illos + imperium superis. sed habent et numina legem: + seruit et astrorum uelox chorus et uaga seruit + luna, nec iniussae totiens redit orbita lucis. + et (modo si fas est aequare iacentia summis) + pertulit Eurysthei Tirynthius horrida regis + pacta, nec erubuit famulantis fistula Phoebi. + Sed neque barbaricis Latio transmissus ab oris: + Smyrna tibi gentile solum potusque uerendo + fonte Meles Hermique uadum, quo Lydius intrat + Bacchus et aurato reficit sua cornua limo. + laeta dehinc series uariisque ex ordine curis + auctus honos; semperque gradi prope numina, semper + Caesareum coluisse latus sacrisque deorum + arcanis haerere datum. Tibereia primum + aula tibi uixdum ora noua mutante iuuenta + panditur. hic annis multa super indole uictis + libertas oblata uenit; nec proximus heres, + immitis quamquam et Furiis agitatus, abegit. + huic et in Arctoas tendis comes usque pruinas + terribilem affatu passus uisuque tyrannum + immanemque suis, ut qui metuenda ferarum + corda domant mersasque iubent iam sanguine tacto + reddere ab ore manus et nulla uiuere praeda. + praecipuos sed enim merito surrexit in actus + nondum stelligerum senior dimissus in axem + Claudius et longo transmittit habere nepoti. + quis superos metuens pariter tot templa, tot aras + promeruisse datur? summi Iouis aliger Arcas + nuntius; imbrifera potitur Thaumantide Iuno; + stat celer obsequio iussa ad Neptunia Triton: + tu totiens mutata ducum iuga rite tulisti + integer, inque omni felix tua cumba profundo. + Iamque piam lux alta domum praecelsaque toto + intrauit Fortuna gradu; iam creditur uni + sanctarum digestus opum partaeque per omnis + diuitiae populos magnique impendia mundi. + quicquid ab auriferis eiectat Hiberia fossis, + Dalmatico quod monte nitet, quod messibus Afris + uerritur, aestiferi quicquid terit area Nili, + quodque legit mersus pelagi scrutator Eoi, + et Lacedaemonii pecuaria culta Galaesi + perspicuaeque niues Massylaque robora et Indi + dentis honos: uni parent commissa ministro, + quae Boreas quaeque Eurus atrox, quae nubilus Auster + inuehit: hibernos citius numeraueris imbris + siluarumque comas. uigil idem animique sagacis + cognitus euoluit quantum Romana sub omni + pila die quantumque tribus, quid templa, quid alti + undarum cursus, quid propugnacula poscant + aequoris aut longe series porrecta uiarum; + quod domini celsis niteat laquearibus aurum, + quae diuum in uultus igni formanda liquescat + massa, quid Ausoniae scriptum crepet igne Monetae. + hinc tibi rara quies animoque exclusa uoluptas, + exiguaeque dapes et numquam laesa profundo + cura mero; sed iura tamen genialia cordi + et mentem uincire toris ac iungere festa + conubia et fidos domino genuisse clientis. + Quis sublime genus formamque insignis Etruscae + nesciat? haud quamquam proprio mihi cognita uisu, + sed decus eximium famae par reddit imago, + uultibus et similis natorum gratia monstrat. + nec uulgare genus; fascis summamque curulem + frater et Ausonios ensis mandataque fidus + signa tulit, cum prima trucis amentia Dacos + impulit et magno gens est damnata triumpho. + sic quicquid patrio cessatum a sanguine, mater + reddidit, obscurumque latus clarescere uidit + conubio gauisa domus. nec pignora longe; + quippe bis ad partus uenit Lucina manuque + ipsa leui grauidos tetigit fecunda labores. + felix a! si longa dies, si cernere uultus + natorum uiridisque genas tibi iusta dedissent + stamina! sed media cecidere abrupta iuuenta: + gaudia florentisque manu scidit Atropos annos; + qualia pallentis declinant lilia culmos + pubentesque rosae primos moriuntur ad austros, + aut ubi uerna nouis exspirat purpura pratis. + illa sagittiferi circumuolitastis Amores + funera maternoque rogos unxistis amomo; + nec modus aut pennis laceris aut crinibus ignem + spargere, collectaeque pyram struxere pharetrae. + quas tunc inferias aut quae lamenta dedisses + maternis, Etrusce, rogis, qui funera patris + haud matura putas atque hos pius ingemis annos! + Illum et qui nutu superas nunc temperat arcis + progeniem claram terris partitus et astris, + laetus Idumaei donauit honore triumphi, + dignatusque loco uictricis et ordine pompae + non uetuit, tenuesque nihil minuere parentes. + atque idem in cuneos populo deduxit equestris, + mutauitque genus laeuaeque ignobile ferrum + exuit et celso natorum aequauit honorem. + dextra bis octonis fluxerunt saecula lustris, + atque aeui sine nube tenor. quam diues in usus + natorum totoque uolens excedere censu, + testis adhuc largi nitor inde assuetus Etrusci, + cui tua non humilis dedit indulgentia mores. + hunc siquidem amplexu semper reuocante tenebas + blandus et imperio numquam pater; huius honori + pronior ipse etiam gaudebat cedere frater. + Quas tibi deuoti iuuenes pro patre renato, + summe ducum, gratis, aut quae pia uota rependunt! + tu (seu tarda situ rebusque exhausta senectus + errauit, seu blanda diu Fortuna regressum + maluit) attonitum et uenturi fulminis ictus + horrentem tonitru tantum lenique procella + contentus monuisse senem; cumque horrida supra + aequora curarum socius procul Itala rura + linqueret, hic mollis Campani litoris oras + et Diomedeas concedere iussus in arcis, + atque hospes, non exsul, erat. nec longa moratus + Romuleum reseras iterum, Germanice, limen + maerentemque foues inclinatosque penatis + erigis. haut mirum, ductor placidissime, quando + haec est quae uictis parcentia foedera Cattis, + quaeque suum Dacis donat dementia montem, + quae modo Marcomanos post horrida bella uagosque + Sauromatas Latio non est dignata triumpho. + Iamque in fine dies, et inexorabile pensum + deficit. hic maesti pietas me poscit Etrusci + qualia nec Siculae modulantur carmina rupes + nec fati iam certus olor saeuique marita + Tereos. heu quantis lassantem bracchia uidi + planctibus et prono fusum super oscula uultu! + uix famuli comitesque tenent, uix arduus ignis + summouet. haut aliter gemuit per Sunia Theseus + litora qui falsis deceperat Aegea uelis. + tunc immane gemens foedatusque ora tepentis + affatur cineres: 'cur nos, fidissime, linquis + fortuna redeunte, pater? modo numina magni + praesidis atque breuis superum placauimus iras, + nec frueris? tantique orbatus muneris usu + ad manis, ingrate, fugis? nec flectere Parcas + aut placare malae datur aspera numina Lethes? + felix, cui magna patrem ceruice uehenti + sacra Mycenaeae patuit reuerentia flammae! + quique tener saeuis genitorem Scipio Poenis + abstulit, et Lydi pietas temeraria Lausi. + ergo et Thessalici coniunx pensare mariti + funus, et immitem potuit Styga uincere supplex + Thracius? hoc quanto melius pro patre liceret! + non totus rapiere tamen, nec funera mittam + longius; hic manis, hic intra tecta tenebo: + tu custos dominusque laris, tibi cuncta tuorum + parebunt; ego rite minor semperque secundus + assiduas libabo dapes et pocula sacris + manibus effigiesque colam: te lucida saxa, + te similem doctae referet mihi linea cerae; + nunc ebur et fuluum uultus imitabitur aurum. + inde uiam morum longaeque examina uitae + affatusque pios monituraque somnia poscam.' + Talia dicentem genitor dulcedine laeta + audit, et immitis lente descendit ad umbras + uerbaque dilectae fert narraturus Etruscae. + Salue supremum, senior mitissime patrum, + supremumque uale, qui numquam sospite nato + triste chaos maestique situs patiere sepulcri. + semper odoratis spirabunt floribus arae, + semper et Assyrios felix bibet urna liquores + et lacrimas, qui maior honos. hic sacra litabit + manibus eque tua tumulum tellure leuabit. + nostra quoque exemplo meritus tibi carmine sancit + hoc etiam gaudens cinerem donasse sepulcro. + + +_261. 'He hath outsoared the shadow of our night'_ + + HIC finis rapto! quin tu iam uulnera sedas + et tollis mersum luctu caput? omnia functa + aut moritura uides: obeunt noctesque diesque + astraque, nec solidis prodest sua machina terris. + nam populus mortale genus; plebisque caducae + quis fleat interitus? hos bella, hos aequora poscunt; + his amor exitio, furor his et saeua cupido, + ut sileam morbos; hos ora rigentia brumae, + illos implacido letalis Sirius igni, + hos manet imbrifero pallens Autumnus hiatu. + quicquid init ortus, finem timet. ibimus omnes, + ibimus: immensis urnam quatit Aeacus umbris. + Ast hic, quem gemimus, felix hominesque deosque + et dubios casus et caecae lubrica uitae + effugit, immunis fatis. non ille rogauit, + non timuit renuitue mori: nos anxia plebes, + nos miseri, quibus unde dies suprema, quis aeui + exitus incertum, quibus instet fulmen ab astris, + quae nubes fatale sonet. nil flecteris istis? + sed flectere libens. ades huc emissus ab atro + limine, cui soli cuncta impetrare facultas, + Glaucia!--nam insontis animas nec portitor arcet, + nec durae comes ille serae:--tu pectora mulce, + tu prohibe manare genas noctisque beatas + dulcibus alloquiis et uiuis uultibus imple, + et periisse nega: desolatamque sororem, + qui potes, et miseros perge insinuare parentis. + + +_262. To Sleep_ + + CRIMINE quo merui, iuuenis, placidissime diuum, + quoue errore miser, donis ut solus egerem, + Somne, tuis? tacet omne pecus uolucresque feraeque + et simulant fessos curuata cacumina somnos, + nec trucibus fluuiis idem sonus; occidit horror + aequoris, et terris maria acclinata quiescunt. + septima iam rediens Phoebe mihi respicit aegras + stare genas; totidem Oetaeae Paphiaeque reuisunt + lampades et totiens nostros Tithonia questus + praeterit et gelido parcit miserata flagello. + unde ego sufficiam? non si mihi lumina mille + quae uafer alterna tantum statione tenebat + Argus et haud umquam uigilabat corpore toto. + at nunc heu! si aliquis longa sub nocte puellae + bracchia nexa tenens ultro te, Somne, repellit, + inde ueni. nec te totas infundere pennas + luminibus compello meis (hoc turba precetur + laetior): extremo me tange cacumine uirgae + (sufficit) aut leuiter suspenso poplite transi. + + + + +M. VALERIVS MARTIALIS + + 40-104? A.D. + + +_263. Bilbilis_ + + VERONA docti syllabas amat uatis, + Marone felix Mantua est, + censetur Aponi Liuio suo tellus + Stellaque nec Flacco minus, + Apollodoro plaudit imbrifer Nilus, + Nasone Paeligni sonant, + duosque Senecas unicumque Lucanum + facunda loquitur Corduba, + gaudent iocosae Canio suo Gades, + Emerita Deciano meo: + te, Liciniane, gloriabitur nostra, + nec me tacebit Bilbilis. + + +_264. He sends his Book to Caesius_ + + NOSTI si bene Caesium, libelle, + montanae decus Vmbriae Sabinum, + Auli municipem mei Pudentis, + illi tu dabis haec uel occupato. + instent mille licet premantque curae, + nostris carminibus tamen uacabit. + nam me diligit ille proximumque + Turni nobilibus leget libellis. + o quantum mihi nominis paratur! + o quae gloria! quam frequens amator! + te conuiuia, te forum sonabit, + aedes, compita, porticus, tabernae. + uni mitteris, omnibus legeris. + + +_265. To Silius Italicus_ + +_To lay aside the Punica, and read the light Verses of Martial_ + + SILI, Castalidum decus sororum, + qui periuria barbari furoris + ingenti premis ore perfidosque + astus Hannibalis leuisque Poenos + magnis cedere cogis Africanis: + paulum seposita seueritate, + dum blanda uagus alea December + incertis sonat hinc et hinc fritillis + et ludit tropa nequiore talo, + nostris otia commoda Camenis, + nec torua lege fronte, sed remissa + lasciuis madidos iocis libellos. + sic forsan tener ausus est Catullus + magno mittere passerem Maroni. + + +_266. Life not Legends_ + + QVI legis Oedipoden caligantemque Thyesten, + Colchidas et Scyllas, quid nisi monstra legis? + quid tibi raptus Hylas, quid Parthenopaeus et Attis, + quid tibi dormitor proderit Endymion? + exutusue puer pinnis labentibus? aut qui + odit amatrices Hermaphroditus aquas? + quid te uana iuuant miserae ludibria chartae? + hoc lege, quod possit dicere uita 'Meum est'. + non hic Centauros, non Gorgonas Harpyiasque + inuenies: hominem pagina nostra sapit. + sed non uis, Mamurra, tuos cognoscere mores + nec te scire: legas Aetia Callimachi. + + +_267. To Valerius Flaccus_ + +_The Decay of Poetry and Poets_ + +_i_ + + TEMPORIBVS nostris aetas cum cedat auorum + creuerit et maior cum duce Roma suo, + ingenium sacri miraris deesse Maronis, + nec quemquam tanta bella sonare tuba. + sint Maecenates, non deerunt, Flacce, Marones, + Vergiliumque tibi uel tua rura dabunt. + iugera perdiderat miserae uicina Cremonae + flebat et abductas Tityrus aeger ouis. + risit Tuscus eques, paupertatemque malignam + reppulit et celeri iussit abire fuga. + 'accipe diuitias et uatum maximus esto; + tu licet et nostrum' dixit 'Alexin ames'. + adstabat domini mensis pulcerrimus ille + marmorea fundens nigra Falerna manu, + et libata dabat roseis carchesia labris, + quae poterant ipsum sollicitare Iouem. + excidit attonito pinguis Galatea poetae, + Thestylis et rubras messibus usta genas: + protinus ITALIAM concepit et ARMA VIRVMQUE, + qui modo uix Culicem fleuerat ore rudi. + quid Varios Marsosque loquar ditataque uatum + nomina, magnus erit quos numerare labor? + ergo ego Vergilius, si munera Maecenatis + des mihi? Vergilius non ero, Marsus ero. + +_ii_ + + O mihi curarum pretium non uile mearum, + Flacce, Antenorei spes et alumne laris, + Pierios differ cantus citharamque sororum; + aes dabit ex istis nulla puella tibi. + quid petis a Phoebo? nummos habet arca Mineruae; + haec sapit, haec omnes fenerat una deos. + quid possunt hederae Bacchi dare? Palladis arbor + inclinat uarias pondere nigra comas. + praeter aquas Helicon et serta lyrasque dearum + nil habet et magnum sed perinane sophos. + quid tibi cum Cirrha? quid cum Permesside nuda? + Romanum propius diuitiusque forum est. + illic aera sonant: at circum pulpita nostra + et sterilis cathedras basia sola crepant. + + +_268. Character of a Happy Life_ + +_i_ + + QVINTILIANE, uagae moderator summe iuuentae, + gloria Romanae, Quintiliane, togae, + uiuere quod propero pauper nec inutilis annis, + da ueniam: properat uiuere nemo satis. + differat hoc patrios optat qui uincere census + atriaque immodicis artat imaginibus. + me focus et nigros non indignantia fumos + tecta iuuant et fons uiuus et herba rudis. + sit mihi uerna satur, sit non doctissima coniunx, + sit nox cum somno, sit sine lite dies. + +_ii_ + + Dum tu forsitan inquietus erras + clamosa, Iuuenalis, in Subura, + aut collem dominae teris Dianae; + dum per limina te potentiorum + sudatrix toga uentilat uagumque + maior Caelius et minor fatigant: + me multos repetita post Decembres + accepit mea rusticumque fecit + auro Bilbilis et superba ferro. + hic pigri colimus labore dulci + Boterdum Plateamque; Celtiberis + haec sunt nomina crassiora terris. + ingenti fruor improboque somno, + quem nec tertia saepe rumpit hora, + et totum mihi nunc repono, quidquid + ter denos uigilaueram per annos. + ignota est toga, sed datur petenti + rupta proxima uestis a cathedra. + surgentem focus excipit superba + uicini strue cultus iliceti, + multa uilica quem coronat olla. + dispensat pueris rogatque longos + leuis ponere uilicus capillos. + sic me uiuere, sic iuuat perire. + +_iii_ + + Si tecum mihi, care Martialis, + securis liceat frui diebus, + si disponere tempus otiosum + et uerae pariter uacare uitae: + nec nos atria, nec domos potentum, + nec litis tetricas forumque triste + nossemus, nec imagines superbas; + sed gestatio, fabulae, libelli, + campus, porticus, umbra, uirgo, thermae, + haec essent loca semper, hi labores. + nunc uiuit necuter sibi bonosque + soles effugere atque abire sentit, + qui nobis pereunt et imputantur. + quisquam uiuere cum sciat, moratur? + +_iv_ + + Vitam quae faciant beatiorem, + iucundissime Martialis, haec sunt: + res non parta labore, sed relicta; + non ingratus ager, focus perennis; + lis numquam, toga rara, mens quieta; + uires ingenuae, salubre corpus; + prudens simplicitas, pares amici; + conuictus facilis, sine arte mensa; + nox non ebria sed soluta curis; + non tristis torus et tamen pudicus; + somnus qui faciat breuis tenebras: + quod sis, esse uelis nihilque malis; + summum nec metuas diem nec optes. + + +_269. Quintus Ovidius' Birthday_ + + SI credis mihi, Quinte, quod mereris, + natalis, Ouidi, tuas Aprilis + ut nostras amo Martias Kalendas + felix utraque lux diesque nobis + signandi melioribus lapillis! + hic uitam tribuit, sed hic amicum. + plus dant, Quinte, mihi tuae Kalendae. + + +_270. The Marriage of Pudens and Claudia_ + + CLAVDIA, Rufe, meo nubit Peregrina Pudenti: + macte esto taedis, o Hymenaee, tuis. + tam bene rara suo miscentur cinnama nardo, + Massica Theseis tam bene uina fauis; + nec melius teneris iunguntur uitibus ulmi, + nec plus lotos aquas, litora myrtus amat. + candida perpetuo reside, Concordia, lecto, + tamque pari semper sit Venus aequa iugo. + diligat illa senem quondam, sed et ipsa marito + tum quoque cum fuerit, non uideatur anus. + + +_271. In Memoriam_ + +_i_ + +_Alcimus_ + + ALCIME, quem raptum domino crescentibus annis + Lauicana leui caespite uelat humus, + accipe non Pario nutantia pondera saxo, + quae cineri uanus dat ruitura labor, + sed facilis buxos et opacas palmitis umbras + quaeque uirent lacrimis roscida prata meis. + accipe, care puer, ueri monimenta doloris: + hic tibi perpetuo tempore uiuet honor. + cum mihi supremos Lachesis perneuerit annos, + non aliter cineres mando iacere meos. + +_ii_ + +_Glaucias_ + + Libertus Melioris ille notus, + tota qui cecidit dolente Roma, + cari deliciae breues patroni, + hoc sub marmore Glaucias humatus + iuncto Flaminiae iacet sepulcro: + castus moribus, integer pudore, + uelox ingenio, decore felix. + bis senis modo messibus peractis + uix unum puer applicabat annum. + qui fles talia, nil fleas, uiator. + +_iii_ + +_Paris_ + + Quisquis Flaminiam teris, uiator, + noli nobile praeterire marmor. + Vrbis deliciae salesque Nili, + ars et gratia, lusus et uoluptas, + Romani decus et dolor theatri + atque omnes Veneres Cupidinesque + hoc sunt condita, quo Paris, sepulcro. + +_iv_ + +_Erotion_ + + Puella senibus dulcior mihi cygnis, + agna Galaesi mollior Phalantini, + concha Lucrini delicatior stagni, + cui nec lapillos praeferas Erythraeos, + nec modo politum pecudis Indicae dentem + niuesque primas liliumque non tactum; + quae crine uicit Baetici gregis uellus + Rhenique nodos aureamque nitellam; + fragrauit ore, quod rosarium Paesti, + quod Atticarum prima mella cerarum, + quod sucinorum rapta de manu gleba; + cui comparatus indecens erat pauo, + inamabilis sciurus et frequens phoenix: + adhuc recenti tepet Erotion busto, + quam pessimorum lex amara fatorum + sexta peregit hieme, nec tamen tota, + nostros amores gaudiumque lususque. + et esse tristem me meus uetat Paetus, + pectusque pulsans pariter et comam uellens: + 'deflere non te uernulae pudet mortem! + ego coniugem' inquit 'extuli et tamen uiuo, + notam, superbam, nobilem, locupletem'. + quid esse nostro fortius potest Paeto? + ducentiens accepit et tamen uiuit. + + +_272. 'The Ledean stars so famed for love Wondered at us from above.'_ + + SI, Lucane, tibi uel si tibi, Tulle, darentur + qualia Ledaei fata Lacones habent, + nobilis haec esset pietatis rixa duobus, + quod pro fratre mori uellet uterque prior, + diceret infernas et qui prior isset ad umbras: + 'Viue tuo, frater, tempore, uiue meo.' + + +_273. The Villa of Julius Martialis_ + + IVLI iugera pauca Martialis + hortis Hesperidum beatiora + longo Ianiculi iugo recumbunt: + lati collibus imminent recessus + et planus modico tumore uertex + caelo perfruitur sereniore, + et curuas nebula tegente uallis + solis luce nitet peculiari: + puris leniter admouentur astris + celsae culmina delicata uillae. + hinc septem dominos uidere montis + et totam licet aestimare Romam, + Albanos quoque Tusculosque collis + et quodcumque iacet sub urbe frigus, + Fidenas ueteres breuisque Rubras, + et quod uirgine nequiore gaudet + Annae pomiferum nemus Perennae. + illinc Flaminiae Salariaeque + gestator patet essedo tacente, + ne blando rota sit molesta somno, + quem nec rumpere nauticum celeuma, + nec clamor ualet helciariorum, + cum sit tam prope Muluius, sacrumque + lapsae per Tiberim uolent carinae. + hoc rus, seu potius domus uocanda est, + commendat dominus: tuam putabis; + tam non inuida tamque liberalis, + tam comi patet hospitalitate. + credas Alcinoi pios Penatis, + aut facti modo diuitis Molorchi. + uos nunc omnia parua qui putatis, + centeno gelidum ligone Tibur + uel Praeneste domate pendulamque + uni dedite Setiam colono: + dum me iudice praeferantur istis + Iuli iugera pauca Martialis. + + +_274. Diadumenos_ + + QVOD spirat tenera malum mordente puella, + quod de Corycio quae uenit aura croco; + uinea quod primis cum floret cana racemis, + gramina quod redolent, quae modo carpsit ouis; + quod myrtus, quod messor Arabs, quod sucina trita, + pallidus Eoo ture quod ignis olet; + gleba quod aestiuo leuiter cum spargitur imbre, + quod madidas nardo passa corona comas: + hoc tua, saeue puer Diadumene, basia fragrant. + quid si tota dares illa sine inuidia? + + +_275. Earinos_ + +_i_ + + NOMEN cum uiolis rosisque natum + quo pars optima nominatur anni, + Hyblam quod sapit Atticosque flores, + quod nidos olet alitis superbae; + nomen nectare dulcius beato, + quo mallet Cybeles puer uocari + et qui pocula temperat Tonanti: + quod si Parrhasia sones in aula, + respondent Veneres Cupidinesque; + nomen nobile, molle, delicatum + uersu dicere non rudi uolebam: + sed tu syllaba contumax repugnas. + dicunt Eiarinon tamen poetae, + sed Graeci quibus est nihil negatum + et quos {Ares Ares} decet sonare. + nobis non licet esse tam disertis, + qui musas colimus seueriores. + +_ii_ + + Si daret auctumnus mihi nomen, Oporinos essem: + horrida si brumae sidera, Chimerinos. + dictus ab aestiuo Therinos tibi mense uocarer: + tempora cui nomen uerna dedere quis est? + + +_276. To a Schoolmaster_ + + LVDI magister, parce simplici turbae: + sic te frequentes audiant capillati + et delicatae diligat chorus mensae, + nec calculator, nec notarius uelox + maiore quisquam circulo coronetur. + albae Leone flammeo calent luces + tostamque feruens Iulius coquit messem. + cirrata loris horridis Scythae pellis, + qua uapulauit Marsyas Celaenaeus, + ferulaeque tristes, sceptra paedagogorum, + cessent et Idus dormiant in Octobris: + aestate pueri si ualent, Satis discunt. + + +_277. Long Life and Strong Life_ + + SEXAGESIMA, Marciane, messis + acta est et, puto, iam secunda Cottae. + nec se taedia lectuli calentis + expertum meminit die uel uno. + ostendit digitum, sed impudicum, + Alconti Dasioque Symmachoque. + at nostri bene computentur anni + et quantum tetricae tulere febres, + aut languor grauis, aut mali dolores, + a uita meliore separentur: + infantes sumus, et senes uidemur. + aetatem Priamique Nestorisque + longam qui putat esse, Marciane, + multum decipiturque falliturque. + non est uiuere, sed ualere uita est. + + +_278. The Conditions of Friendship_ + + TRIGINTA mihi quattuorque messes + tecum, si memini, fuere, Iuli. + quarum dulcia mixta sunt amaris, + sed iucunda tamen fuere plura. + et si calculus omnis huc et illuc + diuersus bicolorque digeratur, + uincet candida turba nigriorem. + si uitare uoles acerba quaedam + et tristis animi cauere morsus, + nulli te facias nimis sodalem. + gaudebis minus et minus dolebis. + + +_279. Domestic Life_ + + DIFFICILIS facilis, iucundus acerbus es idem: + nec tecum possum uiuere nec sine te. + + +_280. Saturnalia_ + + VNCTIS falciferi senis diebus, + regnator quibus imperat fritillus, + uersu ludere non laborioso + permittis, puto, pileata Roma. + risisti; licet ergo, nec uetamur. + pallentes procul hinc abite curae; + quidquid uenerit obuium, loquamur + morosa sine cogitatione. + misce dimidios, puer, trientis, + quales Pythagoras dabat Neroni; + misce, Dindyme, sed frequentiores. + possum nihil ego sobrius; bibenti + succurrent mihi quindecim poetae. + da nunc basia, sed Catulliana: + quae si tot fuerint quot ille dixit, + donabo tibi passerem Catulli. + + +_281. To the Rhine to send Trajan safe home_ + + NYMPHARVM pater amniumque, Rhene, + quicumque Odrysias bibunt pruinas, + sic semper liquidis fruaris undis, + nec te barbara contumeliosi + calcatum rota conterat bubulci; + sic et cornibus aureis receptis + et Romanus eas utraque ripa: + Traianum populis suis et urbi, + Tibris te dominus rogat, remittas. + + +_282. A purer Sappho_ + + OMNES Sulpiciam legant puellae, + uni quae cupiunt uiro placere; + omnes Sulpiciam legant mariti, + uni qui cupiunt placere nuptae. + non haec Colchidos asserit furorem, + diri prandia nec refert Thyestae; + Scyllam, Byblida nec fuisse credit, + sed castos docet et probos amores, + lusus, delicias facetiasque. + cuius carmina qui bene aestimarit, + nullam dixerit esse nequiorem, + nullam dixerit esse sanctiorem. + talis Egeriae iocos fuisse + udo crediderim Numae sub antro. + hac condiscipula uel hac magistra + esses doctior et pudica, Sappho: + sed tecum pariter simulque uisam + durus Sulpiciam Phaon amaret. + frustra: namque ea nec Tonantis uxor, + nec Bacchi, nec Apollinis puella + erepto sibi uiueret Caleno. + + +_283. Posthumous Fame_ + + EDE tuos tandem populo, Faustine, libellos + et cultum docto pectore profer opus, + quod nec Cecropiae damnent Pandionis arces + nec sileant nostri praetereantque senes. + ante foris stantem dubitas admittere Famam + teque piget curae praemia ferre tuae? + post te uicturae per te quoque uiuere chartae + incipiant: cineri gloria sera uenit. + + +_284. Contemporary Fame_ + +_i_ + + HIC est quem legis ille, quem requiris, + toto notus in orbe Martialis + argutis epigrammaton libellis: + cui, lector studiose, quod dedisti + uiuenti decus atque sentienti + rari post cineres habent poetae. + +_ii_ + + Vndenis pedibusque syllabisque + et multo sale, nec tamen proteruo, + notus gentibus ille Martialis + et notus populis--quid inuidetis?-- + non sum Andraemone notior caballo. + + +_285. Valedictory_ + + OHE iam satis est, ohe libelle, + iam peruenimus usque ad umbilicos. + tu procedere adhuc et ire quaeris, + nec summa potes in scheda teneri, + sic tamquam tibi res peracta non sit, + quae prima quoque pagina peracta est. + iam lector queriturque deficitque, + iam librarius hoc et ipse dicit + 'ohe iam satis est, ohe libelle.' + + + + +ANONYMOUS + + circa 90 A.D. + + +_286. Epitaphs_ + +_i_ + +_Nepos_ + + QVVM praematura raptum mihi morte Nepotem + flerem Parcarum putria fila querens + et gemerem tristi damnatam sorte iuuentam + uersaretque nouus uiscera tota dolor, + me desolatum, me desertum ac spoliatum + clamarem largis saxa mouens lacrimis, + exacta prope nocte suos quum Lucifer ignis + spargeret et uolucri roscidus iret equo, + uidi sidereo radiantem lumine formam + aethere delabi. non fuit illa quies, + sed uerus iuueni color et sonus, at status ipse + maior erat nota corporis effigie. + ardentis oculorum orbes umerosque nitentis + ostendens roseo reddidit ore sonos: + 'adfinis memorande, quid o me ad sidera caeli + ablatum quereris? desine flere deum, + ne pietas ignara superna sede receptum + lugeat et laedat numina tristitia. + non ego Tartareas penetrabo tristis ad undas, + non Acheronteis transuehar umbra uadis, + non ego caeruleam remo pulsabo carinam + nec te terribilem fronte timebo, Charon, + nec Minos mihi iura dabit grandaeuus et atris + non errabo locis nec cohibebor aquis. + surge, refer matri ne me noctisque diesque + defleat ut maerens Attica mater Ityn. + nam me sancta Venus sedis non nosse silentum + iussit et in caeli lucida templa tulit.' + erigor et gelidos horror perfuderat artus, + spirabat suaui tinctus odore locus. + die Nepos, seu tu turba stipatus Amorum + laetus Adoneis lusibus insereris, + seu grege Pieridum gaudes seu Palladis arte, + omnis caelicolum te chorus excipiet; + si libeat thyrsum grauidis aptare corymbis + et uelare comam palmite, Liber eris: + pascere si crinem et lauro redimire manuque + arcum cum pharetra sumere, Phoebus eris. + indueris teretes manicas, Phrygium decus, Attis + non unus Cybeles pectore uiuet amor. + si spumantis equi libeat quatere ora lupatis, + Cyllare, formosi membra uehes equitis. + sed quicumque deus, quicumque uocaberis heros, + sit soror et mater, sit puer incolumis. + haec dona unguentis et sunt potiora corollis, + quae non tempus edax, non rapit ipse rogus. + +_ii_ + +_Tib. Claudius Esquilina Tiberinus_ + + Tu quicumque mei ueheris prope limina busti, + supprime festinum quaeso uiator iter. + perlege, sic numquam doleas pro funere acerbo: + inuenies titulo nomina fixa meo. + Roma mihi patria est, media de plebe parentes. + uita fuit nullis tunc uiolata malis. + gratus eram populo quondam notusque fauore, + nunc sum defleti parua fauilla rogi. + quis bona non hilari uidit conuiuia uoltu + adque meos mecum peruigilare locos? + quondam ego Pierio uatum monimenta canore + doctus cycneis enumerare modis, + doctus Maeonio spirantia carmina uersu + dicere, Caesareo carmina nota foro: + nunc amor et nomen superest de corpore toto, + quod spargit lacrimis maestus uterque parens. + serta mihi floresque nouos, mea gaudia, ponunt: + fusus in Elysia sic ego ualle moror. + quod meat in stellis Delphin, quod Pegasus ales, + tot mea natalis fata dedere mihi. + + + + +P. AELIVS HADRIANVS IMPERATOR + + 76-138 A.D. + + +_287. To his Soul_ + + ANIMVLA uagula blandula, + hospes comesque corporis, + quae nunc abibis in loca + pallidula rigida nudula, + nec ut soles dabis iocos! + + + + +ANONYMOUS + + 120 A.D.(?) + + +_288. Epitaph of M. Pomponius Bassulus_ + + NE more pecoris otio transfungerer, + Menandri paucas uorti scitas fabulas + et ipsus etiam sedulo finxi nouas. + id quale qualest chartis mandatum diu. + uerum uexatus animi curis anxiis, + non nullis etiam corporis doloribus, + utrumque ut esset taediosum ultra modum, + optatam mortem sum potitus. ea mihi + suo de more cuncta dat leuamina. + uos in sepulcro hoc elogium, oro, incidite, + quod sit documento post rogos mortalibus + inmodice ne quis uitae scopulis haereat, + cum sit paratus portus eiaculantibus, + qui nos excipiat ad quietem perpetem. + set iam ualete donec uiuere expedit. + + + 120 A.D.(?). + + +_289. Epitaph of Serenus_ + + IVVENIS Sereni triste cernitis marmor, + pater supremis quod sacrauit et frater + pietate mira perditum dolens fratrem, + quem fleuit omnis planctibus nouis turba, + quod interisset forma, flos, pudor simplex. + dole meator, quisquis hoc legis carmen, + et ut meretur, anima, lacrimam accommoda. + + + circa 126 A.D. + + +_290. Epitaph of Ursus_ + + VRSVS togatus uitrea qui primus pila + lusi decenter cum meis lusoribus + laudante populo maximis clamoribus + thermis Traiani, thermis Agrippae et Titi, + multum et Neronis, si tamen mihi creditis, + ego sum. ouantes conuenite pilicrepi + statuamque amici floribus, uiolis rosis + folioque multo adque unguento marcido + onerate amantes et merum profundite + nigrum Falernum aut Setinum aut uel Caecubum + uiuo ac uolenti de apotheca dominica, + Vrsumque canite uoce concordi senem + hilarem iocosum pilicrepum scholasticum, + qui uicit omnes antecessores suos + sensu, decore adque arte suptilissima. + nunc uera uersu uerba dicamus senes: + sum uictus ipse, fateor, a ter consule + Vero patrono, nec semel sed saepius, + cuius libenter dicor exodiarius. + + + + +ANNIVS FLORVS + + circa 130 A.D. + + +_291. 'Tongues I'll hang on every tree.'_ + + QVANDO ponebam nouellas arbores mali et piri + cortici summae notaui nomen ardoris mei. + nulla fiet inde finis uel quies cupidinis: + crescit arbor, gliscit ardor: animus implet litteras. + + +_292. Apollo and Bacchus_ + + SIC Apollo, deinde Liber sic uidetur ignifer: + ambo sunt flammis creati prosatique ex ignibus; + ambo de donis calorem, uite et radio, conferunt; + noctis hic rumpit tenebras, hic tenebras pectoris. + + +_293. Bacchus_ + + BACCHE, uitium repertor, plenus adsis uitibus: + effluas dulcem liquorem conparandum nectari, + conditumque fac uetustum, ne malignis uenulis + asperum ducat saporem uersus usum in alterum. + + +_294. Women_ + + OMNIS mulier intra pectus celat uirus pestilens: + dulce de labris locuntur, corde uiuunt noxio. + + +_295. Evil Communications_ + + QVI mali sunt, non fuere matris ex aluo mali, + sed malos faciunt malorum falsa contubernia. + + +_296. A Study in Antithesis_ + + TAM malum est habere nummos, non habere quam malum est; + tam malum est audere semper, quam malum est semper pudor; + tam malum est tacere multum, quam malum est multum loqui; + tam malum est foris amica, quam malum est uxor domi: + nemo non haec uera dicit, nemo non contra facit. + + +_297. French and English_ + + SPERNE mores transmarinos, mille habent offucia. + ciue Romano per orbem nemo uiuit rectius: + quippe malim unum Catonem quam trecentos Socratas. + + +_298. The Rarity of Poets and their Patrons_ + + CONSVLES fiunt quotannis et noui proconsules; + solus aut rex aut poeta non quotannis nascitur. + + + + +C. SVLPICIVS APOLLINARIS + + circa 140 A.D. + + +_299. Vergil's Aeneid_ + + IVSSERAT haec rapidis aboleri carmina flammis + Vergilius, Phrygium quae cecinere ducem; + Tucca uetat Variusque, simul tu, maxime Caesar, + non sinis et Latiae consulis historiae. + infelix gemino cecidit prope Pergamon igni, + et paene est alio Troia cremata rogo. + + +_300. Epitaph of Seneca_ + + CVRA, labor, meritum, sumpti pro munere honores, + ite, alias posthac sollicitate animas! + me procul a uobis deus euocat. ilicet actis + rebus terrenis, hospita terra, uale. + corpus, auara, tamen sollempnibus accipe saxis: + namque animam caelo reddimus, ossa tibi. + + + + +ANONYMOUS + + 215 A.D. + + +_301. Viue_ + + VIVE laetus quique uiuis, uita paruom munus est, + orta mox sensim uigescit, deinde sensim deficit. + + + + +P. LICINIVS GALLIENVS IMPERATOR + + circa 260 A.D. + + +_302. Ludite_ + + ITE agite, o iuuenes, et desudate medullis + omnibus inter uos! non murmura uestra columbae, + brachia non hederae, non uincant oscula conchae. + ludite: sed uigilis nolite exstinguere lychnos: + omnia nocte uident, nil cras meminere lucernae. + + + + +M. AVRELIVS OLVMPIVS NEMESIANVS + + circa 260 A.D. + + +_303. Exordium to a Poem on Hunting_ + + VENANDI cano mille uias hilarisque labores + discursusque citos, securi proelia ruris, + pandimus. Aonio iam nunc mihi pectus ab oestro + aestuat: ingentis Helicon iubet ire per agros, + Castaliusque mihi noua pocula fontis alumnus + ingerit et late campos metatus apertos + imponitque iugum uati retinetque corymbis + implicitum ducitque per auia, qua sola numquam + trita rotis. iuuat aurato procedere curru + et parere deo: uiridis en ire per herbas + imperat: intacto premimus uestigia musco; + et, quamuis cursus ostendat tramite noto + obuia Calliope facilis, insistere prato + complacitum, rudibus qua luceat orbita sulcis. + nam quis non Nioben numeroso funere maestam + iam cecinit? quis non Semelen ignemque iugalem + letalemque simul nouit de paelicis astu? + quis magno recreata tacet cunabula Baccho, + ut pater omnipotens maternos reddere mensis + dignatus iusti complerit tempora partus? + sunt qui sacrilego rorantis sanguine thyrsos + (nota nimis) dixisse uelint, qui uincula Dirces + Pisaeique tori legem Danaique cruentum + imperium sponsasque truces sub foedere primo + dulcia funereis mutantis gaudia taedis. + Byblidos indictum nulli scelus; impia Myrrhae + conubia et saeuo uiolatum crimine patrem + nouimus, utque Arabum fugiens cum carperet arua + iuit in arboreas frondis animamque uirentem. + sunt qui squamosi referant fera sibila Cadmi + stellatumque oculis custodem uirginis Ius + Herculeosque uelint semper numerare labores + miratumque rudis se tollere Terea pinnas + post epulas, Philomela, tuas; sunt ardua mundi + qui male temptantem curru Phaethonta loquantur + exstinctasque canant emisso fulmine flammas + fumantemque Padum, Cycnum plumamque senilem + et flentis semper germani funere siluas. + Tantalidum casus et sparsas sanguine mensas + condentemque caput uisis Titana Mycenis + horrendasque uices generis dixere priores. + Colchidos iratae sacris imbuta uenenis + munera non canimus pulchraeque incendia Glauces, + non crinem Nisi, non saeuae pocula Circes, + nec nocturna pie curantem busta sororem: + haec iam magnorum praecepit copia uatum, + omnis et antiqui uulgata est fabula saecli. + nos saltus uiridisque plagas camposque patentis + scrutamur totisque citi discurrimus aruis + et uarias cupimus facili cane sumere praedas; + nos timidos lepores, inbellis figere dammas + audacisque lupos, uulpem captare dolosam + gaudemus; nos flumineas errare per umbras + malumus et placidis ichneumona quaerere ripis + inter harundineas segetes faelemque minacem + arboris in trunco longis perfigere telis + implicitumque sinu spinosi corporis erem + ferre domum; talique placet dare lintea curae. + dum non magna ratis, uicinis sueta moueri + litoribus tutosque sinus percurrere remis, + nunc primum dat uela notis portusque fidelis + linquit et Adriacas audet temptare procellas. + mox uestros meliore lyra memorare triumphos + accingar, diui fortissima pignora Cari, + atque canam nostrum geminis sub finibus orbis + litus et edomitas fraterno numine gentis, + quae Rhenum Tigrimque bibunt Ararisque remotum + principium Nilique uident in origine fontem; + nec taceam, primum quae nuper bella sub Arcto + felici, Carine, manu confeceris, ipso + paene prior genitore deo, utque intima frater + Persidos et ueteres Babylonos ceperit arcis, + ultus Romulei uiolata cacumina regni; + imbellemque fugam referam clausasque pharetras + Parthorum laxosque arcus et spicula nulla. + haec uobis nostrae libabunt carmina Musae, + cum primum uultus sacros, bona numina terrae, + contigerit uidisse mihi: iam gaudia nota + temporis inpatiens sensus spretorque morarum + praesumit uideorque mihi iam cernere fratrum + augustos habitus, Romam clarumque senatum + et fidos ad bella duces et milite multo + agmina, quis fortis animat deuotio mentis: + aurea purpureo longe radiantia uelo + signa micant sinuatque trucis leuis aura dracones. + tu modo, quae saltus placidos siluasque pererras, + Latonae, Phoebe, magnum decus, heia age suetos + sume habitus arcumque manu pictamque pharetram + suspende ex humeris, sint aurea tela, sagittae, + candida puniceis aptentur crura coturnis, + sit chlamys aurato multum subtegmine lusa + conrugesque sinus gemmatis balteus artet + nexibus, implicitos cohibe diademate crinis. + tecum Naiades faciles uiridique iuuenta + pubentes Dryades Nymphaeque, unde amnibus umor, + adsint et docilis decantet Oreadas Echo. + duc age, diua, tuum frondosa per auia uatem: + te sequimur, tu pande domos et lustra ferarum. + huc igitur mecum, quisquis percussus amore + uenandi damnas litis rabidosque tumultus + ciuilisque fugis strepitus bellique fragores + nec praedas auido sectaris gurgite ponti. + + +_304. Pan_ + + NYCTILVS atque Micon nec non et pulcer Amyntas + torrentem patula uitabant ilice solem, + cum Pan uenatu fessus recubare sub ulmo + coeperat et somno lassatas sumere uiris; + quem super ex tereti pendebat fistula ramo. + hanc pueri, tamquam praedem pro carmine possent + sumere fasque esset calamos tractare deorum, + inuadunt furto sed nec resonare canorem + fistula quem suerat nec uult contexere carmen, + sed pro carminibus male dissona sibila reddit, + cum Pan excussus sonitu stridentis auenae + iamque uidens 'pueri, si carmina poscitis', inquit, + 'ipse canam: nulli fas est inflare cicutas, + quas ego Maenaliis cera coniungo sub antris. + iamque ortus, Lenaee, tuos et semina uitis + ordine detexam: debemus carmina Baccho.' + haec fatus coepit calamis sic montiuagus Pan: + 'te cano, qui grauidis hederata fronte corymbis + uitea serta plicas quique udo palmite tigris + ducis odoratis perfusus colla capillis, + uera Iouis proles; nam cum post sidera caeli + sola Iouem Semele uidit Iouis ora professum, + hunc pater omnipotens, uenturi prouidus aeui, + pertulit et iusto produxit tempore partus. + hunc Nymphae Faunique senes Satyrique procaces, + nosque etiam Nysae uiridi nutrimus in antro. + quin et Silenus paruum ueteranus alumnum + aut gremio fouet aut resupinis sustinet ulnis, + euocat aut risum digito motuue quietem + allicit aut tremulis quassat crepitacula palmis. + cui deus arridens horrentis pectore setas + uellicat aut digitis auris astringit acutas + adplauditue manu mutilum caput aut breue mentum + et simas tenero collidit pollice naris. + interea pueri florescit pube iuuentus + flauaque maturo tumuerunt tempora cornu. + tum primum laetas extendit pampinus uuas: + mirantur Satyri frondis et poma Lyaei. + tum deus 'o Satyri, maturos carpite fetus' + dixit 'et ignotos primi calcate racemos'. + uix haec ediderat, decerpunt uitibus uuas + et portant calathis celerique elidere planta + concaua saxa super properant: uindemia feruet + collibus in summis, crebro pede rumpitur uua + nudaque purpureo sparguntur pectora musto. + tum Satyri, lasciua cohors, sibi pocula quisque + obuia corripiunt: quae fors dedit, occupat usus. + cantharon hic retinet, cornu bibit alter adunco, + concauat ille manus palmasque in pocula uertit, + pronus at ille lacu bibit et crepitantibus haurit + musta labris; alius uocalia cymbala mergit, + atque alius latices pressis resupinus ab uuis + excipit: at potus (saliens liquor ore resultat); + euomit, inque humeros et pectora defluit humor. + omnia ludus habet cantusque chorique licentes; + tum primum roseo Silenus cymbia musto + plena senex auide non aequis uiribus hausit. + ex illo uenas inflatus nectare dulci + hesternoque grauis semper ridetur Iaccho. + quin etiam deus ille, deus Ioue prosatus ipso, + et plantis uuas premit et de uitibus hastas + integit et lynci praebet cratera bibenti.' + haec Pan Maenalia pueros in ualle docebat, + sparsas donec ouis campo conducere in unum + nox iubet, uberibus suadens siccare fluorem + lactis et in niueas astrictum cogere glebas. + + + + +ANONYMOUS + + +_305. Epitaph on M.P. Flavius Postumius Varus_ + + VIXI beatus dis, amicis, literis. + manis colamus, namque opertis manibus + diuina uis est aeuiterni temporis. + + +_306. To the Sea_ + + VNDARVM rector, genitor maris, arbiter orbis, + Oceane o placido conplectens omnia fluctu, + tu legem terris moderato limite signas, + tu pelagi quodcumque facis fontisque lacusque. + flumina quin etiam te norunt omnia patrem, + te potant nubes ut reddant frugibus imbris; + Cyaneoque sinu caeli tu diceris oras + partibus ex cunctis inmensas cingere nexu. + tu fessos Phoebi reficis sub gurgite currus + exhaustisque die radiis alimenta ministras, + gentibus ut clarum referat lux aurea solem. + si mare, si terras caelum mundumque gubernas, + me quoque cunctorum partem, uenerabilis, audi, + alme parens rerum, supplex precor. ergo carinam + conserues, ubicumque tuo committere ponto + hanc animam, transire fretum et discurrere cursus + aequoris horrisoni sortis fera iussa iubebunt: + tende fauens glaucum per leuia dorsa profundum, + ac tantum tremulo crispentur caerula motu, + quantum uela ferant, quantum sinat otia remis; + sint fluctus, celerem ualeant qui pellere puppem, + quos numerare libens possim, quos cernere laetus; + seruet inoffensam laterum par linea libram, + et sulcante uiam rostro submurmuret unda. + da pater, ut tute liceat transmittere cursum, + perfer ad optatos securo in litore portus + me comitesque meos. quod cum permiseris esse, + reddam, quod potero, plenas pro munere gratis. + + +_307. Boating Song_ + + HEIA, uiri, nostrum reboans echo sonet heia! + arbiter effusi late maris ore sereno + placatum strauit pelagus posuitque procellam, + edomitique uago sederunt pondere fluctus. + heia, uiri, nostrum reboans echo sonet heia! + annisu parili tremat ictibus acta carina. + nunc dabit arridens pelago concordia caeli + uentorum motu praegnanti currere uelo. + heia, uiri, nostrum reboans echo sonet heia! + aequora prora secet delphinis aemula saltu, + quisque gemat largum, promat se quisque lacertis, + pone trahens canum deducta sit orbita sulcum. + heia, uiri, nostrum reboans echo sonet heia! + echo te pultet, portiscule: nos tamen heia. + conuulsum remis spumet mare: nos tamen heia. + uocibus adsiduis litus resonet: tamen heia. + + +_308. 'Margaret'_ + +_A Dog's Epitaph_ + + GALLIA me genuit, nomen mihi diuitis undae + concha dedit, formae nominis aptus honos. + docta per incertas audax discurrere siluas + collibus hirsutas atque agitare feras, + non grauibus uinclis unquam consueta teneri + uerbera nec niueo corpore saeua pati. + molli namque sinu domini dominaeque iacebam + et noram in strato lassa cubare toro, + et plus quam licuit muto canis ore loquebar: + nulli latratus pertimuere meos. + sed iam fata subi partu iactata sinistro, + quam nunc sub paruo marmore terra tegit. + + + + +CLAVDIVS + + circa 280(?) A.D. + + +_309. To the Moon_ + + LVNA decus mundi, magni pars maxima caeli, + Luna, uagus noctis splendor, quam signa secuntur, + Luna parens mensum numerosa prole renascens: + tu biiugos stellante polos ab Sole gubernas, + te redeunte dies fraternus colligit horas; + te pater Oceanus renouato respicit amne, + te spirant terrae, tu uinclis Tartara cingis; + tu sistro resonas, Brimo, tu cymbala quassas; + Isis Luna Core, uel Vesta es Iuno Cybelle. + septenis tu lumine eges sub mense diebus + et rursum renouas alternans lumina mensis. + tunc minor es, cum plena uenis; tunc plena resurgens, + cum minor es: crescis semper, cum deficis orbe. + huc ades et nostris precibus dea blandior esto + Luciferique iugis concordis siste iuuencas, + ut uoluat fortuna rotam, qua prospera currant. + + + + +L. CAELIVS LACTANTIVS FIRMIANVS + + fl. 290 A.D. + + +_310. The Phoenix_ + + EST locus in primo felix oriente remotus, + qua patet aeterni maxima porta poli. + nec tamen aestiuos hiemisue propinquus ad ortus + sed qua sol uerno fundit ab axe diem. + illic planities tractus diffundit apertos, + nec tumulus crescit nec caua uallis hiat, + sed nostros montis, quorum iuga celsa putantur, + per bis sex ulnas imminet ille locus. + hic Solis nemus est et consitus arbore multa + lucus perpetuae frondis honore uirens. + cum Phaethonteis flagrasset ab ignibus axis, + ille locus flammis inuiolatus erat; + et cum diluuium mersisset fluctibus orbem + Deucalioneas exsuperauit aquas. + non huc exsangues Morbi, non aegra Senectus + nec Mors crudelis nec Metus asper adest, + nec Scelus infandum nec opum uesana Cupido + aut Sitis aut ardens caedis amore Furor; + Luctus acerbus abest et Egestas obsita pannis + et Curae insomnes et uiolenta Fames. + non ibi tempestas nec uis furit horrida uenti + nec gelido terram rore pruina tegit; + nulla super campos tendit sua uellera nubes + nec cadit ex alto turbidus umor aquae. + est fons in medio, quem uiuum nomine dicunt, + perspicuus, lenis, dulcibus uber aquis; + qui semel erumpens per singula tempora mensum + duodecies undis inrigat omne nemus. + hic genus arboreum procero stipite surgens + non lapsura solo mitia poma gerit. + hoc nemus, hos lucos auis incolit unica Phoenix, + unica si uiuit morte refecta sua. + paret et obsequitur Phoebo ueneranda satelles: + hoc Natura parens munus habere dedit. + lutea cum primum surgens Aurora rubescit, + cum primum rosea sidera luce fugat, + ter quater illa pias inmergit corpus in undas, + ter quater e uiuo gurgite libat aquam. + tollitur ac summo considit in arboris altae + uertice, quae totum despicit una nemus, + et conuersa nouos Phoebi nascentis ad ortus + exspectat radios et iubar exoriens. + atque ubi Sol pepulit fulgentis limina portae + et primi emicuit luminis aura leuis, + incipit illa sacri modulamina fundere cantus + et mira lucem uoce ciere nouam; + quam nec aedoniae uoces nec tibia possit + musica Cirrhaeis adsimulare modis, + et neque olor moriens imitari posse putetur + nec Cylleneae fila canora lyrae. + postquam Phoebus equos in aperta effudit Olympi + atque orbem totum protulit usque means, + illa ter alarum repetito uerbere plaudit + igniferumque caput ter uenerata silet. + atque eadem celeris etiam discriminat horas + innarrabilibus nocte dieque sonis, + antistes luci nemorumque uerenda sacerdos + et sola arcanis conscia, Phoebe, tuis. + quae postquam uitae iam mille peregerit annos + ac si reddiderint tempora longa grauem, + ut reparet lapsum spatiis uergentibus aeuum, + adsuetum nemoris dulce cubile fugit; + cumque renascendi studio loca sancta reliquit, + tunc petit hunc orbem, mors ubi regna tenet. + derigit in Syriam celeris longaeua uolatus, + Phoenicen nomen cui dedit ipsa uetus, + secretosque petit deserta per auia lucos, + sicubi per saltus silua remota latet. + tum legit aerio sublimem uertice palmam, + quae Graium Phoenix ex aue nomen habet, + in quam nulla nocens animans prorepere possit, + lubricus aut serpens aut auis ulla rapax. + tum uentos claudit pendentibus Aeolus antris, + ne uiolent flabris aera purpureum, + neu concreta noto nubes per inania caeli + submoueat radios solis et obsit aui. + construit inde sibi seu nidum siue sepulcrum: + nam perit ut uiuat, se tamen ipsa creat. + colligit hinc sucos et odores diuite silua, + quos legit Assyrius, quos opulentus Araps, + quos aut Pygmaeae gentes aut India carpit + aut molli generat terra Sabaea sinu. + cinnamon hic auramque procul spirantis amomi + congerit et mixto balsama cum polio. + non casiae mitis nec olens suffimen acanthi + nec turis lacrimae guttaque pinguis abest. + his addit teneras nardi pubentis aristas + et sociat myrrae uim, Nabathaea, tuae. + protinus instructo corpus mutabile nido + uitalique toro membra uieta locat. + ore dehinc sucos membris circumque supraque + inicit exsequiis inmoritura suis. + tunc inter uarios animam commendat odores, + depositi tanti nec timet illa fidem. + interea corpus genitali morte peremptum + aestuat, et flammam parturit ipse calor, + aetherioque procul de lumine concipit ignem, + flagrat et ambustum soluitur in cineres. + quos uelut in massam generans in morte coactos + conflat; et effectum seminis instar habet. + complerit mensum si fetus tempora certa, + sese oui teretis colligit in speciem; + hinc animal primum sine membris fertur oriri, + sed fertur uermi lacteus esse color: + ac uelut agrestes, cum filo ad saxa tenentur, + mutari tineae papilione solent: + inde reformatur quali fuit ante figura + et Phoenix ruptis pullulat exuuiis. + non illi cibus est nostro concessus in orbe + nec cuiquam inplumem pascere cura subest; + ambrosios libat caelesti nectare rores, + stellifero tenues qui cecidere polo. + hos legit, his alitur mediis in odoribus ales, + donec maturam proferat effigiem. + ast ubi primaeua coepit florere iuuenta, + euolat ad patrias iam reditura domus. + ante tamen, proprio quicquid de corpore restat, + ossaque uel cineres exuuiasque suas + unguine balsameo myrraque et ture soluto + condit et in formam conglobat ore pio. + quam pedibus gestans contendit Solis ad urbem + inque ara residens ponit in aede sacra. + mirandam sese praestat praebetque uerendam: + tantus aui decor est, tantus abundat honor. + praecipuus color est, quali sunt sidera caeli, + praecoqua uel qualis Punica grana tegit: + qualis inest foliis, quae fert agreste papauer, + cum pandit uestes Flora rubente solo. + hoc humeri pectusque decens uelamine fulgent, + hoc caput, hoc ceruix summaque terga nitent; + caudaque porrigitur fuluo distincta metallo, + in cuius maculis purpura mixta rubet; + aura auri pennas insignit, desuper Iris + pingere ceu nubis splendida rore solet; + albicat insignis mixto uiridante smaragdo + et puro cornu gemmea cuspis hiat; + ingentis oculos credas geminos hyacinthos, + quorum de medio lucida flamma micat; + arquata est rutilo capiti radiata corona + Phoebei referens uerticis alta decus; + crura tegunt squamae Tyrio depicta ueneno, + ast unguis roseo tinguit honore color. + effigies inter pauonis mixta figuram + cernitur et pictam Phasidis inter auem. + magnitiem, terris Arabum quae gignitur, ales + uix aequare potest, seu fera seu sit auis. + non tamen est tarda, ut uolucres quae corpore magno + incessus pigros per graue pondus habent, + sed leuis ac uelox, regali plena decore; + talis in aspectu se tenet usque hominum. + huc uenit Aegyptus tanti ad miracula uisus + et raram uolucrem turba salutat ouans. + protinus exsculpunt sacrato in marmore formam + et titulo signant remque diemque nouo. + contrahit in coetum sese genus omne uolantum, + nec praedae memor est ulla nec ulla metus. + alituum stipata choro uolat illa per altum + turbaque prosequitur munere laeta pio. + sed postquam puri peruenit ad aetheris auras, + mox redit; illa suis conditur inde locis. + o fortunatae sortis finisque uolucrem, + cui de se nasci praestitit ipse deus! + o felix, seu mas seu femina siue necutrum, + felix quae Veneris foedera nulla coit! + mors illi Venus est, sola est in morte uoluptas: + ut possit nasci, appetit ante mori. + ipsa sibi proles, suus est pater et suus heres, + nutrix ipsa sui, semper alumna sibi. + ipsa quidem, sed non eadem est; eademque nec ipsa est, + aeternam uitam mortis adepta bono. + + + + +CATO + + 290(?) A.D. + + +_311. Moral Distichs_ + +_i_ + +_Learning_ + + (_a_) INSTRVE praeceptis animum, ne discere cessa; + nam sine doctrina uita est quasi mortis imago. + + (_b_) multa legas facito, tum lectis neglege multa; + nam miranda canunt, sed non credenda poetae. + + (_c_) disce sed a doctis, indoctos ipse doceto: + propaganda etenim est rerum doctrina bonarum. + + (_d_) discere ne cessa: cura sapientia crescit, + rara datur longo prudentia temporis usu. + + (_e_) disce aliquid; nam cum subito Fortuna recessit, + ars remanet uitamque hominis non deserit umquam. + +_ii_ + +_Religion_ + + (_a_) SI deus est animus, nobis ut carmina dicunt, + hic tibi praecipue sit pura mente colendus. + + (_b_) an di sint caelumque regant ne quaere doceri: + cum sis mortalis, quae sunt mortalia cura. + + (_c_) quid deus intendat noli perquirere sorte: + quid statuat de te sine te deliberat ille. + + (_d_) ture deum placa, uitulum sine crescat aratro: + ne credas gaudere deum cum caede litatur. + +_iii_ + +_Friendship_ + + (_a_) SI potes, ignotis etiam prodesse memento: + utilius regno est meritis adquirere amicos. + + (_b_) cum tibi uel socium uel fidum quaeris amicum, + non tibi fortuna est hominis sed uita petenda. + + (_c_) ignotum notis noli praeponere amicis: + cognita iudicio constant, incognita casu. + + (_d_) uincere cum possis, interdum cede sodali, + obsequio quoniam dulces retinentur amici. + + (_e_) gratior officiis, quo sis mage carior, esto, + ne nomen subeas quod dicunt officiperdi. + + (_f_) officium alterius multis narrare memento; + at quaecumque aliis benefeceris ipse, sileto. + + (_g_) damnaris numquam post longum tempus amicum: + mutauit mores, sed pignora prima memento. + +_iv_ + +_Death_ + + (_a_) NE timeas illam, quae uitae est ultima finis: + qui mortem metuit, quod uiuit, perdit id ipsum. + + (_b_) linque metum leti; nam stultum est tempore in omni, + dum mortem metuas, amittere gaudia uitae. + + (_c_) fac tibi proponas, mortem non esse timendam: + quae bona si non est, finis tamen illa malorum est. + + (_d_) rebus in aduersis animum submittere noli: + spem retine; spes una hominem nec morte relinquit. + +_v_ + +_The Speech of Men_ + + (_a_) PROSPICITO tecum tacitus quid quisque loquatur: + sermo hominum mores et celat et indicat idem. + + (_b_) contra uerbosos noli contendere uerbis: + sermo datur cunctis, animi sapientia paucis. + + (_c_) cum te aliquis laudat, iudex tuus esse memento: + plus aliis de te quam tu tibi credere noli. + + (_d_) iudicium populi numquam contempseris unus: + ne nulli placeas, dum uis contemnere multos. + + (_e_) cum recte uiuas, ne cures uerba malorum: + arbitrii non est nostri quid quisque loquatur. + + (_f_) si uitam inspicias hominum, si denique mores, + cum culpant alios: nemo sine crimine uiuit. + +_vi_ + +_Wives and Slaves_ + + (_a_) CVM seruos fueris proprios mercatus in usus + et famulos dicas, homines tamen esse memento. + + (_b_) nil temere uxori de seruis crede querenti: + semper enim mulier quem coniux diligit odit. + + (_c_) uxoris linguam, si frugi est, ferre memento; + namque malum est non uelle pati nec carpere posse. + + (_d_) uxorem fuge ne ducas sub nomine dotis, + nec retinere uelis, si coeperit esse molesta. + + + + +REPOSIANVS + + circa 290 A.D. + + +_312. The Bridal Bower of Mars and Venus_ + + ORNAT terra nemus: nunc lotos mitis inumbrat, + nunc laurus, nunc myrtus. habent sua munera rami; + namque hic per frondis redolentia mala relucent. + uilia non illo surgebant gramina luco: + pingunt purpureos candentia lilia flores; + hic rosa cum uiolis, hic omnis gratia odorum, + hic inter uiolas coma mollis laeta hyacinthi: + dignus amore locus, cui tot sint munera rerum. + non tamen in lucis aurum, non purpura fulget: + flos lectus, flos uincla tori, substramina flores: + deliciis Veneris diues natura laborat. + texerat hic liquidos fontis non uilis arundo, + sed qua saeua puer conponat tela Cupido. + hunc solum Paphie puto lucum fecit amori: + hic Martem exspectare solet. quid Gratia cessat, + quid Charites? cur, saeue puer, non lilia nectis? + tu lectum consterne rosis, tu serta parato + et roseis crinem nodis subnecte decenter! + + + + +PENTADIVS + + circa 290 A.D. + + +_313. Narcissus_ + + HIC est ille, suis nimium qui credidit umbris, + Narcissus uero dignus amore puer. + cernis ab inriguo repetentem gramine ripas, + ut per quas periit crescere possit aquas. + + +_314. Woman_ + + CREDE ratem uentis, animum ne crede puellis; + namque est feminea tutior unda fide. + femina nulla bona est, uel, si bona contigit una, + nescio quo fato est res mala facta bona. + + + + +ANONYMOUS + + circa 290 A.D. + + +_315. Epitaph on the Actor Vitalis_ + + QVID tibi, mors, faciam, quae nulli parcere nosti, + nescia laetitiam, nescia amare iocos. + his ego praeualui toto notissimus orbi, + hinc mihi larga domus, hinc mihi census erat. + gaudebam semper; quid enim, si gaudia desint, + hic uagus ac fallax utile mundus habet? + me uiso rabidi subito cecidere furores; + ridebat summus me ueniente dolor. + non licuit quemquam curis mordacibus uri + nec rerum incerta mobilitate trahi. + uincebat cunctos praesentia nostra timores + et mecum felix quaelibet hora fuit. + motibus ac dictis (tragici quoque larua placebat) + exhilarans uariis tristia corda modis + fingebam uultus, habitus ac uerba loquentum, + ut plures uno credibile ore loqui. + ipse etiam, quem nostra oculis geminabat imago, + horruit in uultu se magis esse meo. + o quotiens imitata meo se femina gestu + uidit et erubuit totaque muta fuit! + ergo quot in nostro uiuebant corpore formae + tot mecum raptas abstulit atra dies. + quo uos iam tristi turbatus deprecor ore, + qui titulum legitis cum pietate meum: + 'o quam laetus eras, Vitalis' dicite maesti, + 'sint tibi di tali, sint tibi fata, modo.' + + + + +TIBERIANVS + + fl. A.D. 335. + + +_316. A Woodland Scene_ + + AMNIS ibat inter arua ualle fusus frigida, + luce ridens calculorum, flore pictus herbido. + caerulas superne laurus et uirecta myrtea + leniter motabat aura blandiente sibilo. + subter autem molle gramen flore adulto creuerat: + et croco solum rubebat et lucebat liliis + et nemus fragrabat omne uiolarum suspiritu. + inter ista dona ueris gemmeasque gratias + omnium regina odorum uel colorum Lucifer + auriflora praeminebat, flamma Diones, rosa. + roscidum nemus rigebat inter uda gramina: + fonte crebro murmurabant hinc et inde riuuli, + antra muscus et uirentes intus myrtus uinxerant, + qua fluenta labibunda guttis ibant lucidis. + has per umbras omnis ales plus canora quam putes + cantibus uernis strepebat et susurris dulcibus; + hic loquentis murmur amnis concinebat frondibus, + quis melos uocalis aurae musa zephyri mouerat. + sic euntem per uirecta pulcra odora et musica + ales amnis aura lucus flos et umbra iuuerat. + + +_317. Gold_ + + AVRVM, quod nigri manes, quod turbida mersant + flumina, quod duris extorsit poena metallis! + aurum, quo pretio reserantur limina Ditis, + quo Stygii regina poli Proserpina gaudet! + aurum, quod penetrat thalamos rumpitque pudorem, + qua tectus saepe inlecebra micat impius ensis! + in gremium Danaes non auro fluxit adulter + mentitus pretio faciem fuluoque ueneno? + non Polydorum hospes saeuo necat incitus auro? + altrix infelix, sub quo custode pericli + commendas natum, cui regia pignora credis? + fit tutor pueri, fit custos sanguinis aurum! + inmitis nidos coluber custodiet ante + et uitulos fetae poterunt seruare leaenae. + sic etiam ut Troiam popularet Dorica pubes + aurum causa fuit: pretium dignissima merces. + infami probro palmam conuendit adulter. + denique cernamus, quos aurum uenit in usus. + auro emitur facinus, pudor almus uenditur auro, + tum patria atque parens, leges pietasque fidesque: + omne nefas auro tegitur, fas proditur auro. + porro hoc Pactolus, porro fluat et niger Hermus! + aurum, res gladii, furor amens, ardor auarus, + te celent semper uada turbida, te uada nigra, + te tellus mersum premat infera, te sibi nasci + Tartareus cupiat Phlegethon Stygiaeque paludes! + inter liuentis pereat tibi fulgor arenas, + nec post ad superos redeat famis aurea puros! + + +_318. 'Too Adventurous Wings'_ + + ALES, dum madidis grauata pennis + udos tardius explicat uolatus, + defecta in medio repente nisu + capta est pondere depremente plumae: + cassato solito uigore pennae, + quae uitam dederant, dedere letum; + ac, quis ardua nunc tenebat alis, + isdem protinus incidit ruinae. + quid sublimia circuisse prodest? + qui celsi steterant, iacent sub imis! + exemplum capiant, nimis petendo + qui mentis tumidi uolant secundis. + + +_319. God_ + + OMNIPOTENS, annosa poli quem suspicit aetas, + quem sub millenis semper contutibus unum + nec numero quisquam poterit pensare nec aeuo, + nunc esto affatus, si quo te nomine dignum est, + seu sacer ignoto gaudes, quo maxima tellus + intremuit, sistunt rapidos uaga sidera cursus. + tu solus, tu multus item, tu primus et idem + postremus mediusque simul mundique superstes + (nam sine fine tui labentia tempora finis), + altera ab alterno spectans fera turbine certo + rerum fata rapi uitasque inuoluier aeuo + atque iterum reducis supera in conuexa referri, + scilicet ut mundo redeat quod partubus astra + perdiderint refluumque iterum per corpora fiat. + tu (siquidem fas est in temet tendere sensum + et speciem temptare sacram, qua sidera cingis + immensus longamque simul complecteris aethram) + fulgentis forsan rapida sub imagine Phoebi + flammifluum quoddam iubar es, quo cuncta coruscans + ipse uides nostrumque premis solemque diemque. + tu genus omne deum, tu rerum causa uigorque, + tu natura omnis, deus innumerabilis unus, + tu sexu plenus toto, tibi nascitur olim + sidereus mundus (genus hinc hominumque deumque), + lucens, augusto stellatus flore iuuentae. + quem (precor, aspires), qua sit ratione creatus, + quo genitus factusue modo, da nosse uolenti; + da, pater, augustas ut possim noscere causas, + mundanas olim molis quo foedere rerum + sustuleris animamque leui quo maximus olim + texueris numero, quo congrege dissimilique, + quidque id sit uegetum, quod per cita corpora uiuit. + + +_320. Peruigilium Veneris_ + + CRAS amet qui numquam amauit quique amauit cras amet! + uer nouum: uer iam canorum: uere natus orbis est! + uere concordant amores, uere nubunt alites + et nemus comam resoluit de maritis imbribus: + et recentibus uirentis ducit umbras floribus. + cras amorum copulatrix inter umbras arborum + inplicat casas uirentis de flagello myrteo, + cras Dione iura dicet fulta sublimi throno. + cras amet qui numquam amauit quique amauit cras amet! + ipsa gemmis purpurantem pingit annum floridis, + ipsa surgentis papillas de Fauoni spiritu + urget in nodos tepentis, ipsa roris lucidi, + noctis aura quem relinquit, spargit umentis aquas. + en micant lacrimae trementes de caduco pondere: + gutta praeceps orbe paruo sustinet casus suos. + en pudorem florulentae prodiderunt purpurae: + umor ille quem serenis astra rorant noctibus + mane uirgines papillas soluit umenti peplo. + ipsa iussit mane totae uirgines nubant rosae; + facta Cypridis de cruore deque Amoris osculis + deque gemmis deque flabris deque solis purpuris, + cras pudorem qui latebat ueste tectus ignea + unico marita uoto non rubebit soluere. + cras amet qui numquam amauit quique amauit cras amet! + ipsa Nymphas diua luco iussit ire myrteo: + 'ite, Nymphae, posuit arma, feriatus est Amor: + iussus est inermis ire, nudus ire iussus est, + neu quid arcu neu sagitta neu quid igne laederet.' + it puer comes puellis; nec tamen credi potest, + esse Amorem feriatum, si sagittas exuit; + sed tamen, Nymphae, cauete, quod Cupido pulcer est: + totus est in armis idem quando nudus est Amor. + cras amet qui numquam amauit quique amauit cras amet! + conpari Venus pudore mittit ante uirgines: + 'una res est quam rogamus: cede, uirgo Delia, + ut nemus sit incruentum de ferinis stragibus. + ipsa uellet te rogare, si pudicam flecteret, + ipsa uellet ut uenires, si deceret uirginem. + iam tribus choros uideres feriantis noctibus + congreges inter cateruas ire per saltus tuos + floreas inter coronas, myrteas inter casas. + nec Ceres nec Bacchus absunt nec poetarum deus. + peruiglanda tota nox est, est recinenda canticis: + regnet in siluis Dione: tu recede, Delia.' + cras amet qui numquam amauit quique amauit cras amet! + iussit Hyblaeis tribunal stare diua floribus: + praeses ipsa iura dicet, adsidebunt Gratiae. + Hybla, totos funde flores, quidquid annus adtulit; + Hybla, florum subde uestem, quantus Ennae campus est. + ruris hic erunt puellae uel puellae fontium + quaeque siluas quaeque lucos quaeque montis incolunt. + iussit omnes adsidere pueri mater alitis, + iussit at nudo puellas nil Amori credere: + cras amet qui numquam amauit quique amauit cras amet! + cras erit quom primus aether copulauit nuptias. + ut pater totum crearet uernis annum nubibus, + in sinum maritus imber fluxit almae coniugis, + unde fetus mixtus omnis aleret magno corpore. + tunc cruore de superno spumeo pontus globo + caerulas inter cateruas inter et bipedes equos + fecit undantem Dionen de marinis imbribus. + cras amet qui numquam amauit quique amauit cras amet! + ipsa uenas atque mentem permeanti spiritu + intus occultis gubernat procreatrix uiribus, + perque caelum perque terras perque pontum subditum + praeuium sui teporem seminali tramite + inbuit iussitque mundum nosse nascendi uias. + cras amet qui numquam amauit quique amauit cras amet! + ipsa Troianos penatis in Latinos transtulit, + ipsa Laurentem puellam coniugem nato dedit, + moxque Marti de sacello dat pudicam uirginem, + Romuleas ipsa fecit cum Sabinis nuptias. + unde Ramnes et Quirites atque prolem posterum + Romulo marem crearet et nepotem Caesarem; + cras amet qui numquam amauit quique amauit cras amet! + rura fecundat uoluptas, rura Venerem sentiunt; + ipse Amor puer Dionae rure natus dicitur. + hunc ager cum parturiret ipsa suscepit sinu, + ipsa florum delicatis educauit osculis. + cras amet qui numquam amauit quique amauit cras amet! + ecce iam subter genestas explicant tauri latus, + quisque tutus quo tenetur coniugali foedere: + subter umbras cum maritis ecce balantum greges. + iam loquaces ore rauco stagna cygni perstrepunt: + et canoras non tacere diua iussit alites: + adsonat Terei puella subter umbram populi, + ut putes motus amoris ore dici musico + et neges queri sororem de marito barbaro. + illa cantat: nos tacemus? quando uer ueniet meum? + quando fiam uti chelidon ut tacere desinam? + perdidi Musam tacendo nec me Phoebus respicit. + sic Amyclas cum tacerent perdidit silentium. + cras amet qui numquam amauit quique amauit cras amet! + + + + +ANONYMOUS + + circa 350 A.D.(?). + + +_321. Epitaph of a Charioteer_ + + HOC rudis aurigae requiescunt ossa sepulcro + nec tamen ignari flectere lora manu, + iam qui quadriiugos auderem scandere currus + et tamen a biiugis non remouerer equis. + inuidere meis annis crudelia fata, + fata quibus nequeas opposuisse manus. + nec mihi concessa est morituro gloria circi, + donaret lacrimas ne pia turba mihi. + ussere ardentes intus mea uiscera morbi, + uincere quos medicae non potuere manus. + sparge, precor, flores supra mea busta, uiator: + fauisti uiuo forsitan ipse mihi. + + + + +ALCIMIVS + + fl. 354 A.D. + + +_322. Vergil and Homer_ + +_i_ + + DE numero uatum si quis seponat Homerum, + proximus a primo tunc Maro primus erit. + at si post primum Maro seponatur Homerum, + longe erit a primo, quisque secundus erit. + +_ii_ + + Maeonio uati qui par aut proximus esset, + consultus Paean risit et haec cecinit; + si potuit nasci, quem tu sequereris, Homere, + nascetur, qui te possit, Homere, sequi. + + +_323. A Present from Lesbia_ + + LVX mea puniceum misit mihi Lesbia malum: + iam sordent animo cetera poma meo. + sordent uelleribus uestita cydonia canis, + sordent hirsutae munera castaneae; + nolo nuces, Amarylli, tuas nec cerea pruna: + rusticus haec Corydon munera magna putet. + horreo sanguineo male mora rubentia suco: + heu graue funesti crimen amoris habent! + missa et dente leui paulo libata placenta: + nectarea e labris dulcia liba suis: + nescio quid plus melle sapit, quod contigit ipsa + spirans Cecropium dulcis ab ore thymum. + + +_324. Eloquent Eyes_ + + O BLANDOS oculos et o facetos + et quadam propria nota loquacis! + illic et Venus et leues Amores + atque ipsa in medio sedet Voluptas. + + + + +D. MAGNVS AVSONIVS + + 310-95 A.D. + + +_325. Dedication_ + + 'CVI dono lepidum nouum libellum?' + Veronensis ait poeta quondam, + inuentoque dedit statim Nepoti. + at nos inlepidum, rudem libellum, + burras quisquilias ineptiasque, + credemus gremio cui fouendum? + inueni, trepidae silete nugae, + nec doctum minus et magis benignum, + quam quem Gallia praebuit Catullo. + hoc nullus mihi carior meorum, + quem pluris faciunt nouem sorores, + quam cunctos alios, Marone dempto. + Pacatum haut dubie, poeta, dicis. + ipse est. intrepide uolate, uersus, + et nidum in gremio fouete tuto. + hic uos diligere, hic uolet tueri: + ignoscenda teget, probata tradet: + post hunc iudicium timete nullum. + + +_326. To Tetradius: A Remonstrance_ + + O QVI uenustos uberi facundia + sales opimas, Tetradi, + cauesque, ne sit tristis et dulci carens + amara concinnatio: + qui felle carmen atque melle temperans + torpere musas non sinis, + pariterque fucas quaeque gustu ignaua sunt + et quae sapore tristia: + rudis camenas qui Suessae praeuenis + aeuoque cedis, non stilo: + cur me propinquum Santonorum moenibus + declinas, ut Lucas boues + olim resumpto praeferocis proelio + fugit iuuentus Romula? + non ut tigris te, non leonis impetu, + amore sed caro expeto. + uidere alumni gestio uoltus mei + et indole optata frui. + inuitus olim deuoraui absentiae + necessitatem pristinae, + quondam docendi munere adstrictum graui + Iculisma cum te absconderet, + et inuidebam deuio ac solo loco + opes camenarum tegi. + at nunc frequentis atque claros nec procul + cum floreas inter uiros + tibique nostras uentus auras deferat + aurisque sermo uerberet, + cur me supino pectoris fastu tumens + spernis poetam consulem, + tuique amantem teque mirantem ac tua + desiderantem carmina + oblitus alto neglegis fastidio? + plectendus exemplo tuo, + ni stabilis aeuo pectoris nostri fides + quamquam recusantis amet. + uale. ualere si uoles me, peruola + cum scrinio et musis tuis. + + +_327. A Letter to Paulinus_ + + IAMBE Parthis et Cydonum spiculis, + iambe pinnis alitum uelocior, + Padi ruentis impetu torrentior, + magna sonorae grandinis ui densior, + flammis corusci fulguris uibratior, + iam nunc per auras Persei talaribus + petasoque ditis Arcados uectus uola. + si uera fama est Hippocrene, quam pedis + pulsu citati cornipes fudit fremens, + tu fonte in ipso procreatus Pegasi, + primus duorum metra iunxisti pedum + trimetrisque Musis concinentibus nouem + caedem in draconis concitasti Delium. + fer hanc salutem praepes et uolucripes + Paulini ad usque moenia, Ebromagum loquor, + et protinus, iam si resumptis uiribus + alacri refecti corporis motu uiget, + saluere iussum mox reposce mutuum. + nihil moreris iamque, dum loquor, redi, + imitatus illum stirpis auctorem tuae, + triplici furentem qui Chimaeram incendio + superuolauit tutus igne proximo. + dic te ualere, dic saluere te iubet + amicus et uicinus et fautor tuus, + honoris auctor, altor ingeni tui. + dic et magister, dic parens, dic omnia + blanda atque sancta caritatis nomina + haueque dicto dic uale actutum et redi. + quod si rogabit, quid super scriptis nouis + maturus aeui nec rudis diiudicem, + nescire dices, sed paratum iam fore + heroicorum uersuum plenum essedum. + cui subiugabo de molarum ambagibus, + qui machinali saxa uoluunt pondere, + tripedes caballos terga ruptos uerbere, + his ut uehantur tres sodales nuntii. + fors et rogabit, quos sodalis dixeris + simul uenire: dic, 'trinodem dactylum + uidi paratum crucianti cantherio: + spondeus illi lentipes ibat comes, + paribus moratur qui locis cursum meum, + mihique similis, semper aduersus tamen, + nec par nec impar, qui trochaeus dicitur.' + haec fare cursim nec moratus peruola, + aliquid reportans interim munusculi + de largitate musici promptarii. + + +_328. To his Wife_ + + VXOR, uiuamusque ut uiximus et teneamus + nomina, quae primo sumpsimus in thalamo: + nec ferat ulla dies, ut commutemur in aeuo, + quin tibi sim iuuenis tuque puella mihi. + Nestore sim quamuis prouectior aemulaque annis + uincas Cumanam tu quoque Deiphoben, + nos ignoremus quid sit matura senectus. + scire aeui meritum, non numerare decet. + + +_329. Nemesis_ + +(From the Greek) + + ME lapidem quondam Persae aduexere, tropaeum + ut fierem bello: nunc ego sum Nemesis. + ac sicut Graecis uictoribus adsto tropaeum, + punio sic Persas uanilocos Nemesis. + + +_330. One-sided Love_ + +(From the Greek) + + HOC quod amare uocant misce aut dissolue, Cupido: + aut neutrum flammis ure uel ure duos. + + +_331. The Spartan's Shield_ + + MATER Lacaena clipeo obarmans filium + 'cum hoc', inquit, 'aut in hoc redi.' + + +_332. In Commendation of his Book_ + + EST quod mane legas, est et quod uespere. laetis + seria miscuimus, temperie ut placeant. + non unus uitae color est nec carminis unus + lector: habet tempus pagina quaeque suum. + hoc mitrata Venus probat, hoc galeata Minerua, + Stoicus has partis, has Epicurus amat. + salua mihi ueterum maneat dum regula morum, + plaudat permissis sobria Musa iocis. + + +_333. To his Book_ + + SI tineas cariemque pati te, charta, necesse est, + incipe uersiculis ante perire meis. + 'malo,' inquis, 'tineis.' sapis, aerumnose libelle, + perfungi mauis quod leuiore malo. + ast ego damnosae nolo otia perdere Musae, + iacturam somni quae parit atque olei. + 'utilius dormire fuit quam perdere somnum + atque oleum.' bene ais: causa sed ista mihi est, + irascor Proculo, cuius facundia tanta est + quantus honos. scripsit plurima quae cohibet. + hunc studeo ulcisci: et prompta est propria ultio uati. + qui sua non edit carmina, nostra legat. + huius in arbitrio est, seu te iuuenescere cedro + seu iubeat duris uermibus esse cibum. + huic ego, quod nobis superest ignobilis oti, + deputo, siue legat quae dabo siue tegat. + + +_334. Myro's Heifer_ + + BVCVLA sum caelo genitoris facta Myronis + aerea: nec factam me puto sed genitam. + sic me taurus init, sic proxima bucula mugit, + sic uitulus sitiens ubera nostra petit. + miraris quod fallo gregem? gregis ipse magister + inter pascentis me numerare solet. + + +_335. A Picture of Echo_ + + VANE, quid affectas faciem mihi ponere, pictor, + ignotamque oculis sollicitare deam? + aëris et linguae sum filia, mater inanis + indicii, uocem quae sine mente gero. + extremos pereunte modos a fine reducens + ludificata sequor uerba aliena meis. + auribus in uestris habito penetrabilis echo: + me si uis similem pingere, pinge sonum. + + +_336. The Ideal Mistress_ + + SIT mihi talis arnica uelim, + iurgia quae temere incipiat + nec studeat quasi casta loqui, + pulcra, procax, petulante manu, + uerbera quae ferat et regerat + caesaque ad oscula confugiat. + nam nisi moribus his fuerit, + casta modesta pudenter agens, + dicere abominor, uxor erit. + + +_337. Narcissus_ + + FVRITIS, procaces Naides, + amore saeuo et irrito: + ephebus iste flos erit. + + +_338. Dedication of a Mirror_ + + LAIS anus Veneri speculum dico: dignum habeat se + aeterna aeternum forma ministerium. + at mihi nullus in hoc usus, quia cernere talem + qualis sum nolo, qualis eram nequeo. + + +_339. The Graves of a Household_ + +_i_ + +_His Wife_ + + HACTENVS ut caros, ita iusto funere fletos + functa piis cecinit nenia nostra modis. + nunc, dolor atque cruces nec contrectabile fulmen, + coniugis ereptae mors memoranda mihi. + nobilis a proauis et origine clara senatus, + moribus usque bonis clara Sabina magis, + te iuuenis primis luxi deceptus in annis + perque nouem caelebs te fleo olympiadas. + nec licet obductum senio sopire dolorem: + semper crudescit nam mihi poena recens. + admittunt alii solacia temporis aegri: + haec grauiora facit uulnera longa dies. + torqueo deceptos ego uita caelibe canos, + quoque magis solus, hoc mage maestus ago. + uolnus alit, quod muta domus silet et torus alget, + quod mala non cuiquam, non bona participo. + maereo, si coniunx alii bona, maereo contra, + si mala: ad exemplum tu mihi semper ades. + tu mihi crux ab utraque uenis, siue est mala, quod tu + dissimilis fueris, seu bona, quod similis. + non ego opes cassas et inania gaudia plango, + sed iuuenis iuueni quod mihi rapta uiro: + laeta, pudica, grauis, genus inclita et inclita forma, + o dolor atque decus coniugis Ausonii; + quae modo septenos quater inpletura Decembris, + liquisti natos, pignora nostra, duos. + illa fauore dei, sicut tua uota fuerunt, + florent, optatis accumulata bonis. + et precor ut uigeant tandemque superstite utroque + nuntiet hoc cineri nostra fauilla tuo. + +_ii_ + +_His Father-in-law_ + + Desinite, o ueteres, Calpurnia nomina, Frugi + ut proprium hoc uestrae gentis habere decus: + nec solus semper censor Cato nec sibi solus + iustus Aristides his placeant titulis. + nam sapiens quicumque fuit uerumque fidemque + qui coluit, comitem se tibi, Censor, agat. + tu grauis et comis cum iustitiaque remissus, + austeris doctus iungere temperiem. + tu non adscito tibi me nec sanguine iuncto + optasti nostras consociare domos. + nempe aliqua in nobis morum simulacra tuorum + effigies nostri praebuit ingenii: + aut iam Fortunae sic se uertigo rotabat, + ut pondus fatis tam bona uota darent. + si quid apud manis sentis, fouet hoc tibi mentem, + quod fieri optaras, id uoluisse deum. + +_iii_ + +_His Aunt_ + + Et amita Veneria properiter obiit, + cui breuia melea modifica recino: + cinis ita placidulus adoperiat eam + locaque tacita celeripes Erebi adeat. + + +_340. An Epitaph for his Father_ + + NOMEN ego Ausonius, non ultimus arte medendi + et, mea si nosses tempora, primus eram. + uicinas urbis colui patriaque domoque, + Vasates patria, sed lare Burdigalam. + curia me duplex et uterque senatus habebat + muneris exsortem, nomine participem. + non opulens nec egens, parcus sine sordibus egi: + uictum habitum mores semper inempta habui. + sermone inpromptus Latio, uerum Attica lingua + suffecit culti uocibus eloquii. + optuli opem cunctis poscentibus artis inemptae + officiumque meum cum pietate fuit. + iudicium de me studui praestare bonorum: + ipse mihi numquam, iudice me, placui. + officia in multos diuerso debita cultu + personis meritis tempore distribui. + litibus abstinui: non auxi, non minui rem: + indice me nullus, set neque teste perit. + inuidi numquam: cupere atque ambire refugi: + iurare aut falsum dicere par habui. + factio me sibi non, non coniuratio iunxit: + sincero colui foedere amicitias. + felicem sciui, non qui quod uellet haberet, + set qui per fatum non data non cuperet. + non occursator, non garrulus, obuia cernens + ualuis et uelo condita non adii. + famam, quae posset uitam lacerare bonorum, + non finxi et, ueram si scieram, tacui. + ira procul, spes uana procul, procul anxia cura + inque bonis hominum gaudia falsa procul. + uitati coetus eiuratique tumultus + et semper fictae principum amicitiae. + deliquisse nihil numquam laudem esse putaui + atque bonos mores legibus antetuli. + irasci promptus properaui condere motum + atque mihi poenas pro leuitate dedi. + coniugium per lustra nouem sine crimine concors + unum habui: natos quattuor edidimus. + prima obiit lactans: at qui fuit ultimus aeui, + pubertate rudi non rudis interiit. + maximus ad summum columen peruenit honorum, + praefectus Gallis et Libyae et Latio, + tranquillus, clemens, oculis uoce ore serenus, + in genitore suo mente animoque pater. + huius ego et natum et generum pro consule uidi: + consul ut ipse foret, spes mihi certa fuit. + matronale decus possedit filia, cuius + egregia et nuptae laus erat et uiduae. + quae nati generique et progeneri simul omnium + multiplici inlustris uidit honore domos. + ipse nec affectans nec detrectator honorum + praefectus magni nuncupor Illyrici. + haec me fortunae larga indulgentia suasit + numine adorato uitae obitum petere, + ne fortunatae spatium inuiolabile uitae + fatali morsu stringeret ulla dies. + optinui auditaeque preces: spem uota timorem + sopitus placido fine relinquo aliis. + inter maerentis, sed non ego maestus, amicos + dispositis iacui funeris arbitriis. + nonaginta annos, baculo sine, corpore toto + exegi, cunctis integer officiis. + haec quicumque leges, non aspernabere fari: + talis uita tibi qualia uota mihi. + + +_341. In Memory of his Teacher, Nepotianus_ + + FACETE, comis, animo iuuenali senex, + cui felle nullo, melle multo mens madens + aeuum per omne nil amarum miscuit, + medulla nostri, Nepotiane, pectoris: + tam seriorum quam iocorum particeps, + taciturne, Amyclas ut silendo uiceris, + te fabulantem non Vlixes linqueret, + liquit canentis qui melodas uirgines: + probe et pudice, parce, frugi, abstemie: + facunde, nulli rhetorum cedens stilo, + et disputator ad Cleanthen stoicus, + Scaurum Probumque corde callens intimo + et Epirote Cinea memor magis: + sodalis et conuictor, hospes iugiter, + parum quod hospes, mentis agitator meae. + consilia nullus mente tam pura dedit + uel altiore conditu texit data. + honore gesti praesidatus inclitus, + decies nouenas functus annorum uices, + duos relinquens liberos, mortem oppetis, + dolore multo quam tuorum tam meo. + + +_342. Epitaphs of Heroes_ + +_i_ + +_Menelaus_ + + FELIX o Menelae, deum cui debita sedes + decretumque piis manibus Elysium, + Tyndareo dilecte gener, dilecte Tonanti, + coniugii uindex, ultor adulterii, + aeterno pollens aeuo aeternaque iuuenta + nec leti passus tempora nec senii. + +_ii_ + +_Deiphobus_ + + PRODITVS ad poenam sceleratae fraude Lacaenae + et deformato corpore Deiphobus + non habeo tumulum, nisi quem mihi uoce uocantis + et pius Aeneas et Maro conposuit. + + +_343. In Tumulo Hominis Felicis_ + + SPARGE mero cineres bene olentis et unguine nardi, + hospes, et adde rosis balsama puniceis. + perpetuum mihi uer agit inlacrimabilis urna + et commutaui saecula, non obii. + nulla mihi ueteris perierunt gaudia uitae, + seu meminisse putes omnia siue nihil. + + +_344. To his Villa_ + + SALVE, herediolum, maiorum regna meorum, + quod proauus, quod auus, quod pater excoluit, + quod mihi iam senior properata morte reliquit: + eheu nolueram tam cito posse frui! + iusta quidem series patri succedere, uerum + esse simul dominos gratior ordo piis. + nunc labor et curae mea sunt: sola ante uoluptas + partibus in nostris, cetera patris erant. + paruum herediolum, fateor: set nulla fuit res + parua umquam aequanimis, adde etiam unanimis. + ex animo rem stare aequo puto, non animum ex re. + cuncta cupit Croesus, Diogenes nihilum. + spargit Aristippus mediis in Syrtibus aurum: + aurea non satis est Lydia tota Midae. + cui nullus finis cupiendi, est nullus habendi. + ille opibus modus est, quem statuas animo. + uerum ager iste meus quantus sit, nosce: etiam me + noueris et noris te quoque, si potis es, + quamquam difficile est se noscere: {gnôthi seauton} + quam propere legimus tam cito neclegimus. + agri his centum colo iugera, uinea centum + iugeribus colitur prataque dimidio. + silua supra duplum, quam prata et uinea et aruum. + cultor agri nobis nec superest nec abest. + fons propter puteusque breuis, tum purus et amnis: + nauiger hic refluus me uehit ac reuehit. + conduntur fructus geminum mihi semper in annum. + cui non longa penus, huic quoque prompta fames. + haec mihi nec procul urbe sita est nec prorsus ad urbem, + ne patiar turbas utque bonis potiar. + et quotiens mutare locum fastidia cogunt, + transeo et alternis rure uel urbe fruor. + + +_345. The Martyrdom of Cupid_ + +_A Dream of Fair Women_ + + AËRIS in campis, memorat quos musa Maronis, + myrteus amentis ubi lucus opacat amantis, + orgia ducebant heroides et sua quaeque, + ut quondam occiderant, leti argumenta gerebant, + errantes silua in magna et sub luce maligna + inter harundineasque comas grauidumque papauer + et tacitos sine labe lacus, sine murmure riuos. + quorum per ripas nebuloso lumine marcent + fleti, olim regum et puerorum nomina, flores: + mirator Narcissus et Oebalides Hyacinthus + et Crocus auricomans et murice pictus Adonis + et tragico scriptus gemitu Salaminius Aeas. + omnia quae lacrimis et amoribus anxia maestis + rursus in amissum reuocant heroidas aeuum. + exercent memores obita iam morte dolores. + fulmineos Semele decepta puerpera partus + deflet et ambustas lacerans per inania cunas + uentilat ignauum simulati fulguris ignem. + irrita dona querens, sexu gauisa uirili + maeret in antiquam Caenis reuocata figuram. + uulnera siccat adhuc Procris Cephalique cruentam + diligit et percussa manum. fert fumida testae + lumina Sestiaca praeceps de turre puella. + et de nimboso saltum Leucate minatur + mascula Lesbiacis Sappho peritura sagittis. + Harmoniae in cultu se Eriphyle maesta recenset, + infelix nato nec fortunata marito. + tota quoque aëriae Minoia fabula Cretae + picturarum instar tenui sub imagine uibrat. + Pasiphae niuei sequitur uestigia tauri. + licia fert glomerata manu deserta Ariadne. + respicit abiectas desperans Phaedra tabellas. + haec laqueum gerit, haec uanae simulacra coronae: + Daedaliae pudet hanc latebras subiisse iuuencae. + praereptas queritur per inania gaudia noctis + Laudamia duas, uiui functique mariti. + parte truces alia strictis mucronibus omnes + et Thisbe et Canace et Sidonis horret Elissa. + coniugis haec, haec patris et haec gerit hospitis ensem. + errat et ipsa, olim qualis per Latmia saxa + Endymioneos solita affectare sopores + cum face et astrigero diademate Luna bicornis. + centum aliae ueterum recolentes uulnera amorum + dulcibus et maestis refouent tormenta querellis. + quas inter medias furuae caliginis umbram + dispulit inconsultus Amor stridentibus alis. + agnouere omnes puerum memorique recursu + communem sensere reum, quamquam umida circum + nubila et auratis fulgentia cingula bullis + et pharetram et rutilae fuscarent lampados ignem: + agnoscunt tamen et uanum uibrare uigorem + occipiunt hostemque unum loca non sua nactum, + cum pigros ageret densa sub nocte uolatus, + facta nube premunt. trepidantem et cassa parantem + suffugia in coetum mediae traxere cateruae. + eligitur maesto myrtus notissima luco, + inuidiosa deum poenis. cruciauerat illic + spreta olim memorem Veneris Proserpina Adonim. + huius in excelso suspensum stipite Amorem + deuinctum post terga manus substrictaque plantis + uincula maerentem nullo moderamine poenae + afficiunt. reus est sine crimine, iudice nullo + accusatur Amor. se quisque absoluere gestit, + transferat ut proprias aliena in crimina culpas. + cunctae exprobrantes tolerati insignia leti + expediunt: haec arma putant, haec ultio dulcis, + ut quo quaeque perit studeat punire dolore. + haec laqueum tenet, haec speciem mucronis inanem + ingerit, illa cauos amnis rupemque fragosam + insanique metum pelagi et sine fluctibus aequor. + nonnullae flammas quatiunt trepidaeque minantur + stridentis nullo igne facis. rescindit adultum + Myrrha uterum lacrimis lucentibus inque pauentem + gemmea fletiferi iaculatur sucina trunci. + ipsa etiam simili genetrix obnoxia culpae + alma Venus tantos penetrat secura tumultus. + nec circumuento properans suffragia nato + terrorem ingeminat stimulisque accendit amaris + ancipites furias natique in crimina confert + dedecus ipsa suum, quod uincula caeca mariti + deprenso Mauorte tulit, quod pube pudenda + Hellespontiaci ridetur forma Priapi, + quod crudelis Eryx, quod semiuir Hermaphroditus. + nec satis in uerbis. roseo Venus aurea serto + maerentem pulsat puerum et grauiora pauentem. + olli purpureum mulcato corpore rorem + sutilis expressit crebro rosa uerbere, quae iam + tincta prius traxit rutilum magis ignea fucum. + inde truces cecidere minae uindictaque maior + crimine uisa suo, Venerem factura nocentem. + ipsae intercedunt heroides et sua quaeque + funera crudeli malunt adscribere fato. + tum gratis pia mater agit cessisse dolentis + et condonatas puero dimittere culpas. + talia nocturnis olim simulacra figuris + exercent trepidam casso terrore quietem. + quae postquam multa perpessus nocte Cupido + effugit, pulsa tandem caligine somni + euolat ad superos portaque euadit eburna. + + +_346. Valedictory_ + + SET damnosa nimis panditur area. + fac campum replices, Musa, papyrium. + ec iam fissipedis per calami uias + grassetur Gnidiae sulcus harundinis, + pingens aridulae subdita paginae + Cadmi filiolis atricoloribus. + aut cunctis pariter uersibus oblinat + furuam lacticolor sphongia sepiam. + parcamus uitio Dumnitonae domus, + ne sit charta mihi carior ostreis. + + + + +MODESTINVS + + circa 350 A.D. + + +_347. Another Martyrdom of Cupid_ + + FORTE iacebat Amor uictus puer alite somno + myrti inter frutices pallentis roris in herba. + hunc procul emissae tenebrosa Ditis ab aula + circueunt animae, saeua face quas cruciarat. + 'ecce meus uenator', ait 'hunc' Phaedra 'ligemus!' + crudelis 'crinem' clamabat Scylla 'metamus!' + Colchis et orba Procne 'numerosa caede necemus!' + Didon et Canace 'saeuo gladio perimamus!' + Myrrha 'meis ramis', Euhadneque 'igne crememus!' + 'hunc' Arethusa inquit Byblisque 'in fonte necemus!' + ast Amor euigilans dixit 'mea pinna, uolemus'. + + + + +PSEVDO-AVSONIVS + + 350-400(?) A.D. + + +_348. 'Gather ye Rosebuds'_ + + VER erat et blando mordentia frigora sensu + spirabat croceo mane reuecta dies: + strictior Eoos praecesserat aura iugalis + aestiferum suadens anticipare diem. + errabam riguis per quadrua compita in hortis + maturo cupiens me uegetare die. + uidi concretas per gramina flexa pruinas + pendere aut holerum stare cacuminibus. + uidi Paestano gaudere rosaria cultu + exoriente nouo roscida Lucifero. + rara pruinosis canebat gemma frutetis + ad primi radios interitura die. + ambigeres raperetne rosis Aurora ruborem + an daret et flores tingeret orta dies. + ros unus, color unus et unum mane duorum: + sideris et floris nam domina una Venus. + forsan et unus odor: sed celsior ille per auras + difflatur, spirat proximus iste magis. + communis Paphie dea sideris et dea floris + praecipit unius muricis esse habitum. + momentum intererat, quo se nascentia florum + germina conparibus diuiderent spatiis. + haec uiret angusto foliorum tecta galero, + hanc tenui folio purpura rubra notat, + haec aperit primi fastigia celsa obelisci + mucronem absoluens purpurei capitis. + uertice collectos illa exsinuabat amictus + iam meditans foliis se numerare suis: + nec mora: ridentis calathi patefecit honorem + prodens inclusi semina densa croci. + ac modo quae toto rutilauerat igne comarum + pallida conlapsis deseritur foliis. + mirabar celerem fugitiua aetate rapinam + et dum nascuntur consenuisse rosas: + ecce et defluxit rutili coma punica floris, + dum loquor, et tellus tecta rubore micat. + tot species tantosque ortus uariosque nouatus + una dies aperit, conficit una dies. + conquerimur, Natura, breuis quod gratia talis: + ostentata oculis ilico dona rapis. + quam longa una dies, aetas tam longa rosarum, + quas pubescentis iuncta senecta premit. + quam modo nascentem rutilus conspexit Eous, + hanc rediens sero uespere uidit anum. + sed bene, quod paucis licet interitura diebus + succedens aeuum prorogat ipsa suum. + collige, uirgo, rosas, dum flos nouus et noua pubes, + et memor esto aeuum sic properare tuum. + + +_349. For a Statue of Dido_ + + ILLA ego sum Dido, uultu quem conspicis, hospes, + assimilata modis pulcraque mirificis. + talis eram, sed non Maro quam mihi finxit erat mens + uita nec incestis laesa cupidinibus. + namque nec Aeneas uidit me Troïus umquam + nec Libyam aduenit classibus Iliacis, + sed furias fugiens atque arma procacis Hiarbae + seruaui, fateor, morte pudicitiam, + pectore transfixo, castus quod perculit ensis, + non furor aut laeso crudus amore dolor. + sic cecidisse iuuat: uixi sine uulnere famae, + ulta uirum positis moenibus oppetii. + inuida, cur in me stimulasti, Musa, Maronem, + fingeret ut nostrae damna pudicitiae? + uos magis historicis, lectores, credite de me + quam qui furta deum concubitusque canunt + falsidici uates, temerant qui carmine uerum + humanisque deos assimilant uitiis. + + +_350. A Pretty Boy_ + + DVM dubitat natura marem faceretne puellam, + factus es, o pulcher, paene puella, puer. + + +_351. Galla_ + + VADO, sed sine me, quia te sine, nec nisi tecum + totus ero, pars cum sim altera, Galla, tui. + uado tamen, sed dimidius, uado minor ipso + dimidio nec me iam locus unus habet: + nam tecum fere totus ero, quocumque recedam + pars ueniet mecum quantulacumque mei. + separor unus ego, sed partem sumo minorem + ipse mei, tecum pars mea maior abit. + si redeam, tibi totus ero: pars nulla uacabit, + quae mox non redeat in tua iura. uale. + + + + +AVIENVS + + fl. 380 A.D. + + +_352. Prologue to the Aratea_ + + CARMINIS incentor mihi Iuppiter! auspice terras + linquo Ioue et celsam reserat dux Iuppiter aethram. + imus in astra Iouis monitu, Iouis omine caelum + et Iouis imperio mortalibus aethera pando. + Hic statio, hic sedes primi patris. iste paterni + principium motus, uis fulminis iste corusci, + uita elementorum, mundi calor, aetheris ignis + astrorumque uigor, perpes substantia lucis + et numerus celsi modulaminis. hic tener aer + materiaeque grauis concretio, sucus ab alto + corporibus caelo, cunctarum alimonia rerum, + flos et flamma animae. qui discurrente meatu + mentis primigenae penetralia dura resoluens + impleuit largo uenas operatus amore, + ordinis ut proprii foedus daret. iste calorem, + quo digesta capax solidaret semina mundus, + inseruit. rite hunc primum, medium adque secundum + uox secreta canit sibi, nam permixtus utrimque + et fultus sese geminum latus unus et idem est, + auctor agendorum propriique patrator amoris + et mundi uere factus pater. hic chaos altum + lumine perrupit, tenebrarum hic uincula primus + soluit et ipse parens rerum fluitantia fixit. + hic dispersa locis statuit primordia iustis, + hic digestorum speciem dedit, iste colorem + inposuit rebus sexuque inmixtus utroque + adque aeui pariter gemini, simul omnia lustrans, + sufficit alterno res semine. rerum opifex hic, + hic altor rerum, rex mundi, celsa potestas + aetheris adque Erebi, pigra inclinatio nodi, + insociabilium discretio iusta deorum. + cuius et extremum tellus opus, ignea cuius + lumina sunt late sol et soror: ille diei + tendat ut infusi rutilum iubar, altera noctis + ut face flammanti tenebrosos rumpat amictus, + ne desit genitis pater ullo in tempore rebus. + istius ille anni pulcer chorus, alta ut hebescat + terra gelu, uer ut blandis adrideat auris, + puluerulenta siti tellurem ut torreat aestas + et grauis autumni redeat fetura parentis. + hoc duce per tumidi ferimur freta gurgitis, isto + praeceptore solum grauibus uersamus aratris. + iste modum statuit signis, hic rebus honorem + infundit, tenebris hic interlabitur aethrae, + uiscera et aetherios animans genitabilis artus. + denique ne longum marcentia corda iacerent + mundanique ortus mens inmemor omnia sensim + uilia conciperet neque se subduceret umquam + fontis in aeterni primordia, quo uelut amnis, + quem festina citis urget natura fluentis, + lapsu continuo ruiturae in corpora nostra + prorumpunt animae seriemque per aethera nectunt: + hic primum Cnidii radium senis intulit astris + mortalemque loqui docuit conuexa deorum, + cur Hyperionios nepa circumflecteret ignis, + autumni reditu cur sub gelido Capricorno + bruma pruinosi iuga tristia solueret anni, + cur spatium lucis, madidae cur tempora noctis + Libra celerque Aries demenso pondere Olympi + aequarent, qua parte polus sublimior alto + cardine caeruleas Thetidis non tangeret undas, + quis polus umbrifero lateat decliuis in axe + et uaga palanti cur signa errore ferantur. + quae rursum ingenio numerisque Solensibus idem + Iuppiter efferri melius dedit, incola Tauri + musa ut Cecropios raperetur et Aonas agros. + Me quoque nunc similis stimulat furor edere uersu + tempora, cum duris uersare ligonibus arua + conueniat, cum ueliuolo dare carbasa ponto + et cum uiticomo crinem tondere Lyaeo. + o mihi nota adyti iam numina Parnasei! + o per multa operum mea semper cura Camenae! + iam placet in superum uisus sustollere caelum + adque oculis reserare uiam per sidera. maior, + maior agit mentem solito deus, ampla patescit + Cirra mihi et totis se Helicon inspirat ab antris. + + + + +ANONYMOUS + + 384 A.D. + + +_353. Epitaph of M. Vettius Agorius Praetextatus and Paulina his Wife_ + + SPLENDOR parentum nil mihi maius dedit, + quam quod marito digna iam tum uisa sum. + sed lumen omne uel decus nomen uiri, + Agori, superbo qui creatus germine + patriam, senatum coniugemque inluminas + probitate mentis, moribus, studiis simul, + uirtutis apicem quis supremum nanctus es. + tu namque quidquid lingua utraque est proditum + cura soforum, porta quis caeli patet, + uel quae periti condidere carmina + uel quae solutis uocibus sunt edita, + meliora reddis quam legendo sumpseras. + sed ista parua: tu pius mystes sacris + teletis reperta mentis arcano premis + diuumque numen multiplex doctus colis, + sociam benigne coniugem nectens sacris + hominum deumque consciam ac fidam tibi. + quid nunc honores aut potestates loquar + hominumque uotis adpetita gaudia? + quae tu caduca ac parua semper autumans + diuum sacerdos infulis celsus clues. + tu me, marite, disciplinarum bono + puram ac pudicam sorte mortis eximens + in templa ducis ac famulam diuis dicas. + te teste cunctis imbuor mysteriis, + tu Dindymenes Atteosque antistitem + teletis honoras taureis consors pius. + Hecates ministram trina secreta edoces + Cererisque Graiae tu sacris dignam paras. + te propter omnes me beatam, me piam + celebrant, quod ipse me bonam disseminas, + totum per orbem ignota noscor omnibus. + nam te marito cur placere non queam? + exempla de me Romulae matres petunt + subolemque pulcram, si tuae similis, putant. + optant probantque nunc uiri nunc feminae + quae tu magister indidisti insignia. + his nunc ademptis maesta coniunx maceror, + felix, maritum si superstitem mihi + diui dedissent, sed tamen felix, tua + quia sum fuique postque mortem mox ero. + + 'Paulina nostri pectoris consortio, + fomes pudoris, castitatis uinculum + amorque purus et fides caelo sata, + arcana mentis cui reclusa credidi, + munus deorum qui maritalem torum + nectunt amicis et pudicis nexibus, + pietate matris, coniugali gratia, + nexu sororis, filiae modestia + et quanta amicis iungimur fiducia, + aetatis usu, consecrandi foedere, + iugi fideli simplici concordia + iuuans maritum, diligens ornans colens; + Paulina ueri et castitatis conscia, + dicata templis atque amica numinum, + sibi maritum praeferens, Romam uiro, + pudens fidelis pura mente et corpore, + benigna cunctis, utilis penatibus...' + + + + +ASMENIVS + + circa 400 A.D. + + +_354. Thoughts in a Garden_ + + ADESTE Musae, maximi proles Iouis, + laudem feracis praedicemus hortuli. + hortus salubris corpori praebet cibos + uariosque fructus saepe cultori refert, + holus suaue, multiplex herbae genus, + uuas nitentis atque fetus arborum. + non defit hortis et uoluptas maxima + multisque mixta commodis iocunditas. + aquae strepentis uitreus lambit liquor + sulcoque ductus irrigat riuus sata. + flores nitescunt discolore germine + pinguntque terram gemmeis honoribus. + apes susurro murmurant gratae leui, + cum summa florum uel nouos rores legunt. + fecunda uitis coniuges ulmos grauat + textasue inumbrat pampinis harundines. + opaca praebent arbores umbracula + prohibentque densis feruidum solem comis. + aues canorae garrulos fundunt sonos + et semper auris cantibus mulcent suis. + oblectat hortus, auocat pascit tenet + animoque maesto demit angores grauis; + membris uigorem reddit et uisus capit, + refert labori pleniorem gratiam, + tribuit colenti multiforme gaudium. + + + + +THE ASMENIDAE + + +_I_ + +ASCLEPIADIVS + + circa 400 A.D. + + +_355. Fortune_ + + O FORTVNA potens, at nimium leuis, + tantum iuris atrox quae tibi uindicas, + euertisque bonos, erigis improbos, + nec seruare potes muneribus fidem. + Fortuna immeritos auget honoribus, + Fortuna innocuos cladibus afficit. + iustos illa uiros pauperie grauat, + indignos eadem diuitiis beat. + haec aufert iuuenes ac retinet senes, + iniusto arbitrio tempora diuidens. + quod dignis adimit, traicit ad inpios. + nec discrimen habet rectaue iudicat: + inconstans fragilis perfida lubrica + nec quos clarificat perpetuo fouet, + nec quos deseruit perpetuo premit. + + +_II_ + +PALLADIVS + + +_356. Orpheus_ + + THREICIVS quondam uates fide creditur canora + mouisse sensus tristium ferarum + atque amnis tenuisse uagos, sed et alites uolantis, + et surda cantu concitasse saxa, + suauisonaeque modos testudinis arbores secutae + umbram feruntur praebuisse uati. + scilicet haud potuit, quae sunt sine, permouere, sensu + (finxere docti fabulam poetae), + sed placidis hominum dictis fera corda mitigauit + doctaque uitam uoce temperauit; + iustitiam docuit, coetu uaga congregauit uno, + moresque agrestis expoliuit Orpheus. + + +_III_ + + +_357. Vergil Distichs_ + +_(a) Palladius._ + + CONDITVS hic ego sum, cuius modo rustica Musa + per siluas, per rus uenit ad arma uirum. + +_(b) Vomanius._ + + A siluis ad agros, ab agris ad proelia uenit + Musa Maroneo nobilis ingenio. + +_(c) Maximinus._ + + Carminibus pecudes et rus et bella canendo + nomen inexstinctum Vergilius merui. + + +_IV_ + + +_358. Vergil Quatrains_ + +_(a) Asclepiadius._ + + SICANIVS uates siluis, Ascraeus in aruis, + Maeonius bellis ipse poeta fui. + Mantua se uita praeclari iactat alumni, + Parthenope famam morte Maronis habet. + +_(b) Vitalis._ + + Prima mihi Musa est sub fagi Tityrus umbra. + ad mea nauus humum iussa colonus arat. + proeliaque expertos cecini Troiana Latinos; + perque meos cineres inclita Parthenope. + +_(c) Euphorbius._ + + Romuleum Sicula qui fingit carmen auena + ruricolasque docet qua ratione serant, + quique Latinorum memorat fera bella Phrygumque, + hic cubat, hic meruit perpetuam requiem. + + + + +ANONYMOUS + + circa 400 A.D.(?). + + +_359. Carpe Diem_ + + CONVIVAE, tetricas hodie secludite curas, + ne maculent niueum nubila corda diem: + omnia sollicitae uertantur murmura mentis, + ut uacet indomitum pectus amicitiae. + non semper gaudere licet: fugit hora, iocemur: + difficile est fatis subripuisse diem. + + +_360. Epithalamium_ + + ITE, uerecundo coniungite foedera lecto + atque Cupidineos discite ferre iocos; + alliget amplexus tenerorum mater Amorum, + quae regit Idalium, quae Cnidon alma regit, + concordisque tegens cum maiestate benigna + constituat, patres et cito reddat auos. + + +_361. The Grave of Nymphius_ + + NYMPHIVS aeterno deuinctus membra sopore + hic situs est, caelo mens pia perfruitur. + mens uidet astra, quies tumuli conplectitur artus, + calcauit tristis sancta fides tenebras. + te tua pro meritis uirtutis ad astra uehebat + intuleratque alto debita fama polo. + immortalis eris, nam multa laude uigebit + uiuax uenturos gloria per populos. + te coluit proprium prouincia cuncta parentem, + optabant uitam publica uota tuam. + exseruere tuo quondam data munera sumptu + plaudentis populi gaudia per cuneos. + concilium procerum per te patria alma uocauit + seque tuo duxit sanctius ore loqui. + publicus orbatas modo luctus conficit urbis + confusique sedent, anxia turba, patres, + ut capite erepto torpentia membra rigescunt, + ut grex amisso principe maeret iners. + parua tibi, coniunx, magni solaria luctus + hunc tumuli titulum maesta Serena dicat. + haec indiuidui semper comes addita fulcri + unanimam tibi se lustra per octo dedit. + dulcis uita fuit tecum: comes anxia lucem + aeternam sperans hanc cupit esse breuem. + + +_362. Roses and Thorns_ + + QVIS deus hoc medium uallauit uepribus aurum, + iussit et inclusam sentibus esse rosam? + aspicite ut magni coeant in foedus amantes: + Martem spina refert, flos Veneris speculum est. + quid tibi cum magnis, puer, est, lasciue, sagittis? + hoc melius telo pungere corda potes! + nec flammas quaeras, sit ut alti pectoris ignis, + set tibi tormentum praebeat ista facis. + pallens herba rubet: color est hic semper amantum; + tam fugitiua rosa est quam fugitiuus amor + nam quod floricomis gaudet lasciua metallis, + aurum significat uilius esse rosa. + + + + +SVLPICIVS LVPERCVS SERVASIVS IVNIOR + + circa 400 A.D. (?). + + +_363. The Work of Time_ + + OMNE quod Natura parens creauit, + quamlibet firmum uideas, labascit: + tempore ac longo fragile et caducum + soluitur usu. + amnis insueta solet ire ualle. + mutat et rectos uia certa cursus, + rupta cum cedit male pertinaci + ripa fluento. + decidens scabrum cauat unda tofum, + ferreus uomis tenuatur agris, + splendet adtrito digitos honorans + anulus auro. + + +_364. On Avarice_ + + HEV misera in nimios hominum petulantia census! + caecus inutilium quo ruit ardor opum, + auri dira fames et non expleta libido, + ferali pretio uendat ut omne nefas? + sic latebras Eriphyla uiri patefecit, ubi aurum + accepit, turpis materiam sceleris; + sic quondam Acrisiae in gremium per claustra puellae + corruptore auro fluxit adulterium. + o quam mendose uotum insaturabile habendi + imbuit infami pectora nostra malo! + quamlibet immenso diues uigil incubet auro, + aestuat augendae dira cupido rei. + heu mala paupertas numquam locupletis auari. + dum struere inmodice quod tenet optat, eget. + quis metus huic legum quaeue est reuerentia ueri? + crescentis nummi si mage cura subest, + cognatorum animas promptum est fratrumque cruorem + fundier: affectus uincit auara fames. + diuitis est semper fragilis male quaerere gazas: + nulla huic in lucro cura pudoris erit. + istud templorum damno excidioque requirit; + hoc caelo iubeas ut petat: inde petet. + mirum ni pulcras artis Romana iuuentus + discat et egregio sudet in eloquio, + ut post iurisonae famosa stipendia linguae + barbaricae ingeniis anteferantur opes? + set tamen ex cultu adpetitur spes grata nepotum? + saltim istud nostri forsan honoris habent? + at qui sunt, quos propter honestum rumpere foedus + audeat inlicite pallida auaritia? + Romani sermonis egent, ridendaque uerba + frangit ad horrificos turbida lingua sonos. + ambusti torris species exesaque saeclo: + rapta putes priscis corpora de tumulis! + perplexi crines, frons improba, tempora pressa, + exstantes malae deficiente gena, + simantur uietae pando sinuamine nares, + territat os nudum caesaque labra tument. + defossum in uentrem propulso pondere tergum + frangitur et uacuo crure tument genua. + discolor in manibus species, ac turpius illud, + quod cutis obscure pallet in inuidiam. + + + + +CLAVDIVS CLAVDIANVS + + fl. 400 A.D. + + +_365. An Eagle of Roman Song_ + + PARVOS non aquilis fas est educere fetus + ante fidem solis iudiciumque poli. + nam pater, excusso saluit cum tegmine proles + ouaque maternus rupit hiulca tepor, + protinus implumis conuertit ad aethera nidos + et recto flammas imperat ore pati. + consulit ardentis radios et luce magistra + natorum uiris ingeniumque probat. + degenerem refugo torsit qui lumine uisum, + unguibus hunc saeuis ira paterna ferit. + exploratores oculis qui pertulit ignis + sustinuitque acie nobiliore diem, + nutritur uolucrumque potens et fulminis heres, + gesturus summo tela trisulca Ioui. + me quoque Pieriis temptatum saepius antris + audet magna suo mittere Roma deo. + iam dominas auris, iam regia tecta meremur + et chelys Augusto iudice nostra sonat. + + +_366. A Council of War--and War_ + + TANDEM concilium belli confessus agendi + ad sua tecta uocat. iuuenes uenere proterui + lasciuique senes, quibus est insignis edendi + gloria corruptasque dapes uariasse decorum, + qui uentrem inuitant pretio traduntque palato + sidereas Iunonis auis et si qua loquendi + gnara coloratis uiridis defertur ab Indis, + quaesitos trans regna cibos, quorumque profundam + ingluuiem non Aegaeus, non alta Propontis, + non freta longinquis Maeotia piscibus explent. + uestis odoratae studium; laus maxima risum + per uanos mouisse sales minimeque uiriles + munditiae; compti uultus; onerique uel ipsa + serica. si Chunus feriat, si Sarmata portas, + solliciti scaenae; Romam contemnere sueti + mirarique suas (quas Bosphorus obruat!) aedis; + saltandi dociles aurigarumque periti. + pars humili de plebe duces; pars compede suras + cruraque signati nigro liuentia ferro + iura regunt, facies quamuis inscripta repugnet + seque suo prodat titulo. sed prima potestas + Eutropium praefert Hosio subnixa secundo. + dulcior hic sane cunctis prudensque mouendi + iuris et admoto qui temperet omnia fumo, + feruidus, accensam sed qui bene decoquat iram. + considunt apices gemini dicionis Eoae, + hic cocus, hic leno, defossi uerbere terga, + seruitio, non arte pares, hic saepius emptus, + alter ad Hispanos nutritus uerna penatis. + ergo ubi collecti proceres, qui rebus in artis + consulerent tantisque darent solacia morbis, + obliti subito Phrygiae bellisque relictis + ad solitos coepere iocos et iurgia Circi + tendere. nequiquam magna confligitur ira, + quis melius uibrata puer uertigine molli + membra rotet, uerrat quis marmora crine supino, + quis magis enodis laterum detorqueat artus, + quis uoci digitos, oculos quis moribus aptet. + hi tragicos meminere modos; his fabula Tereus, + his necdum commissa choro cantatur Agaue. + increpat Eutropius: non haec spectacula tempus + poscere; nunc alias armorum incumbere curas; + se satis Armenio fessum pro limite cingi + nec tantis unum subsistere posse periclis; + ignoscant senio, iuuenes ad proelia mittant: + qualis pauperibus nutrix inuisa puellis + assidet et tela communem quaerere uictum + rauca monet; festis illae lusisse diebus + orant et positis aequaeuas uisere pensis, + irataeque operi iam lasso pollice fila + turbant et teneros detergent stamine fletus. + emicat extemplo cunctis trepidantibus audax + crassa mole Leo, quem uix Cyclopia solum + aequatura fames, quem non ieiuna Celaeno + uinceret; hinc nomen fertur meruisse Leonis. + acer in absentis linguae iactator, abundans + corporis exiguusque animi, doctissimus artis + quondam lanificae: moderator pectinis unci + non alius lanam purgatis sordibus aeque + praebuerit calathis, similis nec pinguia quisquam + uellera per tenuis ferri producere rimas. + tunc Aiax erat Eutropii lateque fremebat, + non septem uasto quatiens umbone iuuencos, + sed, quam perpetuis dapibus pigroque sedili + inter anus interque colos onerauerat, aluum. + adsurgit tandem uocemque expromit anhelam: + 'quis nouus hic torpor, socii? quonam usque sedemus + femineis clausi thalamis patimurque periclum + gliscere desidia? grauiorum turba malorum + texitur, ignauis trahimus dum tempora uotis. + me petit hic sudor. numquam mea dextera segnis + ad ferrum. faueat tantum Tritonia coeptis, + inceptum peragetur opus. iam cuncta furorem + qui grauat efficiam leuiorem pondere lanae; + Tarbigilum timidum desertoresque Gruthungos + ut miseras populabor ouis et pace relata + pristina restituam Phrygias ad stamina matres.' + his dictis iterum sedit; fit plausus et ingens + concilii clamor, qualis resonantibus olim + exoritur caueis, quotiens crinitus ephebus + aut rigidam Nioben aut flentem Troada fingit. + protinus excitis iter inremeabile signis + adripit infaustoque iubet bubone moueri + agmina Mygdonias mox impletura uolucris. + pulcer et urbanae cupiens exercitus umbrae, + assiduus ludis, auidus splendere lauacris + nec soles imbrisue pati multumque priori + dispar, sub clipeo Thracum qui ferre pruinas, + dum Stilicho regeret, nudoque hiemare sub axe + sueuerat et duris haurire bipennibus Hebrum. + cum duce mutatae uires. Byzantia robur + fregit luxuries Ancyranique triumphi. + non peditem praecedit eques; non commoda castris + eligitur regio; uicibus custodia nullis + aduigilat uallo; non explorantur eundae + uitandaeque uiae; nullo se cornua flectunt + ordine: confusi passim per opaca uagantur + lustra, per ignotas angusto tramite uallis. + sic uacui rectoris equi, sic orba magistro + fertur in abruptum casu, non sidere, puppis; + sic ruit in rupes amisso pisce sodali + belua, sulcandas qui praeuius edocet undas + inmensumque pecus paruae moderamine caudae + temperat et tanto coniungit foedera monstro; + illa natat rationis inops et caeca profundi; + iam breuibus deprensa uadis ignara reuerti + palpitat et uanos scopulis inlidit hiatus. + Tarbigilus simulare fugam flatusque Leonis + spe nutrire leuis improuisusque repente, + dum grauibus marcent epulis hostique catenas + inter uina crepant, largo sopita Lyaeo + castra subit. pereunt alii, dura membra cubili + tarda leuant; alii leto iunxere soporem; + ast alios uicina palus sine more ruentis + excipit et cumulis inmanibus aggerat undas. + ipse Leo damma ceruoque fugacior ibat + sudanti tremibundus equo: qui pondere postquam + decidit, implicitus limo cunctantia pronus + per uada reptabat. caeno subnixa tenaci + mergitur et pingui suspirat corpore moles + more suis, dapibus quae iam deuota futuris + turpe gemit, quotiens Hosius mucrone corusco + armatur cingitque sinus secumque uolutat + quas figat uerubus partis, quae frusta calenti + mandet aquae quantoque cutem distendat echino: + flagrat opus; crebro pulsatus perstrepit ictu; + contexit uarius penetrans Chalcedona nidor. + ecce leuis frondes a tergo concutit aura: + credit tela Leo; ualuit pro uulnere terror + impleuitque uicem iaculi, uitamque nocentem + integer et sola formidine saucius efflat. + quis tibi tractandos pro pectine, degener, ensis, + quis solio campum praeponere suasit auito? + quam bene texentum laudabas carmina tutus + et matutinis pellebas frigora mensis! + hic miserande iaces; hic, dum tua uellera uitas, + tandem fila tibi neuerunt ultima Parcae. + iam uaga pallentem densis terroribus aulam + fama quatit; stratas acies, deleta canebat + agmina, Maeonios foedari caedibus agros, + Pamphylos Pisidasque rapi. metuendus ab omni + Tarbigilus regione tonat; modo tendere cursum + in Galatas, modo Bithynis incumbere fertur. + sunt qui per Cilicas rupto descendere Tauro, + sunt qui correptis ratibus terraque marique + aduentare ferant; geminantur uera pauoris + ingenio: longe spectari e puppibus urbis + accensas, lucere fretum uentoque citatas + omnibus in pelago uelis haerere fauillas. + + +_367. The Marriage of Honorius and Maria_ + + HAVSERAT insolitos promissae uirginis ignis + Augustus primoque rudis flagrauerat aestu; + nec nouus unde calor nec quid suspiria uellent, + nouerat incipiens et adhuc ignarus amandi. + non illi uenator equus, non spicula curae, + non iaculum torquere libet; mens omnis aberrat + in uulnus quod fixit Amor. quam saepe medullis + erupit gemitus! quotiens incanduit ore + confessus secreta rubor nomenque beatum + iniussae scripsere manus! Iam munera nuptae + praeparat, et pulcros, Mariae sed luce minores, + eligit ornatus, quidquid uenerabilis olim + Liuia diuorumque nurus gessere superbae. + incusat spes aegra moras longique uidentur + stare dies segnemque rotam non flectere Phoebe. + Scyria sic tenerum uirgo flammabat Achillem + fraudis adhuc expers bellatricisque docebat + ducere fila manus et, mox quos horruit Ide, + Thessalicos roseo nectebat pollice crinis. + haec etiam queritur secum: 'quonam usque uerendus + cunctatur mea uota socer? quid iungere differt + quam pepigit, castasque preces implere recusat? + non ego luxuriem regum moremque secutus + quaesiui uultum thalamis, ut nuntia formae + lena per innumeros iret pictura penatis, + nec uariis dubium thalamis laturus amorem + ardua commisi falsae conubia cerae. + non rapio praeceps alienae foedera taedae, + sed quae sponsa mihi pridem patrisque relicta + mandatis uno materni sanguinis ortu + communem partitur auum. fastidia supplex + deposui gessique procum; de limine sacro + oratum misi proceres, qui proxima nobis + iura tenent. fateor, Stilicho, non parua poposci, + sed certe mereor princeps hoc principe natus, + qui sibi te generum fraterna prole reuinxit, + cui Mariam debes. faenus mihi solue paternum, + redde suos aulae. mater fortasse rogari + mollior. o patrui germen, cui nominis heres + successi, sublime decus torrentis Hiberi, + stirpe soror, pietate parens, tibi creditus infans + inque tuo creui gremio partuque remoto + tu potius Flacilla mihi. quid diuidis ergo + pignora? quid iuueni natam non reddis alumno? + optatusne dies aderit? dabiturne iugalis + nox umquam?' + tali solatur uulnera questu. + risit Amor placidaeque uolat trans aequora matri + nuntius et totas iactantior explicat alas. + mons latus Ionium Cypri praeruptus obumbrat, + inuius humano gressu, Phariumque cubile + Proteos et septem despectat cornua Nili. + hunc neque canentes audent uestire pruinae + nec uenti pulsare, timent hunc laedere nimbi; + Luxuriae Venerique uacat. pars acrior anni + exsulat; aeterni patet indulgentia ueris. + in campum se fundit apex; hunc aurea saepes + circuit et fuluo defendit prata metallo. + Mulciber, ut perhibent, his oscula coniugis emit + moenibus et talis uxorius obtulit arces. + intus rura micant, manibus quae subdita nullis + perpetuum florent, Zephyro contenta colono, + umbrosumque nemus, quo non admittitur ales, + ni probet ante suos diua sub iudice cantus: + quae placuit, fruitur ramis; quae uicta, recedit. + uiuunt in Venerem frondes omnisque uicissim + felix arbor amat; nutant ad mutua palmae + foedera, populeo suspirat populus ictu + et platani platanis alnoque adsibilat alnus. + labuntur gemini fontes, hic dulcis, amarus + alter et infusis corrumpens mella uenenis, + unde Cupidineas armari fama sagittas. + mille pharetrati ludunt in margine fratres, + ore pares, aeuo similes, gens mollis Amorum. + hos Nymphae pariunt, illum Venus aurea solum + edidit. ille deos caelumque et sidera cornu + temperat et summos dignatur figere reges; + hi plebem feriunt. nec cetera numina desunt. + hic habitat nullo constricta Licentia nodo + et flecti faciles Irae uinoque madentes + Excubiae Lacrimaeque rudes et gratus amantum + Pallor et in primis titubans Audacia furtis + iucundique Metus et non secura Voluptas; + et lasciua uolant leuibus Periuria uentis. + quos inter petulans alta ceruice Iuuentas + excludit Senium luco procul. + atria diuae + permutant radios siluaque obstante uirescunt. + Lemnius haec etiam gemmis exstruxit et auro + admiscens artem pretio trabibusque smaragdi + supposuit caesas hyacinthi rupe columnas. + beryllo paries et iaspide lubrica surgunt + limina despectusque solo calcatur achates. + in medio glaebis redolentibus area diues + praebet odoratas messis; hic mitis amomi, + hic casiae matura seges, Panchaeaque turgent + cinnama, nec sicco frondescunt uimina costo + tardaque sudanti prorepunt balsama riuo. + quo postquam delapsus Amor longasque peregit + penna uias, alacer passuque superbior intrat. + caesariem tunc forte Venus subnixa corusco + fingebat solio. dextra laeuaque sorores + stabant Idaliae: largos haec nectaris imbris + irrigat, haec morsu numerosi dentis eburno + multifidum discrimen arat; sed tertia retro + dat uarios nexu nec iusto diuidit orbis + ordine neglectam partem studiosa relinquens: + plus error decuit. speculi nec uultus egebat + iudicio; similis tecto monstratur in omni + et rapitur, quocumque uidet, dum singula cernit + seque probat. nati uenientis conspicit umbram + ambrosioque sinu puerum complexa ferocem + 'quid tantum gauisus?' ait; 'quae proelia sudas, + improbe? quis iacuit telis? iterumne Tonantem + inter Sidonias cogis mugire iuuencas? + an Titana domas? an pastoralia Lunam + rursus in antra uocas? durum magnumque uideris + debellasse deum.' + suspensus in oscula matris + ille refert: 'Laetare, parens; inmane tropaeum + rettulimus, nostrum iam sensit Honorius arcum. + scis Mariam patremque ducem, qui cuspide Gallos + Italiumque fouet, nec te praeclara Serenae + fama latet. propera; regalibus adnue uotis: + iunge toros.' + gremio natum Cytherea remouit + et crinis festina ligat peplumque fluentem + adleuat et blando spirantem numine ceston + cingitur, impulsos pluuiis quo mitigat amnis, + quo mare, quo uentos irataque fulmina soluit. + ut stetit ad litus, paruos adfatur alumnos: + 'heus! quis erit, pueri, uitreas qui lapsus in undas + huc rapidum Tritona uocet, quo uecta per altum + deferar? haud umquam tanto mihi uenerit usu. + sacri, quos petimus, thalami. pernicius omnes + quaerite, seu concha Libycum circumsonat aequor, + Aegaeas seu frangit aquas. quicumque repertum + duxerit, aurata donabitur ille pharetra.' + dixerat et sparsi diuisa plebe feruntur + exploratores pelagi. sub fluctibus ibat + Carpathiis Triton obluctantemque petebat + Cymothoen. timet illa ferum seseque sequenti + subripit et duris elabitur uda lacertis. + 'heus', inquit speculatus Amor, 'non uestra sub imis + furta tegi potuere uadis. accingere nostram + uecturus dominam: pretium non uile laboris + Cymothoen facilem, quae nunc detrectat, habebis. + hac mercede ueni.' + prorupit gurgite toruus + semifer; undosi uerrebant bracchia crines; + hispida tendebant bifido uestigia cornu, + qua pistrix commissa uiro. ter pectora mouit; + iam quarto Paphias tractu sulcabat harenas. + umbratura deam retro sinuatur in arcum + belua; tum uiuo squalentia murice terga + purpureis mollita toris: hoc nauigat antro + fulta Venus; niueae delibant aequora plantae. + prosequitur uolucer late comitatus Amorum + tranquillumque choris quatitur mare. serta per omnem + Neptuni dispersa domum Cadmeia ludit + Leucothoe, frenatque rosis delphina Palaemon; + alternas uiolis Nereus interserit algas; + canitiem Glaucus ligat inmortalibus herbis. + nec non et uariis uectae Nereides ibant + audito rumore feris (hanc pisce soluto + subleuat Oceani monstrum Tartesia tigris; + hanc timor Aegaei rupturus fronte carinas + trux aries; haec caeruleae suspensa leaenae + innatat; haec uiridem trahitur complexa iuuencum), + certatimque nouis onerant conubia donis. + cingula Cymothoe, rarum Galatea monile + et grauibus Psamathe bacis diadema ferebat + intextum, Rubro quas legerat ipsa profundo. + mergit se subito uellitque corallia Doto; + uimen erat dum stagna subit; processerat undis: + gemma fuit. + nudae Venerem cinxere cateruae + plaudentesque simul tali cum uoce sequuntur: + 'hos Mariae cultus, haec munera nostra precamur + reginae regina feras. dic talia numquam + promeruisse Thetin nec cum soror Amphitrite + nostro nupta Ioui. deuotum sentiat aequor, + agnoscat famulum uirgo Stilichonia pontum. + uictricis nos saepe ratis classemque paternam + ueximus, attritis cum tenderet ultor Achiuis.' + iam Ligurum terris spumantia pectora Triton + adpulerat lassosque fretis extenderat orbis. + continuo sublime uolans ad moenia Gallis + condita, lanigeri suis ostentantia pellem, + peruenit. aduentu Veneris pulsata recedunt + nubila, clarescunt puris Aquilonibus Alpes. + laetaturque tamen; Mauortia signa rubescunt + floribus et subitis animantur frondibus hastae. + illa suum dictis adfatur talibus agmen: + 'Gradiuum, nostri comites, arcete parumper, + ut soli uacet aula mihi. procul igneus horror + thoracum, gladiosque tegat uagina minacis. + stent bellatrices aquilae saeuique dracones; + fas sit castra meis hodie succumbere signis. + tibia pro lituis et pro clangore tubarum + molle lyrae festumque canant. epulentur ad ipsas + excubias; mediis spirent crateres in armis. + laxet terribilis maiestas regia fastus + et sociam plebem non indignata potestas + confundat turbae proceres. soluantur habenis + gaudia nec leges pudeat ridere seueras. + 'tu festas, Hymenaee, facis, tu, Gratia, flores + elige, tu geminas, Concordia, necte coronas. + uos, pennata cohors, quo quemque uocauerit usus, + diuisa properate manu, neu marceat ulla + segnities: alii funalibus ordine ductis + plurima uenturae suspendite lumina nocti; + hi nostra nitidos postis obducere myrto + contendant; pars nectareis adspergite tecta + roribus et flamma lucos adolete Sabaeos; + pars infecta croco uelamina lutea Serum + pandite Sidoniasque solo praesternite uestis. + ast alii thalamum docto componite textu; + stamine gemmato picturatisque columnis + aedificetur apex, qualem non Lydia diues + erexit Pelopi nec quem struxere Lyaeo + Indorum spoliis et opaco palmite Bacchae. + illic exuuias omnis cumulate parentum: + quidquid auus senior Mauro uel Saxone uictis, + quidquid ab innumeris socio Stilichone tremendus + quaesiuit genitor bellis, quodcumque Gelonus + Armeniusue dedit; quantum crinita sagittis + attulit extremo Meroe circumflua Nilo; + misit Achaemenio quidquid de Tigride Medus, + cum supplex emeret Romanam Parthia pacem. + nobilibus gazis opibusque cubilia surgant + barbaricis; omnes thalamo conferte triumphos.' + sic ait et sponsae petit improuisa penatis. + illa autem secura tori taedasque parari + nescia diuinae fruitur sermone parentis + maternosque bibit mores exemplaque discit + prisca pudicitiae, Latios nec uoluere libros + desinit aut Graios, ipsa genetrice magistra, + Maeonius quaecumque senex aut Thracius Orpheus + aut Mytilenaeo modulatur pectine Sappho + (sic Triuiam Latona monet; sic mitis in antro + Mnemosyne docili tradit praecepta Thaliae): + cum procul augeri nitor et iucundior aer + attonitam lustrare domum fundique comarum + gratus odor. mox uera fides numenque refulsit. + cunctatur stupefacta Venus; nunc ora puellae + flammea, nunc niueo miratur uertice matrem. + haec modo crescenti, plenae par altera lunae: + adsurgit ceu forte minor sub matre uirenti + laurus et ingentis ramos olimque futuras + promittit iam parua comas; uel flore sub uno + ceu geminae Paestana rosae per iugera regnant: + haec largo matura die saturataque uernis + roribus indulget spatio; latet altera nodo + nec teneris audet foliis admittere soles. + adstitit et blande Mariam Cytherea salutat: + 'salue sidereae proles augusta Serenae, + magnorum suboles regum parituraque reges: + te propter Paphias sedis Cyprumque reliqui, + te propter libuit tantos explere labores + et tantum transnare maris, ne uilior ultra + priuatos paterere lares neu tempore longo + dilatos iuuenis nutriret Honorius ignis. + accipe fortunam generis, diadema resume, + quod tribuas natis, et in haec penetralia rursus, + unde parens progressa, redi. fac nulla subesse + uincula cognatae: quamuis aliena fuisses + principibus, regnum poteras hoc ore mereri. + quae propior sceptris facies? qui dignior aula + uultus erat? non labra rosae, non colla pruinae, + non crinis aequant uiolae, non lumina flammae. + quam iuncti leuiter sese discrimine confert + umbra supercilii! miscet quam iusta pudorem + temperies nimio nec sanguine candor abundat! + Aurorae uincis digitos umerosque Dianae; + ipsam iam superas matrem. si Bacchus amator + dotali potuit caelum signare corona, + cur nullis uirgo redimitur pulcrior astris? + iam tibi molitur stellantia serta Bootes + inque decus Mariae iam sidera parturit aether. + o digno nectenda uiro tantique per orbem + consors imperii! iam te uenerabitur Hister; + nomen adorabunt Thulani; Rhenus et Albis + seruiet; in medios ibis regina Sygambros. + quid numerem gentis Atlanteosque recessus + oceani? toto pariter donabere mundo.' + dixit et ornatus, dederant quos nuper ouantes + Nereides, collo membrisque micantibus aptat. + ipsa caput distinguit acu, substringit amictus; + flammea uirgineis accommodat ipsa capillis. + ante fores iam pompa sonat, pilentaque sacra + praeradiant ductura nurum. calet obuius ire + iam princeps tardumque cupit discedere solem: + nobilis haud aliter sonipes, quem primus amoris + sollicitauit odor, tumidus quatiensque decoras + curuata ceruice iubas Pharsalia rura + peruolat et notos hinnitu flagitat amnis + naribus accensis; mulcet fecunda magistros + spes gregis et pulcro gaudent armenta marito. + candidus interea positis exercitus armis + exsultat socerum circa; nec signifer ullus + nec miles pluuiae flores dispergere ritu + cessat purpureoque ducem perfundere nimbo. + haec quoque uelati lauro myrtoque canebant: + 'diue parens, seu te complectitur axis Olympi, + seu premis Elysias, animarum praemia, uallis, + en promissa tibi Stilicho iam uota peregit; + iam gratae rediere uices; cunabula pensat; + acceptum reddit thalamum, natoque reponit + quod dederat genitor. numquam te, sancte, pigebit + iudicii nec te pietas suprema fefellit. + dignus cui leges, dignus cui pignora tanti + principis et rerum commendarentur habenae. + dicere possemus quae proelia gesta sub Haemo + quaeque cruentarint fumantem Strymona pugnae, + quam notus clipeo, quanta ui fulminet hastam, + ni prohiberet Hymen. quae tempestiua relatu, + nunc canimus. quis consilio, quis iuris et aequi + nosse modum melior? quod semper dissilit, in te + conuenit, ingenio robur, prudentia marti. + fronte quis aequali? quem sic Romana decerent + culmina? sufficerent tantis quae pectora curis? + stes licet in populo, clamet quicumque uidebit: + hic est, hic Stilicho! sic se testatur et offert + celsa potestatis species, non uoce feroci, + non alto simulata gradu, non improba gestu. + affectant alii quidquid fingique laborant, + hoc donat natura tibi. pudor emicat una + formosusque rigor uultusque auctura uerendos + canities festina uenit. cum sorte remota + contingat senio grauitas uiresque iuuentae, + utraque te cingit propriis insignibus aetas. + ornatur Fortuna uiro. non ulla nocendi + tela nec infecti iugulis ciuilibus enses. + non odium terrore moues nec frena resoluit + gratia; diligimus pariter pariterque timemus. + ipse metus te noster amat, iustissime legum + arbiter, egregiae pacis fidissime custos, + optime ductorum, fortunatissime patrum. + plus iam, plus domino cuncti debere fatemur, + quod gener est, inuicte, tuus. uincire corona; + insere te nostris contempto iure choreis. + sic puer Eucherius superet uirtute parentem; + aurea sic uideat similis Thermantia taedas; + sic uterus crescat Mariae; sic natus in ostro + paruus Honoriades genibus considat auitis.' + + +_368. The Recluse_ + + FELIX, qui propriis aeuum transegit in aruis, + ipsa domus puerum quem uidet, ipsa senem, + qui baculo nitens in qua reptauit harena + unius numerat saecula longa casae. + ilium non uario traxit fortuna tumultu, + nec bibit ignotas mobilis hospes aquas. + non freta mercator tremuit, non classica miles, + non rauci lites pertulit ille fori. + indocilis rerum, uicinae nescius urbis, + adspectu fruitur liberiore poli. + frugibus alternis, non consule computat annum: + autumnum pomis, uer sibi flore notat. + idem condit ager soles idemque reducit, + metiturque suo rusticus orbe diem, + ingentem meminit paruo qui germine quercum + aequaeuumque uidet consenuisse nemus, + proxima cui nigris Verona remotior Indis + Benacumque putat litora Rubra lacum. + sed tamen indomitae uires firmisque lacertis + aetas robustum tertia cernit auum. + erret et extremos alter scrutetur Hiberos: + plus habet hic uitae, plus habet ille uiae. + + +_369. Epistle to Serena_ + + ORPHEA cum primae sociarent omina taedae + ruraque compleret Thracia festus Hymen, + certauere ferae picturataeque uolucres, + dona suo uati quae potiora darent, + quippe antri memores, cautes ubi saepe sonorae + praebuerant dulci mira theatra lyrae. + Caucasio crystalla ferunt de uertice lynces, + grypes Hyperborei pondera fulua soli. + furatae Veneris prato per inane columbae + florea conexis serta tulere rosis, + fractaque flebilium ramis electra sororum + cycnus oloriferi uexit ab amne Padi, + et Nilo Pygmaea grues post bella remenso + ore legunt Rubri germina cara maris. + uenit et extremo Phoenix longaeuus ab Euro + adportans unco cinnama rara pede. + nulla auium pecudumque fuit quae ferre negaret + uectigal meritae conubiale lyrae. + + tunc opibus totoque Heliconis sedula regno + ornabat propriam Calliopea nurum. + ipsam praeterea dominam stellantis Olympi + ad nati thalamos ausa rogare parens. + nec spreuit regina deum uel matris honore + uel iusto uatis ducta fauore pii, + qui sibi carminibus totiens lustrauerat aras + Iunonis blanda numina uoce canens + proeliaque altisoni referens Phlegraea mariti, + Titanum fractas Enceladique minas. + ilicet aduentu noctem dignata iugalem + addidit augendis munera sacra toris, + munera mortalis non admittentia cultus, + munera, quae solos fas habuisse deos. + + sed quod Threicio Iuno placabilis Orphei, + hoc poteris uotis esse, Serena, meis; + illius exspectent famulantia sidera nutum. + sub pedibus regitur terra fretumque tuis. + non ego, cum peterem, sollemni more procorum + promisi gregibus pascua plena meis + nec, quod mille mihi lateant sub palmite colles + fluctuet et glauca pinguis oliua coma, + nec, quod nostra Ceres numerosa falce laboret + aurataeque ferant culmina celsa trabes. + suffecit mandasse deam: tua littera nobis + et pecus et segetes et domus ampla fuit. + inflexit soceros et maiestate petendi + texit pauperiem nominis umbra tui. + quid non perficeret scribentis uoce Serenae + uel genius regni uel pietatis amor? + + atque utinam sub luce tui contingeret oris + coniugis et castris et solio generi + optatum celebrare diem! me iungeret auspex + purpura, me sancto cingeret aula choro! + et mihi quam scriptis desponderat ante puellam, + coniugiis eadem pronuba dextra daret! + nunc medium quoniam uotis maioribus aequor + inuidet et Libycae dissidet ora plagae, + saltem absens, regina, faue reditusque secundos + adnue sidereo laeta supercilio. + terrarum tu pande uias, tu mitibus Euris + aequora pacari prosperiora iube, + ut tibi Pierides doctumque fluens Aganippe + debita seruato uota cliente canant. + + +_370. Love in a Cottage_ + + PAVPERTAS me saeua domat dirusque Cupido: + sed toleranda fames, non tolerandus amor. + + + + +AVIANVS + + circa 400 A.D. (?) + + +_371. The Ass in the Lion's Skin_ + + METIRI se quemque decet propriisque iuuari + laudibus, alterius nec bona ferre sibi, + ne detracta grauem faciant miracula risum, + coeperit in solitis cum remanere modis. + exuuias asinus defuncti forte leonis + repperit et spoliis induit ora nouis. + aptauitque suis incongrua tegmina membris + et miserum tanto pressit honore caput. + ast ubi terribilis mimo circumstetit horror + pigraque praesumptus uenit in ossa uigor, + mitibus ille feris communia pabula calcans + turbabat pauidas per sua rura boues. + rusticus hunc magna postquam deprendit ab aure, + correptum stimulis uerberibusque domat; + et simul abstracto denudans corpora tergo + increpat his miserum uocibus ille pecus; + 'forsitan ignotos imitato murmure fallas; + at mihi, qui quondam, semper asellus eris.' + + +_372. The Peacock and the Crane_ + + THREICIAM uolucrem fertur Iunonius ales + communi sociam non tenuisse cibo + (nam propter uarias fuerat discordia formas, + magnaque de facili iurgia lite trahunt), + quod sibi multimodo fulgerent membra decore, + caeruleam facerent liuida terga gruem; + et simul erectae circumdans tegmina caudae + sparserat arcatum sursus in astra iubar. + illa licet nullo pinnarum certet honore, + his tamen insultans uocibus usa datur: + 'quamuis innumerus plumas uariauerit ordo, + mersus humi semper florida terga geris: + ast ego deformi sublimis in aera pinna + proxima sideribus numinibusque feror.' + + + + +RVTILIVS CLAVDIVS NAMATIANVS + + fl. 416 A.D. + + +_373. Rome_ + + EXAVDI, regina tui pulcerrima mundi, + inter sidereos Roma recepta polos, + exaudi, nutrix hominum genetrixque deorum + (non procul a caelo per tua templa sumus): + te canimus semperque, sinent dum fata, canemus: + hospes nemo potest immemor esse tui. + obruerint citius scelerata obliuia solem, + quam tuus ex nostro corde recedat honos. + nam solis radiis aequalia munera pendis, + qua circumfusus fluctuat oceanus. + uoluitur ipse tibi qui continet omnia Phoebus + eque tuis ortos in tua condit equos. + te non flammigeris Libye tardauit harenis, + non armata suo reppulit Vrsa gelu: + quantum uitalis natura tetendit in axis, + tantum uirtuti peruia terra tuae. + fecisti patriam diuersis gentibus unam: + profuit inuitis te dominante capi. + dumque offers uictis proprii consortia iuris, + urbem fecisti quod prius orbis erat. + auctores generis Venerem Martemque fatemur, + Aeneadum matrem Romulidumque patrem: + mitigat armatas uictrix clementia uiris, + conuenit in mores numen utrumque tuos: + hinc tibi certandi bona parcendique uoluptas + quos timuit superat, quos superauit amat. + inuentrix oleae colitur uinique repertor + et qui primus humo pressit aratra puer, + aras Paeoniam meruit medicina per artem, + fretus et Alcides nobilitate deus: + tu quoque, legiferis mundum complexa triumphis, + foedere communi uiuere cuncta facis. + te, dea, te celebrat Romanus ubique recessus + pacificumque gerunt libera colla iugum. + omnia perpetuo quae seruant sidera motu, + nullum uiderunt pulcrius imperium. + quid simile Assyriis conectere contigit armis? + Medi finitimos condomuere suos. + magni Parthorum reges Macetumque tyranni + mutua per uarias iura dedere uices. + nec tibi nascenti plures animaeque manusque, + sed plus consilii iudiciique fuit. + iustis bellorum causis nec pace superba + nobilis ad summas gloria uenit opes. + quod regnas minus est quam quod regnare mereris: + excedis factis grandia fata tuis. + percensere labor densis decora alta trophaeis, + ut si quis stellas pernumerare uelit; + confunduntque uagos delubra micantia uisus: + ipsos crediderim sic habitare deos. + quid loquar aerio pendentis fornice riuos, + qua uix imbriferas tolleret Iris aquas? + hos potius dicas creuisse in sidera montis; + tale giganteum Graecia laudet opus. + intercepta tuis conduntur flumina muris; + consumunt totos celsa lauacra lacus. + nec minus et propriis celebrantur roscida uenis + totaque natiuo moenia fonte sonant. + frigidus aestiuas hinc temperat halitus auras; + innocuamque leuat purior unda sitim. + nempe tibi subitus calidarum gurges aquarum + rupit Tarpeias hoste premente uias. + si foret aeternus, casum fortasse putarem: + auxilio fluxit, qui rediturus erat. + quid loquar inclusas inter laquearia siluas, + uernula quae uario carmine laudat auis? + uere tuo numquam mulceri desinit annus; + deliciasque tuas uicta tuetur hiems. + erige crinalis lauros seniumque sacrati + uerticis in uiridis, Roma, refinge comas. + aurea turrigero radient diademata cono, + perpetuosque ignis aureus umbo uomat. + abscondat tristem deleta iniuria casum: + contemptus solidet uulnera clausa dolor. + aduersis sollemne tuis sperare secunda: + exemplo caeli ditia damna subis. + astrorum flammae renouant occasibus ortus; + lunam finiri cernis, ut incipiat. + uictoris Brenni non distulit Allia poenam; + Samnis seruitio foedera saeua luit; + post multas Pyrrhum cladis superata fugasti; + fleuit successus Hannibal ipse suos; + quae mergi nequeunt, nisu maiore resurgunt + exsiliuntque imis altius acta uadis; + utque nouas uiris fax inclinata resumit, + clarior ex humili sorte superna petis. + porrige uicturas dominantia saecula leges + solaque fatalis non uereare colos, + quamuis sedecies denis et mille peractis + annus praeterea iam tibi nonus eat. + quae restant, nullis obnoxia tempora metis, + dum stabunt terrae, dum polus astra feret! + illud te reparat, quod cetera regna resoluit: + ordo renascendi est, crescere posse malis. + ergo age, sacrilegae tandem cadat hostia gentis: + submittant trepidi perfida colla Getae. + ditia pacatae dent uectigalia terrae: + impleat augustos barbara praeda sinus. + aeternum tibi Rhenus aret, tibi Nilus inundet, + altricemque suam fertilis orbis alat. + quin et fecundas tibi conferat Africa messis, + sole suo diues, sed magis imbre tuo. + interea et Latiis consurgant horrea sulcis, + pinguiaque Hesperio nectare prela fluant. + ipse triumphali redimitus arundine Thybris + Romuleis famulas usibus aptet aquas; + atque opulenta tibi placidis commercia ripis + deuehat hinc ruris, subuehat inde maris. + pande, precor, gemino placatum Castore pontum, + temperet aequoream dux Cytherea uiam; + si non displicui, regerem cum iura Quirini, + si colui sanctos consuluique patres. + nam quod nulla meum strinxerunt crimina ferrum, + non sit praefecti gloria, sed populi. + siue datur patriis uitam componere terris, + siue oculis umquam restituere meis: + fortunatus agam uotoque beatior omni + semper digneris si meminisse mei. + + + + +C. SOLLIVS MODESTVS APOLLINARIS SIDONIVS + + 430-80 A.D. + + +_374. For the Marriage of Polemius and Araneola_ + + PROSPER conubio dies coruscat, + quem Clotho niueis benigna pensis, + albus quem picei lapillus Indi, + quem pacis simul arbor et iuuentae + aeternumque uirens oliua signet. + eia, Calliope, nitente palma + da sacri laticis loquacitatem, + quem fodit pede Pegasus uolanti + cognato madidus iubam ueneno. + non hic impietas, nec hanc puellam + donat mortibus ambitus procorum; + non hic Oenomai cruenta circo + audit pacta Pelops nec insequentem + pallens Hippomenes ad ima metae + tardat Schoenida ter cadente pomo; + non hic Herculeas uidet palaestras + Aetola Calydon stupens ab arce, + cum cornu fluuii superbientis + Alcides premeret, subinde fessum + undoso refouens ab hoste pectus; + sed doctus iuuenis decensque uirgo, + ortu culmina Galliae tenentes + iunguntur: cito, diua, necte chordas, + nec quod detonuit Camena maior, + nostram pauperiem silere cogas. + ad taedas Thetidis probante Phoebo + et Chiron cecinit minore plectro, + nec risit pia turba rusticantem, + quamuis saepe senex biformis illic + carmen rumperet hinniente cantu. + + +_375. A Gallic Baiae_ + + SI quis Auitacum dignaris uisere nostrum, + non tibi displiceat: sic quod habes placeat. + aemula Baiano tolluntur culmina cono + parque coturnato uertice fulget apex. + garrula Gauranis plus murmurat unda fluentis + contigui collis lapsa supercilio. + Lucrinum stagnum diues Campania nollet, + aequora si nostri cerneret illa lacus. + illud puniceis ornatur litus echinis, + piscibus in nostris, hospes, utrumque uides. + si libet et placido partiris gaudia corde, + quisquis ades, Baias tu facis his animo. + + +_376. An Invitation_ + + NATALIS noster Nonas instare Nouembris + admonet: occurras non rogo sed iubeo. + sit tecum coniunx, duo nunc properate: sed illud + post annum optamus tertius ut uenias. + + +_377. Epitaph of Filimatia_ + + OCCASV celeri feroque raptam + gnatis quinque patrique coniugique + hoc flentis patriae manus locarunt + matronam Filimatiam sepulcro. + o splendor generis, decus mariti, + prudens, casta, decens, seuera, dulcis, + atque ipsis senioribus sequenda, + discordantia quae solent putari + morum commoditate copulasti: + nam uitae comites bonae fuerunt + libertas grauis et pudor facetus. + hinc est quod decimam tuae saluti + uix actam trieteridem dolemus + atque in temporibus uigentis aeui + iniuste tibi iusta persoluta. + + + + +FLAVIVS FELIX + + circa 480 A.D. + + +_378. To his Patron_ + + SIC tibi florentes aequaeuo germine nati + indolis aetheriae sidera celsa petant, + sic priscos uincant atauos clarosque parentis + exsuperent meritis saeclaque longa gerant, + sic subolis numerum transcendat turba nepotum + nobilibusque iuges gaudia tanta toris: + ne sterilem praestes indigno munere Musam, + utque soles, largus carmina nostra foue, + imperiis ut nostra tuis seruire Thalia + possit et in melius personet icta chelys. + + + + +LVXORIVS + + circa 500 A.D. + + +_379. To his Readers_ + + PRISCOS cum haberes, quos probares, indices, + lector, placere qui bonis possent modis, + nostri libelli cur retexis paginam + nugis refertam friuolisque sensibus, + et quam tenello tiro lusi uiscere? + set forte doctis si illa cara est auribus + sonat pusilli quae leporis commate + nullo decora in ambitu sententiae, + hanc iure quaeris et libenter incohas, + uelut iocosa si theatra peruoles. + + +_380. The Garden of Eugetus_ + + HORTVS, quo faciles fluunt Napaeae, + quo ludunt Dryades choro uirente, + quo fouet teneras Diana Nymphas; + quo Venus roseos recondit artus, + quo fessus teretes Cupido flammas + suspensis reficit puer pharetris, + quo ferunt se Heliconides puellae; + cui numquam minus est amoena frondis, + cui semper redolent amoma uerni, + cui fons perspicuis tener fluentis + muscoso riguus salit meatu, + quo dulcis auium canor resultans + * * * + quidquid per Tyrias refertur urbis, + hoc uno famulans loco subaptat. + + +_381. A Rose with a hundred Petals_ + + HANC puto de proprio tinxit Sol aureus ortu + aut unum ex radiis maluit esse suis; + uel, si etiam centum foliis rosa Cypridis exstat, + fluxit in hanc omni sanguine tota Venus. + haec florum sidus, haec Lucifer almus in agris, + huic odor et color est dignus honore poli. + + +_382. A Water Urn with a Figure of Cupid_ + + IGNE salutifero Veneris puer omnia flammans + pro facibus facilis arte ministrat aquas. + + +_383. His Book's proper Place_ + + PARVVS nobilium cum liber ad domos + pomposique fori scrinia publica + cinctus multifido ueneris agmine, + nostri defugiens pauperiem laris, + quo dudum modico sordidus angulo + squalebas, tineis iam prope debitus, + si te despiciet turba legentium + inter Romulidas et Tyrias manus, + isto pro exsequiis claudere disticho: + contentos propriis esse decet focis, + quos laudis facile est inuidiam pati. + + + + +PHOCAS + + circa 500 A.D. (?). + + +_384. Poetry and Time_ + +(Prefixed to his Life of Vergil) + + O VETVSTATIS ueneranda custos, + regios actus simul et fugacis + temporum cursus docilis referre, + aurea Clio, + tu nihil magnum sinis interire, + nil mori clarum pateris, reseruans + posteris prisci monumenta saecli + condita libris. + sola fucatis uariare dictis + paginas nescis, set aperta quicquid + ueritas prodit, recinis per aeuum + simplice lingua. + tu senescentis titulos auorum + flore durantis reparas iuuentae; + militat uirtus tibi: te notante + crimina pallent. + tu fori turbas strepitusque litis + effugis dulci moderata cantu, + nec retardari pateris loquellas + conpede metri. + his faue dictis: retegenda uita est + uatis Etrusci, modo qui perenne + Romulae uoci decus adrogauit + carmine sacro. + + + + +TRANSLATIONS AND IMITATIONS + + +The Selection that follows needs some explanation. I have made no +systematic search in the literature of translation: and it is likely +enough that I have omitted renderings more beautiful, or more +interesting, than some which I have included. I have not tried to do +more than to collect together a few old 'favourites' of my own. Moreover +I have--save for one or two examples--confined myself to the four +principal Latin poets. + +I have interpreted the word 'Imitations' rather widely. It is quite +possible, for example, that Clough never read Vergil's _Lines Written in +a Lecture-Room_ (Catalepton V): yet the poem of Clough which I have +brought into connexion with this piece is, I think, a truer translation +of it than could be found elsewhere. I will venture to hope, again, that +I may be readily forgiven for placing beside Statius' famous _Invocation +to Sleep_ six sonnets on a like subject from six English masters of the +sonnet-form. + +I have to thank the following authors and publishers for permission to +reprint copyright pieces: Messrs. G. Bell & Sons (four versions by +Calverley, Nos. 67, 82, 145, 149), Prof. D.A. Slater (versions of +Lucretius, Nos. 66, 69, and Catullus, No. 97), Messrs. Blackwood (two +pieces by the late Sir Theodore Martin, Nos. 92, 136), Prof. Ellis and +Mr. John Murray (version of Catullus, No. 85), The Syndics of the +Cambridge University Press and the Executors of the late Sir R.C. Jebb +(version of Catullus, No. 74), Mr. L.J. Latham and Messrs. Smith Elder +(version of Propertius, No. 179, from Mr. Latham's _Odes of Horace and +Other Verses_), Messrs. George Allen (version of Horace from the +_Ionica_ of the late William Cory, No. 148), Mr. John Murray (version of +Horace by Mr. Gladstone, No. 126), Dr. T.H. Warren and Mr. John Murray +(version of Vergil, No. 110), Mr. James Rhoades and Messrs. Kegan Paul +(version of Vergil, No. 119), Mr. W.H. Fyfe (version of Statius, No. +262). + + +_44_ + +By the side of this Epitaph may be placed Pope's Epitaph upon Mrs. +Corbet, with Johnson's comment: + + HERE rests a woman good without pretence, + Blest with plain reason and with sober sense. + No conquest she, but o'er herself, desired, + No arts essayed but not to be admired. + Passion and pride were to her soul unknown, + Convinced that Virtue only is our own. + So unaffected, so composed a mind, + So firm, yet soft, so strong, yet so refined, + Heaven, as its purest gold, by tortures tried; + The saint sustained it, but the woman died. + +'The subject of it', says Johnson, 'is a character not discriminated by +any shining or eminent peculiarities: yet that which really makes, +though not the splendour, the felicity of life, and that which every +wise man will choose for his final and lasting companion in the languor +of age, in the quiet of privacy, when he departs weary and disgusted +from the ostentatious, the volatile and the vain. Of such a character, +which the dull overlook, and the gay despise, it was fit that the value +should be made known and the dignity established.' + + +_66_ + +(Beginning at the third paragraph, _Illud in his rebus..._) + + BUT here's the rub. There soon may come a time + You'll count right reason treason and the prime + Of mind the spring of guilt; whereas more oft + In blind Religion are the seeds of crime. + + Think how at Aulis to the Trivian Maid + The hero-kings of Greece their homage paid, + The flower of men, whose impious piety + Iphianassa on the altar laid. + + Behold the bride! upon her head the crown + Of ritual, that from either cheek let down + An equal streamer. But cold rapture hers + As on her father's face she marked the frown: + + A frown of anguish: at his side the men + Of doom, and in their hands, screened from her ken, + Death; and her countrymen shed tears to see + The lamb, poor victim, in the lions' den. + + Then dumb with fear, not tongue-tied with delight, + She drooped to earth. What profited it her plight + She was her father's first-born? Not the less + They took her. Death, not Love, ordained the rite. + + His were the bridesmen, and the altar his + To which with quaking limbs in fearfulness + Uplifted then, sans song, sans ritual due, + She was brought home--but not to wedded bliss, + + A maid, but marred not married, in the spring + Of life and love's sweet prime, to yield the king + A victim, and the fleet fair voyaging: + Such wrongs Religion in her train doth bring. + + D.A. SLATER. + + +_67_ + + SWEET, when the great sea's water is stirred to his depths + by the storm-winds, + Standing ashore to descry one afar-off mightily struggling: + Not that a neighbour's sorrow to you yields dulcet enjoyment: + But that the sight hath a sweetness, of ills ourselves + are exempt from. + Sweet too 'tis to behold, on a broad plain mustering, war hosts + Arm them for some great battle, one's self + unscathed by the danger:-- + Yet still happier this: to possess, impregnably guarded, + Those calm heights of the sages, which have for an origin Wisdom: + Thence to survey our fellows, observe them this way and that way + Wander amidst Life's path, poor stragglers seeking a highway: + Watch mind battle with mind, and escutcheon rival escutcheon: + Gaze on that untold strife, which is waged 'neath the sun + and the starlight, + Up as they toil on the surface whereon rest Riches and Empire. + O race born unto trouble! O minds all lacking of eye-sight! + 'Neath what a vital darkness, amidst how terrible dangers + Move ye thro' this thing Life, this fragment! Fools that ye hear not + Nature clamour aloud for the one thing only: that, all pain + Parted and passed from the body, the mind too bask in a blissful + Dream, all fear of the future and all anxiety over! + Now as regards man's body, a few things only are needful, + (Few, tho' we sum up all), to remove all misery from him, + Aye, and to strew in his path such a lib'ral carpet of pleasures + That scarce Nature herself would at times ask happiness greater. + Statues of youth and of beauty may not gleam golden around him, + (Each in his right hand bearing a great lamp lustrously burning, + Whence to the midnight revel a light may be furnishëd always), + Silver may not shine softly, nor gold blaze bright, in his mansion, + Nor to the noise of the tabret his halls gold-cornicëd echo:-- + Yet still he, with his fellow, reposed on the velvety greensward, + Near to a rippling stream, by a tall tree canopied over, + Shall, though they lack great riches, enjoy all bodily pleasure: + Chiefliest then when above them a fair sky smiles, + and the young year + Flings with a bounteous hand over each green meadow + the wild-flowers:-- + Not more quickly depart from his bosom fiery fevers, + Who beneath crimson hangings and pictures cunningly broidered + Tosses about, than from him who must lie in beggarly raiment. + Therefore, since to the body avail not riches, avails not + Heraldry's utmost boast, nor the pomp and pride of an empire; + Next shall you own that the mind needs likewise + nothing of these things; + Unless--when, peradventure, your armies over the champaign + Spread with a stir and a ferment and bid War's image awaken, + Or when with stir and with ferment a fleet sails forth upon ocean-- + Cowed before these brave sights, pale Superstition abandon + Straightway your mind as you gaze, Death seem no longer alarming, + Trouble vacate your bosom and Peace hold holiday in you. + But if (again) all this be a vain impossible fiction, + If of a truth men's fears and the cares which hourly beset them + Heed not the javelin's fury, regard not clashing of broad-swords, + But all boldly amongst crowned heads and the rulers of empires + Stalk, not shrinking abashed from the dazzling glare + of the red gold, + Not from the pomp of the monarch who walks forth purple-apparelled: + These things shew that at times we are bankrupt, surely, of reason: + Think too that all man's life through a great Dark laboureth onward. + For as a young boy trembles and in that mystery, Darkness, + Sees all terrible things: so do we too, ev'n in the daylight, + Ofttimes shudder at that which is not more really alarming + Than boys' fears when they waken and say some danger is o'er them. + So this panic of mind, these clouds which gather around us, + Fly not the bright sunbeam, nor the ivory shafts of the daylight: + Nature, rightly revealed, and the Reason only, dispel them. + + C.S. CALVERLEY + + +_69_ + + OUT of the night, out of the blinding night + Thy beacon flashes;--hail, beloved light + Of Greece and Grecian; hail, for in the mirk + Thou dost reveal each valley and each height. + + Thou art my leader and the footprints thine, + Wherein I plant my own. Thro' storm and shine + Thy love upholds me. Ne'er was rivalry + 'Twixt owl and thrush, 'twixt steeds and shambling kine. + + The world was thine to read, and having read, + Before thy children's eyes thou didst outspread + The fruitful page of knowledge, all the wealth + Of wisdom, all her plenty for their bread. + + As honey-bees thro' flowery glades in June + Rifle the blossoms, so at our high-noon + Of life we gather in melodious glades + The golden honey of thy deathless rune. + + And whoso roams benighted, on his ear, + Out of the darkness strikes an echo clear + Of thy triumphant challenge:--'Ye who quail, + Come unto me, for I have cast out fear.' + + Thereat the walls o' the world fade far away + And thou, great Nature's seër, dost display + The miracle of her workings in the void:-- + The night is past and reason dawns with day. + + Heaven lies about us and we see the hall, + Where never storm-fiend raves nor snow-flakes fall + In webs of winter whiteness to ensnare + The golden summer. Peace is over all; + + A canopy of cloudless sky, a glow + Of laughing sunshine; all the flowers that blow + Are there, and there from Nature's teeming breast + Rivers of strength and sweetness ever flow. + + The veil of Acheron is rent in twain; + His phantom precincts vanish. Ne'er again + Can Earth conceal the secret:--it is ours; + And all that once was hidden is made plain. + + Hail, mighty Master, hail! The world was thine, + For thou hadst read her riddle line by line, + Scroll upon scroll; and now ... oh, ecstasy + Of awe and rapture,... thou hast made her mine. + + D.A. SLATER. + + +_70_ + +I give a part of this piece in the version of Dryden, beginning from +_Cerberus et furiae_. 'I am not dissatisfied', says Dryden, 'upon the +review of anything I have done in this author.' + + AS for the Dog, the Furies and their Snakes, + The gloomy Caverns and the burning Lakes, + And all the vain infernal trumpery, + They neither are, nor were, nor e'er can be. + But here on earth the guilty have in view + The mighty pains to mighty mischiefs due, + Racks, prisons, poisons, the Tarpeian Rock, + Stripes, hangmen, pitch and suffocating smoke, + And, last and most, if these were cast behind, + The avenging horror of a conscious mind, + Whose deadly fear anticipates the blow, + And sees no end of punishment and woe, + But looks for more at the last gasp of breath. + This makes a hell on earth, and life a death. + Meantime, when thoughts of death disturb thy head, + Consider: Ancus great and good is dead; + Ancus, thy better far, was born to die, + And thou, dost _thou_ bewail mortality? + So many monarchs, with their mighty state + Who ruled the world, were over-ruled by Fate. + That haughty King who lorded o'er the main, + And whose stupendous bridge did the wild waves restrain-- + In vain they foamed, in vain they threatened wrack, + While his proud legions marched upon their back,-- + Him Death, a greater monarch, overcame, + Nor spared his guards the more for their Immortal name. + The Roman chief, the Carthaginian's dread, + Scipio, the Thunder Bolt of War, is dead, + And like a common slave by Fate in triumph led. + The founders of invented arts are lost, + And wits who made eternity their boast. + Where now is Homer, who possessed the throne? + The immortal work remains, the mortal author's gone. + + DRYDEN. + + +_74_ + + DIANA guardeth our estate, + Girls and boys immaculate; + Boys and maidens pure of stain, + Be Diana our refrain. + + O Latonia, pledge of love + Glorious to most glorious Jove, + Near the Delian olive-tree + Latona gave thy life to thee, + + That thou should'st be for ever queen + Of mountains and of forests green; + Of every deep glen's mystery; + Of all streams and their melody. + + Women in travail ask their peace + From thee, our Lady of Release: + Thou art the Watcher of the Ways: + Thou art the Moon with borrowed rays: + + And, as thy full or waning tide + Marks how the monthly seasons glide, + Thou, Goddess, sendest wealth of store + To bless the farmer's thrifty floor. + + Whatever name delights thine ear, + By that name be thou hallowed here; + And, as of old, be good to us, + The lineage of Romulus. + + R.C. JEBB. + + +_82_ + + GEM of all isthmuses and isles that lie, + Fresh or salt water's children, in clear lake + Or ampler ocean: with what joy do I + Approach thee, Sirmio! Oh! am I awake, + Or dream that once again my eye beholds + Thee, and has looked its last on Thynian wolds? + Sweetest of sweets to me that pastime seems, + When the mind drops her burden: when--the pain + Of travel past--our own cot we regain, + And nestle on the pillow of our dreams! + 'Tis this one thought that cheers us as we roam. + Hail, O fair Sirmio! Joy, thy lord is here! + Joy too, ye waters of the Garda Mere! + And ring out, all ye laughter-peals of home. + + C.S. CALVERLEY. + + +_83_ + +This beautiful and delicate piece remains the despair of the translator. +I quote a few lines of Cowley's sometimes rather clumsy version +(beginning from _Sic, inquit, mea uita_): + + 'MY little life, my all,' said she, + 'So may we ever servants be + To this best god, and ne'er retain + Our hated liberty again: + So may thy passion last for me + As I a passion have for thee + Greater and fiercer much than can + Be conceived by thee a man. + Into my marrow is it gone, + Fixt and settled in the bone, + It reigns not only in my heart + But runs like fire through every part.' + She spoke: the god of Love aloud + Sneezed again, and all the crowd + Of little Loves that waited by + Bowed and blest the augury. + + COWLEY. + + +_85 b_ + +So many critics have compared Catullus to Burns that some of them may be +glad to see this North-Italian rendered into the English of the North. + + WEEP, weep, ye Loves and Cupids all, + And ilka Man o' decent feelin': + My lassie's lost her wee, wee bird, + And that's a loss, ye'll ken, past healin'. + + The lassie lo'ed him like her een: + The darling wee thing lo'ed the ither, + And knew and nestled to her breast, + As ony bairnie to her mither. + + Her bosom was his dear, dear haunt-- + So dear, he cared na lang to leave it; + He'd nae but gang his ain sma' jaunt, + And flutter piping back bereavit. + + The wee thing's gane the shadowy road + That's never travelled back by ony: + Out on ye, Shades! ye're greedy aye + To grab at aught that's brave and bonny. + + Puir, foolish, fondling, bonnie bird, + Ye little ken what wark ye're leavin': + Ye've gar'd my lassie's een grow red, + Those bonnie een grow red wi' grievin'. + + G.S. DAVIES. + +I append the version of Prof. R. Ellis, which preserves the metre of the +original: + + WEEP each heavenly Venus, all the Cupids, + Weep all men that have any grace about ye. + Dead the sparrow, in whom my love delighted, + The dear sparrow, in whom my love delighted. + + Yea, most precious, above her eyes, she held him, + Sweet, all honey: a bird that ever hail'd her + Lady mistress, as hails the maid a mother; + + Nor would move from her arms away: but only + Hopping round her, about her, hence or hither, + Piped his colloquy, piped to none beside her. + + Now he wendeth along the mirky pathway, + Whence, they tell us, is hopeless all returning. + + Evil on ye, the shades of evil Orcus, + Shades all beauteous happy things devouring, + Such a beauteous happy bird ye took him. + + Ah! for pity; but ah! for him the sparrow, + Our poor sparrow, on whom to think my lady's + Eyes do angrily redden all a-weeping. + + R. ELLIS. + + +_86 a_ + +Langhorne is best known by his translation of Plutarch's _Lives_. But he +was a copious poet; and Catullus has never perhaps been more gracefully +rendered than in the following piece: + + LESBIA, live to love and pleasure, + Careless what the grave may say: + When each moment is a treasure + Why should lovers lose a day? + + Setting suns shall rise in glory, + But when little life is o'er, + There's an end of all the story-- + We shall sleep, and wake no more. + + Give me, then, a thousand kisses, + Twice ten thousand more bestow, + Till the sum of boundless blisses + Neither we nor envy know. + + J. LANGHORNE. + +I append the beginning of Blacklock's version: + + THOUGH sour-loquacious Age reprove, + Let _us_, my Lesbia, live for love. + For when the short-lived suns decline + They but retire more bright to shine: + But we, when fleeting life is o'er + And light and love can bless no more, + Are ravished from each dear delight + To sleep one long eternal night. + + T. BLACKLOCK. + + +_86 b_ + + KISS me, sweet: the wary lover + Can your favours keep, and cover, + When the common courting jay + All your bounties will betray. + Kiss again! no creature comes; + Kiss, and score up wealthy sums + On my lips, thus hardly sundered, + While you breathe. First give a hundred, + Then a thousand, then another + Hundred, then unto the tother + Add a thousand and so more, + Till you equal with the store + All the grass that Rumney yields, + Or the sands in Chelsea fields, + Or the drops in silver Thames, + Or the stars that gild his streams + In the silent summer nights + When Youth plies its stolen delights: + That the curious may not know + How to tell 'em as they flow, + And the envious, when they find + What their number is, be pined. + + BEN JONSON. + + +_92_ + + CATULLUS, let the wanton go: + No longer play the fool, but deem + For ever lost what thou must know + Is fled for ever like a dream! + + O life was once a heaven to thee! + To haunt her steps was rapture then-- + That woman loved as loved shall be + No woman ever on earth again. + + Then didst thou freely taste the bliss, + On which empassioned lovers feed: + When she repaid thee kiss for kiss, + O, life was then a heaven indeed! + + 'Tis past: forget as she forgets: + Lament no more, but let her go: + Tear from thy heart its mad regrets, + And into very marble grow! + + Girl, fare thee well. Catullus ne'er + Will sue where love is met with scorn: + But, false one, thou with none to care + For thee, shalt pine through days forlorn. + + Think, think, how drear thy life will be! + Who'll woo thee now? who praise thy charms? + Who now will be all in all to thee + And live but in thy loving arms? + + Ay, who will give thee kiss for kiss, + Whose lip wilt thou in rapture bite? + But thou, Catullus, think of this + And spurn her in thine own despite. + + THEODORE MARTIN. + + +_97_ + +Of this, one of the most famous and effective of Catullus's poems, I +offer two versions. The first (an adaptation) is by 'knowing Walsh', the +friend of Pope, pronounced by Dryden to be 'the first critic in the +nation': the second is by Prof. Slater of Cardiff: + + IS there a pious pleasure that proceeds + From contemplation of our virtuous deeds? + That all mean sordid action we despise, + And scorn to gain a throne by cheats and lies? + Thyrsis, thou hast sure blessings laid in store + From thy just dealing in this curst amour. + What honour can in words or deeds be shown + Which to the fair thou hast not said and done? + On her false heart they all are thrown away: + She only swears more easily to betray. + Ye powers that know the many vows she broke, + Free my just soul from this unequal yoke. + My love boils up, and like a raging flood + Runs through my veins and taints my vital blood. + I do not vainly beg she may grow chaste, + Or with an equal passion burn at last-- + The one she cannot practise, though she would, + And I contemn the other, though she should--: + Nor ask I vengeance on the perjured jilt; + 'Tis punishment enough to have her guilt. + I beg but balsam for my bleeding breast, + Cure for my wounds and from my labours rest. + + W. WALSH. + + IF any joy awaits the man + Of generous hand and conscience clean, + Who ne'er has leagued with powers unseen + To wrong the partner of his plan; + + Rich store of memories thou hast won + From this thy seeming-fruitless love, + Who all that man may do to prove + His faith by word or deed hast done, + + And all in vain. Her thankless heart + Is hardened. Harden then thine own. + Writhe not but part, as stone from stone, + And willy-nilly heal the smart. + + 'Tis hard, ay, hard to fling aside + A love long cherished. Yet you must. + Be strong, prevail, and from the dust + A conqueror rise, whate'er betide. + + Ye gods, who of your mercy give + Force to the fainting, let my life + Of honour win me rest from strife, + And from my blood the canker drive; + Ere yet from limb to limb it steal, + And in black darkness plunge my soul, + Oh, drive it hence and make me whole; + A caitiff wounds, a god may heal. + + No more for answering love I sue, + No more that her untruth be true: + Purge but my heart, my strength renew + And doom me not my faith to rue. + + D.A. SLATER. + + +_100_ + + OVER the mighty world's highway, + City by city, sea by sea, + Brother, thy brother comes to pay + Pitiful offerings unto thee. + + I only ask to grace thy bier + With gifts that only give farewell, + To tell to ears that cannot hear + The things that it is vain to tell, + + And, idly communing with dust, + To know thy presence still denied, + And ever mourn forever lost + A soul that never should have died. + + Yet think not wholly vain to-day + This fashion that our fathers gave + That hither brings me, here to lay + Some gift of sorrow on thy grave. + + Take, brother, gifts a brother's tears + Bedewed with sorrow as they fell, + And 'Greeting' to the end of years, + And to the end of years 'Farewell'. + + H.W.G. + + +_101_ + + FRIEND, if the mute and shrouded dead + Are touched at all by tears, + By love long fled and friendship sped + And the unreturning years, + + O then, to her that early died, + O doubt not, bridegroom, to thy bride + Thy love is sweet and sweeteneth + The very bitterness of death. + + H.W.G. + + +_103_ + + SICK, Cornificius, is thy friend, + Sick to the heart: and sees no end + Of wretched thoughts that gathering fast + Threaten to wear him out at last. + + And yet you never come and bring, + Though 'twere the least and easiest thing, + A comfort in that talk of thine. + You vex me. This to love of mine? + + Prithee a little talk, for ease, + Full as the tears of sad Simonides! + + LEIGH HUNT. + + +_110_ + + AVAUNT, ye vain bombastic crew, + Crickets that swill no Attic dew: + Good-bye, grammarians crass and narrow, + Selius, Tarquitius, and Varro: + A pedant tribe of fat-brained fools, + The tinkling cymbals of the schools! + Sextus, my friend of friends, good-bye, + With all our pretty company! + I'm sailing for the blissful shore, + Great Siro's high recondite lore, + That haven where my life shall be + From every tyrant passion free. + You too, sweet Muses mine, farewell, + Sweet muses mine, for truth to tell + Sweet were ye once, but now begone; + And yet, and yet, return anon, + And when I write, at whiles be seen + In visits shy and far between. + + T.H. WARREN. + +I append Clough's _Lines Written in a Lecture Room_. The theme is that +of Vergil inverted. But the mood in either poet is the same--that mood +of passionate revolt against academicism which never comes to some +people and never departs from others: + + AWAY, haunt thou not me, + Thou dull Philosophy! + Little hast thou bestead, + Save to perplex the head + And leave the spirit dead. + Unto thy broken cisterns wherefore go, + While from the secret treasure-depths below, + Fed by the skiey shower, + And clouds that sink and rest on hill-tops high, + Wisdom at once and Power, + Are welling, bubbling forth, unseen, incessantly? + Why labour at the dull mechanic oar, + When the fresh breeze is blowing, + And the strong current flowing, + Right onward to the Eternal Shore? + + A.H. CLOUGH. + + +_116_ + +Dryden's version of this piece shows him at his best as a translator of +Vergil. 'Methinks I come,' he writes, 'like a malefactor, to make a +speech upon the gallows, and to warn all other poets, by my sad example, +from the sacrilege of translating Vergil.' But in the _Georgics_, at any +rate, which he reckons 'more perfect in their kind than even the divine +Aeneids,' he can challenge comparison with most of his rivals. + + O HAPPY, if he knew his happy state, + The swain, who, free from bus'ness and debate, + Receives his easy food from Nature's hand, + And just returns of cultivated land! + No palace, with a lofty gate, he wants, + T' admit the tides of early visitants, + With eager eyes devouring, as they pass, + The breathing figures of Corinthian brass; + No statues threaten, from high pedestals; + No Persian arras hides his homely walls, + With antic vests, which, through their shady fold, + Betray the streaks of ill-dissembled gold: + He boasts no wool, whose native white is dy'd + With purple poison of Assyrian pride: + No costly drugs of Araby defile, + With foreign scents, the sweetness of his oil: + But easy quiet, a secure retreat, + A harmless life that knows not how to cheat, + With home-bred plenty, the rich owner bless; + And rural pleasures crown his happiness. + Unvex'd with quarrels, undisturb'd with noise, + The country king his peaceful realm enjoys-- + Cool grots, and living lakes, the flow'ry pride + Of meads, and streams that through the valley glide, + And shady groves that easy sleep invite, + And, after toilsome days, a sweet repose at night. + Wild beasts of nature in his woods abound; + And youth of labour patient, plough the ground, + Inur'd to hardship, and to homely fare. + Nor venerable age is wanting there, + In great examples to the youthful train; + Nor are the gods ador'd with rites profane. + From hence Astraea took her flight, and here + The prints of her departing steps appear. + Ye sacred muses! with whose beauty fir'd, + My soul is ravish'd, and my brain inspir'd-- + Whose priest I am, whose holy fillets wear-- + Would you your poet's first petition hear; + Give me the ways of wand'ring stars to know, + The depths of heav'n above, and earth below: + Teach me the various labours of the moon, + And whence proceed th' eclipses of the sun; + Why flowing tides prevail upon the main, + And in what dark recess they shrink again; + What shakes the solid earth; what cause delays + The summer nights, and shortens winter days. + But if my heavy blood restrain the flight + Of my free soul, aspiring to the height + Of nature, and unclouded fields of light-- + My next desire is, void of care and strife, + To lead a soft, secure, inglorious life-- + A country cottage near a crystal flood, + A winding valley, and a lofty wood. + Some god conduct me to the sacred shades, + Where Bacchanals are sung by Spartan maids, + Or lift me high to Haemus' hilly crown, + Or in the plains of Tempe lay me down, + Or lead me to some solitary place, + And cover my retreat from human race. + Happy the man, who, studying Nature's laws, + Through known effects can trace the secret cause-- + His mind possessing in a quiet state, + Fearless of Fortune, and resign'd to Fate! + And happy too is he, who decks the bow'rs + Of sylvans, and adores the rural pow'rs-- + Whose mind, unmov'd, the bribes of courts can see, + Their glitt'ring baits, and purple slavery-- + Nor hopes the people's praise, nor fears their frown, + Nor, when contending kindred tear the crown, + Will set up one, or pull another down. + Without concern he hears, but hears from far, + Of tumults, and descents, and distant war; + Nor with a superstitious fear is aw'd, + For what befalls at home or what abroad. + Nor envies he the rich their happy store, + Nor his own peace disturbs with pity for the poor. + He feeds on fruits, which of their own accord, + The willing ground and laden trees afford. + From his lov'd home no lucre him can draw; + The senate's mad decrees he never saw: + Nor heard, at bawling bars, corrupted law. + Some to the seas, and some to camps, resort; + And some with impudence invade the court: + In foreign countries, others seek renown; + With wars and taxes, others waste their own, + And houses burn, and household gods deface, + To drink in bowls which glitt'ring gems enchase, + To loll on couches, rich with citron steds, + And lay their guilty limbs on Tyrian beds. + This wretch in earth entombs his golden ore, + Hov'ring and brooding on his buried store. + Some patriot fools to pop'lar praise aspire + Of public speeches, which worse fools admire, + While, from both benches, with redoubled sounds, + Th' applause of lords and commoners abounds. + Some, through ambition, or through thirst of gold, + Have slain their brothers, or their country sold, + And, leaving their sweet homes, in exile run + To lands that lie beneath another sun. + The peasant, innocent of all these ills, + With crooked ploughs the fertile fallows tills, + And the round year with daily labour fills: + And hence the country markets are supplied: + Enough remains for household charge beside, + His wife and tender children to sustain, + And gratefully to feed his dumb deserving train. + Nor cease his labours till the yellow field + A full return of bearded harvest yield-- + A crop so plenteous, as the land to load, + O'ercome the crowded barns, and lodge on ricks abroad. + Thus ev'ry sev'ral season is employ'd, + Some spent in toil, and some in ease enjoy'd. + The yeaning ewes prevent the springing year: + The laden boughs their fruits in autumn bear: + 'Tis then the vine her liquid harvest yields, + Bak'd in the sunshine of ascending fields, + The winter comes; and then the falling mast + For greedy swine provides a full repast: + Then olives, ground in mills, their fatness boast, + And winter fruits are mellow'd by the frost. + His cares are eas'd with intervals of bliss; + His little children, climbing for a kiss, + Welcome their father's late return at night; + His faithful bed is crown'd with chaste delight. + His kine with swelling udders ready stand, + And, lowing for the pail, invite the milker's hand. + His wanton kids, with budding horns prepar'd, + Fight harmless battles in his homely yard: + Himself in rustic pomp, on holy-days, + To rural pow'rs a just oblation pays, + And on the green his careless limbs displays. + The hearth is in the midst: the herdsmen, round + The cheerful fire, provoke his health in goblets crown'd. + He calls on Bacchus, and propounds the prize: + The groom his fellow-groom at butts defies, + And bends, and levels with his eyes, + Or stript for wrestling, smears his limbs with oil, + And watches, with a trip, his foe to foil. + Such was the life the frugal Sabines led: + So Remus and his brother-god were bred, + From whom th' austere Etrurian virtue rose; + And this rude life our homely fathers chose. + Old Rome from such a race deriv'd her birth + (The seat of empire, and the conquer'd earth), + Which now on sev'n high hills triumphant reigns, + And in that compass all the world contains. + Ere Saturn's rebel son usurp'd the skies, + When beasts were only slain for sacrifice, + While peaceful Crete enjoy'd her ancient lord, + Ere sounding hammers forg'd th' inhuman sword, + Ere hollow drums were beat, before the breath + Of brazen trumpets rung the peals of death, + The good old god his hunger did assuage, + With roots and herbs, and gave the golden age. + +I append a portion of Cowley's unequal paraphrase (beginning from the +words _Felix qui potuit_): + + HAPPY the man, I grant, thrice happy he + Who can through gross effects their causes see: + Whose courage from the deeps of knowledge springs, + Nor vainly fears inevitable things, + But does his walk of virtue calmly go, + Through all the allarms of death and hell below. + Happy, but next such conquerors, happy they + Whose humble life lies not in fortune's way. + They unconcerned from their safe-distant seat + Behold the rods and sceptres of the great. + The quarrels of the mighty without fear + And the descent of foreign troops they hear. + Nor can ev'n Rome their steddy course misguide + With all the lustre of her perishing pride. + Them never yet did strife or avarice draw + Into the noisy markets of the law, + The camps of gownëd war, nor do they live + By rules or forms that many mad men give. + Duty for Nature's bounty they repay, + And her sole laws religiously obey. + + COWLEY. + + +_118_ + +(Beginning at _At cantu commotae...._) + + THEN from the deepest deeps of Erebus, + Wrung by his minstrelsy, the hollow shades + Came trooping, ghostly semblances of forms + Lost to the light, as birds by myriads hie + To greenwood boughs for cover, when twilight-hour + Or storms of winter chase them from the hills; + Matrons and men, and great heroic frames + Done with life's service, boys, unwedded girls, + Youths placed on pyre before their fathers' eyes. + Round them, with black slime choked and hideous weed, + Cocytus winds; there lies the unlovely swamp + Of dull dead water, and to pen them fast, + Styx with her ninefold barrier poured between. + Nay, even the deep Tartarean Halls of death + Stood lost in wonderment, the Eumenides, + Their brows with livid locks of serpents twined, + E'en Cerberus held his triple jaws agape, + And, the wind hushed, Ixion's wheel stood still. + And now with homeward footstep he had passed + All perils scathless, and, at length restored, + Eurydice, to realms of upper air + Had well-nigh won behind him following-- + So Proserpine had ruled it--when his heart + A sudden mad desire surprised and seized-- + Meet fault to be forgiven, might Hell forgive. + For at the very threshold of the day, + Heedless, alas! and vanquished of resolve, + He stopped, turned, looked upon Eurydice-- + His own once more. But even with the look, + Poured out was all his labour, broken the bond + Of that fell tyrant, and a crash was heard + Three times like thunder in the meres of hell. + 'Orpheus! what ruin hath thy frenzy wrought + On me, alas! and thee? Lo! once again + The unpitying fates recall me, and dark sleep + Closes my swimming eyes. And now, farewell: + Girt with enormous night I am borne away, + Outstretching toward thee, thine, alas! no more, + These helpless hands.' She spoke, and suddenly, + Like smoke dissolving into empty air, + Passed and was sundered from his sight; nor him, + Clutching vain shadows, yearning sore to speak, + Thenceforth beheld she, nor no second time + Hell's boatman lists he pass the watery bar. + + JAMES RHOADES + + +_119 a_ + + ONCE a slender silvan reed + Answered all my shepherd's need; + Once to farmer lads I told + All the lore of field and fold: + Well they liked me, for the soil + Beyond their dreams repaid their toil. + Ah! who am I, 'mid war's alarms, + To 'sing the hero and his arms'? + + H.W.G. + + +_121_ + +I give first the version of Conington--an excellent specimen of his +skill and its limitations; and I add Pope's imitation--a piece as +graceful as anything he wrote: + + THINK not those strains can e'er expire, + Which, cradled 'mid the echoing roar + Of Aufidus, to Latium's lyre + I sing with arts unknown before. + Though Homer fill the foremost throne, + Yet grave Stesichorus still can please, + And fierce Alcaeus holds his own + With Pindar and Simonides. + The songs of Teos are not mute, + And Sappho's love is breathing still: + She told her secret to the lute, + And still its chords with passion thrill. + Not Sparta's queen alone was fired + By broidered robe and braided tress, + And all the splendours that attired + Her lover's guilty loveliness: + Not only Teucer to the field + His arrows brought, not Ilion + Beneath a single conqueror reeled: + Not Crete's majestic lord alone, + Or Sthenelus, earned the Muses' crown: + Not Hector first for child and wife, + Or brave Deiphobus, laid down + The burden of a manly life. + Before Atrides men were brave, + But ah! oblivion dark and long + Has locked them in a tearless grave, + For lack of consecrating song. + 'Twixt worth and baseness, lapp'd in death, + What difference? _You_ shall ne'er be dumb, + While strains of mine have voice and breath: + The dull neglect of days to come + Those hard-won honours shall not blight: + No, Lollius, no: a soul is yours + Clear-sighted, keen, alike upright + When Fortune smiles and when she lowers: + To greed and rapine still severe, + Spurning the gain men find so sweet: + A consul not of one brief year, + But oft as on the judgement-seat + You bend the expedient to the right, + Turn haughty eyes from bribes array, + Or bear your banners through the fight, + Scattering the foeman's firm array. + The lord of countless revenues + Salute not him as happy: no, + Call him the happy who can use + The bounty that the gods bestow, + Can bear the load of poverty, + And tremble not at death, but sin: + No recreant he when called to die + In cause of country or of kin. + + J. CONINGTON. + + LEST you should think that verse shall die, + Which sounds the silver Thames along, + Taught on the wings of Truth to fly + Above the reach of vulgar song; + + Though daring Milton sits sublime, + In Spenser native Muses play; + Nor yet shall Waller yield to time, + Nor pensive Cowley's moral lay-- + + Sages and chiefs long since had birth + Ere Caesar was, or Newton, named; + Those raised new empires o'er the earth, + And these new heavens and systems framed. + + Vain was the chief's, the sage's pride! + They had no poet, and they died. + In vain they schemed, in vain they bled! + They had no poet, and are dead. + + POPE. + + +_124_ + + ANGEL of Love, high-thronëd in Cnidos, + Regent of Paphos, no more repine: + Leave thy loved Cyprus; too long denied us + Visit our soberly censëd shrine. + + Haste, and thine Imp, the fiery-hearted, + Follow, and Hermes; and with thee haste + The Nymphs and Graces with robe disparted, + And, save thou chasten him, Youth too chaste. + + H.W.G. + + +_125_ + + WHAT slender youth bedewed with liquid odours + Courts thee on roses in some pleasant cave, + Pyrrha, for whom bindst thou + In wreaths thy golden hair, + Plain in thy neatness? O how oft shall he + On faith and changed gods complain: and seas + Rough with black winds and storms + Unwonted shall admire: + Who now enjoys thee credulous, all gold, + Who always vacant, always amiable + Hopes thee, of flattering gales + Unmindful. Hapless they + To whom thou untried seem'st fair. Me in my vowed + Picture the sacred wall declares to have hung + My dank and dripping weeds + To the stern God of Sea. + + MILTON. + +Milton's version has been a good deal criticized. Yet, though it lacks +the lightness of its original, it remains a nobler version than any +other. Of other versions the most interesting is, perhaps, that of +Chatterton (made from a literal English translation), and the most +graceful that of William Hamilton of Bangour. Of the latter I quote a +few lines: + + WITH whom spend'st thou thy evening hours + Amid the sweets of breathing flowers? + For whom retired to secret shade, + Soft on thy panting bosom laid, + Set'st thou thy looks with nicest care, + O neatly plain? How oft shall he + Bewail thy false inconstancy! + Condemned perpetual frowns to prove, + How often weep thy altered love, + Who thee, too credulous, hopes to find, + As now, still golden and still kind! + + W. HAMILTON. + + +_126_ + +Of this often-translated poem I give first the version of Herrick and +then that of Gladstone. There is an amusing adaptation in the Poems of +Soame Jenyns, _Dialogue between the Rt. Hon. Henry Pelham and Modern +Popularity_. + + _Hor._ WHILE, Lydia, I was lov'd of thee, + Nor any was preferr'd 'fore me + To hug thy whitest neck: than I, + The Persian King liv'd not more happily. + + _Lyd._ While thou no other didst affect, + Nor Cloe was of more respect; + Then Lydia, far-fam'd Lydia, + I flourish't more than Roman Ilia. + + _Hor._ Now Thracian Cloe governs me, + Skilfull i' th' Harpe, and Melodie: + For whose affection, Lydia, I + (So Fate spares her) am well content to die. + + _Lyd._ My heart now set on fire is + By Ornithes sonne, young Calais; + For whose commutuall flames here I + (To save his life) twice am content to die. + + _Hor._ Say our first loves we sho'd revoke, + And sever'd, joyne in brazen yoke: + Admit I Cloe put away, + And love again love-cast-off Lydia? + + _Lyd._ Though mine be brighter than the Star; + Thou lighter than the Cork by far; + Rough as th' Adratick sea, yet I + Will live with thee, or else for thee will die. + + HERRICK. + + _Hor._ WHILE no more welcome arms could twine + Around thy snowy neck than mine, + Thy smile, thy heart while I possessed, + Not Persia's monarch lived as blessed. + + _Lyd._ While thou didst feed no rival flame, + Nor Lydia after Chloe came, + Oh then thy Lydia's echoing name + Excelled ev'n Ilia's Roman fame. + + _Hor._ Me now Threician Chloe sways, + Skilled in soft lyre and softer lays; + My forfeit life I'll freely give + So she, my better life, may live. + + _Lyd._ The son of Ornytus inspires + My burning breast with mutual fires; + I'll face two several deaths with joy + So Fate but spare my Thracian boy. + + _Hor._ What if our ancient love awoke, + And bound us with its golden yoke? + If auburn Chloe I resign + And Lydia once again be mine? + + _Lyd._ Though fairer than the stars is he, + Thou rougher than the Adrian sea + And fickle as light cork, yet I + With thee would live, with thee would die. + + GLADSTONE. + +Prior's 'echo' of this poem is well known: + + 'SO when I am weary of wandering all day, + To thee, my delight, in the evening I come; + No matter what beauties I saw in my way, + They were but my visits, but thou art my home. + + Then finish, dear Cloe, this pastoral war, + And let us, like Horace and Lydia, agree; + For thou art a girl as much brighter than her + As he was a poet sublimer than me.' + + (_Answer to Chloe Jealous_). + + +_127_ + + O CRUEL, still and vain of beauty's charms, + When wintry age thy insolence disarms,[10] + When fall those locks that on thy shoulders play, + And youth's gay roses on thy cheeks decay, + When that smooth face shall manhood's roughness wear, + And in your glass another form appear, + Ah, why, you'll say, do I now vainly burn, + Or with my wishes not my youth return? + + FRANCIS. + + +_135_ + +I print Dryden's version in its entirety. 'I have endeavoured to make it +my masterpiece in English,' he says. It is perhaps the only translation +of the _Odes_ which retains what Dryden calls their 'noble and bold +purity' and at the same time keeps the friendly and familiar strokes of +style which lighten Horace's graver moods. + + DESCENDED of an ancient line, + That long the Tuscan sceptre swayed, + Make haste to meet the generous wine + Whose piercing is for thee delayed. + The rosie wreath is ready made + And artful hands prepare + The fragrant Syrian oil that shall perfume thy hair + + When the wine sparkles from afar + And the well-natured friend cries 'Come away', + Make haste and leave thy business and thy care, + No mortal interest can be worth thy stay. + + Leave for awhile thy costly country seat, + And--to be great indeed--forget + The nauseous pleasures of the great: + Make haste and come, + Come, and forsake thy cloying store, + Thy turret that surveys from high + The smoke and wealth and noise of Rome, + And all the busie pageantry + That wise men scorn and fools adore: + Come, give thy soul a loose, and taste the pleasures of the poor. + + Sometimes 'tis grateful to the rich to try + A short vicissitude and fit of Poverty; + A savoury dish, a homely treat, + Where all is plain, where all is neat, + Without the stately spacious room, + The Persian carpet or the Tyrian loom + Clear up the cloudy foreheads of the great. + + The Sun is in the Lion mounted high, + The Syrian star + Barks from afar, + And with his sultry breath infects the sky; + The ground below is parched, the heavens above us fry; + The shepherd drives his fainting flock + Beneath the covert of a rock + And seeks refreshing rivulets nigh. + The Sylvans to their shade retire, + Those very shades and streams new streams require, + And want a cooling breeze of wind to fan the raging fire. + + Thou, what befits the new Lord May'r, + And what the City Faction dare, + And what the Gallique arms will do, + And what the quiverbearing foe, + Art anxiously inquisitive to know. + But God has wisely hid from human sight + The dark decrees of future fate, + And sown their seeds in depth of night: + He laughs at all the giddy turns of state + When mortals search too soon and learn too late. + + Enjoy the present smiling hour, + And put it out of Fortune's power. + The tide of business, like the running stream, + Is sometimes high and sometimes low, + A quiet ebb or a tempestuous flow, + And always in extreme. + Now with a noiseless gentle course + It keeps within the middle bed, + Anon it lifts aloft its head + And bears down all before it with tempestuous force; + + And trunks of trees come rolling down, + Sheep and their folds together drown, + Both house and homestead into seas are borne, + And rocks are from their old foundations torn, + And woods, made thin with winds, their scattered honours mourn. + + Happy the man--and happy he alone,-- + He who can call to-day his own, + He who, secure within, can say + 'To-morrow, do thy worst, for I have lived to-day: + Be fair or foul or rain or shine, + The joys I have possessed in spite of Fate are mine, + Not Heaven itself upon the Past has power, + But what has been, has been, and I have had my hour.' + + Fortune, that with malicious joy + Does Man, her slave, oppress, + Proud of her office to destroy, + Is seldom pleased to bless; + Still various and unconstant still, + But with an inclination to be ill, + Promotes, degrades, delights in strife + And makes a lottery of life. + + I can enjoy her while she's kind, + But when she dances in the wind, + And shakes the wings and will not stay, + I puff the prostitute away. + The little or the much she gave is quietly resigned: + Content with poverty my soul I arm, + And Vertue, tho' in rags, will keep me warm. + + What is't to me, + Who never sail in her unfaithful sea, + If storms arise and clouds grow black, + If the mast split and threaten wrack? + Then let the greedy merchant fear + For his ill-gotten gain, + And pray to gods that will not hear, + While the debating winds and billows bear + His wealth into the main. + For me, secure from Fortune's blows, + Secure of what I cannot lose, + In my small pinnace I can sail, + Contemning all the blustering roar: + And running with a merry gale + With friendly stars my safety seek + Within some little winding creek, + And see the storm ashore. + + DRYDEN. + + +_136_ + + O PRECIOUS Crock, whose summers date, + Like mine, from Manlius' consulate, + I wot not whether in your breast + Lie maudlin wit or merry jest, + Or sudden choler, or the fire + Of tipsy Love's insane desire, + Or fumes of soft caressing sleep, + Or what more potent charms you keep; + But this I know, your ripened power + Befits some choicely festive hour! + A cup peculiarly mellow + Corvinus asks: so come, old fellow, + From your time-honoured bin descend, + And let me gratify my friend! + No churl is he your charms to slight, + Though most intensely erudite: + And ev'n old Cato's worth, we know, + Took from good wine a nobler glow. + + Your magic power of wit can spread + The halo round a dullard's head, + Can make the sage forget his care, + His bosom's inmost thoughts unbare, + And drown his solemn-faced pretence + Beneath your blithesome influence. + Bright hope you bring and vigour back + To minds outworn upon the rack, + And put such courage in the brain + As makes the poor be men again, + Whom neither tyrants' wrath affrights + Nor all their bristling satellites. + + Bacchus, and Venus, so that she + Bring only frank festivity, + With sister Graces in her train, + Twining close in lovely chain, + And gladsome taper's living light, + Shall spread your treasures o'er the night, + Till Phoebus the red East unbars, + And puts to rout the trembling stars. + + THEODORE MARTIN. + + +_139_ + +I give the first stanza of this poem in the effective paraphrase of +Herrick, and the first two stanzas in the rather diffuse rendering of +Byron. Byron's version is one of his earliest pieces but not altogether +wanting in force. + + NO wrath of Men, or rage of Seas, + Can shake a just man's purposes: + No threats of Tyrants, or the Grim + Visage of them can alter him; + But what he doth at first entend + That he holds firmly to the end. + + HERRICK. + + THE man of firm and noble soul + No factious clamours can control: + No threatening tyrant's darkling brow + Can swerve him from his just intent; + Gales the warring waves which plough, + By Auster on the billows spent, + To curb the Adriatic main + Would awe his fixed determined mind in vain. + + Ay, and the red right arm of Jove, + Hurtling his lightnings from above, + With all his terrors there unfurled, + He would unmoved, unawed behold. + The flames of an expiring world, + Again in crushing chaos rolled, + In vast promiscuous ruin hurled, + Might light his glorious funeral pile, + Still dauntless 'mid the wreck of earth he'd smile. + + BYRON. + + +_145_ + + BANDUSIA, stainless mirror of the sky! + Thine is the flower-crowned bowl, for thee shall die + When dawns yon sun, the kid + Whose horns, half-seen, half-hid, + + Challenge to dalliance or to strife--in vain. + Soon must the firstling of the wild herd be slain, + And these cold springs of thine + With blood incarnadine. + + Fierce glows the Dog-star, but his fiery beam + Toucheth not thee: still grateful thy cool stream + To labour-wearied ox, + Or wanderer from the flocks: + + And henceforth thou shalt be a royal fountain: + My harp shall tell how from thy cavernous mountain, + Where the brown oak grows tallest, + All babblingly thou fallest. + + C.S. CALVERLEY. + + +_148_ + +The rendering that follows is printed in the author's _Ionica_ not as a +translation, but as a poem, under the title _Hypermnestra_. It +represents our poem of Horace from the 25th line onwards. + + LET me tell of Lydè of wedding-law slighted, + Penance of maidens and bootless task, + Wasting of water down leaky cask, + Crime in the prison-pit slowly requited. + + Miscreant brides! for their grooms they slew. + One out of many is not attainted, + One alone blest and for ever sainted, + False to her father, to wedlock true. + + Praise her! she gave her young husband the warning. + Praise her for ever! She cried, 'Arise! + Flee from the slumber that deadens the eyes; + Flee from the night that hath never a morning. + + Baffle your host who contrived our espousing, + Baffle my sisters, the forty and nine, + Raging like lions that mangle the kine, + Each on the blood of a quarry carousing. + + I am more gentle, I strike not thee, + I will not hold thee in dungeon tower. + Though the king chain me, I will not cower, + Though my sire banish me over the sea. + + Freely run, freely sail, good luck attend thee; + Go with the favour of Venus and Night. + On thy tomb somewhere and some day bid write + Record of her who hath dared to befriend thee.' + + W. JOHNSON CORY. + + +_149_ + + UNSHAMED, unchecked, for one so dear + We sorrow. Lead the mournful choir, + Melpomene, to whom thy sire + Gave harp and song-notes liquid-clear! + + Sleeps he the sleep that knows no morn? + O Honour, O twin-born with Right, + Pure Faith, and Truth that loves the light, + When shall again his like be born? + + Many a kind heart for him makes moan; + Thine, Vergil, first. But ah! in vain + Thy love bids heaven restore again + That which it took not as a loan. + + Were sweeter lute than Orpheus' given + To thee, did trees thy voice obey; + The blood revisits not the clay + Which he, with lifted wand, hath driven + + Into his dark assemblage, who + Unlocks not fate to mortal's prayer. + Hard lot. Yet light their griefs, who _bear_ + The ills which they may not undo. + + C.S. CALVERLEY. + + +_152, ii_ + + THE snow, dissolv'd, no more is seen, + The fields and woods, behold, are green; + The changing year renews the plain, + The rivers know their banks again; + The sprightly Nymph and naked Grace + The mazy dance together trace; + The changing year's successive plan + Proclaims mortality to Man. + Rough winter's blasts to spring give way, + Spring yields to summer's sovran ray; + Then summer sinks in autumn's reign, + And winter holds the world again. + Her losses soon the moon supplies, + But wretched Man, when once he lies + Where Priam and his sons are laid, + Is naught but ashes and a shade. + Who knows if Jove, who counts our score, + Will toss us in a morning more? + What with your friend you nobly share + At least you rescue from your heir. + Not you, Torquatus, boast of Rome, + When Minos once has fixed your doom, + Or eloquence or splendid birth + Or virtue shall restore to earth. + Hippolytus, unjustly slain, + Diana calls to life in vain, + Nor can the might of Theseus rend + The chains of hell that hold his friend. + + SAMUEL JOHNSON. + + +_153_ + + NOW have I made my monument: and now + Nor brass shall longer live, nor loftier raise + The royallest pyramid its superb brow. + Nor ruin of rain or wind shall mar its praise, + Nor tooth of Time, nor pitiless pageantry + O' the flying years. In death I shall not die + Wholly, nor Death's dark Angel all I am + Make his; but ever flowerlike my fame + Shall flourish in the foldings of the Mount + Capitoline, where the Priests go up, and mute + The maiden Priestesses. + From mean account + Lifted to mighty, where the resolute + Waters ot Aufidus reverberant ring + O'er fields where Daunus once held rustic state, + Of barren acres simple-minded king,-- + There was I born, and first of men did mate + To lyre of Latium Aeolic lay. + Clothe thee in glory, Muse, and grandly wear + Thy hardly-gotten greatness, and my hair + Circle, Melpomene, with Delphian bay. + + H.W.G. + + +_161_ + + HE who sublime in epic numbers rolled, + And he who struck the softer lyre of love, + By Death's unequal hand alike controlled, + Fit comrades in Elysian regions move! + + BYRON. + + +_166_ + + HAD he not hands of rare device, whoe'er + First painted Love in figure of a boy? + He saw what thoughtless beings lovers were, + Who blessings lose, whilst lightest cares employ. + + Nor added he those airy wings in vain, + And bade through human hearts the godhead fly; + For we are tost upon a wavering main; + Our gale, inconstant, veers around the sky. + + Nor, without cause, he grasps those barbed darts, + The Cretan quiver o'er his shoulder cast; + Ere we suspect a foe, he strikes our hearts; + And those inflicted wounds for ever last. + + In me are fix'd those arrows, in my breast; + But sure his wings are shorn, the boy remains; + For never takes he flight, nor knows he rest; + Still, still I feel him warring through my veins. + + In these scorch'd vitals dost thou joy to dwell? + Oh shame! to others let thy arrows flee; + Let veins untouch'd with all thy venom swell; + Not me thou torturest, but the shade of me. + + Destroy me--who shall then describe the fair? + This my light Muse to thee high glory brings: + When the nymph's tapering fingers, flowing hair, + And eyes of jet, and gliding feet she sings. + + ELTON. + + +_179_ + + NO longer, Paullus, vex with tears my tomb: + There is no prayer can open the black gate. + When once the dead have passed beneath the doom, + Barred is the adamant and vows too late. + + E'en though the lord of hell should list thy prayer, + Thy tears shall idly soak the sullen shores: + Vows may move heaven; when Charon holds his fee, + The grass-grown pile stands closed by lurid doors. + + So the sad trumpets told their funeral tale + While from the bier the torch dislodged my frame; + What did my husband, what my sires avail, + Or all these numerous pledges of my fame? + + Did I, Cornelia, find the fates less harsh? + Five fingers now can lift my weight complete. + Accursed nights, and stagnant Stygian marsh, + And every sluggish wave that clogs my feet, + + Early yet guiltless came I to this bourne; + So let the sire deal gently with my shade + If Aeacus sit judge with ordered urn, + By kin upon my bones be judgement made: + + There let his brothers sit, the Furies fill + By Minos' seat the Court, an audience grave. + Let Sisyphus rest, Ixion's wheel be still, + And Tantalus once grasp the fleeting wave; + + To-day let surly Cerberus hunt no shade, + By the mute bar loose let his fetters lie. + I plead my cause: if guilty, be there laid + On me that urn, the sisters' penalty. + + If any may boast trophies of old days, + Still Libya tells my sires the Scipios' name; + My mother's line their Libo peers displays, + And each great house stands propp'd by scrolls of fame. + + When I doffed maiden garb 'neath torches' glow, + And with the nuptial band my locks were tied, + 'Twas to thy bed I came, doomed thus to go: + Let my stone say I was but once a bride. + + Those ashes by Rome reverenced I attest, + Whose titles tell how Afric's pride was shorn, + Perseus that feigned his sire Achilles' breast, + And him that brought Achilles' house to scorn; + + For me the censor's rule ne'er swerved from place, + Your hearth need never blush for shame of mine: + Cornelia brought such relics no disgrace, + Herself a model to her mighty line. + + I never changed, I lived without a stain + Betwixt the marriage and the funeral fire: + Nature gave laws drawn from my noble strain, + Fear of no judge could higher life inspire. + + Let any urn pass sentence stern on me: + None will be shamed that I should sit beside; + Not she, rare maid of tower-crowned Cybele, + That hauled the lagging goddess up the tide; + + Not she for whom, when Vesta claimed her fire, + The linen white revealed the coals aglow. + What changed in me but fate would'st thou desire, + Sweet mother mine? I never wrought thee woe. + + Her tears, the city's grief, applaud my fame: + And Caesar's sobs plead for these bones of mine; + His daughter's worthy sister's loss they blame, + And we saw tears upon that face divine. + + And yet I won the matron's robe of state, + 'Twas from no barren house that I was torn: + Paullus and Lepidus, balm of my fate, + Upon your breast my closing eyes were borne. + + My brother twice I saw in curule place, + Consul what time his sister ceased to be. + Child, of thy father's censorship the trace, + Cleave to one husband only, copy me. + + Prop the great race in line: my bark of choice + Sets sail, my loss so many to restore. + Woman's last triumph is when common voice + Applauds the pyre of her whose work is o'er. + + These common pledges to thee I commend: + Still burned into my ashes breathes this care. + Father, the mother's offices attend: + This my whole troop thy shoulders now must bear. + + When thou shalt kiss their tears, kiss too for me: + Henceforth thy load must be the house complete. + If thou must weep with them not there to see, + When present, with dry cheeks their kisses cheat. + + Enough those nights thou weariest out for me, + Those dreams that often shall my semblance feign; + And with my shade in secret colloquy, + Speak as to one to answer back again. + + But should the gate confront another bed, + And on my couch a jealous step-dame sit, + Laud, boys, and praise the bride your sire has wed; + She will be won charmed with your ready wit. + + Nor praise your mother overmuch; she may + Feel contrast and free words to insult turn. + But if contented with my shade he stay, + And hold my ashes of such high concern; + + His coming age learn to anticipate, + Leave to the widower's cares no path confessed. + Be added to your years what mine abate, + And in my children Paullus' age be blessed. + + 'Tis well: for child I ne'er wore mourning weed; + But my whole troop came to my obsequies. + My plea is done. While grateful earth life's meed + Repays, in tears ye witnesses arise. + Heaven opes to such deserts; may mine me speed + To join my honoured fathers in the skies. + + L.J. LATHAM. + + +_217_ + +I give a part of the version of Stepney, whom Dr. Johnson describes as +'a very licentious translator'. + + IF mighty gods can mortal sorrows know, + And be the humble partners of our woe, + Now loose your tresses, pensive Elegy,-- + Too well your office and your name agree. + Tibullus, once the joy and pride of Fame, + Lies now--rich fuel--on the trembling flame; + Sad Cupid now despairs of conquering hearts, + Throws by his empty quiver, breaks his darts, + Eases his useless bows from idle strings. + Nor flies, but humbly creeps with flagging wings-- + He wants, of which he robbed fond lovers, rest,-- + And wounds with furious hands his pensive breast. + Those graceful curls which wantonly did flow, + The whiter rivals of the falling snow, + Forget their beauty and in discord lie, + Drunk with the fountain from his melting eye. + . . . . . . . . + In vain to gods (if gods there are) we pray, + And needless victims prodigally pay; + Worship their sleeping deities, yet Death + Scorns votaries and stops the praying breath: + To hallowed shrines intending Fate will come, + And drag you from the altar to the tomb. + Go, frantic poet, with delusions fed, + Thick laurels guard your consecrated head-- + Now the sweet master of your art is dead. + What can _we_ hope, since that a narrow span + Can measure the remains of thee, Great Man? + . . . . . . . . + If any poor remains survive the flames + Except thin shadows and mere empty names, + Free in Elysium shall Tibullus rove, + Nor fear a second death should cross his love. + There shall Catullus, crowned with bays, impart + To his far dearer friend his open heart; + There Gallus (if Fame's hundred tongues all lie) + Shall, free from censure, no more rashly die. + Such shall our poet's blest companions be, + And in their deaths, as in their lives, agree. + But thou, rich Urn, obey my strict commands, + Guard thy great charge from sacrilegious hands; + Thou, Earth, Tibullus' ashes gently use, + And be as soft and easy as his Muse. + + G. STEPNEY. + + +_240_ + + AFTER death nothing is, and nothing death-- + The utmost limits of a gasp of breath. + Let the ambitious zealot lay aside + His hope of heaven, whose faith is but his pride; + Let slavish souls lay by their fear, + Nor be concerned which way, or where, + After this life they shall be hurled. + Dead, we become the lumber of the world, + And to that mass of matter shall be swept + Where things destroyed with things unborn are kept. + Devouring Time swallows us whole, + Impartial Death confounds body and soul. + For Hell and the foul Fiend that rules + The everlasting fiery goals, + Devised by rogues, dreaded by fools, + With his grim grisly dog that keeps the door, + Are senseless stories, idle tales, + Dreams, whimsies and no more. + + JOHN WILMOT, EARL OF ROCHESTER. + + +_261_ + + AND so Death took him. Yet be comforted: + Above this sea of sorrow lift thy head. + Death--or his shadow--look, is over all; + What but an alternating funeral + The long procession of the nights and days? + The starry heavens fail, the solid earth + Fails and its fashion. Why, beholding this, + Why with our wail o'er sad mortality + Mourn we for men, mere men, that fade and fall? + Battle or shipwreck, love or lunacy, + Some warp o' the will, some taint o' the blood, some touch + Of winter's icy breath, the Dog-star's rage + Relentless, or the dank and ghostly mists + Of Autumn--any or all of these suffice + To die by. In the fee and fear of Fate + Lives all that is. We one by one depart + Into the silence--one by one. The Judge + Shakes the vast urn: the lot leaps forth: we die. + But _he_ is happy, and you mourn in vain. + He has outsoared the envy of gods and men, + False fortune and the dark and treacherous way, + --Scatheless: he never lived to pray for death, + Nor sinned--to fear her, nor deserved to die. + We that survive him, weak and full of woes, + Live ever with a fearful eye on Death-- + The how and when of dying: 'Death' the thunder, + 'Death' the wild lightning speaks to us. + In vain,-- + Atedius hearkens not to words of mine. + Yet shall he hearken to the dead: be done, + Sweet lad he loved, be done with Death, and come, + Leaving the dark Tartarean halls, come hither; + Come, for thou canst: 'tis not to Charon given, + Nor yet to Cerberus, to keep in thrall + The innocent soul: come to thy father, soothe + His sorrow, dry his eyes, and day and night + A living voice be with him--look upon him, + Tell him thou art not dead (thy sister mourns, + Comfort her, comfort as a brother can) + And win thy parents back to thee again. + + H.W.G. + + +_262_ + + WHAT sin was mine, sweet, silent boy-god, Sleep, + Or what, poor sufferer, have I left undone, + That I should lack thy guerdon, I alone? + Quiet are the brawling streams: the shuddering deep + Sinks, and the rounded mountains feign to sleep. + The high seas slumber pillowed on Earth's breast; + All flocks and birds and beasts are stilled in rest, + But my sad eyes their nightly vigil keep. + O! if beneath the night some happier swain, + Entwined in loving arms, refuse thy boon + In wanton happiness,--come hither soon, + Come hither, Sleep. Let happier mortals gain + The full embrace of thy soft angel wing: + But touch me with thy wand, or hovering + Above mine eyelids sweep me with thy train. + + W.H. FYFE. + +I append six _Sonnets to Sleep_ by six English poets of very different +genius, none of whom, save perhaps Drummond, seems to have been +influenced by Statius. Cowley's poem _To Sleep_ in the _Mistress_ may +perhaps also be read--the last line shows that Cowley recalled Statius. + + COME, Sleep, O Sleep! the certain knot of peace, + The baiting-place of wit, the balm of woe, + The poor man's wealth, the prisoner's release, + The indifferent judge between the high and low; + With shield of proof shield me from out the prease + Of those fierce darts Despair at me doth throw: + Oh, make in me those civil wars to cease! + I will good tribute pay if thou do so. + Take thou of me smooth pillows, sweetest bed, + A chamber deaf to noise and blind of light, + A rosy garland and a weary head: + And if these things, as being thine by right, + Move not thy heavy grace, thou shalt in me + Livelier than elsewhere Stella's image see. + + SIDNEY. + + CARE-CHARMER Sleep, son of the sable Night, + Brother to Death, in silent darkness born, + Relieve my languish and restore the light; + With dark forgetting of my care, return: + And let the day be time enough to mourn + The shipwreck of my ill-adventured youth: + Let waking eyes suffice to wail their scorn, + Without the torment of the night's untruth. + Cease dreams, the images of day's desires, + To model forth the passions of the morrow; + Never let rising Sun approve you liars, + To add more grief to aggravate my sorrow. + Still let me sleep, embracing clouds in vain, + And never wake to feel the day's disdain. + + DANIEL. + + SLEEP, Silence' child, sweet father of soft rest, + Prince whose approach peace to all mortal brings, + Indifferent host to shepherds and to kings, + Sole comforter of minds with grief opprest; + Lo! by thy charming-rod all breathing things + Lie slumbering, with forgetfulness possest, + And yet o'er me to spread thy drowsy wings + Thou spares, alas! who cannot be thy guest. + Since I am thine, oh come, but with that face + To inward light which thou art wont to show; + With feignèd solace ease a true-felt woe; + Or if, deaf god, thou do deny that grace, + Come as thou wilt, and that thou wilt bequeath,-- + I long to kiss the image of my death. + + DRUMMOND. + + A FLOCK of sheep that leisurely pass by, + One after one; the sound of rain, and bees + Murmuring; the fall of rivers, winds, and seas, + Smooth fields, white sheets of water, and pure sky;-- + I have thought of all by turns, and yet do lie + Sleepless; and soon the small birds' melodies + Must hear, first uttered from my orchard trees; + And the first cuckoo's melancholy cry. + Even thus last night, and two nights more, I lay, + And could not win thee, Sleep! by any stealth: + So do not let me wear to-night away: + Without Thee what is all the morning's wealth? + Come, blessèd barrier between day and day, + Dear mother of fresh thoughts and joyous health! + + WORDSWORTH. + + O SOFT embalmer of the still midnight! + Shutting with careful fingers and benign, + Our gloom-pleased eyes, embowered from the light, + Enshaded in forgetfulness divine; + O soothest Sleep! if so it please thee, close, + In midst of this thine hymn, my willing eyes, + Or wait the amen, ere thy poppy throws + Around my bed its lulling charities; + Then save me, or the passèd day will shine + Upon my pillow, breeding many woes; + Save me from curious conscience, that still lords + Its strength for darkness, burrowing like a mole; + Turn the key deftly in the oiled wards, + And seal the hushèd casket of my soul. + + KEATS. + + THE crackling embers on the hearth are dead; + The indoor note of industry is still; + The latch is fast; upon the window-sill + The small birds wait not for their daily bread; + The voiceless flowers--how quietly they shed + Their nightly odours; and the household ill + Murmurs continuous dulcet sounds that fill + The vacant expectation, and the dread + Of listening night. And haply now She sleeps; + For all the garrulous noises of the air + Are hushed in peace; the soft dew silent weeps, + Like hopeless lovers for a maid so fair:-- + Oh! that I were the happy dream that creeps + To her soft heart, to find my image there. + + HARTLEY COLERIDGE. + +Side by side with these sonnets may be placed Thomas Warton's _Ode_--a +fine poem, too little known:-- + + ON this my pensive pillow, gentle Sleep, + Descend in all thy downy plumage drest, + Wipe with thy wings these eyes that wake to weep, + And place thy crown of poppies on my breast. + O steep my senses in Oblivion's balm, + And soothe my throbbing pulse with lenient hand, + This tempest of my boiling blood becalm-- + Despair grows mild, Sleep, in thy mild command. + + Yet ah! in vain, familiar with the gloom, + And sadly toiling through the tedious night, + I seek sweet slumber while that virgin bloom + For ever hovering haunts my unhappy sight. + Nor would the dawning day my sorrows charm: + Black midnight and the blaze of noon alike + To me appear, while with uplifted arm + Death stands prepared, but still delays, to strike. + + T. WARTON. + + +_287_ + + AH! gentle, fleeting, wav'ring sprite, + Friend and associate of this clay! + To what unknown region borne + Wilt thou now wing thy distant flight? + No more with wonted humour gay, + But pallid, cheerless, and forlorn. + + BYRON. + +Byron's version is a weak piece of youthful work. I add here Pope's +_Dying Christian to his Soul_, a noble poem suggested by that of +Hadrian, and emphasizing powerfully the contrast between pagan and +Christian sentiment:-- + + VITAL spark of heavenly flame! + Quit, oh quit this mortal frame! + Trembling, hoping, lingering, flying, + Oh the pain, the bliss of dying! + Cease, fond nature, cease thy strife, + And let me languish into life! + + Hark, they whisper; angels say, + 'Sister spirit, come away!' + What is this absorbs me quite? + Steals my senses, shuts my sight, + Drowns my spirit, draws my breath? + Tell me, my soul, can this be death? + + The world recedes; it disappears! + Heaven opens on my eyes! my ears + With sounds seraphic ring: + Lend, lend your wings! I mount! I fly! + O Grave, where is thy victory? + O Death, where is thy sting? + + POPE. + + +_368_ + + HAPPY the man who his whole time doth bound + Within the enclosure of his little ground. + Happy the man whom the same humble place, + The hereditary cottage of his race, + From his first rising infancy has known, + And by degrees sees gently bending down + With natural propension to that earth + Which both preserved his life and gave him birth. + Him no false distant lights by Fortune set + Could ever into foolish wanderings get. + He never dangers either saw or feared; + The dreadful storms at sea he never heard, + He never heard the shrill allarms of war, + Or the worse noises of the lawyers' Bar. + No change of consuls marks to him the year; + The change of seasons is his calender. + The cold and heat Winter and Summer shows, + Autumn by fruits, and Spring by flowers he knows. + He measures time by landmarks, and has found + For the whole day the Dial of his ground. + A neighbouring wood born with himself he sees, + And loves his old contemporary trees. + He's only heard of near Verona's name, + And knows it, like the Indies, but by fame: + Does with a like concernment notice take + Of the Red Sea and of Benacus Lake. + Thus health and strength he to a third age enjoys, + And sees a long posterity of boys. + About the spacious world let others roam, + The Voyage Life is longest made at home. + + COWLEY. + +I append the version of a poet who was accounted in his time 'the best +translator since Pope'. + + BLEST who, content with what the country yields, + Lives in his own hereditary fields; + Who can with pleasure his past life behold, + Whose roof paternal saw him young and old; + And, as he tells his long adventures o'er, + A stick supports him where he crawled before; + Who ne'er was tempted from his farm to fly, + And drink new streams beneath a foreign sky: + No merchant, he, solicitous of gain, + Dreads not the storms that lash the sounding main: + Nor soldier, fears the summons to the war, + Nor the hoarse clamours of the noisy bar. + Unskilled in business, to the world unknown, + He ne'er beheld the next contiguous town. + Yet nobler objects to his view are given, + Fair flowery fields and star-embellished heaven. + He marks no change of consuls, but computes + Alternate consuls by alternate fruits; + Maturing autumns store of apples bring, + And flowerets are the luxury of spring. + His farm that catches first the sun's bright ray + Sees the last lustre of his beams decay: + The passing hours erected columns show, + And are his landmarks and his dials too. + Yon spreading oak a little twig he knew, + And the whole grove in his remembrance grew. + Verona's walls remote as India seem, + Benacus is th' Arabian Gulph to him. + Yet health three ages lengthens out his span, + And grandsons hail the vigorous old man. + Let others vainly sail from shore to shore-- + Their joys are fewer and their labours more. + + F. FAWKES. + + + + +NOTE UPON THE SATURNIAN METRE + + +This metre is illustrated by Nos. 1-4 (?), 5-6, 8, 10, 12-13 in this +selection. Three views have been taken of its character. + +1. It was at one time supposed to be purely quantitative. This view had +the support of Bentley, who in the _Phalaris_ (226-8) identified the +Saturnian with a metre of Archilochus.[11] 'There's no difference at +all', he says blithely. In more recent times the quantitative theory, in +one form or another, has numbered among its adherents scholars of +repute: e.g. Ritschl, Lucian Mueller, Christ, Havet. To-day it may be +said to be a dead superstition. Its place has been taken by what may be +called the 'semi-quantitative' theory. + +2. The 'semi-quantitative' theory was popularized in this country by H. +Nettleship[12] and J. Wordsworth[13]. It enjoyed the vogue which +commonly attends a compromise; and it still has its adherents, as, for +example, E.V. Arnold[14] (who follows the Plautine scholar F. Leo). But +the more it is examined the more it tends, I think, to melt into a +'pure-accentual' theory. 'It allows the shortening of a long syllable +when unaccented (_devictis_)', says Nettleship[15]. Surely to say that +_devictis_ is 'allowed' for _devictis_ is to abandon the cause outright. +But it is considerations of a more general character which seem likely +to render untenable both the 'quantitative' and the 'semi-quantitative' +theories. The recent researches of Sievers[16] and others into the +earliest metrical forms tend to shew that this metre is an +'Indo-European' heritage, and that it must be judged in the light of its +Eastern and Germanic cognates. + +3. The best opinion, therefore, in recent years has been strongly on the +side of the view which makes the principle of the Saturnian metre purely +accentual. At the moment this view may, in fact, be said to hold the +field. Unhappily those who agree in regarding the metre as purely +accentual agree in little else. We may distinguish two schools: + +(a) There is, first, what I may perhaps be allowed to call the +Queen-and-Parlour school. 'There cannot be a more perfect Saturnian +line', says Macaulay, 'than one which is sung in every English nursery-- + + The queen was in her parlour eating bread and honey'. + +Place beside this English line the Latin line which has come to be +regarded as the typical Saturnian-- + + dabunt malum Metelli Naeuio poetae. + +If we accent these five words as Naevius and the Metelli would in +ordinary speech have accented them, we shall have to place our accents +thus:-- + + dábunt málum Metélli Naéuio poétae; + +since by what is known as the Law of the Penultimate the accent in Latin +always falls on the penultimate syllable save in those words of three +(or more) syllables which have a short penultimate and take the accent +consequently on the ante-penultimate syllable. But those who accommodate +the Latin saturnian to the rhythm of 'The queen was in her parlour ...' +have to postulate an anomalous accentuation:-- + + dabúnt malúm Metélli | Naéuió poétae. + +The Saturnian line is, they hold, a verse falling into two cola, each +colon containing three accented (and an undefined number of unaccented) +syllables--word-accent and verse-accent (i. e. metrical _ictus_) +corresponding necessarily only at the last accented syllable in each +colon (as Metélli ... poétae above). + +Now here there are at least four serious difficulties: + +1. While the principle of the verse is accentual half the words in any +given line may be accented as they were never accented anywhere else. + +2. Sometimes verse-accent and word-accent do not correspond even at the +last accent in a colon. There is, for example, no better authenticated +Saturnian than + + Cornelius Lucius Scipio Barbatus: + +and it is incredible that at any period in the history of the Latin +language the word-accent ever fell on the middle syllable of +_Lucius_[17]. + +3. The incidence of word-accent is left unfixed save so far as the +incidence of verse-accent enables us to fix it. But the incidence of the +verse-accent is itself hopelessly uncertain. In a very large percentage +of saturnian lines we abandon the natural word-accent and have at the +same time no possible means of determining upon what syllable of what +word we are to put the verse-accent. + + dabúnt malúm Metélli Naéuió poétae + +is simple enough: but when we come to + + sin illos deserant fortissimos uiros + magnum stuprum populo fieri per gentes + +or + + dedet Tempestatibus aide meretod + +we come, to speak frankly, to chaos. + +4. A large number of well-attested saturnians yield only two accents in +the second _colon_. + +(b) Beside the 'Queen-and-Parlour' theory there is what I may call the +Normal Accent Theory. It originated with two papers by W.M. Lindsay in +the _American Journal of Philology_ vol. xiv--papers which furnish a +more thorough and penetrating treatment of the whole subject than is to +be found anywhere else. Lindsay's view is in substance this: + +1. The saturnian line falls into two _cola_ of which the first (_a_) +contains _three_, the second (_b_) _two_ accented syllables. + +2. _a_ contains seven syllables in all, _b_ contains six (occasionally +five), save when -- takes the place of one accented syllable. + +3. The accent is always the normal Latin accent, according to the Law of +the Penultimate. + +(A tetrasyllabic word has two accents when it stands at the beginning of +a line, and a pentasyllabic word always.) + +4. Each line begins with an accented syllable. + +These are the essential rules. In addition Lindsay has been at pains to +determine carefully the accentuation of 'word-groups'. Each word in a +Latin sentence has not necessarily an accent of its own. Thus _apud uos_ +is accented _apúd-uos_; so again _in-grémium_, _quei-númquam_, _ís +hic-sítus_. No part of Lindsay's papers throws so much light on the +scansion of the saturnian verses as that which deals with these +word-groups: but it is impossible here to deal with the subject in +detail. I will give here the first two Scipio Epitaphs (5. _i_, _ii_) as +they are scanned and accented by Lindsay:-- + +_i._ + + Cornélius Lúcius | Scípio Barbátus, + Gnáiuod páter prognátus, | fórtis-uir sapiénsque, + quoìus fórma uirtútei | parísuma fúit, + cónsol, cénsor, aidílis | queí-fuit apúd-nos, + Tàurásia, Cisáuna, | Sámnio cépit, + Súbigit ómne Loucánam | ópsidesque abdóucit + +_ii._ + + Hónc óino plóirime | coséntiunt Római + dùonóro óptimo | fuíse uíro + Lúcium Scípiònem | fílios Barbáti + cónsol cénsor aidílis | híc-fuet apúd-nos: + híc cépit Córsica | Alériaque úrbe, + dédet Tèmpestátebus | áide méretod. + +But is it certain, after all, that the accent-law in Saturnian verse +_is_ the Law of the Penultimate? There was, as is well known, a period +in the history of the Latin language when this Law did not obtain, but +all Latin words were alike accented on the first syllable. When this +period ended we cannot precisely determine. But, as Lindsay himself +points out, the influence of the old protosyllabic accentuation was not +quite dead even in the time of Plautus.[18] Now the saturnian verse +undoubtedly reaches back to a very remote antiquity: even of our extant +specimens some are very likely as old as the eighth century. It is +probable enough, therefore, that the accent-law known at any rate to the +first saturnian poets was the old protosyllabic law. And when we +remember the hieratic character of the earliest poetry, when we take +into account the conservatism of any priestly ritual or rule, may we not +suppose it possible that saturnian verse retained the ancient law of +accentuation long after the Law of the Penultimate had asserted itself +in ordinary speech and in other forms of literature? Accented, as +Lindsay accents it, according to the Law of the Penultimate, the +saturnian loses the lilt and swing which it has under the old +'Queen-and-Parlour' system. + + dábunt málum Metélli Naéuio poétae + +is not a music to pray to or dance to or die to. A much easier and more +lively movement would be + + dábunt málum Mételli Naéuio póetae, + +that is, the movement given by the old protosyllabic accentuation. + +The suggestion that the protosyllabic accent survived as a conscious +archaism in saturnian verse right down to the time of the Scipios is, I +think, at any rate worth considering. It carries us into speculations +far wider than the particular problem with which it is immediately +concerned. For if the protosyllabic law did actually survive in this way +we can the more easily explain the swift and decisive victory which the +Hellenizing Latin poetry won over the old native verse. What was +conquered was an archaism, something purely artificial. The conquering +force was not merely Hellenism but Hellenism _plus_ a complete and +radical change in Latin speech. + +If anyone cares to analyse the extant remains of saturnian verse in the +light of this suggestion, I would formulate three rules which can, I +think, be deduced: + +1. Each line has five feet, and each foot contains one accented syllable +_plus_ either one or two unaccented syllables.[19] The first foot, +however, _may_ consist of a monosyllable. + +2. The third foot must consist of a trisyllabic word or +'word-group'[20]: save that occasionally the second and third feet +together may be formed of a quadrisyllabic (or pentasyllabic) word with +secondary accent. + +3. The first and second, and again the fourth and fifth, feet may be +either disyllabic or trisyllabic: but (_a_) two trisyllables may not +follow one another in the first two feet, and (_b_) if the fifth foot +(usually trisyllabic) is a disyllable the fourth must be trisyllabic. + +The normal type is + + / / / / / + -- -- | -- -- | -- -- -- || -- -- | -- -- -- + / + || -- -- -- + +A common variation in the first two feet is either +/ / / / +-- -- -- | -- --, or -- -- | -- -- --. A somewhat rare variation + / / / +in the last two is -- -- -- | -- --. In the first foot -- sometimes + / / +replaces -- -- (or -- -- --), no doubt owing to the greater stress +at the opening of the verse. + +Some exceptions (or apparent exceptions) to these rules will no doubt be +found. But the rules cover most of the extant examples of saturnian +verse: and it must be remembered that the text of our fragments is often +not at all certain. The system outlined has, however, the merit--which +it shares with Lindsay--that it dispenses with most of the alterations +of the text in which other systems involve us. + + +THE HYMN OF THE ARVAL BROTHERHOOD. + +I have given the text of this celebrated piece according to what may be +called the Vulgate; and in the sub-title, in the Glossary and in my +Introduction p. 1 I have followed the ordinary interpretation. I may +perhaps be allowed here to suggest a different view of the poem. + +It begins with an appeal to the Lares. These are apparently the Lares +Consitivi, gods of sowing. Then comes an appeal to Marmar, then to Mars. +Then the Semones are invoked, who, like the Lares, are gods of sowing. +There follows a final appeal to Marmar. + +It is pretty clear that the Mars, Marmar, or Marmor, invoked in such +iteration is not the war-god, but Mars in his more ancient character of +a god of agriculture. But if this be so, what are we to make of lines +7-9, + + satur fu, fere Mars: limen sali: sta berber, + +'Be thou glutted, fierce Mars, leap the threshold, stay thy +scourge',--or, as Buecheler takes it, 'stand, wild god'? This sort of +language is appropriate enough to Mars as god of war, but utterly +inappropriate to the farmer's god[21]. + +Now it so happens that for + + satur fu, fere Mars: limen sali, sta berber + +the monumental stone to which we owe this inscription offers at one +point + + satur fu, fere Mars limen saii sia berber. + +Now, when we remember the Lares Consitivi and the Semones, does it not +look very much as though _satur_ stood for _sator_, as though _fere_ +were a blunder for _sere_, as though _saii_ were the vocative of Saius, +'sower' (cf. Seia a goddess of sowing, and Greek {saô sêthô}), as though +_sia_ were the imperative of the verb _sio_ (moisten)[22], and as +though, finally, _berber_ were to be connected with the Greek {borborys} +and meant 'loam'? (I would give much the same sense, 'fat soil' to +_limen_: (from the root _lib-_: cf. Gk. {leibô leimôn}).) + +We get, then, + + sator fu: sere Mars limen Saii, sia berber, + +'Be thou the sower: sower Mars, sow the soil, moisten the loam'. And +this suggests what _ought_ to be the meaning of _enos iuuate_. _enos_ +_ought_ to mean _harvests_, or at any rate something in that kind. And +why should it not? Hesychius knew a word {enos} which he glosses by +{eniautos, epeteios karpos}. See Suidas _s.v._ and Herwerden _Lexicon +Suppletorium_. + +The Hymn is a hymn for Seedtime. We know, however, that the festival at +which it was sung fell in the month of May. The explanation of this has +been hinted at by Henzen.[23] Henzen points out that the Arval Brothers +entered on their duties at the Saturnalia, and that their worship is +probably connected in its origin with Saturn, the god of sowing. (See +Varro _L.L._ 5, 57, and _apud_ Aug. _C.D._ 7. 13 p. 290, 28, Festus +_s.v._ Saturnus.) We must suppose, therefore, that at some date when the +meaning of its words had been already lost this hymn was transferred +from a seedtime festival to a harvest festival. + + + + +GLOSSARY OF OLD LATIN + + 1. + + _i._ + + cante: _cante_ (sometimes said to be an Athematic imper. + 2 pers. plur.). + + _ii._ + + quome: _cum_. + Leucesie: (_Lucerie_?) a title of Jupiter as god of lightning. + tet: _te_. + tremonti: _tremunt_. + quor: _cur_. + Curis: 'god of spear-men' (?): Etruscan _curis_, a spear: + (cf. _Iunonis Curitis_). + decstumum: _dextimum_, 'on the right' (the suffix _-imus_ is not + strictly a superlative suffix, but denotes position: cf. _summus_ + (_sup-mus_), _finitimus_, _citimus_). + + _iii._ + + ulod: _illo_ (?) (_ollod_) (cf. Umbrian _ulu_). + oriese: _oriere_: future for imperative as in 2 _aduocapit_. + isse: _ipse_ (_ipese_): the form _isse_ is merely + the vulgar spelling of a later period. + ueuet: _uiuit_. + po melios: _optimus_ (?) ('_po_ pro _potissimum_ positum est in + Saliari carmine', _Festus_). + eu: _heu_ (admirantis). + recum: _regum_ (as _uirco_ for _uirgo_ in the _Duenos Inscription_: + and so always in early Latin until 312 B.C.). + + + 2. + + enos: _nos_ (?) cf. {eme, emoi}. + Lases: _Lares_. + lue rue: _luem et ruinam_. + Marmar: _Mars_. + sins: _sinas_ (?). + sers: _siueris_ (?). + pleoris: _pluris_ (cf. {plheiôn} = {pleons} = pleios = pleor). + fu: _esto_ (_fufere_ = _esto_, others: as though _fufuere_). + sta berber, 'stay thy scourge' (?): sta = {hista}; berber: _uerbera_. + Others interpret, 'stand, fierce one' (berber = _barbare_). + semunis: _semones_, 'gods of the sown fields'. + aduocapit: _aduocabitis_. + + + 5. + + _i._ + + Gnaiuod: _Gnaeo_: the old abl. in -d: cf. _meretod_ in _ii_. + parisuma: superlative of _par_. + Taurasia Cisauna Samnio: _Taurasiam Cisaunam (in) Samnio_ + (or _Samnium_). The dropping of _-m_ (cf. _oino_, _aede_ in _ii_) is, + however, not in any way a peculiarity of early Latin. + subigit: _subegit_. + abdoucsit: _abduxit_. + + _ii._ + + oino: _unum_. + ploirime: _plurimi_. + duonoro .. uiro: _bonorum .. uirum_. + Scipione: _Scipionem_. + Corsica Aleriaque urbe: _Corsicam Aleriamque urbem_. + aide: _aedem_. + meretod: _merito_. + + _iii._ + + apice insigne: _apicem insignem_. + recipit: _recepit_ (as _subigit_ in _i_). + + _iv._ + + quei minus: _cur minus_. + mactus: 'blessed', 'honoured', 'endowed'. + + + 6. + + _i._ + + insece: _inseque_, imperat. from _inquam_ (_in(s)quam_): {ennepe}. + + _iv._ + + dacrimas: _lacrimas_. + noegeo: 'noegeum amiculi genus', _Festus_: {pharos}. + + _v._ + + hemonem: _hominem_ (cf. _ne-hemo_ = _nemo_) 'son of earth' + (_humus_: cf. Oscan _humuns_ = _homines_). + quamde: _quam_. + topper: _celeriter_: _(is)tod_ + _per_: the old explanation, + _toto opere_, is false. + + _vi._ + + inserinuntur: _inseruntur_. So in the active we find the 3 pl. pres. + in _-nunt_: _danunt_ (_dant_) _prodinunt_ (_prodeunt_) _nequinunt_ + (_nequeunt_). But the forms are unexplained anomalies. + + _vii._ + + deuenies: _deueniens_ (?). + ommentans: _ob-manens_ (_manto_ freq. of _maneo_). + + + 7. + + _ii._ + + ipsus: _ipse_: so _ollus_ and _olle_ for _ille_. + + _iii._ + + procat: _poscit_. + + _v._ + + confluges: 'loca in quae diversi rivi confluunt', _Nonius_. + + _vi._ + + anculabant: _hauriebant_ (cf. Gk. {antlein}). + + _vii._ + + struices: 'struices antiqui dicebant exstructiones omnium rerum', + _Festus_. + + _viii._ + + nefrendem: _sine dentibus_ (_ne_ + _frendo_). + + + 8. + + _ii._ + + Anchisa: _Anchises_ (_-as_): as _Aenea_ in _iv_, and in later + Latin _Atrida_ &c. + + _iii._ + + Troiad: _Troia_ (abl.). + + _iv._ + + Aenea: _Aeneas_: so _Anchisa_ in _ii_. + + _vi._ + + concinnat: 'concinnare est apte componere', _Festus_. + + _viii._ + + mavolunt: _malunt_ (_mage-uolunt_). + + + 9. + + _iii._ + + cedo: _dic, da_ (the demonstrative particle _-ce_ + old imperative + of _dare_). + + _v._ + + promicando: 'promicare est extendere et longe iacere', _Nonius_. + + + 12. + + nouentium: *nuentium (_annuentium_): cf. the spelling _souo_ = _suo_ + in 44. So regularly in the oldest Latin. _ou_ for _u_. + duonum: _donum_ (cf. Umbrian _dunu_, Oscan _dunum_: old Latin + _duo_ = _do_). + negumate: _negate_ (_nec autumate_). + + + 13. + + endostaurata facito: _fac ut instaurentur_. + + + 15. + + quam mox: 'quam mox significat quam cito', _Festus_. + + + 17. + + indu: Greek {endon}; as 21. _viii_, and 32 (_endo_): later + the word became confused with, and then entirely supplanted by, _in_. + uolup, 'pleasantly': neut. of an extinct _volupis_, + used adverbially: cf. _facul_, _difficul_. + suaset: (i.e. _suasset_), _suasisset_. + uerbum paucum: _uerborum paucorum_. + + + 21. + + _viii._ + + imbricitor: _qui imbres ciet_. + + + 23. + + euitari: _uita priuari_. + + + 24. + + melior mulierum: like _melios recum_ in 1. _iii_. + + + 25. + + postilla: _postea_. + + + 29. + + accedisset: _accidisset_. + + + 34. + + faxit: _fecerit_. + + + 41. + + perproquinquam: _perpropinquam_ (cf. {pente (pempe} = quinque, + {hippos} = _equus_, _Pontius_ = _Quintius_). + uerruncent: _uertant_. + + + 42. + + dum .. dum: {tote men .. tote de}: cf. the use of _dum_ in + _primumdum_, _agedum_, _adesdum_. + + + 44. + + souo: _suo_. + + + 45. + + clueor: _uocor_ (cf. {klytos}). + + + 51. + + _iii._ + + cresti: _(de)creuisti_. + + + 54. + + fuat: _sit_. + fatust: _fatus est_. + + + + +INDEX OF AUTHORS AND PASSAGES + + +ABBREVIATIONS + + _T.R._ = Ribbeck, _Tragicorum Romanorum Fragmenta_ + + _C.R._ = Ribbeck, _Comicorum Romanorum Fragmenta_ + + _P.L.M._ = Baehrens, _Poetae Latini Minores_ + + _F.P.R._ = Baehrens, _Fragmenta Poetarum Romanorum_ + + _A.L._ = Riese, _Anthologia Latina, Ed. ii_ + + _C.E._ = Buecheler, _Carmina Epigraphica_ + +The numerals in large type indicate the number of the _piece_ (not the +_page_, save where _p_. is prefixed). + +(In the early fragments the numerals indicate the number of the _line_ +as given in the principal editions.) + + Accius, L., 41-43 (_T.R._ 17, 391; 156, 234, 314, 621, 651, 203) + + Albinovanus: _see_ Pedo + + Alcimius, 322-324 (_A.L._ 740, 713, 715, 714) + + Anonymous, 105 (_A.L._ 414), + " , 189 (Tibullus 3, 20) + " , 191 (_C.E._ 960) + " , 193 (_Copa_), + " , 194 (_P.L.M._ i, p. 119) + " , 222 (_A.L._ 720) + " , 228 (_Aetna_ 9-93) + " , 229 (_A.L._ 5) + " , 230 (_C.E._ 960) + " , 231 (_P.L.M._ i, p. 78) + " , 246 (_A.L._ 726) + " , 249 (_P.L.M._ i, p. 234) + " , 286, _i_ (_C.E._ 1109) + " , 286, _ii_ (_C.E._ 1111) + " , 288 (_C.E._ 97) + " , 289 (_C.E._ 213) + " , 290 (_C.E._ 29) + " , 301 (_C.E._ 245) + " , 305 (_C.E._ 106) + " , 306 (_A.L._ 718) + " , 307 (_A.L._ 388 _a_) + " , 308 (_C.E._ 1175) + " , 315 (_A.L._ 487 _a_) + " , 321 (_C.E._ 1279) + " , 353 (_C.E._ 111) + " , 359 (_A.L._ 719) + " , 360 (_A.L._ 22) + " , 361 (_A.L._ 722) + " , 362 (_A.L._ 866) + + Arval Brotherhood, 2 (_C.E._ 1) + + Asclepiadius, 355, 358 _a_ (_A.L._ 629, 563) + + Asmenius, 354 (_A.L._ 635) + + Avianus, 371-372 (_Fab._ 5, 15) + + Avienus, 352 (_Aratea_ 1-76) + + Ausonius, D. Magnus, 325-346 (Schenkl, _Op._ 23; + _Epist._ 15, 21; + _Epigr._ 18, 20, 82, 23, 2, 35, 56, 10, 81, 99, 53; + _Par._ 11, 24, 29; + _Epiced. in Patr. Prof._ 16; + _Epitaph._ 3, 14, 30; + _De Herediolo_; + _Ecl. Lib._ 2; + _Epist._ 7) + + (pseudo-) Ausonius, 348-351 (_A.L._ 646; + Schenkl, _Auson._ p. 252; _A.L._ 263; + Schenkl, _Auson_. p. 261.) + + + Caesar, C. Iulius, 63 (_F.P.R._ p. 326) + + Calpurnius (T. Calpurnius Siculus), 247 (Ecl. iv) + + Cato, 311 (_P.L.M._ iii, p. 216 sqq.) + + Calvus (C. Licinius Calvus Macer), 64-65 (_F.P.R._ p. 320) + + Catullus, C. Valerius, 74-104 (34, 62, 63, 61, 1, 9, 35, 46, 31, 45, + 51, 2 and 3, 5 and 7, 109 and 87, 70, 73, 82, 72 and 75, 8, 85, 60, + 11, 30, 76, 68_b_, 101, 96, 51_b_, 38, 14_b_) + + Catulus, Q. Latatius, 47-48 (_F.P.R._ p. 275) + + Cicero, M. Tullius, 55-59 (_F.P.R._ 3, 19, 29, 33, 41) + + Cicero, Q. Tullius, 62 (_F.P.R._ p. 315) + + Cinna, C. Helvius, 60 (_F.P.R._ p. 323) + + Claudia, Epitaph of, 44 (_C.E._ 52) + + Claudian (Claudius Claudianus), 365-370 (Koch 6, 20, 10; + _Carm. Min._ 20, 31, 15) + + Claudius, 309 (_A.L._ 723) + + Columella, L. Iunius Moderatus, 245 (x. 255-310) + + Cornelius Severus, 192 (_F.P.R._ p. 352) + + + Domitius Marsus, 161 (Tibullus, Fragm.) + + + Ennius, Q., 14-34 (Vahlen, _Ann._ 35, 77, 194, 234, 303, 401, 266; + 1, 52, 110, 367, 140 and 187, 287, 370, 443, 457, 514; + _Scen._ 27, 85, 54, 35, 316, 312, 234, 246, 215; + _Varia_ 19, 21; + _Sat._ 6; + _Var._ 15 and 17) + + Euphorbius, 358 _c_ (_A.L._ 559) + + + Flavius Felix, 378 (_A.L._ 216) + + Florus, Annius, 291-298 (_A.L._ 245-252) + + Furius (M. Furius Bibaculus), 52-53 (_F.P.R._ p. 317) + + + Gallienus, P. Licinius, Imperator, 302 (_A.L._ 711) + + Germanicus, Ti. Cl. Caesar, 223-224 (_P.L.M._ i, p. 153; + _A.L._ 708) + + + Hadrian, P. Aelius Hadrianus, Imperator, 287 (_F.P.R._ p. 373) + + Horace (Q. Horatius Flaccus), 120-153 (_Odes_ iv. 3, 9, 12; + i. 9, 30, 5; + iii. 9; + iv. 10, 13; + iii. 26; + iv. 1; + iii. 8; + ii. 6, 7, 14; + iii. 29, 21, 1, 2, 3; + ii. 1; + iii. 5; + i. 37; + iii. 14; + ii. 13; + iii. 13; + ii. 3; + iv. 2; + iii. 11; + i. 24; + ii. 18; + _Epode_ xiii; + _Odes_ i. 4 and iv. 7; + iii. 30) + + + Lactantius (L. Caelius Lactantius Firmianus), 310 (_A.L._ 485 _a_) + + Laevius, 51 (_F.P.R._ p. 287) + + Laurea, M. Tullius, 61 (_F.P.R._ p. 316) + + Licinus, Porcius, 49-50 (_F.P.R._ p. 277) + + Livius (L. Livius Andronicus), 6-7 (_F.P.R._ 1, 3, 4, 21, 22, 28, 9, + 26, 36, 38; + _T.R._ 5, 12, 13, 16, 18, 30, 37, 38, 40, 7) + + Lucan (M. Annaeus Lucanus), 248 (_A.L._ 668) + + Lucretius (T. Lucretius Carus), 66-73 (i. 1-148; + ii. 1-58, 600-657; + iii. 1-93, 931-1052; + v. 1-54, 925-1010, 1161-1240) + + Luxorius, 379-382 (_A.L._ 288, 332, 366, 347, 289) + + Lygdamus, 184-185 (Tibullus iii. 4, 5) + + + Maecenas, C. Cilnius, 108 (_F.P.R._ p. 338) + + Manilius, M., 195-204 (i. 1-105, 703-804, 865-926; + ii. 1-149, 579-607, 755-787; + iii. 1-39; + iv. 1-118, 866-932 v. 538-631) + + Marcius, 12-13 [54] (_F.P.R._ p. 36 [p. 35]) + + Martial (M. Valerius Martialis), 263-285 (i. 61; + vii. 97; + iv. 14; + x. 4; + viii. 56 and i. 76; + ii. 90 and xii. 18 and v. 20 and x. 47; + ix. 52; iv. 13; + i. 88 and vi. 28 and xi. 13 and v. 37; + i. 36; + iv. 64; + iii. 65; + ix. 11 and 12; + x. 62; + vi. 70; + xii. 34, 47; + xi. 6; + x. 7, 35; + i. 25; + x. 9; + iv. 89) + + Maximinus, 357 _c_ (_A.L._ 510) + + Messallae Panegyristae, 190 (Tibullus iii. 7; + _Catalepton_ ix) + + Modestinus, 347 (_A.L._ 273) + + + Naevius, Cn., 8-10 (_F.P.R._ 1, 3, 4, 24, 32, 37, 38, 39, 63; + _T.R._ 15, 21, 7; + _C.R._ 10, 15, 75; + _F.P.R._ p. 296) + + Nemesianus, M. Aurelius Olumpius, 304-305 (_Cyneg._ 1-102; + _Ecl._ iii) + + Numa Pompilius, 1 (_F.P.R._ 1, 2, 3) + + + Ovid (P. Ovidius Naso), 207-222 (_Trist._ iv. 10; + _Amores_ i. 1; + ii. 18; + iii. 1; + i. 9 and ii. 12; + i. 2, 3, 13; + iii. 6, 15; + ii. 6; + _Heroides_ ii; + _Amores_ iii. 9; + _Tristia_ i. 5; + iii. 3; + _Amores_ i. 15) + + + Pacuvius, M., 35-40 (_T.R._ 409, 86, 177, 268; + Aul. Gell. 1, 24, 4) + + Palladius, 356, 357 _a_ (_A.L._ 628, 518) + + Pedo, Albinovanus, 205 (_F.P.R._ p. 351) + + Pentadius, 313-314 (_A.L._ 266, 268) + + Petronius Arbiter, 250-254 (_A.L._ 464, 702, 697, 477, 706) + + Phaedrus, C. Iulius, 225-227 (iii. 9; + v. 8; + iv. _Epilogus_) + + Phocas, 384 (_A.L._ 671) + + Plautus, T. Maccius, 11 (_F.P.R._ p. 296) + + Pompilius, 45 (_F.P.R._ p. 274) + + Propertius, Sextus, 162-183 (i. 22; + iii. 1, 2; + i. 1; + ii. 12; + i. 9, 7; + iii. 10; + ii. 28 _b_; + ii. 26 _a_; + i. 5; + ii. 9, 8; + iii. 21; + ii. 11; + iv. 7; + i. 20; + iv, 11; + ii. 10; + iii. 18; + ii. 27, 13) + + + Reposianus, 312 (_A.L._ 253) + + Rutilius Claudius Namatianus, 373 (_P.L.M._ v, p. 6) + + + Scipios, Epitaphs of the, 5 (_C.E._ 6-9) + + Seneca, L. Annaeus, 232-244 (_A.L._ 232, 237, 411, 420, 445, + 417 and 418; + _Herc. Fur._ 838-874; + _Phaedra_ 761-784; + _Tro._ 371-408; + _Med._ 56-115; + _Thyest_. 339-403, 596-602; + _Herc. Oet._ 1031-1127) + + Sidonius Apollinaris (C. Sollius Modestus Apollinaris Sidonius), + 374-7 (Luetjohann pp. 233, 242, 243, 30) + + Statius, P. Papinius, 256-262 (_Silv._ ii. 7, 4; + i. 2, 3; + iii. 3; + ii. 1; + v. 4) + + Sulpicia, 186-188 (Tibullus iii. 11, 10, 17) + + Sulpicius (C. Sulpicius Apollinaris), 299-300 (_A.L._ 653, 667) + + Sulpicius Lupercus Servasius Iunior, 363, 364 (_A.L._ 648-649) + + + Tiberianus, 315-320 (_P.L.M._ iii. pp. 264-268; + _Pervig. Ven. A.L._ 200) + + Tibullus, Albius, 154-160 (i. 1, 3, 5, 10; + ii. 1, 5, 6) + + + Valerius Aedituus, 46 (_F.P.R._ p. 275) + + Varius, L., 106-107 (_F.P.R._ p. 337) + + Vergil (P. Vergilius Maro), 109-119 (_Catalepton_ iii, v; + _Ecl._ iv, viii; + _Georg._ i. 121-159, 424-514; + ii. 136-176, 458-540; + iii. 1-48; + iv. 460-527; + _Catalepton_ xiv; + _Aen._ 1 _a_-4 _a_). + + Verginius (L. Verginius Rufus), 255 (_F.P.R._ p. 371) + + Vitalis, 358 _b_ (_A.L._ 555) + + Vomanius, 357 _b_ (_A.L._ 514) + + + + +INDEX OF FIRST LINES + + + No. + + Ablatus mihi Crispus est amicus 236 + + Acmen Septimios suos amores 83 + + Additur orator Cornelius suauiloquenti 18 + + Adeste Musae, maximi proles Iouis 354 + + Adhuc supersunt multa quae possim loqui 227 + + Ad regum thalamos numine prospero 241 + + Adulescens tam etsi properas, hoc te saxulum 40 + + Aeneadum genetrix, hominum diuumque uoluptas 66 + + Aequam memento rebus in arduis 146 + + Aëris in campis, memorat quos musa Maronis 345 + + Alcime, quem raptum domino crescentibus annis 271, i + + Ales, dum madidis grauata pennis 318 + + Alfene immemor atque unanimis false sodalibus 96 + + Amborum uxores 8, iii + + Amnem, Troiugena, Cannam fuge, defuge Cannam 54 + + Amnis harundinibus limosas obsite ripas 213 + + Amnis ibat inter arua ualle fusus frigida 316 + + Anceps forma bonum mortalibus 239 + + Andromedae sequitur sidus, quae piscibus ortis 204 + + Angustam amice pauperiem pati 138 + + Animula uagula blandula 287 + + Aquam Albanam, Romane, caue lacu teneri 13 + + Arma graui numero uiolentaque bella parabam 207, i + + A siluis ad agros, ab agris ad proelia uenit 357, b + + A sole exoriente supra Maeotis paludes 32 + + Asper eram et bene discidium me ferre loquebar 156 + + Aspice quem ualido subnixum Gloria regno 109 + + Aspicite, o ciues, senis Enni imaginis formam 34 + + At celer hasta uolans perrumpit pectora ferro 6, x + + At chorus aequalis Dryadum clamore supremos 118 + + At genus humanum multo fuit illud in aruis 72 + + At tuba terribili sonitu taratantara dixit 21, v + + At uos incertam, mortales, funeris horam 182 + + Audiuere, Lyce, di mea uota, di 128 + + Aufugit mi animus; credo, ut solet, ad Theotimum 47 + + Aurea securi quis nescit saecula regis? 228 + + Aurum, quod nigri manes, quod turbida mersant 317 + + + Bacche, uitium repertor, plenus adsis uitibus 293 + + Barbara praeruptis inclusa est Corsica saxis 233 + + Blande et docte percontat, Aenea quo pacto 8, iv + + Bucula sum caelo genitoris facta Myronis 334 + + + Caelo tonantem credidimus Iouem 141 + + Callimachi Manes et Coi sacra Philetae 163 + + Carmen ad iratum aum tu perducis Achillen 207, ii + + Carmine diuinas artis et conscia fati 195 + + Carminibus pecudes et rus et bella canendo 357, c + + Carminis incentor mihi Iuppiter! auspice terras 352 + + Castra Macer sequitur: tenero quid fiet Amori? 160 + + Catonis modo, Galle, Tusculanum 53 + + Cedo, qui rem uestram publicam tantam amisistis tam cito? 9, iii + + Cernere facundi Tibur glaciale Vopisci 259 + + Ceu canis umbrosam lustrans Gortynia uallem 106, ii + + Claudia, Rufe, meo nubit Peregrina Pudenti 270 + + Clausus ab umbroso qua tundit pontus Auerno 181 + + Collis o Heliconiei 77 + + Concurrent ueluti uenti cum spiritus Austri 21,viii + + Conditus his ego sum, cuius modo rustica Musa 357, a + + Confluges ubi conuentu campum totum inumigant 7, v + + Conqueri fortunam aduersam, non lamentari decet 39 + + Conse, ulod oriese 1, iii + + Constiteram exorientem Auroram forte salutans 48 + + Consules fiunt quotannis et noui proconsules 298 + + Conuiuae, tetricas hodie secludite curas 359 + + Copa Syrisca, caput Graeca redimita mitella 193 + + Corduba me genuit, rapuit Nero, praelia dixi 248 + + Cornelius Lucius Scipio Barbatus 5, i + + Corpore tenuato pectoreque 51, ii + + Cras amet qui numquam amauit quique amauit cras amet! 320 + + Crede ratem uentis, animum ne crede puellis 314 + + Crimine quo merui, iuuenis, placidissime diuum 262 + + Cui dono lepidum nouum libellum? 325 + + Cum seruos fueris proprios mercatus in usus 311, vi + + Cum socios nostros mandisset impius Cyclops 6, ix + + Cura, labor, meritum, sumpti pro munere honores 300 + + Curantes magna cum cura tum cupientes 15 + + Cursu uolucri pendens, cum nouacula 226 + + Custodes ouium tenerae propaginis, agnum 49 + + Cynthia prima suis miserum me cepit ocellis 165 + + + + Dea sancta Tellus, rerum naturae parens 229 + + Debilem facito manu, debilem pede, coxa 108, ii + + Deficiunt magico torti sub carmine rhombi 170 + + Deinde pollens sagittis inclutus Arquitenens 8, v + + Denique si uocem rerum natura repente 70 + + De numero uatum si quis seponat Homerum 322, i + + Desine de quoquam quisquam bene uelle mereri 89 + + Desine, Paulle, meum lacrimis urgere sepulcrum 179 + + Desinite, o ueteres, Calpurnia nomina, Frugi 339, ii + + Dianae sumus in fide 74 + + Dicebam tibi uenturos, irrisor, amores 167 + + Dicebas quondam solum te nosse Catullum 91, a + + Difficilis facilis, iucundus acerbus es idem 279 + + Diffugere niues, redeunt iam gramina campis 152, ii + + Di meliora ferant, nec sint mihi somnia uera 184 + + Diuitias alius fuluo sibi congerat auro 154 + + Diuom templa cante 1, i + + Donec gratus eram tibi 126 + + Dum dubitat natura marem faceretne puellam 350 + + Dum lasciuiam nobilium et laudes fucosas petit 50 + + Dum tibi Cadmeae dicuntur, Pontice, Thebae 168 + + Dum tu forsitan inquietus erras 268, ii + + + Ede tuos tandem populo, Faustine, libellos 283 + + Ego cum genui tum morituros sciui et ei rei sustuli 27 + + Ego deum genus esse semper dixi et dicam caelitum 26 + + Ego semper pluris feci 9, iv + + Ego tui memini 3, i + + Eheu fugaces, Postume, Postume 134 + + Enni poeta, salue, qui mortalibus 33 + + Enos, Lases, iuuate 2 + + Eripitur nobis iam pridem cara puella 174 + + Esse quid hoc dicam, quod tam mihi dura uidentur 210 + + Est locus in primo felix oriente remotus 310 + + Estne tibi, Cerinthe, tuae pia cura puellae 188 + + Est quod mane legas, est et quod uespere. laetis 332 + + Et amita Veneria properiter obiit 339,iii + + Et cita cum tremulis anus attulit artubus lumen 14 + + E tenebris tantis tam clarum extollere lumen 69 + + Et leges sanctas docuit et cara iugauit 64, iii + + Et tum sicut equus qui de praesepibus fartus 21, x + + Exaudi, regina tui pulcerrima mundi 373 + + Exegi monumentum aere perennius 153 + + + Facete, comis, animo iuuenali senex 341 + + Fato Metelli Romae fiunt consules 8, ix + + Felix o Menelae, deum cui debita sedes 342, i + + Felix, qui propriis aeuum transegit in aruis 368 + + Florem anculabant Liberi ex carchesiis 7, vi + + Flumina uerna cient obscuro lumine Pisces 62 + + Forsitan hoc etiam gaudeat ipsa cinis 65 + + Forte iacebat Amor uictus puer alite somno 347 + + Fortunam insanam esse et caecam et brutam perhibent philosophi 35 + + Furi et Aureli, comites Catulli 95 + + Furitis, procaces Naides 337 + + + Gallia me genuit, nomen mihi diuitis undae 308 + + + Hactenus ut caros, ita iusto funere fletos 339, i + + Haecce locutus uocat, quocum bene saepe libenter 17 + + Haec mea, si casu miraris, epistula quare 220 + + Haec tibi Arateis multum uigilata lucernis 60 + + Haec urbem circa stulti monumenta laboris 237, i + + Hanc puto de proprio tinxit Sol aureus ortu 381 + + Hauserat insolitos promissae uirginis ignis 367 + + Heia, uiri, nostrum reboans echo sonet heia! 307 + + Herculis ritu modo dictus, o plebs 143 + + Heu misera in nimios hominum petulantia census! 364 + + Hic est ille situs cui nemo ciuis neque hostis 31 + + Hie est ille, suis nimium qui credidit umbris 313 + + Hic est quem legis ille, quem requiris 284, i + + Hic finis rapto! quin tu iam uulnera sedas 261 + + Hic Iouis altisoni subito pinnata satelles 56 + + Hic situs est Rufus, pulso qui Vindice quondam 255 + + Hoc pro continuo te, Galle, monemus amore 178 + + Hoc quod amare uocant misce aut dissolue, Cupido 330 + + Hoc rudis aurigae requiescunt ossa sepulcro 321 + + Hoc uide circum supraque quod complexu continet terram 37 + + Honc oino ploirime cosentiont Romai 5, ii + + Horrida tempestas caelum contraxit et imbres 151 + + Hortus, quo faciles fluunt Napaeae 380 + + Hospes, quod deico paullum est, asta ac pellage 44 + + Hospita, Demophoon, tua te Rhodopeia Phyllis 216 + + Huc ades et tenerae morbos expelle puellae 187 + + Huc est mens deducta tua, mea Lesbia, culpa 91, b + + + Iambe Parthis et Cydonum spiculis 327 + + Iamne oculos specie laetauisti optabili? 7, x + + Iam pridem post terga diem solemque relictum 205 + + Iam super oceanum uenit a seniore marito 212 + + Iam uer egelidos refert tepores 81 + + Iam ueris comites, quae mare temperant 122 + + Ibitis Aegaeas sine me, Messalla, per undas 155 + + Igne salutifero Veneris puer omnia flammans 382 + + Illa ego sum Dido, uultu quem conspicis, hospes 349 + + Ille ego qui fuerim, tenerorum lusor amorum 206 + + Ille ego qui quondam gracili modulatus auena 119, b + + Ille et nefasto te posuit die 144 + + Ille mi par esse deo uidetur 84 + + Illic alternis depugnat pontus et aer 253 + + Immortales mortales si foret fas flere 10 + + In curru biiugos agitare leones 68 + + Inferus an superus tibi fert deus funera, Vlixes? 6, viii + + In noua surgentem maioraque uiribus ausum 201 + + In Pylum deuenies aut ibi ommentans 6, vii + + Instrue praeceptis animum, ne discere cessa 311, i + + Intermissa, Venus, diu 130 + + Inueniat, quod quisque uelit: non omnibus unum est 250 + + Inuide, tu tandem uoces compesce molestas 172 + + Ipsus se in terram saucius fligit cadens 7, ii + + Iste quod est, ego saepe fui: sed fors et in hora 173 + + Ite agite, o iuuenes, et desudate medullis 302 + + Ite hinc, inanes, ite rhetorum ampullae 110 + + Ite triumphales circum mea tempora laurus! 209, ii + + Ite, uerecundo coniungite foedera lecto 360 + + Iucundum, mea uita, mihi proponis amorem 87, a + + Iuli iugera pauca Martialis 273 + + Iuppiter hic risit tempestatesque serenae 21, ix + + Iusserat haec rapidis aboleri carmina flammis 299 + + Iusta precor: quae me nuper praedata puellast 211 + + Iustum et tenacem propositi uirum 139 + + Iuuenis Sereni triste cernitis marmor 289 + + + Laetus sum laudari me abs te, pater, a laudato uiro 9, i + + Lais anus Veneri speculum dico: dignum habeat se 338 + + Lalla, lalla, lalla 4 + + Libertus Melioris ille notus 271, ii + + Lilium uaga candido 64, i + + Lucani proprium diem frequentet 256 + + Lucentes, mea uita, nec smaragdos 108, i + + Ludi magister, parce simplici turbae 276 + + Lugete, o Veneres Cupidinesque 85, b + + Luna decus mundi, magni pars maxima caeli 309 + + Lux mea puniceum misit mihi Lesbia malum 323 + + + Maeonio uati qui par aut proximus esset 322, ii + + Magna sapientia multasque uirtutes 5, iv + + Magnum iter ad doctas proficisci cogor Athenas 175 + + Malest, Cornifici, tuo Catullo 103 + + Marmoreo Licinus tumulo iacet, at Cato nullo 105 + + Martia progenies, Hector, tellure sub ima 224 + + Martiis caelebs quid agam kalendis 131 + + Mater Lacaena clipeo obarmans filium 331 + + Mater optuma, tu multo mulier melior mulierum 24 + + Maximus Iliacae gentis certamina uates 198 + + Mea mater grauida parere se ardentem facem 25 + + Mea puer quid uerbi ex tuo ore audio? 6, iii + + Mea puera quid uerbi ex tuo ore supera fugit? 6, ii + + Me lapidem quondam Persae aduexere, tropaeum 329 + + Memnona si mater, mater plorauit Achillem 217 + + Me niue candenti petiit modo Iulia. rebar 254 + + Mercuri, nam te docilis magistro 148 + + Metiri se quemque decet propriisque iuuari 371 + + Militat omnis amans, et habet sua castra Cupido 209, i + + Mirabar quidnam misissent mane Camenae 169 + + Miser Catulle, desinas ineptire 92 + + Mortalis nemo est quem non attingit dolor 59 + + Motum ex Metello consule ciuicum 140 + + Multa dies in bello conficit unus 21, vi + + Multas per gentis et multa per aequora uectus 100 + + Multi iniqui et infideles regno, pauci beniuoli 43, v + + Musae, quae pedibus magnum pulsatis Olympum 21, i + + + Nam is demum miser est, cuius nobilitas miserias nobilitat 43, iv + + Nam praestatur uirtuti laus, sed gelu multo ocius 7, iv + + Namque in caeruleo candens nitet orbita mundo 196 + + Namque nullum peius macerat hemonem 6, v + + Natalis noster Nonas instare Nouembris 376 + + Nec mi aurum posco nec mi pretium dederitis 16 + + Ne forte credas interitura quae 121 + + Ne more pecoris otio transfungerer 288 + + Ne timeas illam, quae uitae est ultima finis 311, iv + + Nomen cum uiolis rosisque natum 275, i + + Nomen ego Ausonius, non ultimus arte medendi 340 + + Non ebur neque aureum 150 + + Non possum reticere, deae, qua me Allius in re 99 + + Nosti si bene Caesium, libelle 264 + + Nouem Iouis concordes filiae sorores 8, i + + Nouom uetus uinum bibo 3, ii + + Nulla potest mulier tantum se dicere amatam 87, b + + Nulla sors longa est: dolor ac uoluptas 243 + + Nulli se dicit mulier mea nubere malle 88 + + Nullum opus exsurgit quod non annosa uetustas 237, ii + + Num te leaena montibus Libystinis 94 + + Nunc est bibendum, nunc pede libero 142 + + Nunc quae causa deum per magnas numina gentis 73 + + Nyctilus atque Micon nec non et pulcer Amyntas 304 + + Nympharum pater amniumque, Rhene 281 + + Nymphius aeterno deuinctus membra sopore 361 + + + O blandos oculos et o facetos 324 + + Occasu celeri feroque raptam 377 + + O crudelis adhuc et Veneris muneribus potens 127 + + O decus Argolicum, quin puppim flectis, Vlixes 57 + + Oderint dum metuant 43, vi + + Odi et amo: quare id faciam, fortasse requiris 93 + + Odi profanum uolgus et arceo 137 + + O flexanima atque omnium regina rerum Oratio 38 + + O fons Bandusiae splendidior uitro 145 + + O Fortuna potens, at nimium leuis 355 + + O fortunatos nimium, sua si bona norint 116 + + Ohe iam satis est, ohe libelle 285 + + O mihi curarum pretium non uile mearum 267, ii + + O mihi post nullos umquam memorande sodalis 218 + + Omne quod Natura parens creauit 363 + + Omnes mortales uictores, cordibus uiuis 21, iv + + Omnes Sulpiciam legant puellae 282 + + Omnia tempus edax depascitur, omnia carpit 232 + + Omnipotens, annosa poli quem suspicit aetas 319 + + Omnis mulier intra pectus celat uirus pestilens 294 + + O multa dictu grauia, perpessu aspera 58 + + O nata mecum consule Manlio 136 + + O qui uenustos uberi facundia 326 + + Oraque magnanimum spirantia paene uirorum 192 + + Ornat terra nemus: nunc lotos mitis inumbrat 312 + + Orphea cum primae sociarent omina taedae 369 + + Orphea delenisse feras et concita dicunt 164 + + O saepe mecum tempus in ultimum 133 + + Otio qui nescit utier 28 + + Otium, Catulle, tibi molestum est 102 + + O Venus regina Cnidi Paphique 124 + + O uetustatis ueneranda custos 384 + + + Pacui discipulus dicor, porro is fuit Enni 45 + + Paene insularum, Sirmio, insularumque 82 + + Paruos non aquilis fas est educere fetus 365 + + Paruus nobilium cum liber ad domos 383 + + Passer, deliciae meae puellae 85, a + + Pastorum Musam Damonis et Alphesiboei 112 + + Pater ipse colendi 113 + + Pauca mihi, niueo sed non incognita Phoebo 190, ii + + Paupertas me saeua domat dirusque Cupido 370 + + Pectora fida tenet desiderium, simul inter 21, iii + + Per tot signorum species contraria surgunt 199 + + Phoebe, faue: nouus ingreditur tua templa sacerdos 159 + + Pindarum quisquis studet aemulari 147 + + Poetae tenero, meo sodali 80 + + Postquam auem aspexit in templo Anchisa 8, ii + + Postquam Discordia taetra 20 + + Postquam est mortem aptus Plautus, Comoedia luget 11 + + Postremus dicas, primus taceas 12, i + + Prima mihi Musa est sub fagi Tityrus umbra 358, b + + Principio aetherio flammatus Iuppiter igni 55 + + Priscos cum haberes, quos probares, indices 379 + + Probae etsi in segetem sunt deteriorem datae 43, ii + + Probis probatus potius quam multis forem 43, iii + + Proditus ad poenam sceleratae fraude Lacaenae 342, ii + + Prosper conubio dies coruscat 374 + + Prospicito tecum tacitus quid quisque loquatur 311, v + + Psittace dux uolucrum, domini facunda uoluptas 257 + + Psittacus, Eois imitatrix ales ab Indis 215 + + Puella senibus dulcior mihi cygnis 271, iv + + Puerarum manibus confectum pulcerrime 7, ix + + + Quae mihi de rapto tua uenit epistola Celso 219 + + Quaere nouum uatem, tenerorum mater Amorum 214 + + Quaeris, quot mihi basiationes 86, b + + Qualis et unde genus, qui sint mihi, Tulle, Penates 162 + + Quamuis nouentium duonum negumate 12, ii + + Quandocumque igitur nostros mors claudet ocellos 183 + + Quando ponebam nouellas arbores mali et piri 291 + + Quantus incedit populus per urbis 238 + + Quasi in choro ludens datatim dat se et communem facit 9, vi + + Quei apice insigne Dialis flaminis gesistei 5, iii + + Quem ego nefrendem alui lacteam inmulgens opem 7, viii + + Quem tu, Melpomene, semel 120 + + Quicumque ille fuit, puerum qui pinxit Amorem 166 + + Quid faculam praefers, Phileros, quae nil opus nobis? 46 + + Quid frustra quereris, colone, mecum 231 + + Quid mihi, Liuor edax, ignauos obicis annos 221 + + Quid noctis uidetur in altisono 30 + + Quid petam praesidi aut exequar, quoue nunc 23 + + Quid tacitus, Corydon, uultuque subinde minaci 247 + + Quid tacitus, Mystes? 246 + + Quid tam sollicitis uitam consumimus annis 202 + + Quid tibi, mors, faciam, quae nulli parcere nosti 315 + + Qui legis Oedipoden caligantemque Thyesten 266 + + Qui mali sunt, non fuere matris ex aluo mali 295 + + Qui mihi te, Cerinthe, dies dedit, hic mihi sanctus 186 + + Quin et odoratis messis iam floribus instat 245 + + Quin quod parere uos maiestas mea procat 7, iii + + Quinti, si tibi uis oculos debere Catullum 90 + + Quintiliane, uagae moderator summe iuuentae 268, i + + Quis desiderio sit pudor aut modus 149 + + Quis deus hoc medium uallauit uepribus auram 362 + + Quis fuit horrendos primus qui protulit ensis? 157 + + Quis multa gracilis te puer in rosa 125 + + Quis potis est dignum pollenti pectore carmen 71 + + Quisquis adest, faueat: fruges lustramus et agros 158 + + Quisquis Cecropias hospes cognoscis Athenas 234 + + Quisquis Flaminiam teris, uiator 271,iii + + Quis uos exagitat furor 242 + + Quo Castalia per struices saxeas lapsu accidit 7, vii + + Quod mihi fortuna casuque oppressus acerbo 98 + + Quod spirat tenera malum mordente puella 274 + + Quoi dono lepidum nouum libellum 78 + + Quome tonas, Leucesie 1, ii + + Quoniam quieti corpus nocturno impetu 41 + + Quo tua, Romanae uindex clarissime linguae 61 + + Quum praematura raptum mihi morte Nepotem 286, i + + + Romuleum Sicula qui fingit carmen auena 358, c + + Rumor ait crebro nostram peccare puellam 189 + + + Salue, herediolum, maiorum regna meorum 344 + + Scribant de te alii uel sis ignota licebit 176 + + Sed neque Medorum siluae, ditissima terra 115 + + Sed prius emenso Titan uergetur Olympo 249 + + Sed quid iam tenui prodest ratione nitentem 203 + + Sed tempus lustrare aliis Helicona choreis 180 + + Septimi, Gadis aditure mecum et 132 + + Seseque ei perire mauolunt ibidem 8, viii + + Set damnosa nimis panditur area 346 + + Sexagesima, Marciane, messis 277 + + Sicanius uates siluis, Ascraeus in aruis 358, a + + Sic Apollo, deinde Liber sic uidetur ignifer 292 + + Sicelides Musae, paulo maiora canamus! 111 + + Sic profectione laeti piscium lasciuiam 36 + + Si credis mihi, Quinte, quod mereris 269 + + Sic tibi florentes aequaeuo germine nati 378 + + Si daret auctumnus mihi nomen, Oporinos essem 275, ii + + Si deus est animus, nobis ut carmina dicunt 311, ii + + Sili, Castalidum decus sororum 265 + + Si, Lucane, tibi uel si tibi, Tulle, darentur 272 + + Si mihi susceptum fuerit decurrere munus 119, a + + Simul ac dacrimas de ore noegeo detersit 6, iv + + Sin illos deserant fortissimos uiros 8, vii + + Si potes, ignotis etiam prodesse memento 311,iii + + Siqua recordanti benefacta priora uoluptas 97 + + Si quicquam mutis gratum acceptumue sepulcris 101 + + Si quidem loqui uis 9, v + + Si qui forte mearum ineptiarum 104 + + Si quis Auitacum dignaris uisere nostrum 375 + + Si quis forte mei domum Catonis 52 + + Si tecum mihi, care Martialis 268,iii + + Si tineas cariemque pati te, charta, necesse est 333 + + Sit mihi talis amica uelim 336 + + Siue igitur ratio praebentis semina terrae 197 + + Si uero solem ad rapidum lunasque sequentis 114 + + Soluitur acris hiems grata uice ueris et Fauoni 152, i + + Sparge mero cineres bene olentis et unguine nardi 343 + + Sperne mores transmarinos, mille habent offucia 297 + + Splendor parentum nil mihi maius dedit 353 + + Stat uetus et multos incaedua silua per annos 208 + + Suaue, mari magno turbantibus aequora uentis 67 + + Summa deum, Pietas, cuius gratissima caelo 260 + + Sunt aliquid Manes: letum non omnia finit 177 + + Super alta uectus Attis celeri rate maria 76 + + Supprime iam lacrimas: non est reuocabilis istis 194 + + + Tam malum est habere nummos, non habere quam malum est 296 + + Tandem concilium belli confessus agendi 366 + + Tanta moles labitur 42 + + Te, Messalla, canam, quamquam tua cognita uirtus 190, i + + Temporibus nostris aetas cum cedat auorum 267, i + + Te quoque, magna Pales, et te memorande canemus 117 + + Te quoque Vergilio comitem non aequa, Tibulle 161 + + Te, sale nata, precor, Venus, et genitrix patris nostri 21, ii + + Tethya marmoreo fecundam pandere ponto 222 + + Te uigilans oculis, animo te nocte requiro 251 + + Threiciam uolucrem fertur Iunonius ales 372 + + Threicius quondam uates fide creditur canora 356 + + Topper citi ad aedis uenimus Circai 6, vi + + Transit Melitam 8, vi + + Triginta mihi quattuorque messes 278 + + Tu, Andromacha, per ludum manu 51, i + + Tum autem lasciuum Nerei simum pecus 7, i + + Tu quicumque mei ueheris prope limina busti 286, ii + + Tu qui secura procedis mente, parumper 230 + + Tu qui secura spatiaris mente uiator 191 + + Tu quoque tu in summis, o dimidiate Menander 63 + + Tyrrhena regum progenies, tibi 135 + + + Vado, sed sine me, quia te sine, nec nisi tecum 351 + + Vane, quid affectas faciem mini ponere, pictor 335 + + Vate Syracosio qui dulcior Hesiodoque 107 + + Venandi cano mille uias hilarisque labores 303 + + Vendidit hic Latium populis agrosque Quiritum 106, i + + Venus amoris altrix genetrix cuppiditatis, mihi 51, iii + + Verani, omnibus e meis amicis 79 + + Ver erat et blando mordentia frigora sensu 348 + + Verona docti syllabas amat uatis 263 + + Verum est an timidos fabula decipit 240 + + Verum est quod cecinit sacer 244 + + Vesper adest, iuuenes, consurgite: Vesper Olympo 75 + + Vesper it ante iubar quatiens 64, ii + + Victa prius nulli, nullo spectata triumpho 235 + + Vides ut alta stet niue candidum 123 + + Vidi te in somnis fracta, mea uita, carina 171 + + Virginis inde subest facies, cui plena sinistra 223 + + Virtuti sis par, dispar fortunis patris 43, i + + Virum mihi, Camena, insece uersutum 6, i + + Vitam quae faciant beatiorem 268, iv + + Viuamus, mea Lesbia, atque amemus 86, a + + Viue laetus quique uiuis, uita paruom munus est 301 + + Vixi beatus dis, amicis, literis 305 + + Vixi puellis nuper idoneus 129 + + Vna est nobilitas argumentumque coloris 252 + + Vnctis falciferi senis diebus 280 + + Vndarum rector, genitor maris, arbiter orbis 306 + + Vnde haec, unde haec flamma exoritur? 22 + + Vndenis pedibusque syllabisque 284, ii + + Vnde sacro Latii sonuerunt carmine mentes? 258 + + Vndique conueniunt uelut imber tela tribuno 19 + + Vnus homo nobis cunctando restituit rem 21, vii + + Vos qui regalis corporis custodias 9, ii + + Vos tenet, Etruscis manat quae fontibus unda 185 + + Vrsus togatus uitrea qui primus pila 290 + + Vtinam ne in nemore Pelio securibus 29 + + Vt rudibus pueris monstratur littera primum 200 + + Vulgare amici nomen, sed rara est fides 225 + + Vxor, uiuamusque ut uiximus et teneamus 328 + + + + +FOOTNOTES: + +[1] _Sat._ I. iv. 39 sqq. + +[2] I follow here the 'orthodox', or popular, view. But see Notes, pp. +505-12. + +[3] For what is said here of this poetry of primitive magic cf. Horace, +_Epp._ II. i. 134 sqq. + +[4] Even of the Italian poets of the Empire few or none are Romans. +Statius and Juvenal are Campanians, Persius is an Etrurian. + +[5] _Ancient Lives of Vergil_, p. 26. + +[6] In his _Sicily_ Augustus handled a theme of wide patriotic interest: +and it is more than likely, I think, that Vergil in the _Aeneid_ owed, +or affected to owe, a good deal to this poem. + +[7] Catullus, xliv. + +[8] I borrow this phraseology from Henry's _Aeneidea_, where the +phenomenon is infinitely illustrated. + +[9] Said to be intended by the poet for a portrait of himself. + +[10] The translator read apparently, with Bentley, _bruma superbiae_. + +[11] A composite metre, an anapaestic paroemiac followed by a trochaic +ithyphallic. + +[12] _Essays_ I, pp. 55 sqq. + +[13] _Fragments and Specimens of Early Latin_ pp. 396-7 and _passim_. +Wordsworth's competence to treat questions of quantity may be judged +from the fact that in a hexameter verse he makes the first syllable of +_caro_ (_carnis_) long: p. 567, l. 16. + +[14] _Classical Review_ XXI, pp. 100 sqq. + +[15] l.c., p. 56 note. + +[16] _Altgerm. Metrik_, 1892. + +[17] An original _Lucius_ is, as Lindsay points out, impossible: and it +is disproved by the Oscan _Luvkis_. + +[18] See also Sommer, _Lateinische Laut- u. Formenlehre_ chap. iii. + +[19] Very occasionally three, in cases where one of the syllables can be +_slurred away_ in pronunciation. + +[20] I use 'word-group' in the same sense as Lindsay. See also his +_Latin Language_ pp. 165-70. + +[21] I say nothing of the difficulty of _limen sali_. We know the Hymn +to have been sung _within_ the temple, and with closed doors. + +[22] _Sio_ is an old Latin word. See Buecheler's paper _Altes Latein_ in +_Rheinisches Museum_ 43 p. 480. _Siat_ is glossed in Philoxenus by +{ourei, epi brephous}. In common speech it survived only in the language of +the nursery and in this connexion. But it is closely related to a number +of words, in various Indo-Germanic languages, of which the root-meaning +is 'moisture'. See Walde, _Lateinisches Etymologisches Wörterbuch_2 p. +708. + +[23] _Acta Fratrum Arvalium_ p. 34. + + Transcriber's Notes: + Multiple and inconsistent spellings retained. + {Greek transliterated.} + + + + + +End of Project Gutenberg's The Oxford Book of Latin Verse, by Various + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK THE OXFORD BOOK OF LATIN VERSE *** + +***** This file should be named 38503-8.txt or 38503-8.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + https://www.gutenberg.org/3/8/5/0/38503/ + +Produced by Charlene Taylor, Ted Garvin, Rory OConor and +the Online Distributed Proofreading Team at +https://www.pgdp.net + + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +https://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at https://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +https://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at https://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit https://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including including checks, online payments and credit card +donations. To donate, please visit: https://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + https://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. |