initial commit of ebook 38414HEADmain

4 files changed, 23575 insertions, 0 deletions

diff --git a/old/20111226-38414-0.txt b/old/20111226-38414-0.txt
new file mode 100644
index 0000000..31d7846
--- /dev/null
+++ b/old/20111226-38414-0.txt
@@ -0,0 +1,11985 @@
+The Project Gutenberg EBook of History of the Greek Revolution vol A, by 
+Spyridon Trikoupis
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.net
+
+
+Title: History of the Greek Revolution vol A
+
+Author: Spyridon Trikoupis
+
+Release Date: December 26, 2011 [EBook #38414]
+
+Language: Greek
+
+Character set encoding: UTF-8
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK HISTORY OF GREEK REVOLUTION, VOL A ***
+
+
+
+
+Produced by Sophia Canoni.  Thanks to George Canonis for
+his major work in proofreading.
+
+
+
+
+
+Note: The tonic system has been changed from polytonic to
+monotonic. The spelling of the book has not been changed otherwise.
+Bold words are included in &.
+
+Σημείωση: Το τονικό σύστημα έχει αλλάξει από πολυτονικό σε
+μονοτονικό. Κατά τα άλλα έχει διατηρηθεί η ορθογραφία του βιβλίου.
+Λέξεις με έντονους χαρακτήρες περικλείονται σε &.
+
+
+  ΣΠΥΡΙΔΩΝΟΣ ΤΡΙΚΟΥΠΗ
+  ΙΣΤΟΡΙΑ
+  ΤΗΣ
+  ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΕΩΣ
+
+  ΕΚΔΟΣΙΣ ΤΡΙΤΗ
+  ΕΠΙΘΕΩΡΗΘΕΙΣΑ ΚΑΙ ΕΠΙΔΙΟΡΘΩΘΕΙΣΑ ΥΠ' ΑΥΤΟΥ ΤΟΥ ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΣ
+
+  ΤΟΜΟΣ Α'.
+
+
+               «Καλλίστην παιδείαν ηγητέον προς αληθινόν βίον
+                την εκ της πραγματικής ιστορίας περιγιγνομένην εμ-
+                πειρίαν· μόνη γαρ αύτη χωρίς βλάβης από παντός
+                καιρού και περιστάσεως κριτάς αληθινούς αποτελεί
+                του βελτίονος.»
+
+                                               Εκ των του ΠΟΛΥΒΙΟΥ.
+
+
+
+  ΕΚΔΟΤΗΣ
+  ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΑΣΛΑΝΗΣ
+  ΕΝ ΑΘΗΝΑΙΣ
+  ΕΚ ΤΟΥ ΤΥΠΟΓΡΑΦΕΙΟΥ ΤΗΣ «ΩΡΑΣ»
+  1888
+
+
+
+Παν αντίτυπον, μη φέρον την ιδιόχειρον υπογραφήν και σφραγίδα του
+εκδότου, θεωρείται κλοπιμαίον και ως τοιούτον καταδιώκεται κατά
+τον νόμον.
+
+
+
+Ο αοίδιμος ιστοριογράφος thw Ελληνικής επαναστάσεως Σπυρίδων
+Τρικούπης ετά την δευτέραν έκδοσιν της ιστορίας του προέβη εις
+επιδιόρθωσιν και συμπλήρωσιν αυτής, προτιθέμενος να δημοσιεύση
+τρίτην έκδοσιν.
+
+Ευτυχήσαντες ν' αποκτήσωμεν το επιδιορθωμένον και συμπεπληρωμένον
+υπό του μεγάλου ιστορικού κείμενον, δημοσιεύομεν νέαν έκδοσιν του
+μεγάλου έργου του εξόχου ανδρός.
+                                               ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΑΣΛΑΝΗΣ
+
+
+
+  ΤΗ
+  ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΦΥΛΗ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑΝ ΤΑΥΤΗΝ ΑΝΑΤΙΘΗΣΙΝ
+
+                                  Ο ΣΥΓΓΡΑΦΕΥΣ
+
+
+
+
+ΕΚ ΤΗΣ ΔΕΥΤΕΡΑΣ ΕΚΔΟΣΕΩΣ
+
+
+
+ΜΕΤΑ την πρώτην έκδοσιν της Ιστορίας της Ελληνικής Επαναστάσεως
+εξεδόθησαν δια του τύπου, και εκοινοποιήθησαν και προς εμέ
+ιδιαιτέρως, διατριβαί και υπομνήματα περί ης διεπραγματεύθην ύλης,
+και περί τινων χωρίων ή ως ελλειπών ή ως εσφαλμένων.
+
+Περί πολλού ποιούμενος την επί το ακριβέστερον και πληρέστερον
+διήγησιν των γεγονότων προθύμως παρεδέχθην εν τη δευτέρα ταύτη
+εκδόσει ό,τι εξ ων εγράφησαν ηύρα ορθόν και άξιον γενικής
+ιστορίας, τόσω μάλλον καθ' όσον προς τον σκοπόν κυρίως τούτον
+εξέδωκα το σύγγραμμά μου ζώσης εισέτι της γενεάς των αγωνιστών·
+επεμελήθην δε να βελτιώσω καί τινα οίκοθεν όπως δεύτεραι μελέται
+και νέαι έρευναι υπηγόρευσαν.
+
+Επιμελώς και ευσυνειδήτως επιλαβόμενος του έργου μου εξ αυτής της
+αρχής, απρεπές ενόμισα χάριν παρανενοημένης φιλογενείας ν'
+αποκρύψω ή να παραμορφώσω εν τη διηγήσει των συμβάντων τα κακώς
+έχοντα. Η μη αληθής και μη αμερόληπτος ιστορία είναι αναξία
+έθνους, ούτινος ο εν μέσω παντοίων δεινών πολυένδοξος και
+μοναδικός αγών μεγαλύνει τον άνθρωπον, δοξάζει τον καθ' ημάς αιώνα
+και ευαγγελίζεται το αίσιον τέρμα του εισέτι ατελούς μεγάλου
+έργου.
+
+Αν παντός έθνους ιστορικός χρεωστή να είπη εν παντί καιρώ την
+αλήθειαν, χρεωστεί υπέρ πάντα άλλον και υπεράλλοτε να την είπη ο
+εν τοις σημερινοίς καιροίς συγγράφων την ιστορίαν της ελληνικής
+επαναστάσεως Έλλην και να δείξη δι' αυτών των πραγμάτων προς τους
+πασιφανώς οργώντας προς την ελευθερίαν ομογενείς και ομοπίστους
+ποία τα αιρετά και επαινετά, και ποία τα φευκτά και μεμπτά, «ω ς-
+ε ί π ο τ ε-κ α ι-α ύ θ ι ς-τ α-ό μ ο ι α-κ α τ α λ ά β ο ι,
+έ χ ο ι ε ν, π ρ ο ς, τ α-π ρ ο γ ε γ ρ α μ μ έ ν α -
+α π ο β λ έ π ο ν τ ε ς, ε υ χ ρ ή σ θ α ι-τ ο ι ς-ε ν-π ο σ ί ν».
+
+                                                       Σ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ
+                                                   Εν Λονδίνω, 1860.
+
+
+
+ΠΙΝΑΞ
+
+
+
+ΠΡΟΛΕΓΟΜΕΝΑ
+
+Περί συγχρόνων ιστοριών και συλλογής της ύλης του συγγράμματος. —
+Περί των επί του αγώνος κακών πράξεων Ελλήνων και Τούρκων. — Περί
+της σημερινής γλώσσης. . . ιδ
+
+ΠΡΟΟΙΜΙΟΝ
+
+Αίτια της ελληνικής επαναστάσεως. . . 1
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Α.
+
+Εταιρία των Φιλικών και διάδοσις αυτής. — Αποκήρυξις του Αλήπασα
+Τεπελενλή. . . 6
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Β.
+
+
+Ο Αλέξανδρος Υψηλάντης καθίσταται επίτροπος της αρχής της Εταιρίας
+των Φιλικών. — Ενέργειαι αυτού και προετοιμασίαι εις επανάστασιν
+της Ελλάδος . . . 16
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Γ.
+
+Αποστασία Θεοδώρου Βλαδιμιρέσκου. — Μετάβασις Υψηλάντου εις
+Μολδοβλαχίαν, καί τα κατ' εκείνας τας ηγεμονείας συμβάντα μέχρι
+των Αρχών απριλίου. . . 27
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Δ.
+
+Έποψις της Πελοποννήσου και κατάστασις αυτής επί των παραμονών της
+επαναστάσεως.  — Έλευσις κι απέλευσις του Χουρσίδ Πασά και
+χαρακτηρισμός αυτού . . . 37
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ε.
+
+Επανάστασις της Πελοποννήσου. . . 47
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΣΤ.
+
+Τραγικά συμβάντα εν Κωνσταντινουπόλει και αλλαχού της οθωμανικής
+αυτοκρατορίας. . . 61
+
+
+ΚΕΦΑΑΑΙΟΝ Ζ.
+
+Εξωτερική πολιτική προς την Ελλάδα και διαγωγή της Ρωσσίας προς
+τον Υψηλάντην. . . 79
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Η.
+
+Τα κατά τον Υψηλάντην διατρίβοντα εν Κολεντίνη. — Φυγή του
+ηγεμόνος Σούτσου. — Τα κατά τον Πεντεδέκαν. — Μετάβασις Υψηλάντου
+εις Τυργόβιστον. — Συμβάντα εν Μολδαυία. — Μάχη Γαλατσίου. . . 83
+
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Θ.
+
+Είσοδος Τουρκικών δυνάμεων εις Βουκουρέστι. — Επιβουλή Σάββα. —
+Φόνος Βλαδιμιρέσκου ως προδότου. — Μάχαι Νουτσέτου και
+Δραγασανίου. — Απέλευσις Υψηλάντου. — Οι εναπομείναντες
+οπλαρχηγοί. — Τα κατά την Μολδαυίαν. — Θάνατος Γεωργάκη Ολυμπίου.
+— Επιθεώρησις της διαγωγής του Υψηλάντου. . . 92
+
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ι.
+
+Κατάστασις των νήσων Ύδρας, Σπετσών και Ψαρών. — Αίτια της
+ευτυχίας των. — Η κατά θάλασσαν δύναμις Ελλήνων και Τούρκων. —
+Αποστασία των τριών νήσων. Έκπλους του ελληνικού στόλου. —
+Αποστασία του αιγαίου πελάγους και της Σάμου . . . 114
+
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΙ ΙΑ.
+
+Κατάστασις της Στερεάς Ελλάδος. . . 132
+
+
+ΚΕΦΑΑΑΙΟΝ ΙΒ.
+
+Αποστασία Φωκίδος και Βοιωτίας. — Εκστρατεία εις Πατρατσίκι.  —
+Αποστασία Αττικής. — Περιγραφή και αποστασία Θετταλομαγνησίας και
+Ευβοίας. — Αποστασία Μακεδονίας και Κρήτης. . . 135
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΓ.
+
+Διασκορπισμός των περί την Καρύταιναν Ελλήνων. — Συγκρούσεις
+Τούρκων και Ελλήνων περί την Τριπολιτσάν. — Απόβασις του κεχαγιά
+του ηγεμόνος της Πελοποννήσου εις Πάτρας και ευτυχής αυτού άνοδος
+εις Τριπολιτσάν. — Μάχαι Βαλτετσίου και Δολιανών. . . 104
+
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΔ.
+
+Μάχαι Θερμοπυλών και Γραβιάς. . . 117
+
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΕ.
+
+Πτώσις Αντώνη Οικονόμου. — Πλους ελληνικής μοίρας προς τον
+Ελλήσποντον και άλλης εις τον Κορινθιακόν κόλπον. — Εμπρησμός
+τουρκικού δικρότου εν Ερισώ. — Καταστροφή Κυδωνιών. . . 183
+
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΣΤ.
+
+Παθήματα των Σμυρναίων, Κυπρίων και Κώων Χριστιανών. . . 195
+
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΖ.
+
+Επανάστασις Αιτωλοακαρνανίας. — Εισβολή Ελλήνων εις Βραχώρι και
+κυρίευσις αυτού, Τεκέ, Πλαγιάς, και Ζαπαντίου. — Μάχαι Μακρυνόρους
+και Πέτα. — Καταστροφή Καλαρρύτων και Συράκου. — Τα κατά το
+Καρπενήσι και το Ασπροπόταμον. — Αποτυχία της προς ελευθέρωσιν της
+Πάργας εκστρατείας. . . 203
+
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΗ.
+
+Οι Λαλιώται. — Απόβασις Επτανησίων εις Γαστούνην. — Μάχαι. —
+Μετάβασις Λαλιωτών εις Πάτρας. — Πολιτική της αγγλοϊονικής
+κυβερνήσεως προς την Ελλάδα. . . 219
+
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΘ.
+
+Συνέλευσις εν Καλτετσιαίς και σύστασις πελοποννησιακής γερουσίας.
+Έλευσις του Δημητρίου Υψηλάντου εις Ελλάδα και διενέξεις αυτού και
+της γερουσίας. . . 235
+
+
+ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ. . . 243
+
+* * * *
+
+
+
+ΠΡΟΛΕΓΟΜΕΝΑ (*)
+
+
+
+&Περί συγχρόνων ιστοριών και συλλογής της ύλης του συγγράμματος. —
+Περί των επί του αγώνος κακών πράξεων Ελλήνων και Τούρκων. — Περί
+της σημερινής γλώσσης.&
+
+Δυσχερέστατον κατά τινας, αν όχι και αδύνατον, το έργον του
+επιχειρούντος να συγγράψη απαθώς την ιστορίαν των συγχρόνων του,
+και μάλιστα των προς ους έτυχε, δι' ην έλαχε μεταξύ αυτών θέσιν,
+να σχετισθή ή ν' αντιπολιτευθή. Ο λόγος ούτος δεν μ' εφάνη ικανός
+εις αποτροπήν του έργου μου. Παρετήρησα, ότι ο Θουκυδίδης,
+περιττόν ν' αναφέρω άλλους, συνέγραψεν όχι μόνον την ιστορίαν του
+καιρού του, αλλά και των ανθρώπων μεθ' ων επολιτεύθη και
+επολέμησε, και υφ' ων έπαθε και ηττήθη· και όμως όλοι ομοφώνως τω
+απέδωκαν την επωνυμίαν του φιλοδικαίου ιστορικού, ως προτιμώντι
+την αλήθειαν των συμπαθειών και αντιπαθειών του. Δεν είναι άρα ο
+συγχρονισμός ο βλάπτων την ουσίαν της ιστορίας, ό έστι την
+αλήθειαν. Αλλά, και αν υποθέσωμεν ότι προέρχεται εντεύθεν ζημία
+εις την εύρεσιν ή την διήγησιν της αληθείας, δεν αναπληροί ταύτην
+η ωφέλεια η εκ της καθαράς προερχομένη γνώσεως, ην ο σύγχρονος
+ιστορικός έχει και των ανθρώπων, μεθ' ων έζησε και ειργάσθη, και
+των πραγμάτων, όσα είδεν αυτοψί, ή έμαθε παρ' αυτόπτου;
+Εξαιρετικόν και μέγιστον πλεονέκτημα του συγχρόνου ιστορικού, και
+μάλιστα ομοεθνούς και συνεργασθέντος εν οις ιστορεί, είναι η ούτως
+ειπείν συνενσάρκωσίς του, διότι εξ αυτής απορρέει ζώσα και ακμαία
+η αφήγησις των γεγονότων. Η σύγχρονος ιστορία έχει και άλλο μέγα
+καλόν· αναγινώσκεται και επικρίνεται παρά των εκδοτών όσα
+αναφέρει, και μάλιστα παρ' αυτών των προσώπων του ιστορικού
+δράματος, μέγιστον συμφέρον εχόντων ν' ανακαλύπτωσι τα λάθη της,
+και όλων των εις διόρθωσιν ευπορούντων εξ ων οι ίδιοι και είδαν
+και ήκουσαν και έπραξαν και έπαθαν. Η σφαλερά άρα έκθεσις των
+συμβάντων πηγάζει εκ της κακής διαθέσεως και μεροληψίας του
+γράφοντος, εξ ων απαντά δυσκολιών εις εύρεσιν της αληθείας, και εκ
+της ανικανότητός του ή της σφαλεράς του και αδυνάτου κρίσεως. Αλλ'
+ο κίνδυνος ούτος, κίνδυνος τω όντι πραγματικός, δεν είναι μόνον
+της συγχρόνου αλλά και παντός άλλου καιρού ιστορίας, ως
+προερχόμενος εκ της φύσεως του χαρακτήρος και της αδυναμίας των
+ανθρώπων όλων των καιρών.
+
+* * * *
+
+*) Παρέπεμψα εις το τέλος του συγγράμματος, ως εις οικειότερον
+τόπον, τα επί της πρώτης εκδόσεως εν τοις προλεγομένοις τούτοις
+χαρακτηριστικά της Ελληνικής επαναστάσεως, καθώς και την εν τω
+κεφαλαίω γενικήν επιθεώρησιν της προς τον Ελληνικόν πολιτικής των
+μεγάλων Δυνάμεων, διότι μετά την ανάγνωσιν του συγγράμματος
+δύναται να κρίνη ο αναγνώστης περί της ακριβείας των παρατηρήσεων
+αυτών.
+
+* * * *
+
+Επίκειται και άλλος κίνδυνος ως προς την έκθεσιν της αληθείας. Πας
+άνθρωπος έχει τας πολιτικάς του δοξασίας, ώστε δύσκολον γράφων να
+μη επηρεάζεται εντεύθεν ανεπαισθήτως. Αλλά και ο κίνδυνος ούτος
+προέρχεται εκ των φρονημάτων των ανθρώπων παντός καιρού, και όχι
+εκ των περιστάσεων μόνον καθ' ας τα ιστορούμενα συνέβησαν.
+
+Αν αφήσωμεν μόνους τους μεταγενεστέρους να συγγράψωσι την
+σημερινήν ιστορίαν, δεν δύνανται να την συγγράψωσι βεβαίως εκ
+προσωπικών γνώσεων, ως μη σύγχρονοι, αλλ' εκ παραδόσεως και απλής
+ακοής· οι δε μέλλοντες να επικρίνωσι την συγγραφήν ταύτην, ή
+σύγχρονοι θα είναι του μεταγενεστέρου τούτου συγγραφέως, ή
+μεταγενέστεροι αυτού· ό έστιν ουδείς εκ των αυτοπτών. Δύνανται να
+συγγράψωσιν οι μεταγενέστεροι την ιστορίαν, και εκ των σωζομένων
+εγγράφων του καιρού τούτου. Αλλά τις αγνοεί ότι τα έγγραφα ταύτα,
+εξ αιτίας των περιστάσεων, διηγούνται ως επί το πλείστον άλλ' αντ'
+άλλων, ποτέ μεν εν γνώσει, ποτέ δε εν αγνοία της αληθείας; Ποίας
+λοιπόν πίστεως αξία ειμπορεί να θεωρηθή ιστορία γραφείσα
+τοιουτοτρόπως, ό εστιν ανεξέλεγκτος, αναπόδεικτος και ύποπτος;
+
+Ταύτα πάντα λαβών υπ' όψιν, δεν εδίστασα να επιχειρήσω την
+συγγραφήν της συγχρόνου μου επαναστάσεως, και τόσω μάλλον, καθ'
+όσον είκοσι και τριάντα ετών παρέλευσις αφ' ότου τα ιστορούμενα
+συνέβησαν αρκεί και τον σάλον των παθών, όσα διήγειραν οι καιροί
+εκείνοι, να κατευνάση, και την επί των συμβάντων τούτων παθούσαν,
+ίσως και νοσήσασαν, του ανθρώπου κρίσιν σώαν και υγιά ν'
+αποκαταστήση. Αν έσφαλα, δεν έσφαλα ως σύγχρονος, αλλ' ως παντός
+καιρού άνθρωπος, καθ' όσον μάλιστα η ιστορική αύτη ύλη ήτο και
+είναι εισέτι ασύνακτος και ακαθάριστος.
+
+Έρχομαι τώρα να είπω και ποίας αρχάς ηκολούθησα ως προς την
+εύρεσιν και έκθεσιν της αληθείας.
+
+Όσον μεμπτόν είναι να παραβάλλωνται οι μικροί προς τους μεγάλους,
+τόσον επαινετόν να τους μιμώνται. Ο μέγας ιστορικός, ον ανέφερα
+προ ολίγου, διηγούμενος εν τω αξιοθαυμάστω προοιμίω του πόθεν και
+πώς συνέλεξε την ύλην της ιστορίας του, λέγει·
+
+«Τα δε έργα των πραχθέντων εν τω πολέμω ουκ εκ του παρατυχόντος
+πυνθανόμενος ηξίωσα γράφειν, ουδ' ως εμοί εδόκει, αλλ' οις τε
+αυτός παρήν και παρά των άλλων όσον δυνατόν ακριβεία περί εκάστου
+επεξελθών· επιπόνως δε ευρίσκετο, δ ι ό τ ι-ο ι-π α ρ ό ν τ ε ς-
+τ ο ι ς-έ ρ γ ο ι ς-ε κ ά σ τ ο ι ς-ο υ-τ α ύ τ α-π ε ρ ί-τ ω ν-
+α υ τ ώ ν-έ λ ε γ ο ν, α λ λ'-ω ς-ε κ α τ έ ρ ω ν-τ ι ς-
+ε υ ν ο ί α ς-ή-μ ν ή μ η ς-έ χ ο ι».
+
+Τους λόγους τούτους του ιστορικού είχα και εγώ παντοτεινόν οδηγόν
+μου συγγράφων· τοιούτους παρακαλώ και τον αναγνώστην να έχη υπ'
+όψιν, οσάκις τύχη ν' ακούση αυτόπτας ων διηγείται η παρούσα
+ιστορία έργων μ η-λ έ γ ο ν τ α ς-τ α-α υ τ ά-π ε ρ ί-τ ω ν
+-α υ τ ώ ν.
+
+Πας ο καλά πράττων είναι αξιέπαινος, και πας ο κακά πράττων
+αξιόμεμπτος· και χρέος δικαίου ιστορικού είναι τας μεν καλάς
+πράξεις να επαινή, τας δε κακάς να κατακρίνη, είτε φίλος είτε
+εχθρός είναι ο πράξας. Εντεύθεν ορμώμενος επέκρινα αμερολήπτως τας
+πράξεις Ελλήνων και Τούρκων. Αλλά, αν ήναι δίκαιον να επικρίνωνται
+οι άνθρωποι καθ' ην έλαβαν ανατροφήν, καθ' ας απέκτησαν γνώσεις,
+καθ' ους έζησαν καιρούς, κατά τους σκοπούς προς ους ωρμήθησαν, και
+καθ' ας περιστάσεις ευρέθησαν, αν ήναι αληθές, ότι τα
+αθεμιτουργήματα των καταστρεφουσών τας κυβερνήσεις επαναστάσεων
+είναι καρποί των καταστρεφομένων κυβερνήσεων, οφείλομεν να μη
+μετρώμεν διά του αυτού μέτρου τας κακάς πράξεις των καταθλιβόντων
+αρχόντων και των εξανισταμένων υπεξουσίων, μηδέ να ζητώμεν παρά
+τοις δούλοις των δούλων του κορανίου τας αρετάς δι' ων εδοξάσθησαν
+οι γεννηθέντες, τραφέντες και αποθανόντες υπό την νομοθεσίαν των
+Λυκούργων και των Σολώνων. Τα αθεμιτουργήματα των Ελλήνων είναι
+μαθήματα της τουρκικής σχολής και αποκυήματα της δουλείας· τα δε
+των Τούρκων είναι έργα της θελήσεως και της εξουσίας των, και ως
+τοιαύτα ασυγκρίτω τω λόγω αξιομεμπτότερα· διά τούτο δίκαιον να
+κατακρίνωνται επί των αυτών αθεμιτουργημάτων οι διδάσκαλοι και οι
+κύριοι μάλλον ή οι διδασκόμενοι και οι δούλοι. Αν χρέος
+απαραίτητον πάσης κυβερνήσεως είναι να καθοδηγή τον λαόν της εις
+τα ηθικά καθήκοντά του, αν αξιοκατάκριτος είναι πάσα κυβέρνησις
+αμελούσα το πρώτιστον τούτο προς τον λαόν της χρέος, δεν είναι άρα
+πολλώ μάλλον αξιοκατάκριτος η δίδουσα εκ συστήματος η ιδία διά των
+βδελυρών και απανθρώπων πράξεών της το αίσχιστον παράδειγμα πάσης
+πολιτικής και κοινωνικής ακολασίας; Τοιαύτη ήτον ομολογουμένως επί
+της ελληνικής επαναστάσεως η τουρκική κυβέρνησις μήτε θεία τιμώσα
+μήτε ανθρώπινα, και ως τοιαύτη αξία πάσης κατακρίσεως· διότι, αντί
+να εξημερώνη, εξηγρίονεν αυτοθελήτως τον φανατικόν λαόν της,
+καίτοι ζώσα εν μέσω του ευρωπαϊκού φιλανθρωπισμού.
+
+Νομίζω αναγκαίον να είπω ολίγα τινά και περί της σημερινής
+γλώσσης, καθ' όσον μάλιστα έλαβα αφορμήν εκ της ανά χείρας
+συγγραφής να μελετήσω τα κατ' αυτήν βαθέως.
+
+Την μέσην οδόν, την μεταξύ, λέγω, των χυδαϊζόντων και των
+ελληνιζόντων, εβουλήθην συγγράφων να βαδίσω, διότι εθεώρησα και
+θεωρώ ότι εν τη μέση οδώ κείνται τα εισέτι αφανή όρια της γλώσσης,
+αν θέλωμεν ουδ' ημπορούμεν να μη θέλωμεν, να καταντήση η λαλουμένη
+και η γραφομένη γλώσσα μία και η αυτή (α).
+
+Πολλάς χάριτας έχει η κοινή γλώσσα, και αφιλόκαλος είναι όστις δεν
+τας αισθάνεται και δεν ευφραίνεται αναγινώσκων τα εν αυτή καθαρώς
+γραφόμενα. Η γλώσσα αύτη δεν είναι θυγάτηρ της παλαιάς ελληνικής,
+ως η ιταλική της λατινικής· είναι αυτή η παλαιά, ης το απαράμιλλον
+κάλλος παρήλλαξεν ολίγον ο πολύς χρόνος· έλαβε δ' επί του αγώνος
+και λαμβάνει καθ' εκάστην τόσην ανάπτυξιν ένεκα των πολυειδών
+κοινωνικών και πολιτικών αναγκών, ας εγέννησεν η νέα τάξις των
+πραγμάτων εν τη ελευθερωθείση Ελλάδι, και ένεκα της αφθονοπαρόχως
+διαδιδομένης γνώσεως της παλαιάς ελληνικής και της μελέτης των
+επιστημών, ώστε κατέστη ήδη ικανή και όλα τα διανοήματα του
+ανθρώπου να διερμηνεύη, και όλα τα πάθη του να εκφράζη, όπως και
+αι των άλλων εθνών σοφαί γλώσσαι· αλλά χρειάζεται, νομίζω, εις το
+εξής πολλή προσοχή μην απομακρυνθώμεν της κοινής γλώσσης πέραν του
+δέοντος, υπερελληνίζοντες, και μη καταντήσωμεν ανεπαισθήτως να
+έχωμεν διττήν γλώσσαν, την μεν του λαού, την δε των λογίων, ως
+είχαν οι αρχαίοι Αιγύπτιοι διττά γράμματα, τα μεν ιερά, τα δε
+δημοτικά.
+
+Σφάλλει όστις φρονεί, ότι αρκεί μόνον να καταλαμβάνη ο λαός ό,τι
+λαλεί και ό,τι γράφει ο πεπαιδευμένος. Ο λαός ανάγκη πάσα να λαλή
+και να γράφη, όπως λαλεί και όπως γράφει ο πεπαιδευμένος. Δεν λέγω
+ως προς τον τρόπον, καθ' ον ούτος εκφράζεται, διότι τούτο είναι
+έργον της τριβής του, της παιδείας του και της μελέτης του, ουδ'
+ως προς ας λέξεις μεταχειρίζεται, διότι δεν έλαβεν εκείνος την
+ανατροφήν τούτου· αλλ' ως προς τον σχηματισμόν και τας κλίσεις των
+μερών του λόγου. Ας παρατηρήσωμεν ότι, αν και διαφοροτρόπως
+εκφράζωνται οι πεπαιδευμένοι και οι απαίδευτοι των καθ' ημάς σοφών
+εθνών, μίαν όμως και την αυτήν έχουν γραμματικήν, οι μεν
+θεωρητικώς, οι δε πρακτικώς, συντάττοντες, κλίνοντες και
+σχηματίζοντες καθ' ένα και τον αυτόν τρόπον όλοι και ονόματα και
+βήματα. Είναι δε γνωστόν, ότι ολίγον ωφελεί τον λαόν
+αναγινωσκομένη ή ακουομένη γλώσσα, ήτις δεν τον θέλγει· και δεν
+τον θέλγει βεβαίως η εις την ακοήν του ασυνήθης.
+
+Λυπηρόν ότι οι πλείστοι των ημετέρων λογίων, γοητευόμενοι υπό της
+αναγνώσεως των αττικών συγγραφέων, και παραγνωρίζοντες ή
+ολιγωρούντες τον χαρακτήρα της γλώσσης των, εξέκλιναν της οδού
+ταύτης, μετασχηματίζοντες επί το αττικώτερον την αιολοδωρίζουσαν
+γλώσσαν των, ως αν δεν ήσαν οι αιολοδωρισμοί της ελληνισμοί. Η
+άσκεπτος αύτη ροπή εις το αττικίζειν είναι έτι μάλλον λυπηρά,
+διότι απομακρύνει υπέρ τι άλλο της καθομιλουμένης την γραπτήν
+γλώσσαν, μήτε πλουτίζουσα, μήτε καθαρίζουσα αυτήν, ως μηδεμίαν
+χρείαν έχουσαν τοιούτου καθαρισμού. Τοιαύτη ροπή, μηδέν ωφελούσα
+και πολύ βλάπτουσα, έχει κατ' εμέ ανάγκην αναστολής, ως αδίκως και
+παραλόγως τους εν κοινή χρήσει ιδιωτισμούς ελληνικής και ζώσης
+διαλέκτου εις τους μη εν κοινή χρήσει ιδιωτισμούς άλλης ελληνικής
+και μη ζώσης διαλέκτου μετατρέπουσα. Αλλ' ο τρόπος ούτος του
+αττικίζειν τόσον επλεόνασεν, ώστε και εγώ, αν και τον αποδοκιμάζω,
+ηναγκάσθην, ως επικρατήσαντα παρά τοις λογίοις, να τον ακολουθήσω
+πολλάκις παρά τας αρχάς, ας θεωρώ μόνας υγιείς: Αλλά πάλιν το
+λέγω, το «μ η-π ε ρ α ι τ έ ρ ω»· φαίνεται ορθόν και σωτήριον
+παράγγελμα, όχι βεβαίως ως προς τον πλουτισμόν της κοινής γλώσσας,
+ήτις καλόν να πλουτίζεται αφθόνως εκ των θησαυρών της παλαιάς,
+αλλ' ως προς τον μηχανισμόν και τον ιδιωτισμόν της. Δυσκολεύεται ο
+λαός ν' αλλάξη τον σχηματισμόν και την σύνταξιν του λόγου του,
+αλλά δεν δυσκολεύεται να μανθάνη λέξεις της προγονικής του γλώσσης
+μη την σήμερον εν χρήσει. Επί τη παρατηρήσει ταύτη συνεισέφερα και
+εγώ πλουσιοπαρόχως διά της ανά χείρας συγγραφής εις τον υλικόν
+τούτον της σημερινής γλώσσης πλουτισμόν· αλλά ετήρησα, όσον
+έπρεπε, τον τρόπον του σχηματίζειν και συντάττειν τα μέρη του
+λόγου κατά την κοινώς επικρατούσαν τάξιν. Η γλώσσα είναι κτήμα
+όλου του έθνους, και όσον αξιέπαινος είναι ο πλουτίζων το εθνικόν
+τούτο κτήμα, τόσον αξιόμεμπτος σφετεριστής είναι ο μεταποιών και
+διαχειριζόμενος αυτό κατά την όρεξίν του· ο τοιούτος, αντί να
+επιταχύνη, παρεμποδίζει την τελειοποίησιν της γλώσσης του, και
+αναστέλλει, αντί να ενισχύη, την διανοητικήν πρόοδον του έθνους
+του. Ας ενθυμηθώμεν, ότι ο Δάντης και οι σοφοί του καιρού του, οι
+πατέρες της ιταλικής φιλολογίας, ευρεθέντες ως προς την γλώσσαν
+των εις ας ευρισκόμεθα και ημείς περιστάσεις σήμερον ως προς την
+ημετέραν, επλούτισαν, ελάμπρυναν, εκκαθάρισαν και εκανόνισαν την
+τόσον μητρώζουσαν γλώσσαν των· αλλ' ακριβώς ετήρησαν τον ιδιάζοντα
+χαρακτήρα της, και δεν απεπλανήθησαν επί λόγω της προς την μητέρα
+της στενής συγγενείας της. Αυτά ταύτα έπραξαν και οι σοφοί των
+άλλων εθνών, ων η γλώσσα έχει την αυτήν της ιταλικής παραγωγήν.
+Και αυτός ο αείμνηστος Κοραής, ο φιλολογώτερος και κριτικώτερος
+των σημερινών Ελλήνων, ο τα περί γλώσσης υπέρ τινα άλλον και
+μελετήσας και διδάξας, την αυτήν εβάδισεν οδόν και την αυτήν οδόν
+να βαδίσωμεν και ημείς μεγάλη τη φωνή μάς εσυμβούλευσεν.
+
+Επί τη βάσει λοιπόν των αρχών τούτων, άς θεωρώ μόνας υγιείς,
+συνέταξα κ' εγώ το σύγγραμμά μου, και πάσαν κατέβαλα φροντίδα,
+ώστε ο λόγος μου να ήναι καθαρός, εύληπτος, ομαλός, ομοιόμορφος
+και κανονικός, μη αποχωριζόμενος της κοινής συνηθείας, ειμή καθ'
+όσην έλαβεν ήδη ανάπτυξιν η γλώσσα, και δεχόμενος μετά πολλής
+συστολής τους παλαιούς ελληνισμούς, όσων εθεώρησα την γλώσσαν
+δεκτικήν.
+
+Μέμφονταί τινες των καθαριστών την κοινήν γλώσσαν ως γαλλίζουσαν
+εν πολλοίς ή ιταλίζουσαν. Χάρις τω Θεώ, η γλώσσα εκαθαρίσθη ήδη
+όλων των ξένων λέξεων αλλά ποία γλώσσα είναι άμικτος ξένων
+ιδιωτισμών; μήπως και αυτή η αττική καθαρεύει; ιδού τι λέγει περί
+αυτής ο αττικώτατος Ξενοφών. «Φωνήν δε την πάσαν ακούοντες οι
+Αθηναίοι εξελέξαντο τούτο μεν εκ της, τούτο δε εκ της· και οι μεν
+Έλληνες ιδία μάλλον και φωνή και διαίτη και σχήματι χρώνται·
+Αθηναίοι δε κεκραμένη εξ απάντων των Ελλήνων και βαρβάρων». Το
+περίεργον δε, ότι λέγει ταύτα ο Ξενοφών προς έπαινον της αττικής
+φωνής του· αλλ' ημείς οι μη αττικοί θέλομεν να φανώμεν και των
+αττικών αυτών αττικώτεροι. (β)
+
+Κάπου, ανέγνωσα και πολλάκις ήκουσα, ότι οι εισαγόμενοι σήμερον
+εις την γλώσσαν ασυνήθεις ελληνισμοί θα καταντήσουν μετά
+πεντηκονταετίαν χυδαϊσμοί. Αλλοίμονον, αν, ελεύθεροι όντες και
+ελευθέρως φιλολογούντες, φιλοσοφούντες και πολιτευόμενοι εν τοις
+κόλποις του σημερινού φωτός του φωτίζοντος τον κόσμον όλον, δεν
+αξιωθώμεν ν' αποκτήσωμεν προ της λήξεως της θαυματουργού ταύτης
+εκατονταετηρίδος συγγραφείς αξίους να μας είπωσιν αποφθεγματικώς,
+«ι δ ο ύ-η-ο δ ό ς», και την οδόν αυτών απαρεγκλίτως όλοι να
+βαδίσωμεν.
+
+Ιδού, φιλίστορ αναγνώστα, όσα ενόμισα σκόπιμον να είπω,
+προοιμιάζων, περί του ανά χείρας συγγράμματος· διερχόμενος δε συ
+αυτό, φανού επιεικής προς τας ατελείας του συγγραφέως,
+συλλογιζόμενος, ότι μεταξύ τόσων σοφωτέρων και ικανωτέρων μου,
+αλλ' όχι, τολμώ ειπείν, και απροσωποληπτοτέρων μου, μόνος εγώ
+ανεδέχθην και έφερα εις πέρας την γενικήν εξιστόρησιν των επί του
+ιερού αγώνος μεγάλων συμφορών και μεγάλων ανδραγαθημάτων των
+συγχρόνων ομογενών, ων η μνήμη, δι' όσα υπέρ της αναστάσεως της
+πατρίδος καρτεροψύχως υπέμειναν ή φιλοκινδύνως κατώρθωσαν,
+διαμένει εν γενεαίς, και το όνομα ζη εν ευλογίαις.
+
+
+
+
+ΙΣΤΟΡΙΑ
+ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΕΩΣ
+
+
+
+
+&ΠΡΟΟΙΜΙΟΝ&
+
+
+
+&Αίτια της ελληνικής επαναστάσεως (α)&
+
+ΑΔΥΝΑΤΟΝ να διατηρηθή αμετάβλητος η πολιτική θέσις δύο εθνών,
+κατοικούντων ένα και τον αυτόν τόπον, όταν το μεν δεσπόζον διαμένη
+στάσιμον, το δε δεσποζόμενον προοδεύη. Η πολιτική των εθνών τούτων
+μεταβολή καθίσταται έτι μάλλον βεβαία, αν τα έθνη ταύτα έχωσι
+διάφορον καταγωγήν, πρεσβεύωσι διάφορον θρησκείαν, λαλώσι διάφορον
+γλώσσαν, ζώσι μακράν πάσης συγγενικής επιμιξίας, θεωρώνται
+αμοιβαίως ως βέβηλα, και μισώνται.
+
+Τοιαύτη ήτον η θέσις των Τούρκων και των Ελλήνων προς αλλήλους· η
+δε ταχεία ή βραδεία φορά της μεταβολής απέκειτο εις τον καιρόν και
+εις τας περιστάσεις. Σημειώσεως άξιον, ότι η Ελλάς, πεσούσα υπό
+τους Τούρκους, δεν υπέστη ό,τι υπέστησαν τα υπό ξένην αρχήν
+πεσόντα επί της εισβολής των βαρβάρων ευρωπαϊκά έθνη, όπου
+δορυκτήτορες και δορύκτητοι συνεμίγησαν υπό την αυτήν θρησκείαν
+και την αυτήν γλώσσαν, και αποκατέστησαν, του καιρού προϊόντος, έν
+και το αυτό έθνος υπό μίαν και την αυτήν κλήσιν. Ήκμαζεν ο
+ισλαμισμός μέχρι φανατισμού, ότε η Ελλάς έπεσεν εις χείρας των
+πρεσβευόντων τα του κορανίου, εν ώ η ειδωλολατρεία των εθνών, όσα
+διεχύθησαν εις την Ευρώπην, ήτον εις την παρακμήν της, ότε την
+υπέταξαν· διά τούτο, επί μεν τούτων υπερίσχυσεν ο χριστιανισμός
+και συνέχεε κρατούντας και κρατουμένους, επί δ' εκείνων δεν
+υπερίσχυσε, και Μωαμεθανοί και Έλληνες διέμειναν εντός της Ελλάδος
+άμικτοι διά παντός, ουδέ την αυτήν εβάδισαν οδόν ως προς την
+κοινωνικήν ανάπτυξίν των. Τω όντι οι Τούρκοι ουδέν έμαθαν και
+ουδέν απέμαθαν αφ' ού εκυρίευσαν την Ελλάδα· αφιλέμποροι,
+αβιομήχανοι, αμαθείς, οιηματίαι και καταφρονηταί πάσης ευρωπαϊκής
+βελτιώσεως και ήσαν και διέμειναν, διότι η αντικοινωνική θρησκεία
+των εθεωρείτο πρόσκομμα πάσης κοινωνίας προς τα ετερόθρησκα έθνη
+τα μισούμενα παρ' αυτών και καταφρονούμενα. Διά τούτο διέβησαν δι'
+αυτούς ως τέσσαρες ημέραι οι από της αλώσεως της
+Κωνσταντινουπόλεως τέσσαρες θαυματουργοί αιώνες, οι διά της
+αναγεννήσεως των γραμμάτων και διά της προόδου των ανθρωπίνων
+γνώσεων μετενεγκόντες, την Ευρώπην εκ της βαρβαρότητος εις τον
+πολιτισμόν, οι βελτιώσαντες τα πολιτικά συστήματά της, οι
+εισαγαγόντες την τακτικήν εις τα στρατεύματα και εις το ναυτικόν
+της, και οι καταστήσαντες τον πόλεμον τέχνην, καθ' ην η
+καλλιέργεια του νοός νικά την ισχύν του σώματος.
+
+Αλλ' οι Έλληνες, κύψαντες ως νενικημένοι τον αυχένα υπό τους
+Τούρκους ως νικητάς, δεν υπεδούλωσαν ολοτελώς και τον νουν των·
+πρεσβεύοντες θρησκείαν διδάσκουσαν την υψηλήν αρχήν και το
+υψηλότερον τέλος της φύσεως του ανθρώπου και συντελούσαν θαυμασίως
+εις τελειοποίησιν του ανθρωπίνου νοός, δεν έπαυσαν πλατύνοντες,
+όσον επέτρεπεν η δουλική των κατάστασις, τον κύκλον των ιδεών των·
+καταγόμενοι δε και εκ μεγάλων προπατόρων, ων τα συγγράμματα και τα
+έργα ουδέποτε τοις ήσαν ολοτελώς άγνωστα, δεν ήτο δυνατόν να
+φανώσι διόλου ανάξιοι της λαμπράς καταγωγής των. Κινούμενοι εκ των
+δύο τούτων υψηλών αρχών, της θρησκευτικής, λέγω, και της
+γενεαλογικής, ωφελούμενοι και εκ της νωθρότητος, της αβελτηρίας
+και της απρονοησίας των κρατούντων, εσχετίζοντο προς τα σοφά και
+βιομήχανα έθνη διά της ναυτιλίας της τόσον καταλλήλου εις την
+γεωγραφικήν θέσιν της Ελλάδος, και διά του εμπορίου, πλουτούντες
+υλικώς και φωτιζόμενοι νοερώς. Σοφώτεροι οι κρατούμενοι Έλληνες
+των κρατούντων Τούρκων ως εκ της σχέσεώς των προς τους Ευρωπαίους
+και της προς τα γράμματα κλίσεώς των, εύκαμπτοι και ύπουλοι ως εκ
+της πολιτικής θέσεώς των, προσεκτικοί και επιτήδειοι να ωφελώνται
+εκ των συμπιπτουσών περιστάσεων, και άγοντες συνήγορον ην
+αισθάνεται ανάγκην ο ηθικώς κατώτερος άνθρωπος της συνδρομής του
+ηθικώς ανωτέρου, παρεισέδυσαν κατ' ολίγον και εις αυτά τα πολιτικά
+συμβούλια των κρατούντων υπό διαφόρους υπηρεσίας, αν και πάντοτε
+υποβλεπόμενοι και κινδυνεύοντες.
+
+Η αγάπη της ελευθερίας είναι έμφυτος εν ταις καρδίαις των
+ανθρώπων· και οσάκις η κοινωνία δεν παρέχει αποχρώσας υπέρ αυτής
+εγγυήσεις, ο κοινωνικός βίος καταντά ζυγός βαρύς. Πολλοί τότε,
+προτιμώντες παντός άλλου καλού την απόλαυσιν της ελευθερίας, αν
+και αγρίας και ακανονίστου, απαρνούνται οικειοθελώς πάσαν
+συμβίωσιν μετά των ομοίων, και πλανώμενοι ημέραν και νύκτα εις
+αγρίους τόπους, καταντούν, διά την συντήρησιν της προσωπικής
+ελευθερίας και της φυσικής υπάρξεως, λυμεώνες και όλης της
+κοινωνίας. Τοιαύτη κατάστασις της κοινωνικής ελευθερίας,
+επικρατήσασα εν Ελλάδι, αφ' ού η Ελλάς υπεδουλώθη, παρήγαγε τάξιν
+ανθρώπων γνωριζομένων υπό το όνομα κλεπτών. Η τάξις αύτη
+διεκρίνετο των άλλων τάξεων των Ελλήνων διά τον ιδιαίτερον
+πολεμικόν χαρακτήρα, ως έχουσα μόνον το όπλον και πόρον και δόξαν
+και ασφάλειαν. Αλλά το όνομα και το έργον του κ λ έ π τ ο υ παρά
+τοις νεωτέροις, καθώς το όνομα και το έργον του λ η σ τ ο ύ παρά
+τοις αρχαίοις, όχι μόνον δεν εθεωρείτο αισχρόν (β), αλλ' ενομίζετο
+και ένδοξον, και τα ονόματα των διαπρεψάντων μεταξύ των ανδρών
+τούτων μετεδίδοντο ευσεβάστως από γενεάς εις γενεάν, και τα άθλα
+των ήσαν η γλυκεία ωδή των νεωτέρων Ελλήνων, θεωρούντων πάντοτε
+την τάξιν ταύτην των ομογενών ως άγκυραν ελπίδων προς την
+μέλλουσαν πολιτικήν αναγέννησίν των.
+
+Η τάξις των κλεπτών, ό έστιν, ενόπλων Χριστιανών βλαπτόντων τους
+τόπους, ους περιέτρεχαν, και ενοχλούντων και τους εγκατοίκους,
+παρήγαγεν άλλην ομοίαν, την των α ρ μ ατ ω λ ώ ν, ό εστιν, ενόπλων
+και αυτών Χριστιανών ταττομένων υπό των ιδίων τουρκικών αρχών εις
+προφύλαξιν των τόπων και των εγκατοίκων από της κακώσεως των
+κλεπτών. Τοιουτοτρόπως επολλαπλασιάζοντο οι ένοπλοι Χριστιανοί,
+εγυμνάζοντο τα του πολέμου, και υψούτο ο νους των υπεράνω της
+δουλικής καταστάσεώς των.
+
+Υψούτο ο νους και πολλών μη ενόπλων Χριστιανών υπεράνω της
+δουλικής καταστάσεώς των εξ αιτίας του δημογεροντικού συστήματος,
+διαμείναντος εν ισχύι καθ' όλην την Ελλάδα, εκτός της Κρήτης, επί
+τουρκοκρατίας, χάρις εις την αμάθειαν, την οκνηρίαν και την
+υπεροψίαν των κρατούντων. Το σύστημα τούτο, όπερ δύναταί τις
+ευλόγως να ονομάση η μ ι α υ τ ο ν ο μ ί α ν, ισχυροποίει τους
+ειρηνικούς προύχοντας των πόλεων και χωρίων ενώπιον της τουρκικής
+εξουσίας και εζωοποίει οπωσούν τον τόπον εν μέσω του πολιτικού
+θανάτου (γ).
+
+Ατενίζων ο παρατηρητής εις την υλικήν και νοεράν βελτίωσιν του
+αδικουμένου και προοδεύοντος έθνους απέναντι του αδικούντος και
+μη προοδεύοντος, προέβλεπε προ πολλού και προέλεγε την πολιτικήν
+σύγκρουσίν των, και την μεταβολήν της τύχης των. Εδόθησαν δε και
+περιστάσεις, καθ' ας έγειναν και απόπειραι και κινήματα ένοπλα των
+αδικουμένων κατά των αδικούντων επί μεταβολή της πολιτικής θέσεως
+των· αλλ' όχι μόνον δεν ευδοκίμησαν, αλλά και μυρία δεινά
+επροξένησαν, διότι ούτε η πρόοδος εκείνων, ούτε η στασιμότης
+τούτων ήσαν τοιαύται, ώστε να φέρωσι την εκ της νοεράς και υλικής
+καταστάσεως εκατέρων πολιτικήν μεταβολήν. Αλλ' αφ' ού ήλθε το
+πλήρωμα του χρόνου, ό έστιν, ο απαιτούμενος βαθμός της προόδου του
+ενός και της στασιμότητος του άλλου των δύο συζώντων, αλλά μη
+συμμιγνυομένων εθνών, τότε ούτε η τελεία αποτυχία του
+επαναστατικού κινήματος κατά τας παραδουναβίους ηγεμονίας (δ),
+ούτε η αποκήρυξις της Ρωσσίας, ούτε η κατάκρισις της ιεράς
+συμμαχίας, ούτε οι επί της αγίας τραπέζης αφορισμοί και αι κατάραι
+της μεγάλης εκκλησίας, ούτε οι επί της επαναστάσεως μέγιστοι
+κίνδυνοι, ούτε αι παντός είδους στερήσεις ανέστειλαν την πρόοδον
+της ελληνικής επαναστάσεως· διότι οσάκις η πάσχουσα ανθρωπότης,
+αισθανομένη την κάκωσίν της συναισθάνεται και την δύναμίν της, η
+ορμή της εις βελτίωσιν της καταστάσεώς της καταντά ακράτητος. Αλλ'
+η πολιτική μεταβολή της Ελλάδος επήγασε μάλλον εκ της στασιμότητος
+των Τούρκων ή εκ της προόδου των Ελλήνων. Η παρατήρησις αύτη είναι
+πολλού λόγου αξία, ως μόνη δυναμένη να μας εξηγήση πολλά επί της
+επαναστάσεως συμβάντα, μη εξηγούμενα ή παρεξηγούμενα αν άλλως πως
+θεωρηθώσιν.
+
+Αφ' ού δε ο πολύς καιρός και αι αλλεπάλληλοι αρμόδιαι περιστάσεις
+προετοιμάσωσι την πολιτικήν μεταβολήν τινος έθνους, χρειάζεται και
+αφορμή τις εις την πρώτην κίνησιν. Την αφορμήν ταύτην, ως προς την
+πολιτικήν μεταβολήν της Ελλάδος, έδωκεν η σύστασις της Φιλικής
+Εταιρίας, ης ερχόμεθα τώρα να εξετάσωμεν και την αρχήν και την
+πρόοδον (ε). Διά της εξετάσεως δε ταύτης, δι' ης ανακαλύπτεται η
+μυστηριώδης αλήθεια και της ευτελούς της αρχής και των
+ευτελεστέρων της τρόπων, δι' ων προήχθησαν αποτελέσματα τόσον
+γιγαντιαία, ο μεν ευλαβής θα ψηλαφήση τον δάκτυλον του Θεού, ου η
+δύναμις εν ασθενεία τελειούται· ο δε πολιτικός θα παρατηρήση, ότι
+μικρά αφορμή αρκεί να ανατρέψη εκ θεμελίων πολυχρόνιον Αρχήν μη
+έχουσαν βάσιν την δικαιοσύνης, αλλ' εξουθενούσαν και καταθλίβουσαν
+το υπήκοον.
+
+
+
+        ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Α'
+
+
+
+        &Εταιρία των Φιλικών και διάδοσις αυτής. — Αποκήρυξις του
+        Αλήπασα Τεπελενλή.&
+
+        ΠΕΡΙ το 1813 ήκμαζεν η εν Αθήναις φιλόμουσος Εταιρία, ης ο
+        κύριος σκοπός ήτον η διατήρησις των φθειρομένων υπό την τότε
+        άμουσον κυβέρνησιν αρχαιοτήτων, και η νοερά και ηθική
+        βελτίωσις της ελληνικής νεολαίας διά της εν τη πόλει ταύτη
+        συστάσεως σχολείων. Ο φιλομαθής και ουδόλως πολιτικός σκοπός
+        της και το λαμπρόν όνομα της γης όπου έλαβε το είναι, την
+        διέδοσαν ταχέως και εντός και εκτός της Ελλάδος, εν μέσω και
+        των ελευθέρων και των δεσποτικών επικρατειών. Τω όντι,
+        ευγενείς και σοφοί, υπουργοί και βουλευταί, ηγεμόνες και
+        ηγεμονόπαιδες, όλοι εσεμνύνοντο φορούντες το χαλκούν ή το
+        χρυσούν δακτυλίδιον, το γνώρισμα των συνηγόρων ή των ευεργετών
+        της Φιλομούσου Εταιρίας.
+
+        Περί δε τα τέλη του 1814 Νικόλαός τις Σκουφάς, εξ Άρτης,
+        άνθρωπος τιμίου χαρακτήρος, πολύπειρος, αλλ' ολίγης παιδείας
+        και μικράς σημασίας, υπάλληλος άλλοτε εμπορικού οίκου,
+        συνέλαβε πρώτος εν Οδησσώ την ιδέαν συστάσεως πολιτικής
+        εταιρίας, ην ωνόμασεν «Ε τ α ι ρ ί α ν-τ ω ν-Φ ι λ ι κ ώ ν»·
+        αρκεί δε μόνη η ονομασία αύτη ίνα δείξη ην είχε μικράν γνώσιν
+        και αυτής της μητρικής γλώσσης του. Ο ασήμαντος ούτος
+        θεμελιωτής ασημάντους παρέλαβε συμπράκτορας κατ' αρχάς (α),
+        και αφ' ού τοις ανεκάλυψε τον σκοπόν του συνενοήθη περί του
+        τρόπου της προόδου του. Η ύποπτος δε αύτη και επικίνδυνος
+        Εταιρία συνεχέετο επιτηδείως ενώπιον πολλών μετά της ανυπόπτου
+        και ακινδύνου των Φιλομούσων· ο δε Ιωάννης Καποδίστριας,
+        υπουργός του αυτοκράτορος Αλεξάνδρου και πασίγνωστος προστάτης
+        της Φιλομούσου Εταιρίας, εψιθυρίζετο επιτηδείως ως μυστικός
+        και ταύτης προστάτης. Αν και η Φιλόμουσος Εταιρία ουδένα
+        έτρεφε κρυπτόν σκοπόν, οι φροντίζοντες την διάδοσιν της
+        Φιλικής διέδιδαν, ότι έτρεφεν ον επεχείρησε να πραγματοποιήση
+        αύτη· ώστε υπό την σκιάν της πρώτης ανεφαίνετο η δευτέρα και
+        ηύξανεν ως παραφυάς. Τοιουτοτρόπως η σύμπτωσις αύτη και η
+        μυστηγορία συνέτρεξαν όχι ολίγον κατ' αρχάς εις την παραδοχήν
+        της μυστικής ταύτης Εταιρίας. Αλλ' ό,τι προ παντός άλλου
+        εκράτυνε την υπόληψίν της και συνετέλεσεν εις τον σκοπόν της
+        ήτο το εξής.
+
+        Θρησκευτική ομοδοξία και άσπονδον μίσος προς τους Τούρκους
+        συνέδεαν πάντοτε Έλληνας και Ρώσσους. Η εκκλησία των Ελλήνων
+        εθεώρει δικαίως προστάτριάν της την ρωσσικήν αυλήν. Υπό την
+        ρωσσικήν σημαίαν οι ναύται Έλληνες, διαρκούσης της δουλείας
+        των, ηύρισκαν πολλάς ωφελείας, και οι έμποροι εντός της
+        πατρίδος των ισχυράν προστασίαν, οι δε μεταναστεύοντες εις
+        Ρωσσίαν πάντοτε άσυλον και παραμυθίαν, πολλάκις δε τιμάς και
+        πλούτη. Παραδόσεις, Αποκαλύψεις και Αγαθάγγελοι προέλεγαν
+        σωτήρα της Ελλάδος των Ξανθών το γένος, και οι συχνοί και
+        ευτυχείς πόλεμοι των Ρώσσων κατά των Τούρκων ανεπτέρουν
+        πάντοτε τας υπέρ απελευθερώσεώς της ελπίδας. Αν και συνέπεσεν
+        εκ περιστάσεως να λάβη την ύπαρξίν της η Φιλική Εταιρία εντός
+        της Ρωσσίας, συνέτρεξε τούτο μεγάλως εις διάδοσίν της· οι δε
+        πρώτοι συστηταί της όντες οποίοι ήσαν, ησθάνθησαν ότι δεν
+        ενέπνεαν παραμικράν πίστιν, και έθεσαν την Εταιρίαν υπό το
+        μυστηριώδες όνομα αγνώστου και ανυπάρκτου υ π ε ρ τ ά τ η ς
+        -Α ρ χ ή ς, υπαινιττόμενοι την αυλήν της Ρωσσίας. Άνευ του
+        συνετού τούτου στρατηγήματος, η Φιλική Εταιρία θα διέμενεν
+        ό,τι ήτο, μηδέν. Συνέτρεξαν δε και πολλά εις πιθανολογίαν της
+        υποτιθεμένης υψηλής καταγωγής της. Πρώτον, η επικρατούσα
+        παλαιόθεν, γενική ιδέα, ότι η Ρωσσία έμελλε ν' απελευθερώση
+        μίαν ημέραν την Ελλάδα· δεύτερον, η σύστασις της Εταιρίας
+        εντός της Ρωσσίας· τρίτον, ο συνεταιρισμός των κατά την Ελλάδα
+        προξένων Ρώσσων· τέταρτον, η εν Ρωσσία υψηλή πολιτική θέσις
+        του Ιωάννου Καποδιστρίου, θεωρουμένου ως συνδέσμου ταύτης και
+        της Ελλάδος, και τελευταίον, η επί των επαναστατικών κινημάτων
+        αρχηγία στρατηγού και υπασπιστού του αυτοκράτορος Αλεξάνδρου.
+
+        Αλλ' όπως και αν θεωρήση τις την Φιλικήν Εταιρείαν, οιαδήποτε
+        και αν υπολάβη τα αίτια εξ ων κινούμενοι οι συστηταί της
+        συνέλαβαν και επραγματοποίησαν την ιδέαν της συστάσεώς της,
+        και οποία τεχνάσματα εις διάδοσιν αυτής και αν
+        μετεχειρίσθησαν, οφείλει να ομολογήση, ότι συνέδεσεν αύτη όλην
+        την Ελλάδα διά του προσηλυτισμού της, και προητοίμασε και
+        ήνοιξε τον αγώνα διά της μυστηριώδους συνεργείας της.
+
+        Η Εταιρία αυτή καθ' εαυτήν ουδέν είχεν αξιοσύστατον. Ο
+        οργανισμός της ήτον ασύνετος και ανεπιτήδειος. Είχεν επτά
+        βαθμούς (β)· των β λ ά μ ι δ ω ν (ως αν δεν είχεν η γλώσσα την
+        λέξιν «αδελφοποιητών»), των σ υ σ τ η μ έ ν ω ν, των ι ε ρ έ ω
+        ν, των π ο ι μ έ ν ω ν, των α ρ χ ι π ο ι μ έ ν ω ν, των α φ ι
+        ε ρ ω μ έ ν ω ν και των α ρ χ η γ ώ ν των α φ ι ε ρ ωμ έ ν ω
+        ν. Των επτά δε τούτων βαθμών οι δύο τελευταίοι εθεωρούντο ως
+        στρατιωτικοί και εσυστήθησαν μετά ταύτα.
+
+        Αν η βαθμολογία εισήχθη διά την κατά τους βαθμούς ανακάλυψιν
+        του μυστηρίου, δεν φαίνεται ότι διά ταύτης επληρούτο ο σκοπός
+        της Εταιρίας. Οι των κατωτέρων τάξεων Φιλικοί εγνώριζαν όσα οι
+        των ανωτέρων· διότι ο μεν β λ ά μ η ς κατηχούμενος
+        παρηγγέλλετο να έχη έτοιμα τα όπλα του και 50 φυσέκια εν τω
+        κιβωτίω του εις χρήσιν, όταν προστάξη ο αρχηγός του· ο δε σ υ
+        σ τ η μ έ ν ο ς ήκουε «μ ά χ ο υ-υ π έ ρ-π ί σ τ ε ω ς-κ α ι-
+        υ π έ ρ-π α τ ρ ί δ ο ς, ν α-μ ι σ ή σ η ς-ν α-
+        κ α τ α δ ι ώ ξ η ς, κ α ι-ν α-ε ξ ο λ ο θ ρ ε ύ σ η ς-τ ο υ ς-
+        ε χ θ ρ ο ύ ς-τ η ς-θ ρ η σ κ ε ί α ς, τ ο υ-έ θ ν ο υ ς, κ α ι
+        -τ η ς-π α τ ρ ί δ ο ς-σ ο υ»· ο δε ι ε ρ ε ύ ς εμάνθανεν, ότι
+        ο σκοπός της Εταιρίας ήτον η ελευθερία του έθνους· τα αυτά
+        εμάνθαναν και οι των ανωτέρων τάξεων μέχρι του αρχηγού των
+        α φ ι ε ρ ω μ έ ν ω ν. Καθ' ην δε ώραν κατηχείτο ούτος, τω
+        ενεχείριζεν ο κατηχητής σπάθην και τω έλεγεν, «η-π α τ ρ ί ς-
+        σ ο υ-σ ο ι-τ η ν-δ ί δ ε ι-δ ι ά-ν α-τ η ν-
+        μ ε τ α χ ε ι ρ ι σ θ ή ς-δ ι'-α υ τ ή ν»· το δε δίπλωμα έφερεν
+        επί κορυφής σταυρόν εφιστάμενον ημισελήνου κάτω κυπτούσης.
+
+        Η τάξις των ιερέων ήτο πολυπληθής. Ο ιερεύς είχεν εξουσίαν να
+        εισποιή αδελφούς και απονέμη και αυτόν τον βαθμόν του ιερέως·
+        και επειδή οι μυσταγωγούμενοι ώφειλαν να παρακαταθέτωσι
+        χρήματα εις χείρας του κατηχητού, πολλοί ελάμβαναν τον βαθμόν
+        του ιερέως επί αργυρολογία, και εντεύθεν προήλθε κυρίως η τόση
+        πλημμύρα κατηχούντων και κατηχουμένων. Αν ασύνετος ήτον η
+        κατήχησις θεωρουμένη πολιτικώς, τερατώδες μίγμα αληθείας και
+        ψεύδους, ευσεβείας και ασεβείας, ήτο θεωρουμένη θρησκευτικώς·
+        διότι, εν ώ ο αγών ήτον υπέρ της ιεράς ημών πίστεως και υπέρ
+        πατρίδος, και οι όρκοι εγίνοντο επί του αγίου ευαγγελίου ή επί
+        των αγίων εικόνων, ο κατηχών ιερεύς έλεγε τω κατηχουμένω, ότι
+        τον παρεδέχετο καθ' ην τω έδωκαν δύναμιν οι μεγάλοι ιερείς των
+        Ε λ ε υ σ ι ν ί ω ν. Η Εταιρία των Φιλικών, καθώς και όλαι αι
+        μυστικαί εταιρίαι, είχε σημεία και λέξεις εις αναγνώρισιν των
+        συναπαντωμένων μελών· είχε δε και μυστικά γράμματα εις χρήσιν
+        των απόντων· αλλά μόνοι οι ιερείς και οι των ανωτέρων τάξεων
+        τα εγνώριζαν· εις αποφυγήν δε προσωπικών κινδύνων υπεγράφοντο
+        υπό πλαστά ονόματα και υπό τινα σύμβολα. Τόσαι δε ήσαν αι
+        επιστημονικαί γνώσεις των συστητών και οργανιστών της Φιλικής
+        Εταιρίας, ώστε οι κατηχούμενοι ηρωτώντο παρά του κατηχητού αν
+        ε γ ν ώ ρ ι ζ α ν-ε φ ε ύ ρ ε σ ί ν-τ ι ν α-
+        α κ ο ι ν ο λ ό γ η τ ο ν. Ηρωτώντο δε την αλλόκοτον ταύτην
+        ερώτησιν, διότι οι συστηταί της Εταιρίας επίστευαν την ύπαρξιν
+        του φιλοσοφικού λίθου και κατεγίνοντο εις την αλλοίωσιν των
+        ποταπών μετάλλων εις πολύτιμα.
+
+        Η Εταιρία, αφ' ότου εσυστήθη μέχρι του 1817, έμεινεν ολοτελώς
+        άγνωστος εντός της Ελλάδος· εκτός δε αυτής ολίγον προώδευσε,
+        και εκινδύνευσεν εν τη προόδω της διά την εξής αιτίαν.
+
+        Νικόλαος τις Γαλάτης, Ιθακήσιος, νέος πνευματώδης αλλ' άσωτος
+        και κομπαστής, απερχόμενος εις Πετρούπολιν προς εύρεσιν τύχης,
+        διέβη το 1816 διά της Οδησσού, όπου ο θεμελιωτής της Εταιρίας
+        Σκουφάς, όστις, αναβάς εις Μόσχαν επί τη συστάσει της Εταιρίας
+        προς διάδοσιν αυτής, είχεν επανέλθει εις Οδησσόν το έτος
+        τούτο, επροθυμήθη να τον μυσταγωγήση όχι μόνον τα της
+        Εταιρίας, αλλά και τα της Αρχής, ό εστι τον παρέλαβε μέλος της
+        Αρχής. Ο Γαλάτης, όλως ενθουσιών, και θεωρών ότι τω ανεκαλύφθη
+        ως συντελεστικόν εις εύρεσιν της τύχης ην εθήρευεν, ενήργει
+        εντός της Πετρουπόλεως απερισκέπτως υπέρ της διαδόσεως της
+        Εταιρίας, έως ου η ρωσσική κυβέρνησις, λαβούσα γνώσιν των
+        ενεργουμένων, τον εξώρισε, και διέταξε τον εν Βλαχία πρόξενόν
+        της, όπου μετέβαινε, να επιτηρή την διαγωγήν του.
+
+        Αρχομένου δε του απριλίου του 1818, μετέβη ο Σκουφάς εις
+        Κωνσταντινούπολιν, όπου αυτός και οι εκεί συμμύσται του
+        ήρχισαν σπουδαιότερον και ευτυχέστερον να εργάζωνται υπ' αυτήν
+        την οθωμανικήν εξουσίαν, τυφλώττουσαν περί τα τοιαύτα, ως μη
+        έχουσαν αστυνομίαν προς ανακάλυψιν. Εν ώ δε διέτριβεν ο
+        Σκουφάς εν Οδησσώ, έτυχε να διαβώσιν εκείθεν, απερχόμενοι εις
+        Πετρούπολιν επί αντιμισθία των κατά την Επτάννησον
+        στρατιωτικών υπηρεσιών των, καθ' ον καιρόν ετέλει αύτη υπό
+        τους Ρώσσους, ο Αναγνωσταράς, ο Περραιβός, ο ΧρυσοσπάΘης, ο
+        Δημητρόπουλος και ο Φαρμάκης, οίτινες κατηχήθησαν υπό του
+        Σκουφά· επί δε της εις Κωνσταντινούπολιν επανόδου των
+        ενεπιστεύθησαν και το αποστολικόν έργον εντός της Ελλάδος.
+        Εχειροτονήθησαν μετά ταύτα απόστολοι καί ο Καμαρινός, ο
+        Πελοπίδας, και άλλοι. Διασπαρέντες ούτοι, οι μεν εντός της
+        Ελλάδος, οι δε εκτός όπου ήσαν Έλληνες, και κατηχούντες όλοι
+        υπό το μυστηριώδες όνομα της υπερτάτης Αρχής, διέδιδαν κατά
+        πρώτον προσεκτικώς και συνεσταλμένως το μυστικόν· αλλ'
+        ευτυχήσαντες κατά τας πρώτας δοκιμάς, έγειναν θαρραλεώτεροι,
+        ενήργουν απερισκέπτως, εχειροτόνουν και διέσπειραν άλλους
+        αποστόλους και ούτοι άλλους, ώστε εντός ολίγου η Εταιρία ήτο
+        το κοινόν θέμα των λόγων και των σκέψεων των Ελλήνων,
+        πιστευόντων ότι δάκτυλος ρωσσικός διάταττε τα πάντα αοράτως.
+
+        Εξ αιτίας του φόβου του δυνάστου των Ιωαννίνων Αλή, η Εταιρία
+        ολίγον προώδευσεν εν τη στερεά Ελλάδι· αλλ' η Πελοπόννησος,
+        όπου δεν επίεζε τόσον το υπήκοον η σιδηρά χειρ του
+        δεσποτισμού, και αι νήσοι, όπου ούτε αρχαί ούτε κάτοικοι
+        Τούρκοι ήσαν, εγέμισαν Φιλικών· ώστε ο ενθουσιασμός πολλών, η
+        ακρισία και η αθυροστομία των πλείστων, και η ατιμωρησία όλων,
+        έβαλαν πολλάκις εις κίνδυνον την αδελφότητα. Εν τοσούτω ούτε
+        αρχή ουδαμού της στερεάς Ελλάδος, της Πελοποννήσου ή των νήσων
+        εις συστολήν των υπερπλεονασάντων καταχραστών εφαίνετο, ούτε
+        κανονισμός τις υπήρχεν εις τακτικήν του έργου πρόοδον· διά
+        τούτο οι φρονιμώτεροι και ελυπούντο και ανησύχαζαν. Ήρχισαν δε
+        καί τινες, εξ ων έβλεπαν, να διστάζωσι και περί της Αρχής, αν
+        ήτο τωόντι οποία υπετίθετο.
+
+        Κατηχηθείς κατά το 1819 ο ηγεμών της Μάνης Πετρόμπεης
+        Μαυρομιχάλης της Εταιρίας υπό του γνωρίμου του Καμαρινού,
+        καταβάντος εξ Οδησσού και Κωνσταντινουπόλεως, απέστειλε τον
+        αυτόν κατηχητήν εις Πετρούπολιν προς τον Καποδίστριαν, ον
+        επίστευσαν αμφότεροι Αρχήν της Εταιρίας, και προς τον
+        Αυτοκράτορα Αλέξανδρον, ον υπέθεταν υποκινούντα τον αγώνα· δι'
+        ων δε γραμμάτων εφωδίασε τον αποστελλόμενον εμαρτύρει την
+        αφοσίωσίν του εις τον μελετώμενον αγώνα και εζήτει τα εις
+        εξόπλισιν και εκστρατείαν των Μανιατών αναγκαία. Ο
+        Καποδίστριας, αναγνώσας τα γράμματα, δεν εδίστασε και τον
+        Καμαρινόν να ειδοποιήση, και τον Μαυρομιχάλην δι' αυτού
+        εγγράφως να βεβαιώση, ότι ούτε ο αυτοκράτωρ ούτε αυτός
+        ενείχοντο εις τα επαναστατικά σχέδια, ουδέ τα ενέκριναν. Εξ
+        όσων δε ήκουσεν ο Καμαρινός ενόησε την απάτην, εις ην και
+        αυτός έπεσε και τον Μαυρομιχάλην παρέσυρε και έσπευσε να
+        επανέλθη εις την Ελλάδα προς φωτισμόν των άλλων, λέγων
+        ανυποκρίτως καθ' οδόν όλην την αλήθειαν και επισφραγίζων τους
+        λόγους δι' ων έφερεν απαντήσεων του  Καποδιστρίου. Τούτο
+        μαθόντες οι μη θέλοντες την ανακάλυψιν της αληθείας αρχηγοί
+        της Εταιρίας, ως ανατρεπτικήν των σχεδίων των, και
+        αναλογισθέντες, ότι, αν ηκούοντο εν Ελλάδι οι λόγοι του
+        φιλαλήθους Καμαρινού, και ανεγινώσκοντο αι απαντήσεις του
+        Καποδιστρίου, θα εθεατρίζετο το ψεύδος και θα εματαιούντο οι
+        σκοποί της Εταιρίας, εδολοφόνησαν τον Καμαρινόν καθ' οδόν,
+        ηφάνισαν και τα γράμματα και ούτω διέμειναν οι περί τον
+        Μαυρομιχάλην εν σκότει και απάτη, ως και πρότερον.
+
+        Αρχομένου δε του 1820, συνήλθαν εις Τριπολιτσάν πολλοί των
+        προκρίτων της Πελοποννήσου δια κοινάς υποθέσεις, μεμνημένοι τα
+        της Εταρίας. Η συνέντευξις αύτη τοις έδωκεν αφορμήν να
+        συσκεφθώσι και περί της υπενεργουμένης πολιτικής μεταβολής.
+        Πατριωτισμός και αδελφική αγάπη διέκριναν την πρώτην
+        συνέντευξίν των. Επειδή οι προύχοντες Τούρκοι ήσαν εις δύο
+        κόμματα διηρημένοι, διηρημένοι εις δύο κόμματα ήσαν και οι
+        αρχιερείς και οι προύχοντες Χριστιανοί. Αλλ' ο δεσμός της
+        Εταιρίας και ο σκοπός του μεγάλου αγώνος απήτουν την ένωσιν
+        όλων των εις Χριστόν πιστευόντων και την από των Τούρκων
+        απόσπασίν των. Ησθάνθησαν οι συνελθόντες την ανάγκην ταύτην,
+        και αφήσαντες τα τοπικά και προσωπικά, ηνώθησαν όλοι διά την
+        εν Χριστώ ασπασμού, και ωρκίσθησαν κρυφίως και τας διχονοίας
+        των να λησμονήσωσι και από των αλλοπίστων ν' αποσπασθώσιν,
+        συμβοηθούμενοι εις το εξής ως αδελφοί. Τούτου δε γενομένου,
+        απεφάσισαν να στείλωσιν εις Ρωσσίαν άνδρα της εμπιστοσύνης των
+        εις ανίχνευσιν της υψηλής και αγνώστου Αρχής, εις κοινοποίησιν
+        προς αυτήν των ιδεών των περί του μελετωμένου αγώνος, και εις
+        αίτησιν των διαταγών και οδηγιών της· ηύραν δε ως τοιούτον τον
+        Ιωάννην Παπαρηγόπουλον, και τω ενεπίστευσαν και δύο έγγραφα,
+        άτινα, αφ' ού υπέγραψαν, απέστειλαν μυστικώ τω τρόπω εις τας
+        επαρχίας και τα συνυπέγραψαν και οι λοιποί προεστώτες και οι
+        αρχιερείς, και το μεν συνίστα παρά τη υπερτάτη Αρχή τον
+        αποστελλόμενον και εξήγει αλληγορικώς τον σκοπόν της αποστολής
+        του, το δε ήτον άγραφον, ίνα εγγράψη ο αποστελλόμενος επί τη
+        ευθύνη ων έφερε την υπογραφήν ό,τι η περίστασις τον ωδήγει,
+        αφ' ού ανεκάλυπτε την αληθινήν Αρχήν, τα σχέδιά της και τους
+        πόρους της.
+
+        Πρό τινος δε καιρού, πριν αποφασισθή η παρούσα αποστολή, ο
+        Αλήπασας, υποπτεύων καταδρομήν, επεθύμει να σχετισθή προς την
+        Ρωσσίαν ως την αδιάλλακτον πάντοτε εχθράν της Πύλης· και
+        επειδή εγνώριζεν άλλοτε τον Παπαρρηγόπουλον, τελούντα έργα
+        διερμηνέως παρά τω εν Πάτραις Ρώσσω προξένω, διενοήθη να
+        κοινοποιήση δι' αυτού τους στοχασμούς του προς την αυλήν της
+        Ρωσσίας, και τον εκάλεσεν εις Πρέβεζαν, όπου διέτριβεν. Ο
+        Παπαρρηγόπουλος υπήγε και συνδιελέχθη, αλλά δεν εδέχθη την
+        πρότασιν επί λόγω ότι εις μάτην ήλπιζε την προστασίαν της
+        Ρωσσίας, κινούμενος κατά του κυριάρχου του· επανελθών δε εις
+        Πάτρας, ειδοποίησε τον αρχιεπίσκοπον Γερμανόν, συνεταίρον,
+        περί τούτων. Ο Γερμανός εθεώρησεν, ότι δεν έπρεπε να απελπισθή
+        ο Αλής, και παρεκίνησε τον Παπαρρηγόπουλον ν' αναδεχθή την
+        αποστολήν. Ο Παπαρρηγόπουλος επείσθη και ειδοποίησε τον Αλήν,
+        ότι, καθ' ας επανελθών εις Πάτρας έλαβεν ειδήσεις, εφρόνει ότι
+        η ρωσσική αυλή, αν έβλεπε σταθεράν την επιμονήν του κατά του
+        σουλτάνου, ήτο πολύ πιθανόν να τον βοηθήση, και ότι έτρεφε
+        τόσον χρηστάς ελπίδας περί τούτου, ώστε έτοιμος ήτο ν'
+        αναδεχθή ην απεποιήθη προ ολίγου αποστολήν. Εχάρη ο Αλής επί
+        τη αγγελία ταύτη και πλήρης ελπίδων τω έστειλεν οδηγίας περί
+        της εις Πετρούπολιν απελεύσεώς του· ώστε ο απόστολος ούτος των
+        Πελοπονηνησίων προς την Αρχήν, ήτο και απόστολος τον Αλή προς
+        την ρωσσικήν αυλήν, αγνοούντος την άλλην αποστολήν. Αι δε
+        προτάσεις της πελοποννησιακής ομηγύρεως διά του αποστόλου
+        τούτου ήσαν εν περιλήψει αι εξής·
+
+        Α'. Η Αρχή να διορίση εφορίαν εκ των εν Πελοποννήσω αδελφών
+        ενεργούσαν υπέρ του σκοπού υπό τας διαταγάς της Αρχής, και
+        πληροφορούσαν αυτήν περί πάντων.
+
+        Β'. Να διατάξη όλους τους αδελφούς να πείθωνται και
+        αναφέρωνται εις την εφορίαν περί παντός, και να μη ενεργώσι τι
+        άνευ αδείας αυτής επί ποινή αποβολής εκ της Εταιρίας.
+
+        Γ'. Να δώση διαταγήν να συναχθώσιν εις κοινόν ταμείον εν
+        Πελοποννήσω, υπό την φροντίδα τιμίων ανδρών, όλαι αι
+        συνεισφοραί των εν Πελοποννήσω αδελφών και αυτών των εν ταις
+        ιονίοις νήσοις ει δυνατόν, και να μη δαπανάται τι άνευ της
+        γνώμης των προκρίτων αδελφών και άνευ αδείας της Αρχής.
+
+        Δ'. Να διαταχθή τις των εν Ύδρα αδελφών όπως φροντίζη περί της
+        ασφαλούς αλληλογραφίας της Αρχής και της συστηθησομένης
+        πελοποννησιακής εφορίας.
+
+        Τοιουτοτρόπως εφωδιασμένος ο Παπαρρηγόπουλος, και παραγγελίαν
+        έχων ιδιαιτέρως να φροντίση και περί ανακαλύψεως της
+        μυστηριώδους Αρχής απεδήμησεν.
+
+        Εν τοσούτω η ανάγκη συστάσεως εφοριών εις συστολήν και
+        επιτήρησιν της διαγωγής των αδελφών, ην ησθάνθησαν οι
+        Πελοποννήσιοι, έγεινε διά τους αυτούς λόγους επαισθητή και
+        παρά τοις άλλοις· και οι αρχηγοί της Εταιρίας, πριν λάβωσι τας
+        περί ων ο λόγος προσκλήσεις, έσπευσαν να τας συστήσωσι κατά
+        τόπους μυστικώς.
+
+        Αλλ' όσον προώδευεν η Εταιρία και επλησίαζεν η ώρα της
+        ενάρξεως του αγώνος, τόσον ησθάνοντο οι πατέρες αυτής την
+        ανάγκην ν' ανατεθή η αρχηγία εις άνθρωπον ικανόν να εμπνεύση
+        θάρρος και σέβας, και έστειλαν ένα εξ αυτών, τον Εμμανουήλ
+        Ξάνθον, εις Πετρούπολιν διατάξαντές τον να δοκιμάση την περί
+        τούτου γνώμην του Ιωάννου Καποδιστρίου, και να τω προσφέρη την
+        αρχηγίαν, αν τον εύρισκεν ευδιάθετον, εκθέτων αυτώ τας μεγάλας
+        προόδους της Εταιρίας εντός και εκτός της Ελλάδος. Καθ' ον δε
+        καιρόν εσκέπτοντο και ενήργουν περί τούτου, παρενέπεσε το
+        ακόλουθον μέγα πολιτικόν συμβάν επιταχύναν τον μελετώμενον
+        αγώνα.
+
+        Συντελεστικόν εις στερέωσιν του κλονιζομένου οθωμανικού
+        κράτους εθεώρησεν ο σουλτάνος την εξόντωσιν των δυνατών
+        τοπαρχών του· επερρεάζετο προς τούτο όχι μόνον υπό της
+        πολιτικής του, αλλά και υπό της σφοδράς επιθυμίας του να
+        σφετερισθή τους θησαυρούς των.
+
+        Ό Αλής ήτο και δυνατός και πλούσιος· πλήρης δε και τόλμης, ην
+        εμπνέει η ευτυχία, και σύστημα έχων ν' απαλλάττεται εχθρών και
+        αντιζήλων διά παντός θεμιτού ή αθεμίτου τρόπου, δεν εβράδυνε
+        να δώση τω καιροφυλακτούντι κυριάρχη του δικαίαν αφορμήν της
+        μέχρι θανάτου καταδρομής του διά του εξής τολμήματος.
+
+        Έπεσεν εις την οργήν του σατράπου τούτου και κατεδιώκετο μέχρι
+        θανάτου ο συγγενής του και άλλοτε επιστήθιος φίλος του και
+        συνεργός των σκοπών του Ισμαήλμπεης, ο και Πασόμπεης.
+        Κατέφυγεν ο μπέης ούτος προς αποφυγήν των δεινών του εις πολλά
+        μέρη, αλλά παντού εκινδύνευσε· μετέβη επί τέλους εις
+        Κωνσταντινούπολιν διψών εκδίκησιν κατά του θανασίμου εχθρού
+        του, και ευτύχησε να εισχωρήση εις τα συμβούλια της Πύλης ως
+        καπουτσήμπασης, να κερδίση την εύνοιαν και να κινήση κατά του
+        Αλή την οργήν του τότε παντοδυνάμου Χαλέτ-εφέντη. Ο Αλής
+        κατεταράχθη μαθών την ύψωσιν του εχθρού του, και έτι μάλλον
+        αφ' ού είδε μετ' ολίγον, ότι ο δευτερότοκος υιός του
+        Βελήπασας, ηγεμών της Λαρίσσης, μετετέθη εκ της λαμπράς
+        εκείνης ηγεμονείας εις την ποταπήν της Ναυπάκτου διά της παρά
+        τω σουλτάνω ενεργείας του Χαλέτη. Ακολουθών δε την επίβουλον
+        και ασυνείδητον πολιτικήν του απεφάσισε να δολοφονήση τον
+        Πασόμπεην εντός της βασιλευούσης, και εμίσθωσεν επί τούτω
+        τρεις Αλβανούς, οίτινες καιροφυλακτήσαντες τον επιστόλισαν,
+        αλλά δεν τον έβλαψαν, και συλληφθέντες ωμολόγησαν, ότι ήσαν
+        όργανα της θελήσεως του Αλή. Και ούτοι μεν ως κακούργοι
+        εκρεμάσθησαν, ο δε Αλής μετεπέμφθη εντός ρητής προθεσμίας εις
+        Κωνσταντινούπολιν ίνα απολογηθή· παρήκουσε, και η Πύλη
+        εκίνησεν όπλα κατ' αυτού, ως απειθούς και αποστάτου, και
+        ανέδειξε τον Πασόμπεην αρχιστράτητον των κατ' αυτού δυνάμεων
+        και ηγεμόνα Ιωαννίνων και Δελβίνου.
+
+        Κατετάραξε την Ελλάδα το κατά του Αλή κίνημα, και ώπλισε τους
+        Έλληνας, τους μεν υπέρ αυτού, τους δε κατ' αυτού. Οι δε
+        διευθύνοντες τα της Εταιρίας εθεώρησαν την περίστασιν της
+        τουρκικής ταύτης αλληλομαχίας αρμοδίαν εις έναρξιν του
+        ελληνικού αγώνος, και δεν εσυλλογίσθησαν ότι τα πάντα ήσαν
+        ανέτοιμα, ουδέ πόσον εναντίαι προς τον μελετώμενον σκοπόν
+        εφαίνοντο αι εξωτερικαί περιστάσεις, καθ' ον καιρόν η ιερά
+        συμμαχία, καταπτοηθείσα δι' όσα ενήργησεν ο καρβοναρισμός εν
+        τη Ιταλία εις ανατροπήν των καθεστώτων, όχι μόνον εκινήθη
+        ένοπλος κατ' αυτού, αλλά εκηρύχθη και επισήμως κατά πάσης
+        πολιτικής καινοτομίας γινομένης παρά γνώμην των κρατούντων,
+        οιαδήποτε και αν ήσαν τα κινούντα αίτια, και προς οιονδήποτε
+        σκοπόν και αν απέβλεπαν.
+
+
+
+        ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Β'
+
+
+
+        &Ο Αλέξανδρος Υψηλάντης καθίσταται επίτροπος της αρχής της
+        Εταιρίας των Φιλικών. — Ενέργειαι αυτού και προετοιμασίαι εις
+        επανάστασιν της Ελλάδος.&
+
+        Ο αποσταλείς προς τον Καποδίστριαν Ξάνθος ίνα τω προσφέρη την
+        αρχηγίαν της Εταιρίας όχι μόνον δεν ηύρεν ευμενή υποδοχήν παρ'
+        αυτώ, αλλά και κακώς απεπέμφθη ως συνεργών εις την καταστροφήν
+        του έθνους του, και ηναγκάσθη να στρέψη προς άλλον τα βλέμματά
+        του.
+
+        Ο Αλέξανδρος Υψηλάντης έζη εν Ρωσσία· ήτο βλαστός λαμπράς
+        οικογενείας και υιός ηγεμόνος καταδιωχθέντος υπό της Πύλης και
+        πρόσφυγος εις Ρωσσίαν· διέπρεψε μαχόμενος υπό την ρωσσικήν
+        σημαίαν· εν δε τη μάχη της Δρέσδης απεκόπη και η δεξιά του.
+        Έφερε τίτλον πρίγκηπος και βαθμόν στρατηγού, και υπασπιστού
+        του αυτοκράτορος, και εδείκνυε πάντοτε πολλήν φιλογένειαν και
+        μέγαν ενθουσιασμόν υπέρ της ελευθερίας της Ελλάδος. Τοιαύτα
+        χαρακτηριστικά εθεώρησεν ο Ξάνθος άξια της γενικής αρχηγίας
+        της Εταιρίας· ως μυστικός δε και αυτός αρχηγός αυτής δεν
+        έκρινεν αναγκαίον να ζητήση την γνώμην των συναρχηγών του·
+        έφερεν υπογεγραμμένην παρ' αυτών σύμβασιν, ην έπρεπε να
+        προσυπογράψη ο Καποδίστριας, αν εδέχετο την γενικήν αρχηγίαν·
+        κατ' αυτήν ώφειλεν ο γενικός αρχηγός να συμβουλεύηται και
+        αυτούς περί πάντων (α). Ο αποσταλείς, ευρών τον Υψηλάντην
+        πρόθυμον να την προσυπογράψη, τον εχειροτόνησεν επίτροπον της
+        Αρχής· ο δε Υψηλάντης, λαβών εντεύθεν την απαιτουμένην
+        εξουσίαν, και κατανοήσας οποίοι ήσαν οι συνιστώντες την Αρχήν,
+        εσφετερίσθη όλην την υπερτάτην διοίκησιν των πραγμάτων,
+        ολιγωρήσας μεν τους αρχηγούς της Εταιρίας και δοτήρας της
+        εξουσίας του, και θεωρήσας την υπογραφείσαν πράξιν ως χαρτίον
+        άγραφον, προσποιούμενος δε πάντοτε, ότι ενήργει υπό διαταγάς
+        ανωτέρων εις πλάνην των μη ειδότων το μυστήριον της ανυπάρκτου
+        Αρχής· ανέλαβε δε την γενικήν αρχηγίαν την εικοστήν Ιουνίου
+        1820, και ήρχισεν έκτοτε να ενεργή εντός της Ρωσσίας ό,τι
+        ενόμιζεν ωφέλιμον προς τον σκοπόν του.
+
+        Ο δε Γαλάτης μετά τινα διατριβήν εν Βλαχία, όπου πρώτος εισήξε
+        την Εταιρίαν, αφίχθη εις Κωνσταντινούπολη. Υποπτεύσαντές τον
+        οι εκεί συνάδελφοι του ως επίβουλον, ή ως προσπαθούντα να
+        σφετερισθή την αρχήν, τον έπεισαν ν' απέλθη, επί προετοιμασία
+        δήθεν του αγώνος εις Πελοπόννησον εν συνοδεία τινών
+        συνεταίρων· αλλά φθάσας παρά την Ερμιόνην (Καστρί) αντικρύ των
+        Σπετσών εδολοφονήθη παρ' αυτών, υπερμεσούντος του έτους. Τόσον
+        δε ο ζήλος της Εταιρίας κατέτρωγε τους μύστας αυτής, ώστε
+        επλήγωσέ τις αυτών καιρίως εν Κωνσταντινουπόλει τον Αναγνώστην
+        Δηληγιάννην ως αποδοκιμάζοντα τα της Εταιρίας.
+
+        Εν τούτοις, ο Παπαρρηγόπουλος αφιχθείς εις Κωνσταντινούπολιν
+        παρέστη ενώπιον των εκεί εφόρων της Εταιρίας, και απεστάλη εις
+        Πετρούπολιν προς συνέντευξιν του Υψηλάντου όπως μυσταγωγηθή
+        δήθεν παρ' εκείνου τα της Αρχής και τω εγχειρίση τα προς αυτήν
+        γράμματα. Ως δε διπλούς απόστολος, επεσκέφθη και τον εν
+        Κωνσταντινουπόλει επίτροπον του Αλή προς ον ήτο συστημένος,
+        και δι' αυτού εθάρρυνεν αύθις τον Αλήν να επιμείνη εις ην
+        εμελέτα προς τον σουλτάνον αντίστασιν, και να ελπίζη πάντοτε
+        εις την ρωσσικήν υπεράσπισιν· τα αυτά τω εγνωστοποίησε και αφ'
+        ού έφθασεν εις Πετρούπολιν, και τω προανήγγειλεν ως άφευκτον
+        τον προς την Πύλην ρωσσικόν πόλεμον· μη ευρών δε τον Υψηλάντην
+        εν Πετρουπόλει, έτρεξε κατόπιν του εις Μόσχαν, κακείθεν εις
+        Οδησσόν, όπου τον συνήντησε και τω ανεκάλυψε τον σκοπόν της
+        αποστολής του. Ερωτήσας δε αυτόν και περί της Αρχής προς ην
+        εστέλλετο, ήκουσεν, ότι ήτον αφανής, ότι αυτός ήτον ο
+        πληρεξούσιος της, και ότι αυτώ έπρεπε και τα προς αυτήν
+        γράμματα να εγχειρίση, και τους στοχασμούς του ν' ανακοινώση,
+        και ότι διά του πληρεξουσίου της θα εμάνθανεν η Αρχή τα πάντα
+        και δι' αυτού θα έδιδε τας αναγκαίας διαταγάς. Ο
+        Παπαρρηγόπουλος τω έδωκεν επί τοις λόγοις τούτοις το
+        συστατικόν των Πελοποννησίων, τω είπεν ότι οι Έλληνες ανέμεναν
+        όλα τα του πολέμου παρά της Αρχής, και τον επληροφόρησεν
+        ακριβώς περί της καταστάσεως, των πραγμάτων καθ' όλην την
+        Ελλάδα. Ηπόρησεν ο Υψηλάντης ακούσας, ότι ούτε στρατεύματα
+        ήσαν μυστικώς προωργανισμένα, ούτε χρήματα αποτεταμιευμένα,
+        ούτε πολεμεφόδια ουδαμού συσσωρευμένα. Εις τόσην δε απάτην τον
+        έρριψαν οι απόστολοί του, ώστε εδίσταζε να πιστεύση όσα αληθώς
+        τω έλεγεν ο Παπαρρηγόπουλος, όστις θεωρήσας εθνοφθόρον τον
+        δισταγμόν του έγραψε δι' άλλης χειρός επί του αγράφου και παρά
+        των αρχιερέων και προκρίτων της Πελοποννήσου υπογεγραμμένου
+        χαρτίου όσα ενόμισε συντελεστικά εις παύσιν του δισταγμού και
+        εις αναίρεσιν των ψευδολογιών εφ' ων ο ατυχής πληρεξούσιος
+        εσάλευε τας ελπίδας του και ερριψοκινδύνευε την ύπαρξιν του
+        έθνους του· αλλ' αυτό το έγγραφον ίσχυσε να απαλλάξη τον
+        Υψηλάντην της απάτης του.
+
+        Το φθινόπωρον του 1820 επανήλθεν ο Παπαρρηγόπουλος εις Πάτρας
+        και ενεχείρισε τω Πατρών (β) τα παρά του Υψηλάντου ως
+        πληρεξουσίου επιτρόπου της Αρχής αποκριτικά γράμματα
+        πραγματοποιούντα τας αιτήσεις της Πελοποννησιακής ομηγύρεως
+        δι' αδείας εγκαταστάσεως γενικής εφορίας διοικούσης εν
+        Πελοποννήσω τα της Εταιρίας υπό την Αρχήν και εχούσης την
+        απαιτουμένην ισχύν εφ' όλων των αδελφών, και διά συστάσεως
+        γενικού ταμείου των κατά την Πελοπόννησον, καθ' όλον το
+        Αιγαίον και κατά την Επτάννησον συνεισφορών αυτών. Τα αυτά
+        γράμματα ανήγγελλαν ως εξ ονόματος της Αρχής και την
+        αναγόρευσιν του Υψηλάντου ως πληρεξουσίου αυτής. Οι
+        Πελοποννήσιοι λαβόντες ταύτα, ακούσαντες και τους θαρρυντικούς
+        λόγους του αποστόλου των υποπτεύσαντος τα του Υψηλάντου ως
+        σαθρά, αλλά μη στηλιτεύσαντος αυτά, και αναγνώσαντες μάλιστα
+        και φράσιν των προς αυτούς γραμμάτων λέγουσαν, «ε ζ η τ ή θ η-
+        κ α ι-ό θ ε ν-έ δ ε ι-η-α ν ή κ ο υ σ α-β ο ή θ ε ι α-κ α ι-
+        υ π ε ρ ά σ π ι σ ι ς-κ α ι-ε χ ο ρ η γ ή θ η-α φ θ ό ν ω ς»,
+        εθαρρύνθησαν και εσύστησαν την εφορίαν, υπό την προεδρείαν του
+        Ιωάννου Βλασοπούλου προξένου της Ρωσσσίας, εκ των αρχιερέων Π
+        Πατρών Γερμανού, Μονεμβασίας Χρυσάνθου, Χριστιανουπόλεως
+        Γερμανού, και εκ των προκρίτων Ασημάκη Ζαήμη, Σωτήρη Χαραλάμπη
+        και Θεοδώρου Ρέντη· διώρισαν δε και ταμίας τον Ιωάννην
+        Παπαδιαμαντόπουλον και τον Παναγιώτην Αρβάλην. Η εκλογή αύτη
+        εψύχρανέ τινας μη συμπαραληφθέντας εν τη εφορία, και εντεύθεν
+        ανεφύη έρις και αντίπραξις πριν αρχίση ο αγών, και η εφορία
+        έμεινεν εξ αυτής της συστάσεώς της νεκρά.
+
+        Εν τω μεταξύ δε τούτω ο εν Ρωσσία Υψηλάντης ήτησε παρά της
+        Ρωσσικής κυβερνήσεως άδειαν απουσίας, και μετέβη εις
+        Βεσσαραβίαν, όπου πολλάκις διελέχθη μετά διαφόρων μελών της
+        Εταιρίας ελθόντων πολλαχόθεν εις έντευξίν του, προετοιμάζων τα
+        πάντα προς έναρξιν του αγώνος. Οι απόστολοι της Εταιρίας, οι
+        γενικώς την ταχείαν έναρξιν του αγώνος επιθυμούντες, τους μεν
+        Έλληνας, προς ους εστέλλοντο, εβεβαίουν ότι πάσα βοήθεια θα
+        ήρχετο έξωθεν άμα ήρχιζεν εντός ο αγών, τον δε Υψηλάντην
+        εθάρρυναν λέγοντες, ότι τα πάντα ήσαν έτοιμα εντός της
+        Ελλάδος, και ότι οι Έλληνες δεν εζήτουν ειμή αρχηγόν έξωθεν
+        εις έναρξιν. Ο Υψηλάντης επίστευεν όσα τω έλεγαν, διότι ήσαν
+        όσα επεθύμει και ενόμιζεν ότι δεν επρόκειτο ν' ανεγείρη
+        θρόνον, αλλά να καθήση επί ήδη ανεγερθέντος. Αν δε τις τω
+        έλεγε την αλήθειαν, δεν επιστεύετο· τόσον εφάνη ευαπάτητος.
+        Απεφάσισε δε εν πρώτοις να κατέλθη εις Ελλάδα, και έστειλε καί
+        τινας φέροντας μυστικά γράμματα εις την Πελοπόννησον, εις τας
+        νήσους και εις την στερεάν Ελλάδα, και έχοντας εντολήν να
+        προκηρύξωσι την ταχείαν έλευσίν του και προετοιμάσωσι την οδόν
+        του· διενοείτο δε άγνωστος να καταβή εις Τεργέστην όπου θα τον
+        περιέμενεν Ελληνικόν πλοίον περί την 20 νοεμβρίου, και
+        άγνωστος να καταπλεύση εις τα παράλια της Μάνης, όθεν εμελέτα
+        ν' αρχίση τα ένοπλα κινήματά του την 25 Μαρτίου, ημέραν του
+        Ευαγγελισμού, ως ευαγγελιζομένην την πολιτικήν λύτρωσιν του
+        ελληνικού έθνους· αλλ' εν ώ κατεγίνετο παρασκευάζων την εις
+        Ελλάδα κατάβασίν του, τινές των περί αυτόν υπερίσχυσαν
+        συμβουλεύοντές τον να μεταβή εις Μολδοβλαχίαν, και εκείθεν ν'
+        αρχίση τον αγώνα. Εις υποστήριξιν δε της γνώμης των τω έλεγαν,
+        ότι αι δύο αύται ηγεμονείαι εθεωρούντο ως άλλη Ελλάς, διότι
+        και ηγεμόνες και αυλικοί ήσαν Έλληνες, και ο λαός ως ομόδοξος
+        ήτο πρόθυμος να συναγωνισθή τον υπέρ πίστεως αγώνα, ότι ο
+        ηγεμών της Μολδαυίας τον εδέχετο προθύμως, ότι η ηγεμονεία της
+        Βλαχίας, χηρεύουσα διά τον μεσούντος του Ιανουαρίου θάνατον
+        του ηγεμόνος της Αλεξάνδρου Σούτσου, ετέλει υπό αδύνατον
+        μεσηγεμονίαν ή μάλλον ειπείν αναρχίαν, ότι ευρίσκετο εν ταις
+        ηγεμονείαις μέγας αριθμός Φιλικών, ότι Τούρκοι δεν ενυπήρχαν,
+        ότι ο τόπος είχεν αφθόνους τροφάς εις διατήρησιν πολυπληθών
+        στρατευμάτων, και ότι το ταμείον της Φιλικής Εταιρίας δεν ήτο
+        κενόν. Τον εβεβαίουν δε εξ ων είχαν πληροφοριών, ότι έτοιμοι
+        ήσαν να συναγωνισθώσιν όλοι οι Αρβανίται. Αρβανίται δε
+        ελέγοντο οι εν ταις δύο ηγεμονίαις σύμμικτοι Έλληνες,
+        Βούλγαροι και Σέρβοι συνδεόμενοι διά του αυτού δόγματος και
+        ποριζόμενοι τα προς το ζην δι' οπλοφορίας, τινές δε διά
+        μισθώσεως προσόδων. Οι Φαναριώται αυθένται, εξ ότου η ηγεμονία
+        μετέπεσεν εις χείρας των, τους μετεχειρίζοντο εις ιδίαν
+        φρουράν και εις δημοσίαν υπηρεσίαν. Το παράδειγμα των αυθεντών
+        μιμούμενοι οι εντόπιοι άρχοντες είχαν και ούτοι Αρβανίτας και
+        εις υπηρεσίαν των και εις φύλαξιν των γαιών των. Οι σύμμικτοι
+        δε ούτοι πολεμικώτεροι των εντοπίων, ελογίζοντο τω καιρώ
+        εκείνω τετρακισχίλιοι. Εθάρρυναν τον Υψηλάντην ίνα μεταβή εις
+        τας ηγεμονείας και οι εξής λόγοι.
+
+        Διέτριβαν εν Βλαχία δύο σημαντικοί οπλαρχηγοί Έλληνες, ο
+        Γεωργάκης Ολύμπιος ή Ολυμπιώτης υπηρετήσας άλλοτε υπό τους
+        Ρώσσους, και ο Καμινάρης Σάββας Φωκιανός Πάτμιος έχοντες
+        αμφότεροι ικανόν αριθμόν οπλοφόρων· και ο μεν Ολύμπιος,
+        νυμφευθείς την χήραν του περίφημου Σέρβου Χαϊδούκου Βέλκου και
+        πολεμήσας άλλοτε υπέρ αυτού εν Σερβία, είχεν εκεί μέγα κόμμα·
+        ο δε Σάββας είχε πολλήν επιρροήν εν Βουλγαρία· αμφότεροι δε
+        ούτοι, μέλη όντες της Εταιρίας των Φιλικών, ειδοποίησαν τον
+        Υψηλάντην, ότι ήσαν και έτοιμοι και ευέλπιδες να κινήσωσιν εις
+        επανάστασιν τους τόπους εκείνους. Εκτός τούτου απηγορεύετο
+        κατά τας συνθήκας Τουρκίας και Ρωσσίας πάσα εισβολή τουρκικών
+        στρατευμάτων εις τας ηγεμονείας άνευ προηγουμένης
+        συγκαταθέσεως της Ρωσσίας, και ευλόγως εσυλλογίζετο ο
+        Υψηλάντης ότι, αν ετάραττε τας ηγεμονείας, η Πύλη μανθάνουσα
+        τας ταραχάς ή θα έστελλεν αμέσως διά το κατεπείγον της
+        περιστάσεως κατά των αποστατών δυνάμεις άνευ προηγουμένης
+        συγκαταθέσεως της Ρωσσίας, και τότε παρέβαινε τας συνθήκας και
+        έδιδε δικαίαν αφορμήν πολέμου, ή θα εζήτει την συγκατάθεσίν
+        της εις αποστολήν στρατευμάτων, και τότε παρήρχετο πολύς
+        καιρός· ώστε εδύνατο ο Υψηλάντης εν τω μεταξύ τούτω, μένων
+        ανεπηρέαστος, να οργανίση ικανάς δυνάμεις εν ταις ηγεμονείαις
+        και ευτυχώς να προοδεύση· επίστευε δε ως κατορθωτόν και
+        σχέδιόν τι σταλέν παρά της εν Κωνσταντινουπόλει εφορίας και
+        επιδιορθωθέν και εγκριθέν παρ' αυτού, καθ' ό η
+        Κωνσταντινούπολις εν ρητή ημέρα θα εκαίετο, ο Σουλτάνος θα
+        εφονεύετο, ο στόλος θα εκυριεύετο ή θα κατεστρέφετο, και οι
+        βασιλικοί θησαυροί θα διηρπάζοντο. Τοιούτοι λόγοι έπεισαν τον
+        Υψηλάντην να προτιμήση την εις τους παραδουναβίους τόπους
+        μετάβασιν επί σκοπώ πάντοτε να μη διαμείνη εν Μολδοβλαχία,
+        Σερβία ή Βουλγαρία, αλλά να καταβή εις Ελλάδα ανάπτων παντού
+        καθ' οδόν την φλόγα της αποστασίας. Επετάχυναν δε την έναρξιν
+        του αγώνος προ της προσδιορισθείσης ημέρας 25 Μαρτίου αι εξής
+        αιτίαι.
+
+        Μεταξύ των αποστόλων, ους ο Υψηλάντης έπεμψεν εις διάφορα μέρη
+        φέροντας τας περί της αποστασίας εντολάς του, ήσαν και ο
+        Δημήτριος Ύππατρος Μετσοβίτης, και ο Αριστείδης Παπάς ή Πωπ
+        Θεσσαλός, και οι δύο άλλοτε κληρικοί. Τούτων ο μεν πρώτος
+        διέβη εις Θεσσαλονίκην φέρων γράμματα του Υψηλάντου, εν οις
+        και ιδιόχειρα αυτού, προς πολιτικούς και πολεμικούς των μερών
+        εκείνων, και σκοπεύων ν' απέλθη εις Ήπειρον· ο δε δεύτερος
+        εστέλλετο εις Σερβίαν φέρων και αυτός γράμματα προς
+        επανάστασιν της ηγεμονείας εκείνης. Αμφότεροι δε, συλληφθέντες
+        καθ' οδόν, αρχομένου του Ιανουαρίου, εφονεύθησαν, και τα
+        γράμματα έπεσαν εις χείρας της οθωμανικής εξουσίας. Ο
+        Υψηλάντης, εν αγνοία εισέτι των κατά τον Αριστείδην, αλλ' εν
+        πλήρει γνώσει των κατά τον Ύππατρον, κατεθορυβείτο
+        αναλογιζόμενος ότι, αν η Πύλη έστελλε τα γράμματα ταύτα προς
+        τον αυτοκράτορα Αλέξανδρον παραπονουμένη, ότι στρατηγός του
+        ωργάνιζεν επανάστασιν εντός της οθωμανικής αυτοκρατορίας, και
+        απαιτούσα την ματαίωσιν του σχεδίου του, θα ηναγκάζετο ο
+        αυτοκράτωρ να τον ανακαλέση εκ Βεσσαραβίας και να τον
+        καταστήση διόλου άχρηστον· αρθέντος δε αυτού εκ μέσου,
+        εματαιούντο όλα τα σχέδια της Εταιρίας. Εκτός του δεινού
+        τούτου συμβάντος, εγνώσθη ότι καί τις Ασημάκης Θεοδώρου
+        Πελοποννήσιος επρόδωκε την Εταιρίαν τω σουλτάνω, και τις
+        Διόγος Επταννήσιος, μέλος της Εταιρίας, την επρόδωκε και αυτός
+        τω Αλή, ούτος δε την ανεκάλυψε τω κυριάρχη του επ' ελπίδι να
+        εύρη χάριν ενώπιόν του· έλαβε δε και εξ Ελλάδος ο Υψηλάντης
+        κατ' εκείνας τας ημέρας γράμματα λέγοντα, ότι η Εταιρία, ήτο
+        πασίγνωστος, ότι το έθνος ευρίσκετο επί του χείλους της
+        αβύσσου εξ αιτίας της ανακαλύψεώς της, και ότι ώφειλε να
+        καλέση τους λαούς άνευ ουδεμιάς αναβολής εις τα όπλα.
+
+        Λήγοντος δε του δεκεμβρίου του αυτού έτους, κατέβη εις
+        Πελοπόννησον ως αντιπρόσωπος του Υψηλάντου ο εκ της επαρχίας
+        του Λεονταρίου αρχιμανδρίτης Γρηγόριος Δίκαιος Φλέσσας, ο κατ'
+        αρχάς απόστολος και μετά ταύτα μέλος της υπερτάτης αρχής, ήτοι
+        ειδώς το μυστήριον της απάτης, άνθρωπος νεωτεριστής,
+        μεγαλότολμος και πνευματώδης, αλλ' ανίκανος να εμπνεύση σέβας
+        διά του χαρακτήρος του ή της διαγωγής του· διά ταύτα, και
+        διότι οι αρχιερείς και οι προεστώτες της Πελοποννήσου,
+        γινώσκοντές τον προ ολίγου μικρόν, τον είδαν διά μιας μέγαν,
+        κακίστην επροξένησεν εντύπωσιν ο υψηλός διορισμός του εξ αυτών
+        των προοιμίων.
+
+        Η δε εν Πελοποννήσω τουρκική εξουσία είχε συλλάβει πρό τινος
+        καιρού μεγάλας υποψίας περί των μελετωμένων. Πάσα άλλη εξουσία
+        θα εξιχνίαζεν ακόπως και ακριβώς όλη την αλήθειαν εξ όσων
+        ασυστόλως ελέγοντο και ενηργούντο καθ' όλας τας επαρχίας της
+        Πελοποννήσου· αλλ' οι υπό την Πύλην ηγεμόνες, καταγινόμενοι
+        εις το ν' αργυρολογώσι μάλλον ή να διοικώσιν, έχοντες δε και
+        έξιν να σφάζωσι και καταστρέφωσιν οσάκις συνελάμβαναν
+        πολιτικάς υποψίας, συγχέοντες πταίστας υπόπτους και αθώους,
+        δεν εφρόντιζαν συνήθως να προασφαλίζωσι την επικράτειαν καθ'
+        ους απαιτεί η προνοητική πολιτική τρόπους. Την φύσει δε τυφλήν
+        ως προς τα τοιαύτα τουρκικήν εξουσίαν απετύφλωσε και η
+        αποστασία του Αλή, ην δράξαντες ως αφορμήν οι Έλληνες
+        διέσπειραν επιτηδείως παντού, ότι ο Αλής, ον παρωνόμαζαν
+        επονειδίστως Καρά-Αλήν, ηρέθιζε την Πελοπόννησον, και ότι
+        αρχιερείς και άρχοντες κατεγίνοντο εις ματαίωσιν των σχεδίων
+        του. Αλλά μόλις διεσκεδάζοντο αι επικρατούσαι υποψίαι, και
+        ανεφύοντο νέαι ισχυρότεραι, ώστε οι εντόπιοι Τούρκοι, έχοντες
+        άλλα συμφέροντα παρά τα των ηγεμονευόντων, ήσαν πάντοτε
+        έμφοβοι. Διά τας αιτίας ταύτας, και προς ακριβή γνώσιν της
+        αποστολής του Δικαίου και σπουδαίαν σύσκεψιν περί του
+        πρακτέου, συνήλθαν εις Βοστίτσαν, ως εις απόκεντρον μέρος,
+        αρχιερείς τινες και προεστώτες συναινέσει και των μη παρόντων,
+        εις αποφυγήν υποψιών, θέλοντες δε να κρύψωσι και οι ολίγοι
+        ούτοι τον αληθή σκοπόν της συνελεύσεως, διέδοσαν, ότι
+        συνήρχοντο κατά διαταγήν της Μεγάλης εκκλησίας προς επιτόπιον
+        επιθεώρησιν αγρού τινος σταυροπηγιακού διαφιλονεικουμένου. Υπό
+        το πρόσχημα τούτο συνεδρίασαν κατά πρώτην φοράν την 26
+        Ιανουαρίου, και ηκροάσθησαν τον Δίκαιον διαδίδοντα ασκέπτως
+        και ασυστόλως επί της εις Ελλάδα καταβάσεώς του και της εις
+        Βοστίτσαν ελεύσεώς του, ότι ήγγιζεν η έναρξις του αγώνος, και
+        ότι εστέλλοντο έξωθεν άφθονα και πολυειδή πολεμικά βοηθήματα·
+        έδειξε δε εν Βοστίτση, και τας οδηγίας του και τα πιστωτήριά
+        του, δι' ων απεκαλείτο παρά του Υψηλάντου «άλλος εγώ». Εις
+        απόδειξιν δε της πολλής απάτης του Υψηλάντου περί τα της
+        Ελλάδος, και της σφαλεράς κρίσεώς του, σημειούμεν εκ των περί
+        ων ο λόγος οδηγιών τα ακόλουθα.
+
+        «Άρθρ. β'. Οι αρχιερείς, οι άρχοντες και οι δημογέροντες της
+        Πελοποννήσου να εκλέξωσιν από όλον το σύστημα των προεστώτων
+        δύω τους δοκιμωτέρους και υποληπτικωτέρους, οι οποίοι
+        κ α θ ή μ ε ν ο ι-ε ι ς-Τ ρ ι π ο λ ι τ σ ά ν να θεωρώσι τας
+        συμπίπτουσας κοινάς της πατρίδος υποθέσεις με καθαράν
+        συνείδησιν, οι δε λοιποί να διοργανίσωσιν εις τας επαρχίας το
+        πράγμα ευτάκτως και ταχέως.
+
+        Αρθρ. γ'. Το στρατιωτικόν να διοργανισθή ευτάκτως· η ευταξία
+        φέρουσα την ευδαιμονίαν των όπλων, τότε θέλει φυλαχθή, όταν
+        καθ' όλας τας επαρχίας διορισθώσι χιλίαρχοι οι πλέον φρόνιμοι
+        και δόκιμοι εις το να οπλοφορώσι και να διοικήσωσι στρατόν.
+        Πρέπει να γενή κατά επαρχίαν η εκλογή ενός χιλιάρχου έχοντος
+        την άδειαν να στρατολογήση και να επιστήση κατά την τάξιν της
+        χιλιαρχίας τους αξιωματικούς, ήτοι εκατοντάρχους,
+        πεντηκοντάρχους και δεκάρχους. Εις αυτούς θέλει υπόκειται
+        νομίμως διοικούμενος ο στρατός.
+
+        Άρθρ. στ'. Ο γενικός έφορος (Υψηλάντης) δεν κρίνει εύλογον, να
+        αρματωθή ο τυχών διά την προξενουμένην σύγχυσιν και ζημίαν από
+        την απειρίαν του όχλου. Να εκλεχθώσι δε από την Πελοπόννησον
+        όλην ε ί κ ο σ ι-π έ ν τ ε-μ ό ν ο ν-χ ι λ ι ά δ ε ς-
+        σ τ ρ α τ ό ς-α π ό-ά ν δ ρ α ς-ε κ λ εκ τ ο υ ς-κ α ι-
+        ε μ π ε ί ρ ο υ ς-ε ι ς-τ α-ό π λ α, διά να οδηγηθώσι τακτικώς
+        από τούτον με την ανήκουσαν υπακοή ευθύς οπού φανή εις την
+        Πελοπόννησον.
+
+        Αρθρ. η'. Ανάγκη πάσα να γίνη κατάλογος καθαρός της
+        αδελφότητος όλης διά να εξετασθή η κατάστασις του καθ' ενός
+        και να υποχρεωθή να συνεισφέρη αναλόγως, ώστε η καταβολή να
+        γενή επέκεινα του ενός μιλιουνίου. Αύτη είναι γνώμη του
+        γενικού εφόρου και της σεβαστής Αρχής.
+
+        Αρθρ. θ'. Οι χιλιάρχοι και αξιωματικοί έχουν χρέος να ορκίσωσι
+        τους στρατιώτας των εν ονόματι του Ιησού Χριστού κ.τ.λ.».
+
+        Κατά τας οδηγίας ταύτας ο Υψηλάντης επίστευεν ότι η
+        Τριπολιτσά, καθέδρα της Πελοποννήσου, όλη σχεδόν υπό Τούρκων
+        κατοικουμένη και υπέρ πάσαν πελοποννησιακών πόλιν φρουρουμένη,
+        ήτον ο καταλληλότερος τόπος εις εγκατάστασιν επαναστατικής
+        αρχής και εις μυστικήν διεξαγωγήν των συμπιπτουσών της
+        πατρίδος υποθέσεων, και ότι δυνατόν ήτο να εκλεχθώσι μεταξύ
+        των Πελοποννησίων, ανθρώπων καταγινομένων εις ειρηνικάς
+        εργασίας, να οργανισθώσι μυστικώς και ορκισθώσιν ενώπιον της
+        ακμαζούσης τουρκικής εξουσίας στρατεύματα είκοσι πέντε
+        χιλιάδων εξ εμπειροπολέμων ανδρών.
+
+        Και ταύτα μεν έλεγαν αι οδηγίαι. Ο δε άλλος εγώ Δικαίος
+        επρόσθετεν, ότι η Ρωσσία εκίνει τον Υψηλάντην, ότι θα εκήρυττε
+        πόλεμον κατά της Πύλης άμα ήρχιζεν ο αγών εν Ελλάδι, και ότι
+        θα έστελλε τότε και στόλους και στρατεύματα και πολεμεφόδια
+        και θησαυρούς. Ιδών δε, ότι όσα εκομπορρημόνει δεν
+        επιστεύοντο, δεν εσυστάλη να βεβαιώση ότι έφθασεν ήδη εις
+        Ύδραν ικανή ποσότης και όπλων και χρημάτων και πολεμεφοδίων εκ
+        της Ρωσσίας, και ότι ητοιμάζοντο και πλοία της νήσου εκείνης
+        εις έκπλουν. Ηγανάκτησεν η συνέλευσις διά τας αναιδείς
+        ψευδολογίας του Δικαίου, τον επέπληξεν αυστηρώς και τον
+        εφοβέρισεν, ότι θα τον εφυλάκιζεν, αν δεν έπαυεν ερεθίζων τα
+        πνεύματα, διαδίδων τόσω ψευδείς φήμας και ριψοκινδυνεύων την
+        ύπαρξιν του έθνους. Πάντα ταύτα έδωκαν κακίστην ιδέαν και περί
+        τον προσωπικού και περί των πόρων της Αρχής. Όχι ολιγώτερον
+        είχε κλονίσει την πεποίθησιν των συνελθόντων και η προ τινος
+        καιρού γενομένη και απορριφθείσα απαίτησις της εν
+        Κωνσταντινουπόλει γενικής εφορίας του ν' αποστείλωσιν οι
+        Πελοποννήσιοι εκεί κατά διαταγήν της Αρχής όλας τας
+        συνεισφοράς των. Αλλά, και αν υπώπτευσαν ότι αι μεγάλαι
+        ελπίδες άς συνέλαβαν ήσαν απατηλαί, δεν εδύναντο μήτε αυτοί να
+        οπισθοδρομήσωσι μήτε την ορμήν των πολλών ενθουσιώντων ν'
+        αναστείλωσι· πεντάκις δε συνεδριάσαντες διέλυσαν την
+        συνέλευσιν αποφασίσαντες τα εξής.
+
+        «Ο Δίκαιος ν' αναχωρήση εις τα ίδια και να ησυχάση.
+
+        Να γείνη φροντίς περί καταγραφής και συλλογής των συνεισφορών,
+        και να κατατεθώσι παρά τω εν Πάτραις γενικώ ταμία,
+        Παπαδιαμαντοπούλω.
+
+        Η Πελοπόννησος να μη κινηθή, μηδέ αφ' ού έλθη ο προσδοκώμενος
+        πληρεξούσιος, αν δεν κινηθώσι προηγουμένως τα άλλα μέρη της
+        Ελλάδος.
+
+        Να εξιχνιασθή διά νέας αποστολής εις Ρωσσίαν και Πίσαν, όπου
+        διέτριβεν ο μητροπολίτης Ιγνάτιος, οποία η γνώμη του
+        αυτοκράτορος Αλεξάνδρου ως προς τον μελετώμενον αγώνα, και
+        ποίαν βοήθειαν εδύναντο οι Έλληνες να προσδοκώσιν εκείθεν.
+
+        Να εξετασθή η διάθεσις των προκρίτων Ύδρας, Σπετσών και Ψαρών
+        ως προς τον αγώνα.
+
+        Να αποποιηθώσιν ευσχήμως οι προεστώτες την εις Τριπολιτσάν
+        απέλευσίν των αν εκαλούντο παρά της εξουσίας· και αν αύτη
+        επέμενε, να μεταβώσιν εις τας Κυκλάδας επί λόγω μεν ότι
+        απήρχοντο εις Κωνσταντινοόπολιν, επί σκοπώ δε να αναμείνωσιν
+        εκεί τας έξωθεν απαντήσεις και οδηγηθώσι περί του πρακτέου».
+
+        Ταύτα εβουλεύθησαν, και παρηγγέλθησαν καί τινες αυτών,
+        επανερχόμενοι εις τα ίδια, να τα κοινοποιήσωσι τοις
+        πλησιετέροις συναδέλφοις των· διέταξαν δε και τον
+        μεγασπηλαιώτην Ιερόθεον να περιέλθη την Πελοπόννησον μυστικώς
+        επί καταγραφή και εισπράξει των συνεισφορών.
+
+        Τοιαύται ήσαν αι περιστάσεις και αι διαθέσεις των εν Ελλάδι,
+        ότε ο Υψηλάντης απεφάσισε να κινήση την επανάστασιν. Εν ώ δε
+        κατεγίνετο προετοιμάζων και προετοιμαζόμενος, συνέβη το εξής
+        εις επιθάρρυνσίν του.
+
+
+
+             1821
+        ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Γ'
+
+
+
+        &Αποστασία Θεοδώρου Βλαδιμιρέσκου. — Μετάβασις Υψηλάντου εις
+        Μολδοβλαχίαν, καί τα κατ' εκείνας τας ηγεμονείας συμβάντα
+        μέχρι των Αρχών απριλίου.&
+
+        ΘΕΟΔΩΡΟΣ τις, γεννηθείς έν τινι χωρίω της μικράς Βλαχίας, και
+        εξ ου έφερε παρασήμου του αγίου Βλαδιμίρου παρονομαζόμενος
+        Βλαδιμιρέσκος, εστράτευσεν υπό τους Ρώσσους επί του εν έτει
+        1812 παύσαντος εξαετούς Τουρκορρωσικού πολέμου· μετά δε την
+        γενικήν αμνηστείαν διωρίσθη, επί της ηγεμονίας Ιωάννου
+        Καρατσά, κατά σύστασιν του εν Βουκουρεστίω γενικού προξένου
+        της Ρωσσίας του προστατεύοντος αυτόν, Υποθεματάρχης, και ως
+        τοιούτος διετέλει και επί του διαδεχθέντος τον Καρατσάν
+        Αλεξάνδρου Σούτσου, γνωστός διά τον φιλαυτοχθονισμόν του και
+        την ανδρίαν του.
+
+        Ο Θεόδωρος ούτος μετέβη δι' ιδιαιτέρας του υποθέσεις εις
+        Βουκουρέστι καθ' όν καιρόν, εξ αιτίας της αναφυείσης
+        αλληλομαχίας της Πύλης και του Αλή, εφαίνετο εγγίζουσα η
+        έναρξις του ελληνικού αγώνος, και οι εν Βουκουρεστίω Φιλικοί
+        κατεγίνοντο προετοιμάζοντες τον αγώνα κατ' εκείνα τα μέρη δι'
+        εσωτερικών ταραχών υπ' άλλο πρόσχημα. Ο καταλληλότερος
+        ταραξίας τοις εφάνη ο Βλαδιμιρέσκος, και ο αρμοδιώτερος των
+        ταραχών καιρός η συμπεσούσα μεσηγεμονία. Μεταξύ των εν Βλαχία
+        σημαντικών Φιλικών διέπρεπεν, ως είπαμεν, ο οπλαρχηγός
+        Γεωργάκης Ολύμπιος διά τον πατριωτισμόν, την σύνεσιν, την
+        ανδρίαν και την επιρροήν του. Ο οπλαρχηγός ούτος, ο υπό τον
+        τίτλον γκιουλέρ-αγασή υπηρετών παρά τω ηγεμόνι Σούτσω,
+        κατήχησε πρό τινων μηνών διά προτροπής των Φιλικών τον
+        Βλαδιμιρέσκον τα της Εταιρίας επί τη βεβαιώσει Ρωσσικής
+        συμπράξεως, και τον εβεβαίωσεν ως φιλόπατριν ότι ο σκοπός της
+        Φιλικής Εταιρίας ήτο να επαναστατήση και ελευθερώση όλους τους
+        υπό τον τουρκικόν ζυγόν χριστιανικούς λαούς οποίας και αν ήσαν
+        φυλής. Συμβάντος δε του θανάτου του Σούτσου, τον εσυμβούλευσε
+        ν' απέλθη εις μικράν Βλαχίαν, να κινήση τον λαόν της εις τα
+        όπλα, και μη ανακαλύπτων όλον τον αληθή σκοπόν του κινήματός
+        του να κηρύξη επί του παρόντος, ότι εκινείτο εις απόσεισιν της
+        φαναριωτικής ξενοκρατίας και ανάκτησιν των αρχαίων προνομίων
+        της πατρίδος του υπό την κυριαρχίαν πάντοτε του σουλτάνου. Ο
+        Βλαδιμιρέσκος, σεβόμενος εις άκρον τον κατηχητήν του, εδέχθη
+        προθύμως τας συμβουλάς του, έλαβε παρ' αυτού όχι πλειοτέρους
+        των 30 στρατιωτών καί τινα χρήματα παρά της εφορίας, επανήλθεν
+        εις μικράν Βλαχίαν εκάλεσε τον λαόν εις τα όπλα, και διέδωκεν
+        ότι ήτο πιστός υπήκοος της μεγάλης και κραταιάς οθωμανικής
+        αυτοκρατορίας, ότι δεν ωπλίσθη ειμή εις παύσιν των καταχρήσεων
+        και εις ανάκτησιν των αρχαίων προνομίων της πατρίδος του
+        καταπατηθέντων ή εις ωφέλειαν μόνον των αρχόντων αποβάντων,
+        και ότι επάναγκες εθεώρει να στείλωσιν αι επαρχίαι προς αυτόν
+        πληρεξουσίους εις σύσκεψιν περί του κοινού καλού· εξέδωκε δε
+        και προκηρύξεις και απέστειλε και ικετήριον αναφοράν προς τον
+        Σουλτάνον της αυτής εννοίας.
+
+        Διάδοχος του αποθανόντος ηγεμόνος της Βλαχίας διωρίσθη ο
+        Σκαρλάτος Καλλιμάχης. Ούτος ακούσας, εν Κωνσταντινουπόλει έτι
+        διατρίβων, τα κατά τον Βλαδιμιρέσκον, έστειλεν αμέσως
+        ανθηγεμόνας, τον Ιωάννην Σαμουρκάσην, τον Κωνσταντίνον Νέγρην
+        και τον Στέφανον Βογορίδην προς καθησύχασιν της ταραχθείσης
+        ηγεμονείας του. Φθάσαντες οι ανθηγεμόνες εις Βουκουρέστι
+        έστειλαν τον Γεωργάκην και τον φίλον του και συστρατιώτην
+        Γιαννάκην Φαρμάκην Μακεδόνα μετά 600 κατά του Βλαδιμιρέσκου,
+        τον δε Σάββαν εκράτησαν παρ' αυτοίς ως αρχηγόν της φρουράς της
+        πρωτευούσης, αγνοούντες ότι οι οπλαρχηγοί ούτοι ήσαν μέλη της
+        Εταιρίας. Εκστρατεύσαντες οι περί τον Γεωργάκην και τον
+        Φαρμάκην, αντί να κατατρέξωσι τον Βλαδιμιρέσκον, τον
+        συνέτρεχαν κρυφίως δίδοντές τω πάσαν ευκαιρίαν υπό διαφόρους
+        προφάσεις να ενδυναμωθή έτι μάλλον και προοδεύση. Φθάσαντες δε
+        εις Κραϊόβαν, πρωτεύουσαν της μικράς Βλαχίας, ηύραν ετοίμους
+        να κινηθώσιν επί τον Βλαδιμιρέσκον κατά διαταγήν των
+        ανθηγεμόνων τον Ιωάννην Σολωμόν και τον Διαμαντήν Σιρδάρην
+        μετά πολλών στρατιωτών, αλλ' ο φιλόπατρις Γεωργάκης κατήχησε
+        και αυτούς τα της Εταιρίας και τους ουδετέρωσεν. Εν τοσούτω ο
+        Βλαδιμιρέσκος ασφαλισθείς τοιουτοτρόπως από πάσης προσβολής,
+        έχων ικανόν αριθμόν Πανδούρων (α) και συλλέξας καθ' οδόν
+        πλήθος άλλων οπλοφόρων και ροπαλοφόρων, ώδευεν αφόβως εις
+        Βουκουρέστι. Η ευτυχής και ακώλυτος πρόοδός του και η
+        προσέγγισίς του εις την πρωτεύουσαν ηνάγκασαν τους άρχοντας να
+        καταφύγωσιν εις Τρανσιλβανίαν, τους δε ανθηγεμόνας εις
+        Ρουτσούκι, παραδουνάβιον πόλιν της Τουρκίας. Απομακρυνόμενοι
+        δε ούτοι της πρωτευούσης, διέταξαν τον Σάββαν θεωρούμενον
+        πιστόν ν' ασφαλίση την πόλιν από του αποστάτου. Εν τοσούτω ο
+        Βλαδιμιρέσκος έφθασε παρά το Βουκουρέστι την 15 Μαρτίου μέγας
+        και πολύς, και κατέλυσεν εν Κοτροτσανίω, μοναστηρίω του αγίου
+        Όρους, ημιώριον προς δυσμάς από της πόλεως. Ύψωσε δε κατά
+        πρώτην φοράν και σημαίαν φέρουσαν επί κυανού μεταξωτού
+        υφάσματος τα ομοιώματα της αγίας Τριάδος και των
+        μεγαλομαρτύρων Γεωργίου και Δημητρίου και το «Ζήτω η
+        Ελευθερία» χρυσόγραπτον. Την δε 17 εξέδωκε κήρυγμα προς τούς
+        κατοίκους του Βουκουρεστίου λέγων όσα έλεγε και επί της
+        οδοιπορίας του, και προσθέτων, ότι εις ευόδωσιν του μεγάλου
+        εθνικού σκοπού του συνήχθησαν υπό την οδηγίαν του
+        δεκαεξακισχίλιοι οπλοφόροι, ότι η υψηλή Πύλη εσκόπευε να
+        στείλη αντιπρόσωπόν της εις διόρθωσιν των κακώς εχόντων, και
+        ότι αναγκαίον ήτο να στείλωσι και οι λαοί προς αυτόν
+        πληρεξουσίους, να ενωθώσιν ως Χριστιανοί μετά του κινηθέντος
+        πλήθους υπέρ του γενικού καλού, και να ετοιμάσωσι και τα
+        αναγκαία καταλύματα. Κατόπιν του Βλαδιμιρέσκου αφίχθησαν εις
+        Βουκουρέστι ο Γεωργάκης και ο Φαρμάκης, και κατέλυσαν εντός
+        της πόλεως όπου διέτριβε και ο αρχηγός της φρουράς Σάββας·
+        όλοι δε οι εντός και οι εκτός ήρχοντο συχνάκις εις λόγους
+        χωρίς να συγκρούωνται.
+
+        Καθ' ον δε καιρόν διετάραττεν ο Βλαδιμιρέσκος την Βλαχίαν, ο
+        Υψηλάντης, έχων εν τη συνοδία του τους δύο νεωτέρους αδελφούς
+        του, Νικόλαον και Γεώργιον, τον συνταγματάρχην του ελαφρού
+        ρωσσικού ιππικού Γεώργιον Καντακουζηνόν (β), τον ταμίαν του
+        Γεώργιον Μάνον, αξιωματικόν τινα Πολωνόν, Γαρνόφσκην, και δύο
+        υπηρέτας, επέρασεν εν ρωσσική στολή τον Προύθον την 22
+        Φεβρουαρίου περί την ε' ώραν μετά μεσημβρίαν, και υποδεχθείς
+Φεβρου- επί της αποβάσεώς του και συνοδευθείς παρά τινων
+άριος   στρατιωτών ευρεθέντων εκεί διά της μυστικής ενεργείας οπαδών
+        του πρρσταλέντων επί τούτω εις Ιάσι, εισήλθε δύνοντος του
+        ηλίου εις την πόλιν και έστησε το στρατοπεδαρχείον του εν τη
+        οικία της Καντακουζηνής, αυτός δε κατέλυσεν εν τω μοναστηρίω
+        του Γαλατά επί λόφου κειμένω είκοσι λεπτά μακράν της πόλεως.
+        Μόλις δ' έφθασε, και όλοι οι εν τη πόλει οπλοφόροι Αρβανίται,
+        όντες μυστικώς προωργανισμένοι, αφήκαν πάσαν υπηρεσίαν κοινήν
+        και ιδιωτικήν, και ετάχθησαν διά μιας υπό τας διαταγάς του.
+        Ετάχθησαν υπό τας διαταγάς του και άλλοι, και πολλοί των
+        μαθητών αυτοπροαίρετοι και ενθουσιώντες.
+
+        Κατ' εκείνον τον καιρόν ηγεμόνευεν εν Μολδαυία ο Μιχαήλ
+        Σούτσος προ ολίγων μόνον εβδομάδων κατηχηθείς τα της Εταιρίας.
+        Ο κατηχητής του, είτε θέλων να τον ελκύση, είτε αγνοών και
+        αυτός τα σχέδια της Εταιρίας, τον εβεβαίωσεν, ότι μήτε αι
+        ηγεμονείαι θα εταράττοντο μήτε η επανάστασις θα εξερρηγνύετο
+        εν Ελλάδι προ του 1825. Ο Σούτσος, θεωρών το τέρμα τούτο
+        βραχύ, επρότεινε διά του κατηχητού τον τη υπερτάτη Αρχή
+        παράτασιν μέχρι του 1827,και έγραψε τα αυτά κατ' ευθείαν τω
+        Υψηλάντη διατρίβοντι εν Βεσσαραβία. Ο Υψηλάντης, υποπτεύσας
+        ότι διά της προτάσεως ταύτης ο Σούτσος διενοείτο ν' αποκαρπωθή
+        εν ανέσει την επταετή ηγεμονίαν του, και φοβούμενος μη τον
+        εύρη αντίπαλον αν ηναντιούτο, υπέκρυψε τους αληθείς σκοπούς
+        του· ώστε ο Σούτσος ηπόρησε και εταράχθη ότε παρά πάσαν
+        προσδοκίαν έμαθε την 21 κατά πρώτον, ότι ο Υψηλάντης θα επέρα
+        τον Προύθον την επαύριον· αλλ' ούτε αντείπεν ούτε αντέπραξεν·
+        εξ εναντίας έδωκε πάσαν βοήθειαν, πιστεύων και αυτός
+        αδιστάκτως, ως και οι λοιποί, ότι η Ρωσσία τον υπεκίνει. Η
+        διαγωγή αύτη του ηγεμόνος έπεισε τους εντοπίους άρχοντας, ότι
+        το κίνημα του Υψηλάντου δεν ήτον απροστάτευτον έξωθεν, και ότι
+        προανήγγελλε ταχείαν είσοδον εις τας ηγεμονείας ρωσσικών
+        δυνάμεων, και μεταβολήν της πολιτικής τύχης των· διά τούτο και
+        αυτοί ούτε αντείπαν ούτε αντέπραξαν. Αλλ' έβλαψαν τον αγώνα εξ
+        αυτών των προοιμίων του αυτοί οι αγωνισταί. Τα πλείστα των επί
+        των ορίων των ηγεμονειών φρούρια ήσαν και ανώχυρα και
+        απροφύλακτα και ανεφοδίαστα εξ αιτίας της συνήθους αμελείας
+        των Τούρκων ενισχυομένης έτι μάλλον υπό της επικρατούσης τότε
+        βαθείας ειρήνης· διά τούτο ήσαν ευάλωτα προσβαλλόμενα αίφνης.
+        Αλλ' αντί να προσβληθή αίφνης και αλωθή η Βραΐλα, ως έχουσα
+        μικράν και αδύνατον φρουράν, ο διατελών υπό τας διαταγάς του
+        Υψηλάντου Βασίλης Καραβιάς, οπλαρχηγός και αυτός των εν ταις
+        ηγεμονείαις μη εντοπίων, εξύπνησε τους Τούρκους, πράξας
+        έμπροσθεν ούτως ειπείν των πυλών του φρουρίου τούτου πράξιν
+        απολίτευτον, απάνθρωπον και αδικαιολόγητον.
+
+        Καθ' όλας τας πόλεις της Μολδοβλαχίας όπου εσύχναζαν Τούρκοι,
+        ως διαβάται ή ως έμποροι, διέτριβεν αξιωματικός Τούρκος, έχων
+        παρ' εαυτώ καί τινας στρατιώτας προς συστολήν των ατακτούντων
+        ομοπίστων του μη σεβομένων συνήθως την χριστιανικήν φρουράν.
+        Τοιούτος τις διέτριβε και εν Γαλατσίω παραδουναβίω εμπορική
+        πόλει της Μολδαυίας, όπου ήσαν καί τινες Τούρκοι φιλήσυχοι και
+        φιλέμποροι. Τον αξιωματικόν τούτον, τους περί αυτόν και όσους
+        εκ των εμπορευομένων Τούρκων εδυνήθη να συλλάβη ο Καραβιάς, ο
+        ως αρχιχωροφύλαξ εκεί σταθμεύων, εφόνευσε σχεδόν όλους
+        επιπεσών αίφνης άνευ διαταγής του Υψηλάντου την προτεραίαν της
+        εις Μολδαυίαν περαιώσεώς του. Εναβρυνόμενος δε επί τω
+        κατορθώματί του εσόβει διά της αγοράς φορών την μηλωτήν του
+        φονευθέντος αξιωματικού ως την λεοντήν ο Ηρακλής.
+
+        Η είδησις της αιμοσταγούς ταύτης πράξεως, της πρώτης πράξεως
+        του υπέρ ελευθερίας και ευνομίας αγώνος, έφθασεν εις Ιάσι καθ'
+        ην εσπέραν εισήλθεν ο Υψηλάντης, και την διεδέχθη άλλη ομοίας
+        φύσεως υπό τους οφθαλμούς αυτού του Υψηλάντου. 40 Τούρκοι υπό
+        Οθωμανόν αρχιφρούραρχον της ηγεμονείας διέτριβαν εν Ιασίω, δι'
+        ους λόγους διέτριβαν τοιούτοι και εν Γαλατσίω και αλλού.
+        Εισελθόντος του Υψηλάντου, οι Τούρκοι ούτοι αφωπλίσθησαν κατά
+        διαταγήν του ηγεμόνος και εφυλακίσθησαν· εφυλακίσθησαν και 30
+        έμποροι Οθωμανοί ευρισκόμενοι εν τη αυτή πόλει· αλλά την νύκτα
+        οι πλείστοι εφονεύθησαν ανηλεώς και αναιτίως. Αι δύο δε αύται
+        πράξεις δείξασαι εξ αυτής της αρχής, ότι ούτε σύνεσις ωδήγει
+        τους οπλαρχηγούς, ούτε πειθαρχία επεκράτει, δυσηρέστησαν εις
+        άκρον και τον ηγεμόνα και τους αυλικούς και τους εντοπίους
+        άρχοντας. Αλλ' ο Υψηλάντης, αντί να εκφράση πανδήμως την
+        δυσαρέσκειάν του και ελέγξη αν όχι και παιδεύση τους αιτίους,
+        περί μεν των υπό τους οφθαλμούς του συμβάντων εσιώπησε, περί
+        δε των εν Γαλατσίω εξέδωκεν ημερησίαν διαταγήν ευφημών την
+        αθέμιτον πράξιν του Καραβιά ως λαμπρόν κατόρθωμα. Παρόμοιοι
+        πράξεις εξ αιτίας της τοιαύτης διαγωγής του Υψηλάντου προς τον
+        Καραβιάν επαναληφθείσαι και αλλαχού της ηγεμονείας ηύξησαν έτι
+        μάλλον την γενικήν και δικαίαν δυσαρέσκειαν, και εσύστησαν
+        κάκιστα εξ αυτής της αρχής τον αγώνα. Εξ αυτής της αρχής ο
+        Υψηλάντης έπεσε και εις άλλο ατόπημα. Ήκουσεν ότι πολλά
+        χρήματα της Εταιρίας απετέθησαν παρά τω εν Ιασίω τραπεζίτη
+        Παύλω Ανδρέου. Διατεινομένου δε τούτου, ότι το άκουσμα ήτο
+        ψευδές, διέταξεν ο Υψηλάντης ούτος μεν και ο παραυιός του να
+        φυλακισθώσι, τα δε βιβλία του να εξετασθώσι. Γενομένης δε της
+        εξετάσεως απεδείχθη το άκουσμα πάντη ψευδές. Αλλ' ο Υψηλάντης
+        δεν απεφυλάκισε τους αδίκως φυλακισθέντας ειμή επί πληρωμή
+        γροσίων 60000 εις χρήσιν του στρατού. Η βία και η αρπαγή αύτη
+        έβαλαν εις ανησυχίαν τους πλουσίους της ηγεμονείας και
+        συνήρησαν μεγάλως εις την μετ' ολίγας ημέρας συμβάσαν
+        αιφνίδιον φυγήν του Ροσνοβάνου και του Στούρτσα Σαντουλάκη,
+        δύο των πρωτίστων αρχόντων της Μολδαυίας· ανεκάλυψαν δε και
+        την μηδαμινότητα των πόρων του Υψηλάντου και διήγειραν πολλάς
+        αμφιβολίας περί της πιστευομένης υποκινήσεως της Ρωσσίας,
+        ήτις, αν ενείχετο, δεν θ' άφινε τον Υψηλάντην άπορον. Ιδού και
+        άλλο κακόν χείρον των πρώτων. Ο Υψηλάντης ήλθε ν' ανοίξη τον
+        ελληνικόν αγώνα εντός ξένων τόπων χωρίς να έχη
+        προεσχεδιασμένον τι να πράξη ως προς τους εγκατοίκους.
+        Πασίγνωστον είναι, ότι εν ταις ηγεμονείαις λαός δεν υπάρχει·
+        υπάρχουν μόνον αυθένται και δούλοι· οι δε δούλοι τόσον
+        εξευτελίσθησαν εκ της δουλείας, ώστε έχασαν και αυτόν τον
+        πόθον της ελευθερίας. Ο Υψηλάντης, αντί να εγκολπωθή την
+        ισχυράν μερίδα, την των αρχόντων, και διά της συνδρομής αυτών
+        να ενισχύση τον αγώνα, εμελέτησε να καταργήση τα προνόμιά των
+        και να κηρύξη πολιτικήν ισότητα, ό εστι, να εφελκύση την
+        αγανάκτησιν των δυνατών χωρίς καν να ωφελήση ή να προσοικειωθή
+        τους δούλους όντας οποίους τους εδείξαμεν· αλλά πεισθείς περί
+        της δεινότητος των αποτελεσμάτων τοιαύτης πράξεως παρητήθη και
+        δεν εξέδωκεν ην εμελέτα προκήρυξιν, αλλ' εξέδωκεν άλλην την
+        επιούσαν της αφίξεώς του, δι' ης, αποτεινόμενος προς τους
+        Μολδαυούς, τοις έλεγεν, ότι διέβαινεν απλώς πορευόμενος εις
+        Ελλάδα, όπου τον εκάλει η φωνή του λαού δράξαντος τα όπλα κατά
+        του τυράννου, και τους εθάρρυνε ν' ασχολώνται αφόβως εις τα
+        ειρηνικά έργα των και να υπακούωσι τον ηγεμόνα και τους νόμους
+        των· επρόσθετε δε, ότι, άν τινες απελπισμένοι Τούρκοι ετόλμων
+        να πατήσωσι το έδαφός των, «Ι σ χ υ ρ ά-Δ ύ ν α μ ι ς-
+        ε υ ρ ί σ κ ε τ ο-ε τ ο ί μ η-δ ι ά-ν α-τ ι μ ω ρ ή σ η-τ η ν-
+        τ ό λ μ η ν-τ ω ν». Την δε 24 εξέδωκε δύο άλλας προκηρύξεις την
+        μεν προς το Πανελλήνιον λέγουσαν προς τοις άλλοις,
+        «Κ ι ν η θ ή τ ε, κ α ι-θ έ λ ε τ ε-ι δ ε ί-μ ί α ν-
+        κ ρ α τ α ι ά ν-Δ ύ ν α μ ι ν-ν α-υ π ε ρ α σ π ι σ θ ή-τ α-
+        δ ί κ α ι ά-μ α ς», αινιττόμενος την Ρωσσίαν, την δε προς τους
+        παρεπιδημούντας Έλληνας. Την αυτήν ημέραν κατά προτροπήν αυτού
+        ο αυθέντης Σούτσος, συγκαλέσας το συμβούλιον, ανηγγειλεν, ότι ο
+        πρίγκηψ Υψηλάντης διέβαινε μόνον απερχόμενος εις Ελλάδα, αλλ'
+        ότι ενδεχόμενον η Πύλη οργισθείσα να στείλη στρατεύματα και
+        αφανίση τον τόπον· διά τούτο έκρινεν αναγκαίον να ικετεύσωσι
+        την προστάτριαν Δύναμιν ίνα μη επιτρέψη εισβολήν. Το
+        συμβούλιον έγραψε την προβληθείσαν αναφοράν συστηθείσαν και
+        δι' ιδιαιτέρας του ηγεμόνος προς τον διατρίβοντα τότε εν
+        Λαϋβάχη αυτοκράτορα Αλέξανδρον, έγραψε προς αυτόν και ο
+        Υψηλάντης υποστηρίζων την αίτησιν του κοινού, ομολογών, ότι τω
+        όντι ανεδέχθη τον υπέρ της ελευθερίας της Ελλάδος αγώνα και
+        εκθέτων τους λόγους. Την δε 26 εξέδωκε στρατιωτικόν
+        οργανισμόν, καθ' ον επλάττοντο στρατηγοί σωματάρχαι, ως τους
+        εκάλει ο οργανισμός, στρατηγοί φαλαγγάρχαι, στρατηγοί
+        ταγματάρχαι, χιλίαρχοι, συνταγματάρχαι, εκατόνταρχοι και
+        τοιούτοι· έταξε δε εις την πρώτην τάξιν τους δύο αδελφούς του
+        και τον Καντακουζηνόν, ουδένα εις την δευτέραν, εις την τρίτην
+        τον Ορφανόν και τον Δούκαν, και εις τας κατωτέρας άλλους.
+        Ετοιμασθείς δε να εκστρατεύση εις Βλαχίαν διέταξε και εψάλη
+        την 28 εν τω ναώ των τριών ιεραρχών δοξολογία, εν ή παρέστη
+        όλος ο στρατός και αυτός ως αρχιστράτηγος. Κατά την τελετήν δε
+        ταύτην ο μητροπολίτης τον έζωσε σπάθην ειπών μεγαλοφώνως το
+        προφητικόν λόγιον «Περίζωσε την ρομφαίαν σου επί τον μηρόν σου
+        δυνατέ τη ωραιότητί σου και τω κάλει σου, και έντεινε και
+        κατευοδού και βασίλευε». Ευλόγησε δε και την σημαίαν του
+        φέρουσαν ένθεν μεν το σημείον του σταυρού, τα ομοιώματα του
+        αγίου Κωνσταντίνου και της αγίας Ελένης και το «εν τούτω
+        νίκα»· ένθεν δε τον φοίνικα και το «εκ της κόνεώς μου
+        αναγεννώμαι». Όλοι δε ωρκίσθησαν πανδήμως τον υπέρ της
+        ελευθερίας της πατρίδος όρκον.
+
+        Ο δε Υψηλάντης, αφ' ού διέτριψεν έξ ημέρας εν Ιασίω, και
+        διένειμε χρήματα εις τους στρατιώτας, εξεστράτευσεν εις
+        Βουκουρέστι μετά 800 ιππέων προδιατάξας να ετοιμασθώσι παντού
+        τροφαί εις χρήσιν δεκακισχιλίων στρατιωτών. Αλλ' η εν Ιασίω
+        εξαήμερος διατριβή του ούτε το επιχείρημά του εσύστησεν, ούτε
+        αυτόν ύψωσεν εξ αιτίας της αναξίας υπαλληλίας του και της
+        κακοηθείας του συρφετώδους στρατού, όστις αχαλίνωτος εις τας
+        ορέξεις του έπραττε παντός είδους καταχρήσεις ασυστόλως και
+        αφόβως υπό τας όψεις του αρχιστρατήγου και εκίνει μέγαν
+        γογγυσμόν· μόνη η ιδέα της ρωσσικής υποκινήσεως διεσώζετο και
+        κατείχε την γενικήν και δικαίαν αγανάκτησιν. Πολλοί δε των
+        κατοίκων της Βλαχίας, μαθόντες ότι τα άτακτα ταύτα στρατεύματα
+        μετέβαιναν εκεί, εφοβήθησαν μη πάθωσιν όσα οι Μαλδαυοί και
+        έφυγαν. Τούτο μαθών ο Υψηλάντης καθ' οδόν, εξέφρασε προς τον
+        μητροπολίτην και τους συγκροτούντας την Αρχήν προκρίτους της
+        Βλαχίας την απορίαν του, ως διατηρουμένης, κατά το λέγειν του,
+        αυστηράς ευταξίας εν Μολδαυία· τοις έστειλε δε, επ' ελπίδι να
+        τους καθησυχάση, και τας προς τους Βλάχους προκηρύξεις του εις
+        δημοσίευσιν, και τοις έλεγεν ότι η προστατεύουσα τας
+        ηγεμονείας μεγάλη Δύναμις θα εμπόδιζε την εισβολήν των
+        βαρβάρων· εις πίστωσιν δε τούτου επρόσθετεν, ότι ο στρατηγός
+        Βιτγενστέης διετάχθη να φέρη επί των ορίων τα εν Βεσσαραβία
+        στρατεύματα, και ότι ουδ' αυτός θα διέμενεν εν τη Βλαχία· τους
+        διέταττε δε ετοιμάσωσιν εις χρήσιν των μεγάλων δυνάμεών του
+        τροφάς και καταλύματα επί της διαβάσεως.
+
+        Μετά επταήμερον δε οδοιπορίαν έφθασεν εις Φωξάνην, πόλιν επί
+        των ορίων Μολδαυίας και Βλαχίας, όπου ηύρε τους οπλαρχηγούς
+        Αναστάσην Αργυροκαστρίτην και Καραβιάν αναμένοντάς τον. Ο
+        τελευταίος ούτος έφερεν εκ Γαλατσίου δύο κανόνια και έσυρε
+        κατόπιν του και πολύν όχλον, ον οπλίσας διά του παρατυχόντος,
+        και παρατάξας καθ' ην ώραν εισήρχετο ο Υψηλάντης εφείλκυσε
+        τόσον την προσοχήν αυτού ως άνθρωπος μεγάλης αξιότητος, ώστε
+        ανεδείχθη στρατηγός ταγματάρχης (γ). Επτά ημέρας διέμεινεν ο
+        Υψηλάντης εν Φωζάνη, καθ' ας κατεγίνετο γυμνάζων κατά την
+        ευρωπαϊκήν τάξιν πολλούς νέους, πεπαιδευμένους ως επί το
+        πλείστον και αγαθών γονέων, συρρέοντας καθ' ημέραν πολλαχόθεν
+        υπό τας σημαίας του, εξ ων συνεκροτήθη τάγμα επονομασθέν
+        «ιερός λόχος». Ελέγοντο δε οι ιερολοχίται ούτοι και
+        μαυροφορίται, διότι εμελανοφόρουν· έφεραν δε επί του πίλου
+        κατά μέτωπον ομοίωμα κρανίου επί δύο κοκκάλων εν χιαστώ
+        σχήματι υφ' ο επιγραφή «Ελευθερία ή θάνατος»· εφόρουν δε και
+        εθνόσημον τρίχρουν.
+
+Μάρτιος Εκστρατεύσας ο Υψηλάντης εκ Φωξάνης έφθασε την 16 μαρτίου εις
+        Βουζέον, πόλιν παρά τον ομώνυμον ποταμόν, κακείθεν επροχώρησεν
+        εις Πλοέστι, όπου διέμεινεν ως δέκα ημέρας. Την δε 28
+        εστρατοπέδευσεν εν Κολεντίνη ημιώριον από Βουκουρεστίου· ώστε
+        εχρονότριψε καθ' οδόν από Ιασίου εις Κολεντίναν τέσσαρας
+        εβδομάδας. Η τόση χρονοτριβή καθ' ους καιρούς η ταχύτης
+        συντελεί τα μέγιστα εις πρόοδον τοιούτων τολμημάτων, επήγασε
+        κυρίως εξ όσων ελάμβανεν επί της οδοιπορίας του μυστικών
+        ειδήσεων, ότι ο μεν Βλαδιμιρέσκος εμελέτα κατ' αυτού
+        επιβουλήν, ο δε Σάββας εκλονίζετο· διά τούτο οδοιπορών
+        εταλαντεύετο αν έπρεπε να υπάγη εις Βουκουρέστι, όπου ήσαν ο
+        Βλαδιμιρέσκος και ο Σάββας έχοντες ικανάς δυνάμεις ή να
+        στρατοπεδεύση εν Τυργοβίστω, αρχαία μητροπόλει της ηγεμονείας.
+
+        Το Βουκουρέστι έκειτο υπό στρατιωτικήν μάστιγα καθ' ον καιρόν
+        προσήγγισεν ο Υψηλάντης· διά τούτο οι κάτοικοι εχάρησαν επί τω
+        ερχομώ του ελπίζοντες ανακούφισιν των δεινών, οι δε
+        σημαντικώτεροι των εναπομεινάντων αρχόντων, εν οις και ο
+        μητροπολίτης, υπήγαν εις προϋπάντησίν του παρακαλούντές τον να
+        έμβη εις την πόλιν, αλλά δεν εισηκούσθησαν δι' ας συνέλαβεν
+        υποψίας. Εκ δε των οπλαρχηγών ο μεν Γιωργάκης προϋπήντησε τον
+        Υψηλάντην κατά την Μενζίλην, τον συνώδευσεν εις Κολεντίναν και
+        διέμεινε παρ' αυτώ και υπό τας διαταγάς του μετά των
+        στρατιωτών του· ο δε Βλαδιμιρέσκο και ο Σάββας δεν προσήλθαν
+        ουδ' αφ' ού έφθασεν εις Κολεντίναν. Την δε επαύριον εστάλη
+        προς τον Σάββαν ο εξ απορρήτω του Υψηλάντου Λασσάνης εις
+        γνώσιν της αιτίας. Ο Σάββας υπεκρίθη κατ' αρχάς τον άρρωστον,
+        αλλ' αναγκασθείς να εξηγηθή σαφέστερον ωμολόγησεν, ότι το
+        κίνημα του πρίγκηπος δεν ήτον οποίον εφημίζετο, ότι επί τη
+        βεβαιώσει ρωσσικής συμπράξεως ανεδέχθησαν όλοι τον αγώνα, ότι
+        παρήλθαν πέντε εβδομάδες αφ' ού ο πρίγκηψ επέρασε τον Προύθον,
+        και ρωσσική σύμπραξις δεν εφάνη, ότι έβλεπεν άφευκτον τον
+        αφανισμόν των δύο ηγεμονειών και τον παντελή όλεθρον των
+        πρωταγωνιστών, και ότι εδίσταζε περί του πρακτέου. Ο Λασσάνης
+        επροσπάθησε να τον θαρρύνη ειπών, ότι αι ελπίδες της ρωσσικής
+        συμπράξεως ήσαν βάσιμοι, αλλ' η ώρα δεν ήλθε, διότι δεν
+        εισέβαλαν εις τας ηγεμονείας τουρκικά στρατεύματα, ώστε να
+        λάβωσιν εντεύθεν αφορμήν να εσβάλωσι και ρωσσικά. Διά τούτων
+        και τοιούτων λόγων έφερε τον Σάββαν ο Λασσάνης προς τον
+        Υψηλάντην, όστις τον εδέχθη φιλοφρονέστατα και υπεστήριξε και
+        αυτός τας δοθείσας αυτώ ελπίδας. Γενομένου δε λόγου περί του
+        Βλαδιμιρέσκου, ο Υψηλάντης εξεμυστηρεύθη όσας υποψίας συνέλαβε
+        κατ' αυτού, προσθέσας, ότι δις υπήγεν ο Γεωργάκης να τον φέρη
+        εις Κολεντίναν και απέτυχε. Ο Σάββας ανεδέχθη να τον πείση,
+        και τω όντι το κατώρθωσε μείνας εν τω στρατοπέδω του
+        Βλαδιμιρέσκου εις ασφάλειαν αυτού μέχρι της επανόδου του. Ο δε
+        Βλαδιμιρέσκος, παραστάς ενώπιον του Υψηλάντου, υπεκρίθη
+        τελείαν αφοσίωσιν εις αυτόν και ζήλον προς τον αγώνα· εξέφρασε
+        δε επιθυμίαν να μείνη αυτός ως οπισθοφυλακή εν Βλαχία, ο δε
+        Υψηλάντης να μεταβή εις Βουλγαρίαν, ως προεσχεδιάσθη· επέμενε
+        δε τόσω μάλλον εις το να προχωρήση ο Υψηλάντης όσον τάχιον,
+        καθ' όσον είχεν έλθει είδησις, ότι η Βουλγαρία ετοίμη ήτο να
+        δράξη τα όπλα επί τω εμφανισμώ αυτού, και ότι επί τω σκοπώ
+        τούτω εστάλη εκείθεν και έφθασεν ήδη εις την επί του Δουνάβεως
+        αντικρύ του Σιστόβου Ζέμνιτσαν ο Χρίστος Πάγκας, είς των
+        οπλαρχηγών της Βουλγαρίας μετά 400 στρατιωτών και των εις
+        περαίωσιν του στρατού αναγκαίων πλοιαρίων. Αλλ' οι λόγοι του
+        Βλαδιμιρέσκου δεν ίσχυσαν· και αυτός μεν επανήλθεν αβλαβής εις
+        τα ίδια, ο δε Σάββας απελύθη ευφημούμενος διά τον ζήλον του.
+
+        Όσον δε το σχέδιον του Υψηλάντου ήτον εξ αρχής σαθρόν τόσον η
+        θέσις του καθίστατο καθ' ημέραν κινδυνωδεστέρα. Συνέρρευσαν
+        υπό τας σημαίας του και καθ' οδόν και εν Κολεντίνη πολλοί
+        ένοπλοι, και ελογίζοντο όλοι τρισχίλιοι· αλλ' άτακτοι εν γένει
+        και καταχρασταί· και έχοντες υπ' όψιν το σκανδαλώδες
+        παράδειγμα των πλείστων οπλαρχηγών, ων τα εν Βλαχία
+        αθεμιτουργήματα υπερέβησαν και αυτά τα εν Μολδαυία, εγίνοντο
+        ημέρα τη ημέρα έτι μάλλον ακράτητοι. Μεταξύ δε των τριών
+        οπλαρχηγών, των εχόντων και επιρροήν και ικανότητα και τα
+        ανδρειότερα και πολυπληθέστερα σώματα, πιστός ήτο και πιστός
+        διέμεινε μέχρι τέλους ο Γεωργάκης, αλλ' ο Σάββας και ο
+        Βλαδιμιρέσκος ήσαν επίβουλοι και προδόται. Οι εντόπιοι όλοι
+        ηχθρεύοντο τον Υψηλάντην, διότι ο αγών ήτον επ' ωφελεία ξένης
+        γης και επί φθορά της πατρίδος των· πάσα δε ηθική δύναμις, εξ
+        όσων έβλεπαν και έπασχαν, εξέλειψεν· ώστε η τελεία καταστροφή
+        του αγώνος εφαίνετο άφευκτος επερχομένης εχθρικής δυνάμεως.
+
+        Τοιαύτα ήσαν τα κατά την Βλαχομολδαυίαν αρχομένου του
+        απριλίου. Ερχόμεθα τώρα να θεωρήσωμεν και τα κατά την Ελλάδα.
+
+
+
+             1821
+        ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Δ'
+
+
+
+        &Έποψις της Πελοποννήσου και κατάστασις αυτής επί των
+        παραμονών της επαναστάσεως. _Έλευσις κι απέλευσις του Χουρσίδ
+        Πασά και χαρακτηρισμός αυτού.&
+
+        ΚΑΘ' όλα τα μέρη της ελληνικής γης ο αριθμός των εντοπίων
+        Χριστιανών ήτον ανώτερος του αριθμού των εντοπίων Τούρκων.
+        Αλλ' η Πελοπόννησος είχε και ιδιαίτερα πλεονεκτήματα· περιείχε
+        χριστιανικόν λαόν πολυπληθέστερον, ευπορώτερον, εμπορικώτερον
+        και βιομηχανώτερον αναλόγως των άλλων λαών της στερεάς
+        Ελλάδος, διότι και ο τουρκικός ζυγός ήτον ελαφρότερος. Οι
+        στελλόμενοι εις Πελοπόννησον ηγεμόνες συχνάκις
+        αλληλοδιεδέχοντο, και ως εκ τούτου η επί του τόπου ισχύς των
+        πολλή δεν ήτον· εφορευόμενοι δε υπό των διατριβόντων εν τη
+        βασιλευούση αντιπροσώπων της Πελοποννήσου, εσυστέλλοντο έτι
+        μάλλον εν ταις κακοεργίαις των. Οι αρχιερείς και οι προεστώτες
+        είχαν μεγάλην επιρροήν επί των ομοπίστων αυτών· και ως εκ
+        τούτου ήσαν ισχυροί παρά τη εξουσία· συνήρχοντο δε περί κοινών
+        υποθέσεων εις την πρωτεύουσαν της Πελοποννήσου δις του έτους,
+        συνενισχυόμενοι ενώπιον της τουρκικής εξουσίας. Αν και γενικώς
+        οι λαοί της Πελοποννήσου, καταγινόμενοι εις ειρηνικά έργα, δεν
+        ήσαν μάχιμοι, διέπρεπαν όμως μεταξύ αυτών άνδρες εκ της τάξεως
+        των κλεπτών φημιζόμενοι επ' ανδρία και πολεμική εμπειρία. Έζη
+        και λαός προς μεσημβρινήν άκραν αυτής διασώσας πολλά λείψανα
+        της σπαρτιατικής καταγωγής του. Επιτηδειοτάτη εις αμυντικόν
+        πόλεμον είναι η γεωγραφική θέσις της. Θαλασσοτείχιστος η χώρα
+        αύτη παρέχει μόνον τον στενόν Ισθμόν εις εισβολήν εχθρικών
+        στρατευμάτων, αλλά και αυτόν βουνώδη προς την Μεγαρίδα και
+        δυσπρόσιτον. Βουνώδη και δυσπρόσιτα είναι και πάμπολλα εντός
+        αυτής μέρη. Τα μεταξύ Κορίνθου και Άργους στενά τα κοινώς
+        λεγόμενα Δερβενάκια και το Αγιονόρι, το μεταξύ Άργους και
+        Τριπολιτσάς Παρθένι, το μεταξύ Τριπολιτσάς και Καλαμάτας
+        Μακρυπλάγι, το μεταξύ Αρκαδίας και Πύργου Κλειδί, τα μεταξύ
+        Κορίνθου και Βοστίτσης στενά της Ακράτας, τα μεταξύ Πατρών και
+        Βοστίτσης Σελλά, ο διατέμνων την Μάνην Ταΰγετος και τόσαι
+        άλλαι ορειναί και δύσβατοι θέσεις είναι ευϋπεράσπιστοι, και
+        δι' ολίγων επιτηδειόταται εις παρεμπόδισιν της από τόπου εις
+        τόπον μεταβάσεως πολλών· φρουρείται δε η χερσόνησος αύτη υπό
+        μεγάλων προμαχώνων, ένθεν μεν της στερεάς Ελλάδος, ένθεν δε
+        των ναυτικών νήσων και της Κρήτης· βοηθείται και υπό της
+        παραλίου περιφερείας της εις εισαγωγήν άλλοθεν των αναγκαίων.
+        Όλα ταύτα ανεδείκνυαν την Πελοπόννησον, ην δικαίως θεωρεί ο
+        Στράβων ακρόπολιν όλης της Ελλάδος, την καταλληλοτέραν και
+        ασφαλεστέραν βάσιν του μελετωμένου επαναστατικού κινήματος.
+
+        Δύο ήσαν αι εν αυτή εστίαι της επαναστάσεως, η Αχαΐα και η
+        Μάνη· εκείνη μεν πολιτική, αύτη δε πολεμική.
+
+        Η πόλις των Πατρών ήκμαζεν υπέρ πάσαν άλλην της Πελοποννήσου
+        διά το εμπόριον και το πολύτιμον προϊόν της σταφίδος·
+        ευρωπάιζε δε και υπέρ τας άλλας διά την συχνήν μετά τινων
+        παραθαλασσίων της Ευρώπης πόλεων εξ αιτίας του εμπορίου
+        επιμιξίαν, και διά την εν αυτή διαμονήν προξένων ισχυόντων
+        παρά ταις τουρκικαίς Αρχαίς και πολλάς σχέσεις προς τους
+        εντοπίους εχόντων· είχε και φιλομούσους και φιλοκάλους πολίτας
+        Χριστιανούς και ημέρους πολίτας Τούρκους. Τρεις πολιτικοί
+        άνδρες της Αχαΐας, ο Π. Πατρών Γερμανός, ο Ανδρέας Ζαήμης
+        προεστώς των Καλαβρύτων, και ο Ανδρέας Λόντος προεστώς της
+        Βοστίτσης, ήσαν ειλικρινώς συνδεδεμένοι πριν έτι γνωσθώσιν εν
+        Πελοποννήσω τα της Εταιρίας. Οι συνετοί δε και φιλοπάτριδες
+        ούτοι άνδρες εν πολλή όντες υπολήψει, ίσχυαν εξ αιτίας του
+        δεσμού των και της αξίας των και παρά τοις τοπικοίς
+        συμβουλίοις και παρά τοις γενικοίς· έμειναν δε μέχρι τέλους
+        ζωής, εν μέσω τόσων πολιτικών και πολεμικών περιπετειών του
+        αγώνος, πιστοί προς αλλήλους πολιτευόμενοι πάντοτε την αυτήν
+        πολιτικήν. Η υπόληψις των τριών τούτων ανδρών συνέτεινεν όχι
+        ολίγον εις το να κατασταθή η πόλις των Πατρών πολιτικόν
+        κέντρον της Πελοποννήσου.
+
+        Η Μάνη, εξ αιτίας της ορεινής θέσεως και της ακαρπίας της γης,
+        δεν έπεσεν εις τας αυτάς πολιτικάς περιπετείας, ούτε διήγειρε
+        την φιλοδοξίαν και την πλεονεξίαν των δορυκτητόρων, ως η λοιπή
+        Πελοπόννησος. Ο λαός της, πτωχός ως ο τόπος ον κατοικεί,
+        αφιλέμπορος, αβιομήχανος, άθικτος, και ζων εν σκληραγωγίαις
+        και τη χρήσει των όπλων, εθήρευε πολλάκις τα προς το ζην δι'
+        αρπαγών κατά γην και κατά θάλασσαν. Ούτε Αρχήν τουρκικήν, ούτε
+        κατοίκους Τούρκους είχε ποτε η Μάνη· απελάμβανε δε πλήρη
+        αυτονομίαν υπό την κυριαρχίαν του κατά καιρούς καπητάμπασα επί
+        ετησίω φόρω, σπανίως και αυτώ αποδιδομένω, τεσσάρων μεν
+        χιλιάδων γροσίων κατ' αρχάς, δεκαπέντε δε μετά ταύτα. Είχεν
+        επτά αρχιερείς· και αρχήθεν μεν διηρείτο εις οκτώ καπητανάτα,
+        έπειτα δε εις ένδεκα· πας δε καπητάνος ήτο σχεδόν ανεξάρτητος,
+        και διεδέχετο ως επί το πλείστον την αξίαν του ο κληρονόμος
+        του· ανεδεικνύετο δε είς εξ αυτών ανώτερος των άλλων, παρ'
+        αυτών μεν κατ' αρχάς, φέρων τον τίτλον Μπας-καπητάνος, μετά δε
+        το 1770 παρά του κατά καιρούς καπητάμπασα υπό τον τίλον Μπας-
+        μπογούς, αλλ' έκτοτε κοινώς προσαγορευόμενος «Μανιατμπέης»·
+        δικαίως δε εθεωρείτο ο τόπος διά τα πλεονεκτήματα του
+        πολεμικόν κέντρον της Πελοποννήσου· επρόκειτο δε να κινηθώσιν
+        οι κάτοικοί του προ των άλλων, διότι εις εκείνους απέβλεπαν
+        κυρίως οι λοιποί λαοί της Πελοποννήσου διά την φήμην της
+        ανδρίας των. Αλλ' η Αρχή της Εταιρίας, καί τοι θεωρούσα και
+        αύτη τον τόπον τούτον εστίαν της επαναστάσεως, ούτε όπλα, ούτε
+        τροφάς, ούτε πολεμεφόδια, ούτε χρήματα εναπεταμίευσεν, αλλ'
+        έστειλε μόνον κατηχητάς και έδωκεν υποσχέσεις (α).
+
+        Τον δε νοέμβριον του αυτού έτους κατέβη εις την Πελοπόννησον
+        ως ηγεμών αυτής ο Χουρσήδπασας, άνθρωπος μεγαλοπρεπής ως
+        σουλτάνος, σκληροκάρδιος, πολυδάπανος ως ουδείς άλλος των
+        ηγεμόνων της Πελοποννήσου και τρόμον τοις υπ' αυτόν εμπνέων
+        (β)· διέπρεψε δε και επί των λαμπροτέρων υπουργιών του
+        οθωμανικού κράτους και υπηρέτησε και ως μέγας βεζίρης· εστάλη
+        δε εις την Πελοπόννησον κυρίως προς παρατήρησιν της πολιτικής
+        καταστάσεως του τόπου και του πνεύματος των κατοίκων, και
+        διετάχθη, αν εύρισκεν αφορμήν να υποπτεύση ότι εμελετάτο τι
+        κατά του κράτους, να ενεργήση τρία τινά· την αφόπλισιν των
+        Χριστιανών, την μετάπεμψιν εις Τριπολιτσάν των αρχιερέων και
+        προεστώτων και την εισαγωγήν εις την Πελοπόννησον στρατευμάτων
+        προς ενίσχυσιν της εξουσίας. Πολλά εθρυλλούντο κατά των
+        Χριστιανών ότε έφθασεν ο Χουρσήδης εις την Πελοπόννησον· αλλ'
+        αυτός ούτε πίστιν ούτε προσοχήν πολλήν έδωκε· και εκ τούτου
+        φαίνεται, ότι η Πύλη είχε μέχρι τούδε απλάς μόνον υποψίας,
+        αποδίδουσα ίσως και αύτη την φαινομένην ανησυχίαν και κίνησιν
+        των ελληνικών πνευμάτων εις τας ραδιουργίας του αποστάτου
+        Αλήπασα. Αλλ' ο άγριος χαρακτήρ του νέου τούτου ηγεμόνος, η
+        αιμοβόρος διάθεσίς του και η δραστηριότης του διέσπειραν τόσον
+        φόβον, ώστε η Πελοπόννησος ή δεν θα εκινείτο καθ' όλην την
+        διάρκειαν της ηγεμονίας του, ή, αν εκινείτο, θ' απετύγχανεν
+        αφεύκτως παρόντος αυτού. Αλλ' η Πύλη, δυσαρεστηθείσα επί τη
+        διαγωγή του αρχηγού της κατά του Αλή εκστρατείας, ανέθεσε την
+        αρχιστρατηγίαν εκείνην εις τον Χουρσήδην, όστις εξήλθε της
+        Πελοποννήσου ολίγας εβδομάδας αφ' ού εισήλθεν. Εκλήθη εις την
+        ηγεμονίαν ο οικείος του Κιοσέ Μεχμέτπασας, αλλά και αυτός
+        συνηκολούθησε τον Χουρσήδην, ώστε η ηγεμονεία έμεινεν υπό
+        διοίκησιν ανθηγεμόνος, του Μεχμέτ-Σαλήχαγα, μήτε πολλήν
+        ικανότητα έχοντος, μήτε την προσήκουσαν συστολήν εμπνέοντος.
+        Τόσον δε ανύποπτοι ήσαν προς όσα συνέβησαν μετ' ολίγον εν
+        Πελοποννήσω και ο Χουρσήδης και ο Μεχμέτης, ώστε αμφότεροι
+        αφήκαν εν Τριπολιτσά και τας γυναίκας και τα πλούτη των ως εν
+        τόπω ασφαλεί και ησύχω· θέλοντες δε να καθησυχάσωσι τα
+        πνεύματα των εντοπίων Τούρκων, υποπτευόντων και φοβουμένων,
+        απέστειλαν εις Πελοπόννησον μετά την έξοδόν των χιλίους
+        στρατιώτας προς ενίσχυσιν της εξουσίας και ματαίωσιν
+        ενδεχομένου ανιαρού συναντήματος. Τοιουτοτρόπως η Πελοπόννησος
+        ηλευθερώθη του Χουρσήδη, και οι Χριστιανοί ανέπνευσαν. Αλλ' οι
+        εντόπιοι Τούρκοι ήσαν πάντοτε έμφοβοι, σχεδιάζοντες πώς να
+        ματαιώσωσι τας βουλάς των Ελλήνων· εφοβούντο δε προ παντός
+        άλλου τους λεγομένους κλέπτας, ων εσώζοντο λείψανα εν
+        Πελοποννήσω· διά τούτο ηξεύροντες, ότι ο ποτέ κλέπτης
+        Αναγνωσταράς είχεν εισέλθει πρό τινος καιρού κρυφίως εις
+        Πελοπόννησον, και ότι υπενήργει τι εν ταις μεσσηνιακαίς
+        επαρχίαις, βουλήν έβαλαν ή να τον συλλάβωσιν ή να τον φέρωσιν
+        εις Τριπολιτσάν διά φιλικών τρόπων, αλλ' απέτυχαν. Βουλήν
+        έβαλαν να συλλάβωσι και τους τήδε κακείσε ολίγους άλλους
+        καπητάνους, ως τους Κουμανιώτας και τους Πετμεζάδας· και
+        διαδόσαντες επιτηδείως και πανούργως ότι τινές των αγάδων του
+        Λάλα, απειθήσαντες εις τας διαταγάς της εξουσίας,
+        εξωπλίσθησαν, διέταξαν τους ρηθέντας να επιστρατεύσωσιν επί
+        μισθώ, σκοπόν έχοντες να τους συλλάβωσιν απροφυλάκτους ή να
+        τους δολοφονήσωσιν. Αλλ' οι επιβουλευόμενοι δεν επαγιδεύθησαν.
+        Η απείθεια και η προφύλαξις των Ελλήνων ανησύχαζαν έτι μάλλον
+        τους Τούρκους· αλλ' ό,τι υπερηύξησε την ανησυχίαν των ήτο το
+        εξής.
+
+        Ο μέχρι θανάτου καταδιωκόμενος υπό της τουρκικής εξουσίας
+        Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, και καταφυγών προ πολλών ετών εις
+        Επτάννησον, ήλθε την 6 Ιανουαρίου εις την Μάνην την γενναίως
+        και φιλοφρόνως τους καταδιωκομένους ομογενείς και ομοπίστους
+        αείποτε δεχομένην. Η είδησις του ερχομού του κατά τας
+        περιστάσεις εκείνας εφάνη τρανόν προμήνυμα ταραχών, και η
+        τουρκική εξουσία ηρώτησε τον Μαυρομιχάλην περί αυτού και τον
+        παρεκίνησε να τον συλλάβη ή αποδιώξη ως κακεντρεχή και
+        επικίνδυνον, αλλ' ουδέν κατώρθωσε, και ο Κολοκοτρώνης
+        καθήμενος εκεί άφοβος μέχρις ου εξερράγη η επανάστασις δεν
+        έπαυεν ανταποκρινόμενος μετά των εν Πελοποννήσω οικείων του,
+        και προδιαθέτων αυτούς εις το να δράξωσι τα όπλα την 25
+        μαρτίου, καθ' ην, ως προεσχεδιάσθη, θα εκινείτο η Μάνη προ των
+        άλλων επαρχιών της Πελοποννήσου εις εμψύχωσιν και παράδειγμα
+        αυτών. Αλλ' όσον παρήρχοντο αι ημέραι, τόσον το πράγμα εγίνετο
+        σπουδαιότερον· δεν έλειπαν δε και περιστάσεις εις αύξησιν των
+        υποψιών των Τούρκων, και η ακόλουθος όχι ολίγον τους ετάραξε.
+
+        Διάφοροι νερόμυλοι ήσαν προ πολλών ετών κατηδαφισμένοι εν
+        Δημιτσάνη, κωμοπόλει της Καρυταίνης. Οι αδελφοί Σπηλιωτόπουλοι
+        ανήγειράν τινας, και φέροντες άλλοθεν ύλην ήρχισαν να
+        κατασκευάζωσι κρυφίως πυρίτιδα. Ανεκάλυψε τούτο η τουρκική
+        Αρχή της Καρυταίνης αρχομένου του Φεβρουαρίου, κατεταράχθη,
+        επάτησε τα ύποπτα μέρη, εν οις, αν δεν ηύρε πυρίτιδα, ηύρε τα
+        εις κατασκευήν της, και ανέφερε τα πάντα εις τον εν Τριπολιτσά
+        ανθηγεμόνα, όστις διέταξε και κατεδαφίσθησαν οι ανεγερθέντες
+        ύποπτοι μύλοι.
+
+        Η τουρκική Αρχή, οσάκις συνελάμβανε πολιτικάς υποψίας
+        συνείθιζε ν' ασφαλίζεται λαμβάνουσα ομήρους· εν τη παρούση
+        όμως περιστάσει φοβηθείσα την παρακοήν των Χριστιανών ηρκέσθη
+        εις την υπ' άλλην πρόφασιν κλήσιν εις Τριπολιτσάν εν πρώτοις
+        μεν των προεστώτων, έπειτα δε και των αρχιερέων προσκαλουμένων
+        συνήθως οσάκις ή πόλεμος εξωτερικός επέκειτο ή εσωτερικαί
+        ταραχαί ανεφύοντο. Σκοπός δε της εξουσίας ήτο μηδενός να
+        επιτρέψη την έξοδον και να ματαιώση τοιουτοτρόπως ό,τι
+        ετεκταίνετο. Η συγκάλεσις αύτη κατεθορύβησεν όλους συνειδότας
+        την ενοχήν και εικάζοντας την αιτίαν. Μέχρι τινός αμφίβαλλαν
+        περί του πρακτέου· είχαν υπ' όψιν την απόφασιν της εν Βοστίτση
+        συνελεύσεως του να μη υπάγωσιν εις Τριπολιτσάν προφασιζόμενοι
+        άλλ' αντ' άλλων· αλλ' εσυλλογίζοντο εν ταυτώ ότι, αν
+        παρήκουαν, έσχιζαν το προσωπείον, και ώφειλαν να οπλισθώσιν
+        αμυνόμενοι, καί τοι ανέτοιμοι, ανεφοδίαστοι, διεσκορπισμένοι
+        εν ταις επαρχίαις και μήτε καν να συννοηθώσι δυνάμενοι διά
+        τους εις σύλληψιν αποστόλων ή γραμμάτων παραφυλάττοντας
+        Τούρκους, διά τούτο νομίσαντες αδύνατον ή ολεθρίαν την
+        αντίστασιν, απεφάσισαν να υπακούσωσιν, ελπίζοντες διά του
+        εμφανισμού των να εμπνεύσωσι θάρρος και διασκεδάσωσι τας
+        υποψίας. Ήγγιζε δε και το Πάσχα, καθ' ό επανήρχοντο συνήθως
+        εις τα ίδια, ώστε ήλπιζαν και διά ταύτην την αιτίαν να μη
+        μείνωσιν εν Τριπολιτσά ειμή ολίγας ημέρας. Οι Τούρκοι ηθέλησαν
+        να λάβωσι τα πιστά και παρά της Μάνης, ην υπέρ πάσαν άλλην
+        επαρχίαν υπώπτευαν αλλ' η Μάνη δεν εκρέματο από της τουρκικής
+        Αρχής της Πελοποννήσου· διά τούτο ο Πετρόμπεης παρηγγέλθη
+        περιποιητικώ τω τρόπω ν' αναβή και αυτός ως πιστός υπήκοος εις
+        Τριπολιτσάν προς διασκέδασιν διά της παρουσίας του των προς
+        βλάβην αυτού και του τόπου του φημιζομένων. Ο Πετρόμπεης
+        απεποιήθη ευσχήμως ν' απέλθη, αλλ' έστειλε λήγοντος του
+        φεβρουαρίου ένα των υιών του, τον Αναστάσην, και ένα των
+        ανεψιών του, τον Πανάγον Πικουλάκην (β), ων η εν Τριπολιτσά
+        παρουσία ενέπνευσε μέγα θάρρος. Το θάρρος τούτο ηύξησεν έτι
+        μάλλον η κατόπιν αλληλοδιάδοχος είσοδος αρχιερέων και
+        προεστώτων, υποκρινομένων όλων ότι τα πάντα ήσαν ραδιουργίαι
+        του Καρά-Αλή.
+
+        Ουδεμία επαρχία ήτο τόσον τεταραγμένη όσον η των Πατρών.
+        Τούρκοι και Χριστιανοί υπέβλεπαν και παρετήρουν αλλήλους.
+        Λόγοι απειλητικοί παρ' εκείνων και ύποπτοι παρά τούτων
+        ελέγοντο συχνάκις, και το παν προεμήνυε ταχείαν και βαρείαν
+        ρήξιν· και άλλοι μεν των Πατρίων Χριστιανών μετέφεραν τα
+        φίλτατά των εις τα χωρία, άλλοι δε τα διεβίβαζαν εις την
+        Επτάννησον. Οι δε Τούρκοι, περιφερόμενοι ένοπλοι, τους
+        εμπόδιζαν, και εντεύθεν συνέβαιναν λογοτριβαί και συγχύσεις.
+        Ανίκανος ο Π. Πατρών να καθησυχάση τους τεταραγμένους
+        Τούρκους, και φοβούμενος ρήξιν ανετοίμων των Ελλήνων έτι
+        όντων, εκάλεσε τον εν Βοστίτση φίλον του Λόντον εις σύσκεψιν
+        και την επαύριον της αφίξεώς του επεσκέφθησαν αμφότεροι τον
+        διοικητήν των Πατρών Σεκήραγαν, εντόπιον, και ηύραν παρ' αυτώ
+        πλήρη συνέλευσιν των εντοπίων αγάδων σκεπτομένων περί των
+        πραγμάτων. Ο Λόντος ενόησεν ότι οι Τούρκοι ήσαν μάλλον
+        φοβισμένοι ή ωργισμένοι· διά τούτο τοις ελάλησε θαρραλέως.
+        «Αγάδες», τοις είπεν, «επανάστασις των ραγιάδων δεν γίνεται
+        χωρίς να θέλωμεν ημείς, οι πρόκριτοι· και ημείς, χάρις εις τον
+        μεγαλοδύναμον Θεόν και εις τον πολυεύσπλαγχνον αυθέντην μας,
+        είμεθα πλούσιοι και κτηματίαι ως και σεις. Ημείς ενθυμούμεθα
+        ότι έμειναν γυμνοί και πεινώντες οι αποστατήσαντες πρό τινων
+        ετών πατέρες μας, και δεν επιθυμούμεν να πάθωμεν τα αυτά.
+        Έπειτα τότε ήκμαζεν ο προς την υψηλήν Πύλην ρωσσικός πόλεμος,
+        σήμερον εξ εναντίας είναι παντού βαθεία ειρήνη και καταδίωξις
+        των αποστατούντων. Ο αποστάτης Αλής, Αγάδες, κινεί τας
+        ταραχάς, και σεις, χρεωστώ να είπω, τας υποθερμαίνετε δι' ων
+        πράττετε, αν και εν αγνοία. Ιδού, εσκορπίσθη ο ραγιάς· πώς θα
+        πραγματοποιηθή η είσπραξις των βασιλικών εισοδημάτων; Αν δεν
+        αλλάξετε διαγωγήν, ημείς οι προεστώτες δεν εγγυώμεθα την
+        ησυχίαν του τόπου· και επειδή χρεωστούμεν και ημείς λόγον τη
+        υψηλή Πύλη περί τούτου, ίσως αναγκασθώμεν ν' απολογηθώμεν κατ'
+        ευθείαν και να φανερώσωμεν τους αιτίους».
+
+        Οι Τούρκοι όχι μόνον δεν ωργίσθησαν ακούσαντες τους αποτόμους
+        τούτους λόγους εκ στόματος ραγιά, αλλά και εζήτησαν ευμενώς
+        τας συμβουλάς αυτού. «Αγάδες», επανέλαβεν ο Λόντος, «μη
+        περιφέρεσθε ένοπλοι· αφήσατε τους ραγιάδας ελευθέρους να
+        μεταφέρωσι τας οικογενείας και τα πράγματά των όπου
+        ευαρεστούνται, και ημείς σας εγγυώμεθα την ησυχίαν του τόπου,
+        και σας προσφέρομεν και πάσαν συνδρομή εις την είσπραξιν των
+        βασιλικών εισοδημάτων, κινδυνευόντων να χαθώσιν». Οι Τούρκοι
+        εισήκουσαν τους λόγους του Λόντου, και εφάνησαν ανυποπτότεροι
+        μαθόντες μετ' ολίγον, ότι αρχιερείς και προεστώτες άλλων μερών
+        της Πελοποννήσου απήρχοντο πρόθυμοι εις Τριπολιτσάν, και ότι
+        και οι της Αχαΐας εμελέτων και αυτοί ν' απέλθωσι. Τω όντι και
+        ο Π. Πατρών και ο Λόντος εκίνησαν προς την Τριπολιτσάν, αφ' ού
+        έμαθαν ότι απήρχοντο εκεί οι άλλοι, και ανέβησαν και εις
+        Καλάβρυτα· αλλά συσκεφθέντες μετά του αρχιερέως και των
+        προεστώτων της επαρχίας εκείνης, δεν ηύραν εύλογον να
+        υπακούσωσι την πρόσκλησιν της εξουσίας, διότι οι σκοποί της
+        εφαίνοντο ολέθριοι. Εφρόνουν δε ότι η παρακοή των θα ωφέλει
+        μάλλον ή θα έβλαπτε και τους ήδη προαπελθόντας, διότι θα
+        εσυστέλλοντο οι Τούρκοι, εν όσω έμεναν ούτοι έξω, να
+        κακοποιήσωσι τους έσω, φοβούμενοι δικαίως μη τους ερεθίσωσι,
+        και συμβή ό,τι επροσπάθουν να εμποδίσωσιν. Επεθύμουν δε να
+        λάβωσι και τας έξωθεν απαντήσεις, ως προεσχεδιάσθη, και να
+        πράξωσιν έπειτα ό,τι θα τοις υπηγόρευεν η περίστασις· αλλά δεν
+        ήθελαν και να σχίσωσιν εισέτι το προσωπείον· όθεν
+        εμεθοδεύθησαν το ακόλουθον τέχνασμα. Έπλασαν επιστολήν
+        ανώνυμον ως στελλομένην προς αυτούς παρά τινος των εν
+        Τριπολιτσά Τούρκων φίλων των και λέγουσαν, ότι θάνατος τους
+        ανέμενεν εν Τριπολιτσά, καθώς θάνατος ανέμενε και τους
+        προεισελθόντας· διέταξαν δε τον κομιστήν να προπορευθή κρυφίως
+        κατά την οδόν της Τριπολιτσάς, και επανέλθη εις απάντησίν των
+        ως ερχόμενος εκ της πόλεως εκείνης. Ταύτα προετοιμάσαντες
+        απεχαιρέτησαν τον διοικητήν των Καλαβρύτων, συμπαρέλαβαν δύο
+        τρεις Τούρκους και ανεχώρησαν την 9 μαρτίου ως εις
+        Τριπολιτσάν· ήσαν δε ο Π. Πατρών, ο επίσκοπος Κερνίτσης
+        Προκόπιος, ο Ζαήμης, ο Χαραλάμπης, ο Λόντος, ο Φωτίλας και ο
+        Θεοχαρόπουλος. Αφ' ού δε επλησίασαν ταις Κατσάναις απήντησαν,
+        ως προεσχεδιάσθη, τον επιστολιοφόρον και έλαβαν την επιστολήν
+        παρόντων των συνακολουθούντων Τούρκων, ην αναγνώσαντες εις
+        επήκοον πάντων, υπεκρίθησαν ότι ηγανάκτησαν και υπήγαν όλοι
+        ομού εις Καρνέσι· εκείθεν ανήγγειλαν τοις εν Τριπολιτσά και τω
+        διοικητή των Καλαβρύτων όσα τοις εκοινοποιήθησαν καθ' οδόν,
+        παραπονούμενοι διά την προς αυτούς άδικον απιστίαν των αγάδων,
+        και ζητούντες άδειαν να μένωσιν εν ταις επαρχίαις των ως
+        φοβούμενοι, έτοιμοι πάντοτε να εκτελέσωσιν όσα κοινή γνώμη των
+        συνελθόντων θ' απεφασίζοντο εν Τριπολιτσά. Την δ' επιούσαν
+        μετέβησαν εις την μονήν της Αγίας Λαύρας (γ), και απέστειλαν
+        εις Κωνσταντινούπολιν καλόγηρον φαίροντα προς τον πατριάρχην
+        γράμματα εις καθησύχασιν της Πύλης, αν τυχόν διεβάλλοντο παρά
+        των εν Πελοποννήσω τουρκικών Αρχών ως απειθείς και κακά
+        βουλευόμενοι. Διά του αυτού γραμματοκομιστού εκοίνωσαν και
+        τοις εφόροις της Εταιρίας την αληθή κατάστασιν των πραγμάτων
+        αιτούμενοι τας οδηγίας των. Λαβόντες οι εν Τριπολιτσά αγάδες
+        τα προς αυτούς γράμματα των Αχαιών δεν τα εξέλαβαν ως απατηλά,
+        και κατεταράχθησαν, ζητούντες να μάθωσι τις εφόβησε τους
+        γράψαντες, υποθέτοντες ότι ήτο Τούρκος. Εν τούτοις εστάλη προς
+        αυτούς διατρίβοντας εν τη αγία Λαύρα απάντησις των αγάδων, των
+        αρχιερέων και των προεστώτων λέγουσα ότι ήσαν όλα ψευδή, και
+        θαρρύνουσα αυτούς να σπεύσωσιν εις Τριπολιτσάν ανυπόπτως. Αυτά
+        ταύτα τους έγραψε και ο διοικητής Καλαβρύτων· απεστάλη δε προς
+        αυτούς επί τω αυτώ σκοπώ παρά των εν Τριπολιτσά και ο Ανδρέας
+        Καλαμογδάρτης αναβάς εις την πόλιν εκείνην καθ' ον καιρόν
+        ανέβησαν οι αρχιερείς και οι προεστώτες. Αλλ' αυτοί και τον
+        πρέσβυν μη όντα εκ των Φιλικών, απέστειλαν άπρακτον, και
+        επανέλαβαν όσα και πρότερον, προσθέσαντες, ότι ενόμιζαν
+        αναγκαίον κατά την παρούσαν ταραχήν των πνευμάτων ν'
+        αποσταλώσιν εις τας επαρχίας των και οι εν Τριπολιτσά
+        αρχιερείς και προεστώτες προς καθησύχασιν του λαού, προς
+        είσπραξιν των βασιλικών φόρων και προς ευόδωσιν της λοιπής
+        υπηρεσίας· επέμειναν δε επί τη προτέρα γνώμη, ο εστι, μήτε να
+        παραδοθώσιν εις την εξουσίαν, μήτε να επιτεθώσιν έως ου
+        έλθωσιν αι έξωθεν αναμενόμεναι απαντήσεις· υποπτεύοντες δ'
+        ένοπλον καταδίωξιν διά την παρακοήν, απεφάσισαν να
+        στρατολογήσωσι μυστικώς εις υπεράσπισιν, αν η χρεία το εκάλει.
+        Επειδή δε ασύμφορον ενόμισαν να συνδιατρίβωσιν όλοι, μη τύχη
+        αίφνης και συλληφθώσι, διεχωρίσθησαν· και ο μεν Π. Πατρών και
+        ο Ζαήμης απήλθαν εις Νεζερά, ο δε Κερνίτσης και Φωτίλας εις
+        Κερπινήν, ο δε Χαραλάμπης και Θεοχαρόπουλος εις Ζαρούχλαν, ο
+        δε Λόντος εις Διακοφτόν. Ανεκλήθη παρ' αυτών καθ' οδόν και ο
+        εις Τριπολιτσάν απερχόμενος Γεώργιος Σινίνης προεστώς της
+        Γαστούνης. Οι δε εν Τριπολιτσά μετά την επάνοδον του
+        Καλαμογδάρτου και την παραλαβήν ων ανεφέραμεν γραμμάτων
+        έστειλαν προς τους Αχαιούς δεύτερον πρέσβυν, τον Νικόλαον
+        Μοθωνιόν, και δεύτερα γράμματα, δι' ων οι αρχιερείς και οι
+        προεστώτες τους εβεβαίουν περί της ασφαλείας των ως αν ήσαν οι
+        δυστυχείς ασφαλείς αυτοί· αλλ' ούτε και η δευτέρα αύτη
+        αποστολή ευτύχησεν, ούτε οι προς ους εγένετο απήντησαν, διότι
+        δεν συνδιέτριβαν· και ο πρέσβυς Μοθωνιός ιδών την κατάστασιν
+        των πραγμάτων ουδ' αυτός επανήλθεν εις Τριπολιτσάν.
+
+
+
+             1821
+        ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ε'
+
+
+
+        &Επανάστασις της Πελοποννήσου.&
+
+        ΟΤΑΝ ύλη εύφλεκτος συσσωρευθή, σπινθήρ αρκεί να πέση και την
+        ανάπτει. Τοιούτον τι συνέβη εν Πελοποννήσω παρά την θέλησιν
+        και απόφασιν όλων.
+
+        Ο γέρων Ασημάκης Ζαήμης, προεστώς των Καλαβρύτων και πατήρ του
+        Ανδρέου, είχε παρ' αυτώ δύο παλαιούς κλέπτας, τον
+        Χονδρογιάννην και τον Πετιώτην, ους άλλοτε λυτρώσας του
+        θανάτου ηγάπα, επιστεύετο, κατήχησε τα της Εταιρίας και
+Μάρτιος προπαρεσκεύαζεν εις τον μελετώμενον αγώνα. Την 15
+        μαρτίου, εν ώ εγευμάτιζε μόνος εν τω χωρίω του, τη Κερπινή,
+        υπηρετούντων του Χονδρογιάννη και του Πετιώτη, τους ηρώτησε
+        «τι νέον;» Εκείνοι απεκρίθησαν, ότι την επαύριον ανεχώρει εις
+        Τριπολιτσάν, φέρων χρήματα του δημοσίου, ο Σεηδής Λαλιώτης,
+        σπαής, και ότι, αν τοις έδιδε την άδειαν, έτοιμοι ήσαν να τον
+        κτυπήσωσι καθ' οδόν, και αρπάσωσι και φέρωσι τα χρήματα προς
+        τον αυθέντην των επ' ωφελεία του γένους. Ο γέρων Ζαήμης,
+        ολιγολογώτερος και αυτών των παλαιών Σπαρτιατών, τους
+        εκύτταξεν ασκαρδαμυκτί, τοις ένευσε να τον κεράσωσι, και αφ'
+        ού έπιεν εις την ελευθερίαν της πατρίδος, έκαμε τον σταυρόν
+        του και τοις είπε, «'ς την ευχήν μου παιδιά». (α) Οι δύο
+        κλέπται, λαβόντες την ευχήν του άρχοντος και παραλαβόντες καί
+        τινας άλλους, παρεμόνευσαν επί της εις Τριπολιτσάν οδού κατά
+        την Χελονοσπηλιάν, και ετουφέκισαν τον Σεηδήν διαβαίνοντα
+        ανύποπτον και έχοντα συνοδόν τον Ταμπακόπουλον αναβαίνοντα και
+        αυτόν δι' υποθέσεις του εις Τριπολιτσάν. Ο Σεηδής δεν εβλάφθη,
+        και έφιππος ων έφυγε και διεσώθη εις Τριπολιτσάν διασώσας και
+        όσα έφερε χρήματα· διεσώθη αβλαβής και ο συνοδοιπόρος του
+        Ταμπακόπουλος, αφαρπασθέντος μόνον του σκευοφόρου ίππου του.
+        Έτυχε δε την αυτήν ημέραν ν' αναχωρήση εις Τριπολιτσάν και ο
+        διοικητής των Καλαβρύτων Ιβραήμης Αρναούτογλους. Ο δε
+        καταλυματίας του, προπορευόμενος εις αριστοποίησιν, και
+        πλησιάσας όπου ετουφεκίσθη ο Σεηδής, έμαθε το γεγονός, και
+        φοβηθείς κατά του αυθέντου του ενέδραν επέστρεψεν έντρομος και
+        διηγήθη όσα συνέβησαν αυθημερόν. Ο Αρναούτογλους, πλήρης και
+        πρότερον υποψιών, εθορυβήθη ακούσας το γεγονός, ωπισθοδρόμησεν
+        εις Καλάβρυτα, εφόβισε τους εντοπίους Τούρκους παραστήσας το
+        τόλμημα ως επαναστατικόν μάλλον ή ληστρικόν, και παραλαβών
+        αυτούς εκλείσθη και ωχυρώθη εντός τριών δυνατών πύργων των
+        Καλαβρύτων, ως αν ήρχοντο κατόπιν του εχθροί. Συγχρόνως
+        εφονεύθησαν και δύο σπαΐδες Τριπολιτσώται κατά το Λιβάρτσι,
+        χωρίον των Καλαβρύτων. Ηγουμένου δε του Νικολού Σολιώτη
+        εφονεύθησαν καί τινες γυφτοχαρατσίδες κατά το Αγρίδι, χωρίον
+        της αυτής επαρχίας, και τρεις κομισταί γραμμάτων του
+        τοποτηρητού της Τριπολιτσάς προς τον Χουρσήδην· ετουφεκίσθησαν
+        καί τινες άλλοι Τούρκοι αποβιβασθέντες εκ Σαλώνων εις Ακράταν,
+        και απερχόμενοι εις Τριπολιτσάν, εξ ων οι μεν εφονεύθησαν, οι
+        δε συνελήφθησαν. Τα συμβάντα ταύτα, αν και μη επαναστατικά,
+        ηύξησαν τας δικαίας υποψίας των Οθωμανών.
+
+        Καθ' ην δε ημέραν εκλείσθησαν οι περί τον Αρναούτογλουν εντός
+        των πύργων, οι προεστώτες των Καλαβρύτων απουσίαζαν. Πρώτος
+        των άλλων, ο Χαραλάμπης, μαθών το γεγονός και αγνοών ότι
+        φοβηθέντες οι περί τον Αρναούτογλουν εκλείσθησαν εις άμυναν
+        μάλλον ή εις βλάβην, παρέλαβεν όσους εδυνήθη εκ του προχείρου
+        ενόπλους υπό τους Πετμεζάδας, εισήλθεν εις την πόλιν και
+        επολιόρκησε τους εν τοις πύργοις κλεισθέντας, οίτινες
+        παρεδόθησαν. Γενομένου δε γνωστού του συμβάντος τούτου, όπερ
+        και η φήμη και οι επικρατούντες φόβοι εμεγάλυναν, οι μεν εν
+        Βοστίτση Τούρκοι διεπορθμεύθησαν όλοι αβλαβείς και
+        ανεμπόδιστοι συν γυναιξί και τέκνοις εις Γαλαξείδι, και
+        κατέφυγαν εις Σάλωνα όπου ήσαν ικανοί Τούρκοι· οι δε εν
+        Πάτραις, οίτινες και αφ' ότου έμαθαν, ότι οι Αχαιοί
+        απεποιήθησαν να μεταβώσιν εις Τριπολιτσάν, είχαν αρχίσει να
+        μεταφέρωσι τας γυναίκας και τα τέκνα των εις την ακρόπολιν,
+        εγκατέλειψαν την πόλιν και συνεκλείσθησαν την 21 μαρτίου, μήτε
+        πολεμούντες μήτε πολεμούμενοι. Την αυτήν ημέραν ανέβησαν
+        ένοπλοι έως 100 Τούρκοι εκ του Ρίου εις την πόλιν
+        τουφεκίζοντες· τινές δε αυτών εμβάντες είς τι ρακοπωλείον κατά
+        την ενορίαν της αγίας Τριάδος, αφ' ού εμέθυσαν, έχυσαν ρακήν
+        έν τινι λεκάνη και εμβάψαντες τα παρευρεθέντα παλαιόπανα, τα
+        άναψαν, και δι' αυτών έκαυσαν το ρακοπωλείον· εφόνευσαν και
+        τον ρακοπώλην· εκείθεν υπήγαν να πατήσωσι την οικίαν του
+        Παπαδιαμαντοπούλου· αλλ' ευρόντες αντίστασιν, αυτοί μεν την
+        επολέμουν κάτωθεν, οι δε εν τη ακροπόλει την εκανονοβόλουν
+        άνωθεν. Εν τοσούτω αι φλόγες του ρακοπωλείου διεδόθησαν και
+        πολλαί οικίαι εκάησαν. Ήσαν πάμπολλοι Επταννήσιοι εν τη πόλει,
+        εξ ων πολλοί Φιλικοί. Ούτοι ακούσαντες τον τουφεκισμόν και
+        βλέποντες τας φλόγας ωπλίσθησαν και έτρεξαν εις διάφορα μέρη·
+        τινές δε αυτών, παραλαβόντες καί τινας Πατρείς, επροχώρησαν
+        εις το Τάσι όπου συνήθως συνηθροίζοντο οι Τούρκοι· εκεί
+        συνεκρούσθησαν κατά πρώτην φοράν, και εσκοτώθη ο Κεφαλλήν
+        Βασίλης Ορκουλάτος. Εκείθεν απεσύρθησαν οι Επταννήσιοι προς
+        την ενορίαν του αγίου Γεωργίου κατοικουμένην όλην υπό
+        Χριστιανών κατά τα δυτικά άκρα της πόλεως, όπου ήσαν τα
+        προξενεία. Το δ' εσπέρας της αυτής ημέρας ο πρόξενος της
+        Ρωσσίας Βλασσόπουλος, και ο πρόξενος της Σουηδίας Στράνης,
+        κατοικούντες όχι μακράν της ακροπόλεως και φοβούμενοι την
+        οργήν των Τούρκων υποπτευόντων αυτούς, και δικαίως, ως
+        συνωμότας, εγκατέλιπαν τας οικίας των και διεσώθησαν εις τα
+        πλοία· απέπλευσαν δε μετ' ολίγας ημέρας, και συναπέπλευσε και
+        ο προξενος της Πρωσσίας Κοντογούρης, φίλος και αυτός του
+        αγώνος. Την αυτήν ημέραν ήλθεν εις το μέσον ένοπλος ο εντόπιος
+        Παναγιώτης Καρατσάς, απλούς τεχνίτης έως τότε, και πολλήν εξ
+        αυτής της αρχής του κινήματος υπόληψιν αποκτήσας διά την
+        ανδρίαν και τον πατριωτισμόν του. Ούτος θέλων να δώση καιρόν
+        να παραμερίσωσιν οι Πατρείς τα φίλτατα και τα πράγματά των διά
+        νυκτός, συννοηθείς και μετά του Ν. Γερακάρη ενός των αρχηγών
+        των Επταννησίων, διέσπειρεν ανθρώπους εις διάφορα μέρη της
+        πόλεως φωνάζοντας δι' όλης της νυκτός, «γρηγορείτε», επί σκοπώ
+        να υποθέτωσιν οι Τούρκοι, ότι Έλληνες ήσαν πολλοί και
+        προσεκτικοί, και να μη τολμήσωσι νυκτικήν επέξοδον.
+        Τοιουτοτρόπως κατωρθώθη ο φιλάνθρωπος ούτος σκοπός. Την δε
+        επαύριον (22) οι Τούρκοι ευρέθησαν όλοι συνηγμένοι εν τη
+        ακροπόλει, όπου διέμειναν κανονοβολούντες την πόλιν. Εν
+        τοσούτω οι πέριξ σημαντικοί Αχαιοί, μαθόντες τα εν Πάτραις
+        συμβάντα, έσπευσαν να εισέλθωσι συμπαραλαβόντες όσους
+        εδυνήθησαν εκ του προχείρου οπλοφόρους· και πρώτος μεν εισήλθε
+        περί την μεσημβρίαν ο Παπαδιαμαντόπουλος, μετ' αυτόν δε ο
+        Λόντος υπό ερυθράν σημαίαν, ην κατεσκεύασεν ως έτυχε και ως
+        ήθελε την ώραν εκείνην, έχουσαν εν τω μέσω μέλανα σταυρόν εφ'
+        ενός μόνου προσώπου. Εξ αιτίας δε του χρώματος της σημαίας οι
+        εν τω φρουρίω Τούρκοι εξέλαβαν τους εισερχομένους ως Λαλιώτας
+        Τούρκους, διότι ο επί του ενός προσώπου της σημαίας σταυρός
+        δεν εφαίνετο εκ της ακροπόλεως· τους εχαιρέτησαν δε και ως
+        συναδέλφους των κανονοβολούντες. Εισήλθαν την αυτήν ημέραν και
+        ο Π. Πατρών, ο Κερνίτσης, ο Ζαήμης, και ο Ρούφος, επισύροντες
+        πλήθη οπλοφόρων και ροπαλοφόρων· επί δε της εισόδου οι Πατρείς
+        και οι παρεπιδημούντες Έλληνες εκραύγαζαν ενθουσιώντες, Ζ ή
+        τω-η-ελευθερία· ζ ή τ ω σ α ν-οι-α ρ χ η γ ο ί· κ α ι-εις-τ η ν-
+        Π ό λ ι ν-ν α-δ ώ σ η-ο-Θ ε ό ς. Είσελθόντες δε οι αρχηγοί
+        κατέλαβαν το προς τον άγιον Γεώργιον μέρος της πόλεως, όπου
+        ήσαν οι Επταννήσιοι. Ο δε Π. Πατρών διέταξε και έστησαν επί
+        της πλατείας του αγίου Γεωργίου σταυρόν, ον έτρεχαν και
+        ησπάζοντο οι παρευρεθέντες, ορκιζόμενοι τον υπέρ πίστεως και
+        πατρίδος όρκον. Εμοίρασαν δε οι αρχηγοί και εθνόσημα εξ
+        ερυθρού υφάσματος φέροντα σταυρόν κυανόχρουν, διέταξαν και
+        τους ιστοποιούς να τυπώσωσι σημαίας προς χρήσιν των παρόντων
+        οπλοφόρων, και αποστολήν εις άλλα μέρη, εξέδωκαν παντού
+        επαναστατικάς προκηρύξεις, έγραψαν τοις εντός και εκτός της
+        Πελοποννήσου να δράξωσι τα όπλα, και έστειλαν προς τους εν
+        Πάτραις εδρεύοντας προξένους την ακόλουθον εγκύκλιον.
+
+        «Ημείς, το Ελληνικόν έθνος των Χριστιανών, βλέποντες ότι μας
+        καταφρονεί το οθωμανικόν γένος, και σκοπεύει όλεθρον εναντίον
+        μας πότε μ' ένα πότε μ' άλλον τρόπον, απεφασίσαμεν σταθερώς ή
+        ν' αποθάνωμεν όλοι ή να ελευθερωθώμεν, και τούτου ένεκα
+        βαστούμεν τα όπλα εις χείρας ζητούντες τα δικαιώματά μας.
+        Όντες λοιπόν βέβαιοι ότι όλα τα χριστιανικά βασίλεια γνωρίζουν
+        τα δίκαια μας, και όχι μόνον δεν θέλουν μας εναντιωθή, αλλά
+        και θέλουν μας συνδράμει, και ότι έχουν εις μνήμην ότι οι
+        ένδοξοι πρόγονοί μας εφάνησάν ποτε ωφέλιμοι εις την
+        ανθρωπότητα, διά τούτο ειδοποιούμεν την εκλαμπρότητά σας, και
+        σας παρακαλούμεν να προσπαθήσετε να ήμεθα υπό την εύνοιαν και
+        προστασίαν του μεγάλου κράτους τούτου».
+
+        Αν και οι εν Πάτραις Τούρκοι και προέβλεπαν και προέλεγαν τας
+        ταραχάς, ημέλησαν διόλου το φρούριόν των· εξ αιτίας της
+        συνήθους απρονοησίας των, και μηδέ τας δεξαμενάς του καν
+        εφρόντισαν να καθαρίσωσι και γεμίσωσιν ώστε μετά δύο ημέρας
+        αφ' ού εκλείσθησαν, εδίψασαν, διότι οι Έλληνες έκοψαν το
+        υδραγωγείον, εκυρίευσαν και τας παρά το φρούριον τουρκικάς
+        οικίας, και δεν τους άφιναν μήτε να προκύπτωσι μήτε τα κανόνια
+        να γεμίζωσιν ειμή υπό το σκότος της νυκτός. Διεκρίνετο ως
+        τολμηρότερος των άλλων ο Καρατσάς· τα μέγιστα δε διέπρεψε και
+        ο Σταμάτης Κουμανιώτης, θύμα πεσών της τόλμης του την ημέραν
+        της εις την πόλιν εισόδου. Τολμηροί οι Έλληνες τας πρώτας
+        ημέρας και ενθουσιώντες έστησαν κατά του Φρουρίου έξ κανόνια
+        μετακομισθέντα εκ των εν τω λιμένι Ιονίων πλοίων, και ήρχισαν
+        να υπονομεύωσι μετά πολλής προθυμίας και επιτυχίας εις
+        ανατροπήν του· αλλά μαθόντες οι έμφρουροι εν καιρώ προς ποίον
+        μέρος δευθύνετο η υπόνομος, την εματαίωσαν δι' ανθυπονόμου
+        ολίγον απέχουσαν των βάθρων του φρουρίου (β). Πριν δε ματαιωθή
+        το επιχείρημα τούτο, οι αρχηγοί έλαβαν γράμματα του Πανουργιά,
+        ενός των οπλαρχηγών της στερεάς Ελλάδος, λέγοντα, ότι εφόνευσε
+        καθ' οδόν ταχυδρόμον του εκ Σερρών Ισούφη ηγεμόνος της Ευβοίας
+        επανερχομένου εξ Ιωαννίνων εις την ηγεμονείαν του, και
+        ανέγνωσε τα προς τας τουρκικάς Αρχάς της νήσου εκείνης
+        γράμματά του διαλαμβάνοντα, ότι φθάσας εις Βραχώρι έμαθε τα εν
+        Πάτραις συμβάντα, και ότι διέκοπτε την οδοιπορίαν του και
+        μετέβαινεν εκεί εις υπεράσπισιν των ομοπίστων του.
+        Κατεταράχθησαν επί τη ειδήσει ταύτη οι προύχοντες Αχαιοί, την
+        εφύλαξαν μυστικήν, ίνα μη φοβίσωσι τους οπαδούς των, και
+        έσπευσαν να ειδοποιήσωσι τον εν τη επαρχία του Ζυγού
+        περιφερόμενον ως κλέπτην Μακρήν και να τον παρακινήσωσιν εν
+        ο ν ό μ α τ ι-τ η ς-Α ρ χ ή ς, να κτυπήση τον Ισούφην
+        διαβαίνοντα τα προς την Ναύπακτον στενά. Ο Μακρής απεκρίθη ότι
+        δεν εδύνατο να πράξη τι άνευ της γνώμης των προεστώτων του
+        Μεσολογγίου και, των οπλαρχηγών της Αιτωλοακαρνανίας· αλλ' ο
+        Ισούφης κατήλθε μετά τριακοσίων οπλοφόρων εις Μεσσολόγγι, και
+        κατέπλευσεν εις Αντίρριον, όθεν έστειλεν εις Πάτρας τον
+        κεχαγιάν του υπ' άλλο όνομα πενιχρά φορούντα ίνα μη κακοπάθη
+        γνωρισθείς. Έφερε δε ούτος πρός τινας των προξένων γράμματα
+        του πασά αιτούντος την σύμπραξίν των εις κατάπαυσιν των
+        ταραχών, και είχεν εντολήν να καθησυχάση τους Χριστιανούς, επί
+        υποσχέσει, ότι θα υπεστήριζεν ο πασάς εντόνως τα δίκαια
+        παράπονά των κατά των εντοπίων Τούρκων.
+
+        Ο πρέσβυς ούτος ανέβη αβλαβής υπό συνοδίαν Ελλήνων εις το επί
+        της εν τη πόλει ανόδου πρωσσικόν προξενείον, όπου ανεγνώσθησαν
+        τα γράμματά του· αλλ' απεπέμφθη άπρακτος και ανενόχλητος,
+        αποκριθέντων των Ελλήνων, ότι εχλεύαζαν τας υποσχέσεις,
+        κατεφρόνουν και τας απειλάς του πασά του. Ο πασάς ακούσας την
+        απόκρισιν των Πατρέων διεβιβάσθη εις Ρίον όπου διέμεινε δύο
+        ημέρας αγνοών την κατάστασιν των πραγμάτων. Μαθών δε τα πάντα
+        και ότι το φρούριον έπιπτε διά λειψυδρίαν, αν δεν επρόφθανε να
+        λύση την πολιορκίαν, εκίνησε, την κυριακήν των Βαΐων πρωί (3
+        απριλίου), και εισήλθεν ανεμπόδιστος, διότι οι επί της μεταξύ
+        οδού τοποθετηθέντες υπό τον Ροδόπουλον Βοστιτσάνοι εις
+        εμπόδιον της μεταβάσεως έφυγαν αμαχητί, οι δε λοιποί οι προς
+        το Βλατερόν, το κάτω μέρος της πόλεως, εγκατέλειψαν τας θέσεις
+        των και εισήλθαν επί λεηλασία εις την πόλιν, όπου οι εντόπιοι
+        Τούρκοι, καθ' ην ημέραν κατέφευγαν εν βία εις το φρούριον,
+        αφήκαν τα δυσκόμιστα πράγματά των. Εισελθών δ' ο πασάς ηύρε
+        τους Τούρκους εν άκρα αμηχανία, τους εθάρρυνε, και επειδή η
+        λύσις της πολιορκίας ήτον η μόνη σωτηρία των, τους παρέλαβεν
+        όλους, και εξελθών ήρχισε να καίη πρώτον τα προς το φρούριον
+        άκρα της πόλεως, και πολεμών να προχωρή και να καίη και τα
+        ενδότερα. Οι δε οπλοφόροι χωρικοί, όλοι απειροπόλεμοι,
+        αφιλότιμοι και κωφεύοντες εις τας πατριωτικάς φωνάς των
+        αρχηγών, έφυγαν αισχρώς απέμπροσθεν του εχθρού, αφήσαντες και
+        την πόλιν και τα κανόνια και αυτά τα πολεμεφόδια εις χείρας
+        του. Μόνον οι αδελφοί Κουμανιώται και οι παρευρεθέντες
+        Ξηρομερίται Χασαπαίοι εκλείσθησαν μετ' ολίγων εντός τινων
+        οικιών προς την Αλεξιώτισσαν και την Αγίαν Παρασκευήν, και αφ'
+        ού επολέμησαν γενναίως και ευτυχώς φονεύσαντές τινας εχθρούς,
+        έφυγαν αβλαβείς. Οι δε αρχηγοί, βλέποντες την λειποταξίαν των
+        οικείων και την πρόοδον των εχθρών, εγκατέλειψαν και αυτοί ην
+        κατείχαν θέσιν κατά τον άγιον Γεώργιον, και κατέλαβαν άλλην
+        κατά την Οδηγήτριαν, ματαίως προσπαθούντες να συγκεντρώσωσί
+        τινας· αλλά μετ' ολίγον έφυγαν και εκείθεν έμφοβοι και
+        περίλυποι διά την ατυχή έναρξιν των αγώνων των, και έτι μάλλον
+        διά την δειλίαν και πολεμικήν απειρίαν των χωρικών, διά την
+        φιλάρπαγα και αφιλότιμον διάθεσίν των, και διά την προς τους
+        αρχηγούς απείθειάν των. Το εσπέρας δε της αυτής ημέρας εφάνη
+        έμπροσθεν του λιμένος των Πατρών πλοίον τουρκικών, εχαιρέτησε
+        το φρούριον, αντεχαιρετήθη, και ηύξησεν εμφανισθέν τον πανικόν
+        φόβον. Τοιουτοτρόπως η εμπορικωτέρα και πλουσιωτέρα πόλις της
+        Πελοποννήσου, η μία των δύο επαναστατικών εστιών, καθ' ην
+        πρώτον υψώθη το σύμβολον της ελευθερίας, κατεστράφη εκ πρώτης
+        αφετηρίας παραδοθείσα εις πυρ και εις λεηλασίαν· και οι μεν
+        δυστυχείς κάτοικοι, άλλοι ηχμαλωτίσθησαν, άλλοι εσφάγησαν, και
+        άλλοι διεσώθησαν φεύγοντες γυμνοί και άποροι εις Επτάννησον.
+        Οι δε ολίγοι Τούρκοι, νικηταί τόσου πλήθους, διεσκορπίσθησαν
+        εις τα χωρία, συλλαμβάνοντες και φονεύοντες τους φεύγοντας,
+        και φρίκην διασπείροντες (γ).
+
+        Επί των δεινών δε τούτων περιστάσεων τινές των προξένων, και
+        κατ' εξοχήν ο της Γαλλίας, Πουκεβίλλος, εφάνησαν άξιοι παντός
+        επαίνου, και ετίμησαν τας σημαίας των ανοίξαντες τας οικίας
+        των εις καταφυγήν και σωτηρίαν πλήθους ανδρών και γυναικών
+        καταδιωκομένων και κινδυνευόντων, και εις διάσωσιν της
+        περιουσίας των. Αλλ' εν ώ ούτοι εφέροντο τόσον γενναίως και
+        φιλανθρώπως προς τους πάσχοντας, τινές, απορίμματα της Ιταλίας
+        και της Επταννήσου, οπλισθέντες δήθεν υπέρ ελευθερίας,
+        κατήντησαν εις τόσην κακοήθειαν, ώστε εφέροντο προς τους
+        αθλίους Πατρείς ως Τούρκοι. Άλλοι δε αν και υπό γαλλικήν
+        προστασίαν, ησέβησαν και εις αυτήν την προστάτριαν σημαίαν,
+        ηγνωμόνησαν και εις αυτόν τον ευεργέτην των Πουσεβίλλον,
+        ήρπασαν παρρησία την διασωθείσαν εκ των χειρών των Τούρκων και
+        διατηρουμένην εν των προξενείω περιουσίαν των Πατρίων, και
+        ηνάγκασαν και αυτόν τον Πουκεβίλλον να εγκαταλείψη το
+        προξενείον και καταφύγη είς τι αγγλικόν πλοίον ευρεθέν εν τω
+        λιμένι των Πατρών, αίροντες μιαιφόνον χείρα και κατ' αυτού.
+
+        Αν και απέτυχε το εν Πάτραις πρώτον τούτο επαναστατικόν
+        κίνημα, η επανάστασις διεδόθη από άκρου εις άκρον της
+        Πελοποννήσου. Πρώτη η Μάνη, μαθούσα τα συμβάντα ταύτα, εχύθη
+Μάρτιος την 23 μαρτίου εις Καλαμάταν υπό την αρχηγίαν του
+        ηγεμόνος της Πετρόμπεη, ανδρός αξιοσέβαστου διά τας κοινωνικάς
+        αρετάς του, και την επ' αγαθώ της Ελλάδος χρήσιν της ηγεμονίας
+        του. Εξεπλάγησαν οι εν Καλαμάτα Τούρκοι ιδόντες εν τη πόλει
+        τόσα πλήθη ενόπλων, και μαθόντες τον σκοπόν της εκστρατείας,
+        παρέδωκαν τα όπλα και τα πράγματά των, παρεδόθησαν και αυτοί
+        επί ασφαλεία ζωής και τιμής και δεν εκακόπαθαν. Τούτου δε
+        γενομένου, εψάλη πάνδημος δοξολογία επί τον παραρρέοντα
+        ποταμόν, και έγεινε δέησις προς τον Κύριον των Δυνάμεων υπέρ
+        ενισχύσεως των υπέρ πίστεως και πατρίδος αγωνιζομένων.
+        Διεσπάρησαν δ' εκείθεν διάφοροι οπλαρχηγοί εις διάφορα μέρη. Ο
+        δε Πετρόμπεης, θεωρούμενος ως ο γενικός αρχηγός, εκάθησεν εν
+        τη πόλει εκείνη, όπου εσυστήθη τοπική διοίκησις (Γερουσία),
+        ήτις συνεδρίασε κατά πρώτην φοράν την 28, καθ' ην εξέδωκε
+        κήρυγμα προς την Ευρώπην, εν ώ εξέθετε τα αίτια της
+        επαναστάσεως και τας επί την συνδρομήν της Ευρώπης ελπίδας της
+        αναδεχθείσης τον υπέρ ελευθερίας αγώνα της Ελλάδος (δ).
+
+        Αφ' ού η φωνή της ελευθερίας ήχησε καθ' όλην την Πελοπόννησον,
+        οι ενδιατρίβοντες Τούρκοι, πτοηθέντες και υποπτεύοντες ξένην
+        χείρα υποκινούσαν τους Έλληνας, εγκατέλειψαν τας ατειχίστους
+        πόλεις, και υπό μηδενός καταδιωκόμενοι έτρεχαν εις τα διάφορα
+        φρούρια συν γυναιξί και τέκνοις προς ασφάλειαν.
+
+        Οι κατοικούντες τα Μπαρδουνοχώρια της Λακεδαιμονίας Τούρκοι
+        είχαν μεγάλην και δικαίαν φήμην ανδρίας, ετάρατταν συχνά την
+        Πελοπόννησον, και εφόβιζαν και αυτάς τας τουρκικάς Αρχάς,
+        άλλοτε ως αντιπολιτευόμενοι, άλλοτε ως αντάρται, ενίοτε δε και
+        ως λησταί. Αλλά κατά ταύτην την περίστασιν φόβος πανικός
+        κατέλαβεν αυτούς όλους. Είχαν πολλούς και δυνατούς πύργους και
+        τροφάς αφθόνους· αλλ' εις ουδέν τα ελογίσθησαν εξ αιτίας του
+        ακολούθου περιστατικού.
+
+        Παρευρέθησαν κατ' εκείνας τας ημέρας πλοία τινα ελληνικά
+        εμπορίου χάριν εν Μαραθωνησίω. Ο Κυριακούλης Μαυρομιχάλης,
+        όστις είχε σχέσεις προς τους Μπαρδουνιώτας και δεν έπαυε
+        γράφων αυτοίς, αρξαμένης της επαναστάσεως, ότι ήρχετο η
+        Φ ρ α γ κ ι ά να κυριεύση την Ελλάδα, και ότι Φ ρ ά γ κ ο ι
+        εκίνησαν την επανάστασιν, διέτριβεν εκείνας τας ημέρας εν
+        Μαραθωνησίω, και κραιπάλων διέταξε τα πλοία να κανονοβολήσωσιν.
+        Ακούσαντες οι Μπαρδουνιώται τον βρόντον, και έμφοβοι δι' όσα
+        εμάνθαναν περί επεμβάσεως της Φ ρ α γ κ ι ά ς, ηρώτησαν τους
+        διαβαίνοντας τι εσήμαιναν οι τόσοι κανονοβολισμοί. Αγωγιάται
+        τινες, ερχόμενοι εκ Μαραθωνησίου, τοις είπαν, ότι ο Φραγκιάς
+        εκανονοβόλει· Φραγκιάς δ' ελέγετο ο διοικητής ενός των εν τω
+        λιμένι του Μαραθωνησίου πλοίων, Μυκώνιος. Οι Τούρκοι, ή κακώς
+        ακούσαντες, ή παρεξηγήσαντες την απόκρισιν των αγωγιατών, και
+        προδιατεθειμένοι εις φόβον, και υποπτεύοντες ερχομόν Φράγκων,
+        επίστευσαν ακούσαντες το όνομα του πλοιάρχου, ότι ήλθε τω όντι
+        Φραγκιά εις υποστήριξιν του ελληνικού αγώνος, και όλοι, μικροί
+        μεγάλοι, γυναίκες άνδρες, νέοι γέροντες, φωνάζοντες
+        «Φ ρ α γ κ ι ά-μ α ς-ε π λ ά κ ω σ ε», εγκατέλειψαν οικίας και
+        περιουσίαν και έτρεχαν εις Τριπολιτσάν μη τους προφθάσωσιν οι
+        Φράγκοι καθ' οδόν. Οδοιπορούντες δε όπως έτυχεν, εκλείσθησαν εν
+        Τριπολιτσά την 27. Προ της εκεί δε καταφυγής των επρόλαβαν και
+        κατέφυγαν εις την αυτήν πόλιν και οι Λεονταρίται Τούρκοι. Οι
+        δε Καρυτινοί φοβηθέντες μη συλληφθώσι καθ' οδόν απερχόμενοι
+        εις Τριπολιτσάν, δεν μετετόπησαν.
+
+        Οι δε Κορίνθιοι Τούρκοι, ιδόντες ότι εκινήθησαν οι επί του
+        ισθμού Δερβενοχωρίται, οι εις την οπλοφορίαν εξ αιτίας της
+        τοποθεσίας και της υπηρεσίας των ησκημένοι, συμπαρέλαβαν την
+        μητέρα του Κιαμήλμπεη απόντος εις Τριπολιτσάν και λοιπούς
+        οικείους του, και ανέβησαν όλοι έντρομοι εις την Ακροκόρινθον
+        (ε), όπου ελθόντες την επαύριον οι Δερβενοχωρίται και άλλοι
+        υπέρ τους δισχιλίους τους επολιόρκησαν ηγουμένου του Αναγνώστη
+        Πετμεζά. Έξ μόνον εκλείσθησαν έν τινι πύργω επί της αναβάσεώς
+        των και παρεδόθησαν.
+
+        Οι δε Αργείοι Τούρκοι, ταλαντευόμενοι μέχρι τινός,
+        εκυριεύθησαν και αυτοί υπό πανικού φόβου, πεσούσης κατά
+        περίστασιν εν τη πόλει μιας και μόνης πιστολίας, και μετέφερον
+        τας οικογενείας των εις Ναύπλιον αυτοί δε διημέρευαν ένοπλοι
+        εν Άργει, και διανυκτέρευαν εν Ναυπλίω. Εις πλειοτέραν δε
+        ασφάλειαν, έβαλαν κατά νουν να μεταφέρωσιν ευσχήμως εις
+        Ναύπλιον τας οικογενείας των προκρίτων Χριστιανών, και ήλθαν
+        μια των ημερών 150 ιππείς ένοπλοι εις Άργος εκ Ναυπλίου επί
+        σκοπώ να τους βιάσωσιν, αν δεν τους έπειθαν. Οι πρόκριτοι
+        ευχαρίστησαν υπούλως τους Τούρκους διά την περί αυτών
+        φροντίδα, και υπεσχέθησαν προθύμως να ετοιμασθώσιν αυθημερόν
+        και μεταφέρωσι τα φίλτατά των την επαύριον εις Ναύπλιον. Οι
+        Τούρκοι πιστεύσαντες τους λόγους των, επέστρεψαν εις Ναύπλιον,
+        σκοπεύοντες να επανέλθωσι την επαύριον εις Άργος και να τους
+        συνοδεύσωσιν· αλλ' οι πρόκριτοι εδραπέτευσαν την νύκτα συν
+        γυναιξί και τέκνοις, και διασπαρέντες εις την επαρχίαν
+        ενώπλιζαν τους επαρχιώτας. Θέλοντες δε να διακόψωσι πάσαν
+        συγκοινωνίαν Άργους και Ναυπλίου έστειλαν την 2 απριλίου διά
+        νυκτός ικανούς ενόπλους εις το μεταξύ των δύο τούτων πόλεων
+        χωρίον, την Δελαμανάραν, όπου φθάσαντες εκ Ναυπλίου οι Τούρκοι
+        την επαύριον, είδαν αίφνης πολλών τουφεκιών στόματα προς
+        αυτούς εστραμμένα, και ήκουσαν και φωνήν λέγουσαν, 'π ί σ ω-
+        α γ ά δ ε ς, 'π ί σ ω· Χ ρ ι σ τ ι α ν ο ί-κ α ι-Τ ο ύ ρ κ ο ι
+        -δ ε ν-σ υ ζ ο ύ ν-π λ έ ο ν. Οι Τούρκοι εστράφησαν οπίσω και
+        δεν εδοκίμασαν έκτοτε να μεταβώσιν εις Άργος. Επανήλθαν τότε
+        και οι πρόκριτοι εις την πόλιν, ύψωσαν λευκήν σημαίαν, ως
+        σημαίαν ελευθερίας, και ήρχισαν να φροντίζωσι περί πολιορκίας
+        του Ναυπλίου.
+
+        Οι δε Γαστουναίοι Τούρκοι ανεχώρησαν πανοικί την 27
+        ειδοποιηθέντες δε καθ' οδόν ότι δεν ήσαν δεκτοί εις του Λάλα,
+        διότι οι εκεί Τούρκοι υπώπτευαν μη, αποκλεισθέντες τόσω
+        πολλοί, αποθάνωσι της πείνας, εστράφησαν προς το Χλουμούτσι,
+        παλαιόν φρούριον παρά την Γλαρέντσαν, άφρουρον και διόλου
+        ακατοίκητον. Φθάσαντες δε εις τα χωρία Σαβάτια και Ρουβιάτα
+        μίαν ώραν μακράν της Γαστούνης εκτυπήθησαν υπό των Ελλήνων,
+        αλλ' υπερίσχυσαν και έφθασαν αβλαβείς εις το φρούριον, όπου
+        τους απέκλεισαν οι Έλληνες υπό την αρχηγίαν του Σισίνη και του
+        Χαραλάμπη Βιλαέτη. Αλλ' οι Λαλιώται Τούρκοι προβλέποντες, ότι
+        οι κλεισθέντες εν Χλουμουτσίω θα παρεδίδοντο μετ' ολίγον δι'
+        έλλειψιν των αναγκαίων, εξεστράτευσαν εις βοήθειάν των, ως
+        400, υπό τον Κουτσοραίπαγαν και έλυσαν διά μιας την
+        πολιορκίαν, καταδιώξαντες κακήν κακώς τους Έλληνας μέχρι
+        θαλάσσης, όπου τινές επνίγησαν. Λυθείσης τοιουτοτρόπως της
+        πολιορκίας του Χλουμουτσίου, οι εν αυτώ Τούρκοι μετέβησαν όλοι
+        εις Πάτρας, όπου ευρόντες καλήν υποδοχήν διέμεναν μέχρι
+        τέλους.
+
+        Οι δε Αρκάδιοι Τούρκοι (στ), ακούσαντες ότι Έλληνες ένοπλοι υπό
+        σταυροφόρους λεύκας σημαίας συνήχθησαν εις Κεφαλάρι του
+        Σουλιμά, ότι διήρπασαν τας αποθήκας, ότι εκακοποίησαν τους
+        επιστάτας των χωρίων, και ότι εμελέτων να πέσωσι την νύκτα της
+        25 (ζ) εις την πόλιν, ανεβίβασαν αυθεσπερί τας οικογενείας των
+        εις το παλαιοφρούριόν των· πρωίας δε γενομένης μετέφεραν αυτάς
+        εις Μοθώνην και Νεόκαστρον μήτε ενοχλούμενοι επί της
+        μεταβάσεως, μήτε ενοχλούντες τους Χριστιανούς, ους και
+        επαρηγόρουν υποκρινομένους, ότι ελυπούντο εγκαταλειπόμενοι.
+        Ωπλίσθησαν τω όντι οι του τμήματος του Σουλιμά Χριστιανοί,
+        αλλ' εις άμυναν· διότι, εξ όσων έλεγαν παρρησία οι Αρκάδιοι
+        Τούρκοι, εφοβήθησαν, ότι εμελέτων ούτοι να εξέλθωσιν εις τα
+        χωρία, να σφάξωσι και να καταστρέψωσιν. Εφοβήθησαν δε οι του
+        τμήματος του Σουλιμά μάλλον ή οι των άλλων της επαρχίας
+        τμημάτων, διότι επ' αυτούς κυρίως, ως πολεμικωτέρους, ελέγετο
+        ότι θα έπιπτεν η αιμοχαρής οργή των Τούρκων.
+
+        Την δε 26 εκίνησαν προς την Τριπολιτσάν οι Φαναρίται Τούρκοι,
+        συν γυναιξί και τέκνοις, μεθ' ων και οι του Ζούρτσα της
+        επαρχίας της Αρκαδίας ως γειτνιάζοντες· ήσαν δε όλοι 2600
+        ψυχαί.
+
+        Ο δε Κολοκοτρώνης, ο καθήμενος και καιροφυλακτών εν τη Μάνη,
+        εθεωρείτο δικαίως ως έν των στοιχείων της πελοποννησιακής
+        επαναστάσεως διά την πολεμικήν εμπειρίαν και φήμην του. Ούτος
+        συνώδευσε τους Μανιάτας κατελθόντας εις Καλαμάταν· εκείθεν,
+        λαβών υπό την οδηγίαν του 300 εξ αυτών, εστράτευσε την 24 προς
+        την Σκάλαν, 4 ώρας απέχουσαν της Καλαμάτας. Ο ενθουσιασμός των
+        Χριστιανών επί της πορείας αυτού ήτο μέγας. Άνδρες και
+        γυναίκες τον υπεδέχοντο διαβαίνοντα ευφημούντες· οι δε ιερείς
+        τον προϋπήντων φέροντες εικόνας και θυμιάματα και ψάλλοντες το
+        «Δ ό ξ α-ε ν-υ ψ ί σ τ ο ι ς-Θ ε ώ». Ο Κολοκοτρώνης φθάσας το
+        εσπέρας εις Σκάλαν έμαθεν, ότι οι Καρυτινοί Τούρκοι και ο
+        διοικητής των Εμβλακίκων Μουσταφάς Ριζιώτης εκλείσθησαν εν τω
+        παλαιοφρουρίω της κώμης εκείνης εκτός ολίγων απομεινάντων εν
+        τη κώμη. Προχωρήσας εκείθεν, διεγείρων παντού τον λαόν,
+        βαρρύνων αυτόν κατά των Τούρκων, και στρατολογών εκ των
+        συμπατριωτών του Καρυτινών, έφθασε την επαύριον εις Τετέμπεη,
+        χωρίον μεταξύ Λεονταρίου και Καρυταίνης, όπου τω εδόθη γράμμα
+        ευρεθέν παρά τινι πεζώ στελλομένω παρά των Φαναριτών Τούρκων
+        προς τους Καρυτινούς και συλληφθέντι. Το γράμμα τούτο έλεγεν,
+        ότι οι Φαναρίται θα διέβαιναν την επαύριον διά της Καρυταίνης,
+        και ότι ήλπιζαν να εύρωσιν έτοιμους και τους εκεί Τούρκους
+        προς ασφαλή συμπορείαν εις Τριπολιτσάν, διότι ο Κολοκοτρώνης
+        εστράτευσε μετά πολλών χιλιάδων Μανιατών επί σκοπώ να τους
+        κτυπήση, καθ' οδόν. Επί τη ειδήσει ταύτη ο Κολοκοτρώνης
+        κατέλαβε την επιούσαν την δίοδον· αλλά, μη φανέντων των
+        εχθρών, επορεύθη προς την Καρύταιναν, εξ ης οι εναπομείναντες
+        ολίγοι Τούρκοι, ιδόντες αυτόν ερχόμενον, έφυγαν ησύχως και
+        εκλείσθησαν και αυτοί εν τω παλαιοφρουρίω των.
+
+        Την δε επαύριον ο Κολοκοτρώνης, αφήσας ολίγους συντρόφους του
+        εν τη κώμην, μετέβη τα χαράγματα εις το προς τον άγιον
+        Αθανάσιον στενόν, παραφυλάττων τους αναμενομένους εχθρούς. Οι
+        εχθροί εφάνησαν μετ' ολίγον ερχόμενοι και αποτελούντες μακράν
+        γραμμήν εξ αιτίας του πλήθους των φορτωμάτων και της
+        στενοτοπίας. Ιδόντες δε μακρόθεν ότι οι Έλληνες προκατέλαβαν
+        την δίοδον, ήλθαν έμπροσθεν όλοι οι ένοπλοι, και πλησιάσαντες
+        εμάχοντο έξ ώρας. Αύτη ήτον η πρώτη εν τάξει μάχη της
+        πελοποννησιακής επαναστάσεως μεταξύ Ελλήνων και Τούρκων, και
+        συνεκροτήθη κατά τύχην υπό τον πολέμαρχον της Πελοποννήσου,
+        Κολοκοτρώνην. Οι Τούρκοι επολέμησαν γενναίως εις σωτηρίαν των
+        γυναικών και τέκνων, και εις διαφύλαξιν της περιουσίας των. Οι
+        Μανιάται διέπρεψαν επίσης πολεμούντες ολίγοι προς πολλούς·
+        μέχρι δε της μεσημβρίας εσκοτώθησαν 15 Τούρκοι και 6 Μανιάται·
+        επληγώθησαν και εκ των αρχηγών αυτών ο Βοϊδής, και ο Δουράκης
+        Οι Μανιάται καταναλώσαντες περί την μεσημβρίαν τα φυσέκιά των,
+        αφήκαν ην έως τότε κατείχαν θέσιν και απεσύρθησαν είς τι
+        παρακείμενον πετρώδες ύψωμα παρά την γέφυραν του ποταμού·
+        τινές δε αυτών ανεχώρησαν συνοδεύοντες τους πληγωθέντας εις τα
+        ίδια. Οι Τούρκοι διέβησαν την εγκαταλειφθείσαν θέσιν, και
+        συναχθέντες όλοι εις το Κ ο μ μ έ ν ο ν-Τ σ α μ ί, επροχώρουν
+        εις την γέφυραν· αλλ' οι επί του υψώματος ολίγοι Έλληνες,
+        προμηθευθέντες πολεμοφοδίων, δεν τους αφήκαν να περάσωσι
+        τουφεκίζοντές τους. Τότε οι Τούρκοι ωπισθοδρόμησαν, επανήλθον
+        εις το Κ ο μ μ έ ν ο ν-Τ σ α μ ί, επί σκοπώ να περάσωσι διά
+        τον προς του Χαλούλαγα καλοκαιρινού πόρου· αλλ' έφθασαν οι
+        αδελφοί Πλαπούται, Γεωργάκης και Δημήτρης, μετά 400 και τους
+        εκτύπησαν· τους εκτύπησαν τότε ενωθέντες μετά των περί τους
+        Πλαπούτας αναφανδόν και οι υπό τον Νικολόν Ζαριφόπουλον και
+        Τσανέτον Χριστόπουλον Φαναρίται, συνακολουθούντες εξ αρχής
+        μακρόθεν τους συμπατριώτας των Τούρκους υπό πρόσχημα φίλων
+        κατ' αίτησιν αυτών δι' ασφάλειάν των επί της πορείας. Επειδή
+        δε μόνη σωτηρίας οδός ήτο η ποταμοπορία, ερρίφθησαν εις τον
+        πόρον εν πρώτοις όλοι οι άοπλοι, αι γυναίκες και τα παιδία,
+        άλλοι έφιπποι και άλλοι πεζοί· ερρίφθησαν και τα πλείστα των
+        φορτηγών ζώων, οι δε οπλοφόροι έμειναν όπισθεν μαχόμενοι και
+        υπερασπίζοντες την περαίωσιν. Εν ώ δε εποταμοπόρουν
+        τουφεκιζόμενοι και φονευόμενοι, κατέβησαν οι εντόπιοι Τούρκοι
+        άνωθεν του παλαιοφρουρίου, απεδίωξαν τους απομείναντας εν τη
+        κώμη ολίγους Έλληνας, και ήλθαν παρά τας όχθας του ποταμού
+        προστατεύοντες τους συναδέλφους των. Υπό τοιαύτας περιστάσεις
+        διεπέρασαν οι δυστυχείς Φαναρίται τον Ρουφιάν. Εκατόν σχεδόν
+        εσκοτώθησαν, πλειότεροι επνίγησαν, μάλιστα γυναίκες, παιδία
+        και γέροντες, και πολλά ζώα εζωγρήθησαν. Επειδή δε δεν τους
+        εχώρει όλους το παλαιοφρούριον, διέμειναν οι πλείστοι έξω
+        συσσωρευτοί.
+
+        Το δε εσπέρας της αυτής ημέρας έφθασεν ο Ηλίας Μαυρομιχάλης
+        μετά διακοσίων· έφθασε την επαύριον και ο Κανέλλος Δηληγιάννης
+        μετ' άλλων τόσων· έφθασαν κατόπιν αυτών και άλλοι και πλήθη
+        χωρικών· ώστε την 29 ήσαν έξωθεν της Καρυταίνης εξακισχίλιοι
+        οπλοφόροι εκ διαφόρων επαρχιών. Και οι μεν Τούρκοι, φοβούμενοι
+        να μείνωσι πλέον εν τη κώμη, κατέφυγαν όλοι περί το
+        παλαιοφρούριον, όπου ούτε τροφή ούτε πόσις σχεδόν ήτον· οι δε
+        Έλληνες κυκλώσαντες αυτούς ανέμεναν ώρα τη ώρα την παράδοσίν
+        των. Τόσον δε τους εστενοχώρησαν και τους απήλπισαν, ώστε τους
+        ηνάγκασαν να έλθωσιν εις συνθηκολογίαν.
+
+        Τοιουτοτρόπως οι κατοικούντες τας ατειχίστους πόλεις και τα
+        χωρία της Πελοποννήσου Τούρκοι, κυριευθέντες υπό πανικού
+        φόβου, εγκατέλειψαν τας εστίας των και συνεσωρεύθησαν εντός
+        των φρουρίων εν διαστήματι τριών εβδομάδων, αφ' ού τρεις
+        τέσσαρες οπλοφόροι Καλαβρυτινοί έστησαν ενέδραν. Μόνοι δε οι
+        Λαλιώται, μέγα φρονούντες επί τη ανδρία των, διέμειναν τρεις
+        μήνας εν τη κωμοπόλει των πλήρεις θάρρους και ελπίδων,
+        λεηλατούντες και καταστρέφοντες τα περίχωρα.
+
+
+
+             1821
+        ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΣΤ'
+
+
+
+        &Τραγικά συμβάντα εν Κωνσταντινουπόλει και αλλαχού της
+        Οθωμανικής αυτοκρατορίας.&
+
+        Η ΠΥΛΗ είχεν από τινος καιρού ατελείς και συγκεχυμένας ιδέας
+        περί της Εταιρίας και απέδιδεν ίσως την φαινομένην ανησυχίαν
+        των ελληνικών πνευμάτων εις τας ραδιουργίας του αποστάτου Αλή·
+        αλλά τα συλληφθέντα γράμματα του Υψηλάντου, ων κομισταί ήσαν ο
+        Ύππατρος και ο Αριστείδης, δεν αφήκαν αμφιβολίαν περί της
+        υπάρξεως και του σκοπού της Εταιρίας και περί της όσον ούπω
+        ενάρξεως του επαναστατικού κινήματος. Αλλά τόση ήτον η απάθειά
+        της, ώστε, αν και τα περί ων ο λόγος γράμματα συνελήφθησαν
+        περί τας αρχάς του Ιανουαρίου του 1821, δεν έδωκε σημεία της
+        συνήθους θηριώδους πολιτικής της ειμή αρχομένου του μαρτίου.
+        Ό,τι δε, ως φαίνεται, την κατετάραξε και την ηρέθισεν
+        υπέρμετρα ήτον η ανακάλυψις του σχεδίου των Φιλικών εις
+        καταστροφήν της Κωνσταντινουπόλεως. Εξ αιτίας της ανακαλύψεως
+        ταύτης εδόθη προσταγή να φύγωσιν εκείθεν όσοι των Ελλήνων δεν
+        ήσαν εγκάτοικοι· έγειναν δε και κατ' οίκους έρευναι εις
+        εύρεσιν κρυπτομένων, ως υπώπτευεν η Αρχή, όπλων και
+        πολεμοφοδίων· παρετηρήθησαν και διάφορα μέρη της πόλεως, όπου
+        εψιθυρίζετο ότι υπεσκάφθησαν υπόνομοι, εν οις άνθρωποι
+        εκρύπτοντο, και όπλα απεταμιεύθησαν εις χρήσιν, δοθέντος του
+        σημείου· τόσος φόβος και τρόμος κατέλαβε την Πύλην και
+        εντεύθεν, φαίνεται, προήλθε κυρίως η άπληστος αιμάτων
+        παραφροσύνη της. Το πρωί της 1 μαρτίου έφθασεν εκ Μολδαυίας
+Μάρτιος έκτακτος ταχυδρόμος προς τον εν Κωνσταντινουπόλει
+        πρέσβυν της Ρωσσίας, όστις εκοινοποίησε τη Πύλη αυθημερόν τα
+        κατά την 22 φεβρουαρίου εν τη ηγεμονεία εκείνη συμβάντα·
+        αυθεσπερί δε τη εδόθη διά των τακτικών ταχυδρόμων η αυτή
+        είδησις και κατ' ευθείαν. Την επαύριον έφυγαν κρυφίως συν
+        γυναιξί και τέκνοις εις Οδησσόν οι επίτροποι του αυθέντου της
+        Μολδαυίας, Νικόλαος Σούτσος αδελφός του και Ιωάννης Σχινάς εξ
+        αδελφής γαμβρός του καί τινες άλλοι. Την 3 ανέγνωσεν ο μέγας
+        διερμηνεύς εν τω οικουμενικώ πατριαρχείω φιρμάνι διελαμβάνον,
+        ότι η υψηλή Πύλη, μαθούσα την κατά την Μολδαυίαν στάσιν τινών
+        απονενοημένων τους ελυπείτο και παρεκίνει την Μεγάλην
+        εκκλησίαν να συμβουλεύση τους υπό την ποιμαντορίαν της πιστούς
+        υπηκόους της κραταιάς βασιλείας να μη αποπλανηθώσι και πέσωσιν
+        εις την δικαίαν και αδυσώπητον αγανάκτησιν και αυτής και των
+        πιστών Οθωμανών. Κατά την βασιλικήν ταύτην διαταγήν εξέδωκεν η
+        Μεγάλη εκκλησία συνοδικά και πατριαρχικά έγγραφα (α)
+        καταρωμένη και αφορίζουσα τον Υψηλάντην και τον Σούτσον
+        ονομαστί, και παραινούσα πατρικώς τους λοιπούς Χριστιανούς
+        όπως οι μεν πιστοί εμμείνωσι και του λοιπού εις την προς τον
+        σουλτάνον πίστιν, οι δε αποπλανηθέντες επανέλθωσιν εις την
+        προτέραν υποταγήν· απέλυσε δε και τους Φιλικούς του προς την
+        Εταιρίαν όρκου ως ασεβούς και ολεθρίου. Τα κεραυνοφόρα δε
+        ταύτα έγγραφα υπεγράφησαν εις πλειοτέραν φρίκην επί της αγίας
+        Τραπέζης και εστάλησαν δι' εξάρχων εις τας επαρχίας· και εν
+        μεν ταις ηγεμονείαις έφεραν αποτέλεσμα, αλλ' όχι και εν τη
+        Ελλάδι· τοιαύτα έγγραφα εκίνησαν άλλοτε τους ευλαβείς λαούς
+        της Ελλάδος κατά των κ λ ε π τ ώ ν· αλλ' οι καιροί δεν ήσαν οι
+        αυτοί, και ο σημερινός αγών ήτον υψηλής φύσεως· διά τούτο ούτε
+        αι εκκλησιαστικαί αύται παραινέσεις ησύχασαν ως άλλοτε τους
+        Έλληνας, ούτε αι απειλαί τους ετάραξαν, ούτε οι αφορισμοί και
+        αι κατάραι τους αφώπλισαν. Τινές δε των εν Κωνσταντινουπόλει
+        βλέποντες την διαγωγήν της Πύλης προείδαν τι τοις έμελε· και
+        ότι η φυγή ήτον η σωτηρία των. Την 5 έφυγεν ο πρώην αυθέντης
+        Αλέξανδρος Χαντσερής πανοικί και κατέφυγεν εις Οδησσόν.
+        Πανοικί έφυγαν την 6 και κατέφυγαν εις τον αυτόν τόπον και ο
+        Γεώργιος υιός του πρώην αυθέντου Καρατσά, ο έμπορος Γεώργιος
+        Χρηστόπουλος και άλλοι. Την 8 ανεγνώσθη μυστικόν φιρμάνι καθ'
+        όλα τα ζαμία της Κωνσταντινουπόλεως, δι' ου παρηγγέλλοντο όλοι
+        οι πιστοί να ήναι διά παντός άγρυπνοι και έτοιμοι προς
+        αντίκρουσιν των εν τοις κόλποις του κράτους εμφωλευόντων
+        εχθρών, και οι μη έχοντες όπλα ν' αγοράσωσι πωλούντες και αυτά
+        τα σκεπάσματά των, διότι ο κίνδυνος ήτο περί των όλων (β). Την
+        9 διετάχθη ο οικουμενικός πατριάρχης διά φιρμανίου να στείλη
+        εις την Πύλην τινάς των εγκρίτων αρχιερέων, χωρίς να
+        αιτιολογηθή η διαταγή αύτη· εστάλησαν δε ο Εφέσου Διονύσιος, ο
+        Δέρκων Γρηγόριος, ο Νικομηδείας Αθανάσιος, ο Θεσσαλονίκης
+        Ιωσήφ, ο Τυρνόβου Ιωαννίκιος, ο Αδριανουπόλεως Δωρόθεος ο και
+        Πρώιος, και ο Αγχιάλου Ευγένιος. Παρασταθέντες οι αρχιερείς
+        ούτοι ενώπιον του ρεήζ-εφέντη απεστάλησαν εις οθωμανικήν τινα
+        οικίαν υπό φύλαξιν, έχοντες μεν τας αναπαύσεις των, αλλ' όχι
+        και την άδειαν να βλέπωσιν άλλους ειμή τους διακόνους των ως
+        υπηρέτας. Συγχρόνως η εξουσία έφερεν εις την βασιλεύουσαν
+        πλήθος Ασιανών στρατιωτών και την 14 διέταξε να οπλισθώσι και
+        όλοι οι εν Κωνσταντινουπόλει Οθωμανοί. Αφ' ού δε έστησε παντού
+        φυλακάς, εκίνησεν αμέσως χείρα βαρείαν καν μιαιοφόνον καθ'
+        όλων των σημαντικών Ελλήνων ανεξετάστως και ακρίτως· αι οικίαι
+        και οι γυναικωνίται των επατήθησαν, αι φυλακαί εγέμισαν
+        υπόπτων, αιμοχαρείς Ασιανοί σείοντες γυμνάς τας ρομφαίας και
+        φρυάττοντες περιέτρεχαν πληθηδόν τας οδούς και τας αγοράς
+        θύοντες και απολύοντες όσους του κοινού λαού απήντων, άνευ
+        αδείας της κυβερνήσεως, αλλά και άνευ κωλύματος· η πολιτική δε
+        λύσσα συνώμοσε μετά του θρησκευτικού φανατισμού κατά των
+        αποστατών και των απίστων. Άνευ αποδείξεων ή ενδείξεων αλλ'
+        επί απλή υποψία είλκυαν κατά διαταγήν της εξουσίας τους
+        γνωστούς Χριστιανούς εις σφαγήν και εις αγχόνην· άλλους
+        έσφαζαν επί των οδών, άλλους εκρέμων από των παραθύρων των
+        οικιών των και έμπροσθεν των συγγενών των, άλλους παρέδιδαν
+        εις τα βασανιστήρια· εκκλησίας εμίαιναν και εγύμνοναν, οικίας
+        κατηδάφιζαν, περιουσίας εδήμευαν, γυναίκας και κοράσια
+        ήρπαζαν, πλοία υπό Ευρωπαϊκήν σημαίαν επεσκέπτοντο, και τους
+        εις αυτά καταφυγόντας Έλληνας έσυραν εις την ξηράν υπό τους
+        οφθαλμούς των πρέσβεων.
+
+        Το ξίφος του σουλτάνου έπεσεν εν πρώτοις επί την κεφαλήν των
+        εν Κωνσταντινουπόλει Ελλήνων την 22, καθ' ην απεκεφαλίσθησαν ο
+        Νικόλαος Σκαναβής, ο Μιχαήλ Μάνος πρώην διερμηνεύς του στόλου
+        και γαμβρός του Σκαναβή, ο Θεόδωρος Ρίζος και ο Αλέκος υιός
+        του Φωτεινού αρχιάτρου του αυθέντου της Μολδαυίας. Τα πρώτα
+        ταύτα σφάγια της σουλτανικής μανίας διεδέχθησαν άλλα την 26
+        και 27, ήγουν ο Λεβίδης ο και Τσαλίκης, ο Στεργιαννάκης
+        Τσουρπατσόγλους, τρεις καλόγηροι, τρεις ταχυδρόμοι του
+        αυθέντου της Μολδαυίας και οκτώ άλλοι ολίγον γνωστοί.
+Απρίλι- Την 3 απριλίου έφθασε ταχυδρόμος εξ Αθηνών
+ος      αναγγέλλων δι' ων έφερε γραμμάτων, ότι απεστάτησεν όλη η
+        Πελοπόννησος. Παράφρων έτι μάλλον έγεινεν ο σουλτάνος επί τη
+        ειδήσει ταύτη, και ήρχισε να φονεύη απονώτερον.
+
+        Μέγας διερμηνεύς τω καιρώ εκείνω ήτον ο Κωστάκης Μουρούζης,
+        ούτινος ο φιλογενέστατος οίκος διηνεκές και προσφιλές έργον
+        είχε τον φωτισμόν των ομογενών του. Ο ανήρ ούτος, αν και
+        κατείχεν υψηλήν θέσιν και υπό την μάχαιραν έκειτο του δημίου,
+        εις ουδέν τα καθ' εαυτόν ελογίσθη προκειμένης της αναστάσεως
+        της πατρίδος. Εν ώ δε εισήρχετο μίαν των ημερών εις την Πύλην
+        κατά το σύνηθες, τω εδόθη παρά πάσαν προσδοκίαν γράμμα του
+        Υψηλάντου λέγον τα κατά τας ηγεμονείας συμβάντα, και θαρρύνον
+        αυτόν, ως μεμυημένον τα της Εταιρίας, εις τον αγώνα. Ο
+        Μουρούζης λαβών τα γράμμα παρ' αγνώστου και ενώπιον πολλών,
+        και νομίσας ότι δεν έπρεπε να το αποκρύψη μήπως κινήση
+        υποψίας, το εκοινοποίησε τω ρεήζ-εφέντη αποδίδων αυτό εις
+        ραδιουργίαν, και επανήλθεν εις την οικίαν του ανενόχλητος·
+        αλλά την 4 μεταπεμφθείς παρά τω ρεήζ-εφέντη και αποσταλείς
+        παρ' αυτού εις τον αρχιβεζύρην απήχθη εκείθεν εις το Μπάμπι-
+        Χουμαϊούν, και εκεί απεκεφαλίσθη φορών την στολήν του. Την
+        αυτήν ημέραν απεκεφάλισεν η Πύλη και τον Αντωνάκην Τσιράν
+        έμπροσθεν της οικίας του· εκρέμασε και άλλους οκτώ εν οις και
+        τον τραπεζίτην του πρώην αυθέντου Αλεξάνδρου Σούτσου Δημήτριον
+        Παπαρρηγόπουλον από του παραθύρου της οικίας του· την δε
+        επαύριον απεκεφάλισε τον γαμβρόν του Παπαρρηγοπούλου (γ)
+        Δημήτριον Σκαναβήν, τον Παναγιωτάκην Τσιγκήν και τον πρώην
+        διερμηνέα του στόλου Μιχαλάκην Χαντσερήν· εκρέμασε δε και τον
+        Γεώργιον Μαυροκορδάτον και αυτόν από του παραθύρου της οικίας
+        του (δ). Την 8 απεκεφάλισε τρεις νεροκράτας ως μελετώντας δήθεν
+        να φαρμακεύσωσι τα νερά της βασιλευούσης. Την δε 9, ήτοι το
+        μέγα σάββατον, απεκεφάλισε δύο εφημερίους της Μεγάλης
+        εκκλησίας φύλακας της δομνίτσης Ευφροσύνης Μουρούζη φυγούσης.
+        Την δε εσπέραν της αυτής ημέρας διεσκορπίσθησαν καθ' όλην την
+        ενορίαν του πατριαρχείου, εντός και εκτός του Φαναρίου,
+        πεντακισχίλιοι ωπλισμένοι γενίτσαροι μηδενός ειδότος την
+        αιτίαν. Οι γενίτσαροι περιεφέροντο όλην την νύκτα εις τας
+        οδούς του Φαναρίου μέχρι της ενορίας του αγίου Δημητρίου της
+        Ξυλόπορτας και του Μπαλατά μηδένα ενοχλούντες. Πρός δε το
+        μεσονύκτιον έκραξεν ο κράχτης της εκκλησίας, και οι
+        Χριστιανοί, αν και έμφοβοι, συνήλθαν ακωλύτως και ανενοχλήτως
+        διά μέσου του πλήθους των γενιτσάρων εις την εκκλησίαν του
+        πατριαρχείου. Ελειτούργησεν ο πατριάρχης μετά των δώδεκα
+        αρχιερέων κατά την συνήθειαν, και, απολύσεως γενομένης,
+        ανεχώρησαν όλοι εις τα ίδια ως και άλλοτε ανενόχλητοι. Ανέβη
+        και ο πατριάρχης εις τα πατριαρχεία εν ώ ήρχιζε να φωτίζη.
+        Αλλά, μόλις ανέβη, και ειδοποιήθη ότι ο Σταυράκης Αριστάρχης,
+        ο διαδεχθείς την προτεραίαν τον αποκεφαλισθέντα μέγαν
+        διερμηνέα Μουρούζην, ήρχετο εις το πατριαρχείον (ε). Ο
+        πατριάρχης διέταξε να τον εισάξωσιν εις το ιδιαίτερον δωμάτιόν
+        του· αλλ' ο Αριστάρχης απεκρίθη, ότι επροτίμα να εισαχθή κατ'
+        ευθείαν εις το συνοδικόν, όπου και εισήχθη. Εισήχθη μετ'
+        ολίγην ώραν εις το συνοδικόν καί τις οθωμανός γραμματεύς του
+        ρεήζ-εφέντη, και μετ' αυτόν εισήλθε και ο πατριάρχης εις
+        έντευξίν των. Αφ' ού δ' εχαιρετήθησαν και εκάθησαν και οι
+        τρεις, ο μέγας διερμηνεύς είπεν, ότι ο γραμματεύς έφερε
+        φιρμάνι και είχε διαταγήν να το αναγνώση αυθωρεί επί παρουσία
+        των αρχιερέων, των προυχόντων και των αρχηγών των συντεχνιών.
+        Ο πατριάρχης διέταξε να συνέλθωσιν οι ρηθέντες και εις επήκοον
+        των συνελθόντων ανεγνώσθη το φιρμάνι λέγον, «Επειδή ο
+        πατριάρχης Γρηγόριος εφάνη ανάξιος του πατριαρχικού θρόνου,
+        αχάριστος και άπιστος προς την Πύλην και ραδιούργος γίνεται
+        έκπτωτος της θέσεώς του, και τω προσδιορίζεται διαμονή το
+        Καδδίκιοϊ μέχρι δευτέρας διαταγής». Μετά δε την ανάγνωσιν
+        συνοδευόμενος ο πατριάρχης υπό του Νικηφόρου του πιστού του
+        αρχιδιακόνου, απήχθη, παρά την φράσιν του φιρμανίου και κατά
+        διαταγήν ως φαίνεται μυστικήν, εις το δεσμωτήριον του
+        Μποσταντσήμπαση. Εξελθόντος δε του πατριάρχου εκ του
+        συνοδικού, ανεγνώσθη άλλο φιρμάνι έχον ούτως. «Επειδή η υψηλή
+        Πύλη δεν επιθυμεί να στερήση τους πιστούς της υπηκόους της
+        πνευματικής κηδεμονίας του κοινού πατρός  των, διατάττει να
+        εκλέξωσι πατριάρχην κατά την ανέκαθεν συνήθειαν». Επί τη
+        διαταγή ταύτη ήρχισεν η συζήτησις περί εκλογής πατριάρχου,
+        σιωπώντων και του διερμηνέως και του γραμματέως, και
+        απεφασίσθη ν' ανακληθή εις τον πατριαρχικόν θρόνον ο εν
+        Αδριανουπόλει διαμένων πρώην πατριάρχης Κύριλλος· αλλ' ο
+        γραμματεύς ακούσας την εκλογήν είπεν ότι δεν ήτο δεκτή απόντος
+        του εκλεχθέντος, διότι η υψηλή Πύλη δεν επεθύμει κατά τας
+        παρούσας περιστάσεις μηδέ μίαν ώραν να μένη ο πατριαρχικός
+        θρόνος κενός, και απήτει να εκλέξωσιν εκ των παρόντων οποίον
+        ήθελαν. Διά τον λόγον τούτον μετά δευτέραν μακράν και επίσης
+        ανεπηρέαστον συζήτησιν έπεσεν η ψήφος επί τον Πεισιδίας
+        Ευγένιον, ον ο μέγας διερμηνεύς και ο γραμματεύς απέστειλαν
+        αμέσως εις την Πύλην κατά την συνήθειαν· ούτοι δε απέμειναν εν
+        τω πατριαρχείω καθώς και όλοι οι συνελθόντες αναμένοντες την
+        επάνοδόν του. Μετά παρέλευσιν δέ τινων ωρών επανήλθεν ο νέος
+        πατριάρχης υπό λαμπροτέραν παρά την συνήθη πομπήν.
+
+        Διήρκει η περί ης ο λόγος τελετή, ότε εξήχθη της φυλακής ο
+        Γρηγόριος, όστις νοήσας έκ τινων σημείων ότι ήγγιζεν η ώρα του
+        θανάτου του, προητοιμάζετο αδιαλείπτως προσευχόμενος· εμβάς δε
+        εις πλοιάριον απεβιβάσθη εις το παράλιον του Φαναρίου. Εκεί
+        ατενίσας εις τον ουρανόν, όπου έμελλε ν' αναβή μετ' ολίγον,
+        έκαμε τον σταυρόν του, εγονάτισε, και έκλινε την μιξότριχα
+        κεφαλήν του υπό την μάχαιραν του δημίου· αλλ' ο δήμιος τον
+        ανήγειρεν ειπών αυτώ να τον ακολουθήση, διότι δεν ήτον εκείνος
+        ο τόπος της ποινής του. Οδεύοντες εκείθεν έφθασαν εις τα
+        πατριαρχεία. Εκεί ο δήμιος τον εκρέμασε προσευχόμενον από του
+        ανωφλίου της μεγάλης πύλης μετά την μεσημβρίαν της Κυριακής
+        του Πάσχα· ώστε, καθ' ην ώραν εφήμιζαν άνωθεν του πατριαρχείου
+        και επολυχρόνουν τον νέον πατριάρχην οι τρισάθλιοι Χριστιανοί
+        ψάλλοντες το ε ι ς-π ο λ λ ά-έ τ η-δ έ σ π ο τ α, εκρεμάτο
+        κάτωθεν ως ληστής και κακούργος ο προκάτοχος αυτού, όστις προ
+        ολίγων ωρών, προσφέρων την αναίμακτον θυσίαν υπέρ των του λαού
+        αγνοημάτων, ευλόγει τους πιστούς ασπαζομένους εν ευλαβεία και
+        κατανύξει την εν τοις αγίοις των αγίων αγιασθείσαν και
+        αγιάζουσαν δεξιάν του. Αι τελευταίαι στιγμαί του Γρηγορίου
+        εφάνησαν στιγμαί ακραιφνούς πίστεως και ανεξικακίας, οποίας
+        προετοιμάζει ακηλίδωτος συνείδησις, αγαθοποιός καρδία,
+        παράβλεψις της προσκαίρου ζωής και προσδοκία της μελλούσης. Το
+        δε επί του λειψάνου έγγραφον της καταδίκης έλεγε τας αιτίας
+        δι' ας εκρίθη άξιος θανάτου. Ιδού το έγγραφον, το τουρκιστί
+        λεγόμενον «Γ ι α φ τ άς».
+
+        «Χρέος των αρχηγών των υπό την εξουσίαν μου διαφόρων λαών
+        είναι να επαγρυπνώσι νύκτα και ημέραν τους υπό την οδηγίαν
+        των, να παρατηρώσι την διαγωγήν των και ν' ανακαλύπτωσι και
+        αναφέρωσιν εις την κυβέρνησίν μου τας αθεμίτους πράξεις των.
+        Οι δε πατριάρχαι, ως αρχηγοί των ραγιάδων ζώντων εν ασφαλεία
+        υπό την σκιάν της αυτοκρατορικής μου εξουσίας, οφείλουν να
+        ήναι υπέρ πάντα άλλον ανεπίληπτοι, τίμιοι, πιστοί και
+        ειλικρινείς. Έχοντες δε τας αρετάς ταύτας οφείλουν, οσάκις
+        παρατηρήσουν κακάς κλίσεις του λαού των, να τας εμποδίζωσι δι'
+        απειλών και συμβουλών, ή, αν αναγκαίον, και διά ποινών κατά τα
+        έθιμα της θρησκείας των, και τοιουτοτρόπως να φαίνωνται
+        ευγνώμονες εν μέρει προς την υψηλήν Πύλην δι' ας απολαμβάνουν
+        χάριτας και ελευθερίας υπό την αγαθοποιόν σκιάν της.
+
+        Αλλ' ο άπιστος πατριάρχης των Ελλήνων, ο δώσας άλλοτε δείγματα
+        της εις την υψηλήν Πύλην αφοσιώσεώς του, αδύνατον να θεωρηθή
+        αλλότριος των στάσεων του έθνους του, ας διάφοροι κακότροποι
+        και αναίσθητοι, παρασυρόμενοι υπό χιμερικών και διαβολικών
+        ελπίδων, διήγειραν· και χρέος του ήτο να διδάξη τους απλούς,
+        ότι το τόλμημα ήτο μάταιον και ατελεσφόρητον· διότι τα κακά
+        διαβούλια δεν είναι δυνατόν ποτε να ευδοκιμήσωσι κατά της
+        μωαμεθανικής εξουσίας και θρησκείας, αίτινες έλαβαν ύπαρξιν
+        θεόθεν προ υπερχιλίων ετών, και θα διατηρηθούν μέχρι της
+        συντελείας του αιώνος καθώς μας βεβαιούν αι αποκαλύψεις και τα
+        θαύματα· αλλ' εξ αιτίας της διαφθοράς της καρδίας του, όχι
+        μόνον δεν ειδοποίησεν ουδ' επαίδευσε τους απατηθέντας, αλλά
+        καθ' όλα τα φ α ι ν ό μ ε ν α ήτο και αυτός, ως αρχηγός,
+        μυστικός συμμέτοχος της επαναστάσεως, και αδύνατον να μη
+        αφανισθή και πέση εις την οργήν του Θεού όλον σχεδόν το έθνος
+        των Ελλήνων, αν και εν αυτώ είναι και πολλοί αθώοι.
+
+        Καθ' ον καιρόν εγνώσθη η αποστασία, η υψηλή Πύλη, συμπάθειαν
+        λαβούσα προς τους αθλίους ραγιάδας της, ησχολήθη να επαναφέρη
+        τους πλανηθέντας διά της γλυκύτητος εις την οδόν της σωτηρίας,
+        και επί τω σκοπώ τούτω εξέδωκε πρόσταγμα διατάττουσα και
+        συμβουλεύουσα τον πατριάρχην τα δέοντα, και προσκαλούσα αυτόν
+        ν' αφορίση όλους τους αποστατήσαντας ραγιάδας όπου και αν ήσαν
+        αλλ', αντί να δαμάση τους αποστάτας και δώση πρώτος το
+        παράδειγμα της εις τα καθήκοντα επιστροφής των, ο άπιστος
+        ούτος έγεινεν ο πρωταίτιος όλων των αναφυεισών ταραχών. Είμεθα
+        πληροφορημένοι ότι εγεννήθη εν Πελοποννήσω, και ότι είναι
+        συνένοχος όλων των αταξιών όσας οι αποπλανηθέντες ραγιάδες
+        έπραξαν κατά την επαρχίαν των Καλαβρύτων. Ούτος λοιπόν είναι ο
+        αίτιος του θεία βοηθεία επικειμένου παντελούς αφανισμού των
+        αποπλανηθέντων ραγιάδων.
+
+        Επειδή πανταχόθεν εβεβαιώθημεν περί της προδοσίας του όχι
+        μόνον εις βλάβην της υψηλής Πύλης, αλλά και εις όλεθρον αυτού
+        του έθνους του, ανάγκη ήτο να λείψη ο άνθρωπος ούτος από του
+        προσώπου της γης, και διά τούτο εκρεμάσθη προς σωφρονισμόν των
+        άλλων».
+
+        Δύο αιτίαι της καταδίκης του πατριάρχου αναφέρονται εν τω
+        εγγράφω τούτω· η μεν «ότι δεν εκίνησε τα πνευματικά του όπλα
+        κατά των αποστατών»· η δε «ότι και αυτός ήτο συμμέτοχος της
+        αποστασίας».
+
+        Ολίγον ανωτέρω διηγήθημεν, ότι επί τη προτάσει της Πύλης και
+        τους αρχιαποστάτας ο πατριάρχης αφώρισε και ανεθεμάτισε, και
+        τους υπό την ποιμαντορίαν του λαούς εις την προτέραν των προς
+        τον σουλτάνον υποταγήν ανεκάλεσε, και τους Φιλικούς του προς
+        την Εταιρίαν όρκου ως ασεβούς και ολεθρίου απέλυσε. Σώζονται
+        δε και τα περί ων ο λόγος συνοδικά έγγραφα, ώστε η αιτία αύτη
+        στηλιτεύεται εξ αυτών των πραγμάτων πάντη ψευδής. Πάντη
+        αναπόδεικτος και ανυπόστατος είναι και η άλλη αιτία, δηλαδή,
+        ότι ο πατριάρχης ήτο συμμέτοχος της αποστασίας. Τρία τινά
+        επιφέρει το έγγραφον εις απόδειξιν της αιτίας ταύτης, «ότι ο
+        καταδικασθείς εις θάνατον ήτο καθ' όλα τα φ α ι ν ό μ ε ν α
+        μυστικός συμμέτοχος της αποστασίας, ότι η Πύλη π ο λ λ α χ ό θ ε ν
+        -ε β ε β α ι ώ θ η περί της ενοχής του, και ότι ε γ ε ν ν ή θ η
+        -εν-Π ε λ ο π ο ν ν ή σ ω όπου κατά πρώτον εξερράγη η
+        επανάστασις».
+
+        Προς Θεού! οι λόγοι ούτοι «κ α θ' ό λ α-τ α-φ α ι ν ό μ εν α,
+        —π ο λ λ α χ ό θ ε ν-ε β ε β α ι ώ θ η,—ε γ ε ν ν ή θ η-ε ν
+        -Π ε λ ο π ο ν ν ή σ ω», είναι λόγοι σπουδαίοι; είναι
+        αποδείξεις; δικαιούν τοιούτον τόλμημα; Αν είχεν η Πύλη
+        αποδείξεις της ενοχής του θύματός της, ως διετείνετο, διατί
+        δεν τας εδημοσίευε; διατί δεν τας εκοινοποίει ταις πρεσβείαις
+        κατά την ρητήν αξίωσιν του παρ' αυτή πρέσβεως του αυτοκράτορος
+        της Ρωσσίας εις δικαιολογίαν της και αποτροπήν τόσων δεινών εξ
+        ων περιεστοιχίζετο; Οι λόγοι ούτοι δεν αποδεικνύουν μάλλον το
+        μέγα ανόμημα του τιμωρήσαντος ή το μέγα έγκλημα του
+        τιμωρηθέντος; Ο πατριάρχης εγνώριζεν αναμφιβόλως τα της
+        Εταιρίας, ουδ' ήτο δυνατόν ν' αγνοή ο πνευματικός πατήρ όλων
+        των Ελλήνων ό,τι πλήθη πάσης τάξεως εγνώριζαν· αλλ' εταίρος, ό
+        εστι συνωμότης κατά της τουρκικής εξουσίας, δεν ήτο· και όχι
+        μόνον ουδόλως εθάρρυνε την ελληνικήν εθνεγερσίαν, αλλά και
+        πάντοτε απέτρεπε τους προς ους διελέγετο φιλεπαναστάτας,
+        θεωρών εθνοφθόρον το τοιούτον τόλμημα, και τον προς ον έτεινε
+        σκοπόν ανεπίτευκτον. Μάρτυρες των λεγομένων είναι οι αυτήκοοι
+        των λόγων του αγίου ανδρός, ων την αξιόπιστον μαρτυρίαν
+        παρελάβαμεν και ημείς εκ του στόματος αυτών, και παραδίδομεν
+        όπως την παρελάβαμεν εις την ιστορίαν· δεν κατεμήνυσε δε όσα
+        πνευματικώ τω τρόπω εγνώριζε, διότι εθεώρησεν αναμφιβόλως την
+        καταμήνυσιν και αναξίαν του χαρακτήρος του, και εναντίαν του
+        πνευματικού καθήκοντός του, και ικανήν να προκαλέση τον
+        όλεθρον των ομογενών του ενόχων και μη.
+
+        Επί ταύταις ταις αιτίαις εξετελέσθη η καταπλήξασα και
+        καταταράξασα τον χριστιανικόν όλον κόσμον μιαιοφονία του
+        αρχηγού της Ανατολικής Εκκλησίας το εβδομηκοστόν έτος
+        διανύοντος.
+
+        Τούτου δε γενομένου, ανεχώρησαν εκ των πατριαρχείων ο μέγας
+        διερμηνεύς, ο γραμματεύς και οι λοιποί. Το δε δειλινόν της
+        αυτής ημέρας ο Μπεντερλή-Αλήπασας, ο προ ολίγου διορισθείς
+        αρχιβεζίρης (στ), διέβη διά του Φαναρίου μεθ' ενός μόνου
+        υπασπιστού, και εκάθησε πέντ' έξ λεπτά αντικρύ του κρεμαμένου
+        πατριάρχου, θεωρών αυτόν και λαλών προς τον υπασπιστήν του.
+        Διέβη εκείθεν μετά μίαν ώραν παρενδεδυμένος και ο σουλτάνος
+        και έρριψε και αυτός το βλέμμα επί τον πατριάρχην. Τρεις
+        ημέρας έμεινε το λείψανον κρεμάμενον· την δε τετάρτην το
+        καθείλεν ο αγχονιστής επί σκοπώ να το ρίψη εις την θάλασσαν,
+        διότι οι κατά διαταγήν της εξουσίας κρεμάμενοι ή
+        αποκεφαλιζόμενοι δεν αξιούνται ταφής. Ήλθαν τότε προς τον
+        αγχονιστήν Εβραίοι και λαβόντες την άδειάν του, κατά τινας δε
+        και φιλοδωρήσαντες αυτόν, έδεσαν τους πόδας του λειψάνου, το
+        έσυραν από των πατριαρχείων μέχρι του αιγιαλού του Φαναρίου
+        χλευάζοντες και βλασφημούντες, και το έρριψαν εις την θάλασσαν
+        εγχειρίσαντες το σχοινίον τω αγχονιστή, αναμένοντι εν
+        πλοιαρίω. Απομακρυνθείς ούτος της ξηράς σύρων και το επί της
+        θαλάσσης λείψανον, και φθάσας εν μέσω του κερατίου κόλπου
+        μεταξύ Φαναρίου και ναυστάθμου απήρτησεν από του λειψάνου
+        πέτραν εις καταποντισμόν του· αλλά το λείψανον δεν
+        συγκατεποντίσθη, διότι δεν ήτο η πέτρα ικανώς βαρεία.
+        Επέστρεψε τότε ο αγχονιστής εις την ξηράν, και λαβών άλλας δύο
+        πέτρας επανήλθεν όπου εκυματίζετο το λείψανον, προσεπισυνέδεσε
+        και αυτάς, το ελόγχευσε δις και τρις εις απορρόφησιν νερού,
+        και ούτω κατεβυθίσθη. Μεθ' ικανάς δε ημέρας ανεφάνη προς τον
+        Γαλατάν μεταξύ δύο πλοίων ελλιμενιζόντων έμπροσθεν του
+        Καρακιοΐου, του μεν σλαβονικού του δε κεφαλληναίου. Πρώτος ο
+        Σλαβόνος πλοίαρχος είδε το λείψανον, και το εσκέπασεν
+        επιρρίψας ψάθαν, επί σκοπώ, όταν νυκτώση, να το ανελκύση και
+        το θάψη ούτινος και αν ήτον ως φιλόχριστος. Γενομένης δε
+        εσπέρας, επρόλαβεν ο άλλος πλοίαρχος, ο Κεφαλλήν, Σκλάβος
+        ονόματι, και το ανείλκυσεν· ιδών δε εκ της γενειάδος και της
+        αξυρίστου κεφαλής, ότι ήτο λείψανον ιερωμένου, έφερε την
+        επαύριον εις το πλοίον τινας έξωθεν κρυφίως, και βεβαιωθείς
+        ότι ήτο του πατριάρχου, το εσαβάνωσε, το μετεκόμισεν εις
+        Οδησσόν, και το απέθεσεν εν τω λοιμοκαθαρτηρίω. Εξετασθέν δε
+        αυτόθι και εκ δευτέρου κατά διαταγήν του διοικητού απεδείχθη
+        και τότε ότι ήτο τω όντι το του πατριάρχου.
+
+        Δοθείσης δε της ειδήσεως εις Πετρούπολιν, εξεδόθη διάταγμα ίνα
+        αποδοθώσιν εις τον νεκρόν δημοσίως όλαι αι προσήκουσαι τιμαί.
+        Συνέδραμε και η ιερά σύνοδος της Ρωσσίας εις την
+        εκκλησιαστικήν λαμπρότητα της κηδείας, και την 17 Ιουνίου
+        συνήχθησαν εις το λοιμοκαθαρτήριον αι πολιτικαί και
+        στρατιωτικαί Αρχαί του τόπου, οι δύο μητροπολίται ο Σιλιστρίας
+        Κύριλλος και ο Ιεροπόλεως Γρηγόριος, ο επίσκοπος Μπεντερίου
+        και Ακερμανίου Δημήτριος, ο κλήρος όλης της επαρχίας, οι
+        δυστυχείς πρόσφυγες Έλληνες και μέγα πλήθος λαού, και υπό τον
+        νεκρώσιμον ήχον των εκκλησιαστικών κωδώνων, των ψαλμωδιών, των
+        πυροβόλων, της στρατιωτικής μουσικής, και υπό τας αδιαλείπτους
+        εις τον Ύψιστον ευχάς, συνώδευσαν το ιερόν λείψανον αλώβητον
+        και άοδμον εις την μητρόπολιν της Οδησσού, όπου διέμεινε
+        τριήμερον μέχρι της 19, καθ' ην, αφ' ού εψάλη πάλιν η
+        νεκρώσιμος ακολουθία, και εξεφωνήθη παρά του ιεροκήρυκος του
+        οικουμενικού πατριαρχείου Κωνσταντίνου Οικονόμου κατανυκτικός
+        λόγος, μετεκομίσθη εν μεγάλη και αύθις πομπή και παρατάξει εις
+        την εκκλησίαν των Ελλήνων, και απετέθη εν μ ν ή μ α τ ι
+        -κ α ι ν ώ εντός του αγίου βήματος προς την αρκτικήν πλευράν της
+        αγίας τραπέζης ως λείψανον ιερομάρτυρος.
+
+        «Τοιουτοτρόπως», λέγει η ημιεπίσημος εφημερίς της
+        Πετρουπόλεως, «απεδόθησαν, κατ' επιταγήν του ευλαβεστάτου
+        αυτοκράτορος πασών των Ρωσσιών Αλεξάνδρου του α', αι
+        νενομισμέναι τιμαί της πίστεως και της χριστιανικής αγάπης εις
+        τον Γρηγόριον, τον άγιον πατριάρχην της ανατολικής ορθοδόξου
+        εκκλησίας των Ελλήνων, τον υπομείναντα τον θάνατον του
+        μαρτυρίου».
+
+Aπρίλι- Την αυτήν δε κυριακήν του Πάσχα εκρέμασεν η Πύλη και τρεις των
+ος      φυλακισθέντων αρχιερέων, τον Εφέσου, τον Αγχιάλου και τον
+        Νικομηδείας. Ο τελευταίος ούτος, υπέργηρως ων, πριν φθάση εις
+        τον τόπον της ποινής, πεσών κατά γης εξεψύχησεν, αλλά και
+        νεκρός εκρεμάσθη· τόσον δε ελύσσων οι Τούρκοι, κατ' εκείνας
+        τας ημέρας, ώστε όχι μόνον εφόνευαν σωρηδόν αυθαιρέτως και
+        αφόβως όσους απήντων Έλληνας, αλλά και, ως αν δεν ήρκουν εις
+        χορτασμόν τα αίματα των ζώντων, επιστόλιζαν, περιφερόμενοι
+        αχαλινώτως, και αυτούς τους κρεμαμένους, και διεμέλιζαν και
+        τους επί γης νεκρούς. Περιήρχοντο δε τας οδούς καί τινες
+        ζητούντες αντιμισθίαν εις απαγωγήν των εν αυταίς πτωμάτων.
+        Ουδαμού δε της πόλεως ετόλμα Χριστιανός να φανή, ή των
+        παραθύρων να προκύψη. Η Κωνσταντινούπολις εφαίνετο μάλλον
+        καταγώγιον ληστών και αιμοβόρων θηρίων, ή καθέδρα βασιλέως και
+        διαμονή ευρωπαίων πρέσβεων. Πολλοί των Ελλήνων εδραπέτευαν και
+        κατέφευγαν υπό την γενναίαν και φιλόχριστον περίθαλψιν της
+        Ρωσσίας εις ξένην γην αφανείς και γυμνοί οι πρώην επιφανείς
+        και βαθύπλουτοι.
+
+        Ο μανιώδης όχλος της Κωνσταντινουπόλεως εξεμάνη και κατ' αυτών
+        των ιερών ναών των Χριστιανών. Την 22 συνήχθησαν προς τα
+        χαράγματα νεανίαι Τούρκοι κατά το Εδρηνέκαπη, ηνώθησαν καί
+        τινες ηλικιωμένοι, και εισήλθαν όλοι εις την εκεί εκκλησίαν
+        διά της βίας, εσύντριψαν τα στασίδια και ήρπασαν τα ασημικά,
+        τα σκεύη της και τα άμφια των εφημερίων της. Παρεκάθητο φυλακή
+        και τους είδεν, αλλ' ούτε τους επέπληξεν, ούτε τους εμπόδισεν.
+        Θαρρυνθέντες οι άτακτοι, συμπαραλαβόντες και άλλους ομοίους
+        των, και φέροντες επί δοκαρίων εν είδει σημαιών τα φελώνια, τα
+        επιτραχήλια, και άλλα ιερά άμφια, αλαλάζοντες και χλευάζοντες
+        υπήγαν εις την εκκλησίαν του Εγρίκαπη, όπου εσύντριψαν τους
+        πολυελαίους, έρριψαν κατά γης τα εικονοστάσια, έσπασαν τας
+        εικόνας, εποδοπάτησαν τα ιερά σκεύη, και ήρπασαν τα ασημικά·
+        εκείθεν μετέβησαν εις τας εκκλησίας της Παναγίας του Μουχλιού,
+        της Ξυλόπορτας, του πατριαρχείου του αγίου Τάφου και του αγίου
+        Ιωάννου του Μπαλατά αθεμιτουργούντες· εκείθεν εκίνησαν προς
+        την του οικουμενικού πατριαρχείου, όπου φθάσαντες ηύραν τας
+        πύλας κλειστάς και δεν ηδυνήθησαν να τας ανοίξωσιν ούσας
+        σιδηράς· δύο δε εφημερίους, παρευρεθέντας εν τη αυλή του
+        πατριαρχείου, οι μανιώδεις ούτοι εσκότωσαν. Το συμβάν τούτο
+        ιδούσαι γυναίκες εκ των πέριξ οικιών ήρχισαν να ολολύζωσιν
+        υποθέσασαι, ότι η Πύλη απεφάσισε γενικήν σφαγήν, ως
+        εψιθυρίζετο· γενικός δε φόβος κατέλαβεν όλην την ενορίαν του
+        πατριαρχείου, εντός και εκτός του Φαναρίου, ώστε δεν ηκούοντο
+        ειμή ολολυγμοί Χριστιανών, και στασιώδεις και φονικαί κραυγαί
+        υπερδιακοσίων Τούρκων. Οι Τούρκοι, μη δυνηθέντες να εισέλθωσιν
+        εις την εκκλησίαν, ώρμησαν εις τα πατριαρχεία και τα
+        εγύμνωσαν· οι δε ευρεθέντες εν αυτοίς καλόγηροι
+        διεσκορπίσθησαν, και πολλοί ανέβησαν επί της στέγης
+        καταφεύγοντες εις τας όπισθεν οθωμανικάς οικίας. Ο δε
+        νεοχειροτόνητος πατριάρχης κατέφυγε προς το μέρος του κοινού
+        του πατριαρχείου, όπου ευρόντες τον οι κακούργοι, οι μεν τον
+        ύβριζαν και τον εφοβέριζαν, οι δε τον επροστάτευαν λέγοντες,
+        ότι ήτο πιστός· τον συνώδευσαν δε και εις την αστυνομίαν του
+        Φαναρίου όπου ηύρεν επί τέλους άσυλον. Αι σκηναί αύται ήρχισαν
+        περί τον όρθρον, και μόλις έπαυσαν την δ' ώραν μετά μεσημβρίαν
+        διά της ενόπλου επεμβάσεως του γενιτσάραγα. Την δ' επιούσαν η
+        εξουσία έστειλεν εις το πατριαρχείον όσα των διαρπαγέντων
+        εδυνήθη να διασώση.
+
+        Μαινόμενος ο όχλος κατηδάφισε και την εκκλησίαν της Παναγίας
+        του Μπαλουκλή διαφερόντως τιμωμένην διά το εν αυτή αγίασμα.
+
+        Η λύσσα δε της εξουσίας δεν ήτο μετριωτέρα της του όχλου. Αν
+        και εφάνη ότι απεδοκίμαζε τας προϊστορηθείσας κατά των ιερών
+        ναών του όχλου πράξεις, ούτε τινά των ατάκτων επαίδευσεν, ούτε
+        αύτη έπαυσε χέουσα, ως και πρότερον, το αίμα του κλήρου και
+        των κοσμικών. Εν ώ δε έφριττεν όλη η Ευρώπη δι' όσας
+        προανεφέραμεν μιαιφόνους πράξεις της τουρκικής εξουσίας, ο
+        σουλτάνος εκάθηρε τον αρχιβεζύρην Μπεντερλή-Αλήπασαν διότι, ως
+        διελάμβανε το έγγραφον της καθαιρέσεως (ζ), ε φ ε ί δ ε τ ο-
+        τ ο υ-α ί μ α τ ο ς-τ ω ν-Ε λ λ ή ν ω ν, και αντικατέστησε τον
+Μάιος   Σαλήχπασαν. Την τρίτην δε του Μαΐου, ό εστι, την
+        ημέραν του διορισμού του νέου αρχιβεζύρη, και την δωδεκάτην
+        αφ' ης εβεβηλώθησαν οι ναοί και εχλευάσθησαν πανδήμως τα ιερά,
+        απεκεφάλισεν η Πύλη τον υπερεκατονταετή επίσκοπον
+        Μυριουπόλεως, και τον εννεακαιδεκαετή υιόν του πρώτου άρχοντος
+        της Ροδοστού. Την δε επαύριον διέταξε να κρεμασθώσι και οι
+        λοιποί φυλακισθέντες αρχιερείς, ο Δέρκων, ο Αδριανουπόλεως, ο
+        Τυρνόβου και ο Θεσσαλονίκης. Οι φιλόχριστοι ούτοι αρχιερείς,
+        εν ώ μετεκομίζοντο εις τον τόπον της ποινής εντός ενός και του
+        αυτού πλοιαρίου, προητοιμάσθησαν πλήρεις πίστεως και ευλαβείας
+        εις αποβίωσιν, έψαλαν οι ίδιοι την νεκρώσιμον ακολουθίαν,
+        ικέτευσαν τον Θεόν των πνευμάτων και πάσης σαρκός υπέρ
+        αναπαύσεως των ψυχών αυτών, και ευλόγησαν αλλήλους ειπόντες το
+        «Μακαρία η οδός ή πορεύη σήμερον». Αφού δε προσώρμισε το φέρον
+        αυτούς πλοιάριον εις το Αρναούτκιοϊ, ο αγχονιστής, συμπλωτήρ
+        και αυτός, διέταξε τον Τυρνόβου ν' αποβή και να τον
+        παρακολουθήση. Ο Τυρνόβου κλίνας την κεφαλήν απεχαιρέτισε τους
+        εν τω πλοιαρίω συναδέλφους και συλλειτουργούς, τους ησπάσθη
+        τον τελευταίον ασπασμόν, τοις είπεν εν συντριβή καρδίας «κ α λ ή
+        -α ν τ ά μ ω σ ι ς-α δ ε λ φ ο ί-ε ι ς-τ η ν-ά λ λ η ν-ζ ω ή ν»,
+        και παρακολουθήσας τον αγχονιστήν εκρεμάσθη από του
+        ανωφλίου της οικίας παρακειμένου τινός κουρείου. Ο δε μέλας
+        την μορφήν καθώς και την καρδίαν αγχονιστής, επανελθών εις το
+        πλοιάριον, μετέφερε τα εν αυτώ απολειφθέντα θύματα εις Μέγα-
+        ρεύμα όπου εκρέμασε τον Αδριανουπόλεως· εκείθεν μετέβη εις
+        Νεοχώρι όπου εκρέμασε τον Θεσσαλονίκης, κακείθεν εις Θεραπεία
+        προς ποινήν του Δέρκων. Ο υπέργηρως ούτος αρχιερεύς, ο υπέρ
+        πάντα άλλον τιμώμενος διά την εμβρίθειαν, την πολλήν
+        ελευθεροστομίαν και την γενναιοκαρδίαν του, φθάσας εις τον
+        πυλώνα της μητροπόλεως του όπου έμελλε να κρεμασθή, εζήτησεν
+        άδειαν να προσευχηθή, προσευχήθη, παρεκάλεσε τον αγχονιστήν να
+        μη του δέση τας χείρας, και λαβών ην εκράτει εκείνος θηλειάν,
+        την ευλόγησε τρις σταυροειδώς εκφωνήσας το «ε ι ς-τ ο-ό ν ο μ α
+        -τ ο υ-Π α τ ρ ό ς-κ α ι-τ ο υ-Υ ι ο ύ-κ α ι-τ ο υ-α γ ί ο υ-
+        Π ν ε ύ μ α τ ο ς», και στραφείς προς τον αγχονιστήν, είπε
+        βαρεία τη Φωνή, «ε κ τ έ λ ε σ ε-τ η ν-ε ν τ ο λ ή ν-τ ο υ-
+        α σ ε β ο ύ ς-κ υ ρ ί ο υ-σ ο υ». Είπε, και η εντολή του
+        ασεβούς εξετελέσθη.
+
+        Την αυτήν ημέραν εκρέμασεν η Πύλη και τον πιστόν αρχιδιάκονον
+        του πατριάρχου Γρηγορίου, Νικηφόρον, καί τινας κοσμικούς·
+        μαθούσα δε, ότι και οι εν τω στόλω υπηρετούντες Υδραίοι
+        εβουλεύοντο τον εμπρησμόν του, τον μεν αρχηγόν αυτών
+        Κωνσταντίνον Γκιούστον και τους συν αυτώ αδελφούς και
+        συγγενείς του απεκεφάλισεν επί της δεξαμενής του ναυστάθμου,
+        τους δε λοιπούς τους μεν εκρέμασε, τους δε έπνιξε. Μεληδόν
+        κατέκοψεν επί της ακτής του ναυστάθμου μετά τινας ημέρας και
+        τον διερμηνέα του στόλου, Νικόλαον Μουρούζην, νεώτερον αδελφόν
+        του προαποκεφαλισθέντος μεγάλου διερμηνέως. Εν μέσω δε των
+        μεγίστων τούτων κακών, πολλοί εξωρίζοντο, αλλά και εν τη
+        εξορία κατέστρεψεν η Πύλη τινάς των επισημοτέρων εν οις και
+        τον προ ολίγου αυθέντην της Βλαχίας αναδειχθέντα Σκαρλάτον
+        Καλλιμάχην. Εγίνοντο δε και φόνοι, άλλοι αντ' άλλων, παρά την
+        διαταγήν και εις εμπαιγμόν αυτής της Πύλης.
+
+        Εκ των εξορισθέντων ήσαν και ο πρώην μέγας διερμηνεύς Γιάγκος
+        Καλλιμάχης, ο Ευστάθιος Αγάς και ο Γεώργιος Βογορίδης. Η Πύλη
+        διέταξε ν' αποκεφαλισθώσιν οι τρεις ούτοι. Φθάσας ο δήμιος εις
+        Καισάρειαν, απεκεφάλισε τον Γιάγκον Καλλιμάχην· αλλά μη ευρών
+        τους δύο άλλους, και οφείλων να φέρη τρεις κεφάλας εις
+        Κωνσταντινούπολιν, συναπεκεφάλισε τους δύο υπηρέτας του
+        Γιάγχου Καλλιμάχη, και έφερεν εις Κωνσταντινούπολιν τας
+        κεφαλάς αυτών, ως κεφαλάς του Άγα και του Βογορίδου. Και ο μεν
+        Βογορίδης απέθανεν εν τη εξορία μετά ταύτα· ο δε Άγας, ο
+        λογιζόμενος μεταξύ των νεκρών, εξεφανερώθη μετά την κάθοδον
+        των εξορίστων εν μέσω των ζώντων, και εξετάσεως γενομένης,
+        ανεκαλύφθη και απεδείχθη το ανοσιούργημα του δημίου.
+
+        Εν ώ δε οι φόνοι ήσαν αδιάλειπτοι εντός της βασιλευούσης,
+        ουδένα Έλληνα άφινεν η εξουσία να φύγη εκείθεν. Επ' αυτώ τούτω
+        ανεγνώσθη την 8 φιρμάνι εν τω πατριαρχείω διατάττον τον
+        πατριάρχην να προσκαλέση πάντας τους ομοπίστους του ραγιάδας,
+        και να λάβη εγγύησιν της μη φυγής των εκ Κωνσταντινουπόλεως·
+        να τους υποχρεώση δε και να αλληλεγγυώνται πέντε συνάμα, ώστε,
+        αν είς εκ των πέντε έφευγεν, οι λοιποί τέσσαρες να ήναι ένοχοι
+        θανάτου. Τοιουτοτρόπως οι εν τη βασιλευούση δυστυχείς Έλληνες
+        εκινδύνευαν πάντοτε· διότι ή εφονεύοντο αν δεν έφευγαν, ή αν
+        έφευγεν είς εκινδύνευαν να φονευθώσι τέσσαρες αντ' αυτού.
+
+        Παύοντες την αιμοσταγή διήγησιν των τραγικών συμβάντων εν
+        Κωνσταντινουπόλει, εν η και μόνη δεκαχισχίλιοι Χριστιανοί
+        εθυσιάσθησαν, δεν δυνάμεθα να μη θαυμάσωμεν τον μέγαν
+        χαρακτήρα, ον ο κλήρος, ο θείος τω όντι κλήρος, και οι
+        άρχοντες επί της καταδιώξεώς των έδειξαν. Εν μέσω των δεσμών
+        και των βασάνων, κατέμπροσθεν της επονειδίστου αγχόνης και υπό
+        την ανθρωποκτόνον αξίνην, πολλοί εξ αυτών παρωρμώντο ν'
+        αρνηθώσι τον Χριστόν προς διαφύλαξιν της ζωής και απόλαυσιν
+        πολλών άλλων επιγείων αγαθών, αλλ' όλοι μέχρις ενός
+        επροτίμησαν τας βασάνους και τον θάνατον.
+
+        Ότε εν τη βασιλική καθέδρα εχέετο ποταμηδόν και ανηλεώς το
+        αίμα του ιερού κλήρου, των αρχόντων, των εμπόρων, των τεχνιτών
+        και αυτού του όχλου· ότε διά μόνης της φυγής, και αυτής επί
+        θανατική ποινή απηγορευμένης, οι μεν άνδρες ήλπιζαν ν'
+        αποφύγωσι τας βασάνους και τον θάνατον, αι δε γυναίκες την
+        ατιμίαν· ότε τα άγια των αγίων εμιαίνοντο, και ό,τι εσέβετο
+        και επροσκύνει ο Χριστιανός εσυντρίβετο, εποδοπατείτο ή
+        εχλευάζετο· ότε αι οικίαι επατούντο και αι ιδιοκτησίας
+        ηρπάζοντο· ότε όλα ταύτα επράττοντο υπό τας όψεις των
+        αντιπροσώπων των ευρωπαϊκών αυλών και τα πλείστα διά των
+        διαταγών αυτού του σουλτάνου, εύκολον είναι να συμπεράνη τις
+        τας αιματοχυσίας και τα παντός είδους παθήματα των δυστυχών
+        Ελλήνων κατά τα άλλα μέρη της τουρκικής αυτοκρατορίας. Όπου
+        Τούρκοι και Έλληνες, εκεί και σφαγαί και αρπαγαί και ατιμίαι·
+        εκορυφούντο δε τα κακά ταύτα όπου τυχόν συνηθροίζοντο και
+        στρατεύματα.
+
+        Η Σμύρνη, η δευτερεύουσα πόλις του κράτους, εκινδύνευσε να
+        χαθή όλη τον καιρόν εκείνον. Οι κάτοικοι της πόλεως Τούρκοι,
+        οι διά την ησυχίαν και ασφάλειάν της αφοπλισθέντες προ πολλού,
+        εξωπλίσθησαν όλοι, έτοιμοι αφορμής δοθείσης να καταστρέψωσι
+        τους Χριστιανούς. Ό,τι δε ερριψοκινδύνευσεν έτι μάλλον την
+        πόλιν ήτον η συρροή πλήθους ενόπλων Τούρκων εις τα πέριξ, επί
+        σκοπώ να πέσωσιν εκείθεν όπου εξερράγη η επανάστασις. Ο
+        ένοπλος ούτος όχλος, αίσχος πάσης κυβερνήσεως και θανάσιμος
+        πληγή πάσης κοινωνίας, εζήτει αναφανδόν την γενικήν σφαγήν των
+        εν Σμύρνη Χριστιανών· αλλ' οι εντόπιοι Τούρκοι, έχοντες εν τη
+        πόλει τας οικογενείας των και μη φοβούμενοι τους Χριστιανούς,
+        αόπλους όντας, δεν επέτρεψαν την είσοδον αυτού εις την
+        ειρηνικήν πόλιν. Αλλ' ούτος επί τη απαγορεύσει ταύτη εξηγριώθη
+        και έπεσεν εις τα πέριξ της πόλεως χωρία, όπου, μηδενός
+        εναντιουμένου, εσφάζοντο οι απροστάτευτοι χωρικοί ως πρόβατα,
+        ητιμάζοντο αι γυναίκες και ηρπάζετο η περιουσία. Εντός δε της
+        πόλεως, αν και ήτον ικανή εκτελεστική δύναμις οθωμανική, φόνοι
+        σποράδην και αταξίαι συνέβαιναν καθ' ημέραν, και καθ' ημέραν
+        φόβος ήτο γενικής σφαγής. Ουδείς Χριστιανός ετόλμα ν' αντείπη
+        προς Τούρκον ό,τι και αν ήκουεν, ούτε να εξέλθη την νύκτα της
+        οικίας ό,τι και αν εχρειάζετο. Οι Τούρκοι θεωρούντες εαυτούς
+        εμπολέμους (σεφερλίδας) ενόμιζαν ότι όλα ήσαν συγχωρητά. Τόσον
+        δε εθρασύνθησαν, ώστε δεν εσυστάλησαν να εξυβρίσωσι και
+        κρατήσωσιν υπό φύλαξιν ολονυκτίως και αυτόν τον αρχηγόν της
+        γαλλικής μοίρας και δύο αξιωματικούς συναπαντηθέντας καθ' οδόν
+        υπό της εκτελεστικής δυνάμεως την νύκτα παρά την διαταγήν, αν
+        και εφόρουν την στολήν των· αλλ' η θρασύτης αύτη τοις απέβη εις
+        κακόν. Τολμηροί και αλαζόνες ενώπιον αόπλων, εφάνησαν δειλοί
+        και ουτιδανοί ενώπιον ολίγων ευρωπαίων ενόπλων. Ο αρχηγός της
+        γαλλικής μοίρας, απαιτών την επιούσαν ικανοποίησιν δι' όσα
+        έπαθεν, έφερε το πλοίον του απέναντι του διοικητηρίου έτοιμον
+        εις προσβολήν. Η πολεμία αύτη επίδειξις ήρκεσε μόνη και τους
+        επ' ανδρία επαιρομένους Τούρκους να βάλη όλους εις φόβον και
+        πολλούς εις φυγήν, και η ζητηθείσα ικανοποίησις εν τω άμα να
+        δοθή. Αλλ' ο κίνδυνος των δυστυχών Χριστιανών εφαίνετο καθ'
+        ημέραν εγγύτερος.
+
+        Οσάκις τα πνεύματα είναι ηρεθισμένα και επιρρεπή εις φόβον,
+        μικρά αφορμή αρκεί να φέρη το παν άνω κάτω.
+
+        Την νύκτα της 30 μαρτίου έπεσε κατά περίστασιν εν τη πόλει
+        τουφεκία. Φωναί ηκούσθησαν εν τω άμα λέγουσαι «έ β α λ α ν-
+        σ π α θ ί». Αι φωναί αύται επανελήφθησαν, επιστεύθησαν, και
+        όλοι οι κάτοικοι Χριστιανοί εχύθησαν εις το παραθαλάσσιον προς
+        διάσωσιν εις τα πλοία· τινές δε εξ αιτίας του κυριεύοντος
+        αυτούς φόβου ερρίφθησαν εις την θάλασσαν και επνίγησαν, ως αν
+        τους κατεδίωκαν τω όντι φονείς· αλλ' η πόλις διεσώθη ως εκ
+        θαύματος κατ' εκείνην την περίστασιν.
+
+        Δεινά παθήματα έπαθε και η Αδριανούπολις. Διέτριβεν εν τη
+        πόλει εκείνη ο πρώην οικουμενικός πατριάρχης Κύριλλος, μακράν
+        των πολιτικών θορύβων, φυλάττων τας εντολάς του Θεού και
+        μελετών τας ιεράς γραφάς· η υπόληψις δε, ην απελάμβανε, τον
+        ανέδειξεν, ως είδαμεν, και απόντα άξιον της ομοφώνου εκλογής
+        της εν Κωνσταντινουπόλει εκκλησιαστικής και κοσμικής ομηγύρεως
+        εις την εκ δευτέρου πλήρωσιν του χηρεύσαντος πατριαρχικού
+        θρόνου· αλλ' αυτή η υπόληψις τον ανέδειξεν ενώπιον εξουσίας
+        τιμωρούσης την αρετήν άξιον θανάτου, και αντί να τον αναβιβάση
+        εις τον οικουμενικόν θρόνον κατά την αυθόρμητον θέλησιν όλων,
+        τον ανεβίβασεν εις το πήγμα της αγχόνης κατά την αυθαίρετον
+        προσταγήν της εξουσίας. Εζήτησεν ο ιερός ανήρ ολίγας στιγμάς
+        να προσευχηθή· προσευχήθη μυστικώς, είπε μεγαλοφώνως το
+        «Μ ν η σ θ η τ ί-μ ο υ-Κ ύ ρ ι ε-ε ν-τ η-β α σ ι λ ε ί α-
+        σ ο υ», και παρέδωκε το πνεύμα εις χείρας του Πλάστου.
+        Συγχρόνως εκρεμάσθησαν και οι προκριτώτεροι Χριστιανοί, και η
+        μεγαλόπολις εκείνη επένθησε πένθος μέγα.
+
+        Οι δε κάτοικοι της Αίνου έπαθαν άλλου είδους πάθημα. 800
+        Τούρκοι οπλοφόροι, σταλέντες εκεί εξ Αδριανουπόλεως, κατέλαβαν
+        εν πρώτοις το φρούριον και έξωσαν τους έως τότε ενοικούντας
+        Χριστιανούς· μετά τούτο αφώπλισαν όλους τους κατοίκους της
+        πόλεως, τους επήραν ό,τι και αν είχαν, και προς εξευτελισμόν
+        διέταξαν τους προϊσταμένους να φορέσωσιν αντί καλπακίου μαύρην
+        προβίαν, και σεγκούνιον αντί του συνήθους επανωφορίου· τοις
+        έλεγαν δε, ότι τοιούτον ήτο τα φόρεμα των πιστών ραγιάδων.
+
+        Τοιαύτη ήτον η κατάστασις κατά το μάλλον και ήττον τας ημέρας
+        εκείνας όλων των μερών του οθωμανικού κράτους, όπου συνέζων αι
+        δύο ετερόθρησκοι και ετερογενείς φυλαί. Και ταύτα πάντα
+        έπασχαν οι δυστυχείς Χριστιανοί όχι διότι επεβουλεύθησαν τον
+        σουλτάνον, ή τον παρήκουσαν, ή τον επολέμησαν, αλλά διότι
+        άλλοι, κατοικούντες άλλα μέρη της επικρατείας του, τυχόντες να
+        ήναι ομογενείς των και ομόθρησκοι, εκίνησαν όπλα κατ' αυτού.
+
+        Αλλά, καθώς άλλοτε η χύσις του αίματος των μαρτύρων εστερέωσε
+        την καταδιωκομένην του Χριστού εκκλησίαν, ούτω και τα δεινά
+        παθήματα τόσων αθώων ομογενών και ομοπίστων εστερέωσαν και
+        σήμερον την επανάστασιν της Ελλάδος, διότι εξήψαν έτι μάλλον
+        εν ταις καρδίαις των αγωνιζομένων το προς τους τυράννους
+        μίσος, και τοις είπαν, ότι η μάχαιρα ήτον η μόνη ελπίς και η
+        μόνη καταφυγή· ώστε η Πύλη λυσσώσα και μαινομένη υπεστήριξε
+        τον κλονιζόμενον ελληνικόν αγώνα δι' ων τρόπων επεχείρησε να
+        τον πολεμήση, εκίνησε την συμπάθειαν όλου του χριστιανικού
+        κόσμου υπέρ των καταδιωκομένων, ηνάγκασε και αυτάς τας φιλικάς
+        της Δυνάμεις να ομολογήσωσιν ότι Τούρκοι και Έλληνες δεν ήτο
+        δυνατόν εις τα εξής να συζήσωσι, και επιθανολόγησε και τον
+        μεταξύ αυτής και της Ρωσσίας πόλεμον, εφ' ον οι αγωνιζόμενοι
+        Έλληνες εσάλευαν τας ελπίδας των. Τοιουτοτρόπως η Θεία Πρόνοια
+        διά των ανεξερευνήτων βουλών της ρίπτει επί την κεφαλήν των
+        απάνθρωπα πραττόντων τας απανθρωπίας των, και προετοιμάζει
+        ακαταλήπτως πως το ευτυχές μέλλον της αδίκως πασχούσης
+        ανθρωπότητος εν μέσω αυτών των δυστυχημάτων της.
+
+
+
+             1821
+        ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ζ'
+
+
+
+        &Εξωτερική πολιτική προς την Ελλάδα και διαγωγή της Ρωσσίας
+        προς τον Υψηλάντην.&
+
+        ΣΥΝΕΔΡΙΑΖΕΝ η ιερά συμμαχία εν Λαϋβάχη, έχουσα προσηλωμένην
+        όλην την προσοχήν της εις τα εν τη μεσημβρινή Ευρώπη μεγάλα
+        πολιτικά συμβάντα, ότε εξερράγη η επανάστασις της Ελλάδος. Η
+        συμμαχία αύτη συστηθείσα εν Παρισίοις το 1815, αν και όλη
+        πολιτική, είχε πρόσχημα θρησκευτικόν. Το δεύτερον άρθρον της
+        συνθήκης της έλεγεν.
+
+        «Οι άνακτες Αυστρίας, Πρωσσίας και Ρωσσίας ομολογούν, ότι ο
+        χριστιανικός κόσμος, ούτινος και αυτοί και οι λαοί των είναι
+        μέλη, δεν έχει κυρίως βασιλέα ειμή τον Παντοκράτορα, τον Υιόν
+        και Λόγον του Θεού, τον Σωτήρα ημών και Θεόν Ιησούν Χριστόν·
+        διότι εν αυτώ και μόνω αποταμιεύονται όλοι οι θησαυροί της
+        αγάπης, της γνώσεως και της σοφίας».
+
+        Το γράμμα της συνθήκης απέκλειε πασιφανώς της συμμαχίας την
+        οθωμανικήν Αρχήν ως αλλόθρησκον και ασεβή, και εθάρρυνε τους
+        υπ' αυτήν πιστεύοντας εις Χριστόν λαούς· αλλ' αι πραγματικαί
+        αρχαί της εφάνησαν επί των προρρηθέντων πολιτικών συμβάντων
+        ούσαι η αναλλοίωτος διατήρησις των καθεστώτων παντός κράτους
+        ανεξαιρέτως υπό οιονδήποτε θρησκευτικόν σύμβολον και αν
+        διετέλει, και η εν αυτώ παραδοχή πολιτικών μεταβολών τότε
+        μόνον, ότε αύται ενηργούντο διά της αυθορμήτου θελήσεως του
+        άνακτος. Πραγματοποιήσασα η συμμαχία διά στρατιωτικής
+        επεμβάσεως τας αρχάς ταύτας εν Ιταλία, τας εκήρυξε και
+        εγγράφως εις γνώσιν όλου του κόσμου και τας εφήρμοσε και κατ'
+        αυτού του αγώνος της Ελλάδος. Τοιουτοτρόπως, σεμνολογουμένη
+        «Ι ε ρ ά», ως δήθεν ενεργούσα υπό το σωτήριον κράτος της
+        αδελφικής εν Χριστώ αγάπης και της ευαγγελικής χάριτος,
+        εγκατέλειψε και κατέκρινεν ολόκληρον χριστιανικόν λαόν, ως
+        επιχειρήσαντα ν' αποτινάξη αλλόπιστον και μισόχριστον ζυγόν
+        υφ' ην προ αιώνων εστέναζε.
+
+        «Χρήσιμοι», εκήρυξεν η συμμαχία εν Λαϋβάχη, την 30 απριλίου
+        1821, «Χρήσιμοι ή αναγκαίαι μεταβολαί εν τη νομοθεσία ή εν τη
+        διοικήσει των επικρατειών πρέπον είναι να πηγάζωσιν εκ της
+        ελευθέρας θελήσεως και της πλήρους πεποιθήσεως των θεόθεν την
+        εξουσίαν εμπεπιστευμένων. Παν ό,τι παρεκτρέπεται της αρχής
+        ταύτης φέρει εξ ανάγκης τους λαούς εις αταξίαν, εις κλονισμούς
+        και εις δεινά βαρύτερα παρ' όσα προτίθεται να θεραπεύση. Οι
+        άνακτες, αισθανόμενοι βαθέως την αναλλοίωτον ταύτην αλήθειαν,
+        δεν εδίστασαν να κηρύξωσι παρρησία, ότι σεβόμενοι τα δίκαια
+        και την ανεξαρτησίαν όλων των νομίμων εξουσιών, εθεώρησαν ως
+        νομίμως μη υπάρχουσαν και ως μη συνάδουσαν προς τας αρχάς του
+        δημοσίου δικαίου της Ευρώπης πάσαν λεγομένην μεταρρύθμισιν
+        ενεργουμένην δι' αποστασίας και δι' όπλων. Ως τοιαύτης φύσεως
+        εθεώρησαν όχι μόνον όσα συνέβησαν εν τοις βασιλείοις της
+        Νεαπόλεως και της Σαρδηνίας, αλλά και όσα (ήτοι τα της
+        Ελλάδος) λ α β ό ν τ α-α ρ χ ή ν-ε κ-μ η χ α ν ο ρ ρ α φ ί α ς
+        -ε π ί σ η ς-ε γ κ λ η μ α τ ι κ ή ς, α ν-κ α ι-υ π ό-
+        π ο λ λ ά ς-δ ι α φ ο ρ ε τ ι κ ά ς-π ε ρ ισ τ ά σ ε ι ς,
+        κ α τ έ σ τ η σ α ν-ε σ χ ά τ ω ς-τ ο-α ν α τ ο λ ι κ ό ν-
+        μ έ ρ ο ς-τ η ς-Ε υ ρ ώ π η ς-θ έ α τ ρ ο ν-α π ε ρ ά ν τ ων
+        -κ α κ ώ ν».
+
+        Ας συμβιβάση όστις ημπορεί την πολιτικήν ταύτην και τας
+        χριστιανικάς αρχάς, ας η ιερά συμμαχία εκήρυξε παρρησία ότι
+        επρέσβευεν.
+
+        Τυφλή και αξιοκατάκριτος είναι η πολιτική οσάκις δεν
+        χειραγωγείται υπό της ηθικής· αλλά καθίσταται και βδελυρά
+        οσάκις περιβάλλεται την ιεράν θρησκείαν, ό εστι, την υψίστην
+        ηθικήν, εις καταπίεσιν της πασχούσης ανθρωπότητος.
+        Ομολογήσαντες οι της ιεράς συμμαχίας εν τω επί της συστάσεώς
+        της κηρύγματι, εν κατανύξει και ταπεινότητι καρδίας, ως
+        παμβασιλέα των τον Κύριον ημών Ιησούν Χριστόν, εχρεώστουν
+        βεβαίως να υποτάσσωνται εις τας εντολάς του παμβασιλέως των,
+        καθώς τουλάχιστον απήτουν να υποτάσσωνται εις τας διαταγάς
+        αυτών των μη παμβασιλέων οι λαοί.
+
+        Το ιερόν ευαγγέλιον δεν εθεωρήθη ποτέ σχολείον δεσποτισμού και
+        δουλείας, αλλά μάθημα πραότητος, αγάπης και παραμυθίας των
+        πασχόντων, και βιβλίον ελευθέρων ανδρών και ισοτίμων. Ενήργουν
+        άρα οι άνακτες παρά το πνεύμα και το γράμμα του ιερού
+        ευαγγελίου, κανόνος κατ' αυτούς της πολιτικής των,
+        κατακρίνοντες παρρησία τους πιστεύοντας εις Χριστόν Έλληνας ως
+        μη θέλοντας να διαμένωσι δούλοι και υπό την μάχαιραν
+        μισοχρίστων δεσποτών. Πασίγνωστον είναι, ότι οι Τούρκοι
+        εθεώρουν και μετεχειρίζοντο τους Έλληνας ως δούλους, όχι δι'
+        άλλο ειμή διότι ήσαν Χριστιανοί. Πασίγνωστον επίσης είναι, ότι
+        οιανδήποτε στιγμήν απεφάσιζαν οι Έλληνες Χριστιανοί να
+        τουρκεύσωσιν, εγίνοντο εν τω άμα ελεύθεροι και καθ' όλα
+        ισότιμοι των Τούρκων, καθώς έγειναν ελεύθεροι και καθ' όλα
+        ισότιμοι αυτών οι άλλοτε Χριστιανοί και σήμερον Μωαμεθανοί
+        Αλβανοί, οι τυραννούντες ημάς διαμείναντας Χριστιανούς. Διά
+        τριών τρόπων εδύναντο οι Έλληνες Χριστιανοί ν' απαλλαχθώσι της
+        δουλείας· ή δι' αυθορμήτου θελήσεως και πλήρους πεποιθήσεως
+        κατά την φράσιν της ιεράς συμμαχίας του σουλτάνου, ή δι'
+        όπλων, ή δι' αρνησιθρησκείας. Ουδείς βεβαίως, σώας έχων τας
+        φρένας, ήλπιζέ ποτε την απελευθέρωσιν των Ελλήνων Χριστιανών
+        από αυθορμήτου θελήσεως και πλήρους πεποιθήσεως σουλτάνου· η
+        χρήσις όπλων κατεκρίνετο και αύτη και κατετρέχετο υπό της
+        ιεράς συμμαχίας· δεν έμενεν άρα άλλος τρόπος απελευθερώσεως
+        παρά την αρνησιθρησκείαν. Τοιούτος ήτον ο πολιτικός φανατισμός
+        της συμμαχίας· ήθελε τους αθλίους Έλληνας ή Μωαμεθανούς
+        συνδεσπόζοντας ή Χριστιανούς δουλεύοντας!
+
+        Εν ώ δε οι συστηταί της εκήρυξαν ταύτα κατά των Ελλήνων,
+        διέταξαν και τους εν ταις ηγεμονείαις εδρεύοντας προξένους των
+        ν' αναχωρήσωσιν εκ των μεμολυσμένων εκείνων τόπων.
+
+        Ο δε αυτοκράτωρ Αλέξανδρος, ον πολλά δείγματα του ελληνικού
+        αγώνος αποκαθίστων, αν και αδίκως, ύποπτον προς τους συμμάχους
+        του, λαβών αφορμήν εκ των προς αυτόν αναφορών του Υψηλάντου,
+        του Σούτσου και των Μολδαυών, εκήρυξεν, ότι εθεώρει το κίνημα
+        του Υψηλάντου ως αποτέλεσμα του διακρίνοντος τον καιρόν
+        εκείνον φιλοταράχου πνεύματος και της απειρίας και κουφότητος
+        της νεαζούσης ηλικίας του· τον απέβαλε δε και της υπηρεσίας
+        του και τον ειδοποίησεν, ότι απεδοκίμαζε το επιχείρημά του,
+        ότι δεν έπρεπε να προσδοκά παραμικράν βοήθειαν παρά της
+        Ρωσσίας, και ότι ώφειλε να εγκαταλείψη και τον αγώνα και τους
+        τόπους εκείνους (α)· διέταξε δε συγχρόνως τον μεν αρχηγόν των
+        κατά τον Προύθον και την Βεσσαραβίαν δυνάμεων του Βιτγενστέην
+        να διατηρή αυστηράν ουδετερότητα και να μη βοηθή τον ελληνικόν
+        αγώνα, τον δε εν Κωνσταντινουπόλει πρέσβυν του να κοινοποιήση
+        ταύτα πάντα τω σουλτάνω, και να προσφέρη αυτώ όχι μόνον πάσαν
+        ηθικήν συνδρομήν, αλλά και στρατιωτικήν βοήθειαν προς
+        κατάπαυσιν των εν ταις δύο ηγεμονείαις ταραχών. Ό,τι δε προ
+        πάντων παρώργισεν υπέρμετρα τον Αλέξανδρον κατά του Υψηλάντου,
+        και δικαίως, και διήγειρε κατ' αυτού υποψίας παρά τη ιερά
+        συμμαχία ήτον η εν τη προς τους Έλληνας προκηρύξει αυτού του
+        Υψηλάντου φράσις λέγουσα, «κινηθήτε, και θέλετε ιδεί μίαν
+        κραταιάν Δύναμιν να υπερασπισθή τα δίκαιά μας» Τοιουτοτρόπως
+        εματαιώθησαν όλαι αι εξωτερικαί ελπίδες του αγώνος.
+
+
+
+             1821
+        ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Η'
+
+
+
+        &Τα κατά τον Υψηλάντην διατρίβοντα εν Κολεντίνη. — Φυγή του
+        ηγεμόνος Σούτσου. — Τα κατά τον Πεντεδέκαν. — Μετάβασις
+        Υψηλάντου εις Τυργόβιστον. — Συμβάντα εν Μολδαυία. — Μάχη
+        Γαλατσίου.&
+
+        ΜΟΛΙΣ έφθασεν ο Υψηλάντης εις Κολεντίναν περιστοιχιζόμενος υπό
+        καταχραστών, απειθών και επιβούλων, και έπεσαν επί την κεφαλήν
+        του οι τρεις απροσδόκητοι κεραυνοί· ο μεν πνευματικός, ό
+        εστιν, αι κατάραι και οι αφορισμοί της Μεγάλης εκκλησίας· οι
+        δε δύο πολιτικοί, ήτοι η κατάκρισις του αγώνος παρ' όλης της
+        ιεράς συμμαχίας, και η αποκήρυξις και καθαίρεσις αυτού παρά
+        του αυτοκράτορος της Ρωσσίας. Και η μεν πνευματική πράξις
+        απέσπασε πολλάς ευλαβείς καρδίας θεωρούσας αυτόν εις το εξής
+        αφωρισμένον και κατηραμένον· η δε πολιτική, η της Ρωσσίας, ην
+        εδημοσίευσεν ο εν Ιασίω γενικός αυτής πρόξενος καθ' ην ημέραν
+        εστρατοπέδευσεν ο Υψηλάντης εν Κολεντίνη, εστηλίτευσεν
+        επισήμως το ψεύδος, και έκαστος εφρόντιζεν έκτοτε πώς να σωθή.
+        Οι άρχοντες των δύο ηγεμονιών, οι μεν έφευγαν, οι δε
+        συνεννοούντο μυστικώς μετά των Τούρκων. Φόβος μέγας επεκράτει
+        παντού, και εσωτερικώς εξ αιτίας της παντελούς αταξίας και
+        αναρχίας, και εξωτερικώς εξ αιτίας επαπειλουμένης εισβολής
+        οθωμανών. Ο δε Μιχαήλ Σούτσος, ιδών εξ ων έλαβεν απαντήσεων
+        εις τας προς τον Αλέξανδρον αναφοράς του, ότι η ελπίς της
+        ρωσσικής συμπράξεως, η μόνη απομένουσα ελπίς εφ' ης και αυτός
+        στηριζόμενος εγένετο συμμέτοχος του αγώνος, εματαιώθη,
+        υποπτεύων και τας μυστικάς σχέσεις των εντοπίων προς τους
+        Τούρκους, και βλέπων ότι ο τόπος ήτο εις την διάκρισιν εχθρών,
+        προδοτών και επιβούλων, και ότι ουδεμίαν είχε πλέον ισχύν,
+        απεφάσισε, φοβούμενος μη κρατηθή και παραδοθή, να φύγη κρυφίως
+        και μεταβή εις Βεσσαραβίαν, όπου, ως ειδοποιήθη, εδόθησαν
+        διαταγαί εις υποδοχήν του· έφυγε δε διά νυκτός την 30 μαρτίου
+        εν αγνοία των αρχόντων του τόπου, προϋπογράψας και σφραγίσας
+        διπλώματα εις σύστασιν ανθηγεμονίας εκ των μελών του εντοπίου
+        συμβουλίου, διαρκούσης της προσωρινής, ως έλεγεν, απουσίας
+        του, και εις αντικατάστασιν εν τη υπηρεσία αυτοχθόνων αντί των
+        Ελλήνων αυλικών του παρακολουθησάντων όλων· έστειλε δε τους
+        διορισμούς, αφού διέβη τον Προύθον, προς τον μητροπολίτην,
+        όπως ενεργηθώσιν. Εγνώσθη την επαύριον η φυγή του ηγεμόνος,
+        εγνώσθησαν και οι διορισμοί, αλλ' ελογίσθησαν διορισμοί όχι
+        ηγεμόνος απόντος, αλλ' αποστάτου και φυγάδος· διά τούτο
+        συνελθόντες οι έχοντες δικαίωμα ψήφου εσύστησαν ανθηγεμονίαν
+        όπως συνειθίζετο οσάκις εχήρευεν η ηγεμονεία. Συστηθείσα η νέα
+        Αρχή έσπευσε να προσφέρη την υποταγήν της τω σουλτάνω,
+        απεφυλάκισε και ώπλισεν ολίγους Τούρκους, ους εκράτει υπό
+        φύλαξιν ο Σούτσος, ίνα μη κακοπάθωσι και ούτοι ως οι άλλοι
+        (α), και διέταξε να καταδιώκονται ως εχθροί όσοι των περί τον
+        Υψηλάντην διέμεναν εντός της ηγεμονείας επέκεινα ρητής
+        προθεσμίας. Αλλ' αν η εντόπιος ανθηγεμονία παρέλαβε την Αρχήν
+        εγκαταλειφθείσαν, δεν εφάνη αξία και να την φυλάξη
+        παραληφθείσαν.
+
+        Καθ' ας ημέρας εσυστήθη αύτη, έφθασεν εις Ιάσι ο Πεντεδέκας
+        σταλείς παρά του Υψηλάντου, αγνοούντος εισέτι την φυγήν του
+        Σούτσου, επί χρηματολογία και αποστολή εις το γενικόν
+        στρατόπεδον των προσερχομένων καθ' ημέραν έξωθεν εθελοντών.
+        Φθάσας ο Πεντεδέκας εις Ιάσι, αντί φιλικής ηύρε παρά πάσαν
+        προσδοκίαν εχθρικήν κυβέρνησιν· και αμέσως συνέλεξεν όσους
+        Έλληνας και άλλους εδυνήθη εν τη πόλει, ως 200, και πλήρης
+        τόλμης εκυρίευσε διά της μικράς ταύτης δυνάμεως μεσούντος του
+        απριλίου το ανάκτορον, και έλαβε μόνος αυτός όλην την
+        πραγματικήν δύναμιν.
+
+        Ο δε Υψηλάντης, φοβούμενος εισβολήν εχθρών, επειράθη να την
+        εμποδίση, και ειδοποίησε τους ανθηγεμόνας της Βλαχίας, ότι
+        επληροφόρησε τον αυτοκράτορα της Ρωσσίας περί των κινημάτων
+        του, περί της καταστάσεως της Ελλάδος, και περί του
+        επαπειλούντος τας δύο ηγεμονείας κινδύνου, αν εγίνοντο κέντρον
+        ενώσεως εχθρικών στρατοπέδων και θέατρον πολέμου· ότι ο
+        αυτοκράτωρ προς διατήρησιν της γενικής ειρήνης και των σχέσεών
+        του τω παρήγγειλε μεν διά γράμματος του Καποδιστρίου όσα
+        έκρινεν εύλογον εις παύσιν του κινήματος των Ελλήνων, αλλά τω
+        εγνωστοποίησε συγχρόνως ότι ευηρεστήθη να προτείνη τη Πύλη
+        φιλελληνικάς προτάσεις· ότι άνευ της παραδοχής των προτάσεων
+        του αυτοκράτορος δεν κατέθετε τα όπλα· ότι σκοπόν δεν είχε να
+        προσβάλη πρώτος τους Τούρκους, και ότι επεθύμει μηδ' αυτοί να
+        προσβάλωσιν, ίνα μη πάθη ο ουδέτερος τόπος.
+
+        Τοιαύτα έγραψεν ο Υψηλάντης, αλλ' ουδέν ωφελήθη· διαμείνας δε
+        ως μίαν εβδομάδα εν Κολεντίνη, ανεχώρησε πανστρατιά την 4
+Απρίλι- απριλίου, και την επαύριον εστρατοπέδευσεν εν
+ος      Τυργοβίστω, όπου και ωχυρώθη· κατέλαβε δε διά του αδελφού του
+        Νικολάου και το Κυμπουλούγγι, το επί των Καρπαθίων ορέων,
+        ετοποθέτησε και τον Γεωργάκην κατά το Πιτέστι, το επί λοφώδους
+        θέσεως μεταξύ Τυργοβίστου και του ποταμού Όλτου· τον δε
+        Κωνσταντίνον Δούκαν απέστειλεν εις Πλοέστι. Αλλ' αι τέσσαρες
+        αύται θέσεις ήσαν τόσω μακράν η μία της άλλης, ώστε και
+        δυσκόλως συνεβοηθούντο, και ευκόλως διεκόπτοντο. Ο Υψηλάντης
+        διατρίβων εν Τυργοβίστω ηύξησεν εις 450 τον ιερόν λόχον,
+        ωργάνισε και μικρόν πυροβολικόν, και ιππικόν εκ διακοσίων, και
+        έταξε την δύναμιν ταύτην υπό τον Καντακουζηνόν. Αλλά το
+        στρατόπεδον έπασχεν έλλειψιν πολεμεφοδίων, πριν έτι αρχίση να
+        πολεμή. Εξ αιτίας της αυστηράς απαγορεύσεως της αυστριακής
+        Αρχής εις μάτην επροσπάθησεν ο Υψηλάντης να μεταφέρη
+        πολεμεφόδια εκ Τρανσιλβανίας· ευτύχησεν όμως να συλλάβη
+        πυρίτιδα δισχιλίας οκάδας στελλομένην έξωθεν προς τον
+        Βλαδιμιρέσκον κρυφίως παρά τινων φίλων του, ην εκράτησεν εις
+        χρήσιν του ολιγωρήσας τα πικρά παράπονα του προς ον εστέλλετο·
+        μετεποίησε δε εις βόλια και την μολυβδίνην σκέπην του
+        αρχιεπισκοπικού ναού της πόλεως. Δεν έπασχε δε το στρατόπεδόν
+        του ολιγωτέραν έλειψιν τροφών. Τω όντι, τόση ήτον η αταξία, η
+        παράλυσις, ο σφετερισμός και η απρονοησία, ώστε εν μέσω των
+        ευφορωτέρων τόπων της οθωμανικής Αυτοκρατορίας, όθεν ετρέφετο
+        κυρίως η Κωνσταντινούπολις, ο περί τον Υψηλάντην μικρός
+        αριθμός επείνα. Αλλ' ό,τι κατετάραττε προ παντός άλλου τον
+        Υψηλάντην ήτον η προς αυτόν επίβουλος διάθεσις του
+        Βλαδιμιρέσκου και του Σάββα, ημέρα τη ημέρα αναπτυσσομένη και
+        λαμβάνουσα επίφοβον χαρακτήρα. Ουδένα λόγον έχομεν να
+        υποπτεύσωμεν την ειλικρίνειαν του Βλαδιμιρέσκου κατ' αρχάς του
+        κινήματός του. Δεν έλαβεν αυθόρμητος τα όπλα, αλλά κατά
+        πρότασιν και διά συνδρομής του Γεωργάκη, του πιστού οπαδού της
+        Εταιρίας, και του Υψηλάντου· μετέβαλεν όμως σχέδια, ότε είδεν
+        ότι ο Υψηλάντης είχε μάλλον να ελπίση και να φοβηθή παρ'
+        αυτού, ή αυτός παρ' εκείνου. Έκτοτε κατεγίνετο σπουδαίως να
+        πραγματοποιήση ό,τι ως πρόσχημα του αληθούς σκοπού του άλλοτε
+        παρεδέχθη, ο εστί, την αυτονομίαν της πατρίδος του υπ'
+        αυτόχθονας αυθέντας. Αφ' ού δε ησθάνθη τας δυνάμεις του, και
+        είδεν ο μικρός ούτος την υψηλήν αριστοκρατίαν της πατρίδος του
+        φεύγουσαν απέμπροσθέν του, συνέλαβε την ιδέαν και να
+        αυθεντεύση, και ηγάπα να λέγεται Δ ο μ ν ο θ ε ό δ ω ρ ο ς
+        ενεργών τα πάντα ηγεμονικώς διά του μητροπολίτου και των
+        εναπομεινάντων αρχόντων συνεδριαζόντων παρά τω μητροπολίτη, ον
+        φοβηθέντα και αναχωρήσαντα επανέφερε βία εις την πόλιν. Αλλ'
+        ό,τι τον καταδικάζει είναι η υπουλότης και η απιστία του.
+        Υπεκρίνετο τον οπαδόν του Υψηλάντου, και συνενοείτο κατ' αυτού
+        κρυφίως μετά των Τούρκων, οίτινες κολακεύοντες την φιλαυτίαν
+        του τον παρέσυραν εις τα συμφέροντά των και εις τον όλεθρόν
+        του. Ουδεμία έμεινεν αμφιβολία περί της απιστίας του, αφ' ού
+        οι περί τον Υψηλάντην συνέλαβαν δύο ταχυδρόμους επί της οδού
+        της μεταξύ Βουκουρεστίου και Γυργέβου, πόλεως επί την
+        αριστεράν όχθην του Δουνάβεως, εξ ων ο μεν εστέλλετο παρά του
+        Βλαδιμιρέσκου προς τας τουρκικάς Αρχάς, ο δε ήρχετο εκείθεν
+        προς αυτόν, φέροντες αμφότεροι γράμματα μαρτυρούντα την προς
+        τον Υψηλάντην απιστίαν του και την επί λόγω αμοιβής απαίτησιν
+        της ηγεμονίας της πατρίδος του. Συνέλαβαν και τον ιατρόν
+        Θεοδόσιον επανερχόμενον εις Βουκουρέστι εκ της εν Τρανσιλβανία
+        Στρεφανουπόλεως, όπου εστάλη εις προτροπήν των εκεί
+        καταφυγόντων αρχόντων Βλάχων όπως γράψωσι τω σουλτάνω κατά της
+        φαναριωτοκρατίας, και ζητήσωσιν αυθέντην τον Βλαδιμιρέσκον.
+
+        Ο δε Σάββας, επίσης και αυτός άπιστος προς τον Υψηλάντην,
+        εφάνη υπουλότερος του Θεοδώρου ως πνευματωδέστερος και
+        επιτηδειότερος. Εν ώ ο Υψηλάντης διέτριβεν εν Βεσσαραβία, ο
+        Σάββας τον εθάρρυνεν, ως είδαμεν, να μεταβή εις τας
+        ηγεμονείας, υποσχόμενος να κινήση εις επανάστασιν διά της
+        επιρροής του και της παρουσίας του την Βουλγαρίαν· δεν είχε δε
+        τότε υπηρεσίαν παρά τω αυθέντη Αλεξάνδρω Σούτσω, και εθήρευε
+        τύχην· αλλ' αποθανόντος τούτου κατέστη αρχηγός της φρουράς του
+        Βουκουρεστίου· είχε δε και παλαιάς σχέσεις προς τον νέον
+        ηγεμόνα Καλλιμάχην και ήλπιζε βεβαίως βελτίωσιν της τύχης του·
+        και ουδεμία αμφιβολία, ότι εντεύθεν επήγασεν η πρώτη μεταβολή
+        του φρονήματός του· αλλ', αφ' ού η αυτοκρατορική αποκήρυξις
+        του Υψηλάντου εστηλίτευσε τας απατηλάς υποσχέσεις της
+        Εταιρίας, εμελέτησε και προδοσίαν επ' ελπίδι να εύρη
+        πλειοτέραν χάριν παρά τη οθωμανική εξουσία.
+
+        Τοιούτοι εφάνησαν κατά δυστυχίαν οι δύο εκ των τριών
+        ισχυροτέρων οπλαρχηγών του κατά τας ηγεμονείας αγώνος. Εν ώ δε
+        οι δύο ούτοι επεβουλεύοντο τον Υψηλάντην εν αγνοία ο είς του
+        άλλου, επεβουλεύοντο και αλλήλους αντιφερόμενοι θανασίμως διά
+        παλαιά πάθη και ανθυπαβλεπόμενοι.
+
+        Εν τοσούτω η Πύλη, μαθούσα τα κατά τας ηγεμονείας, ήρχισε να
+        στέλλη ικανάς δυνάμεις προς τα παραδουνάβια φρούρια
+        διαπραγματευομένη εν ταυτώ και παρά τω αυτοκράτορι της Ρωσσίας
+        την μετάβασιν αυτών εις τας ηγεμονείας. Ο αυτοκράτωρ,
+        αγωνιζόμενος παντοιοτρόπως να βεβαιώση την Πύλην και τας
+        Ευρωπαϊκάς αυλάς ότι δεν ενείχετο εις τα επαναστατικά
+        κινήματα, συγκατένευσε προθύμως εις την περί της στρατιωτικής
+        εισβολής αίτησιν της Πύλης, και ούτως εκίνησαν τα στρατεύματά
+        της. Και εν πρώτοις, μεσούντος του απριλίου, επέρασαν
+        δισχίλιοι στρατιώται εκ Σιλιστρίας εις Καλαράσι, προς την
+        αντικρύ της Σιλιστρίας όχθην του Δουνάβεως, και διά τον ολίγον
+        αριθμόν των διέμειναν εντός του θέματος της Γιαλομνίτας,
+        ούτινος το Καλαράσι είναι η πρωτεύουσα, συνάζοντες τροφάς αλλά
+        μηδαμώς ενοχλούντες τους κατοίκους· άλλο δε μικρόν σώμα εξ 150
+        εισέβαλε μετ' ολίγον από του Ροστσουκίου επί λεηλασία και
+        επροχώρησε και εις Ρουσεδεβέδην επί του ποταμού Βέδη, όπου 200
+        στρατιώται εκ των του Γεωργάκη επιπεσόντες αιφνιδίως την 23,
+        τους μεν εφόνευσαν ους δε αιχμαλώτευσαν. Την δε 30 ο
+        φρούραρχος της Βραΐλας, Ισούφπασας Περκόφτσαλης, εξεστράτευσεν
+        εις Γαλάτσι μετά 3000 ιππέων και 1500 πεζών.
+
+        Έμπροσθεν του Γαλατσίου ήσαν τρεις προμαχώνες εγερθέντες παρά
+        των Ρώσσων επί του τελευταίου πολέμου, εξ ων προς την οδόν της
+        Βραΐλας ήτον ο οχυρώτερος. Προ ολίγου είχεν αποσταλεί εκεί
+        παρά του Υψηλάντου εις φρούρησιν της πόλεως ο Θανάσης
+        Τουφεκτσής Καρπενησιώτης, ανήρ γενναίος και μέχρι τούδε
+        προσοδώνης. Ούτος, αναχωρήσας εκ Τυργοβίστου, είχε μόνον 60
+        στρατιώτας· αλλά φθάσας εις Γαλάτσι τους ηύξησεν εις 600, εν
+        οις και πολλοί των πληρωμάτων των εν τω λιμένι 15 πλοίων,
+        άτινα υπό τουρκικήν όντα σημαίαν και τουρκική ιδιοκτησία
+        εκράτησεν ο Καραβιάς επί της κυριεύσεως του Γαλατσίου. Οι 600
+        ούτοι, αν και ολίγοι, απεφάσισαν να αντιπαραταχθώσι· και καθ'
+        ην ημέραν εξήλθαν οι εχθροί της Βραΐλας, ο Θανάσης και ο
+        Γεώργης Παπάς υποπλαρχηγός του, ολίγους έχοντες ιππείς, υπήγαν
+        μέχρι των πλησίον του Γαλατσίου εις τον Δούναβιν εκβολών του
+        ποταμού Σερέτη προς σκόπευσιν του προσερχομένου εχθρικού
+        στρατεύματος, και ακροβολισθέντες επανήλθαν αυθημερόν εις τους
+Μάιος   προμαχώνας. Την δε επιούσαν (1 μαΐου) επήλθαν οι
+        εχθροί. Τούτους ιδόντες μόνον επερχομένους οι κατέχοντες τους
+        δύο ανωχύρους προμαχώνας ελειποτάκτησαν εν τω άμα και
+        συνελειποτάκτησαν και οι πλείστοι των εν τω οχυρώ· εναπέμειναν
+        δε ο Θανάσης, ο Παπάς και 43 στρατιώται, και επολέμησαν
+        γενναίως όλην την ημέραν απωθούντες ευτυχώς τους πολλάκις
+        εφορμώντας ιππείς. Επελθούσης δε της νυκτός, έπαυσεν η μάχη·
+        και επειδή οι έγκλειστοι δεν έβλεπαν άλλον τρόπον σωτηρίας
+        παρά την φυγήν, δύο ώρας πριν φέξη έρριψαν εν πρώτοις έξω του
+        προμαχώνος τους επενδύτας των, ους οι Τούρκοι εκλαβόντες υπό
+        το σκότος της νυκτός ως αυτούς τούτους, ετουφέκισαν· πριν δε
+        προφθάσωσι και γεμίσωσιν εκ δευτέρου τα τουφέκια, εξεπήδησαν
+        οι έγκλειστοι αφ' ού εγέμισαν τα εντός δύο εύχρηστα κανόνια
+        και έθεσαν επί της οπής αυτών μακρά φυτίλια, ώστε ν' ανάψη το
+        έν κατόπιν του άλλου μετά την φυγήν των, και ούτω να
+        υπολάβωσιν οι εχθροί ότι απέμειναν και άλλοι εν τω προμαχώνι
+        και να μη επιπέσωσιν όλοι επ' αυτούς φεύγοντας. Το στρατήγημα
+        επέτυχεν, οι Τούρκοι δεν κατεδίωξαν τους φεύγοντας, και ούτω
+        διεσώθησαν όλοι παρά τρεις επί μικράς Χερσονήσου προς την
+        συμβολήν του Προύθου και του Δουνάβεως. Την δε επαύριον οι
+        Τούρκοι εκυρίευσαν την πόλιν, την ελεηλάτησαν, την έκαυσαν,
+        εξακοσίους εν αυτή Μολδαυούς εφόνευσαν, και τα εν τω λιμένι
+        πλοία κατέστρεψαν. Ενδιατρίψαντες δε τρεις ημέρας επανήλθαν
+        εις Βραΐλαν φέροντες τα λάφυρα. Ολίγοι ιππείς και πεζοί
+        εξεκόπησαν καθ' οδόν και επροχώρησαν εις τα ενδότερα της
+        Βλαχίας επί λεηλασία, εξ ων τινες πεζοί αφίχθησαν εις Ρύμνικον
+        το μεταξύ Φωξάνης και Βουζέου, και ιδόντες Έλληνας εφίππους
+        επερχομένους, εκλείσθησαν χάριν ασφαλείας έν τινι οικία,
+        έφυγαν μετά δίωρον μάχην, και κατέφυγαν είς τινα μύλον έξω της
+        κωμοπόλεως· αλλ' οι καταδιώκοντες αυτούς ιππείς και τον μύλον
+        έκαυσαν, και τους πλείστους των εν αυτώ εθανάτωσαν.
+
+        Μετά δε την φυγήν του Σούτσου και τα μεταξύ της ανθηγεμονίας
+        και του Πεντεδέκα εν Ιασίω παρεμπεσόντα, και πριν έτι
+        γνωσθώσιν εν Τυργοβίστω τα παθήματα των εν Γαλατσίω, ο
+        Υψηλάντης διέταξε τον Καντακουζηνόν να μεταβή εις Μολδαυίαν ως
+        γενικός αντιπρόσωπός του, να στείλη εκείθεν εις το γενικόν
+        στρατόπεδον στρατιώτας, πολεμεφόδια, χρήματα και τα εν
+        Γαλατσίω κανόνια, και να επανέλθη μετά ταύτα και αυτός· εν
+        απουσία δε αυτού κατέστησεν αρχηγόν του ιερού λόχου τον
+        Καραβιάν.
+
+        Την 9 ανεχώρησεν εκ Τυργοβίστου ο Καντακουζηνός, έχων 350
+        συμμίκτους οπλοφόρους. Πλησιάσας εις Φωξάνην και ειδοποιηθείς
+        ότι ενδιέτριβαν 200 Τούρκοι εκ των επί λεηλασία εισβαλόντων,
+        διέταξε τους πλείστους των περί αυτόν να πέσωσι την νύκτα επ'
+        αυτούς κοιμωμένους. Οι διαταχθέντες εισήλθαν την νύκτα της 14
+        εις την πόλιν, και επροχώρησαν ησύχως μέχρι του μοναστηρίου
+        του αγίου Ιωάννου όπου οι εχθροί διενυκτέρευαν ανύποπτοι·
+        αλλ', ενώ η επιτυχία ήτο σχεδόν βεβαία έπεσαν εις λογοτριβάς,
+        διηρέθησαν, και ανεχώρησαν άπρακτοι. Την δε υστεραίαν
+        εστράτευσε μετά των λοιπών και ο Καντακουζηνός εις Φωξάνην
+        ενωθείς μετά των άλλων καθ' οδόν, και την αυτήν ημέραν εξήλθαν
+        του μοναστηρίου 100 ιππείς Τούρκοι εις προσβολήν αυτού, αλλ'
+        εβιάσθησαν μετ' ολίγον, αποκρουσθέντες, να επανακάμψωσι.
+        Κατόπιν αυτών εισήλθαν εις την πόλιν και οι περί τον
+        Καντακουζηνόν και κατέσχαν μέρος αυτής. Οι δε εχθροί
+        φοβηθέντες μη προβώσι και πλησιέστερον, έκαυσαν τας πέριξ των
+        εισελθόντων οικίας, τους απεδίωξαν της πόλεως διά του πυρός,
+        και φεύγοντας τους εκυνήγησαν· εφόνευσαν δε και επλήγωσαν καί
+        τινας βοηθηθέντες και παρ' άλλων ιππέων ευρεθέντων έξω και
+        συνοδευόντων τροφάς και αποσκευάς. Φυγόντες δ' εκείθεν οι περί
+        τον Καντακουζηνόν έφθασαν αυθεσπερί εις Μύρα, μοναστήριον επί
+        οχυράς θέσεως, και ενδιενυκτέρευσαν. Την δε επιούσαν
+        πορευόμενοι διά των βουνών έμαθαν ότι 60 Τούρκοι ευρίσκοντο εν
+        άλλω τινί μοναστηρίω ολίγας ώρας απέχοντι, και επεστράτευσαν.
+        Αλλ' οι Τούρκοι προειδοποιηθέντες υπό κατασκόπων έφυγαν
+        αφήσαντες τας αποσκευάς και τα ζώα των. Την δε 22 έφθασεν ο
+        Καντακουζηνός μετά των συν αυτώ εις Ιάσι όπου τον υπεδέχθησαν
+        όλοι εντίμως, και τον έφεραν κατ' ευθείαν εις την εκκλησίαν,
+        εν ή εψάλη ευχαριστήριος δοξολογία, ως αν ήρχετο νικητής, εν ώ
+        έφυγεν απέμπροσθεν των εχθρών. Αφ' ού δε εδημοσίευσε την
+        δοθείσαν αυτώ παρά του Υψηλάντου πληρεξουσιότητα, εξέδωκε
+        διαταγάς περί ευταξίας του τόπου και επανόδου των φυγόντων εις
+        τας εστίας των, περί στρατολογίας και εκστρατείας, περί
+        προμηθείας τροφών και χρηματολογίας, και περί κατοχής θέσεών
+        τινων εις προφύλαξιν της πρωτευούσης· αλλ' ουδείς ήκουε τας
+        διαταγάς του. Όλοι οι οπλοφορούντες εδόθησαν εις αρπαγήν, εις
+        κραιπάλην, και εις αταξίαν. Όσα ζώα ή προϊόντα εσυνάζοντο εν
+        ονόματι της κυβερνήσεως, όλα επωλούντο προς ιδιαιτέραν
+        ωφέλειαν· πενταπλάσια στρατιωτικά σιτηρέσια εδίδοντο παρ' όσα
+        πραγματικώς εχρειάζοντο· τα στενά και οι δρόμοι ήσαν
+        αφύλακτοι· και αν τις εξεστράτευεν, επανήρχετο μετ' ολίγον εις
+        Ιάσι αφ' ού εγύμνονε τους δυστυχείς και απροστατεύτους
+        χωρικούς· ουδείς δε εγνώριζεν άλλον ανώτερόν του· ιδού πώς
+        υπεγράφετο οπλαρχηγός τις μόνον 12 στρατιώτας έχων υπό την
+        οδηγίαν του.
+
+        «Γιαννάκης Μπουκουβάλας αρχιστράτηγος του εν Χαρλοβία
+        ελληνικού στρατοπέδου, και ναζίρης των πέντε καδηλικίων διά
+        την ευταξίαν και καλήν αποκατάστασιν του τόπου».
+
+        Βλέπων δε ο Καντακουζηνός ότι ούτε τον ήκουέ τις, ούτε τον
+        εφοβείτο, ούτε τον εσέβετο, και μαθών ότι και αυτός ο
+        Πεντεδέκας ήρχισε να τον αντιπολιτεύεται κρυφίως ζητήσαντα
+        λόγον των πράξεών του, φοβηθείς δε και επιβουλάς κατά της ζωής
+        του εντός της πόλεως, μετέβη μετά μίαν εβδομάδα εις το επί του
+        Προύθου χωρίον Στίγκαν, δύο ώρας μακράν της πόλεως, όπου και
+        εστάθμευσεν· 60 δε μόνον στρατιώται τον ηκολούθησαν.
+        Παρηκολούθησαν και 400 πεζοί και 50 ιππείς εκ των εν Γαλατσίω
+        πολεμησάντων. Οι δε λοιποί έμειναν όλοι εν Ιασίω εν οις και ο
+        Πεντεδέκας εντρυφώντες. Δεν έπαυε δε ο Καντακουζηνός παρακινών
+        τους εν τη πρωτευούση στρατιώτας και αυτόν τον Πεντεδέκαν να
+        συνέλθωσιν όπου και αυτός· αλλά μη κερδήσας εξ αρχής το σέβας
+        των στρατιωτών, κατεφρονήθη ολοτελώς αφ' ού ανεχώρησεν εξ
+        Ιασίου, διότι οι εκεί επίστευαν και έλεγαν, ότι προητοιμάζετο
+        να φύγη, και ότι διά τον σκοπόν τούτον επλησίαζε ταις όχθαις
+        του ποταμού· αλλ' ο Πέντεδέκας, μη θέλων να ρίψη το
+        προσωπείον, ήλθε μετ' ολίγον παρ' αυτώ και διετάχθη να
+        παραλάβη τον παρευρισκόμενον στρατηγόν Σέρβον Μλάδην και τους
+        περί αυτόν, και να τοποθετηθή κατά το Ρώμανον, πόλιν επί της
+        συμβολής των ποταμών Μολδάβας και Σερέτη· αλλ' απεποιήθη επί
+        λόγω, ότι οι στρατιώται του δεν τον ηκολούθουν, και ανεχώρησε
+        μετά των υπ' αυτόν ολίγων κατά προτροπήν και αυτού του
+        Καντακουζηνού, όστις εφοβήθη ακούσας αυτούς λέγοντας κατά
+        πρόσωπόν του, ότι δεν τον εγνώριζαν αρχηγόν και ότι τον
+        εθεώρουν προδότην. Συνέβη δε και άλλο τι εις επαύξησιν της
+        επικρατούσης απειρίας και αταξίας. Έτυχε να ευρεθή εν Ιασίω
+        επταννήσιός τις· ούτος μετονομασθείς κόμης Καποδίστριας
+        εκήρυττεν ότι εστέλλετο παρά των συμμάχων Δυνάμεων ίνα
+        οργανίση πολιτικώς την Μολδαυίαν, και ότι ενέκρινε να μη
+        μετατοπήση ο εν τη πρωτευούση ελληνικός στρατός· ύβριζε δε
+        αναφανδόν τον Καντακουζηνόν ως Μολδαυόν και ως προδότην των
+        ελληνικών συμφερόντων· τόσω δε ίσχυσαν οι λόγοι του επιτηδείου
+        τούτου αγύρτου μέχρι τινός, ώστε όλον το στρατιωτικόν τον
+        ήθελεν αρχηγόν. Τοιαύτη ήτον η κατάστασις της Μολδαυίας καθ'
+        ην ώραν επέκειτο εισβολή εχθρών και εις αυτήν την πρωτεύουσαν.
+
+
+
+             1821
+        ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Θ'
+
+
+
+        &Είσοδος Τουρκικών δυνάμεων εις Βουκουρέστι. — Επιβουλή Σάββα.
+        — Φόνος Βλαδιμερέσκου ως προδότου — Μάχαι Νουτσέτου και
+        Δραγασανίου. — Απέλευσις Υψηλάντου — Οι εναπομείναντες
+        οπλαρχηγοί. — Τα κατά την Μολδαυίαν. — Θάνατος Γεωργάκη
+        Ολυμπίου. — Επιθεώρησις της διαγωγής του Υψηλάντου.&
+
+        Η ΕΠΙΒΟΥΛΟΣ διάθεσις του Σάββα και του Βλαδιμιρέσκου εθάρρυνε
+        τους Τούρκους να οδεύσωσιν αφόβως προς το Βουκουρέστι, όπου
+        και οι δύο διέτριβαν έχοντες μυστικάς σχέσεις προς αυτούς,
+        αλλ' υποβλέποντες αλλήλους. Ο πασάς της Σιλιστρίας Σελήμ-
+        Μεχμέτης, ετοιμάσας διά της συνδρομής του πασά του Γυργέβου
+        οκτακισχιλίους οπλοφόρους, εξαπέστειλεν εις Βουκουρέστι, τους
+        μεν τετρακισχιλίους υπό τον κεχαγιάν του Χατσή-καρά-Αχμέτ-
+        εφέντην τον και αρχηγόν όλου του στρατού, τους δε λοιπούς υπό
+        τον κεχαγιάν του πασά του Γυργέβου· ούτε δε ο είς ούτε ο άλλος
+        απήντησαν καθ' οδόν εχθρόν, και εισήλθον εις την πόλιν, ο μεν
+Μάιος   αρχηγός την 15 ο δε υπαρχηγός την 17 μαΐου. Ολίγας δε
+        ώρας πριν εισέλθη ο αρχηγός, εξήλθεν ησύχως ο εν τη πόλει
+        εστρατοπεδευμένος φρούραρχος Σάββας λέγων, ότι δεν είχεν
+        αποχρώσαν δύναμιν ν' αντισταθή, και ότι ο Βλαδιμιρέσκος
+        απεποιήθη την σύμπραξίν του· υποκρινόμενος δε πάντοτε τον
+        οπαδόν του Υψηλάντου ετοποθετήθη εν τω μοναστηρίω του
+        Βακαρεστίου δύο ώρας μακράν του Τυργοβίστου, όπου σκεπτόμενος
+        πώς να εύρη χάριν ενώπιον των μυστικών φίλων του εμεθοδεύθη να
+        παγιδεύση τον Υψηλάντην διά του ακολούθου τεχνάσματος.
+
+        Ο Υψηλάντης, αφ' ότου έφθασεν εις Κολεντίναν, δεν έπαυσε
+        προτρέπων τον Σάββαν να κηρύξη εγγράφως, ότι έλαβε τα όπλα
+        υπέρ του ελληνικού αγώνος κατά της τουρκοκρατίας. Μη θέλων δε
+        να δείξη, ότι υποπτεύων αυτόν εζήτει έγγραφον την πολιτικήν
+        του ταύτην ομολογίαν, τω έλεγεν ότι πολλάκις εζήτησε παρόμοιον
+        ομολογίαν παρά του Βλαδιμιρέσκου, ον ο Σάββας έλεγε πάντοτε
+        επίβουλον, και πάντοτε απέτυχε, διότι ο Βλαδιμιρέσκος
+        απεκρίνετο ότι, εν όσω εσιώπα ο εχθρός του Σάββας, ηναγκάζετο
+        και αυτός να σιωπά. Ο πονηρός Σάββας έβλεπεν, ότι τοιαύτη
+        πράξις ανέτρεπε τας αρτιγενείς μυστικάς του σχέσεις προς τους
+        Τούρκους, και την απεποιείτο υπό διαφόρους προφάσεις· αλλ' αφ'
+        ού οι Τούρκοι εισήλθαν εις Βουκουρέστι, αυτός δε ετοποθετήθη
+        εν τω μοναστηρίω του Βακαρεστίου, και εσχετίσθη προς τους
+        Τούρκους στενότερον, και συνενοήθη αναμφιβόλως και περί ου
+        εμελέτα να πράξη, επαναληφθείσης της προτάσεως, υπέγραψε και
+        εξέδωκε την πράξιν ες χαράν και εμψύχωσιν του Υψηλάντου· την
+        δε επαύριον επήγε προς αυτόν αυτεπάγγελτος, συνέφαγε, και τον
+        εκάλεσε και αυτός εις γεύμα την ακόλουθον ημέραν και εις
+        επιθεώρησιν του λαμπρού τω όντι ιππικού του. Τόσον δε θάρρος
+        ενέπνευσε δι' ων είπε και έπραξεν, ώστε ο Υψηλάντης υπεσχέθη
+        να μεταβή εις το μοναστήριον κατά την πρόσκλησίν του· αλλά
+        λαβών μετά ταύτα αιτίαν να υποπτεύση δολιότητα, υπεκρίθη τον
+        ασθενή και έστειλε μόνον τινάς των επιτελών του.
+
+        Ο δε παρά το Βουκουρέστι εστρατοπεδευμένος Βλαδιμιρέσκος
+        διέμεινεν εν τω στρατοπέδω του όλην την ημέραν καθ' ην οι
+        Τούρκοι εισήλθαν εις την πόλιν, μήτε φανεράν συγκοινωνίαν
+        λαβών, μήτε κηρυχθείς υπέρ αυτών, τρέφων όμως επιβούλους
+        σκοπούς κατά του Υψηλάντου και προσπαθών να τους
+        πραγματοποιήση επιτηδείως εις παντελή όλεθρόν του· την δε
+        επιούσαν εξεστράτευσεν εις την μικράν Βλαχίαν μη
+        προειδοποιήσας τον Υψηλάντην.
+
+        Μεταξύ των οπλαρχηγών του Βλαδιμιρέσκου ήσαν τινες και την
+        επίβουλον διαγωγήν του αρχηγού των κατακρίνοντες, και άλλην
+        οδόν παρά την του Γεωργάκη να βαδίσωσι μη θέλοντες. Δια τον
+        διττόν τούτον λόγον ήσαν ύποπτοι παρά τω Βλαδιμιρέσκω, όστις,
+        σκληρός και αιμοβόρος και εξ ανατροφής και εκ προαιρέσεως,
+        επεχείρησε ν' απαλλαχθή των οπλαρχηγών του όσους υπώπτευε, και
+        ήρχισε καθ' οδόν να τους φονεύη αδίκως και ανεξετάστως. Αι
+        φονικαί αύται πράξεις δυσηρέστησαν και εφόβησαν εις άκρον τους
+        επιζώντας κινδυνεύοντας να πάθωσι τα αυτά εξ αιτίας των
+        υποψιών ας εδύνατο να συλλάβη και κατ' αυτών· διά τούτο
+        αποφασίσαντες να πράξωσι πριν πάθωσιν, εξεμυστηρεύθησαν τω
+        Γεωργάκη τους φόβους των και επεκαλέσθησαν την σύμπραξίν του
+        εις ασφάλειάν των χρείας τυχούσης.
+
+        Εν τούτοις ο πανούργος Σάββας, ειδώς εξ ων είχε μυστικών
+        σχέσεων προς τους Τούρκους τα σχέδια του Βλαδιμιρέσκου, τα
+        ανεκάλυψε τω Υψηλάντη, ίνα μη χαρή ο εχθρός του τας πρώτας
+        τιμάς της προδοσίας, ας αυτός επεθύμει. Τα ανακαλυφθέντα δε
+        σχέδια ήσαν, ότι ο Βλαδιμιρέσκος ώδευε προς την μικράν Βλαχίαν
+        εις προκατάληψιν των έμπροσθεν και εμπόδιον της εκείθεν του
+        Όλτου διαβάσεως του ελληνικού στρατοπέδου, και ότι οι Τούρκοι
+        εμελέτων, αφ' ού ο Βλαδιμιρέσκος ετοποθετείτο όπου έπρεπε, να
+        κινήσωσι και αυτοί προς το Τυργόβιστον και να πέσωσιν επί τους
+        περί τον Υψηλάντην όπισθεν, ώστε αυτόν μεν να φονεύσωσιν ή να
+        συλλάβωσι, το δε στρατόπεδον να αφανίσωσιν. Ο Υψηλάντης
+        εκοινοποίησε τω Γεωργάκη διαμένοντι εν Πιτεστίω τους λόγους
+        του Σάββα, και τω παρήγγειλε να ματαιώση τα ολέθρια σχέδια του
+        Βλαδιμιρέσκου καθ' οιουσδήποτε ενόμιζε καταλληλοτέρους
+        τρόπους· διέταξε δε και τον εν Κυμπουλουγγίω αδελφόν του, εξ
+        αιτίας του παρακολουθούντος τον Βλαδιμιρέσκον πλήθους, να
+        καταβή και αυτός μετά των περί αυτόν εις το στρατόπεδον του
+        Γεωργάκη προς ενδυνάμωσίν του. Ο δε Σάββας έδραξε την αρμοδίαν
+        ταύτην ευκαιρίαν ίνα και τον Υψηλάντην αποκοιμήση και τον
+        εχθρόν του Βλαδιμιρέσκον βλάψη, και έστειλε 400 ιππείς υπό τας
+        διαταγάς του Γεωργάκη. Την 18 έφθασεν ο Βλαδιμιρέσκος
+        πανστρατιά εις Γολέστι. Παρά το Πιτέστι και απέναντι του
+        Γολεστίου ρέει ο Άρζησος· τας όχθας του ποταμού τούτου
+        ζευγνύει γέφυρα, ην προκατέλαβεν ο Γεωργάκης. Ειδοποιηθείς ο
+        Βλαδιμιρέσκος, παρεκάλεσε τον Γεωργάκην ν' αφήση το πέραμα
+        ελεύθερον. Ο Γεωργάκης ανέβαλε την απάντησιν εις την επαύριον,
+        καθ' ην συνοδευόμενος υπό 400 εκλεκτών ιππέων και πεζών υπήγεν
+        εις Γολέστι. Ο Βλαδιμιρέσκος τον υπεδέχθη ενώπιον των
+        οπλαρχηγών του. Ο Γεωργάκης ήρχισε να τον επιπλήττη ως μη
+        αντισταθέντα εν ώ εισήρχοντο οι Τούρκοι εις Βουκουρέστι, ως
+        αθετήσαντα τας υποσχέσεις του και ως παραβάντα τους όρκους
+        του. Ο Βλαδιμιρέσκος ηθέλησε να ενοχοποιήση περί της μη
+        αντιστάσεώς του τον Σάββαν μη θελήσαντα να συμπολεμήση· αλλ' ο
+        Γεωργάκης επανέλαβεν, ότι ο πρίγκηψ (Υψηλάντης) είχεν
+        εγγράφους αποδείξεις των μυστικών σχέσεων αυτού προς τους
+        εχθρούς της πίστεως, και ήξευρεν ότι αυτός τους εθάρρυνε να
+        πατήσωσιν ένοπλοι την ηγεμονείαν, ότι διά της πράξεώς του
+        ταύτης ηφάνισε τον τόπον, και ότι είχε να δώση λόγον ενώπιον
+        Θεού και ανθρώπων· εστηλίτευσεν έπειτα την προς τους
+        οπλαρχηγούς επίβουλον διαγωγήν του διά του αδίκου θανάτου
+        τινών εξ αυτών, και παρήνειρεν, ότι πάσα ασφάλεια διά τους
+        παρεστώτας εξέλειψεν. Ανεγνώσθη δε εις επήκοον πάντων και
+        μυστική σύμβασις αυτού και του Βλαδιμιρέσκου, γραφείσα προ της
+        ενάρξεως του επαναστατικού κινήματος, και αποδεικνύουσα ότι ο
+        Βλαδιμιρέσκος έπραξε παρά τα συνομολογηθέντα. Ο Βλαδιμιρέσκος,
+        ο έχων την διάθεσιν αλλ' όχι και την επιτηδειότητα του
+        επιβούλου, εσκοτίσθη επιπληχθείς. Ο δε Γιωργάκης βλέπων τούτο,
+        και ότι πολλοί των παρεστώτων ενέκριναν όσα αυτός έλεγεν,
+        εξεκρέμασε την επάνωθεν του Βλαδιμιρέσκου τοιχοκρεμή σπάθην
+        του ειπών, ότι δεν ήτον άξιος να την φορή, και ότι ήθελε να
+        την στείλη προς τον αρχιστράτηγον. Η τόλμη του Γεωργάκη και
+        τον Βλαδιμιρέσκον κατεπτόησε και ουδένα των παρεστώτων
+        παρώργισε. Ο Γεωργάκης ετόλμησεν έτι μάλλον· ήρπασεν από της
+        ζώνης του Βλαδιμιρέσκου τας πιστόλας του, και διέταξε να τον
+        μεταφέρωσιν εις Τυργόβιστον ίνα απολογηθή ενώπιον του
+        πρίγκηπος. Τότε τον συνέλαβαν τινες των παρόντων οπαδών του
+        Γεωργάκη παρά πάντων εγκαταλειφθέντα, τον ωπισθαγκώνισαν, και
+        τον απήγαγον υπό φύλαξιν εις Πιτέστι· εκεί τον παρέλαβεν ο
+        Νικόλαος Υψηλάντης και τον έφερεν υπό ικανήν φύλαξιν εις
+        Τυργόβιστον, όπου επιπληχθείς πάλιν πικρώς παρά του Υψηλάντου,
+        απήχθη έξω της πόλεως και κατεκόπη μεληδόν υπό των στρατιωτών
+        ως προδότης και επίορκος την 23, μήτε δικασθείς κατά τους
+        στρατιωτικούς νόμους μήτε καταδικασθείς εν τάξει, αλλά δυνάμει
+        των ανά χείρας του Υψηλάντου εγγράφων, εξ ων εφαίνετο τω όντι
+        η προδοσία και η επιορκία του.
+
+        Τοιούτος εφάνη και τοιούτον έλαβε τέλος ο Θεόδωρος
+        Βλαδιμιρέσκος, άνθρωπος όστις επεθύμει μεν το καλόν της
+        πατρίδος του, αλλ' εξ αιτίας της άκρας απαιδευσίας του, της
+        βαρβάρου ανατροφής του και των κακών του έξεων εθεώρει θεμιτήν
+        την χρήσιν της επιβουλής, της προδοσίας, των αδίκων φόνων και
+        της επιορκίας, δι' ων διεκρίθη η τελευταία διαγωγή του.
+
+        Μετά δε τον φόνον τούτου ο Υψηλάντης διώρισεν αρχηγούς του
+        στρατεύματός του τους δύο σημαντικωτέρους οπλαρχηγούς αυτού,
+        τον Χατσή-Πρόδαν, Σέρβον, και τον Μακεδόνσκην, Βλάχον, φέροντα
+        το όνομα της μακεδονικής καταγωγής του. Συνίστατο δε τότε η
+        δύναμις αύτη εκ 250 ιππέων, Σέρβων και Βουλγάρων, 4000
+        Πανδούρων, και εκ 4 κανονίων. Τους διέταξε δε να μεταβώσιν εις
+        την μικράν Βλαχίαν, να στρατολογήσωσι και να καταλάβωσί τινας
+        θέσεις και την κώμην του Δραγασανίου, διότι ηκούσθη ότι
+        δισχίλιοι εχθροί εξήλθαν του Βιδινίου και διεσπάρησαν εις την
+        μικράν Βλαχίαν. Ο δε Υψηλάντης φοβούμενος ότι οι εν
+        Βουκουρεστίω Τούρκοι εμελέτων, ως προειδοποιήθη, να τον
+        κτυπήσωσιν εν Τυργοβίστω, απαλλαχθείς και του κρυφίου εχθρού
+        του Βλαδιμιρέσκου, και βλέπων πανταχόθεν τας μεν δυνάμεις του
+        εχθρού εις κίνησιν, τας δε υπ' αυτόν εις τελείαν απραξίαν,
+        απεφάσισεν επί συμβουλίου την 27 να κινηθή και αυτός
+        αυθημερόν· και επειδή οι εξελθόντες του Βιδινίου ήσαν οι
+        ολιγαριθμότεροι, ηθέλησε να επιπέση πορευόμενος διά του επί
+        της οδού προς την μικράν Βλαχίαν Πιτεστίου, όπου τον ανέμενεν
+        ο Γεωργάκης· διέταξε δε να συγκεντρωθώσιν εκεί διάφορα σώματα
+        και εκάλεσε και τον Σάββαν, μη ρίψαντα εισέτι το προσωπείον,
+        να συνακολουθήση· αλλ' ούτος, υποπτεύων μη πάθη ό,τι έπαθεν ο
+        συνεπίβουλός του Βλαδιμιρέσκος, απεποιήθη ευσχήμως την
+        πρόσκλησιν, και ετοποθετήθη εν τω οχυρώ μοναστηρίω του
+        Μαρτσενίου. Οι δε Τούρκοι, ως 5000, εξεστράτευσαν, καθώς
+        προεσχεδιάσθη, προς το Τυργόβιστον την 25, και το εσπέρας της
+        26 έφθασαν πλησίον αυτού και διενυκτέρευσαν εντός του
+        παρακειμένου δάσους, αγνοούντων των εισέτι εν Τυργοβίστω
+        Ελλήνων, ότι οι εχθροί των ήσαν τόσω πλησίον. Το πρωί δε της
+        27, ό εστι καθ' ην ώραν ήρχισαν οι περί τον Υψηλάντην την προς
+        το Πιτέστι πορείαν, 500 ιππείς αποσπασθέντες του κατόπιν αυτών
+        οδεύοντος τουρκικού στρατεύματος εφάνησαν πορευόμενοι εις
+        Νοτσέτον κατεχόμενον υπό των περί τον Γιαννάκην Κολοκοτρώνην,
+        εξάδελφον του Θεοδώρου Κολοκοτρώνη. Φθάσαντες δε εις την
+        παρακειμένην μονήν του αγίου Γεωργίου και ευρόντες ελληνικήν
+        φρουράν υπό τον Σαχίνην και τον Σφίκαν, εφώρμησαν, αλλ'
+        ωπισθοδρόμησαν άπρακτοι, δεινής γενομένης αντιστάσεως. Περί δε
+        το δειλινόν συμπληρωθέντες οι εχθροί εις 1500 ιππείς, ήλθαν
+        εις Νοτσέτον, όπου είχαν έλθει προ ολίγου εις βοήθειαν των
+        εκεί ο Κωνσταντίνος Δούκας και ο Γεράσιμος Ορφανός, σταλέντες
+        παρά του Υψηλάντου μαθόντος τα προς το μέρος εκείνο κινήματα
+        των εχθρών. Και οι μεν περί τον Ορφανόν ετοποθετήθησαν παρά
+        την μονήν, οι δε περί τον Δούκαν απώτερον επί τινος λόφου προς
+        τα αριστερά. Οι εν Νοτσέτω, βοηθούμενοι υπό των περί τον
+        Ορφανόν, εμάχοντο γενναίως προϊούσης και της νυκτός. Σφοδρώς
+        αντέστη και άλλο σώμα ελληνικόν υπό τον Αναστάσην
+        Αργυροκαστρίτην, κατέχον λοφίσκον προφυλαττόμενον έμπροσθεν
+        μεν υπό τινος εκ του προχείρου υψωθείσης λιθιάς, όπισθεν δε
+        και εκ των πλαγίων υπό του δάσους. Αλλ' ο Δούκας, ιδών
+        απόσπασμα εχθρών επερχόμενον, εγκατέλειψε την θέσιν του, και
+        διά της φυγομαχίας του εφόβισε και ηνάγκασε τους άλλους, τους
+        ευτυχώς έως τότε πολεμήσαντας, να τραπώσιν εις φυγήν περί το
+        μεσονύκτιον ως νενικημένοι.
+
+        Αν και η πραγματική βλάβη των Ελλήνων ήτο μικρά, η ηθική,
+        απέβη μεγίστη· διότι έφερεν εις μεγάλην αταξίαν το
+        παραπορευόμενον υπό τον Υψηλάντην στράτευμα μαθόν το συμβάν,
+        και εξ αιτίας τούτου αποσπάσματα τινα αυτού διεσκορπίσθησαν
+        και επλανήθησαν εν μέσω του νυκτικού σκότους και του
+        διαχυθέντος φόβου· εχάθησαν δε καί τινες αποσκευαί και ικαναί
+        τροφαί επί της διαβάσεως του ποταμού Διμπαβίτσας. Ο δε Δούκας,
+        επανελθών εις το στρατόπεδον και επιπληχθείς αυστηρώς διά την
+        λειποταξίαν του, εγκατέλειψε τας ηγεμονείας.
+
+        Πριν δε διαβώσι τον Όλτον οι περί τον Μακεδόνσκην και Χατσή-
+        Πρόδαν ως διετάχθησαν, οι εν τη μικρά Βλαχία εχθροί εκυρίευσαν
+        την Κραϊόβαν· τινές δε αυτών απήντησαν εκτός της Κώμης του
+        Σαβιδινίου δύο σώματα, το μεν υπό τον Σολωμόν, το δε υπό τον
+        Αναστάσην Μανάκην τον και Μιχάλογλουν, στρατεύοντα προς τον
+        Υψηλάντην, τα εκτύπησαν και τα διεσκόρπισαν. 800 δε άλλοι
+        Τούρκοι υπό τον υιόν του επ' ανδρία γνωστού Καραφεϊζή
+        ετοποθετήθησαν εν Δραγασανίω. Οι δε περί τον Μακεδόνσκην και
+        Χατσή-Πρόδαν ήλθαν και αυτοί πλησίον του χωρίου τούτου την
+        νύκτα της 29, και επέπεσαν αίφνης όπου οι Τούρκοι έβοσκαν τα
+        ζώα των, εξ ων συνέλαβον 70 εσκότωσαν δε και 5 Τούρκους και
+        εζώγρησαν δύο· ηκροβολίσθησαν και τας δύο ακολούθους ημέρας
+        μετά των εν Δραγασανίω Τούρκων εξελθόντων εις καταδίωξίν των,
+        και μετά ταύτα απεμακρύνθησαν.
+
+        Φθάσας δε ο Υψηλάντης εις Πιτέστι έμαθεν, ότι οι επερχόμενοι
+        Τούρκοι εκ Βουκουρεστίου είχαν φανερόν συναγωνιστήν τον
+        Σάββαν, και απέστειλεν ευθύς τον Φαρμάκην μετά 300 εις
+        Αρζησίαν (κόρτε δε Αρζέσι) επί του ομωνύμου ποταμού εντός
+        υψηλών ορέων, προς εξασφάλισιν της θέσεως εκείνης· αυτός
+Ιούνιος δε έφθασε την 1 Ιουνίου εις Ρύμνικον, πόλιν επί της
+        δεξιάς όχθης του Όλτου, όπου ήλθαν και οι υπό τους οπλαρχηγούς
+        Μακεδόνσκην, Χατσή-Πρόδαν, Διαμαντήν Σερδάρην, Σολωμόν και
+        Μανάκην· ώστε αι υπό τας διαταγάς του Υψηλάντου δυνάμεις την
+        ώραν εκείνην ήσαν 2500 ιππείς και 4500 πεζοί
+        συμπεριλαμβανομένου και του ιερού λόχου, και 4 κανόνια. Ο
+        Υψηλάντης διέταξε τα πλείστα των σωμάτων να προχωρήσωσι προς
+        το Δραγασάνι και καταλάβωσι θέσεις τινάς έως ου φθάση και
+        αυτός. Την 3 εκίνησαν τα σώματα όπως διετάχθησαν· την δε 5
+        παρηκολούθησε και ο Υψηλάντης μετά της οπισθοφυλακής. Οκτώ
+        ώρας απέχει το Δραγασάνι του Ρυμνίκου· αλλά τα σώματα ταύτα
+        υπέρ το σύνηθες ηργοπόρησαν, ουδ' ομού όλα έφθασαν, πεσούσης
+        καθ' οδόν ραγδαίας και διαρκούς βροχής· μόλις δε συνήλθαν εις
+        τον προς ον όρον αλληλοδιάδοχος μέχρι της αυγής της 7. Ο
+        συστρατεύων Γεωργάκης εσκόπευεν, εξ αιτίας της υπεροχής του
+        αριθμού των υπό την ελληνικήν σημαίαν, ν' αποκλείση τους
+        ολίγους εχθρούς πανταχόθεν, και έστειλε διάφορα σώματα και
+        κατέλαβαν τας περί το χωρίον επιτηδείας εις τον σκοπόν τούτον
+        θέσεις. Ο δε Καραβιάς μετά των περί αυτόν ιππέων και ο
+        Νικόλαος Υψηλάντης, ο επί του ιερού λόχου και του πυροβολικού
+        ταχθείς εσχάτως, ετοποθετήθησαν εντεύθεν χαράδρας αντικρύ του
+        Δραγασανίου, ης τα δύο χείλη συζευγνύει γέφυρα· ειδοποιήθησαν
+        δε όλοι να ετοιμασθώσιν εις μάχην την επαύριον, καθ' ην
+        εσκόπευε να παρευρεθή και ο αρχιστράτηγος μετά της
+        οπισθοφυλακής εκ δισχιλίων. Ο δε Γεωργάκης, όστις διέθεσε τα
+        πάντα, ετοποθετήθη απώτερον επί της οδού Ρυμνίκου, όπως
+        διαλεχθή προ των άλλων μετά του αυθημερόν αναμενομένου
+        αρχιστρατήγου. Οι εν Δραγασανίω Τούρκοι, κατέχοντες και την
+        παρακειμένην μονήν, ησθάνθησαν πόσον δεινή ήτον η θέσις των
+        και επεχείρησαν, αλλ' εις μάτην, να διώξωσι τους περί τον
+        Αργυροκαστρίτην, μεταβάντας εκεί μετά τα εν τω Νοτσέτω
+        συμβάντα και καταλαβόντας γήλοφον πλησίον του χωρίου εν μέσω
+        ως· προβλέποντες δε, ότι η μάχη ήτον άφευκτος και
+        εγγύς, ήρχισαν να καίωσι τας ευτελείς του χωρίου οικίας ως
+        περιττάς ή επιζημίους. Αλλ' ο θερμουργός Καραβιάς εθεώρησε τον
+        εμπρησμόν πρόδρομον φυγής, και φοβούμενος μήπως του φύγη η
+        βεβαία, ως εφαντάζετο, νίκη εξ αιτίας της απραξίας του, διέβη
+        μετά μεσημβρίαν συν τοις περί αυτόν πέραν της χαράδρας προς το
+        χωρίον, μη προειδοποιήσας τους άλλους οπλαρχηγούς, ως θέλων να
+        σφετερισθή όλην την δόξαν μόνος αυτός· παρηκολούθησαν δε επί
+        τη προτροπή αυτού ο ιερός λόχος και το πυροβολικόν. Οι Τούρκοι
+        εδειλίασαν υπολαβόντες, ότι θα εφώρμων οι Έλληνες εκ
+        συνθήματος πανταχόθεν διά τούτο, εν ώ ήρχισε το πυροβολικόν να
+        τους κτυπά, δεν εξήλθαν και εσκέπτοντο διά ποίας οδού να
+        φύγωσιν· αλλά βλέποντες, ότι άλλοι δεν εκινήθησαν, και ότι τα
+        κανόνια δεν τους έβλαπταν διά την απειρίαν των κανονοβολιστών,
+        εξήλθαν έφιπποι και έπεσαν ξιφήρεις επί τους εχθρούς· και οι
+        μεν περί τον Καραβιάν ελειποτάκτησαν, οι δε ιερολοχίται
+        έδειξαν ότι φλόγες πατριωτισμού έκαιαν την καρδίαν των και
+        επέμεναν μαχόμενοι· αλλ' ήσαν απειροπόλεμοι, και το ιππικόν
+        του εχθρού επιπεσόν πανορμεί διέρρηξε τας τάξεις, εκυρίευσε τα
+        κανόνια, και τους κατέκοψεν. Ακουσθείσης της βοής του πολέμου,
+        έτρεξαν εις το πεδίον της μάχης ο Γεωργάκης καί τινες άλλοι
+        οπλαρχηγοί μεθ' όσων εδυνήθησαν εκ του προχείρου, ετουφέκισαν
+        τους Τούρκους καταδιώκοντας και κατακόπτοντας ανηλεώς τους
+        ιερολοχίτας τραπέντας επί τέλους εις φυγήν, και τοιουτοτρόπως
+        ελύτρωσαν της σφαγής και της αιχμαλωσίας πολλούς, εν οις και
+        τους αδελφούς του αρχιστρατήγου κινδυνεύοντας να συλληφθώσιν.
+        Όλοι δε οι ιερολοχίται θα ηφανίζοντο, αν δεν επρόφθαναν οι
+        επιβοηθοί ούτοι, εν οις διέπρεψεν ο Βλάχος οπλαρχηγός
+        Ιωαννίτσας Χόρκας. Οι Τούρκοι, καταδιώξαντες τους ηττηθέντας
+        μέχρι της χαράδρας, επανήλθαν εις το χωρίον νικηταί,
+        απορούντες και αυτοί δι' όσα παρ' ελπίδα κατώρθωσαν.
+        Υπερδιακόσιοι Έλληνες εφονεύθησαν, όλοι σχεδόν ιερολοχίται,
+        πεσόντες ως ευθαλείς κλάδοι υπό την κοπτεράν αξίνην στιβαρού
+        ξυλοκόπου· εφονεύθησαν και οι επ' ανδρία μεταξύ των ανδρείων
+        τούτων διακριθέντες εκατόνταρχοι, Δημήτριος Σούτσος, και
+        Σπυρίδων Δρακούλης, 40 δε ηχμαλωτίσθησαν. Πανικός φόβος
+        κατέλαβε τότε όλα τα σώματα, και τα πλείστα εν τω άμα
+        διελύθησαν και κακήν κακώς διεσκορπίσθησαν. Ο δε Υψηλάντης,
+        έμαθε το γεγονός καθ' οδόν τρεις ώρας μακράν της θλιβεράς
+        σκηνής, και ιδών τον διασκορπισμόν των στρατιωτών
+        επανερχομένων εις Ρύμνικον ωπισθοδρόμησε, και διέμεινεν εκεί
+        την νύκτα και την ακόλουθον ημέραν· την δε 9 μετέβη εις
+        Κόζιαν, μοναστήριον επί των Καρπαθίων ορέων δύο ώρας απέχον
+        του Ρυμνίκου.
+
+        Εξ ότου ο Υψηλάντης έλαβε τας απαντήσεις της αυλής της Ρωσσίας
+        εις τας αναφοράς του, έχασε πάσαν ελπίδα εξωτερικής βοηθείας ή
+        εξωτερικών προσκομμάτων εις τα κατ' αυτού στρατιωτικά κινήματα
+        της Πύλης· η δε εσχάτως συμβάσα εν Δραγασανίω καταστροφή
+        κατέστρεψε πάσαν προσδοκίαν εσωτερικής ευτυχούς αντιστάσεως·
+        και το χείριστον, ότι μετά την καταστροφήν ταύτην εφοβείτο όχι
+        μόνον τους Τούρκους αλλά και αυτούς τους στρατιώτας του, και
+        ούτε να μείνη ηδύνατο, διότι εκινδύνευε να συλληφθή υπό των
+        εχθρών, ούτε να φύγη ετόλμα, διότι οι υπ' αυτόν στρατιώται
+        αντέτειναν· τινές δε αυτών, μαθόντες ότι ο κεχαγιάμπεης
+        εξέδωκε κήρυγμα, δι' ου υπέσχετο αντιμισθίαν προς όποιον έφερε
+        την κεφαλήν του, εμελέτησαν και επιβουλήν. Ένεκα τούτου
+        συνέλαβεν ο Υψηλάντης δεινάς υποψίας· ώστε, τριημερεύσας εν τω
+        μοναστηρίω, ολίγους εδέχετο εντός της αυλής, και την νύκτα
+        διέμενεν αυτός και οι περί αυτόν προσεκτικοί και άγρυπνοι, ως
+        αν εφοβούντο έφοδον εχθρών. Τω όντι την δευτέραν νύκτα της
+        εκεί αφίξεώς των ανεφάνη πυρκαϊά εν τω προαυλίω του
+        μοναστηρίου όπου διενυκτέρευαν στρατιώται, οίτινες,
+        υποκριθέντες ότι εφοβούντο μη καώσιν, ανέβησαν πολλαχόθεν τα
+        τείχη εις αποφυγήν δήθεν του κινδύνου. Αλλ' οι περί τον
+        Υψηλάντην, ειδότες προηγουμένως ότι οι επιβουλεύοντες την ζωήν
+        του εσχεδίασαν το τέχνασμα τούτο, τοις απηγόρευσαν την είσοδον
+        επί ποινή θανάτου. Εν μέσω τοιούτων υποψιών και επιβουλών ο
+        Υψηλάντης απεφάσισε να εγκαταλείψη τας ηγεμονείας. Η γνώσις,
+        ην είχε του χαρακτήρος και της αξίας του Γεωργάκη, τον
+        εθάρρυνε να τω ανακαλύψη τον σκοπόν του και ζητήση την
+        ειλικρινή συνδρομήν του. Ο Γεωργάκης ούτε της εμπιστοσύνης του
+        Υψηλάντου ανάξιος εφάνη, ούτε κωφός εις την αίτησίν του, αν
+        και την εθεώρησε λίαν επιβλαβή, και προς τον κοινόν αγώνα και
+        προς εαυτόν· απέπεμψε δέ τινας των εκεί υπόπτων οπλαρχηγών εις
+        κατάληψιν δήθεν θέσεών τινων πολεμικών, κυρίως δε ίνα μη
+        ενοχλήσωσι τον Υψηλάντην επί της απελεύσεώς του. Αλλ' ό,τι ο
+        Υψηλάντης εμελέτα να πράξη υποκεκρυμμένως, πάμπολλοι των υπ'
+        αυτόν έπρατταν παρρησία τρέχοντες μετά την εν Δραγασανίω
+        τροπήν προς τα όρια, όπως διασωθώσιν εις την Τρανσιλβανίαν.
+        Επειδή δε πάσα αιδώς και πας φόβος εξέλειψαν, ο δυνατός
+        κατέθλιβε τον αδύνατον, μήτε ως συναγωνιστή συμπαθών μήτε ως
+        ομοιοπαθεί· τινές δε τόσον εφάνησαν ασυνείδητοι και
+        απάνθρωποι, ώστε, καταλαβόντες τα επί της προς την
+        Τρανσιλβανίαν πορείας στενά, συνελάμβαναν, ως άλλοι Περιφήται
+        και Κερκύωνες, τους διαβαίνοντας και κυρίως τους αξίους πάσης
+        αγάπης και περιθάλψεως ιερολοχίτας, και αν δεν τους εφόνευαν
+        ως οι παλαιοί συντεχνίται των, τους εγύμνοναν. Εν τοσούτω ο
+        Υψηλάντης, προδιαθέτων τα εις επέλευσίν του, πρώτον μεν
+        διέδωκεν, ότι η Αυστρία εκήρυξε πόλεμον κατά της Τουρκίας,
+        έπειτα δε υπεκρίθη, ότι έλαβε γράμματα δηλωτικά της αφίξεως
+        επί των ορίων και της εις Βλαχίαν ανυπερθέτου μεταβάσεως
+        αυστριακών τινων ταγμάτων· προς πίστωσιν δε των λεγομένων
+        έδωκε πάνδημα δείγματα χαράς διατάξας να τουφεκίσωσι, να
+        φωτίσωσι το μοναστήριον και να ευθυμήσωσι πίνοντες εις υγείαν
+        του αυτοκράτορος της Αυστρίας. Ταύτα έπραξε την εσπέραν· την
+        δε επαύριον εξεστράτευσε προς τα όρια ειπών, ότι έλαβε
+        πρόσκλησιν να μεταβή εκεί εις έντευξιν αξιωματικού σταλέντος
+        παρά του αυτοκράτορος Φραγκίσκου προς διευθέτησιν των
+        αφορώντων την είσοδον των αυστριακών στρατευμάτων. Εγγύς δε
+        γενόμενος των ορίων ηναγκάσθη, απειλούμενος, να δώση εκ του
+        υστερήματος τω Αργυροκαστρίτη χρήματα επί λόγω καθυστερούντων
+        μισθών των οπαδών του, και ούτω ν' απαλλαχθή των χειρών αυτού·
+        ημιώριον δε πριν φθάση εις Ροτερτούρμην, όπου εστάθμευεν η επί
+        των ορίων αυστριακή Αρχή, εστάθη, και απέστειλε τον Λασσάνην,
+        ίνα μάθη αν ήτο δεκτός επί της αυστριακής γης· μαθών δε ότι
+        ήτο δεκτός αλλ' υπ' άλλω ονόματι, μετωνομάσθη Αλέξανδρος
+        Κομνηνός, και την 14 παρεδόθη εις τας αυστριακάς Αρχάς, και
+        παρεδόθησαν και οι περί αυτόν, ήγουν οι δύο αδελφοί του, ο
+        Ορφανός, ο Λασσάνης, ο Γορνόφσκης και ο Κωνσταντίνος
+        Καβελλαρόπουλος, μετονομασθέντες και ούτοι, και εκείθεν
+        μετεκομίσθησαν όλοι εις Αράδην, πόλιν της Ουγγαρίας επί του
+        ποταμού Μαρόσχου, όπου διέμειναν οκτώ ημέρας προσμένοντες τας
+        διαταγάς της αυστριακής αυλής, και μηδόλως υποπτεύοντες όσα
+        τοις έμελλαν, αλλ' εξ εναντίας ελπίζοντες εν πλήρει πεποιθήσει
+        την εκ της αυστριακής εις άλλην ελευθέραν γην μετάβασίν των,
+        και την εις Ελλάδα ταχείαν κάθοδόν των. Εν Αράδη διατριβών ο
+        Υψηλάντης εξέδωκε την ακόλουθον ημερησίαν διαταγήν γραφείσαν
+        εν Ρυμνίκω την 8 Ιουνίου.
+
+        «Στρατιώται! Όχι! δεν μολύνω πλέον το ιερόν, το τίμιον τούτο
+        όνομα εις τα υποκείμενά σας. Άνανδροι αγέλαι λαών. Αι
+        προδοσίαι σας, αι επιβουλαί σας με βιάζουσι να σας αποχωρισθώ.
+        Εις το εξής κάθε δεσμός μεταξύ υμών και εμού κόπτεται· βαθείαν
+        μόνον εις την ψυχήν μου θα φέρω την εντροπήν ότι σας
+        εδιοικούσα. Επατήσατε τους όρκους σας, επροδόσατε θεόν και
+        πατρίδα, επροδόσατε και εμέ την στιγμήν καθ' ην ήλπιζα ή να
+        νικήσω ή να συναποθάνω μαζή σας ενδόξως. Σας αποχωρίζομαι
+        λοιπόν· τρέξατε εις τους Τούρκους τους μόνους αξίους των
+        φρονημάτων σας, εξέλθετε από τα δάση, καταβήτε από τα βουνά τα
+        άσυλα της ανανδρίας σας, και τρέξατε εις τους Τούρκους,
+        καταφιλήσατε τας χείρας των, από τας οποίας στάζει ακόμη το
+        ιερόν αίμα των κατασφαγέντων απανθρώπως, των κορυφαίων
+        υπουργών της θρησκείας, πατριαρχών, αρχιερέων, και μυρίων
+        άλλων αθώων αδελφών σας. Ναι! τρέξατε, αγοράσατε την σκλαβίαν
+        σας με την ζωήν σας, με την τιμήν των γυναικών και παιδιών
+        σας·
+
+        Σεις δε σκιαί των γνησίων Ελλήνων εκ του ιερού λόχου, Όσοι
+        προδοθέντες επέσατε θύματα διά την ευδαιμονίαν της πατρίδος,
+        δεχθήτε δι' εμού τας ευχαριστίας των ομογενών σας. Ολίγος
+        καιρός, και στήλη θ' ανεγερθή να διαιωνίση τα ονόματά σας.
+
+        Με χαρακτήρας φλογερούς είναι εγχαραγμένα εις τα φίλτρα της
+        καρδίας μου τα ονόματα των φίλων όσοι μέχρι τέλους μ' έδειξαν
+        πίστιν και ειλικρίνειαν. Η ενθύμησίς των θα είναι πάντοτε το
+        μόνον δροσιστικόν ποτόν της ψυχής μου.
+
+        Παραδίδω δε εις την απέχθειαν της ανθρωπότητος, εις την δίκην
+        των νόμων, και εις την κατάραν των ομογενών τον επίορκον και
+        προδότην καμινάρην Σάββαν, τους λειποτάκτας και πρωταιτίους
+        της κοινής λειποταξίας και φυγής Κωνσταντίνον Δούκαν,
+        Βασίλειον Μπαρλάν, Γεώργιον Μάνον Φαναριώτην, Γρηγόριον
+        Σούτσον Φαναριώτην και τον φαυλόβιον Νικόλαον Σκούφον.
+
+        Καθαιρώ και τον Βασίλειον Καραβιάν από την τάξιν των
+        συστρατιωτών μου διά την απείθειάν του και διά το απρεπές
+        πολίτευμά του».
+
+        Αφ' ού δε ήλθαν αι διαταγαί της αυστριακής αυλής, ήλλαξαν
+        όνομα οι περί τον Υψηλάντην και εκ δευτέρου· απαιτείται δε η
+        μετονομασία των επί πολιτικαίς αιτίαις φυλακιζομένων εν
+        Αυστρία, ίνα μηδ' αυτοί οι φυλάττοντες γνωρίζωσι ποίοι οι
+        φυλασσόμενοι· και ο μεν Υψηλάντης μετωνομάσθη Βαρόνος
+        Σχονβάρδος, οι δε άλλοι άλλως, και απεκομίσθησαν
+        νυχθαμαξοπορούντες εις Μουνκάτσην, πόλιν της Ουγγαρίας, όπου
+        εφυλακίσθησαν και έπαθαν όσα δεινόν και λέγειν. Εν έτει δε
+        1823 μετεκομίσθησαν εκείθεν διά το νοσώδες του τόπου εις
+        Θερεσιενστάδην, πόλιν της Βοεμίας, όπου, εκτός του
+        Καβελλαροπούλου και του Γορνόφσκη ελευθερωθέντων το 1826, του
+        μεν πρώτου ως Ιονίου, του δε δευτέρου ως Πολωνού, διέμειναν εν
+        φυλακή μέχρι τέλους του 1827, και ηλευθερώθησαν όλοι διά της
+        μεσιτείας του αυτοκράτορος Νικολάου επί λόγω τιμής του να
+        διαμείνωσιν, έως ου απεπερατούντο τα της Ελλάδος, εν οποία των
+        τριών πόλεων, της Βιέννης, της Βενετίας, ή της Βερώνης,
+        ευηρεστούντο· διέμειναν δε εν Βιέννη, όπου ο Υψηλάντης, πάσχων
+        εξ όσων υπέστη εν τη δεινή του φυλακίσει, απέθανε την 20
+        Ιουλίου του 1828 περί το τριακοστόν όγδοον έτος της ηλικίας
+        του.
+
+        Η δε απέλευσις του Υψηλάντου εκ της Βλαχίας διέλυσε τον προς
+        ένα και τον αυτόν σκοπόν των οπλαρχηγών αγώνα, και έκτοτε
+        έκαστος ήγετο και εφέρετο υπό της φυσικής ροπής του και των
+        συμφερόντων του· και οι μεν έφευγαν πέραν των ορίων, οι δε
+        εκλείοντο εντός οχυρών θέσεων, και άλλοι περιήρχοντο εις
+        ορεινά μέρη αποφεύγοντες την συνάντησιν των δυνατών και
+        ευτυχών εχθρών, οίτινες διασπαρέντες κατεδίωκαν τους
+        εναπολειφθέντας.
+
+        Ο δε Γεωργάκης, αφ' ού απεχαιρέτησε τον Υψηλάντην, μετέβη εις
+        Αρζησίαν όπου ηνώθη μετά του κατέχοντος την θέσιν εκείνην
+        Φαρμάκη. Μαθόντες δε οι δύο ούτοι αρχηγοί, ότι και οι Τούρκοι
+        και οι περί τον Σάββαν επήρχοντο, ανεχώρησαν έχοντες 800
+        επιλέκτους ιππείς, και διαβάντες τα μεθόρια έπεσαν εις
+        Τρανσιλβανίαν, και έφθασαν εις το μολδαυικόν όρος, Βρεάτσαν,
+        όπου κείνται δύσβατά τινα χωρία, και εστρατοπέδευσαν. Ο δε
+        Γεωργάκης, αρρωστήσας καθ' οδόν, συνώδευε το στράτευμα
+        βασταζόμενος εν φορείω πολλάς ημέρας.
+
+        Οι δε Τούρκοι και οι περί τον Σάββαν, αποδιώξαντες πέραν των
+        ορίων τον δεινότερον τούτον εχθρόν, εκίνησαν κατά του εν τη
+        μονή της Βιστρίτσης, ή κατ' άλλους της Κόζιας, οχυρωθέντος
+        Διαμαντή Σερδάρη. Ούτος αντέστη γενναίως δύο ημέρας· την δε
+        τρίτην πιστεύσας τους λόγους του Σάββα παρεδόθη επ' ασφαλεία
+        ζωής και διατηρήσει του βαθμού του· αλλ' οι Τούρκοι,
+        παρασπονδήσαντες, αυτόν μεν απέστειλαν εις Κωνσταντινούπολιν,
+        όπου απεκεφαλίσθη, πολλούς δε των συν αυτώ εθανάτωσαν εν τη
+        μονή. Ο Σάββας εταράχθη επί τη απιστία των Τούρκων, και
+        παρεπονέθη υποπτεύων μη πάθη και αυτός τα αυτά· αλλ' ο
+        Κεχαγιάμπεης τον καθησύχασε λέγων, ότι ο Διαμαντής και οι συν
+        αυτώ έπαθαν ως πολεμήσαντες τους Τούρκους, εν ώ αυτός εφάνη
+        πιστός και συνεργός αυτών θερμότατος.
+
+        Οι Τούρκοι εξήλασαν πανταχόθεν της Βλαχίας τους εναντίους
+        ευκόλως, αλλ' ηύραν κάπου αντίστασιν· 400 απέκλεισαν 70 εν τη
+        κατά την Σλάτιναν μονή, τους επολέμησαν τρία ημερονύκτια, και
+        αφ' ού πολλοί εν οις και ο αρχηγός εφονεύθησαν, έβαλαν πυρ εις
+        την μονήν και έφυγαν, και ούτως ελυτρώθησαν οι έγκλειστοι.
+        Τρεις ημέρας απέκρουσαν ευτυχώς και οι περί τον Μανάκην τους
+        Τούρκους εκ της μονής των πεντεκαδιλικίων, και την τετάρτην
+        εξήλθαν διά νυκτός και διεσώθησαν εις Τρανσιλβανίαν.
+
+        Ιερεύς δέ τις, κοινώς καλούμενος Παπα-Σέρβος, γνωστός διά την
+        ανδρίαν του, αυθόρμητος ελθών εκ Σερβίας ίνα αγωνισθή μετά του
+        Υψηλάντου διατρίβοντος εισέτι εν Τυργοβίστω, συνέλεξεν ικανούς
+        στρατιώτας, ετοποθετήθη επί των Καρπαθίων άνωθεν του
+        Κυμπουλουγγίου, απέκρουσε τους επελθόντας, κατέκοψε το ιππικόν
+        των διά το δύσιππον του τόπου, και έφυγεν αβλαβής (α). Οι δε
+        οπλαρχηγοί Μακεδόνσκης, Χατσή-Πρόδας, Σολωμός, Καραβιάς και
+        άλλοι διεσώθησαν φεύγοντες εις Τρανσιλβανίαν.
+
+        Ο δε κεχαγιάμπεης, αφ' ού είδεν όλην την Βλαχίαν απηλλαγμένην
+        των εχθρών του, εκάλεσεν εις Βουκουρέστι τον Σάββαν επί λόγω
+        να τον ανταμείψη διά την προς τον σουλτάνον πιστήν και
+        πολυωφελή υπηρεσίαν του. Ο Σάββας αφίχθη όπου εκλήθη εν πολλή
+        δυνάμει, και παραλαβών εκλεκτούς τινας στρατιώτας και τους δύο
+        του υποπλαρχηγούς, Μιχάλην και Γέντσην, υπήγε την 7 αυγούστου
+        εις την κατοικίαν του κεχαγιάμπεη, και τους μεν στρατιώτας
+        αφήκεν εν τω προαυλίω, αυτός δε και οι δύο υποπλαρχηγοί,
+        προχωρήσαντες ενδότερον, εδολοφονήθησαν πριν φθάσωσιν ενώπιον
+        του κεχαγιάμπεη. Τοιαύτην αμοιβήν έλαβεν ο Σάββας διά την
+        επιορκίαν του προς την Εταιρίαν και διά την επίβουλον διαγωγήν
+        του προς τον Υψηλάντην. Η δολοφονία αύτη έδωκεν αφορμήν εις
+        αλληλομαχίαν των εν τω προαυλίω στρατιωτών του Σάββα και των
+        Τούρκων, και εις χύσιν πολλού αίματος. Εν ώ δε ηθεμιτουργούντο
+        ταύτα, απειράριθμοι Τούρκοι, οι μεν έφιπποι οι δε πεζοί
+        διανυθέντες αδεία της εξουσίας εις όλην την πόλιν και
+        πατήσαντες πολλάς οικίας έπεσαν ξιφήρεις επί τους προστυχόντας
+        Αρβανίτας, απροφυλάκτους διά το απροσδόκητον, και κόπτοντες
+        τας κεφαλάς των, καθώς και παμπόλλων αθλίων Χριστιανών μη
+        ανηκόντων εις την τάξιν ταύτην, τας επεσώρευαν εν τη αυλή του
+        κεχαγιάμπεη χάριν της παρά τοις Τούρκοις συνήθους τρισβαρβάρου
+        και βδελυράς αντιμισθίας. Τόσαι δε κεφαλαί επεσωρεύθησαν, ώστε
+        ο κεχαγιάμπεης φειδωλευόμενος απεποιήθη την αντιμισθίαν, και
+        ούτως έπαυσεν η ανηλεής εκείνη αιματοχυσία διαρκέσασα τρεις
+        σχεδόν ώρας. Τόση δε κατάχρησις έγεινε της φονικής ταύτης
+        αδείας, ώστε ο αριθμός των αποκοπεισών κεφαλών υπερέβαινε τον
+        γνωστόν αριθμόν όλων των εν Βουκουρεστίω Α ρ β α ν ι τ ώ ν.
+        Επηνέθη ο κεχαγιάμπεης παρά της Πύλης ως απαλλάξας τον τόπον
+        των ολετήρων, και επροβιβάσθη εις βαθμόν πασά. Διαρκούσης δε
+        της μιαιοφονίας ταύτης, Θανάσης τις Χειμαριώτης, είς και αυτός
+        των περί τον Σάββαν, και 26 στρατιώται κατέφυγαν εις την εν τη
+        πόλει εκκλησίαν του Ολτενίου· εκεί απεκλείσθησαν πολεμούντες
+        και πολεμούμενοι τρία ημερονύκτια, έως φθείραντες τα
+        πολεμεφόδια, ήνοιξαν την θύραν και εξώρμησαν ξιφήρεις εν μέσω
+        των εχθρών φονεύοντες και φονευόμενοι· τρεις δε μόνον
+Ιούνιος διεσώθησαν φεύγοντες. Και ταύτα μεν τα εν Βλαχία. Ο
+        δε εν Μολδαυία Καντακουζηνός, συγκαλέσας αρχομένου του Ιουνίου
+        εν τω χωρίω Στίγκα τους οπλαρχηγούς και υποπλαρχηγούς, και
+        είτε αγανακτών δι' όσα κατ' αυτού ελέγοντο, είτε και απόφασιν
+        έχων έκτοτε να φύγη, τοις επρόβαλε να εκλέξωσιν άλλον αρχηγόν·
+        αλλ' εκείνοι απεκρίθησαν ομοφώνως ότι αυτόν ήθελαν. Τοις
+        εκοινοποίησεν εν εκτάσει τότε ο Καντακουζηνός τον σκοπόν της
+        αποστολής του, τοις είπεν όσα τον εμπόδισαν να τον
+        πραγματοποιήση, και επρόσθεσεν ότι κατά τας παρούσας
+        περιστάσεις ελπίς δεν ήτο να ενωθώσι πλέον μετά του Υψηλάντου
+        διά της συνήθους οδού ως προεσχεδιάσθη, και ότι έκρινεν
+        εύλογον να μεταβώσιν εις Βεσσαραβίαν, να παραλάβωσι τους εκεί
+        ετοίμους εις συνεκστρατείαν, και εμβάντες όλοι εις τα εν
+        Ισμαϊλίω πλοία να πλεύσωσιν εις την μαύρην θάλασσαν, ν'
+        αποβιβασθώσιν όπου θα τους ωδήγει η περίστασις εις έντευξιν
+        αυτού, και ούτω να συστηθή διά της ενώσεως όλων στρατόπεδον
+        αξιόμαχον· έλεγε δε ότι έκρινεν αναγκαίον να μη περάσωσιν
+        ευθύς τον Προύθον εις εκτέλεσιν του σχεδίου τούτου ως
+        φυγόμαχοι, αλλά να οχυρωθώσι παρά το Σκουλένι το επί της
+        δεξιάς όχθης του ποταμού απέναντι του ρωσσικού
+        λοιμοκαθαρτηρίου, όπου εύκολον ήτο να λαμβάνωσι τα αναγκαία εκ
+        της αντικρύ ρωσσικής γης· ούτω δε ωχυρωμένοι, να στέλλωσι
+        μικρά σώματα εις κατασκοπήν του εχθρού, και εάν επήρχετο
+        δύναμις ανάλογος της δυνάμεώς των, να την πολεμήσωσιν, ει δε
+        και επήρχετο μεγάλη, ως εφημίζετο, να μείνωσιν 100 πολεμισταί
+        εν τω οχυρώματι και να μη αφήσωσι τον εχθρόν να πλησιάση έως
+        ου λάβωσι καιρόν οι πολλοί να περάσωσιν εις την άντικρυς όχθην
+        μεταφέροντες όλας τας πολεμικάς αποσκευάς ακινδύνως· μετ'
+        αυτούς δε να διασωθώσιν εκεί και οι λοιποί 100, και ούτω να
+        ενεργηθή το περί ου ο λόγος σχέδιον. Η γνώμη αύτη, σαθρά και
+        κούφη, ως στηρηζομένη επί αλλοκότου σχεδίου, και υποθέτουσα
+        την ρωσσικήν γην σύμμαχον των υπό τον Υψηλάντην παρά τας
+        γνωστάς και ρητάς διαταγάς του αυτοκράτορος, ενεκρίθη παρ'
+        όλων των παρευρεθέντων, πιστευόντων όσα ήκουαν ως ευκατόρθωτα·
+        εστάλησαν δε και οι υπό τον Μλάδην και Βασίλην Θεοδώρου,
+        προσελθόντα μετά τινων και αυτόν, εις κατασκοπήν το εχθρού και
+        ήρχισαν πολλοί να εργάζωνται εις οχύρωσίν των εν Σκουλενίω·
+        αλλά μόλις άρχισαν, και έμαθαν την εις Ιάσι κατά την 13 περί
+        την μεσημβρίαν είσοδον των εχθρών μηδενός εναντιωθέντος. Επί
+        τη ειδήσει ταύτη ο Καντακουζηνός διέταξε τους επί κατασκοπή
+        προαποσταλέντας να επανέλθωσιν εις Σκουλένι, όπου μετέβη και
+        αυτός την αυτήν νύκτα· την δε ακόλουθον ημέραν επέρασε τον
+        Προύθον επί λόγω να ίδη την εκεί διατρίβουσαν μητέρα του, να
+        την ασπασθή τον τελευταίον ασπασμόν και να επανέλθη εις τον
+        τόπον της τιμής και του κινδύνου· αλλά καθ' ην ημέραν επέρασεν
+        εις το ρωσσικόν λοιμοκαθαρτήριον, προσκαλέσας τους εν τω
+        Σκουλενίω αρχηγούς, τον Θανάσην, τον Κοντογόνην, τον Σοφιανόν
+        και τον Σφαέλλον, τοις είπεν ότι δεν έκρινεν εύλογον ν'
+        αντισταθώσι τόσον ολίγοι και ανέτοιμοι εντός του αδυνάτου
+        οχυρώματος του Σκουλενίου, αλλά να περάσωσιν όλοι εις
+        Βεσσαραβίαν· αυτά ταύτα τοις παρήγγειλαν και πολλοί άλλοι
+        ομογενείς βλέποντες τον επικείμενον κίνδυνον. Αλλ' οι
+        οπλαρχηγοί απέρριψαν ομογνωμόνως τας τοιαύτας προτάσεις, ως
+        αναξίας ανδρών φιλελευθέρων και φιλοτίμων, επανήλθαν εις το
+        οχύρωμα υβρίζοντες τον Καντακουζηνόν ως δειλόν, λειποτάκτην
+        και προδότην, ωρκίσθησαν ν' αποθάνωσι πόλεμούντες, και πλήρεις
+        πατριωτισμού και χριστιανικής ευλαβείας έφαγαν άγιον άρτον, ως
+        προετοιμασίαν εις θάνατον, ειπόντες, «α ύ τ η-ε ί ν α ι-η
+        -υ σ τ ε ρ ι ν ή-τ ρ ο φ ή-μ α ς (β).
+
+        Σπανίως το παράδειγμα των αρχηγών δεν ευρίσκει μιμητάς μεταξύ
+        των οπαδών των· 400 απεφάσισαν να συναποθάνωσιν, αφ' ού οι
+        αρχηγοί ανήγγειλαν την απόφασίν των. Το οχύρωμα ήτον
+        ασθενέστατον· μόλις αι δύο πλευραί του ήσαν οπωσούν
+        ευϋπεράσπιστοι, την δε τρίτην έσπευσαν να φράξωσιν
+        επισωρεύοντες ξύλα· επέθεσαν δε και οκτώ κανόνια ουδ' αυτά
+        λίαν εύχρηστα.
+
+        Γνωστής δε γενομένης της φιλομάχου αποφάσεως, συνέρρευσαν
+        πλήθη θεατών εις την αντικρύ όχθην του Προύθου, εν οις και
+        αυτός ο διοικητής της Βεσσαραβίας, παρετάχθησαν και
+        στρατεύματα ρωσσικά επί της αυτής γραμμής προς διατήρησιν της
+        ουδετερότητος, όλοι αισθανόμενοι και δεικνύοντες συμπάθειαν
+        υπέρ των ολίγων αντιπαραταττομένων προς πολλούς, υπέρ των
+        χάριν πίστεως, πατρίδος και εξευγενισμού μαχομένων προς
+        μισοχρίστους, αλλοφύλλους, βαρβάρους και τυράννους. Η απόφασις
+        των εν Σκουλενίω ολίγων Ελλήνων εφάνη εξ αυτών των πραγμάτων
+        σταθερά, και η πολεμική των ζέσις μεγάλη· αλλά γενικόν αρχηγόν
+        δεν είχαν· έκαστος εκινείτο όπως ήθελε, και τούτο τους έβλαψε
+        θανάσιμα.
+
+        Τω όντι, την 15 εκίνησάν τινες εκ Σκουλενίου προς το Ιάσι μη
+        ζητήσαντες την γνώμην των άλλων, αλλ' επανήλθαν άπρακτοι μετ'
+        ολίγον· εκίνησαν και άλλοι επίσης την ακόλουθον ημέραν, και εν
+        ώ επέστρεφαν και αυτοί άπρακτοι, απήντησαν εχθρούς παρά τον
+        ποταμόν Ζίζαν προς το εσπέρας, συνεκρούσθησαν, εχύθη αίμα
+        εκατέρωθεν, και νυκτός γενομένης επανήλθαν εις το οχύρωμα. Την
+        δε 17 περί την α' ώραν εφάνη έξωθεν αυτού μικρά τις εχθρική
+        δύναμις, και επεξήλθαν τινές των Ελλήνων· αλλ' ιδόντες, ότι
+        ήτον η προφυλακή του τουρκικού στρατοπέδου κινηθέντος όλου επί
+        τους εν Σκουλενίω, επανήλθαν τουφεκιζόμενοι, και ητοιμάσθησαν
+        όλοι εις μάχην θαρρύνοντες αλλήλους· έκαυσαν δε και
+        παροικοδομήματά τινα, ίνα μη τα κυριεύσωσιν οι εχθροί και τους
+        πολεμώσιν εκείθεν. Οι Τούρκοι ήσαν ως τετρακισχίλιοι ιππείς
+        και δισχίλιοι πεζοί· έσυραν δε και έξ κανόνια. Πασίγνωστον
+        πόσον είναι σφοδρά η πρώτη ορμή του τουρκικού ιππικού. Οι
+        Έλληνες εδειλίασαν αλλ' αναθαρρήσαντες κατά το παράδειγμα των
+        αρχηγών των αντέστησαν γενναίως και απέκρουσαν την πρώτην
+        έφοδον. Οι Τούρκοι επεχείρησαν δευτέραν, τρίτην και τετάρτην
+        έφοδον, αλλ' απεκρούσθησαν καθ' όλας, υπέφεραν πολλήν φθοράν,
+        και απεσύρθησαν μακράν του οχυρώματος εξ αιτίας του συχνού και
+        ευτυχούς κανονοβολισμού των εγκλείστων, οίτινες, βλέποντες
+        τους εχθρούς αποσυρομένους, εξήλθαν εις καταδίωξίν των
+        αλαλάζοντες και φωνάζοντες, ε τ σ ά κ ι σ α ν-τ α-
+        β ρ ω μ ό σ κ υ λ α-ε τ σ ά κ ι σ α ν· π ά ρ τ ε-το υ ς,
+        π α ι δ ι ά, π ά ρ τ ε-τ ο υ ς. Αλλά μετ' ολίγον έν εχθρικόν
+        σώμα 500 ιππέων και πεζών εφορμήσαν, κατέλαβε θέσιν τινά πλησίον
+        του οχυρώματος, επέθηκεν έξ κανόνια και ήρχισε να κανονοβολή
+        ευτυχώς, και να κατεδαφίζη το οχύρωμα. Τούτο ιδόντες οι
+        αποσυρθέντες εχθροί επανήλθαν όλοι, απώθησαν εις το οχύρωμα
+        τους εξελθόντας, εφώρμησαν πανταχόθεν, και το εκυρίευσαν την
+        η' ώραν αφ' ού ήρχισεν η μάχη. Οι αρχηγοί των Ελλήνων και
+        πολλοί των αξιωματικών, πιστοί εις τους όρκους των,
+        ενεκαρτέρησαν όλοι, υπερασπίζοντες την θέσιν των και απέθαναν
+        κινούντες εις έκπληξιν και αυτούς τους εχθρούς διά των
+        ανδραγαθιών των (γ). Συναπέθαναν ενδόξως καί τινες των
+        στρατιωτών· οι δε πλείστοι αυτών ερρίφθησαν εις τον ποταμόν
+        και άλλοι μεν επνίγησαν, άλλοι δε εν οις και οι οπλαρχηγοί
+        Γεώργης Παπάς και Δαλόστρος καταπληγωμένοι, διεσώθησαν εις την
+        αντίπεραν όχθην, όπου αι ρωσσικαί Αρχαί τους υπεδέχθησαν
+        φιλανθρώπως. Χίλιοι Τούρκοι έπεσαν, και τριακόσιοι Έλληνες
+        εφονεύθησαν και επνίγησαν· ουδείς δε αυτών ηχμαλωτίσθη.
+
+        Μετά ημιώριον έφθασαν παρά το πεδίον της μάχης οι επί
+        κατασκοπή προαποσταλέντες υπό τον Μλάδην και τον Β. Θεοδώρου
+        450 ιππείς, και άλλοι τόσοι υπό τον Ηπειρώτην Γκίκαν και τον
+        Σέρβον Σφάτκον συνενωθέντες καθ' οδόν· αγνοούντες δε το
+        γεγονός έπεσαν εν μέσω των εχθρών, επτοήθησαν, και οι μεν
+        ετράπησαν, οι δε επνίγησαν, τινές δε ετοποθετήθησαν επί τινα
+        γλώσσαν προέχουσαν εις τον ποταμόν, και πολεμήσαντες μέχρι της
+        β' ώρας της νυκτός ανδρικώτατα, διεσώθησαν εις την ρωσσικήν
+        γην επί τινων πλοιαρίων σταλέντων εκείθεν. Εχάθησαν και κατά
+        την μάχην ταύτην 90 Χριστιανοί, και άλλοι τόσοι Τούρκοι. Μόνος
+        των αρχηγών ο Μλάδης διήλθε μετ' ολίγων ιππέων διά μέσου των
+        νικητών αβλαβής· περιπλανηθείς δε ημέρας τινάς εις συνάντησιν
+        του Γεωργάκη και αποτυχών, απήλθεν εις την Σερβίαν.
+
+        Μετά δε τα συμβάντα ταύτα η Τουρκική εξουσία δεν είχεν εντός
+        των δύο Ηγεμονειών άλλον αντίπαλον ειμή τον Γεωργάκην, όστις
+        διέμεινε μετά του αχωρίστου φίλου του Φαρμάκη επί του όρους
+        Βρεάτσας μέχρι τέλους αυγούστου εις ανάρρωσιν, διότι η θέσις
+        ήτον οχυρά. Δεν έμεινεν όμως άεργος εν τω μεταξύ τούτω ως προς
+        τα του πολέμου, διότι έστελλεν αποσπάσματα κατά των εχθρών
+        οσάκις τους ήκουε περιφερομένους πλησίον του, και
+        τοιουτοτρόπως και το πυρ του πολέμου διετήρει, και τους
+        Τούρκους ανησύχαζε. Τας αρχάς δε του σεπτεμβρίου αναλαβών την
+Σεπτέμ- υγείαν του εξεστράτευσε μετά του Φαρμάκη επί
+βριος   σκοπώ να πλησιάση προς την Βεσσαραβίαν, όθεν
+        ήλπιζε να προμηθεύεται ευκολώτερον τα εις διατήρησιν του
+        πολέμου· αλλά πολλοί των υπ' αυτόν θεωρούντες ην προέθετο
+        πορείαν μακράν και κινδυνώδη ελειποτάκτησαν καθ' οδόν, ώστε
+        έμειναν παρ' αυτώ 350 οπλοφόροι καθ' ην ημέραν έφθασεν εις
+        Σέκον, μοναστήριον εν τω τμήματι του Νιάμτσου, εντός στενής
+        κοιλάδος εστεφανωμένης. υπό συνδένδρων ορέων και εισιτόν διά
+        μιας και μόνης τρίβου, ην ο Γεωργάκης, προθέμενος να διαμείνη
+        εν τω μοναστηρίω τινάς ημέρας, απέκλεισε ταφρεύσας και
+        ανεγείρας τους συνήθεις προμαχώνας εν οις έταξε τους πλείστους
+        των στρατιωτών του· αυτός δε και οι λοιποί ετοποθετήθησαν εν
+        τω μοναστηρίω. Την 5 επήλθαν 1500 Τούρκοι, και ευρόντες
+        ισχυράν αντίστασιν επί της τάφρου οπισθοδρόμησαν.
+        Αιχμαλωτισθέντος δέ τινος εχθρού, έμαθαν οι Έλληνες ότι
+        πολυάριθμοι Τούρκοι επήρχοντο. Ο Γεωργάκης εταλαντεύετο αν
+        έπρεπε ν' αναμείνη τον εχθρόν εν η κατείχε θέσει, ή ν' αναβή
+        διά το ασφαλέστερον πάλιν εις Βρεάτσαν· αλλά μη πιστεύων τους
+        λόγους του αιχμαλώτου, και λαβών την επιούσαν γράμμα του
+        επισκόπου Ρωμάνου προτρέποντας αυτόν, μετά τας συνήθεις ευχάς
+        και ευλογίας, επί δολίω, ως λέγεται, σκοπώ να μη αφήση το
+        μοναστήριον έχον πάμπολλα κοσμικά και ιερά κεμήλια και άγια
+        λείψανα να λεηλατηθή και βεβηλωθή, απεφάσισε να μη μετατοπίση.
+        Την δε 8 συνεσωρεύθησαν πάμπολλοι εχθροί επί των άνωθεν της
+        κοιλάδας ορέων, και αφήσαντες την κοινήν τρίβον, κατέβησαν διά
+        δυσβάτων μονοπατίων εις την κοιλάδα υπό την οδηγίαν εντοπίων
+        φραστήρων. Τούτο ιδόντες οι εντός των προμαχώνων τους
+        εγκατέλειψαν, και οι μεν έγιναν άφαντοι, οι δε ήλθαν εντός του
+        μοναστηρίου, εν οις και ο Φαρμάκης, και κατέλαβαν διαφόρους
+        θέσεις. Ο δε Γεωργάκης μετά ένδεκα πιστών οπαδών του εκλείσθη
+        εν τω κωδωνοστασίω. Επήλθαν οι Τούρκοι και ήρχισαν να μάχωνται
+        και να καίωσι τα ξύλινα παροικοδομήματα. Ο δε Γεωργάκης, ιδών
+        την απηλπισμένην θέσιν του, και φοβηθείς μη πέση ζων εις
+        χείρας των εχθρών, Ε γ ώ-θ α-κ α ώ, είπεν εις επήκοον των
+        συμπολεμιστών του, σ ε ι ς-δ ε, α ν-θ έ λ ε τ ε, φ ύ γ ε τ ε·
+        ι δ ο ύ, σ α ς-α ν ο ί γ ω-ε γ ώ-τ η ν-θ ύ ρ αν. Οι Τούρκοι,
+        ιδόντες ότι ήνοιξεν η θύρα, και αγνοούντες την αληθή αιτίαν,
+        διεχύθησαν εις το κωδωνοστάσιον, και αίφνης καπνοί και φλόγες
+        ανεφάνησαν ένδοθεν, το κωδωνοστάσιον ως ξύλινον έγεινεν όλον
+        διά μιας σωρός, και οι εν αυτώ, εν οις και ο Γεωργάκης,
+        κατεστράφησαν εν μέσω των φλογών εκτός ενός μαρτυρούντος τα
+        γεγονότα· συγκατεστράφησαν δε και εχθροί όχι ολίγοι.
+
+        Μετά το συμβάν τούτο έσπευσαν οι Τούρκοι να προβάλωσι τοις
+        περί τον Φαρμάκην να προσκυνήσωσιν εντός τριημέρου ανακωχής
+        υποσχόμενοι ασφάλειαν· εγένετο δεκτή η ανακωχή· αλλά,
+        παρελθουσών των τριών ημερών, ήρχισεν εκ νέου ο πόλεμος, και
+        παύων εκ διαλειμμάτων επανελαμβάνετο εν διαστήματι εννέα
+        ημερών· έγινε και πάλιν μονοήμερος ανακωχή· αλλά και μετ'
+        αυτήν εξήφθη μάχη φονικωτέρα. Την δε 22 ήλθε τσαούσμπασης
+        προτείνων όρους συνθήκης ευπροσδεκτοτέρους· συνώδευε δε αυτόν
+        εν στολή και ο γραμματεύς του αυστριακού προξενείου Ουδρίσκης,
+        εχθρός άσπονδος του ελληνικού αγώνος, και εγγυήθη την
+        διατήρησιν των όρων εξ ονόματος της αυλής του. Υπό ταύτην την
+        απάτην εδέχθησαν οι έγκλειστοι την συνθήκην και υπεσχέθησαν να
+        παραδοθώσι την επαύριον· ήσαν δε τότε έως 200, εξ ων 33 μη
+        θελήσαντες να δώσωσι πίστιν έφυγαν ξιφήρεις την αυτήν νύκτα
+        και διεσώθησαν επί της αυστριακής γης όλοι αβλαβείς παρά ένα
+        πληγωθέντα· οι δε εναπομείναντες παρεδόθησαν την επαύριον, και
+        όλοι παρά την συνθήκην εσφάγησαν εν τω μοναστηρίω εκτός των
+        υποπλαρχηγών σταλέντων εις Σιλιστρίαν, όπου εθανατώθησαν, και
+        του οπλαρχηγού Φαρμάκη, όστις σταλείς εις Κωνταντινούπολιν
+        σιδηροδέσμιος απεκεφαλίσθη αφ' ού σκληρώς εβασανίσθη.
+
+        Η μάχη του Σέκου είναι η τελευταία σκηνή του κατά τας Δακικάς
+        ηγεμονείας πολεμικού δράματος αρξαμένου την 22 φεβρουαρίου και
+        τελευτήσαντος την 22 σεπτεμβρίου, ό εστι, διαρκέσαντος όλους
+        μήνας επτά· επεσφραγίσθη δε διά του θανάτου του Γιωργάκη, του
+        ενδοξοτέρου πολεμάρχου, του τιμιωτέρου ανδρός, και του
+        διακαεστέρου και πιστοτέρου φίλου του επταμηνιαίου αγώνος.
+        Αξιοσημείωτος είναι η μέχρι θανάτου πάλη του ανδρός τούτου·
+        εδύνατο να καταφύγη εις ξένην γην και να σωθή, ως και οι
+        λοιποί συναγωνισταί του, χωρίς να λογισθή φυγόμαχος· αλλ'
+        έμεινεν αυτοπροαιρέτως, αν και τετρυπωμένος υπό βαρείας και
+        μακράς ασθενείας, επί της εγκαταλειφθείσης παρ' όλων των άλλων
+        και παρ' αυτού του αρχηγού γης· δεν έμεινε δε ουδ' επολέμησεν
+        ουδ' απέθανεν επ' ελπίδι νίκης, διότι ελπίς νίκης δεν υπήρχε
+        πλέον, ουδ' ηγωνίσθη τον αγώνα του θανάτου εις υποστήριξιν του
+        υπέρ ελευθερίας αγώνος, διότι ο αγών κατεστράφη· αλλ' έμεινεν,
+        επολέμησε και απέθανε διά την στρατιωτικήν τιμήν του, διά τον
+        όρκον του, και διά τον πατριωτισμόν του. Υπό τοιαύτας
+        περιστάσεις η ανθρωπότης υπερβαίνει την ασθενή φύσιν της.
+
+        Αφ' ού εξεθέσαμεν όσα συνέβησαν λόγου άξια εν ταις δύο
+        ηγεμονείαις καθ' όλην την διάρκειαν της εκστρατείας του
+        Υψηλάντου, ερχόμεθα ήδη ν' ανακεφαλαιώσωμεν εν συντόμω τα της
+        διαγωγής αυτού θεωρουμένου ως αρχηγού της επαναστάσεως, και να
+        δείξωμεν τα κύρια αίτια της αποτυχίας του.
+
+        Όσον ασήμαντος ήτο η μυστηριώδης Αρχή της Εταιρίας των
+        Φιλικών, τόσω πλειότερος μισθός οφείλεται τω Αλεξάνδρω
+        Υψηλάντη προθυμηθέντι να περικαλύψη τα ταπεινά σπάργανά της
+        υπό την επισημότητα του γένους του και την λαμπρότητα της
+        θέσεώς του· θερμός πατριωτισμός αναμφιβόλως και υψηλή
+        φιλοδοξία τον έπεισαν ν' αναδεχθή τον κινδυνωδέστατον αγώνα,
+        υπέρ ου και λαμπράν θέσιν παρά τω αυτοκράτορι πρόθυμος
+        εθυσίασε και τα εν Τουρκία υπό ρωσσικήν προστασίαν συμφέροντά
+        του ωλιγώρησε, και μέγα μέρος της πατρικής περιουσίας γενναίως
+        εδαπάνησεν. Αλλ' ήττων εδείχθη του δυσχερούς έργου του·
+        ευαπάτητος και πρόθυμος να πιστεύη ό,τι επεθύμει, έγεινε
+        παίγνιον εξ αυτής της αρχής ιδιοτελών, ραδιούργων, κακοβούλων
+        και προδοτών, και ηναγκάσθη μετ' ολίγον να φροντίζη και υπέρ
+        αυτής της σωτηρίας του (δ)· αναποφάσιστος και ανεπίμονος
+        εδείχθη καθ' όλα τα κινήματά του· έξωθεν μάλλον ή έσωθεν
+        ήλπιζε· παρεγνώρισε δε και την φύσιν των επαναστάσεων
+        συντηρουμένων εκ προοιμίων και κρατυνομένων δι' επιθέσεως,
+        αναστελλομένων δε και φθειρομένων δι' αμύνης. Αισιώτερα ηύρε
+        τα πράγματα εν ταις ηγεμονείαις παρ' ό,τι εδύνατο ευλόγως να
+        ελπίση, διότι και η Μολδαυία και η Βλαχία προθύμως τον
+        εδέχθησαν, και υπέρ διμηνίαν ουδαμού Τούρκοι εφάνησαν. Αλλά
+        και αι τόσον αίσιαι περιστάσεις, και ο τόσω πολύτιμος της
+        ανέσεως καιρός δεν τον ωφέλησαν. Όλη η δύναμίς του ήτον η
+        επικρατούσα ιδέα ότι, αναδεχθείς παρρησία τον αγώνα,
+        αντεπροσώπευε μυστικώς την Ρωσσίαν και όμως εματαίωσεν αυτός
+        την σωτήριον ταύτην πλάνην, κηρύξας ότι μεγάλη τις Δύναμις
+        επροστάτευε τον αγώνα, και αναγκάσας την Ρωσσίαν και το κίνημά
+        του πανδήμως να κατακρίνη, και την συναίνεσίν της προς
+        αποστολήν οθωμανικών δυνάμεων εις τας ηγεμονείας προθύμως να
+        δώση. Αι μάχαι του Δραγασανίου, του Σκουλενίου και του Σέκου,
+        και η γενναία αντίστασις τόσων άλλων πολεμιστών μετά την
+        απέλευσίν του απέδειξαν, ότι είχεν υπό την οδηγίαν του άνδρας
+        ετοίμους και να τον δοξάσωσι, και ν' αποθάνωσι χάριν του
+        αγώνος· αλλ' εις ουδέν ωφελήθη. Αφ' ού δε κατέστη η θέσις του
+        τόσω δεινή, παρεδόθη επί ματαία ελπίδι εις ξένην και δυσμενή
+        εξουσίαν υφ' ην και ετελείωσε πικρώς τας ημέρας του. Το κατά
+        τας ηγεμονείας όμως ατυχές κίνημά του ωφέλησε τα μέγιστα την
+        κινηθείσαν Ελλάδα, διότι έφερε μέγαν στρατιωτικόν
+        αντιπερισπασμόν και βαρείας πολιτικάς συγκρούσεις Ρωσσίας και
+        Τουρκίας, παρ' ολίγον δε και εχθροπραξίας. Η δε μνήμη του
+        Υψηλάντου, όπως και αν τον θεωρήση τις, θα διαμένη παρ' ημίν
+        αγήρατος και πολυύμνητος δι' όσα μεγαλοφρόνως και φιλοκινδύνως
+        επεχείρησε, δι' όσα χάριν της πατρίδος έπαθε, και διά την επί
+        τέλους ευτυχή έκβασιν του αγώνος, ον πρώτος εκίνησεν.
+        Αναπληροί δε ο διακαής και ειλικρινής αυτού ζήλος όλας τας
+        πολιτικάς και πολεμικάς ελλείψεις του.
+
+
+
+             1821
+        ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ι'.
+
+
+
+        &Κατάστασις των νήσων, Ύδρας, Σπετσών και Ψαρών. — Αίτια της
+        ευτυχίας των — Η κατά θάλασσαν δύναμις Ελλήνων και Τούρκων. —
+        Αποστασία των τριών Νήσων. — Έκπλους του ελληνικού στόλου. —
+        Αποστασία του Αιγαίου πελάγους και της Σάμου.&
+
+        ΤΡΙΑ ασήμαντα νησίδια αντιπαρετάχθησαν ευτυχώς υπέρ της
+        ελευθερίας όλης της Ελλάδος προς μεγάλην και παλαιάν
+        αυτοκρατορίαν, και κατήσχυναν στόλους χιλιάκις και μυριάκις
+        ανωτέρας δυνάμεως διά μόνων εμπορικών πλοίων, και διά μόνων
+        των χρημάτων τινών των κατοίκων. Πώς έφθασαν τα νησίδια ταύτα
+        εις τόσην ισχύν και ευπορίαν;
+
+        Ούτε Τούρκους κατοίκους είχαν, ούτε Τούρκους διοικητάς· αλλ'
+        έζων αυτόνομα και αυτοδιοίκητα υπό την ανωτάτην δικαιοδοσίαν
+        του κατά καιρόν καπητάμπασα επί τινι κατ' έτος φόρω και επί
+        αποστολή αριθμού τινος ναυτών εις υπηρεσίαν του βασιλικού
+        στόλου. Τοιουτοτρόπως διοικούμενοι οι κάτοικοι συμφέρον δεν
+        είχαν να σπουδαρχώσι, και μακράν έζων της κακοηθείας και της
+        διαφθοράς των κρατούντων. Ούτε γεωργοί ήσαν ούτε τεχνίται,
+        αλλ' όλοι ναύται και έμποροι. Ολιγώτατα γράμματα ήξευραν και
+        αυτοί οι πρόκριτοι. Τα ήθη των ήσαν απλά και σεμνά, και η προς
+        τα θρησκευτικά ευλάβειά των θερμοτάτη. Λιτώτατοι ήσαν περί την
+        δίαιταν και τιμιώτατοι περί τας συναλλαγάς. Είχε σπαρτιατικόν
+        τι ο χαρακτήρ των προκρίτων της Ύδρας· ήτον αγέρωχος και
+        εμβριθής. Η νήσος των ήτον η σημαντικωτέρα των τριών· η
+        διοίκησίς της ήτο παλαιόθεν αριστοκρατική, και οι αριστοκράται
+        της εγνωρίζοντο υπό το όνομα ν ο ι κ ο κ υ ρ α ί ο ι· ανήκαν
+        δε εις την τάξιν ταύτην όσοι ήσαν εύποροι και δεν
+        εθαλασσοπόρουν. Αόριστος ήτον ο αριθμός αυτών, και συχνάκις
+        πλοίαρχοι είτε διά γηρατειά, είτε δι' ασθένειαν, ή και διότι
+        ευτύχησαν, παύοντες του να ταξειδεύωσι, συγκατετάττοντο. Η
+        τάξις αύτη συνίστα το ανώτατον συμβούλιον, όπου πάσα υπόθεσις
+        κοινή ανεφέρετο και απεφασίζετο άνευ συμπράξεως του λαού·
+        καθίστα δε και τους δημογέροντας του τόπου εκ των μελών της,
+        ους έπαυεν οσάκις ήθελεν. Οι πόροι του κοινού ήσαν οι του
+        τελωνίου 2 1/2 τοις 0/0, και τρία γρόσια κατ' οικογένειαν
+        ετησίως· τα δε ελλείποντα εις συμπλήρωσιν της δημοσίας δαπάνης
+        κατέθεταν μόνοι οι νοικοκυραίοι αναλόγως. Αρχομένου δε του
+        1803 κατέστησεν ο καπητάμπασας διοικητήν του τόπου κατ'
+        αίτησιν των νοικοκυραίων, επιθυμούντων διοίκησιν ισχυροτέραν
+        εις διατήρησιν της κοινής ησυχίας ταραττομένης τότε
+        υπεράλλοτε, τον συντοπίτην των Γεώργην Βούλγαρην, όστις διά
+        της ικανότητος και δραστηριότητός του επανήγαγε την ησυχίαν
+        εις την πατρίδα του και την διετήρησε· συναινέσει δε και
+        συμπράξει των νοικοκυραίων, ων παρά γνώμην ουδέν έπραττεν,
+        μετερρύθμισε τα του τελωνίου, έπαυσε τας συνεισφοράς
+        προκαλούσας συχνάς και βαρείας διενέξεις, και εις θεραπείαν
+        των αναγκών της πατρίδος έθεσε φόρον 5 τοις 0/0 εφ' όλου του
+        κέρδους παντός πλοίου, εμπεριεχομένων και αυτών των μεριδίων
+        των ναυτών· εκανόνισε και τον τόκον των κεφαλαίων κατά τας
+        αποστάσεις των τόπων μεθ' ων εμπορεύοντο, και ώρισε τον
+        αριθμόν των νοικοκυραίων εις είκοσι τέσσαρας, εξ ων δώδεκα
+        ενήργουν κατ' έτος. Επειδή δε εκρίθη και περιττόν και
+        επιζήμιον ως προς τας ιδιαιτέρας υποθέσεις των να συνέρχωνται
+        καθ' ημέραν και οι δώδεκα, υποδιηρούντο εις τρία, ώστε
+        τέσσαρες μόνον ειργάζοντο μετά του διοικητού ως δημογέροντες
+        κατά τετραμηνίαν διά τας συνήθεις υποθέσεις· οσάκις δε
+        συνέπιπταν σπουδαιότεραι, εκαλούντο και οι δώδεκα, πολλάκις
+        και οι είκοσι τέσσαρες, εν περιπτώσει, δε δεινής τινος
+        περιστάσεως, και οι πλοίαρχοι, ους συνερχομένους κατ' ιδίαν
+        ειδοποίουν οι νοικοκυρέοι περί ων εβουλεύοντο και εζήτουν την
+        γνώμην των. Τα πλοία τα υπό των συγκαλουμένων πλοιάρχων
+        κυβερνώμενα ήσαν κτήματα των νοικοκυραίων, επομένως και η
+        ψήφος αυτών ψήφος εκείνων. Νόμους είχε το κοινόν τα έθιμα, τον
+        ορθόν λόγον, και την γνώμην των νοικοκυραίων· είχε και
+        σφραγίδα τετραμερή, ης το τεταρτημόριον εκράτει έκαστος των εν
+        ενεργεία νοικοκυραίων, οίτινες συνερχόμενοι εσφράγιζαν τα
+        βουλεύματά των επισφραγιζόμενα και υπό του διοικητού.
+
+        Τας αυτάς αριστοκρατικάς βάσεις και τους αυτούς σχεδόν
+        κανονισμούς είχε και το διοικητικόν σύστημα των Σπετσών.
+
+        Το δε των Ψαρών ήτο δημοκρατικόν. Συνήρχετο ο λαός κατ' έτος
+        όλος και εξέλεγε πανδημεί 40 εκλέκτορας εκ των διαφόρων τάξεων
+        των πολιτών· ούτοι δε εξέλεγαν τρεις δημογέροντας, και ή όλοι
+        ομού, ή τινες αυτών, ενίοτε δε και μόνοι οι δημογέροντες, κατ'
+        εντολήν των εκλεξάντων αυτούς, εθεώρουν την ληψοδοσίαν των
+        παυόντων δημογερόντων. Η σφραγίς του κοινού ήτο τριμερής·
+        έκαστος των δημογερόντων εκράτει το τριτημόριον, και
+        συνερχόμενοι και οι τρεις εσφράγιζαν· επί τινων δε περιστάσεων
+        εκάλουν και τους προκρίτους εις σύσκεψιν. Εισοδήματα του
+        κοινού ήσαν τα του τελωνίου, 50 γρόσια κατ' οικογένειαν
+        ετησίως, και 2 παράδες το κοιλόν επί τω ανάπλω και επί τω
+        κατάπλω εκάστου πλοίου.
+
+        Τοιούτον ήτο το διοικητικόν σύστημα των νήσων· μετήρχοντο δε
+        την ναυτιλίαν και το εμπόριον ως εξής.
+
+        Ούτε ναύτας εμίσθοναν, ούτε τα πλοία των συνήθως εναύλοναν
+        (α), αλλ' εναυτίλοντο και δι' ιδίων χρημάτων εμπορεύοντο επ'
+        ωφελεία ή ζημία κοινή των κυρίων των πλοίων, των κεφαλαιούχων
+        και του πληρώματος όλου· εμοίραζαν δε τα κέρδη των κατά τον
+        εξής τρόπον. Αφήρουν εν πρώτοις τα κεφάλαια, τον κανονισμένον
+        τόκον, τα της τροφής και ό,τι άλλο εδαπάνουν αφήρουν έπειτα
+        τον δημοτικόν φόρον· αφήρουν και 1 τοις 0/0 εις χρήσιν του
+        μοναστηρίου των· μετά ταύτα όσοι ήσαν οι ναύται άνευ
+        διακρίσεως ηλικίας, βαθμού, ή ικανότητος, τόσα ελογίζοντο και
+        τα μερίδια, όλα ίσα· άλλα τόσα μερίδια ελογίζοντο και τα του
+        πλοίου, εις α επροστίθεντο δέκα, άτινα εδίδοντο τω πλοιάρχω
+        προς αντιμισθίαν των ανωτέρων και ικανωτέρων του πληρώματος
+        κατά την κρίσιν αυτού. Ούτε τα εν τω πλοίω κεφάλαια ενείχοντο
+        εις τας ζημίας του πλοίου, ούτε το πλοίον εις τας των
+        κεφαλαίων. Η διανομή δε εγίνετο καθ' ον είπαμεν τρόπον οσάκις
+        το μερίδιον του ναύτου έπιπτε τουλάχιστον είκοσι δίστηλα·
+        αλλ', αν ολιγώτερον, εμετριάζετο ο κανονικός επί των κεφαλαίων
+        τόκος. Τόσον δε ευθείς και άμεμπτοι ήσαν οι άνδρες ούτοι εις
+        τας συναλλαγάς των, ώστε αμέτρητα επί της αναγωγής των πλοίων
+        παρέδιδαν οι κεφαλαιούχοι τα εις κίνησιν αυτών χρήματα, και
+        αμέτρητα τα παρελάμβαναν επί της καταγωγής των· αποδεικτικά δε
+        παραλαβής, ή εξοφλητικά αποδόσεως δεν έδιδαν, θεωρούντες
+        τοιαύτα τον απλούν λόγον, και ασφάλειαν των δανειστών την
+        τιμήν των δανειζομένων.
+
+        Κατά το σύστημα δε τούτο της κινήσεως των πλοίων, ο απλούς
+        ναύτης, έχων αναλόγως το αυτό συμφέρον του πλοιάρχου και του
+        κεφαλαιούχου ως προς την ευτυχή έκβασιν του ταξειδίου του, ως
+        συμμέτοχος και αυτός του κέρδους, εκοπίαζε προθύμως,
+        ερριψοκινδύνευεν αυτοπροαιρέτως, και εθαλασσομάχει πλήρης
+        ελπίδων· διά τούτο και τα ταξείδιά των ήσαν και συντομώτερα
+        και οικονομικώτερα και συχνότερα των άλλων, και τα πλοία των
+        εισέπλεαν ευτυχώς τους απαγορευμένους εν πολέμω λιμένας
+        φέροντα τροφάς επί υπερόγκω τιμή, και λαμβάνοντα εκείθεν επί
+        μετρία τα δυσκόλως εξαγόμενα εντόπια προϊόντα. Αν και ναυπηγοί
+        και πλοίαρχοι και ναύκληροι ήσαν όλοι ανεπιστήμονες και όλοι
+        σχεδόν αναλφάβητοι, η μακρά όμως πείρα, η καθημερινή έξις και
+        η αδιάλειπτος προσοχή ανεπλήρουν επιτυχώς πάσαν έλλειψιν
+        επιστήμης και την αγραμματίαν.
+
+        Η επανάστασις της Γαλλίας και οι μετά ταύτα ευρωπαϊκοί πόλεμοι
+        εξήψαν την φιλοκέρδειαν των νησιωτών, και τοις έδωκαν αφορμήν
+        και τον αριθμόν των πλοίων ν' αυξήσωσι, και την κατασκευήν επί
+        το ταχυπλοώτερον να καλητερεύσωσι, και διά πολυαριθμοτέρων
+        παρά το σύνηθες πληρωμάτων να ταξειδεύωσιν· ενοχλούμενοι δε
+        υπό των κατ' εκείνους τους χρόνους μολυνόντων την μεσόγειον
+        Αλγερινών, Τουνεζίνων και Τριπολίνων, ηναγκάζοντο να οπλίζωσι
+        τα πλοία προς ιδίαν υπεράσπισιν, ώστε μετερχόμενοι το εμπόριον
+        εν λιτότητι, προθυμία και τόλμη, και πλούτον πολύν έφεραν εις
+        την πατρίδα, και εις τα του πολέμου εγυμνάζοντο, και πλήρεις
+        θάρρους και αυτομαθείς πολεμικοί ευρέθησαν επί της
+        επαναστάσεως απέναντι αγυμνάστου και απειροπολέμου ναυτικού.
+
+        Καθ' ον δε καιρόν εξερράγη η επανάστασις, αι τρεις νήσοι είχαν
+        176 πλοία (καράβια) φορταγωγά, άτινα μετεχειρίσθησαν ως
+        πολεμικά επ' αγαθώ της κοινής πατρίδος. Τα πλείστα δε και
+        μεγαλήτερα ήσαν τα της Ύδρας, 92 τον αριθμόν· 44 ήσαν τα των
+        Σπετσών, και 40 τα των Ψαρών. Τα μεγαλήτερα δε των πλοίων της
+        Ύδρας ήσαν τρία, το τρικάταρτον του Τομπάζη 20 κανονίων των 12
+        λιτρών, το τρικάταρτον του Λελεχού 18 κανονίων των μεν των 18
+        των δε των 15 λιτρών, και το δικάταρτον του Μιαούλη 18
+        κανονίων των 12 λιτρών τα δε άλλα πλοία είχαν ανά 10 έως 14
+        κανόνια συνήθως των 9 λιτρών. Εκτός των ανωτέρω τριών ναυτικών
+        νήσων είχαν και άλλαι συναποστατήσασαι ολίγα πλοία, ως η
+        Κάσσος και η Μύκωνος, χρησιμεύσαντα και αυτά εις τον αγώνα.
+        Πλειότερα είχε το εν τω Κορινθιακώ κόλπω Γαλαξείδι. Ο δε
+        αριθμός των Ελλήνων ναυτών ήτο πολλά ανώτερος παρ' όσον
+        εχρειάζετο η κίνησις των πλοίων τούτων, διότι όλαι αι νήσοι
+        και όλα τα παράλια της Ελλάδος εδημιούργουν διά της ακτοπλοΐας
+        ακαταπαύστως ναύτας. Αρκεί δε να ρίψη τις το βλέμμα επί τον
+        γεωγραφικόν χάρτην της Ελλάδος ίνα πεισθή, ότι οι επί της
+        ξηράς αγώνες των Ελλήνων, όσον λαμπροί και αν ήσαν, αδύνατον
+        ήτο να ευδοκιμήσωσιν άνευ της ευτυχούς συμπράξεως του γενναίου
+        τούτου ναυτικού. Αλλ' η υπηρεσία των ναυτικών τούτων νήσων
+        τιμά αυτάς διαφερόντως, διότι ήσαν σχεδόν αυτόνομοι και
+        αυτοδιοίκητοι προ της επαναστάσεως και ούτε ησθάνοντο τα κακά
+        της τυραννίας ως τα άλλα μέρη της Ελλάδος, ούτε, ευδοκιμούντος
+        του αγώνος, επροσδόκουν την απόλαυσιν ων θ' απελάμβαναν καλών
+        εκείνα· εβάστασαν δε και όλον τον ναυτικόν αγώνα διά των
+        ιδιοκτήτων πλοίων, και κατά τα πρώτα έτη διά του ιδίου
+        πλούτου. Τινές των πλουσίων κατοίκων αυτών εξ αιτίας των υπέρ
+        πατρίδος χρηματικών θυσιών επτώχευσαν, και όλοι ανεξαιρέτως
+        εμίκρυναν τας ουσίας των. Αι τρεις ναυτικαί νήσοι απέκτησαν
+        δικαίω τω λόγω μεγίστην επιρροήν εις τα πολιτικά συμβούλια της
+        Ελλάδος, και την μετεχειρίσθησαν εις ωφέλειαν της κοινής
+        πατρίδος.
+
+        Η δε θαλάσσιος δύναμις της Πύλης συνίστατο, αρχομένου του
+        αγώνος, εκ 4 Τρικρότων, 13 Δικρότων, 20 Φρεγατών, 22 Κορβετών
+        και άλλων μικροτέρων πλοίων, συνυπηρέτουν δε καί τινα των εν
+        Αφρική ηγεμονιών, αλλ' άδηλον το ποσόν και το ποιόν αυτών·
+        διεκρίνοντο δε τα πληρώματά των ως μάλλον των άλλων εξησκημένα
+        εις την ναυτιλίαν και ως μαχιμότερα.
+
+        Πρώτη των νήσων απεστάτησεν η των Σπετσών· και μηδόλως
+        αναμείνασα την απόφασιν της γείτονος και συναδέλφου της Ύδρας,
+        εστόλισε την 26 μαρτίου κοινή γνώμη των εντοπίων όλων τα πλοία
+        της διά της νέας σημαίας. Ήτο δε αύτη κυανόχρους και ο γύρος
+        αυτής ερυθρός· εν μέσω είχεν ημισέληνον προς τα κάτω βλέπουσαν
+        και άνωθεν αυτής σταυρόν· δεξιόθεν του σταυρού λόγχην,
+        αριστερόθεν άγκυραν φέρουσαν όφιν περιτετυλιγμένον, και γύπα
+        μεταξύ του σταυρού και της αγκύρας τρώγοντα την γλώσσαν του
+        όφεως· δεξιόθεν δε και αριστερόθεν της ημισελήνου ήσαν
+        εγκεχαραγμέναι αι λέξεις «Ε λ ε υ θ ε ρ ί α-ή-θ α ν α τ ο ς».
+        Ήσαν δε όλα τα σύμβολα και τα γράμματα ερυθρόχροα. Υπό
+        τοιαύτην σημαίαν έπλευσαν των Σπετσών τα πλοία τα μεν εις
+        πολιορκίαν της Μονεμβασίας πολιορκουμένης ήδη διά ξηράς, τα δε
+        εις τον αργολικόν κόλπον, και άλλα προς καταδίωξιν ή σύλληψίν
+        των χάριν εμπορίου περιφερομένων εχθρικών πλοίων. Τα πλείστα
+        δε των εις Μονεμβασίαν καταπλευσάντων μετέπλευσαν εις Μήλον
+        και Κίμωλον όπου ελλιμένιζον δύο τουρκικά πολεμικά· μία
+        κορβέτα και έν δικάταρτον, συνοδεύοντα έν φορτηγόν, φέρον
+        πολεμεφόδια εις χρήσιν του κατά την Ήπειρον στρατού· συνέλαβαν
+        δε τα τρία ταύτα αίφνης αύτανδρα, και τα μετέφεραν εις την
+        πατρίδα των, όπου ο λαός τα μεν πληρώματα κατέστρεψε, τα δε
+        πλοία έκαυσεν αυτόφορτα επί λόγω ότι οι συλλαβόντες αυτά,
+        ήθελαν να τα θεωρώσιν ως ίδια.
+
+        Κατόπιν των Σπετσών ύψωσαν την επαναστατικήν σημαίαν τα Ψαρά
+        κοινή γνώμη και αυτά των κατοίκων, και επροϊμίασαν ευτυχώς εις
+        ωφέλειαν της κοινής πατρίδος κατά τον ακόλουθον τρόπον.
+
+        Άμα γνωστής γενομένης της αποστασίας της Πελοποννήσου,
+        εξέδωκεν η Πύλη προσταγάς να συναχθώσιν όσον τάχιον
+        στρατεύματα εις τα παράλια της Ασίας εκ των ενδοτέρων, και
+        διαβιβασθώσιν εις Πελοπόννησον. Συνήχθησαν τρισχίλιοι εις τα
+        παράλια της Σμύρνης, και ητοιμάζοντο να εκπλεύσωσιν υπό την
+        προστασίαν του αναμενομένου οθωμανικού στόλου· αλλ' οι
+        Ψαριανοί, μαθόντες τούτο, έστειλαν 7 πλοία εις τα παράλια
+        εκείνα υπό τον Νικολήν Αποστόλη, άτινα αιφνιδίως επιπεσόντα
+        εβύθισαν έν τουρκικόν και συνέλαβον 4 φέροντα πολεμικάς
+        αποσκευάς και 450 στρατιώτας· μετέφεραν δε και τα πλοία και
+        τους στρατιώτας αβλαβείς εις την νήσον των, και εκείθεν
+        διεσκόρπισάν τινας αυτών εις άλλας νήσους. Οι δε επί της
+        ξηράς, μαθόντες τα παθήματα των συναδέλφων των,
+        διεσκορπίσθησαν, και τοιουτοτρόπως εματαιώθη η κατά της
+        Πελοποννήσου πρώτη εκστρατεία.
+
+        Εντός του κόλπου της Αίνου επί νησιδίου όχι μακράν του μυχού
+        του κόλπου, καθώς και επί της αντικρύ ξηράς, εσώζοντο
+        κανονοστάσια ανεγερθέντα άλλοτε και οπλισθέντα εις προφύλαξιν
+        των φρουρίων του Ελλησπόντου από ενδεχομένου εχθρικού
+        κινήματος. Οι Ψαριανοί, πλήρεις τόλμης και ενθουσιασμού, και
+        θέλοντες να οχυρώσωσι την πατρίδα των, έστειλαν 4 πλοία υπό
+        τον Ανδρέαν Γιαννίτσην, εξ ων απεβιβάσθησαν την 2 μαΐου επί
+        της ξηράς και επί του νησιδίου τινές οπλοφόροι· οι δε
+        φυλάττοντες τα κανονοστάσια Τούρκοι, ως 70, έφυγαν μετά μικράν
+        αντίστασιν, και ούτως οι Ψαριανόι μετέφεραν εις την πατρίδα
+        των 23 κανόνια, τα μεν των 15, τα δε των 30 λιτρών, 2
+        βομβοβόλους και ικανά πολεμεφόδια. Κατ' εκείνας τας ημέρας δύο
+        άλλα πλοία των κατεδίωξαν δύο εχθρικά κατά την Θεσσαλονίκην,
+        άτινα έρριψαν οι εμπλέοντες εις τα παράλια του αγίου Όρους και
+        τα έκαυσαν· αυτοί δε διεσώθησαν φεύγοντες. Οι Ψαριανοί
+        μετέφεραν τα κανόνια και των πλοίων τούτων εις την νήσον των
+        και περιέπλεαν τα παράλια της πλησίον Ασίας και Ευρώπης, ως αν
+        ήσαν κύριοι των μερών εκείνων, φοβίζοντες τους κατοίκους των
+        Τούρκους και θαρρύνοντες τους Χριστιανούς.
+
+        Η Ύδρα ύψωσεν η τελευταία την επαναστατικήν σημαίαν υπό
+        περιστάσεις αξιοσημειώτους, κινηθέντος του λαού παρά γνώμην
+        των προκρίτων.
+
+        Είς των δευτερευόντων της Ύδρας πλοιάρχων, ο Αντώνης
+        Οικονόμου, ναυαγήσας παρά τα Γάδειρα, επανήλθεν εις την
+        πατρίδα του, και μη δυνάμενος να εύρη χρήματα επί κτήσει άλλου
+        πλοίου, μετέβη προς εύρεσιν αυτών εις Κωνσταντινούπολιν, όπου
+        μυσταγωγηθείς τα της Εταιρίας και σχετισθείς προς τους
+        ενδιατρίβοντας επιτρόπους αυτής επανέστρεψεν εις Ύδραν
+        άπρακτος μεν ως προς τον σκοπόν του, αλλά όλος ενθουσιών υπέρ
+        της μελετωμένης πολιτικής μεταβολής. Ολίγοι ήσαν οι εν Ύδρα
+        φιλικοί, και αυτοί εκ της τάξεως των πλοιάρχων· ήσαν καί τινες
+        νέοι εκ των ανωτέρων οικογενειών· αν δε επεθύμουν και εμελέτων
+        την αποστασίαν της πατρίδος, ήθελαν εις ευόδωσιν του
+        κινδυνώδους τούτου τολμήματος να ενεργηθώσι τα δέοντα γνώμη
+        και συμπράξει των ισχυρών προκρίτων του τόπου· αλλ' ούτοι
+        τόσον απείχαν του σκοπού τούτου, ώστε και μετά την επανάστασιν
+        της Πελοποννήσου και των Σπετσών έστειλαν εις
+        Κωνσταντινούπολιν τους επί βασιλική υπηρεσία πεμπομένους κατ'
+        έτος νύκτας, ους προφθάσαντες καλή τύχη εις Μήλον εν καιρώ
+        εμπόδισαν, διότι άλλως θα εγίνοντο όλοι θύματα, ως εγένοντο οι
+        εν τη αυτή, υπηρεσία συνάδελφοι των. Ο δε Οικονόμος
+        υποστηριζόμενος παρά του Γκίκα, ενεργούντος εν αγνοία του
+        πατρός του, Θεοδώρου Γκίκα, ενός των προκρίτων, και έχων
+        θερμούς συνεργούς τον συμπολίτην του Πέτρον Μαρκέζην και τον
+        Γεώργην Αγαλλόπουλον Πελοποννήσιον κατοικούντα εν Ύδρα,
+        επροσπάθει να διαταράξη τον τόπον και παρά την θέλησιν των
+        προκρίτων. Νεκρόν ήτο τον καιρόν εκείνον το εμπόριον της Ύδρας
+        καθώς και το των άλλων ναυτικών νήσων, και τα πλοία των
+        διέμεναν εν τω λιμένι αργά· όθεν και πλοίαρχοι και ναύται
+        συνεσωρεύθησαν εις τας νήσους των καταστενοχωρούμενοι. Η
+        περίστασις αύτη συνέτρεξε μεγάλως εις το να ακούσωσιν οι
+        πλοίαρχοι και άλλοι κατώτεροι ευμενώς τους λόγους του
+        Οικονόμου, δελεαζόμενοι εν μέσω της δυστυχίας υπό χρηστών
+Μάρτιος ελπίδων. Τα πνεύματα ήσαν τοιουτοτρόπως
+        προητοιμασμένα ότε το δειλινόν της 27 μαρτίου έφθασεν εις
+        Ύδραν πλοιάριον αναγγέλλον, ότι οι Κορίνθιοι και οι Μεγαρείς
+        απέκλεισαν τους Τούρκους εν Ακροκορίνθω. Ο Οικονόμος
+        εστρατολόγει πρό τινων ημερών εν Ύδρα επί σκοπώ να εκστρατεύση
+        εις Πελοπόννησον, ης τα κινήματα ήσαν γνωστά· αλλ' η περί ης ο
+        λόγος αγγελία εμεγάλυνε ταύτα, ενεθουσίασε τον λαόν και τον
+        κατέστησεν ακράτητον. Ο Οικονόμος, όστις εκαιροφυλάκτει, ιδών
+        την διάθεσιν του λαού παρήτησε τα σχέδιον της εκστρατείας του,
+        και απεφάσισε να διεγείρη αυθημερόν τους συμπολίτας του εις
+        επανάστασιν· και άμα ενύκτωσεν, ήχησεν ο κώδων της πόλεως κατά
+        διαταγήν αυτού, και κήρυκες περιέτρεχον τας οδούς φωνάζοντες
+        «σ τ'-ά ρ μ α τ α-ό λ ο ι, σ τ'-ά ρ μ α τ α· και οι μεν
+        πρόκριτοι εφοβήθησαν επί τω ήχω του κώδωνος και επί τη κραυγή
+        των κηρύκων και δεν εξήλθαν των οικιών δι' όλης της νυκτός· ο
+        δε λαός συνήχθη όπου εκλήθη, και ακούσας εις τι η κλήσις,
+        ώρμησεν επί τη προτάσει του Οικονόμου και επάτησε τα εν τω
+        λιμένι πλοία, έδραξε τα εν αυτοίς όπλα, και ο επιχειρηματίας
+        και μεγαλότολμος Οικονόμος, ευρεθείς την επαύριον αρχηγός
+        παμπόλλων οπλοφόρων, κατέβη εις το διοικητήριον και εξεθρόνισε
+        τον Νικολόν Κοκοβίλαν διοικητήν του τόπου, αλαλάζοντος του
+        λαού. Οι δε πρόκριτοι της νήσου, Λάζαρος Κουντουριώτης,
+        Δημήτρης Τσαμαδός, Βασίλης Μπουντούρης και Γκίκας Γκιώνης,
+        οίτινες συνήλθαν ως δημογέροντες της περιόδου εκείνης ημέρας
+        γενομένης εις το μοναστήριον, όπως συσκεφθώσι περί των
+        πραγμάτων, ακούσαντες έξωθεν πολλήν οχλοβοήν, και μαθόντες και
+        τον εκθρονισμόν του διοικητού, ερρίφθησαν έξω του μοναστηρίου
+        διά των θυρίδων έντρομοι και διεσκορπίσθησαν· ώστε πάσα
+        εξουσία πολιτική στρατιωτική και ναυτική αφέθη εις τον
+        Οικονόμον. Ούτος υπώπτευσεν εξ όσων είδε, μήπως οι πρόκριτοι,
+        ων εν αγνοία και ακουσία εκινήθη η επανάστασις, φύγωσι και
+        στερήσωσι τον τόπον της χρηματικής συνδρομής των· διά τούτο
+        τους παρεφύλαττεν· ήξευρεν ότι ούτε αυτόν ως όμοιον
+        κατεδέχοντο, ούτε προς το επαναστατικόν κίνημα ήσαν
+        ευδιάθετοι, και εις επιτυχίαν ανέθεσε τας ελπίδας του εις τον
+        λαόν, ον συνήθροισεν ένοπλον εκ νέου, και μέγα συμφέρον έχων
+        να οικειοποιηθή, απήτει δι' αυτού από των προκρίτων εν ταις
+        οικίαις κρυπτομένων χρήματα εις διανομήν εντός της ημέρας. Οι
+        πρόκριτοι έστειλαν αυθωρεί πολλά· «δ ε ν-μ α ς-φ θ ά ν ο υ ν»
+        εφώναζαν οι οπλοφόροι σείοντες τας ρομφαίας, «θ έ λ ο μ ε ν
+        -κ α ι-ά λ λ α»· έστειλαν και άλλα, και πάλιν άλλα, έως ου
+        συνεπληρώθησαν εντός τριών ημερών δίστηλα 130 χιλιάδες, και
+        ούτως ησύχασε το πλήθος ευφημούν τους καλούς και γενναίους
+        προκρίτους. Εν μέσω δε του αλαλαγμού και της δημεγερσίας
+        εφάνησαν έξωθεν της Ύδρας δύο πλοία σπετσιωτικά υπό την
+        επαναστατικήν σημαίαν, εξ ων το έν ήρχετο να παραλάβη τον
+        Γιάννην Μέξην πρόκριτον των Σπετσών, ευρεθέντα τας ημέρας
+        εκείνας εν Ύδρα περί των αυτών πραγμάτων. Ο κυματισμός της
+        νεοφανούς σημαίας καθ' ην ώραν τα πνεύματα ήσαν τόσον εξημμένα
+        ενεθουσίασεν έτι μάλλον τον ατρόμητον τούτον λαόν, όστις
+        απήτει να οπλισθώσι και τα πλοία της πατρίδος του και
+        εκπλεύσωσιν υπό την σημαίαν της ελευθερίας. Την 31
+        ενομιμοποιήθη δι' επισήμου πράξεως η πληρεξουσιότης, ην ήρπασε
+        ο Οικονόμος διά της μαχαίρας του (β)· αλλ' η ειλικρινής
+        σύμπραξις των προκρίτων ήτο πάντοτε αναγκαία, και ο Οικονόμος
+        την απήτει επιμόνως· οι δε πρόκριτοι απεκρίνοντο, ότι έτοιμοι
+        ήσαν και να συμπράξωσι και να συγκινδυνεύσωσι και να θυσιάσωσι
+        τας καταστάσεις των διά την ελευθερίαν του έθνους, αν ήθελεν ο
+        επαναστάτης να βαδίση τακτικώτερον και συστηματικώτερον. Ο
+        Οικονόμος, όστις έβλεπεν ότι οι πρόκριτοι δεν ήσαν οι φυσικοί
+        σύμμαχοί του, έβλεπεν επίσης, ότι δεν εδύνατο να τους
+        παραγγωνίση, διότι υπεστηρίζοντο παρά των εις αυτούς
+        αφοσιωμένων κυβερνητών των πλοίων των, ανδρείων ως αυτόν,
+        επιρροήν μεγάλην εχόντων επί των ναυτών, και ετοίμων να
+        πράξωσιν υπέρ των προκρίτων ό,τι διά το αιφνίδιον δεν έπραξαν
+        τας πρώτας ημέρας. Διά τα αίτια ταύτα εδέχθη τους λόγους των
+        προκρίτων, συνηνώθη διατηρών πάντοτε την υπεροχήν του, και την
+        παρασκευήν της διακαινησίμου, ό εστι την 15 απριλίου,
+        συνήχθησαν οι πρόκριτοι και ο λαός εις την εκκλησίαν, εψάλη
+        παράκλησις και δοξολογία υπέρ του αρξαμένου εθνικού αγώνος,
+        και υψώθη κατά πρώτην φοράν η σημαία της ελευθερίας εν μεγάλη
+        πομπή υπό τον κανονοβολισμόν των εν τω λιμένι πλοίων.
+
+        Συνενωθείσαι αι τρεις θαλασσακράτορες νήσοι υπό την αυτήν
+        σημαίαν, απεφάσισαν να κινήσωσιν εκ συμφώνου τας δυνάμεις των
+        εις διάδοσιν του αγώνος, και οργανίσωσι και το ναυτικόν
+        πρεπόντως· και ως προς τον τελευταίον τούτον σκοπόν εφωδίασαν
+        τα πλοία διά διπλωμάτων υπογεγραμμένων παρά των τοπικών
+        Αρχών (γ), εν οις εξέθεταν τα αίτια και τον σκοπόν του
+        κινήματος, αιτούμενοι και την συνδρομήν των ουδετέρων
+        Δυνάμεων· υπέγραψαν εν ταυτώ και διάταξιν περί διανομής των
+        λειών επ' ωφελεία των πλοίων, των ναυτών και του κοινού (δ),
+        εξέδωκαν και εγκυκλίους οδηγίας παραγγέλλοντες τοις πλοιάρχοις
+        να προστατεύωσι παντού τους Έλληνας και να σέβωνται την
+        ουδετέραν σημαίαν ως σκεπάζουσαν και αυτάς τας εχθρικάς
+        πραγματείας, να εμποδίζωσι δε τα υπό τοιαύτην σημαίαν πλοία
+        μόνον όταν μεταφέρωσι στρατεύματα ή πολεμικάς αποσκευάς, αλλά
+        και τότε να λαμβάνωσι μεν τας πολεμικάς αποσκευάς αποδίδοντες
+        τον ναύλον, ν' αποπέμπωσι δε τα εχθρικά στρατεύματα ανενόχλητα
+        επί των αυτών ουδετέρων πλοίων εις τους λιμένας όπου
+        επεβιβάσθησαν (ε).
+
+        Ως προς την διάδοσιν δε του αγώνος εξέδωκαν επαναστατικάς
+        προκηρύξεις προς όλους τους κατοίκους του Αιγαίου και των
+        παραλίων, προς τον κλήρον και προς όλον το έθνος (στ) λέγοντες
+        ό,τι επίστευαν και αυτοί, δηλαδή, ότι ο πόλεμος ωργανίσθη υπό
+        επισήμων ανδρών, ότι δεν ήτο ληστρικός, αλλ' εθνικός και
+        θρησκευτικός κατά τυράννων και ασεβών, και ότι χιλιάδες και
+        μυριάδες κατέβαιναν εκ Δουνάβεως εις Κωνσταντινούπολιν υπό τον
+        αρχιστράτηγον πρίγκηπα Υψηλάντην προς καταστροφήν του θρόνου
+        του σουλτάνου· εκάλουν δε όλους εις τα όπλα ενθυμίζοντές τους
+        όσα υπέφεραν υπό τον αλλοεθνή και αλλόπιστον ζυγόν, και τα
+        προς την πατρίδα και την πίστιν ιερά καθήκοντα, και
+        στιγματίζοντες τον προς τον κοινόν τούτον πόλεμον αδιάφορον ως
+        εθνοκατάρατον και ως βδέλυγμα ανθρώπων και εξουθένημα λαού.
+        «Ενδύσασθε», έλεγαν τοις κληρικοίς, «ενδύσασθε την πανοπλίαν
+        του ουρανίου βασιλέως, ευλογείτε, ενθαρρύνετε τον λαόν,
+        μάχεσθε οι ίδιοι κατά των βλασφημούντων το όνομα του Υψίστου,
+        κατά των βεβηλούντων τους θείους ναούς του, κατά των
+        αρπαξάντων τον θρόνον, τον οποίον έστησεν ο μέγας και
+        ευσεβέστατος αυτοκράτωρ των Χριστιανών Κωνσταντίνος, μιμήθητε
+        τον Μωυσήν τον καταβαλόντα τον Αιγύπτιον, τον Ιησούν του Ναυή
+        τον καταπολεμήσαντα τους Αμαλικήτας, τον Θεσβίτην Ηλίαν τον εν
+        στόματι μαχαίρας εξαφανίσαντα τους ιερείς της Αισχύνης»· δεν
+        έπαυαν δε συμβουλεύοντες και τους κοσμικούς να ενώσωσιν
+        ανδρίαν και τιμήν, δι' ων διακρίνονται οι αληθείς φίλοι της
+        ελευθερίας, να μη ενοχλώσι τους ομοπίστους και ομογενείς και
+        να σέβωνται των ξένων Δυνάμεων τας σημαίας και τους υπηκόους
+        επί ποινή του να λογίζεται εχθρός του έθνους και τιμωρήται
+        όστις τολμήση να καταδιώξη αδίκως και ληστρικώς πλοίον
+        ελληνικόν ή υπ' ουδετέραν σημαίαν ή να πειράξη χριστιανόν.
+        Ταύτα έλεγαν και ταύτα εφρόνουν αι Αρχαί των ναυτικών νήσων
+        αρξαμένου του αγώνος.
+
+        Η δε υπέρ της ελευθερίας φωνή των αντήχησε καθ' όλας τας
+        Κυκλάδας και πολλάς των Σποράδων. Μόναι αι καρδίαι των του
+        δυτικού δόγματος Ελλήνων εκώφευσαν. Εφάνη κατά την περίπτωσιν
+        ταύτην υπό την μορφήν του δόγματος τούτου όλη η ασχημοσύνη του
+        φανατισμού προτιμήσαντος την ημισέληνον του σταυρού και την
+        δουλείαν της ελευθερίας.
+
+        Ουδείς των εν Πελοποννήσω και τη στερεά Ελλάδι Ελλήνων
+        πρεσβεύει το δυτικόν δόγμα. Ενδεκακισχιλίους του δόγματος
+        τούτου περιείχαν αι τέσσαρες νήσοι του Αιγαίου, Σύρα, Τήνος,
+        Νάξος και Σαντορήνη. Εξαιρουμένων δε πολλά ολίγων φανέντων
+        αληθών Ελλήνων επί του αγώνος, οι λοιποί και αντείπαν και
+        αντέπραξαν φανερά και κρυφίως, και σχέσεις έλαβαν μυστικάς
+        προς τους εχθρούς του έθνους, και χαράν μεγάλην ασυστόλως
+        έδειξαν επί ταις αποτυχίαις των ομογενών. Αλλ' οποία και αν
+        ήτον η διάθεσις και τυφλότης των προς την εθνικήν τιμήν και τα
+        κοινωνικά αυτών συμφέροντα, έκλιναν και ούτοι τον αυχένα υπό
+        την γενικήν θέλησιν όλων των ομογενών, των μέχρι θανάτου
+        αγωνιζομένων προς απόλαυσιν της εθνικής ισονομίας και
+        ισοτιμίας άνευ διακρίσεως δόγματος και μακράν πάσης
+        καταθλίψεως συνειδότος. Τόσην δε κλίσιν έδειξαν προς τους
+        Τούρκους οι δυτικόφρονες εν γένει και κατ' εξοχήν οι της
+        Σύρας, ους ευτύχησεν η επανάστασις, και τόσον ολίγην
+        πεποίθησιν είχαν επί τη ευοδώσει του εθνικού αγώνος, ώστε
+        συνεισέφεραν διπλούς φόρους, τους μεν εξ ανάγκης χάριν των
+        Ελλήνων, τους δε εκ προαιρέσεως χάριν των Τούρκων. Τόσον το
+        μίσος των αιρέσεων, σφοδρότερον πολλάκις του μίσους της
+        ετεροθρησκείας (ζ), σκοτίζει τον νουν και πνίγει παν αίσθημα
+        ευγενές! Μακάριον το έθνος το πρεσβεύον όλον έν και το αυτό
+        δόγμα. Κάτοχοι, χάρις τω Θεώ, είμεθα τοιούτου ευτυχήματος, και
+        εθνοκατάρατος έστω όστις δι' οιανδήποτε αιτίαν θελήσει δι'
+        ετεροδιδασκαλίας ή δι' άλλου τρόπου να επιβουλευθή την ενότητα
+        της πίστεως των Ελλήνων.
+
+        Εν ώ δε ακόμη αντεφέροντο οι πρόκριτοι της Ύδρας προς τον
+        Οικονόμον, οι στολίσκοι των Σπετσών και των Ψαρών,
+        ετοιμασθέντες μετά πολλής σπουδής, ηγκυροβόλησαν αντικρύ της
+        Ύδρας αναμένοντες και τον υδραϊκόν, όστις συνηνώθη αφ' ού
+        εωρτάσθη η σύμπνοια των προκρίτων και του Οικονόμου. Η
+        κοινότης της Ύδρας δεν διώρισεν αρχηγόν του στολίσκου της,
+        αλλ' αφήκε την εκλογήν τοις πλοιάρχοις του. Εξ αυτών ήτο και ο
+        Γιακουμάκης Τομπάζης, είς των προκρίτων. Τούτον αυθόρμητοι οι
+        πλοίαρχοι του στολίσκου ανέδειξαν αρχηγόν. Είχε δε και έκαστος
+        των δύο άλλων στολίσκων αρχηγόν αλλ' επειδή η Ύδρα είχεν
+        αδιαφειλονείκητα τα πρωτεία, ο δε Τομπάζης ετιμάτο παρά πάντων
+        και δικαίως, εδόθη αυτώ η γενική αρχηγία της ναυτικής ταύτης
+        δυνάμεως και παρά των αρχηγών των δύο άλλων στολίσκων.
+
+        Ελλιμένιζεν εκείναις ταις ημέραις έμπροσθεν του Μούρτου
+        αντικρύ της νήσου των Κορυφών ναυτική τις μοίρα σταλείσα προς
+        εκείνα τα μέρη παρά της Πύλης επί της αποστασίας του Αλή. Η
+        μοίρα αύτη, εξ ής είχεν αποσπασθή το πρό τινων ημερών
+        καταπλεύσαν εις Πάτρας πλοίον, εφαίνετο ευπρόσβλητος, και η
+        συνενωθείσα ελληνική δύναμις εσκόπευε να την προσβάλη. Αλλ' εν
+        ώ εσχεδιάζετο ο επίπλους, ήλθεν εις Ύδραν ο διδάσκαλος
+        Νεόφυτος Βάμβας προβάλλων ν' αναβληθή επί τον παρόντος η
+        εκτέλεσις του σχεδίου, και να πλεύση η ναυτική εκείνη δύναμις
+        εις ελευθέρωσιν της Χίου, επί λόγω, ότι αν αι τρεις
+        πλησιόχωροι και σημαντικαί νήσοι, Ψαρά, Σάμος και Χίος,
+        ετάττοντο υπό την ελληνικήν σημαίαν, θα εχρησίμευαν διά την
+        θέσιν, τας δυνάμεις και τους πόρους των ως ισχυρά θαλάσσιος
+        προφυλακή όλης της Ελλάδος. Η γνώμη του Βάμβα ενεκρίθη και διά
+        τους λόγους τούτους, και διότι οι πρόκριτοι και οι κύριοι των
+        πλοίων της Ύδρας, διατηρούντες εξ ιδίων τον στόλον υπέρ του
+        κοινού αγώνος, επεθύμουν να συμπαραλάβωσι και την πλουσίαν
+        Χίον προς ανακούφισιν. Απέπλευσε δε η περί ης ο λόγος ναυτική
+Απρίλι- δύναμις προς την νήσον εκείνην την 22 απριλίου, και
+ος      αυθεσπερί ηγκυροβόλησεν έμπροσθεν της Τήνου, όπου, δοθείσης
+        αφορμής, επραγματοποίησε διά της ακολούθου διαγωγής της όσα
+        υπέρ της ουδετέρας σημαίας είπαν αι νήσοι δι' ης ανεφέραμεν
+        προκηρύξεως.
+
+        Έν των περιπλεόντων πλοίων των Σπετσών ευρεθέν εν Τήνω
+        επάτησεν αυστριακήν γολέτταν φέρουσαν επιβάτας Τούρκους, ων
+        και η ζωή εκινδύνευε και πολλά πράγματα ηρπάγησαν· αλλά κατ'
+        έντονον διαταγήν του στόλου και οι κινδυνεύοντες επιβάται
+        επροστατεύθησαν και απεπέμφθησαν σώοι όλοι και αβλαβείς επί
+        της αυτής αυστριακής γολέττας, και τα αρπαγέντα πράγματα
+        απεδόθησαν, και ο παραβάς τας εντολάς του πλοίαρχος εστάλη εις
+        την πατρίδα του ως αξιόποινος. Η πράξις αύτη του στόλου
+        δεικνύει την διάθεσιν των προκρίτων των ναυτικών νήσων και ως
+        προς την θαλάσσιον τάξιν και ως προς το εις τας ουδετέρας
+        σημαίας σέβας. «Β ά σ ι μ ο ς-σ κ ο π ό ς-μ α ς-ε ί ν α ι»,
+        έγραφαν οι Σπετσιώται εν τη περιπτώσει ταύτη, «ν α-
+        δ ι α φ υ λ ά ξ ω μ ε ν-τ α-δ ί κ α ι α-τ ω ν-ε θ ν ώ ν (η).
+        Η διάθεσις αύτη διέμενε και μετά ταύτα η αυτή, αλλ' όχι και
+        επίσης ευτυχής εξ αιτίας των δεινών περιστάσεων, αίτινες και
+        την αταξίαν παρά την θέλησιν των προκρίτων ενεθάρρυναν, και
+        την ατιμωρησίαν των ατάκτων επέφεραν.
+
+        Διορθώσας ο στόλος το ατόπημα τούτο, ανήχθη την 23. Κατά δε
+        την αναγωγήν έμαθε τα εν Κωνσταντινουπόλει τραγικά συμβάντα
+        και την αγχόνην του πατριάρχου και εξηγριώθη. Την αυτήν ημέραν
+        απήντησε μεταξύ Τήνου και Μυκώνου τρία ελληνικά πλοία
+        συλλαβόντα έν κρητικόν υπό σημαίαν τουρκικήν κατεβαίνον εκ
+        Κωνσταντινουπόλεως, μεταφέρον ξυλείαν, και έχων 13 ναύτας, εξ
+        ων 7 Χριστιανοί και 6 Τούρκοι· και οι μεν Χριστιανοί
+        συμπαρελήφθησαν εις τα πληρώματα των ελληνικών πλοίων, οι δε
+        δυστυχείς Τούρκοι εφονεύθησαν. Την ακόλουθον ημέραν έφθασεν ο
+        στόλος εις Ψαρά, όπου διέτριψε μέχρι της 26. Ταις δύο δε
+        ταύταις ημέραις οι μεν αρχηγοί του στόλου και οι πρόκριτοι των
+        Ψαρών συνεσκέπτοντο περί του πρακτέου· πολλά δε πλοία
+        περιέπλεαν εις καταδίωξιν των υπό εχθρικήν σημαίαν· και τα μεν
+        υδραϊκά εβύθισαν έν έμπροσθεν του Φρουρίου της Χίου, όπου είχε
+        καταφύγει φέρον πολεμεφόδια, τα δε ψαριανά συνέλαβαν άλλο
+        φέρον 250 επιβάτας Τούρκους άνδρας και γυναίκας, εν οις και
+        140 προσκυνητάς· και το μεν πλοίον εκράτησαν, τους δε επιβάτας
+        απεβίβασαν όλους σχεδόν αβλαβείς εις τα παράλια της Ασίας. Την
+        27 ο στόλος κατέπλευσεν εις του Πασά την βρύσιν προς το
+        βόρειον μέρος της Χίου, και την επιούσαν ο ναύαρχος Τομπάζης
+        ωρκίσθη ενώπιον των πλοιάρχων της πατρίδος του τον ακόλουθον
+        όρκον.
+
+        «Ορκίζομαι εις τον αληθινόν θεόν, τον υπερασπιζόμενον τον
+        δίκαιον, τον εκδικούμενον τον κακόν και παραβάτην των ηθικών
+        του Ευαγγελίου αρετών· ορκίζομαι εις το θείον και ιερόν
+        Ευαγγέλιον· ορκίζομαι εις την ελευθερίαν και εις την μέλλουσαν
+        του έθνους ανέγερσιν, παρόντων των αξιοτίμων καπηταναίων της
+        πατρίδος μου Ύδρας, να φυλάξω όσα ακολουθούν.
+
+        αον. Να αναδεχθώ την προσωρινήν αξίαν του ναυάρχου του
+        ναυτικού Ύδρας έως ου να τελειώση η εκστρατεία μας εις την
+        οποίαν η πατρίς μας έστειλε, κατά την κοινήν ψήφον των
+        συμπατριωτών μου καπηταναίων, την οποίαν αναδέχομαι προθύμως
+        και με την αναγκαίαν φιλογένειαν.
+
+        βον. Να ακούω τας διαταγάς της βουλής της Ύδρας οπού ήθελε
+        τύχει να μας πέμψη.
+
+        γον. Να κινήσω το ναυτικόν της Ύδρας κατά του βαρβάρου
+        τυράννου της πατρίδος και των οπαδών του χωρίς να βλάψω άλλον
+        όπου εύλογον από το κοινόν συμβούλιον·
+
+        δον. Εις αναποκτήτους τόπους ή εις εχθρικόν πλοίον να σέβωμαι
+        την ιδιοκτησίαν των αθώων ομογενών μας, των ευρωπαϊκών υπηκόων
+        και α υ τ ώ ν-τ ω ν-Τ ο ύ ρ κ ω ν, όταν παραδίδωσι τα όπλα
+        χωρίς πόλεμον.
+
+        εον. Επειδή το ναυτικόν μας είναι ενωμένον με τα πλοία των
+        άλλων δύο νησίων, να συνεργώ μετ' αυτών εις τον κοινόν σκοπόν
+        κατά την απόφασιν, ήτις θέλει γίνεται εις τα πολεμικά μας
+        συμβούλια κατά καιρούς.
+
+        στον. Να φέρω ή να στείλω εις Ύδραν το μέρος των λαφύρων οπού
+        ο παρών στόλος ήθελε κάμει διά να το μοιράση η πατρίς κατά
+        τους διορισθέντας νόμους.
+
+        ζον. Αν δε παραβώ τον άνω εκτεθέντα όρκον μου, κηρύττομαι
+        ανάξιος του εμπιστευθέντος μοι υπουργήματος και υπόχρεως να
+        δώσω λόγον εις τον Θεόν, εις την πατρίδα μου και εις όλους
+        τους αρχηγούς του γένους.»
+
+        Αντεγράψαμεν ολόκληρον τον όρκον ως δεικνύοντα πόθεν και υπό
+        ποίους όρους έλαβεν ο ναύαρχος την Αρχήν, ποία τα καθήκοντά
+        του, ποία η εξουσία του και ποία η διάθεσίς του όχι μόνον προς
+        τους ουδετέρους, αλλά και προς αυτούς τους παραδίδοντας τα
+        όπλα εχθρούς· αλλά, αν η διάθεσις ήτο πρόθυμος εις συστολήν
+        των καταχρήσεων, η χειρ ήτον ασθενής.
+
+        Το σκοπούμενον δε σχέδιον μετά την άφιξιν της ναυτικής
+        δυνάμεως εις Χίον ήτο να επαναστατήσωσι τα χωρία, και να
+        κινήσωσιν οι χωρικοί διά ξηράς προς την πόλιν, συγχρόνως δε να
+        προσβάλη αυτήν και ο στόλος. Επί τω σκοπώ τούτω έστειλεν ο
+        ναύαρχος άνθρωπον εις τα χωρία φέροντα προκήρυξιν της Ύδρας
+        λέγουσαν, ότι όλον το έθνος ήτον εις τα όπλα υπέρ της
+        ελευθερίας του· ότι οι Πελοποννήσιοι απέκλεισαν εν τοις
+        φρουρίοις όλους τους Τούρκους, αδυνάτους, ανετοίμους και
+        περιφόβους· ότι πολλά τουρκικά φρούρια ήσαν εγγύς να
+        παραδοθώσιν· ότι ο ελληνικός στόλος διεσπάρη εις πολλά μέρη
+        και εμελέτα να κλείση τα Δαρδανέλια, ώστε να μη δυνηθή να
+        εξέλθη εχθρική δύναμις· ότι αι τρεις ναυτικαί νήσοι δεν
+        εδύναντο να βαστάζωσι μόναι όλον το βάρος του στόλου, και
+        ανάγκη να συντρέξη ο είς τον άλλον κατά τον ιερόν τούτον
+        αγώνα, και ότι η Χίος, ως η πλουσιωτέρα των άλλων νήσων,
+        εχρεώστει να δείξη τόσην προθυμίαν υπέρ της ελευθερίας του
+        έθνους, όσην έδειξε φιλογένειαν υπέρ του φωτισμού του. Ταύτα
+        έγραφαν οι Υδραίοι προς τους Χίους συγκερνώντες μετά των
+        προτροπών απειλάς. Αλλ' εν ώ ο στόλος ανέμενε το αποτέλεσμα
+        της προκηρύξεως, ήλθεν είδησις, ότι οι Τούρκοι, ιδόντες
+        ερχόμενα τα πλοία, κατεταράχθησαν και έφεραν ενώπιόν των τους
+        δημογέροντας· ότι οι δημογέροντες απεκρίθησαν ερωτηθέντες, ότι
+        ουδεμίαν είδησιν περί του ερχομού των πλοίων είχαν, ούτε
+        ενοχήν ουδεμίαν υπώπτευαν των εντοπίων χριστιανών· ότι ο
+        μοντεσελίμης τοις παρέστησεν ως αναγκαίον να προσκληθώσι και
+        άλλοι πρόκριτοι εις σύσκεψιν περί της ασφαλείας του τόπου· ότι
+        ανύποπτοι ούτοι περί ων εμελέτα ο μουτεσελίμης και πρόθυμοι να
+        εξαλείψωσι πάσαν υποψίαν εκάλεσαν όσους και οποίους υπέδειξεν
+        ο μουτεσελίμης επί τη προτάσει των εντοπίων Τούρκων· ότι αφ'
+        ού όλοι οι κλητοί, εν οις και ο αρχιερεύς Πλάτων, συνήλθαν
+        ανυπόπτως, αντί να συσκεφθώσι περί ων εκλήθησαν,
+        μετεκομίσθηταν εις το Φρούριον υπό φύλαξιν ως όμηροι κατά την
+        επί των τοιούτων περιστάσεων τουρκικήν συνήθειαν, και ότι
+        άλλοι μεν των Τούρκων ηγρύπνουν νύκτα και ημέραν εις φύλαξιν
+        του φρουρίου, άλλοι δε διεσπάρησαν εις τα χωρία προς
+        αφοπλισμόν των κατοίκων. Την δε 29 επανήλθεν εις τον στόλον ο
+        αποσταλείς εις τα χωρία και ανέφερε και αυτός ότι μεταξύ των
+        χωρικών ολίγην προθυμίαν ηύρε προς όσα εμελετώντο. Διά τας
+        αιτίας ταύτας ο στόλος, ενδιατρίψας ένδεκα ημέρας και φοβηθείς
+        μη διακινδυνεύση την ζωήν των ομηρευόντων, απέπλευσεν άπρακτος
+        την 7 μαΐου. Τοιουτοτρόπως η πρώτη ναυτική εκστρατεία απέβη
+        ανωφελής, παρεκτραπείσα του αρχικού σκοπού κατά του εν Μούρτω
+        εχθρικού στολίσκου, όστις ανέτοιμος και άφροντις δυσκόλως θα
+        διέφευγε την άλωσιν ή τον εμπρησμόν.
+
+        Εν ώ δε το πλείστον του στόλου ελλιμένιζεν έμπροσθεν της Χίου,
+        διάφορα πλοία του περιέπλεαν εις βλάβην των θαλασσοπορούντων
+        εχθρών. Την 28 απριλίου οι υπό τους πλοιάρχους Λάζαρον
+        Πινότσην και Σαχτούρην πρόπλοι συνέλαβαν εχθρικόν πλοίον φέρον
+        πολύτιμα δώρα του Σουλτάνου προς τον Μεχμέτ-Αλήν, και
+        μεταβίβαζον εις Αίγυπτον πανέστιον τον προ ολίγου έκπτωτον
+        γενόμενον και αποπεμπόμενον σεχουλισλάμην, ως αποποιηθέντα,
+        κατά τα λεγόμενα, την έκδοσιν φετφά εις γενικήν σφαγήν των
+        Ελλήνων· και τα μεν εν τω πλοίω πλούτη εν οις και τα του
+        σεχουλισλάμη, διήρπασαν οι συλλαβότες το πλοίον και τα
+        εμοιράσθησαν μη παραλαβόντες συμμετόχους τους απόντας κατά την
+        σύλληψιν αυτού άλλους συναγωνιστάς των, μηδέ χωρίσαντες το
+        κανονικόν μερίδιον εις χρήσιν του κοινού· τους δε επιβάτας
+        Τούρκους, εν οις και τον άξιον ευγνωμοσύνης σεχουλισλάμην,
+        όλους ανηλεώς κατέσφαξαν δικαιολογούμενοι εφ' οις έπαθαν οι
+        αθώοι ομογενείς των και ο πατριάρχης εν Κωνσταντινουπόλει, ως
+        αν δικαιολογή απάνθρωπος πράξις κατά μη πταίσαντος άλλην
+        απάνθρωπον πράξιν κατ' άλλου επίσης μη πταίσαντος· σημειωτέον
+        όμως, ότι προ της αγχόνης του πατριάρχου οι Έλληνες και επί
+        της ξηράς και επί της θαλάσσης εφέροντο φιλανθρωπότερον προς
+        όλους τους συλλαμβανομένους Τούρκους. Η δε άνω ρηθείσα πλουσία
+        λεία σφετερισθείσα τοιουτοτρόπως εκίνησε δίκαια παράπονα και
+Μάιος   διετάραξε τα πληρώματα των άλλων πλοίων. Οι Έλληνες
+        προσέβαλαν την 1 μαΐου εχθρικήν τινα γολέτταν εν τω πορθμώ της
+        Χίου πλέουσαν εκ Σμύρνης εις Κρήτην οι δε εν αυτή Τούρκοι
+        έχοντες υπ' όψιν όσα θα επάθαιναν παραδιδόμενοι, επολέμησαν
+        γενναίως και βυθισθέντος του πλοίου επνίγησαν. Την δε 4
+        κατεδίωξαν οι Έλληνες άλλο μικρόν πλοίον, οι δ' εν αυτώ
+        Τούρκοι το έρριψαν εις την ξηράν και απέφυγαν διά της εις τα
+        όρη φυγής τας φονικάς των καταδιωκόντων χείρας. Την ακόλουθον
+        ημέραν συνέλαβαν δύο άλλα πλοία, το μεν φέρον πίσσαν, το δε
+        επιβάτας, ους εθανάτωσαν εις ε ξ ι λ έ ω σ ι ν, ως έλεγαν, τ ο υ
+        -π α τ ρ ι ά ρ χ ο υ. Αναχωρήσαντος δε του στόλου εκ Χίου,
+        επανέπλευσεν εκάστη μοίρα εις τον λιμένα της.
+
+        Η νήσος η μετά τας τρεις ναυτικάς κατά τον υπέρ ελευθερίας
+        αγώνα διαπρέψασα, και υπέρ πάσαν άλλην διά την προ των πυλών
+        της μικράς Ασίας θέσιν ως προφυλακή όλης της αποστατησάσης
+        Ελλάδος ριψοκινδυνεύσασα είναι η Σάμος.
+
+        Η νήσος αύτη χωρίζεται από της Ασίας διά πορθμού ενός μιλίου
+        ως έγγιστα το πλάτος· είχεν 25 χωρία μικρά μεγάλα και
+        εξακισχιλίας χριστιανικάς οικογενείας· διετέλει υπό τον
+        σεχουλισλάμην και απελάμβανεν άλλοτε πολλά προνόμια
+        διοικουμένη αυτονόμως παρά των αυτοχθόνων επί μικροίς φόροις.
+        Από τινος δε καιρού εστέλλετο αγάς και καδής και ηυξήθησαν και
+        οι φόροι του χαρατσίου, του οίνου και του τελωνίου. Επεκράτουν
+        δε εν τη νήσω δύο φατρίαι υπό το όνομα η μεν των
+        κ α λ ι κ α ν τ σ ά ρ ω ν ή των ολιγαρχικών, η δε των
+        κ α ρ μ α ν ι ό λ ω ν ή των δημοτικών· η επικρατεστέρα δε
+        φατρία αρχομένης της επαναστάσεως ήτον η των
+        κ α λ ι κ α ν τ σ ά ρ ω ν.
+
+        Την 17 απριλίου έρριψαν άγκυραν εις το στενόν της Μυκάλης δύο
+        σπετσιωτικά πλοία. Η εμφάνισις αυτών υπό την νεοφανή σημαίαν
+        της ελευθερίας έβαλεν άνω κάτω την Σάμον όλην, και έγινεν
+        αφορμή ν' αποστατήση την αυτήν ημέραν το Βαθύ. Την δε
+        επελθούσαν νύκτα ώρμησάν τινες των κατοίκων της κωμοπόλεως
+        εκείνης και έσφαξαν τους ενδιατρίβοντας χάριν εμπορίου
+        φιλησύχους Τούρκους αντί να τους αποβιβάσωσιν αβλαβείς εις την
+        αντικρύ ξηράν, ως μήτε αντιτείναντας μήτε επιφόβους όντας.
+        Μετά δε την σκληράν ταύτην και αδικαιολόγητον πράξιν
+        ητοιμάσθησαν να μεταβώσιν εις την Χ ώ ρ α ν, πρωτεύουσαν της
+        Σάμου, κατοικουμένην υπό 1500 ψυχών επί σκοπώ να φονεύσωσι
+        τους ενδιατρίβοντας Τούρκους και τον αγάν και τον καδήν. Αλλ'
+        οι προεστώτες της Χώρας, μη θέλοντες την επανάστασιν, και
+        συστήσαντες φρουράν εξ 100 οπλοφόρων, εματαίωσαν την
+        επαπειλουμένην εισβολήν και την μελετωμένην φθοράν των
+        Τούρκων· παρεκάλεσαν δε και τον εν Κουσαντασίω Ελέζογλουν και
+        τον μπέην της Ρόδου να στείλωσιν, ο μεν πρώτος χιλίους
+        στρατιώτας, ο δε δεύτερος πλοίον εις παύσιν των εν τη νήσω
+        αναφυεισών ταραχών και εις σύλληψιν των αποστατών· ιδόντες
+        όμως μετ' ολίγον, ότι το επαναστατικόν πνεύμα διεχέετο καθ'
+        όλην την νήσον, δεν ανέμειναν την ζητηθείσαν δύναμιν, αλλ'
+        απέπεμψαν τους παρ' αυτοίς Τούρκους κρυφίως επί την άντικρυς
+        Ασίαν εις λύτρωσιν από αφεύκτου και αδίκου θανάτου. Τούτου
+        γενομένου, όλη η νήσος και αυτή η Χ ώ ρ α, ήσαν εντός ολίγων
+        ημερών εις πλήρη επανάστασιν παρά την γνώμην των προεστώτων.
+
+
+
+             1821
+        ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΑ'
+
+
+
+        &Κατάστασις της στερεάς Ελλάδος.&
+
+        Η ΣΤΕΡΕΑ Ελλάς κατεπιέζετο και εξηντλείτο πολλά έτη υπό τον
+        Αλήν. Υπό διαφόρους προφάσεις ο πλούσιος, είτε Τούρκος είτε
+        Χριστιανός, εγυμνούτο, και ο δυνατός πάντοτε εμηδενίζετο,
+        συχνάκις δε και εφονεύετο. Ο ασυνείδητος ούτος σατράπης εκίνει
+        τους Τούρκους κατά των Χριστιανών, τους Χριστιανούς κατά των
+        Τούρκων και τους οικείους κατά των οικείων· εβράβευε την
+        κακίαν, επαίδευε την αρετήν, διέφθειρε τον λαόν όλον, και
+        εθεώρει και αυτήν την οικιακήν τιμήν των αθλίων ραγιάδων
+        καθημερινόν παίγνιον των αισχρών και απλήστων επιθυμιών του·
+        εν ενί λόγω ουδέν όσιον εσέβετο, και ουδέν ανόσιον
+        απεστρέφετο· αγωνιζόμενος δε πάντοτε να εκτείνη τα όρια και
+        της αυθαιρέτου εξουσίας του και της τοπαρχίας του, και να
+        βάλλη υπό τας θελήσεις του τους απειθείς ή αντιπάλους του,
+        είχε πάντοτε περί εαυτόν μεγάλας δυνάμεις ως όργανα των
+        φιλάρχων και πλεονεκτικών σκοπών του. Επειδή εξ αιτίας της
+        τυραννίας επλεόναζεν η ληστεία, ο Αλής εις εξόντωσιν αυτής
+        είχε χρείαν μεταβατικών οπλοφόρων και η χρεία αύτη διετήρει τα
+        πολυθρύλλητα καπητανάτα των μερών εκείνων. Οι κάτοικοι,
+        καταπιεζόμενοι εν ταις ειρηνικαίς των εργασίαις, ησπάζοντο τον
+        στρατιωτικόν βίον, ευρίσκοντες εν αυτώ ασφάλειαν, άνεσιν,
+        τιμήν και κέρδος· ώστε αυτός ο δεσποτισμός και αυτή η τυραννία
+        του Αλή εγύμναζαν πολύ μέρος των κατοίκων εις την χρήσιν των
+        όπλων, και προητοίμαζον αγνώστως την ευτυχή ανέγερσιν της
+        Ελλάδος. Η καταδρομή του συνετέλεσε τα μέγιστα εις γενικήν
+        εφόπλισιν τω βουλομένων και δυναμένων Ελλήνων να φέρωσιν όπλα,
+        των μεν υπέρ αυτού, των δε κατ' αυτού· ώστε η Στερεά Ελλάς
+        εφαίνετο κατ' εκείνας τας ημέρας όλη στρατόπεδον. Οι δε
+        Εταίροι, δράξαντες επιδεξίως την ευκαιρίαν της καταδρομής του,
+        και θεωρούντες τους σκοπούς των συμβιβαζομένους προς τους
+        σκοπούς αυτού, τω ανεκάλυψαν το μυστήριον της Εταιρίας, και
+        τον εθάρρυναν λέγοντές τω, ότι δάκτυλος ρωσσικός υπεκίνει τα
+        πάντα. Ο πανούργος σατράπης υπεκρίθη προθυμίαν και
+        ειλικρίνειαν εξ αιτίας της δεινής θέσεώς του· αλλ' επιθυμών
+        παντοίοις τρόποις να εξιλεώση τον κυριάρχην του, προς ον και
+        άλλοτε είχεν ανακοινώσει όσα έμαθε περί της Εταιρίας, τω
+        εγνωστοποίησε τα πάντα, υποσχόμενος, αν αμνηστεύετο, να σβέση
+        εντός ολίγων ημερών την ανάψασαν εν Πελοποννήσω φλόγα της
+        επαναστάσεως. Αλλ' η Πύλη απέρριψε τας προτάσεις του
+        αλαζονευομένη επί τη υπεροχή της και απιστούσα εις τον ψευδή
+        χαρακτήρα του. Αν κατεδέχετο η Πύλη να πολιτευθή τον Αλήν, η
+        ελληνική επανάστασις θα επνίγετο εν τοις σπαργάνοις της, διότι
+        είχεν ο ανήρ ούτος τόσην φήμην, τόσην επιρροήν, τόσην
+        πραγματικήν ισχύν, τόσην προσωπικήν γνώσιν και των ανθρώπων
+        και των τόπων, το όνομά του διέσπειρε τόσον τρόμον καθ' όλην
+        την Ελλάδα, ώστε το παν θα υπέκυπτεν, αν εκινείτο. Η κατ'
+        ευτυχίαν απόρριψις της προτάσεώς του έφερε το εναντίον
+        αποτέλεσμα· αντί πολεμίου τον ανέδειξε σύμμαχον της Ελλάδος·
+        και η εξ ανάγκης ανταρσία του την ωφέλησε τα μέγιστα, διότι
+        κατ' αυτήν την έκρηξιν της επαναστάσεως εν Πελοποννήσω, καθ'
+        ην ο Πελοποννήσιος Έλλην ήτον εισέτι και άτολμος και
+        απειροπόλεμος και ανεφοδίαστος και αβέβαιος, η αντίστασίς του
+        ανεχαίτισε πολλάς των εν τη στερεά Ελλάδι σουλτανικών δυνάμεων
+        ετοίμους να πέσωσιν εις Πελοπόννησον και ικανάς να την
+        υποτάξωσιν.
+
+        Η Εταιρία, ως είπαμεν, είχεν ολίγους οπαδούς κατά την στερεάν
+        Ελλάδα διά τον φόβον του Αλή· αλλά τα υπ' όψιν των
+        στερεοελλαδιτών μεγάλα κατά την Πελοπόννησον, την γείτονά των,
+        συμβάντα εφείλκυαν όλην την προσοχήν των, και τους ερέθιζαν
+        έτι μάλλον αι ακατάπαυστοι των Πελοποννησίων προτροπαί εις
+        συμμέθεξιν του υπέρ πατρίδος αγώνος. Η θέσις της στερεάς
+        Ελλάδος δεν ήτον οποία η της Πελοποννήσου. Αν και εις ένοπλον
+        κίνησιν εξ αιτίας της αλληλομαχίας του σουλτάνου και του Αλή,
+        η αβεβαιότης της εκβάσεως του εμφυλίου τούτου πολέμου, ο
+        εύλογος φόβος και η επικρατούσα υποψία συμβιβασμού των
+        αλληλομαχούντων, ικανού να επιφέρη αφεύκτως την αποτυχίαν
+        παντός επαναστατικού κινήματος, έτι δε και η εν αυτή παρουσία
+        τόσων στρατευμάτων ήσαν ισχυρά αίτια ν' αναστείλωσι την εις
+        την επανάστασιν ροπήν της.
+
+        Ο Αλής εκυρίευσεν επί των λαμπρών ημερών του το Σούλι, και
+        ηνάγκασε τους Σουλιώτας να καταφύγωσιν εις ξένην γην και να
+        ψωμοζητώσιν. Υποχείριόν του ήτο καθ' ον καιρόν απεκηρύχθη·
+        μεγάλως δε θα εχρησίμευε τη Πύλη η σύμπραξις του τολμηρού και
+        εμπειροπολέμου τούτου λαού, διψώντος την ανάκτησιν της γης
+        του, και πνέοντος εκδίκησιν κατά του θανασίμου εχθρού του Αλή.
+        Αλλ' ο αρχιστράτηγος αυτής Ισμαήλ-πασας ο άλλοτε Ισμαήλμπεης,
+        ο και Πασόμπεης, κάκιστα επολιτεύθη τους νέους τούτους φίλους
+        της· εφωράθη δε και επιβουλευόμενος αυτούς, είτε διότι οι
+        αντίζηλοί των Αλβανοί ερραδιούργησαν, ώστε να δυσπιστή προς
+        αυτούς, είτε διότι έκρινε την κατά τας παρούσας περιστάσεις
+        ωφέλειαν της υπηρεσίας των πολύ κατωτέραν της προς τα τουρκικά
+        συμφέροντα μετά ταύτα βλάβης, εκ της επανόδου χριστιανικού και
+        ανδρείου λαού εις τόπον τόσον οχυρόν. Ο άοκνος και προσεκτικός
+        Αλής ωφεληθείς εκ της προς τους Σουλιώτας κακής διαθέσεως του
+        αντιπάλου του, και εγκολπωθείς αυτούς, τοις απέδωκε την
+        πατρίδα των, τους εμίσθωσεν ως συναγωνιστάς του και αντήλλαζεν
+        εις αμοιβαίαν ασφάλειαν και ομήρους. Εν ώ δε ταύτα ενηργούντο,
+        ούτε η ελληνική επανάστασις είχεν εκραγή, ούτε οι Σουλιώται
+        εγνώριζαν τα της Εταιρίας· διά τούτο ανεδέχθησαν απλώς και
+        ειλικρινώς επί λόγω τοπικών και ιδιαιτέρων συμφερόντων τον
+        υπέρ του Αλή, αγώνα· και αφ' ού εξερράγη η επανάστασις, και
+        εμυήθησαν τα της Εταιρίας, ουδέ και τότε εφάνησαν εξ αιτίας
+        των περιστάσεων αλλάξαντες σκοπόν, ουδέ σημαίαν εθνικήν
+        ύψωσαν, αν και εσωτερικώς εφρόνουν όσα και οι λοιποί Έλληνες
+        υπέρ της γενικής ελευθερίας του έθνους. Ο υπό τοιαύτην όμως
+        μορφήν ενεργούμενος πόλεμος υπέφαινε τον αληθινόν του
+        χαρακτήρα προς τους άλλους Έλληνας, οίτινες ατενίζοντες
+        μακρόθεν εις την ακρότομον Κιάφαν πολεμούσαν και πολεμουμένην,
+        την έβλεπαν διά του λογισμού των ως λαμπάδα καιομένην αφ'
+        υψηλής περιωπής εις φωτισμόν των εν τω σκότει της δουλείας
+        καθημένων και εις χειραγωγίαν των.
+
+
+
+             1821
+        ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΒ'
+
+
+
+        &Αποστασία Φωκίδος και Βοιωτίας.-Εκστρατεία εις Πατρατσίκι-
+        Αποστασία Αττικής.-Περιγραφή και αποστασία Θετταλομαγνησίας
+        και Ευβοίας.-Αποστασία Μακεδονίας και Κρήτης.&
+
+        ΑΝ και απέναντι των εν Πελοποννήσω μεγάλων συμβάντων
+        διεγειρόντων εν ταις καρδίαις των στερεοελλαδιτών
+        ενθουσιασμόν, άμιλλαν και φιλοτιμίαν, η Αιτωλοακαρνανία δεν
+        ησπάσθη διά μιας τον εθνικόν αγώνα, εξ αιτίας της επί των
+        πυλών της Ηπείρου όπου ήσαν τα μεγάλα εχθρικά στρατόπεδα
+        θέσεώς της, άλλα όμως της στερεάς Ελλάδος μέρη, απώτερον
+        κείμενα, τον ησπάσθησαν θαρραλέως· αλλ' ουδ' αυτά εκ κοινού
+        συνθήματος ή εκ κοινής προμελέτης, ως προερρέθη, αν και λόγος
+        εγίνετο πολύς περί τούτου μυστικώς παρά τοις οπλαρχηγοίς και
+        τοις προκρίτοις.
+
+        Οπλαρχηγός της επαρχίας Σαλώνων ήτον ο Πανουργιάς, όστις, άμα
+Μάρτιος επολιορκήθη υπό των βασιλικών ο Αλής, έφυγεν εξ
+        Ιωαννίνων και ήλθεν εις Σάλωνα. Την 24 μαρτίου, ό εστιν αφ' ού
+        έμαθεν ότι εκινήθη η Αχαΐα, διέτριβε μετά των υπό την οδηγίαν
+        του 60 αρματωλών εν τη μονή του προφήτου Ηλίου μίαν ήμισυ ώραν
+        μακράν των Σαλώνων, όπου εκάλεσε τους προεστώτας της πόλεως
+        και των χωρίων εις γενικήν συνέλευσιν, καθ' ην απεφασίσθη
+        ομοφώνως να προσβάλωσι τους εν τη επαρχία Τούρκους. Διέταξε δε
+        συγχρόνως τον μεν γαμβρόν του και υποπλαρχηγόν του Θανάσην
+        Μανίκαν να στρατολογήση κατά το τμήμα των Βλαχοχωρίων τους
+        ικανούς να φέρωσιν όπλα, τον δε εξάδελφόν του Γιάννην Γκούραν,
+        όστις αφανής τότε διέπρεψε μετά ταύτα, ν' απέλθη εις τον άγιον
+        Γεώργιον επί στρατολογία, και να συννοηθή μετά των κατοίκων
+        του Γαλαξειδίου, οίτινες μηδένα έχοντες συγκάτοικον Τούρκου
+        και ερεθιζόμενοι καθ' εκάστην υπό των Πατρίων, πολλήν επιρροήν
+        παρ' αυτοίς εχόντων διά τας πολλάς εμπορικάς σχέσεις,
+        ανυπόμονοι ήσαν ν' αποτινάξωσι τον ζυγόν. Αφ' ού δε
+        συνενοήθησαν, εκίνησαν την νύκτα της 26, οι μεν εξ ενός οι δε
+        εξ άλλου μέρους, εξημερώθησαν εις Σάλωνα και επολιόρκησαν υπό
+        την αρχηγίαν του Πανουργιά το φρούριον, όπου υποπτεύοντες οι
+        Τούρκοι επρόλαβαν και εκλείσθησαν όλοι συν γυναιξί και
+        τέκνοις, και συνεκλείσθησαν και όλαι αι εκεί μετά την
+        ανέγερσιν της Αχαΐας μεταβάσαι τουρκικαί οικογένειαι της
+        Βοστίτσης· ήσαν δε μεταξύ όλων αυτών 600 ένοπλοι. Ο
+        ενθουσιασμός των κατ' εκείνα τα μέρη Ελλήνων ήτο μέγας, κυρίως
+        δε ο των Γαλαξειδιωτών, μεταφερόντων εις ευόδωσιν του κοινού
+        αγώνος ψιλά όπλα, πολεμεφόδια και κανόνια εκ των πλοίων. Αν
+        και οι Τούρκοι ήσαν δυνατοί, οι Έλληνες επέπεσαν τόσον
+        ορμητικώς, ώστε εκυρίευσαν την πρώτην ημέραν το προς την ρίζαν
+        του φρουρίου νερόν. Οι δε έμφρουροι, απρομήθευτοι των
+Απρίλι- αναγκαίων και διψώντες, εξώρμησαν την 8 απριλίου
+ος      επ' ελπίδι να κυριεύσωσι καν την παραρρέουσαν πηγήν, αλλ'
+        απέτυχαν και εφονεύθησαν 13, εν οις και ο επ' ανδρία γνωστός
+        Χάιδας. Πεινώντες οι δυστυχείς και διψώντες παρεδόθησαν
+        ενήμερα του Πάσχα (10 απριλίου), επ' ασφαλεία ζωής και τιμής,
+        και παρέδωκαν και τα όπλα τω Πανουργιά, έμπροσθεν της πύλης
+        καθημένω, και παραλαμβάνοντι αυτά· και οι μεν έμειναν εν ταις
+        οικίαις των ανεπηρέαστοι, οι δε εις πλειοτέραν ασφάλειαν
+        ηθέλησαν να κατοικήσωσι μεθ' ων είχαν σχέσεις Χριστιανών. Το
+        φρούριον δε των Σαλώνων ήτο το πρώτον των κυριευθέντων υπό των
+        Ελλήνων.
+
+        Γνωσθείσης της πολιορκίας των Σαλώνων, ο Δήμος Σκαλτσάς,
+        οπλαρχηγός Λιδωρικίου και Μαλανδρίνου, συννοηθείς μετά του
+        Αναγνώστη Λιδωρίκη, του Παπά Γεωργίου Πολίτη, και λοιπών
+        προεστώτων των δύο επαρχιών, έχων και αυτός 60 αρματωλούς και
+        συμπαραλαβών τους δυναμένους να φέρωσιν όπλα χωρικούς, ύψωσε
+Μάρτιος την σημαίαν της ελευθερίας την 28 μαρτίου· και αυτός
+        μεν εισήλθε την αυτήν ημέραν υπό τον ήχον των τυμπάνων εις
+        Λιδωρίκι, απέστειλε δε τον υποπλαρχηγόν του Θεοδωρήν Χαλβατσήν
+        εις Μαλανδρίνον. Οι Τούρκοι και οι εν Λιδωρικίω και οι εν
+        Μαλανδρίνω εκλείσθησαν εντός τινων οικιών, και αντέστησαν·
+        αλλά μετά δύο ημέρας, αφ' ού εφονεύθησάν τινες αυτών,
+        κατέθεσαν τα όπλα και παρεδόθησον ως και οι εν Σαλώνοις.
+
+        Κατόπιν των επαρχιών τούτων ύψωσε την ελληνικήν σημαίαν η της
+        Λεβαδείας υπό την επιρροήν του οπλαρχηγού της Θανάση Διάκου,
+        σκοπεύοντας να την υψώση προ των άλλων συναδέλφων του, αλλ'
+        εμποδισθέντος διά τας των προκρίτων της πρωτευούσης της
+        επαρχίας εκείνης διχονοίας. Ούτος, έχων 100 συντρόφους και
+        στρατολογήσας και πολλούς Αραχωβίτας και άλλους εξ άλλων
+        χωρίων της επαρχίας, κατέλαβε διά νυκτός τας θέσεις του Ζαγαρά
+        και του προφήτου Ηλίου άνωθεν τις πόλεως Λεβαδείας, και
+        εκείθεν έστειλε πρώτον και απέκλεισε διόδους τινάς εις
+        διακοπήν πάσης κοινωνίας των εντεύθεν και εκείθεν Τούρκων
+        έπειτα φιλιώσας τους διαφωνούντας προεστώτας της Λεβαδείας
+        εισήλθε την 30 εις την πόλιν υπό τας σημαίας της ελευθερίας.
+        Ιδόντες δε την ένοπλον εισβολήν ταύτην οι εν τη πόλει Τούρκοι,
+        οι μεν ανέβησαν συν γυναιξί και τέκνοις εις το φρούριον, οι δε
+        εκλείσθησαν εν ταις δυνατωτέραις οικίαις της πόλεως·
+        συνεκλείσθησαν δε και οι εκεί ευρεθέντες πολλοί Αλβανοί· ο
+        αριθμός δε των δυναμένων να βρώσιν όπλα εγκατοίκων Τούρκων και
+        των Αλβανών ανέβαινεν εις 800. Την 31 συνήφθη μάχη και
+        διήρκεσε πέντε ημέρας. Ο Ρούκης καί τινες άλλοι ανέβησαν διά
+        νυκτός εις το φρούριον, ελπίζοντες να το κυριεύσωσιν· οι
+        Τούρκοι τους ενόησαν, τους αντέκρουσαν, επλήγωσάν τινας και
+        τους απεδίωξαν· αλλ' η έλλειψις της τροφής και του νερού τους
+        ηνάγκασε μετ' ολίγον ν' απλώσωσι λευκήν σημαίαν, να καταθέσωσι
+        τα όπλα και να παραδοθώσιν ως και οι εν Σαλώνοις. Ο δε Διάκος
+        εφάνη εξ αυτής της αρχής πνέων θερμόν πατριωτισμόν, και
+        ανώτερος παντός υλικού συμφέροντος· συνάξας τα παραδοθέντα
+        όπλα και λάφυρα τα παρέδωκεν όλα εις χείρας των προκρίτων προς
+        αγοράν τροφών και πολεμεφοδίων του στρατού, αυτός δε
+        εξεστράτευσε μετά 600 κατά την Βοδωνίτσαν και Θερμοπύλας,
+        διότι εψιθυρίζετο, ότι στρατεύματα εχθρικά συνηθροίζοντο εν
+        Ζητουνίω.
+
+        Καθ' ην δε ημέραν ήνοιξεν ο πόλεμος εν Λεβαδεία, διέταξεν ο
+        Διάκος και τον εν τη υπό την οπλαρχηγίαν του επαρχία του
+        Ταλαντίου Αντώνην Κοντουσόπουλον, εξάδελφόν του, να πράξη και
+        αυτός εκεί τα αυτά συννοηθείς μετά των προκρίτων του τόπου.
+        Την 31 υψώθη και εκεί η σημαία της ελευθερίας.
+
+Απρίλι- Την δε 1 απριλίου ο οπλαρχηγός Μπούσγος μετέβη κατά
+ος      διαταγήν του διάκου εις Θήβας, και έστησε και αυτός εκεί την
+        ελληνικήν σημαίαν αμαχητί, διότι οι Θηβαίοι Τούρκοι
+        προβλέποντες ό,τι συνέβη, παρέλαβαν προ του ερχομού του τας
+        γυναίκας, τα τέκνα και τα πράγματά των και μετέβησαν ησύχως
+        εις Εύβοιαν.
+
+        Μαθών και ο οπλαρχηγός των επαρχιών Ζητουνίου, Βοδωνίτσης και
+        Τουρκοχωρίου, Γιάννης Δυοβινιώτης, όσα επράχθησαν κατά τας
+        άλλας επαρχίας και έχων 80 συντρόφους εστρατολόγησεν άλλους
+        500 εκ των κατοίκων των υπό τα όπλα του επαρχιών, ύψωσε της
+        επαναστάσεως την σημαίαν, αν και ο υιός του ήτον υποχείριος
+        του Αλή, και την 8 επολιόρκησε το φρούριον της Βοδωνίτσης,
+        όπου εκλείσθησαν αι εν αυτή 70 τουρκικαί οικογένειαι. Την
+        αυτήν ημέραν ήλθεν εις επικουρίαν και ο Κομνάς Τράκας, σταλείς
+        παρά του Πανουργιά μετά 200, και ο Διάκος μετά των περί αυτόν,
+        και ώρμησαν όλοι επί το φρούριον, όπερ, αν και μικρόν, δεν ήτο
+        αλώσιμον ειμή διά της πείνας ή της δίψας ως κείμενον επί
+        δυνατής θέσεως· διά τούτο οι ρηθέντες οπλαρχηγοί, αφήσαντες
+        δύναμίν τινα εις διατήρησιν της πολιορκίας, ανεχώρησαν εις
+        Ζητούνι, και την 10 έφθασαν εις την επί του Σπερχιού γέφυραν,
+        όπου, δευτέρας σκέψεως γενομένης, απεφάσισαν να μη
+        προχωρήσωσι, πριν συννοηθώσι και μετά του οπλαρχηγού της
+        επαρχίας του Πατρατσικίου Μίτσου Κοντογιάννη, έχοντος και
+        δύναμιν ικανήν και επιρροήν· μετέβησαν δε εκείθεν εις
+        Κομποτάδας πλησίον του Πατρατσικίου, όπου και εστρατοπέδευσαν.
+        Ήλθεν εκεί και ο Πανουργιάς μετά 500, ώστε, συρρευσάντων και
+        άλλων, όλος ο στρατός συνηριθμείτο εις 2000. Οι οπλαρχηγοί
+        εκάλεσαν τότε τον Κοντογιάννην εις συνεκστρατείαν· δεν τους
+        ήκουσε· τον εκάλεσαν και εκ δευτέρου· ουδέ και τότε τους
+        ήκουσεν. Η παρακοή του, αφορμήν έχουσα το κινδυνώδες του
+        επιχειρήματος, δεν ήτον άλογος, αλλ' ήτο παράκαιρος και
+        βλαπτική προς τους αποστατήσαντας λαούς και προς τους
+        συναδέλφους του οπλαρχηγούς· τον εκάλεσαν και εκ τρίτου,
+        έστειλαν και παραινέτας τον Γεώργην Δεσποτόπουλον και τους
+        αξιωματικούς του Διάκου, Καλύβαν και Μπακογιάννην, οίτινες τον
+        απήντησαν κατά τον Κούκον, ώρας μακράν του ελληνικού
+        στρατοπέδου· αλλ' ούτε αυτοί τον έπεισαν· ώστε το ελληνικόν
+        στρατόπεδον εκάθητο αργόν οκτώ ημέρας. Αλλ' ό,τι δεν
+        κατώρθωσαν αι προσκλήσεις και παραινέσεις, κατώρθωσαν ο ζήλος
+        και ο ενθουσιασμός των ανεψιών του και υποπλαρχηγών του, και η
+        γνωσθείσα απόφασις των λοιπών οπλαρχηγών να προσβάλωσι το
+        Πατρατσίκι και παρά την γνώμην αυτού. Αφ' ού δε ηνώθη και ο
+        Κοντογιάννης, ουδείς οπλαρχηγός της Ανατολικής Ελλάδος (α)
+        έμενεν εκτός του αγώνος, και εκ συμφώνου απεφασίσθη να
+        κινηθώσιν εις άλωσιν του Πατρατσικίου· και ο μεν Κοντογιάννης
+        να προσβάλη διά του δυτικού μέρους, οι δε λοιποί διά του
+        ανατολικού. Εν τούτοις παρεδόθη το φρούριον της Βοδωνίτσης.
+
+        Αφ' ης ημέρας οι εν Πατρατσικίω Τούρκοι, εν οις ήσαν 800
+        οπλοφόροι, εντόπιοι, Αλβανοί και άλλων επαρχιών, έμαθαν τα εν
+        Σαλώνοις, ητοιμάσθησαν εις μάχην, ωχύρωσαν τας δυνατωτέρας
+        οικίας, τα ωρολογιοστάσιον, το ζαμίον, την εκκλησίαν, τους
+        πύργους και άλλα μέρη, έφραξαν τας οδούς και τας στενωπούς,
+        και εξήλθαν πλείστοι προς τον ρύακα του προαστείου των
+        Μπογομύλων προσμένοντες τους εχθρούς εντός των εκεί
+        οχυρωμάτων. Οι δε κατά τους Κομποτάδες Έλληνες επέπεσαν την 18
+        τόσον ορμητικοί, ώστε διά του πρώτου τουφεκισμού τους
+        ηνάγκασαν να αφήσωσι τους Μπογομύλους, και να περιορισθώσιν,
+        εν τη πόλει· έκαυσαν δε και τας οικίας των Μπογομύλων και
+        εισήλθαν εις την πόλιν πολεμούντες και καίοντες. Καθ' ον δε
+        καιρόν εκινήθησαν οι ανωτέρω εκ του ανατολικού μέρους,
+        εκινήθησαν και οι εν τω μοναστηρίω της Αγάθωνας υπό τον
+        Κοντογιάννην, και διαβάντες τον Ξηριάν έπεσαν εις Μισαλάν,
+        απεδίωξαν τους εκεί οχυρωθέντας Τούρκους και εισήλθαν και
+        ούτοι εις την πόλιν πόλεμούντες και καίοντες· αλλ' οι
+        κλεισθέντες εν τοις οχυροίς κτιρίοις Τούρκοι αντείχαν
+        γενναίως. Περί δε το μεσονύκτιον, καθ' ην ώραν εξησθένησεν ο
+        πόλεμος, είδαν οι Έλληνες επί της πεδιάδος κατά το Λιανοκλάδι
+        παμπληθή πυρά των εχθρών ελθόντων εκεί διά νυκτός, και
+        φοβηθέντες μη αποκλεισθώσιν υπό του συνακολουθούντος ιππικού
+        ανεχώρησαν την επαύριον, ο μεν Κοντογιάννης εις τα ίδια, οι δε
+        λοιποί οπλαρχηγοί εις Κομποτάδας αφήσαντες την πόλιν
+        ημίκαυστον. Επί της επιδρομής δε ταύτης εσκοτώθησαν 6 Έλληνες
+        και επληγώθησαν 5 εν οις και ο Ρούκης. Εσκοτώθησαν και 40
+        Τούρκοι και επληγώθησαν άλλοι τόσοι.
+
+        Ούτε η αποτυχία της εκστρατείας ταύτης, ούτε η εμφάνισις των
+        εχθρών κατά το Λιανοκλάδι έστησαν την πρόοδον της επαναστάσεως
+        κατά την Ανατολικήν Ελλάδα.
+
+        Η Αττική ήτον η μόνη επαρχία εκείνου του μέρους, η έως τότε μη
+        αποστατήσασα. Είδαμεν ότι αι επαρχίαι της Ανατολικής Ελλάδος
+        ανηγέρθησαν διά της ενεργείας των οπλαρχηγών των· άλλη Αττική
+        ήτον η μόνη των επαρχιών της στερεάς Ελλάδος η μη έχουσα
+        έκπαλαι οπλαρχηγόν, διότι ούτε η θέσις της ούτε τα βουνά της
+        εθεωρούντο κατάλληλος φωλεά κλεπτών καθ' ων εσυστήθησαν τα
+        αρματωλίκια· διά τούτο αι Αθήναι, εν ώ απεστάτησαν τα
+        γειτονικά μέρη, διέμειναν μέχρι τινός υπό την πλήρη κυριότητα
+        των Τούρκων κυμαινόμεναι μεταξύ επιθυμιών και φόβων.
+
+        Ο Μελέτης Βασιλείου, κάτοικος των Χασιών, χωρίου της Αττικής
+        κειμένου, κατά την ονομασίαν του, εντός της περιοχής του
+        παλαιού δήμου των Χαστιέων και πλησίον της Φυλής, ην άλλοτε
+        κατέλαβαν οι καταλύσαντες την τυραννίαν των Τριάκοντα,
+        άνθρωπος φιλόπατρις, γενναίος και πολλήν έχων εκεί επιρροήν,
+        θέλων ν' απαλλάξη το χωρίον του των κακών όσα υπέφερεν όλη η
+        Αττική και παρά του διοικητού της και παρά του ηγεμόνος της
+        Ευβοίας, ούτινος η δικαιοδοσία εξετείνετο και εις αυτήν,
+        κατώρθωσεν άλλοτε και απέκοψεν αυτό της λοιπής επαρχίας επί
+        λόγω ότι ήτο δ ε ρ β έ ν ι εξ αιτίας της επί της ανόδου του
+        Πάρνηθος θέσεώς του, και το επροίκισε δι' ων προνομίων
+        επροικίζοντο τα των τοιούτων θέσεων χωρία, ων την φύλαξιν ήσαν
+        εμπεπιστευμένοι εντόπιοι, έχοντες την άδειαν του οπλοφορείν. Η
+        περίστασις αύτη υπέκρυψεν ευσχήμως, ότε ήλθεν η ώρα της
+        γενικής επαναστάσεως, τους αληθείς σκοπούς του Μελέτη, όστις,
+        μέλος της Φιλικής Εταιρίας, αφ' ού είδεν όσα συνέβησαν εν ταις
+        πλησιοχώροις επαρχίαις, ώπλισε την 1 απριλίου τους χωρικούς
+        του επί λόγω, ότι θα υπεράσπιζε τον τόπον του από πάσης
+        ενδεχομένης επιδρομής κλεπτών, έστησε το μικρόν του
+        στρατόπεδον εν Μενιδίω, συμπαρέλαβε συναγωνιστάς του τους
+        Μενιδιώτας υπό τον Χατσή-Αναγνώστην Τσουρκατιώτην, καί τινας
+        Σαλαμινίους ελθόντας προς αυτόν αυθορμήτως, και την 18
+        εκτύπησεν εν τω αντικρύ της Ευβοίας χωρίω της Αττικής, Καλάμω,
+        τους περί τον Καρύστιον Ομέρμπεην μεταβάντας εκεί εξ Ευβοίας
+        εις παρατήρησιν των κατ' εκείνα τα μέρη νεωστί συμβάντων.
+        Θέλοντες δε ο Μελέτης και οι λοιποί να ενωθώσιν υπό ένα και
+        τον αυτόν αρχηγόν, αντιπροσωπεύοντα την Εταιρίαν, παρεκάλεσαν
+        τους άρχοντας της Λεβαδείας να τοις στείλωσι τοιούτον. Οι
+        άρχοντες ευρόντες κατάλληλον τον Δήμον Αντωνίου, κατηχητήν προ
+        ολίγου της Εταιρίας, ευρωπαϊκά ενδεδυμένον, τω έβαλαν επωμίδας
+        και περικεφαλαίαν και τον έστειλαν εις Μενίδι, όπου τον
+        υπεδέχθησαν, οι Αττικοί ως άνδρα υπερέχοντα εξαιτίας της
+        ασυνήθους στολής του, και ετέθησαν υπ' αυτόν μεθ' όσης άλλοτε
+        αφοσιώσεως ετέθησαν οι Σπαρτιάται υπό τον χωλόν συμπατριώτην
+        του Μελέτη Τυρταίον.
+
+        Οι κάτοικοι Τούρκοι των Αθηνών ήσαν 400 οικογένειαι·
+        παρευρίσκοντο και 60 Αλβανοί ως αστυνομική δύναμις· ανησύχαζαν
+        δε δικαίω τω λόγω βλέποντες τα κινήματα των πλησιοχώρων
+        επαρχιών· αλλ' ιδόντες και τα χωρία αυτής της επαρχίας των εις
+        ένοπλον κίνησιν, και τους χωρικούς αρπάζοντας ποίμνια υπό τα
+        τείχη της πόλεως, κατεταράχθησαν και ωργίσθησαν· και κατ'
+        αρχάς μεν συνέλαβαν την κοινήν ιδέαν να σφάξωσιν όλους τους εν
+        Αθήναις δυναμένους να οπλοφορώσι Χριστιανούς· αλλά βλέποντες,
+        ότι τούτο ούτε πολιτικόν ήτον, ούτε ευκατόρθωτον, και ότι
+        εδύνατο να επιφέρη ό,τι ήθελαν ν' αποφύγωσι, παρητήθησαν·
+        ήρχισαν όμως να προετοιμάζωνται ανακομίζοντες τροφάς και τα
+        πράγματά των εις την ακρόπολιν, καθαρίζοντες μίαν των δύο
+        ευχρήστων αλλά προ καιρού μη εν χρήσει δεξαμενών και
+        μετακομίζοντες εκ της πόλεως νερόν. Πεισθέντες δε εξ όσων
+        ήκουαν και έβλεπαν, ότι οι έξωθεν κ λ έ π τ α ι θα εφώρμων,
+        συνέλαβαν αίφνης την 11 τους τρεις προεστώτας και 10 άλλους
+        περιφερομένους εις τας οδούς της πόλεως, τους ανεβίβασαν εις
+        την ακρόπολιν και τους εφυλάκισαν. Η σύλληψις αύτη εφόβισε
+        τους άλλους προύχοντας και τους ηνάγκασε να κρυβώσιν· αλλά
+        τους ηνάγκασεν εν ταυτώ και να συννοηθώσι κρυφίως μετά των έξω
+        και τους προτρέψωσι να έμβωσιν ένοπλοι εις την πόλιν· ώστε
+        ό,τι έπραξαν οι Τούρκοι εις προφύλαξίν των απέβη εις βλάβην
+        των.
+
+        Απρονόητοι δε και ασυνεπείς, φυλακίσαντες εν τη ακροπόλει τους
+        προεστώτας και λοιπούς, δεν εφρόντισαν να έχωσιν ικανούς
+        φύλακας εν τη πόλει, εν ώ έβλεπαν τόσους οπλοφόρους
+        Χριστιανούς εκτός αυτής· αλλ' ό,τι διακρίνει υπέρ παν άλλο την
+        μωρίαν των είναι, ότι, εξαιρουμένων των πυλών του τείχους
+        φυλαττομένων υπό Τούρκων, εφρούρουν τα λοιπά μέρη αυτού κατά
+        διαταγήν αυτών Χριστιανοί.
+
+        Την νύκτα της 25 συσσωματωθέντες οι έξωθεν Χριστιανοί εν
+        Μενιδίω, ως 600, άλλοι φέροντες όπλα, άλλοι λόγχας, και άλλοι
+        ρόπαλα, εστράτευσαν προς την πόλιν δύο ώρας πριν εξημερώση,
+        ανέβησαν ησύχως το μεταξύ των πυλών των αγίων Αποστόλων και
+        της Μπουμπουνίστρας τείχος, εισεπήδησαν ανεμποδίστως,
+        εφόνευσαν τους επί των δύο πυλών ολίγους Τούρκους, και
+        διεσπάρησαν εις την πόλιν τουφεκίζοντες και αλαλάζοντες.
+        Επειδή δε οι Τούρκοι ανέβαιναν πάσαν εσπέραν εις την
+        ακρόπολιν, ολίγοι ευρέθησαν εν τη πόλει, δι' ο και ολίγοι
+        εχάθησαν· 36 δε, άνδρες, γυναίκες, παιδία, εκ των ενευρεθέντων
+        κατέφυγαν εις τα προξενεία και διεσώθησαν. Οι Αττικοί,
+        κυριεύσαντες την πόλιν, έστησαν την 28 την σημαίαν της
+        ελευθερίας επί του διοικητηρίου, όπου εκάθησαν και οι
+        οπλαρχηγοί, εν οις και ο πρωταθλητής της Αττικής Μελέτης.
+
+        Μόλις διεδόθη εις τα πέριξ η είδησις των συμβάντων τούτων, και
+        συνέρρευσεν εις Αθήνας ικανός αριθμός Αιγινητών, Κείων,
+        Θερμιωτών και Υδραίων οπλοφόρων. Κατόπιν αυτών ήλθαν καί τινες
+        Κεφαλλήνες (5 μαΐου) φέροντες και κανόνια· ώστε εντός δέκα
+        ημερών ο αριθμός των εν Αθήναις οπλοφόρων συνηριθμείτο εις
+        τρισχιλίους.
+
+        Οι έγκλειστοι Τούρκοι, βλέποντες μεταξύ των πολιορκητών
+        πολλούς φραγκοενδεδυμένους, τινάς δε φορούντας και στολάς,
+        ηπόρησαν και ηρώτησαν διά γράμματος τους προξένους, αν οι
+        Φράγκοι βασιλείς εκήρυξαν πόλεμον κατά του σουλτάνου. Οι
+        πρόξενοι τοις έγραψαν την αλήθειαν· αλλ' οι Έλληνες, μαθόντες
+        τας υποψίας και τους φόβους των, συνέλεξαν όσους ίππους, όνους
+        και ημιόνους ηύραν, και άλλοι καθήσαντες επ' αυτών, των μεν
+        εχόντων των δε μη εχόντων εφίππια, άλλοι δε πεζοί, και οι
+        πλείστοι φραγκοφορούντες και σκιαδοφορούντες, περιήλθαν μια
+        των ημερών την ακρόπολιν υπό τον κρότον ευρωπαϊκών τυμπάνων
+        και σαλπίγγων επιδεικνύμενοι δήθεν τον ευρωπαϊσμόν των· αλλά
+        μία κανονία, πεσούσα εκ της ακροπόλεως εν μέσω αυτών και
+        φονεύσασα ένα, διέλυσεν εν τω άμα την γελοίαν ταύτην σκηνήν.
+
+        Δράξαντες οι Αθηναίοι τα όπλα επεμελήθησαν να τακτοποιηθώσι
+        πολιτικώς και στρατιωτικώς όσον επέτρεπεν η περίστασις· και
+        επειδή εστερούντο πολεμικής ύλης, απέσπασαν τον επί των θόλων
+        των εν τη πόλει ζαμίων μόλυβδον, έχυσαν βόλια, και έβαλαν εις
+        κίνησιν και τους σωζομένους πυριτομύλους· έστησαν δε κατά των
+        εν τη ακροπόλει διά της θερμής συνδρομής και των άλλοθεν
+        ελθόντων Ελλήνων επτά κανόνια επί διαφόρων θέσεων, της Πνυκός,
+        του Μουσείου όπου το μνημείον του Φιλοπάππου, πλησίον των
+        θεάτρων του Βάκχου και του Ηρώδου, και προς τον ναόν του
+        Ολυμπίου Διός. Κατ' αίτησιν δε των Αθηναίων ήλθε τας πρώτας
+        ημέρας της ενοπλίσεώς των εις τον Πειραιά και υδραϊκόν πλοίον
+        11 κανονίων, σταλέν παρά των αδελφών Κουντουριωτών υπό τον
+        Γεώργην Νέγκαν.
+
+        Εκτός δε του κάτωθεν εις μίαν των δεξαμενών μετακομισθέντος
+        νερού, είχαν εις χρήσιν οι Τούρκοι και το μόλις πόσιμον ενός
+        των τριών πηγαδιών των εν τω παρατειχίσματι (σερπεντσέ)· και
+        επειδή το της δεξαμενής θα κατηναλίσκετο εντός ολίγου, οι
+        πολιορκηταί προσεπάθουν κατ' αρχάς να σπάσωσι διά κανονιών το
+        παρατείχισμα επ' ελπίδι να το κυριεύσωσι και στερήσωσι τους
+        εχθρούς των του εν αυτώ νερού, διότι διά μόνης της δίψας ή της
+        πείνας ηλπίζετο η κυρίευσις της ακροπόλεως. Εν τοσούτω
+        πολιορκηταί και πολιορκούμενοι εκανονοβόλουν και
+        εκανονοβολούντο, μήτε βλάπτοντες μήτε βλαπτόμενοι. Έρριπταν δ'
+        ενίοτε οι εν τη ακροπόλει και βόμβας εις πόλιν, αλλά πάντοτε
+        αβλαβείς διά την ανεπιτηδειότητα των ριπτόντων.
+
+        Εν τοσούτω η επανάστασις έβοσκε κατά την ανατολικήν Ελλάδα ως
+        πυρκαϊά και διεχύθη και εις Μαγνησίαν.
+
+        Η νυν Μαγνησία, η το πάλαι μέχρι των εκβολών του Πηνειού
+        κοινώς Σαλαμπριάς εκτεινομένη και περιλαμβάνουσα την Όσσαν
+        ήτοι τον Κίσσαβον, περιλαμβάνει μόνον το Πήλιον όρος ήτοι το
+        βουνόν της Ζαγοράς, και σχηματίζει γλώσσαν προέχουσαν εις την
+        θάλασσαν μεταξύ του Θερμαϊκού, ήτοι του Θεσσαλονικού κόλπου,
+        και του Παγασητικού, ήτοι του κόλπου του Βώλου· έχει δε προς
+        μεν άρκτον επί της ξηράς όρια την μεταξύ του Πηλίου και της
+        Όσσης κοιλάδα, ήτοι τον κάμπον της Αγυιάς, προς δε δύσιν την
+        Βοιβηίδα λίμνην, την κοινώς Κάρλαν, και μικρά τίνα ριζοβούνια
+        του Πηλίου, δι' ων χωρίζεται από της περιοχής του Βελεστίνου
+        και του Αρμυρού· διαιρείται δε εκ φύσεως εις ανατολικοβόρειον
+        και δυτικονότειον· εκείνη μεν είναι ορεινοτέρα, κρημνωδεστέρα,
+        κατάφυτος καστανηών και ολίγον καρποφόρος· αύτη δε ομαλωτέρα
+        και ευφορωτέρα. Έχει δε όλη η Μαγνησία 47 χωρία περιέχοντα
+        κατοίκους 50 χιλιάδας, εξ ων 1750 Τούρκοι· όλα δε τα χωρία
+        είναι χριστιανικά πλην του Βώλου και των Λεχωνιών
+        κατοικουμένων του μεν υπό μόνων Τούρκων, των δε υπό Τούρκων
+        και Χριστιανών. Το πλήθος δε των κατοίκων δεικνύει πόσον
+        πολυάνθρωπα ήσαν πολλά των χωρίων· το πολυανθρωπότερον δε ήτον
+        η Μακρυνίτσα. Παρά την είσοδον δε του κόλπου του Βώλου και επί
+        της παραλίας μικράς χερσονήσου, συνδεομένης εν σχήματι αγκώνος
+        μετά της νοτειοδυτικής άκρας της λοιπής Μαγνησίας διά
+        πετρώδους και δυσπροσίτου ισθμού μιας ώρας σχεδόν μήκος
+Μάιος   έχοντος, κείνται τα Τρίκερα ή Τρίκερη. Την 5 μαΐου
+        εφάνησαν προς τα παράλια των Τρικέρων και του Αρμυρού πλοία
+        Ύδρας και Σπετσών.
+
+        Πρό τινων ετών διέτριβεν εν Μαγνησία, σχολαρχών εν Μηλιαίς, ο
+        Ανθιμος Γαζής, μέλος της Αρχής των Φιλικών, και προετοιμαστής
+        κατ' εκείνα τα μέρη της επαναστάσεως. Ούτος καιροφυλακτών
+        εκίνησεν εις επανάστασιν επί τω εμφανισμώ των ρηθέντων πλοίων,
+        ήτοι την 7, τους κατοικούντας την Μαγνησίαν Χριστιανούς, εξ ων
+        οι μεν επροοιμίασαν σκοτώσαντες τον διοικητήν τινων χωρίων
+        επανερχόμενον έκ τινος επί συλλήψει υπόπτων προεστώτων
+        περιοδίας, οι δε εκινήθησαν υπό τον Κυριακόν Μπαστέκην κατά
+        των κατοικούντων τα Λεχώνια Τούρκων, και όλους σχεδόν, ως 600,
+        εξωλόθρευσαν. Πληγωθέντος δε του Μπαστέκη, ανεδείχθη διάδοχος
+        το πρωτοπαλλήκαρόν του ο Κοντονίκος. Εκείθεν εστράτευσαν οι
+        Έλληνες εις πολιορκίαν του Βώλου, βοηθούμενοι υπό των ρηθέντων
+        πλοίων καί τινων τρικεριωτικών· και οι μεν εστρατοπέδευσαν
+        παρά το φρούριον, οι δε επί τινος λόφου πυραμοειδούς, κοινώς
+        καλουμένου εξ αιτίας του σχήματός του «Πιλάφ-Τεπέ»,
+        σκοπεύοντες να κόψωσι διά της κατοχής εκείνης της θέσεως πάσαν
+        συγκοινωνίαν του πολιορκουμένου Βώλου και του Βελεστίνου και
+        Αρμυρού· εσύστησαν δε συγχρόνως και τοπικήν διοίκησιν,
+        Β ο υ λ ή ν-Θ ε τ τ α λ ο μ α γ ν η σ ί α ς, εδρεύουσαν όπου
+        το δεύτερον στρατόπεδον· μετ' ολίγον δε έστησαν και τρίτον
+        πλησιέστερον του Βελεστίνου, εν τω αγίω Γεωργίω, και πλήρεις
+        θάρρους και ελπίδων ώρμησαν άλλοι διά της πεδιάδος και άλλοι
+        διά των βουνών εις Βελεστίνον, τον επάτησαν, τον έκαυσαν,
+        ηνάγκασαν τους εν αυτώ Τούρκους να κλεισθώσιν εντός τεσσάρων
+        πύργων, κειμένων εν μέσω ευρυχώρων αυλογύρων, και μηδενός
+        εναντιουμένου εδόθησαν όλοι εις αρπαγήν και εις κραιπάλην.
+        Κατά την έφοδον δε ταύτην επληγώθη ο Κοντονίκος, ον διεδέχθη ο
+        Παναγιώτης Μπαστέκης. Αλλ' οι έγκλειστοι, βλέποντες την
+        παράλυσιν των Ελλήνων, εθαρρύνθησαν τόσον, ώστε 60 μόνον
+        έφιπποι εξήλθαν, και διαβάντες διά μέσου των Ελλήνων χιλίων
+        όντων όλοι αβλαβείς έγειναν άφαντοι· μετά δέ τινας ώρας η
+        καθημένη επί τινος υψώματος ελληνική σκοπιά ανήγγειλεν, ότι
+        στράτευμα πολύ εφαίνετο επί της οδού της Λαρίσσης ερχόμενον
+        προς τον Βελεστίνον. Πανικός τότε φόβος κατέλαβε τους Έλληνας·
+        όλοι εγκατέλειψαν την κωμόπολιν και έτρεχαν προς το εν τω αγίω
+        Γεωργίω στρατόπεδον· βλέποντες δε και οι εν τοις πύργοις
+        Τούρκοι τους εχθρούς των φεύγοντας επέπεσαν, τους κατεδίωξαν
+        μέχρι του στρατοπέδου και εσκότωσαν 60· οι δε λοιποί,
+        υποπτεύοντες ότι και εν τω στρατοπέδω δεν ήσαν ασφαλείς,
+        διεσκορπίσθησαν κακήν κακώς. Μετά τέσσαρας δε ή πέντε ημέρας
+        εχύθησαν εντός της Χερσονήσου πολυάριθμα τουρκικά στρατεύματα
+        υπό τον Μαχμούτπασαν Δράμαλην, διέλυσαν την πολιορκίαν του
+        Εώλου, κατέστρεψαν τα χωρία Κανάλια και Κύπουρνα, έπεσαν εις
+        Μακρυνίτσαν, εκυρίευσαν το επάνω μέρος αυτής φυγόντων των
+        κατοίκων, εκυρίευσαν μετά ταύτα και το κάτω, επάτησαν και άλλα
+        χωρία, έκαυσαν, ήρπασαν, εφόνευσαν, ηχμαλώτευσαν, και οι
+        δυστυχείς Χριστιανοί κατέφευγαν πανταχόθεν προς το Τρίκερη. Ο
+        δε Δράμαλης, αφήσας στράτευμα εις φύλαξιν του Βώλου, επανήλθεν
+        εις Λάρισσαν· αλλά, μαθών ότι εσυστήθη εκ νέου ελληνικόν
+        στρατόπεδον κατά το Μαλάχι πλησίον των Λεχωνίων,
+        ωπισθοδρόμησε, συνήψε μάχην, ενίκησε και κατεδίωξε τους
+        εχθρούς του μέχρι του ισθμού των Τρικέρων, όπου ευρών
+        αντίστασιν επανήλθεν εις Λάρισσαν. Μόλις δε απηλλάχθησαν οι
+        Έλληνες του δεινού τούτου εχθρού, και εσύστησαν πάλιν άλλο
+        στρατόπεδον εν Λιθοκάστρω, πλησίον του μεγάλου χωρίου της
+        Αργαλεστής, και έμειναν έκτοτε ανεπηρέαστοι, διότι ο Δράμαλης
+        εθεώρει το μεν νεοσύστατον στρατόπεδον μικρού λόγου άξιον, την
+        δε Μαγνησίαν υπεξούσιον· και τω όντι τέσσαρα μόνον χωρία, ο
+        Λαύκος, το Προμίρι· η Αργαλεστή και τα Τρίκερη δεν είχαν
+        προσκυνήσει· περιείχαν δε ψυχάς οκτακισχιλίας.
+
+        Από του πορθμού των Τρικέρων και του στομίου του μαλιακού
+        κόλπου, αντικρύ της Λοκρίδος, της Βοιωτίας και της Αττικής
+        μέχρι των Πρασιών (πόρτο Ράφτη) παρατείνεται νοτειοανατολικώς
+        η μακρά και στενή νήσος Εύβοια, κοινότερον Εύριπος, μήκος
+        έχουσα 160 μιλίων από του ακρωτηρίου Κηναίου (Λιθάδας) μέχρι
+        Γεραιστού (Πλατανιστού), μέγιστον δε πλάτος 40 από Χαλκίδος
+        μέχρι Κούμης. Η νήσος αύτη χωρίζεται της ξηράς διά πορθμού,
+        πλάτος έχοντος επί μεν του προς τον Γεραιστόν στόματος 34
+        μιλίων, επί δε του προς το Κήναιον τριών. Ο τερπνότατος ούτος
+        και μακρύς πορθμός, πού μεν πλατύς, πού δε στενός, κάπου δε
+        φαινόμενος κλειστός και σχηματίζων λίμνην, καθίσταται
+        στενότατος προς την Χαλκίδα. Επί δε της πλησίον Βοιωτικής γης
+        έκειτο η Αυλίς, όθεν απέπλευσε τα πάλαι εις Τρωάδα ο
+        πολυάριθμος και πανελλήνιος εκείνος στόλος. Εν μέσω δε του
+        στενοτάτου μέρους του πορθμού αναδύει βράχος διχοτομών τον
+        πορθμόν, εφ' ου εκτίσθη πυργοειδές οχύρωμα· και το μεν προς
+        την Βοιωτίαν είναι πλατύτερον και ρηχότερον, το δε προς την
+        Χαλκίδα στενότερον και βαθύτερον, δι' ο και ευπλευστότερον·
+        ζευγνύεται δε ο βράχος μετ' εκείνης μεν διά λιθίνης γεφύρας,
+        ως 70 ποδών το μήκος, μετά ταύτης δε διά ξυλίνης και κινητής
+        κατά το ήμισυ μόνον μακράς· η υποκάτωθεν δε ρύμη της περιφήμου
+        παλιρροίας κατατέρπει την όρασιν και την ακοήν. Κείται δε η
+        πόλις αύτη, η θεωρουμένη παρά τοις αρχαίοις και παρ' ημίν ούσα
+        μητρόπολις της νήσου, επί της άκρας πλατείας γλώσσης, όλη
+        περιτετειχισμένη, και φέρουσα εισέτι τα σύμβολα του αγίου
+        Μάρκου επί του τείχους· και η μεν ανατολική πλευρά της
+        χωρίζεται της ξηράς διά τινος χαρακώματος, αι δε τρεις άλλαι
+        είναι θαλασσόβρεκτοι· εκείθεν δε του προαστείου υπό Χριστιανών
+        κατοικουμένου περιεχαράκωσαν οι Τούρκοι επί της επαναστάσεως
+        ικανήν γην χρήσιμον εις βοσκήν. Τόσω δε σημαντική εθεωρείτο
+        πάντοτε η περί ης ο λόγος πόλις διά την θέσιν της, ώστε
+        π έ δ α ς-τ η ς-Ε λ λ ά δ ο ς εκάλει ταύτην και την Κόρινθον
+        Φίλιππος ο Μακεδών, ε π ι δ έ σ μ ο υ ς δε συμπεριλαμβανομένης
+        και της Δημητριάδος, ως κυρίας των προς τα Τέμπη παρόδων, οι
+        μεταγενέστεροι του Φιλίππου. Αντικρύ δε τη Χαλκίδος επί της
+        Βοιωτικής ξηράς και επί λόφου 130 ποδών ύψος έχοντος κείται το
+        φρούριον του Καραμπαμπά, επέχον τόπον ακροπόλεως ως
+        υπερκείμενον της Χαλκίδος. Τω όντι ο κύριος αυτού είναι και
+        κύριος αυτής. Θαυμάσιος είναι ο έμπροσθεν της Χαλκίδος
+        κυκλοειδής και όλος φαινόμενος ανείσοδος λιμήν. Δύο φρούρια
+        είχε προ της επαναστάσεως η νήσος, το της Χαλκίδος, και το της
+        Καρύστου τα προς τον Γεραιστόν, υπό τα όρος της Όχης, το
+        κοινώς άγιον Ηλίαν, διά την επί της κορυφής του εκκλησίαν του
+        προφήτου· εν ουδετέρω δε των φρουρίων επετρέπετο επί
+        τουρκοκρατίας διαμονή Χριστιανών.
+
+        Έν των σημαντικωτέρων χωρίων της Ευβοίας είναι η Λίμνη,
+        αντικρύ του οπουντίου κόλπου, ήτοι του κόλπου του Ταλαντίου.
+        Οι πρόκριτοι του χωρίου τούτου έχοντος καί τινα πλοία, και
+        άλλων τινών χωρίων, μαθόντες τα κατά την Ανατολικήν Ελλάδα,
+        απεφάσισαν να υψώσωσι την επαναστατικην σημαίαν, και
+        συνενοήθησαν μετά των Τρικεριωτών. Τας αρχάς δε του μαΐου οι
+        καλοί ούτοι γείτονες ήλθαν εις βοήθειάν των, φέροντες τέσσαρα
+        πλοία, πολεμεφόδια καί τινας στρατιώτας υπό τον Βαρούσαν
+        Ανδρίτσου. Βλέποντες οι εν Ευβοία Τούρκοι όσα συνέβησαν
+        πλησίον αυτών, υπώπτευαν μεν απόβασιν εις την νήσον των, αλλά
+        τόσον δεν υπώπτευαν τους εντοπίους Χριστιανούς, ώστε θέλοντες
+        να φυλάξωσι παραλίους τινάς θέσεις, ως τα Κανάτια και τον
+        άγιον Νικόλαον, παρέλαβαν συναγωνιστάς πολλούς Χριστιανούς.
+        Ιδόντες δε ερχόμενα τα τρικεριωτικά πλοία προς εκείνα τα
+        παράλια ήρχισαν να τα τουφεκίζωσιν· αντετουφέκισαν τότε και οι
+        καιροφυλακτούντες Λίμνιοι και οι των γειτονικών χωρίων, και
+        ούτως ήρχισε και εκεί ο αγών. Οι Έλληνες υπερίσχυσαν κατά την
+        πρώτην ταύτην σύγκρουσιν, απέβησαν και οι επί των πλοίων,
+        συγκατεδίωξαν τους εχθρούς, εφόνευσαν ολίγους, και ηνάγκασαν
+        τους λοιπούς να φύγωσιν. Μετά δε την φυγήν των συνήλθαν οι
+        πρόκριτοι πολλών χωρίων εις Ξηροχώρι, διώρισαν τρεις
+        οπλαρχηγούς, τον Βερούσην Μουστανάν, τον Νικολόν Ζαγωριανόν
+        και τον Γιαννιόν Χαλκιάν, συνέλεξαν 2000 εντοπίους ενόπλους,
+        και τους απέστειλαν τους μεν διά ξηράς τους δε διά θαλάσσης
+        εις αποκλεισμόν της Χαλκίδος διά της συμπράξεως και των πλοίων
+        των Τρικέρων και της Λίμνης· αλλ' οι εν τω φρουρίω τούτω
+        Τούρκοι εξήλθαν και συνήψαν μάχην κατά τον Τροχόν διαρκέσασαν
+        πανήμερον. Οι Έλληνες ετράπησαν· και πρώτον μεν κατέλαβαν το
+        Δερβένι, εκείθεν δε μετέβησαν εις την παραθαλάσσιον θέσιν
+        Βρυσάκια, όπου και ωχυρώθησαν· έμειναν δε εις αποκλεισμόν τα
+        εντόπια πλοία της Λίμνης· αλλ' επειδή ήσαν μικρά και αδύνατα,
+        επεκράτει δε εν τω στρατοπέδω δυσαρέσκεια κατά του Βερούση,
+        τούτον μεν απέβαλαν και τον αντικατέστησαν προσωρινώς υπό του
+        Σταύρου Βασιλείου Τομαρά, μετά ταύτα δε υπό του συμπολίτου των
+        Αγγελή Νικολάου Γοβρίνα, ανδρός γενναίου, εμπειροπολέμου και
+        φιλοπάτριδος· εμίσθωσαν δε και μετέφεραν εκ του λιμένος της
+        αγίας Μαρίνας ως δυνατώτερον και καταλληλότερον διά τον
+        αποκλεισμόν της Χαλκίδος, τo πλοίον του Αλεξανδρή Κριεζή
+        υδραίου. Κατ' εκείνας τας ημέρας, ό εστι τον μάιον, ήλθεν εις
+        Εύβοιαν και ετέθη υπό τας διαταγάς του Αγγελή και ο Νικόλαος
+        Κριεζώτης Ευβοεύς, μετερχόμενος εν Ασία το ποιμενικόν έργον.
+
+        Αν και το κατά της Χαλκίδος σχέδιον δεν ευδοκίμησεν, η προ
+        μικρού όμως αναφθείσα λαμπάς της επαναστάσεως εν Ευβοία δεν
+        εσβέσθη διά την αποτυχίαν ταύτην ή την δύναμιν του εχθρού·
+        ολίγον όμως έλειψε να σβεσθή διά την διχόνοιαν των Ελλήνων,
+        ελθόντων κατ' αυτάς τας πρώτας ημέρας εις αλληλομαχίαν, διότι
+        ο προ ολίγου αποβληθείς της αρχηγίας Βερούσης, ξενολογήσας
+        τετρακοσίους, ήλθεν εις Λίμνην επί σκοπώ να την καύση προς
+        εκδίκησιν· αλλ' απέτυχε και έφυγε χάρις εις τον αρχηγόν
+        Αγγελήν και εις τον συναγωνιστήν του Κριεζώτην. Μετά τα
+        συμβάντα ταύτα, ό εστι κατά τον ιούνιον, οι εν Χαλκίδι Τούρκοι
+        εστράτευσαν πάλιν κατά των εν Βρυσακίοις Ελλήνων, σύροντες
+        κανόνια, τους συνήντησαν εις Μάνικα, παράλιον θέσιν μίαν ώραν
+        μακράν του φρουρίου, και επολέμησαν όλην την ημέραν. Οι
+        Έλληνες, βοηθούμενοι υπό των πλοίων, έθραυσαν τους εχθρούς
+        φονεύσαντες και πληγώσαντες σχεδόν 100· εξ αυτών δε
+        εφονεύθησαν 11 και επληγώθησαν 15. Μετά δε την μάχην ταύτην οι
+        μεν Τούρκοι επανήλθαν εις Χαλκίδα, οι δε Έλληνες εις το
+        στρατόπεδον.
+
+        Μετά την επανάστασιν της Ευβοίας όλη η Ανατολική Ελλάς ήτον
+        εις πλήρη επανάστασιν και εις την κατοχήν των Ελλήνων εκτός
+        τινων εν αυτή φρουρίων και των πόλεων Πατρατσικίου και
+        Ζητουνίου.
+
+        Τα σπέρματα της Φιλικής Εταιρίας πεσόντα εν καιρώ εις την γην
+        της Μακεδονίας, εκαρποφόρησαν. Καθ' ον χρόνον εξερράγη η
+        ελληνική επανάστασις η Θεσσαλονίκη ετέλει εν ελλείψει πασά υπό
+        μουτεσελήμην, τον Ισούφμπεην, άνθρωπον καχεντρεχή και
+        αιμοβόρον. Ούτος λαβών αφορμήν να υποπτεύση, ότι ήσαν
+        συνωμόται και εντός και εκτός της Θεσσαλονίκης, και εν αυτώ τω
+        αγίω Όρει, εκάλεσε τους προεστώτας των υπό την δικαιοδοσίαν
+        του επαρχιών, σκοπεύων να ζητήση κατά την τουρκικήν συνήθειαν
+        ομήρους εις ασφάλειαν, ίσως δε και να κρατήση αυτούς· αλλ' οι
+        προεστώτες, εν γνώσει όσων εμελετώντο, δεν υπήγαν· απέστειλαν
+        δε δευτερεύοντάς τινας, και εκ της τάξεως αυτών εδόθησαν οι
+        ζητηθέντες όμηροι. Τούτο επηύξησε τας υποψίας της τουρκικής
+        Αρχής. Το μέρος δε το υπέρ παν άλλο ανησυχάζον τον Ισούφμπεην
+        ήτο το άγιον Όρος, όπου ο Εμμανουήλ Παπάς, προεστώς των Σερρών
+        και θερμός οπαδός της Φιλικής Εταιρίας, είχε πολλούς και
+        ισχυρούς προσηλύτους· αλλ' επειδή δυνάμει αρχαίων προνομίων
+        απηγορεύετο η είσοδος οθωμανικών στρατευμάτων, ο Ισούφμπεης
+        έστειλε κατ' αρχάς στρατεύματα μόνον προς τον ισθμόν του αγίου
+        Όρους, μεγάλως ενοχλούντα τους κατοίκους των μερών εκείνων·
+        ηθέλησε μετά ταύτα να πιάση και τους προεστώτας του Πολυγύρου,
+        πρωτευούσης των Χασίκων χωρίων, ως υποκινούντας ταραχάς, και
+        διέταξε να στρατεύσωσι προς την ρηθείσαν κωμόπολιν ο μεν
+        αρχηγός της πολιτοφυλακής της Παζαρούδας, Τσιρίμπασης, μετά
+        500 διά των ορέων, ο δε ταμίας του Ισούφπασα των Σερρών
+        Χασάναγας, ο διοικών τα Χάσικα χωρία, μετ' άλλων 500 διά της
+Μάιος   πεδιάδος, και εισελθόντες την 17 μαΐου να συλλάβωσι
+        τους προεστώτας, ν' αφοπλίσωσι τους κατοίκους, και να
+        ενδιαμείνωσιν· αλλ' οι προεστώτες, μαθόντες όσα ετεκταίνοντο,
+        εξήλθαν την 16 αναθέσαντες εις άλλους την προμήθειαν των
+        αναγκαίων τροφών και καταλυμάτων του ερχομένου στρατού. Την
+        εσπέραν δε της αυτής ημέρας στρατιώται του διοικητού της
+        κωμοπόλεως περιφερόμενοι ύβριζαν τους προστυχόντας, και
+        ετουφέκισαν καί τινας νέους. Το περιστατικόν τούτο και οι
+        απειλητικοί των Τούρκων λόγοι, έτι δε και φόνοι συμβάντες
+        σποράδην εντός του πασαληκίου, έδωκαν αφορμήν να πιστεύσωσιν
+        οι κάτοικοι, ότι όλοι θ' απέθνησκαν εν στόματι μαχαίρας επί
+        της εισόδου των στρατευμάτων. Εις πρόληψιν δε του κακού
+        έδραξαν τα όπλα, επάτησαν το διοικητήριον την επαύριον,
+        εφόνευσαν τον διοικητήν και τους περί αυτόν 18 στρατιώτας και
+        εστράτευσαν αυθημερόν εις προφύλαξιν της κωμοπόλεως, οι μεν
+        κατά του Τσιρίμπαση, οι δε κατά του Χασάναγα, και ούτως
+        ηνάγκασαν αμφοτέρους να οπισθοδρομήσωσι. Ταύτα μαθών ο
+        μουτεσελίμης της Θεσσαλονίκης έγεινε θηρίον· εσούβλισε τους
+        δυστυχείς ομήρους των επαρχιών, και απεκεφάλισε τον επίσκοπον
+        Κυτρών, τον Χριστόδουλον Μπαλάνον, τον Χρήστον Μενεξέν και τον
+        Κυδωνιάτην· δισχιλίους δε άλλους Χριστιανούς εφυλάκισεν εν τω
+        ναώ και τη αυλή της μητροπόλεως και εγύμνωσε πολλάς οικίας.
+        Είχαν δε οι Τούρκοι συμπράκτορας θερμούς εν ταις
+        αθεμιτουργίαις τους κατοικούντας την πόλιν πολυαρίθμους
+        Εβραίους οπλοφορήσαντας και αυτούς κατά των Χριστιανών. Αλλά
+        τα κακά ταύτα εξήψαν αντί να σβέσωσι την αποστασίαν· διότι
+        κατά το παράδειγμα του Πολυγύρου όλα τα χωρία της επαρχίας και
+        άλλα κατόπιν αυτών έδραξαν τα όπλα, και πανταχόθεν συνέρρευσαν
+        στρατεύματα, εξ ων εσυστήθησαν δύο στρατόπεδα, το μεν εκ
+        Μαδεμοχωρι?? και Μοναχών εξελθόντων του αγίου Όρους υπό τας
+        διαταγάς του Παπά, όστις ανηγορεύθη α ρ χ η γ ό ς-κ α ι-
+        π ρ ο σ τ ά τ η ς-τ η ς-Μ α κ ε δ ο ν ί α ς, το δε εκ
+        Χασικοχωρητών και Κασσανδρέων υπό τον οπλαρχηγόν Χάψαν
+        Κασσανδρέα. Τα δύο δε ταύτα στρατόπεδα πολλάκις αψιμαχήσαντα
+        προς τους εχθρούς υπερίσχυσαν· το υπό τον Χάψαν μάλιστα
+        επροχώρησε μέχρι της Καλαμαρίας και κατεδίωξε τους Τούρκους δύο
+        ώρας μακράν της Θεσσαλονίκης. Μεσούντος δε του Ιουνίου ο
+        Μπαηράμπασας, ετοιμαζόμενος να στρατεύση εις Ανατολικήν Ελλάδα
+        και Πελοπόννησον, έπεσεν εν πρώτοις πανστρατιά επί τον Παπάν,
+        εστρατοπεδευμένον προς το βάθος του Στρυμονικού κόλπου (της
+        Κοντέσσας), και τον εβίασε να υποχωρήση προς τα όρη· στραφείς
+        δε μετά ταύτα και κατά του άλλου στρατοπέδου, ηνάγκασε και
+        αυτό να υποχωρήση προς τα όρη. Εντεύθεν εμψυχωθέντες οι εν
+        Θεσσαλονίκη Τούρκοι, παραλαβόντες και τους Εβραίους,
+        επροχώρησαν μέχρι των Βασιλικών, 4 ώρας μακράν της
+        Θεσσαλονίκης, όπου ηύραν 200 Έλληνας οπλοφόρους υπό τον Χάψαν.
+        Γενναίως επολέμησαν κατ' αρχάς οι ολίγοι ούτοι, αλλ'
+        ενικήθησαν διά τον μικρόν αριθμόν των, και επί τέλους
+        ετράπησαν· εφονεύθησαν δε 60 εν οις και ο πολλού επαίνου άξιος
+        αρχηγός· οι δε Τούρκοι και οι Εβραίοι, εμβάντες εις την κώμην,
+        την έκαυσαν φονεύσαντες και ανδραποδίσαντες τους κατοίκους.
+        Άλλη μάχη, επίσης δυστυχής, συνέβη μετά τινας ημέρας κατά την
+        Γαλάτισταν, 2 ώρας απέχουσαν των Βασιλικών ανατολικώς. Οι
+        Τούρκοι έκαυσαν και την κώμην εκείνην, τους δε εν αυτή
+        Χριστιανούς, τους μεν εφόνευσαν, τους δε ηνδραπόδισαν. Οι
+        Έλληνες μετά τα δυστυχήματα ταύτα απεσύρθησαν, οι μεν εις
+        Κασσάνδραν, οι δε εις άγιον Όρος, καί τινες εις τα επί της
+        Σιδωνίας χωρία, Παρθενώνα και Συκιάν.
+
+        Η χερσόνησος Κασσάνδρα ή ελληνικώτερον Κασσάνδρεια, είναι η το
+        πάλαι γνωστή Πελλήνη και παλαιότερον Φλέγρα· προέχει εις την
+        θάλασσαν μεταξύ του Θερμαϊκού και Κορωναίου κόλπου ως 40 μίλια
+        μέχρι του ακρωτηρίου Κανάστρου, κοινώς λεγομένου Παλιούρι. Επί
+        του ισθμού δε της χερσονήσου ταύτης κείται το χωρίον Πινάκα,
+        όπου έκειτο άλλοτε η Ποτίδαια, η τόσων λογομαχιών και κακών
+        πρόξενος μεταξύ Αθηναίων και Μακεδόνων· το δε πλάτος του
+        ισθμού είναι περίπου 450 οργυιών. Οι Έλληνες, αφ' ού
+        συνηθροίσθησαν εντός της χερσονήσου, έκοψαν τον ισθμόν τούτον·
+        εντεύθεν δε της τομής ωχυρώθησαν κατ' αρχάς 2700 οπλοφόροι
+        εντόπιοι στήσαντες και Κανόνια εκ Ψαρών μετακομισθέντα·
+        εβοηθούντο δε και υπό δύο Λιμνίων πλοίων· εισήλθαν μετά ταύτα
+        εις την χερσόνησον και 400 Ολύμπιοι υπό τους οπλαρχηγούς
+        Λιακόπουλον και Μπίνον. Επί δε του αγίου Μάμαντος
+        αντεστρατοπέδευσαν και ωχυρώθησαν τριπλάσιοι Τούρκοι, οίτινες
+        αφού άπαξ επί αποπείρα εφόδου επλησίασαν μέχρι της τομής και
+        απεκρούσθησαν, περιωρίσθησαν εις ακροβολισμούς αποβαίνοντας
+        συνήθως προς βλάβην των. Οι δε εντός της χερσονήσου Έλληνες,
+        έχοντες τα ανωτέρω πλοία και ικανά πλοιάρια, απέβαιναν
+        συχνάκις εις διάφορα μέρη διά νυκτός και ηνόχλουν τους
+        εχθρούς. Και ταύτα μεν τα κατά την Μακεδονίαν τω καιρώ εκείνω.
+
+        Μεταβαίνοντες δε ήδη εις τα της Κρήτης, κρίνομεν αναγκαίον να
+        θεωρήσωμεν πρώτον την εσωτερικήν κατάστασιν αυτής.
+
+        Ουδαμού της αποστατησάσης Ελλάδος ο αριθμός των Τούρκων ως
+        προς τον των Χριστιανών ήτο τόσον πολύς, ή ο χαρακτήρ αυτών
+        τόσον κακοποιός, ή το σύστημά των τόσον ολέθριον, όσον εν
+        Κρήτη· 290,000 ελογίζοντο όλοι οι κάτοικοι της νήσου, εξ ων οι
+        μεν 160,000 ήσαν Χριστιανοί, οι δε 130,000 Τούρκοι (β). Αλλ'
+        οι Χριστιανοί ουδεμίαν είχαν των δημοτικών ελευθεριών, ων
+        απελάμβαναν οι των άλλων μερών της Ελλάδος ομόπιστοί των· ως
+        είλωτες εθεωρούντο, και είλωτες ήσαν· τα τέκνα των ηρπάζοντο
+        καθ' ημέραν ή εις υπηρεσίαν των Τούρκων ή εις θεραπείαν των
+        αισχρών ορέξεών των, και οι ιδρώτες των εχρησίμευαν εις τροφήν
+        και ηδυπάθειάν των. Υπό τρεις πασάδας ετέλει η νήσος. Το
+        Μεγάλον Κάστρον (Ηράκλειον), η Ρεθύμνη, και τα Χανιά (Κυδωνία)
+        ήσαν αι πόλεις όπου έδρευαν· αλλ' ουδείς των τριών, εξ ων ο
+        του Μεγάλου Κάστρου έφερε τίτλον βεζίρη, εξουσίαζε την Κρήτην·
+        την εξουσίαζεν η μάχαιρα των εντοπίων Τούρκων φοβίζουσα
+        πολλάκις και αυτούς τους πασάδας· ο τυχών Τούρκος, διότι ήτο
+        Τούρκος, ύβριζεν, εξύλιζεν, επιστόλιζεν, εγύμνονε τον τυχόντα
+        Χριστιανόν, διότι ήτο Χριστιανός, και ποτέ δεν επαιδεύετο όσον
+        αξιόποινος και αν ήτο η διαγωγή του· οι αγάδες ηγόραζαν διά
+        βίου τας προσόδους των χωρίων, και τοιουτοτρόπως μετήρχοντο,
+        μηδενός εναντιουμένου, πάσαν εξουσίαν επί των Χριστιανών, ως
+        αυθένται επί δούλων (γ)· επί τω θανάτω δε των πατέρων
+        διεδέχοντο συνήθως την εξουσίαν οι υιοί, ώστε η δουλεία
+        απέβαινε κληρονομική. Εντεύθεν ευκόλως δύναταί τις να
+        συμπεράνη πόσον έπασχεν ο χριστιανικός λαός. Μόνοι οι
+        ορεσίτροφοι απέφευγαν τα κακά ταύτα· μεταξύ δε τούτων
+        διέπρεπαν οι Σφακιανοί κατοικούντες τραχείαν και βουνώδη γην
+        υπό τας κορυφάς των Λευκών ορέων. Ο ολίγος ούτος λαός είναι
+        ανδρείος και εμπειροπόλεμος, αλλ' άτακτος και φιλάρπαξ, καθώς
+        όλοι οι μη ζώντες υπό νόμον, και μάλλον αδιοίκητος ή
+        αυτοδιοίκητος.
+
+        Η Κρήτη έπαθε θρησκευτικώς ό,τι δεν έπαθεν άλλο μέρος της
+        αποστατησάσης Ελλάδος, διότι ουδέν άλλο υπέστη όσα πολιτικά
+        κακά υπέστη η νήσος εκείνη.
+
+        Πολλούς αιώνας προ της πτώσεως της λοιπής Ελλάδος υπό τον
+        οθωμανικόν ζυγόν, εν έτει 653 μετά Χριστόν, επατήθη η Κρήτη
+        υπό των περί τον Μοάβιον στρατηγόν του Οσμάν-καλίφη Αράβων·
+        κατεξουσιάσθη δε υπό των εξ Ισπανίας κατάδιωχθέντων και
+        κατασταθέντων μέχρι τινός εν Αλεξάνδρεια ομοφύλων αυτών
+        μεσούντος του ι' αιώνος, και διέμεινεν υπεξούσιος έως ου τους
+        εξήλασε Νικηφόρος ο Φωκάς επί του αυτοκράτορος Ρωμανού,
+        εγγόνου Βασιλείου του Μακεδόνος. Υπό την μακράν δε ταύτην
+        αραβικήν ή σαρακινήν εξουσίαν πάμπολλοι των εγκατοίκων
+        ηλλαξοπίστησαν, αλλ' επανήλθαν εις την θρησκείαν των πατέρων
+        των επανελθούσης της πατρίδος των υπό την βυζαντινήν
+        αυτοκρατορίαν· ηλλαξοπίστησαν δε πάλιν πεσούσης της πατρίδος
+        των υπό τον οθωμανικόν ζυγόν.
+
+        Σκληροί και αιμοβόροι πάντοτε οι Κρήτες Τούρκοι, καθώς τους
+        παρεστήσαμεν, εύκολον είναι να συμπεράνη τις πόσον εξεμάνησαν
+        κατά των Χριστιανών, μαθόντες τας εν Πελοποννήσω ταραχάς.
+        Υποπτεύοντες όμως ότι δάκτυλος ρωσσικός τας υπεκίνει, δεν
+        εκακοποίησαν τους Χριστιανούς κατ' αρχάς ειμή σποράδην, και
+        έβαλαν κατά νουν να προφυλαχθώσι μάλλον ή να βλάψωσι· διά
+        τούτο αφώπλισαν τους κατά τας πόλεις και τα πέριξ χωρία, τους
+        κατεδίκασαν να εργάζωνται καθ' ημέραν υπό εργοδιώκτας εις
+        επισκευήν και εφοδιασμόν των φρουρίων, και μετεκάλεσαν εις το
+        Μεγάλον Κάστρον τους αρχιερείς των ανατολικών επαρχιών.
+
+        Αν και η επανάστασις εξηπλώθη καθ' όλην την Πελοπόννησον και
+        διεδόθη και εις το Αιγαίον, αν και πλοία υπό σημαίαν ελληνικήν
+        εφαίνοντο κατά τα παράλια της Κρήτης, οι κάτοικοι αυτής
+        Χριστιανοί και οι επί των πεδινών και οι επί των ορεινών τόπων
+        δεν εσείσθησαν παντάπασιν· οι δε αρχιερείς κατέβαλαν πάσαν
+        φροντίδα εις διατήρησιν της ησυχίας καθ' όλην την νήσον
+        εκδώσαντες εγκυκλίους προς τους υπό την ποιμαντορίαν των, δι'
+        ων εξύμνουν τας απείρους προς αυτούς αγαθοεργίας της υψηλής
+        Πύλης, και τους εσυμβούλευαν να προσέχωσιν αυστηρώς μη τύχη
+        και διά κακοβούλων και απατηλών εισηγήσεων αποπλανηθώσιν, ως
+        οι αχάριστοι Πελοποννήσιοι, από της σωτηρίου οδού της προς την
+        Πύλην υποταγής των· ενήργουν δε εν ειλικρινεία, διότι έβλεπαν
+        παν κίνημα επαναστατικόν τείνον εις εξολόθρευσιν των
+        Χριστιανών, και έσπευδαν να μαλάξωσι την σκληράν και αιμοχαρή
+        καρδίαν των εντοπίων Τούρκων διά πλουσίων δωρεών· αλλά τα
+        θηρία δεν ανθρωπίζονται.
+
+        Πρό τινος καιρού είχαν συστηθή εν ταις πρωτευούσαις των Χανιών
+        και της Ρεθύμνης δύο αλληλοδιδακτικά σχολεία. Αν και η περί
+        της συστάσεως αυτών άδεια ηγοράσθη δι' αδράς δαπάνης, και η
+        διδασκαλία ήτον η συνήθης, τα σχολεία ταύτα εθεωρήθησαν
+        σχολεία αποστασίας και πολέμου, εκλείσθησαν μεσούντος του
+        μαρτίου, και οι διδάσκαλοι εφυλακίσθησαν. Κατ' αίτησιν δε του
+        όχλου εφυλάκισεν ο πασάς των Χανιών Λατίφης, αρχομένου του
+Μάιος   μαΐου, και τον επίσκοπον Κισάμου, ως δήθεν υποκινούντα
+        εις επανάστασιν τους Χριστιανούς· μετά δέ τινας ημέρας,
+        οχλαγωγίας δευτέρας γενομένης, φοβηθείς παρέδωκε τον δυστυχή
+        επίσκοπον εις τον όχλον επ' ελπίδι να τον καθησυχάση μη
+        αναλογισθείς ότι ο ενδίδων εις παράφορον και μανιώδη όχλον τον
+        θρασύνει και τον φέρει εις δεινότερα. Παραλαβών ο όχλος τον
+        επίσκοπον, τον εβασάνισε, τον επόμπευσεν ημίγυμνον διά των
+        οδών και την 19 τον εκρέμασεν έξω της πόλεως· εκρέμασε
+        συγχρόνως και τον διδάσκαλον του αλληλοδιδακτικού. Τούτου δε
+        γενομένου εζήτει ο θηριώδης όχλος την άδειαν να σφάξη και
+        όλους τους εν τη πόλει Χριστιανούς· επελθόντος όμως του
+Ιούνιος ραμαζανίου, ανεβλήθη η γενική σφαγή. Αλλά την 17
+        ιουνίου ηνοίχθησαν αι οπλοθήκαι εις εφοπλισμόν των Τούρκων,
+        υψώθησαν και περιεφέροντο εις όλην την πόλιν σημαίαι πολέμου,
+        και επροοιμίασε την μέλλουσαν καταστροφήν ο φόνος δυστυχούς
+        τινος σιδηρουργού εν ώ ειργάζετο. Την δε ακόλουθον ημέραν, ό
+        εστι την τελευταίαν του ραμαζανίου, εξεδόθη ο προ πολλού
+        ζητούμενος ορισμός του πασά και ανεγνώσθη και φετφάς εις
+        εξολόθρευσιν των Χριστιανών. 30 εξ αυτών (διότι οι άλλοι
+        επρόλαβαν και έφυγαν) είχαν απομείνει εν τη πόλει υπό την
+        προστασίαν αγάδων τινών, και τους 30 ο όχλος εθανάτωσεν
+        αυθημερόν, εν οις και τον διερμηνέα του πασά, εγύμνωσε δε και
+        την μητρόπολιν αρπάσας τα ιερά σκεύη και τα άμφια· την δε
+        επιούσαν νύκτα εξήλθε της πόλεως, 20 χωρία και πολλά
+        μοναστήρια έκαυσε, όσους Χριστιανούς ηύρεν όλους εξολόθρευσε
+        πνίξας σφάξας καύσας και κρεμάσας, και δι' όλης
+        δεκαπενθημερίας επώλει εν τη αγορά των Χανιών γυναίκας· εν ενί
+        λόγω πάσα ημέρα ολοκλήρου μηνός ήτον ημέρα φρίκης, και η εξοχή
+        των Χανιών θέατρον καταστροφής και ερημώσεως (δ).
+
+        Η δεινή αύτη θέσις των τρισαθλίων Χριστιανών ηνάγκασε πολλούς
+        κατοικούντας τα πεδινά ν' αναβώσι χάριν ασφαλείας εις τα όρη,
+        και να καταφύγωσι κυρίως εις Σφακιά. Εφάνη δε κατ' εκείνας τας
+        ημέρας εν τη νήσω της Κρήτης ό,τι ουδαμού εφάνη της Ελλάδος.
+        Καθ' ον καιρόν οι ειδωλολάτραι αυτοκράτορες κατεδίωκαν τους
+        Χριστιανούς, πολλοί εις αποφυγήν βασάνων ελάτρευαν παρρησία τα
+        είδωλα, αλλ' εν κρυπτώ τον Χριστόν· τοιούτον τι συνέβη εν τη
+        Κρήτη, επί της τελευταίας υποδουλώσεώς της. Τινές των
+        πλουσιωτέρων οικογενειών του μεγάλου Κάστρου και των
+        γειτονικών αυτού μερών εδέχθησαν μεν αναφανδόν τον ισλαμισμόν
+        εις ασφάλειαν ζωής, τιμής και περιουσίας, επρέσβευαν όμως
+        μυστικώς τα του ευαγγελίου, και ανέτρεφαν κατά τον αυτόν
+        τρόπον τα τέκνα των. Τοιούτοι ανεφάνησαν, αρχομένης της
+        επαναστάσεως, εις έκστασιν Τούρκων και Χριστιανών, μεταξύ
+        άλλων και οι ισχύοντες Κουρμούλαι, οίτινες ομολογήσαντες
+        παρρησία την εν κρυπτώ χριστιανικήν θρησκείαν των, και
+        δράξαντες τα όπλα, μετέβησαν από του επί της ευκάρπου πεδιάδος
+        της Μεσκράς χωρίου των Κουσέ εις Σφακιά, εγκαταλείψαντες όλην
+        την πλουσίαν περιουσίαν των, και έτοιμοι να χύσωσι το αίμα των
+        υπό την σημαίαν του σταυρού· μετέφεραν δε εις Σφακιά και όλους
+        τους χωρικούς των Χριστιανούς. Ήσαν δε οι μεταναστάντες ψυχαί
+        1200.
+
+        Μόλις τον τελευταίον μάρτιον έλαβαν οι Σφακιανοί αμυδράν τινα
+        ιδέαν της Εταιρίας, ελθόντος προς αυτούς Νικολάου τινός
+        Βαρελζόγλου ή κατ' άλλους Καρατσά, αποστόλου της Εταιρίας.
+        Τοις είπεν ο απόστολος ό,τι έλεγαν οι λοιποί, δηλαδή ότι όλα
+        τα βοηθήματα θα ήρχοντο εντός ολίγου εκ της Ρωσσίας· διά τούτο
+        ουδεμία ετοιμασία προϋπήρχεν. Είχε καταπλεύσει εις Λούρον,
+        λιμένα των Σφακιών, μεσούντος του απριλίου, πλοίον φέρον προς
+        αυτούς δωρεάν, αλλ' επί πλαστή πωλήσει διά το ανύποπτον,
+        ικανήν ποσότητα πυρίτιδος και μολύβδου· αλλά το πλείστον μέρος
+        της πολεμικής ταύτης ύλης διεσκόρπισαν οι Σφακιανοί,
+        πιστεύοντες όσα τοις έλεγεν ο απόστολος. Εν τοσούτω είτε
+        έτοιμοι είτε ανέτοιμοι δεν ημπόρουν να μείνωσιν ακίνητοι. Τα
+        παθήματα των λοιπών Χριστιανών της Κρήτης τοις έλεγαν καθαρά
+        τι θα επάθαιναν και αυτοί· ήξευραν ότι οι Τούρκοι εμελέτων να
+        πατήσωσιν επί του μπαϊραμίου τα βουνά των, αν δεν παρέδιδαν ως
+        οι άλλοι τα όπλα· ηύραν δε προθύμους συναγωνιστάς και τους
+        Ριζίτας, ό εστι τους επί της αρκτικής υπωρείας των αυτών
+        βουνών Χριστιανούς, εν οις διέπρεπαν οι κατοικούντες τα
+        σημαντικότερα δύο χωρία, Λάκκους και Θέρισον· συνηνώθησαν και
+        οι Μεσαρίται, Αποκωρονίται, Αγιοβασιλίται και άλλοι,
+        διηρέθησαν εις διάφορα σώματα και πρώτοι οι περί τον Γιάννην
+        Χάλην, τον Παπαδανδρέαν και τον Μουστογιάννην προσέβαλαν την
+        14 εχθρούς εξελθόντας επί λεηλασία κατά το εν τη επαρχία των
+        Χανιών Λούλον, τους έβλαψαν και τους έτρεψαν. Τούτου
+        γενομένου, ο μεν Γεώργης Δασκαλάκης ο και Τσελεπής, ο Σήφακας
+        Κωνσταντουδάκης, ο Ανδρέας Φασουλής, οι κατά το Λούλον
+        αριστεύσαντες και άλλοι εστράτευσαν εις Κεραμεία, εν τη
+        επαρχία και αυτά των Χανιών, εκτύπησαν τους εκεί εχθρούς και
+        τους διεσκόρπισαν· κατέλαβαν δε και διαφόρους πλησιοχώρους
+        θέσεις εν αις και το ορεινόν χωρίον Μαλάξαν, όπου πολλάκις
+        εφορμήσαντας τους εχθρούς απέκρουσαν συνεργεία και του
+        παρασκηνούντος Αναγνώστη Παναγιώτου. Οι δε υπό τον Ρούσον
+        Μπουρδουμπάν, τον Αναγνώστην Παπαδάκην, τον Αντώνην Μελιδώνην,
+        τους Δεληγιαννάκας, τους Σουδερούς και άλλους, εν οις και ο
+        είς των δύο αδελφών Κουρμούλων, ο άλλοτε Χουσεΐναγας, και νυν
+        Μιχάλης και οι δύο του υιοί, επάτησαν τας επαρχίας Αποκορώνου,
+        Ρεθύμνης και αγίου Βασιλείου, έπεσαν επί το οχύρωμα του
+        Αρμυρού και το εκυρίευσαν, απέκλεισαν εντός δυνατού πύργου
+        κειμένου εν τω Προσνέρω εκατόν Τούρκους υπό τον Αληδάκην
+        μετακομίσαντες εκ του Αρμυρού και κανόνια, συνήψαν δεινήν
+        μάχην παρά τας Καλύβας, όπου εστάθμευαν εχθροί εξελθόντες των
+        Χανιών, έπαθαν και εκινδύνευσαν κατ' αρχάς, αλλ' επιτεθέντων
+        όπισθεν των περί τον Δασκαλάκην και Σήφακαν, εκραταιώθησαν και
+        υπερίσχυσαν. Οι αυτοί απήντησαν μετ' ολίγον διακοσίους εχθρούς
+        υπό τους επί κακουργία γνωστούς Ισμαήλ Κουντούρην και Γλυμίδην
+        κατά τον Αϊγιάννην (Καϋμένον), τους περιεκύκλωσαν, επήραν δύο
+        σημαίας και εσκότωσαν αμφοτέρους τους αρχηγούς ανδρείως
+        μαχομένους. Και άλλαι άλλων Τούρκων και Χριστιανών συγκρούσεις
+        πολλαχού κατά τους αυτούς καιρούς συνέβησαν, εν αις οι
+        Χριστιανοί ως επί το πλείστον υπερίσχυσαν. Μετά δε την κατά
+        τον Αϊγιάννην μάχην επροχώρησαν οι νικηταί εις Αμπαδιάν εν τη
+        επαρχία Αμαρίου, έτρεψαν τους αγρίους κατοίκους των χωρίων
+        αυτής, συνέλαβαν ζώντα τον επ' ανδρία ονομαστόν Ντελή-
+        Μουσταφάν, τον εφόνευσαν μη θελήσαντα να βαπτισθή και έκαυσαν
+        τινά των χωρίων. Εκείθεν έπεσαν εις την Επισκοπήν εκ
+        τριακοσίων σχεδόν οικιών συγκειμένην, των πλείστων τουρκικών,
+        έκαυσαν πολλάς αυτών, έκαυσαν το εν αυτή ζαμίον και την
+        πλουσίαν τουρκικήν βιβλιοθήκην και εφόνευσαν καί τινας·
+        φθάσαντες δε εις Ατσιπόπουλον εκυκλώθησαν αίφνης υπό δισχιλίων
+        Τούρκων εφορμησάντων εκείθεν, επολεμήθησαν και ηναγκάσθησαν να
+        εξέλθωσι του χωρίου, αλλ' ούτε απεμακρύνθησαν, ούτε έπαυσαν
+        ενοχλούντες τους πλησίον εχθρούς. Παρέπλεαν δε καί τινα Κάσσια
+        πλοία υπό τον Θεοδωρήν Κανταρτσήν εις ενίσχυσιν του αγώνος.
+
+        Ανίκανοι δε οι Χανιώται και οι Ρεθύμνιοι Τούρκοι να βλάψωσιν
+        αυτοί μόνοι τους εχθρούς των, ούς εφρύατταν βλέποντες έξωθεν
+        σχεδόν των πυλών των φρουρίων, επεκαλέσθησαν την σύμπραξιν των
+        Καστρινών και άλλων εις καταδίωξίν των.
+
+        Έμελλεν εν τούτοις, αφ' ού τόσον αθώον χριστιανικόν αίμα εχύθη
+        τήδε κακείσε εντός της Κρήτης, να χυθή και το ιερώτερον και
+        πολυτιμότερον επ' αυτού του αγίου θυσιαστηρίου, καθ' ην ώραν
+        εδοξολογείτο ο Ύψιστος.
+
+        Έδρευαν εν τω Μεγάλω Κάστρω ο αρχιεπίσκοπος της νήσου
+        Γεράσιμος και ο επί ψιλώ ονόματι επίσκοπος Διουπόλεως· είχαν
+        προσέλθει επί τη προσκλήσει της τουρκικής Αρχής και οι
+        επίσκοποι των ανατολικών επαρχιών, ο Κνωσσού, ο Χερονήσου, ο
+        Λάμπης και ο Σιτείας. Όλοι δε οι εν τω φρουρίω Χριστιανοί,
+        κληρικοί και λαϊκοί, μηδ' αυτών των αρχιερέων εξαιρουμένων,
+        ειργάζοντο εις τα του φρουρίου όχι μόνον τας καθημερινάς, αλλά
+        και τας εορτάς μετά την απόλυσιν της εκκλησίας. Την 23 προ της
+        ανατολάς του ηλίου εκλείσθησαν αίφνης αι πύλαι, ώρμησε πλήθος
+        αιμοχαρών Τούρκων φρυαττόντων και ξιφηφορούντων εις την
+        μητρόπολιν, και απαντήσαντες καθ' οδόν δύο Χριστιανούς,
+        Χαλκωματάδας επονομαζομένους, πορευομένους και αυτούς εις το
+        αυτό μέρος, τους εφόνευσαν. Εντεύθεν προοιμιάσαντες εχύθησαν
+        εντός της μητροπόλεως· και κλείσαντες τον πυλώνα έπεσαν κατά
+        των εν αυτή χριστιανών ως λέοντες ορυόμενοι· και πρώτον μεν
+        εφόνευσαν 75 κοσμικούς, προσμένοντας εν τη αυλή τους
+        αρχιερείς, ίνα συναπέλθωσιν εις τας συνήθεις εργασίας των·
+        μετά ταύτα δε ανέβησαν άλλοι μεν εις τα επάνω, άλλοι δε εις το
+        κάτω συνοδικόν, και εφόνευσαν τον αρχιεπίσκοπον και τους πέντε
+        επισκόπους. Μεθύσαντες από του αίματος αυτών, επατήσαν και
+        αυτήν την εκκλησίαν, εν ώ εψάλλετο η ακολουθία, και ο τόπος
+        των θείων δοξολογιών, των οικτιρμών και της αγιότητος έγεινε
+        τόπος βλασφημιών, αιμάτων και πάσης βδελυρίας· εισήλθαν μετά
+        ταύτα εις τα άγια των αγίων και αιματόβαψαν το αναίμακτον
+        θυσιαστήριον, μαχαιροκόψαντες τον ιερουργούντα· και τα μεν
+        σώματα των αρχιερέων και κληρικών εισέτι σπαράττοντα έρριψαν
+        εις τας οδούς, έκοψαν δε την γηραιάν κεφαλήν του
+        αρχιεπισκόπου, και άλλοι μεν εμπήξαντες αυτήν επί ξύλου την
+        επόμπευσαν διά της πόλεως και την έφεραν ενώπιον του βεζίρη
+        Σερήφπασα, άλλοι δε εχύθησαν εις τας οδούς της πόλεως σπώντες
+        τας θύρας των χριστιανικών οικιών και των εργαστηρίων, και
+        τους μεν άνδρας φονεύοντες, εν οις και τους δύο αδελφούς του
+        αρχιεπισκόπου, τας δε νέας γυναίκας καταισχύνοντες, πολλά δε
+        παιδία περιτέμνοντες. Η πόλις εν ενί λόγω ωμοίαζε τρεις ώρας
+        πόλιν δορυάλωτον. Μετά ταύτα ηνοίχθησαν αι πύλαι και
+        διεσπάρησαν οι ανθρωποκτόνοι εις τα χωρία, φονεύοντες όλους
+        τους άνδρας όσοι δεν επρόφθασαν ν' αναβώσιν εις τα όρη. Σκοπός
+        δε αυτών ήτον ουδ' ένα άνδρα Χριστιανόν ζώντα ν' αφήσωσι· διά
+        τούτο καταφθάσαντες 27 εν τω χωρίω Βενεράτω, και τους 27
+        εθανάτωσαν. Μόλις το δειλινόν εξέδωκεν ο βεζίρης ορισμόν να
+        παύση η ανθρωποκτονία, και να φυλακισθώσιν οι εναπομείναντες
+        Χριστιανοί, ως αναγκαίοι να εργάζωνται· έκτοτε έπαυσαν οι εν
+        τη πόλει φόνοι· αλλ' η διαρπαγή των οικιών και των εργαστηρίων
+        διήρκεσεν όλην την νύκτα και όλην την επιούσαν ημέραν. 730
+        ελογίσθησαν οι εν τω Μεγάλω Κάστρω θανατωθέντες κατ' εκείνην
+        την ημέραν. Παυσάσης δε της σφαγής, ήρχισεν η φυλάκισις· οι
+        κρυπτόμενοι Χριστιανοί ανευρισκόμενοι εσύροντο εις τας
+        φυλακάς, και τόσον απανθρώπως ερραβδίζοντο, ώστε τινές
+        απέθαναν πριν φυλακισθώσι· πολλοί δε των φυλακισθέντων
+        εξεψύχησαν βασανιζόμενοι.
+
+        Τα συμβάντα ταύτα μαθών αγάς τις, έχων υπό την εξουσίαν του
+        χωρία τινά εν τη ανατολική επαρχία της Κρήτης, Σιτεία, ο
+        Χατσή-αφεντάκης, εμάνδρευσεν εντός της αυλής του τους χωρικούς
+        του Χριστιανούς ως διακοσίους, επί λόγω ότι ήθελε να τοις
+        λαλήση, και κλείσας την αυλόθυραν τους εφόνευσεν, έχων
+        συνεργούς τους συγγενείς του, τους επιστάτας των χωρίων του
+        και άλλους Τούρκους· ο δε πασάς, μαθών το γεγονός, υπερεπήνεσε
+        τον πολύν ζήλον και την αφιλοκέρδειαν του χριστιανοβόρου αγά.
+        Μετά τινας δε ημέρας ο εν Ρεθύμνη Οσμάμπασας εκάλεσε και αυτός
+        τους ηγουμένους διαφόρων μοναστηρίων και διαφόρους ιερείς των
+        εν τοις χωρίοις των επαρχιών Μυλοποτάμου και Αμαρίου επί λόγω
+        να διανείμη δι' αυτών τοις ομοπίστοις των έγγραφά του εις
+        ασφάλειάν των· συνελθόντας δε τους εθανάτωσεν όλους· εν ενί
+        λόγω, εκτός των άλλων μεγάλων συμφορών των εν Κρήτη
+        Χριστιανών, χίλιοι τουλάχιστον αθώοι, εν οις και επτά
+        αρχιερείς, εθανατώθησαν ταις θλιβεραίς εκείναις ημέραις.
+
+        Οι δε Ρεθύμνιοι και Χανιώται Τούρκοι, πάσχοντες διά ξηράς,
+        ουδέ την διά θαλάσσης συγκοινωνίαν είχαν ελευθέραν, διότι την
+        διέκοπταν παραπλέοντα μεταξύ των δύο φρουρίων τα πλοία της
+        Κάσσου. Αλλ' ευρόντες προθύμους αντιλήπτορας τους Καστρινούς,
+        τους Κισαμίους και τους Σελινιώτας, ων την σύμπραξιν
+        επεκαλέσθησαν, απεφάσισαν να πατήσωσι τα Σφακιά οι μεν
+        εντεύθεν οι δε εκείθεν. Ολίγοι ήσαν οι ενδιαμένοντες οπλοφόροι
+        Χριστιανοί, διότι οι πολλοί ήσαν ήδη διεσπαρμένοι εις άλλας
+Ιούλιος θέσεις· διέμεναν δε οι πλείστοι εν τω χωρίω Ασκύφω,
+        κατείχαν τινές και τον Καλλικράτην. Αρχομένου του Ιουλίου
+        εξεστράτευσαν πρώτοι οι Καστρινοί και οι Ρεθύμνιοι,
+        συνηνωμένοι, ους ιδόντες εφορμώντας οι κατέχοντες τον
+        Καλλικράτην, τον εγκατέλειψαν, οι δε Τούρκοι τον έκαυσαν, και
+        καταλαβόντες την επαύριον τον Ασκύφον κατέστρεφαν τα πέριξ.
+        Αλλ' οι καταλιπόντες τα δύο χωρία οπλοφόροι Χριστιανοί,
+        ενισχυθέντες μετ' ολίγον υπό τινων άλλων πολλαχόθεν
+        προσελθόντων, τους προσέβαλαν αίφνης εν αφοβία διάγοντας και
+        αμερινία, και τους απεδίωξαν. Επήλθαν άλλοθεν και οι Κισάμιοι
+        και οι Σελινιώται, αλλ' ευρόντες αντιπάλους κατά τα Ποροσάλια
+        ετράπησαν και αυτοί. Την δε 4 εξεστράτευσαν οι Χανιώται υπό
+        τον Οσμάμπασαν φέροντες και 4 κανόνια· πορευόμενοι εις Λάκκους
+        και Θέρισον απήντησαν την επαύριον λίαν πρωί κατά το χωρίον
+        Φουρνές, τους περί τον Δασκαλάκην, τον Βασίλην Χάλην και τον
+        Φασούλην, και προχωρούντες εις το δάσος προς το χωρίον Μεσκλά,
+        επολέμουν αμφιρρεπή και δεινόν πόλεμον μέχρι του δειλινού·
+        αλλ' επελθόντων άλλοθεν κατ' εκείνην την ώραν των περί τον
+        Αναγνώστην Παναγιώτου, τον Ανδρέαν Παπαπωλάκην και τον
+        Σταμάτην Ανωγειανόν, ηναγκάσθησαν να τραπώσιν, εγκαταλείψαντες
+        ζώα, πολεμεφόδια, σημαίας και τα 4 κανόνια. Υπερτριακόσιοι εξ
+        αυτών εφονεύθησαν και 40 ηχμαλωτίσθησαν· όλοι δε οι
+        αιχμαλωτισθέντες απέθαναν εν στόματι μαχαίρας· εφονεύθησαν και
+        εκ των Ελλήνων 20, και επληγώθησαν 40· διεκρίθησαν δε επ'
+        ανδρία οι Λακκιώται, και εξόχως ο Σαρηδαντώνης και ο
+        Νικολουδάκης· ήσαν δε όλοι οι συγκρουσθέντες, Χριστιανοί μεν
+        εννεακόσιοι, Μωαμεθανοί δε υπερδισχίλιοι. Και ούτοι μεν
+        επανήλθαν πανταχόθεν κατησχυμένοι εις τα ίδια, οι δε
+        Χριστιανοί κατέλαβαν και αύθις τας προτέρας θέσεις
+        αγαλλόμενοι. Επεχείρησαν πολλοί Καστρινοί καί τινες Ρεθύμνιοι
+        νέαν εκστρατείαν μεσούντος του αυτού μηνός εις Σφακιά υπό τον
+        επ' ανδρία τιμώμενον Καούσην· και κατ' αρχάς μεν ευδοκίμησαν
+        και κατέλαβαν την 16 και τον Ασκύφον· αλλά δεινώς
+        προσβληθέντες υπό του Πρωτοπαπαδάκη, του Ρούσου, του
+        Πωλογιωργάκη, του Παπαδάκη και του Δασκαλάκη, ηναγκάσθησαν να
+        στρέψωσι τα νώτα, και διερχόμενοι το στενόν του Κατρέως πολλά
+        έπαθαν· παραλαβόντες δε τους εν τω πύργω του Αληδάκη, ον οι
+        Έλληνες μετά ταύτα ανέτρεψαν, επανήλθαν εις τα ίδια.
+        Παρακολούθησαν τούτους, αγνοούντες την τροπήν των, άλλοι
+        άλλοθεν Καστρινοί υπό τον Γερλή-κεχαγιάν, αλλά και αυτοί
+        ηττηθέντες κατά την Άμπελον, και αιχμαλωτισθέντος και
+        φονευθέντος του αρχηγού, επαλινδρόμησαν εις τα φρούρια.
+        Εξώρμησαν την 25 τινές των εν τω φρουρίω των Χανιών επί τους
+        παρασκηνούντας Έλληνας, αλλ' ουδέν ουδ' αυτοί κατώρθωσαν.
+
+        Τοιαύτη ήτον η πολεμική θέσις των Κρητών λήγοντος του Ιουλίου.
+
+
+
+             1821
+        ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΓ'
+
+
+
+        &Διασκορπισμός των περί την Καρύταιναν Ελλήνων-Συγκρούσεις
+        Τούρκων και Ελλήνων περί την Τριπολιτσάν-Απόβασις του κεχαγιά
+        του ηγεμόνος της Πελοποννήσου εις Πάτρας και ευτυχής αυτού
+        άνοδος εις Τριπολιτσάν.-Μάχαι Βαλτετσίου και Δολιανών.&
+
+        ΕΝ ώ οι Έλληνες ανέμεναν, ως είπαμεν, ώρα τη ώρα την πτώσιν
+        του παλαιοφρουρίου της Καρυταίνης και διεπραγματεύοντο περί
+        τούτου, έμαθαν οι εν Τριπολιτσά Τούρκοι την δεινήν θέσιν των
+        εν αυτώ παρά δύο χωρικά ενδυθέντων και διά νυκτός εξελθόντων
+        εκείθεν, εξεστράτευσαν 700 ιππείς και 2000 πεζοί το πρωί της
+        30 μαρτίου, και προχωρούντες έκαυσαν το επί της οδού χωρίον
+        Σάλεσι, δύο ώρας μακράν της Καρυταίνης. Ο Κολοκοτρώνης, ιδών
+        τους καπνούς του καιομένου χωρίου, ανέβη εις Φλωριόν, και
+        παρατήρησας διά του τηλεσκοπίου, ότι ήρχοντο εχθροί, το
+        εγνωστοποίησε διά συνθήματος, και εν τω άμα οι περί την
+        Καρύταιναν Έλληνες, αν και εξακισχίλιοι, όλοι σχεδόν
+        διεσκορπίσθησαν τρέχοντες εις τα βουνά και εις τα σπήλαια·
+        ώστε ο Κολοκοτρώνης καταβάς από του Φλωριού ηύρε μόνους
+        εγκαρτερούντας και πολεμούντας εντεύθεν μεν του φρουρίου τους
+        περί τον Ηλίαν Μαυρομιχάλην, εκείθεν δε τους αδελφούς
+        Πλαπούτας, αλλά και ούτοι μετ' ολίγον ανεχώρησαν. Ανεχώρησαν
+        τελευταίοι και οι περί τον Κολοκοτρώνην, οίτινες και
+        συνεπληρώθησαν καθ' οδόν εις διακοσίους· απέφυγαν δε τον
+        κίνδυνον κρυπτόμενοι και νυκτοπορούντες διά τινων αποκρήμνων
+        και αγνώστων μονοπατίων, ανευρισκομένων παρά του Κολοκοτρώνη
+        υπό το σκότος της νυκτός εις έκστασιν των συνοδοιπόρων του, αν
+        και δεκαεπτά παρήλθαν έτη αφ' ότου είχε διαβή εκείθεν, ό εστιν
+        αφ' ότου έπαυσε να περιφέρεται εις Πελοπόννησον ως κλέπτης. Οι
+        δε Τούρκοι, φθάσαντες εις Καρύταιναν, παρέλαβαν εν ησυχία
+        όλους τους εγκλείστους και τους συνώδευσαν εις Τριπολιτσάν·
+        επανερχόμενοι δε απήντησαν προς το Καλογεροβούνι τους υπό τον
+        Κυριακούλην Μαυρομιχάλην, τον αδελφόν του Κωνσταντίνον και τον
+        Νικήταν Σταματελόπουλον, και έτρεψαν και αυτούς φονεύσαντες
+        και τον γυναικάδελφον του Γιατράκου. Τόσον δε παράλογος τρόμος
+        κατέλαβε τους Έλληνας εξ αιτίας της εξόδου ταύτης των εχθρών,
+        ώστε 17 μόνον ένοπλοι Τούρκοι συνώδευσαν κατ' εκείνας τας
+        ημέρας εις Τριπολιτσάν 200 τροφοφόρα ζώα διά δυσβάτων και
+        επιφόβων οδών από τόπου απέχοντος έξ ώρας μηδένα ένοπλον
+        απαντήσαντες Έλληνα.
+
+        Αφ' ού δε η τόση πληθύς των περί την Καρύταιναν διεσκορπίσθη
+        τόσον αισχρώς, οι οπλαρχηγοί απομείναντες σχεδόν όλοι άνευ
+        οπαδών συνήλθαν οι πλείστοι διά διαφόρων οδών εις Στεμνίτσαν,
+        όπου συνήχθησαν ένθεν κακείθεν καί τινες των οπαδών των, και
+        ώδευσαν εις Χρυσοβίτσι όλοι τριακόσιοι, επ' ελπίδι να
+        καταλάβωσι την θέσιν Λαγκάδαν και κτυπήσωσι Τούρκους τινάς
+        επανερχομένους διά του μέρους εκείνου εις Τριλιτσάν αλλ' οι
+        εκατόν ελειποτάκτησαν καθ' οδόν. Φθάσαντες δε οι λοιποί εις
+        Χρυσοβίτσι έμαθαν, ότι οι Τούρκοι είχαν ήδη διαβή. Τότε πολλοί
+        των οπλαρχηγών απεφάσισαν να μεταβώσιν εις Λεοντάρι, και
+        εκείθεν να καταβώσιν εις Μεσσηνίαν επί στρατολογία· παρεκίνουν
+        δε και τον Κολοκοτρώνην να συνακολουθήση. «Δ ε ν-έ ρ χ ο μ α ι»,
+        τοις είπεν ούτος όλος περίλυπος, «θ έ λ ω-ν α-μ ε-φ ά γ ο υ ν-
+        τ α-π ο υ λ ι ά-π ο υ-μ ε-γ ν ω ρ ί ζ ο υ ν». Εν τοσούτω
+        ούτε άνθρωπον είχε παρ' αυτώ ούτε καν το τουφέκι του, διότι
+        έχασε και αυτό επί της φυγής. Είπε τότε ο Δίκαιος πρός τινα
+        των Μανιατών «Μ ε ί ν ε-μ α ζ ή-τ ο υ-μ η-τ ο ν-φ ά γ η-ο-
+        λ ύ κ ο ς».
+
+        Αφ' ού δε ανεχώρησαν οι οπλαρχηγοί, ο Κολοκοτρώνης εμβήκεν εις
+        την εκκλησίαν, έκαμε τον σταυρόν του και έμεινε πολλήν ώραν
+        σύννους. Έπειτα ασπασθείς την εικόνα της Θεοτόκου, «Π α ν α γ ί α
+        -μ ο υ», είπε, «β ο ή θ η σ ε-τ ο υ ς-Χ ρ ι σ τ ι α ν ο ύ ς·
+        τ ο υ ς-ε π ή ρ α μ ε-'σ τ ο-λ α ι μ ό-μ α ς· και ταύτα
+        ειπών εκίνησε προς την Πιάναν όλος απηλπισμένος συνοδίτην έχων
+        μόνον τον Μανιάτην του.
+
+        Ο δε Κανέλλος Δηληγιάννης, φεύγων και αυτός εκ Καρυταίνης ως
+        και οι λοιποί, μετέβη εις την πατρίδα του, τα Λαγκάδια, και
+        ηύρεν όλον το χωρίον έρημον, και αυτήν του την οικογένειαν
+        φυγούσαν κατά την επαρχίαν των Καλαβρύτων· έδραμε δε κατόπιν
+        αυτής πεζός και ανυπόδητος, την επρόφθασεν εις το Σωποτόν, και
+        την συνώδευσεν εις μέγα-Σπήλαιον. Εκεί μαθών, ότι οι
+        επαρχιώται του απελπισθέντες απεφάσισαν να προσκυνήσωσιν,
+        απέστειλεν εις πρόληψιν του κακού τον αδελφόν του Δημητράκην
+        εις Λαγκάδια μεθ' όσων εδυνήθη να συλλέξη στρατιωτών. Φθάσας
+        εκεί ούτος ηύρε τους εντοπίους Τούρκους συναθροισμένους όλους
+        αόπλους εν τη αγορά, διότι την ημέραν της επαναστάσεως τοις
+        αφήρεσαν τα όπλα οι περί τον Κανέλλον, και τους επεδίκλωσαν,
+        αλλά δεν τους εφυλάκισαν· ηύρε δε συν αυτοίς και πολλούς
+        χωρικούς Χριστιανούς ετοίμους, επί τη προτροπή των Τούρκων, να
+        προσφέρωσι, διά πρεσβείας προς τους εν Τριπολιτσά, την
+        υποταγήν του λαού. Ο Δημητράκης και οι συν αυτώ, διότι πολλοί
+        των διεσκορπισμένων συνεπαρχιωτών του τον ηκολούθησαν καθ'
+        οδόν, περιεκύκλωσαν τους εν τη αγορά Τούρκους, τους
+        ετουφέκισαν και τους εφόνευσαν όλους, αναγκάσαντες τους
+        συνεπαρχιώτας των να γένωσι και αυτοί συμμέτοχοι του φόνου,
+        ώστε να μη τολμήσωσι πλέον και προσκυνήσωσι φοβούμενοι την
+        αγανάκτησιν και εκδίκησιν των τουρκικών Αρχών. Τοιαύτα ήσαν τα
+        αποτελέσματα του διασκορπισμού των περί Καρύταιναν και ως προς
+        το στρατιωτικόν και ως προς τον λαόν.
+
+        Εν τοσούτω, όσον η θέσις των Ελλήνων ήτο δεινή, τόσω
+        προθυμότερον ηγωνίζοντο οι αρχηγοί να την καλητερεύσωσι
+        στρατολογούντες ακαμάτως, φαινόμενοι γενναίοι εν μέσω του
+        πανικού φόβου και προκινδυνεύοντες. Τω όντι διά των αξιεπαίνων
+        προσπαθειών και υπό την οδηγίαν του επισκόπου Βρεμένης
+        Θεοδωρήτου, του Σαριγιάννη, του Παναγιώτη Ζαφειροπούλου, του
+        Κωνσταντίνου Μαυρομιχάλη, του Κοντάκη και άλλων, συνήχθησαν
+        κατ' εκείνας τας ημέρας έως 1500 ένοπλοι, Μιστριώται,
+        Αγιοπετρίται, Τριπολιτσιώται και Μανιάται εις Βέρβενα, θέσιν
+        βουνώδη και δυνατήν εν τη επαρχία του αγίου Πέτρου, όπου και
+        ωχυρώθησαν, κτίσαντες τέσσαρας πύργους· συνήχθησαν και υπό τον
+        Κολοκοτρώνην ικανοί εις Πιάναν, 3 ώρας απέχουσαν της
+        Τριπολιτσάς· αλλά θάρρος δεν λάμβαναν οι συναζόμενοι· Τούρκους
+Απρίλι- ήκουαν και πάραυτα έφευγαν. Την 5 απριλίου οι
+ος      Τριπολιτσιώται Τούρκοι εξεστράτευσαν κατά των εν Πιάνα, τους
+        διεσκόρπισαν μόλις φανέντες, και έκαυσαν το χωρίον· ο δε
+        Κολοκοτρώνης, απολειφθείς μόνος, μετέβη εις το μεταξύ
+        Αλωνίσταινας και Βυτίνας διάσελον· αλλ' οι εχθροί υπήγαν και
+        εκεί, εσκόρπισαν τους συνελθόντας, έτρεψαν και αύθις τον
+        Κολοκοτρώνην, έκαυσαν το χωρίον και μετέφεραν τας εκεί
+        αποτεταμιευμένας των Ελλήνων τροφάς εις Τριπολιτσάν. Ενήμερα
+        δε του Πάσχα εστράτευσαν εις Βλαχοκερασιάν, χωρίον 4 ώρας
+        μακράν της Τριπολιτσάς, όπερ κατείχαν ο Κυριακούλης
+        Μαυρομιχάλης, και ο Αντώνης Νικολόπουλος Λακεδαιμόνιος μετά
+        800 συντρόφων· αλλά μόλις επλησίασαν, ελειποτάκτησαν όλοι οι
+        υπό τον Κυριακούλην· οι δε υπό τον Νικολόπουλον αντέστησαν
+        κατ' αρχάς, αλλά φονευθέντος αυτού ετράπησαν και ούτοι και
+        ανέβησαν τα όρη· εφονεύθησαν δε διαρκούσης της μάχης και ο
+        Παναγής Βενετσιανάκος, και άλλοι. Οι δε Τούρκοι καύσαντες το
+        χωρίον, επανήλθαν εις Τριπολιτσάν.
+
+        Εξ αιτίας δε των δεινών τούτων περιστάσεων συνήλθαν κατά
+        πρόσκλησιν του Κολοκοτρώνη και του Κανέλλου Δηληγιάννη,
+        ευρισκομένων τότε εν Μαρμαριά, διάφοροι οπλαρχηγοί εις Πάπαρι,
+        4 ώρας απέχον της Τριπολιτσάς, και κοινής σκέψεως γενομένης,
+        συνωμολόγησαν, ότι δύσκολος ήτον η στρατολογία, και έτι
+        δυσκολωτέρα η μη λειποταξία των στρατολογουμένων, εις
+        διόρθωσιν δε του κακού ανηγόρευσαν όλοι ομογνωμόνως τον εν
+        Καλαμάτα διατρίβοντα Πετρόμπεην αρχιστράτηγον της
+        Πελοποννήσου, και τον παρεκάλεσαν να συνάξη όσους εδύνατο
+        Μανιάτας, υποσχόμενοι αυτοίς τροφάς και μισθούς, και να
+        συναναβή και αυτός κατ' εκείνα τα μέρη, ώστε να βιάσωσι τους
+        χωρικούς διά των Μανιατών να οπλοφορήσωσι, να εκστρατεύσωσι
+        και να διατηρήσωσι τας θέσεις των. Τούτου γενομένου διελύθη η
+        συνέλευσις· και ο μεν Δηληγιάννης και ο Τσαλαφατίνος
+        ετοποθετήθησαν κατά το διάσελον της Αλωνίσταινας, όπου υπήγε
+        μετ' ολίγον και ο Πλαπούτας επ' ελπίδι να εμποδίσωσι τον
+        εχθρόν, αν εδοκίμαζε να πέση εκείθεν εις άλλας επαρχίας, οι δε
+        λοιποί μετέβησαν εις Βαλτέτσι, χωρίον ορεινόν, 2 ώρας απέχον
+        της Τριπολιτσάς.
+
+        Κατ' εκείνας τας ημέρας 800 Καλαβρυτινοί υπό τον Χαραλάμπην,
+        καί τινες Τριπολιτσιώται υπό τον Αρβάλην, μαθόντες τα εν
+        Καρυταίνη δυστυχήματα, εσταρατοπέδευσαν εν Λεβιδίω, 5 ώρας
+        μακράν της Τριπολιτσάς, εις εγκαρδίωσιν των ολιγοψυχησάντων
+        συναδέλφων, και εις εμπόδιον του εχθρού, αν επεχείρει να διαβή
+        εκείθεν προς τα Καλάβρυτα· αλλ' οι Τριπολιτσιώται Τούρκοι,
+        μαθόντες τον ερχομόν αυτών, εξεστράτευσαν την 13 διά νυκτός
+        και τοις επλησίασαν ανατείλαντος του ηλίου. Επτοήθησαν οι
+        Έλληνες πριν φθάσωσιν οι εχθροί, και ανέβησαν εις τας πλησίον
+        ορεινάς θέσεις· μόνοι δε 60 υπό τους οπλαρχηγούς Νικολόν
+        Σολιώτην, Αναγνώστην Στριφτόμπολαν, Γεώργην Κουλοχέρην και
+        Γιαννάκην Πετμεζάν, εκλείσθησαν εντός τινων οικιών του χωρίου
+        και επολέμησαν αντέχοντες γενναίως εις τας αλλεπαλλήλους
+        προσβολάς των πολλών εχθρών 7 ώρας. Εν ώ δε εκινδύνευαν, ήλθαν
+        έξωθεν εις βοήθειάν των ο Πλαπούτας, ο Τσαλαφατίνος, ο Νικολός
+        Πετμεζάς και άλλοι, κατέβησαν και ολίγοι εκ των καταφυγόντων
+        εις τα όρη, και ούτως ελυτρώθησαν οι έγκλειστοι προσβληθέντων
+        όπισθεν των εχθρών και αναγκασθέντων να φύγωσιν. Εφονεύθησαν
+        εν τη μάχη ταύτη ο Στριφτόμπολας, ο υποπλαρχηγός Σωτήρης
+        Σολμενίκος και τρεις στρατιώται. Η αντίστασις των ολίγων
+        τούτων και η γενναιότης των έξωθεν επιβοηθησάντων καθ' ον
+        καιρόν η δειλία κατέλαβε τας ψυχάς όλων είναι αξία παντός
+        επαίνου.
+
+        Μετά δε την μάχην του Λεβιδίου ο Πλαπούτας και ο Τσαλαφατίνος,
+        συνενωθέντος και του Δηληγιάννη, μετέβησαν εις το διάσελον της
+        Αλωνίσταινας και εκείθεν εις Πιάναν, όπου ηύραν
+        εστρατοπεδευμένον τον Αντώνην Κολοκοτρώνην. Οι δε λοιποί
+        διέμεναν εν Βαλτετσίω.
+
+        Οι Τριπολιτσιώται Τούρκοι υπήγαιναν συνήθως εις τους μύλους
+        της Δαβιάς και άλεθαν. Τούτο παρατηρήσαντες οι εν Πιάνα και
+        Βαλτετσίω Έλληνες έστειλαν τον Αντώνην Κολοκοτρώνην μετά 80
+        εις ένεδραν· ο Αντώνης ενήργησε όσα διετάχθη, και την 18
+        εκτύπησε τους Τούρκους ερχομένους προς τους μύλους, εφόνευσε
+        10 και συνέλαβεν ολίγα ζώα. Εξήλθαν οι εν Τριπολιτσά εις
+        τιμωρίαν των ολίγων εκείνων Ελλήνων. Βλέποντες αυτούς
+        εξερχομένους εξήλθαν και οι εν Πιάνα και Βαλτετσίω Έλληνες εις
+        υπεράσπισιν των περί τον Αντώνην και ούτως συνεκρούσθησαν
+        Έλληνες και Τούρκοι προς την Σιλίμναν. Οι Έλληνες υπερίσχυσαν
+        και εσκότωσαν 20 Τούρκους, εν οις και τον επ' ανδρία
+        φημιζόμενον Ομέραγαν Τριπολιτσιώτην· δύο Έλληνες εσκοτώθησαν
+        και δύο επληγώθησαν. Μετά την σύγκρουσιν ταύτην οι μεν Τούρκοι
+        επανήλθαν εις Τριπολιτσάν οι δε Έλληνες εις Πιάναν και
+        Βαλτέτσι οπωσούν θαρραλεώτεροι. Εθαρρύνθησαν έτι μάλλον μετ'
+        ολίγον και διά του εξής αριστεύματος. Ο Νικήτας καί τινες των
+        οπαδών του είδαν επί της πεδιάδος μίαν ώραν και τέταρτον
+        μακράν της Τριπολιτσάς 20 Τούρκους, και καταβάντες τους
+        εκτύπησαν και εφόνευσαν έξ, τους δε λοιπούς απώθησαν εις την
+        πόλιν φωνάζοντας ότι προ των πυλών της εφονεύοντο Τούρκοι.
+        Εξήλθαν ιππείς προς καταδίωξιν των περί τον Νικήταν, αλλ'
+        ούτοι σκυλεύσαντες τους φονευθέντας ανέβησαν αβλαβείς εις
+        Βέρβενα, όπου τους εφήμισε το στρατόπεδον, ως τολμήσαντας να
+        φανώσι κατά τον δεινόν εκείνον καιρόν τόσον πλησίον της
+        Τριπολιτσάς.
+
+        Την δε 24 εξεστράτευσαν οι Τούρκοι κατά των εν Βαλτετσίω, τους
+        διεσκόρπισαν και διεσπάρησαν συνάζοντες ζώα· αλλ'
+        ωπισθοδρόμησαν μετ' ολίγον αφήσαντες καθ' οδόν τα ζώα, διότι
+        επήλθαν οι εν Βερβένοις και Πιάνα. Επανελθόντων δε των Τούρκων
+        εις Τριπολιτσάν, ο μεν Κολοκοτρώνης εσύστησεν άλλο στρατόπεδον
+        εις Χρυσοβίτσι, ο δε Γιατράκος, οπλαρχηγός της επαρχίας του
+        Μιστρά, εις Βέρβενα, όπου εψηφίσθη ομογνωμόνως την 5 μαΐου
+        αρχηγός του στρατοπέδου εκείνου επί τη προτάσει του επισκόπου
+        Βρεσθένης· άλλοι δε εκ των οπλαρχηγών μετέβησαν εις Λεοντάρι
+        και έστειλάν τινας εις τας επαρχίας, όπου έκαστος είχεν
+        επιρροήν, επί στρατολογία. Οι δε Τούρκοι, διασκορπίσαντες το
+        στρατόπεδον του Βαλτετσίου, περιήρχοντο ανύποπτοι και
+        ανενόχλητοι πέριξ της Τριπολιτσάς συνάζοντες ζώα, και
+        εμπαίζοντες μακρόθεν τους φυγομάχους Έλληνας.
+
+        Τοιαύτη ήτον η κατάστασις των περί την Τριπολιτσάν Ελλήνων,
+        ότε τοις ήλθεν είδησις, ότι ο Μουσταφάμπεης, κεχαγιάς του
+        ηγεμόνος της Πελοποννήσου, μετά 3500 εκλεκτών στρατιωτών, όλων
+        σχεδόν Αλβανών, απέβη εις Πάτρας.
+
+        Ο Χουρσήδης, ως προείπαμεν, κατεγίνετο εις τον κατά του Αλή
+        πόλεμον καθ' ον καιρόν εξερράγη εν Πελοποννήσω η επανάστασις.
+        Εκτός του προς τον σουλτάνον χρέους του αναγκάζοντος αυτόν να
+        κινήση δυνάμεις κατά των επαναστατών, είχε και ιδιαίτερον
+        αίτιον· αφήκεν εν Τριπολιτσά αναχωρών τας γυναίκας του και
+        τους θησαυρούς του. Ο αγέρωχος χαρακτήρ του, ον εξιστορήσαμεν,
+        αρκεί να δείξη την αγανάκτησιν της ψυχής του μαθόντος, ότι και
+        αι γυναίκες και οι θησαυροί του εκινδύνευαν να πέσωσιν εις την
+        διάκρισιν των απίστων· μόλις δε έμαθε τα συμβάντα ταύτα, και
+        έστειλεν αμέσως τας ανωτέρω δυνάμεις υπό τον κεχαγιάν του
+        ηγεμόνος της Πελοποννήσου, πολλής ικανότητος άνδρα και
+        εμπειροπόλεμον, όστις απέβη εις Πάτρας μεσούντος του απριλίου,
+Απρίλι- εθάρρυνε τους εκεί ομοπίστους του ειπών, ότι
+ος      παρακολούθουν και άλλαι δυνάμεις, και μετέβη εις Βοστίτσαν,
+        όπου ούτε στρατιώτας ηύρεν, ούτε κατοίκους, αλλά πολλάς τροφάς
+        ετοιμασθείσας προ της αποστασίας, επί σκοπώ να σταλώσιν εις το
+        εν Ιωανίννοις υπό τον Χουρσήδην στρατόπεδον. Διέμεινε δε εκεί
+        μίαν εβδομάδα εκδίδων αμνηστήρια (συγχωροχάρτια) προς τους
+        Καλαβρυτινούς και Βοστιτσάνους, αλλά μη εισακουόμενος· μαθών
+        δε ότι έν σώμα Καλαβρυτινών υπό τον Ζαήμην εστάθμευε παρά την
+        μονήν των Ταξιαρχών, έστειλε 500, το διεσκόρπισε, και παρά
+        μικρόν ηχμαλώτισε και τον Ζαήμην εναπομείναντα μετ' ολίγων,
+        διότι οι πολλοί ελειποτάκτησαν· έκαυσεν έπειτα την Βοστίτσαν
+        μη ελθόντων των κατοίκων της εις προσκύνησίν του, ελεηλάτησε
+        τα πέριξ, ήρπασε πολλά ζώα και ώδευσε προς την Κόρινθον. Εκεί
+        είχε μεταβή πρό τινων ημερών ο Δικαίος, ίνα συμπράξη εις την
+        πτώσιν της Ακροκορίνθου· επί δε τω ερχομώ του κεχαγιά
+        επροσπάθησε να εμψυχώση τους στρατιώτας εις αντίστασιν, αλλ'
+        ουδέν κατώρθωσεν· όλοι αφήκαν και την πολιορκίαν και την πόλιν
+        και ανεχώρησαν αισχρώς. Τότε ο Δικαίος απελπισθείς έκαυσε την
+        μεγαλοπρεπή οικίαν του Κιαμήλμπεη, και ανεχώρησεν εις Σωφικόν.
+        Η δε εντός της Ακροκορίνθου μήτηρ του Κιαμήλμπεη, ιδούσα τον
+        εμπρησμόν της οικίας, εφρύαξε, και διέταξε ν' αποκεφαλίσωσι
+        τον διόλου μη πταίσαντα Ανδρίκον Νοταράν, ον είχε συμπαραλάβει
+        εν τη ακροπόλει καθ' ον καιρόν εκλείσθη εν αυτή. Τόσον δ'
+        αιφνιδίως εισέβαλεν εις Κόρινθον ο κεχαγιάς, ώστε ο εν αυτή
+        ευρεθείς επίσκοπος Δαμαλών, Ιωνάς, εκινδύνευσε φεύγων να
+        πιασθή, αποτινάξαντος αυτόν του ζώου εφ' ου εκάθητο.
+        Συνελήφθησαν ο έξω της πόλεως και εφονεύθησαν ο διάκονός του
+        καί τις ηγούμενος. Διατρίψας δε ο κεχαγιάς εν Κορίνθω μίαν
+        ημέραν, αφήκεν εις ενδυνάμωσιν της ακροπόλεώς τινας των
+        συνακολουθούντων αυτόν Αλβανών, και εστράτευσε προς το Άργος
+        την 24, προπορευομένων των προς τους προεστώτας και κατοίκους
+        της πόλεως εκείνης αμνηστηρίων.
+
+        Αφ' ού οι Αργείοι Τούρκοι περιωρίσθησαν εν Ναυπλίω, ήλθαν
+        ικανοί Κρανιδιώται και Καστριώται και το επολιόρκησαν μετά των
+        εν Αργολίδι χριστιανών. Οι Τούρκοι, εμποδιζόμενοι να εξέλθωσιν
+        εις την ξηράν, επεχείρησαν ενήμερα του Πάσχα απόβασιν εις τους
+        αντικρύ του Ναυπλίου μύλους επί συλλογή τροφίμων· αλλ'
+        ευρόντες την θέσιν εκείνην κατεχομένην επέστρεψαν εις Ναύπλιον
+        άπρακτοι. Εξ αιτίας δε των ημερών του Πάσχα οι διά ξηράς
+        πολιορκούντες εδόθησαν εις την κραιπάλην. Τούτο παρατηρήσαντες
+        οι Τούρκοι επέπεσαν αίφνης, εσκότωσάν τινας, διεσκόρπισαν τους
+        άλλους, και συλλαβόντες τον Κρανιδιώτην Γεώργην Λεμπέσην, τον
+        εσούβλισαν.
+
+        Εν των επί πολιορκία του Ναυπλίου καταπλευσάντων πλοίων ήτο
+        και το της χήρας Μπουμπουλίνας, εφ' ου επέβη και η ανδρόφρων
+        αύτη και αρειμάνιος γυνή οπλοφορούσα και ενθουσιώσα υπέρ του
+        αγώνος· συνοδευομένη δε υπό του αξίου τοιαύτης μητρός υιού της
+        και άλλων συμπολιτών της ανέβη την τετράδην της διακαινησίμου
+        εις Άργος, όπου υπεδέχθη ως βασίλισσα· ανέβη κατόπιν εις την
+        αυτήν πόλιν ευφημούντος του λαού και ο πρόκριτος των Σπετσών,
+        Γκίκας Μπότασης, συμπολιορκητής και αυτός του Ναυπλίου. Η
+        ανάβασις αυτού και έτι μάλλον η πρωτοφανής παρουσία γυναικός
+        εν τω σταδίω του πολέμου, καθ' ον καιρόν οι άνδρες έφευγαν
+        απέμπροσθεν των εχθρών, ανεθάρρυναν τους Αργείους προς
+        επανάληψιν της λυθείσης πολιορκίας του Ναυπλίου· την δε 23
+        μαθόντες την θριαμβευτικήν είσοδον του κεχαγιά εις Κόρινθον
+        ητοιμάσθησαν να τον αντικρούσωσιν αναβαίνοντα εις Άργος (α).
+
+        Ολίγα βήματα έξωθεν της πόλεως προς την οδόν της Κορίνθου
+        σώζεται τείχος επί της κοίτης του χειμαρρώδους Χαράδρου, του
+        κοινώς Ξηριά, εις προφύλαξιν της πόλεως από της εν καιρώ
+        χειμώνος καταφοράς των ρευμάτων. Οι Έλληνες, άπειροι εισέτι,
+        ετοποθετήθησαν όπισθεν του τείχους αφήσαντες ανοικτά τα
+        πλάγια· τόσω δε ήσαν βέβαιοι, ότι θα ενίκων, ώστε όλοι οι εν
+        τη πόλει άνδρες και γυναίκες εχύθησαν εις τα πλησίον υψώματα
+        θεωροί της νίκης. Οι Τούρκοι, ιδόντες μακρόθεν τόσον λαόν επί
+        των υψωμάτων, υπέθεσαν, ότι ήσαν τόσοι οπλοφόροι και
+        εφοβήθησαν. Φθάσαντες δε μετά πάσης προφυλάξεως εις την παρά
+        το τείχος εκκλησίαν του αγίου Νικολάου, εγνώρισαν την
+        αλήθειαν, και ηπόρησαν ιδόντες το θάρρος των εναντίων·
+        διηρέθησαν τότε εις τρία· και οι μεν πεζοί ετάχθησαν εν τω
+        κέντρω, οι δε ιππείς άλλοι δεξιόθεν και άλλοι αριστερόθεν, και
+        ούτως εκίνησαν επί τους κατέχοντας το τείχος όλοι ταυτοχρόνως.
+        Οι Έλληνες, ανυπόμονοι να πολεμήσωσι, τους ετουφέκισαν πριν
+        έλθωσιν εντός βολής. Τότε οι ιππείς της δεξιάς και της
+        αριστεράς πτέρυγος, κεντήσαντες τους ίππους και ευρόντες τα
+        πλάγια αφύλακτα, εκύκλωσαν τους πρωτοπείρους Έλληνας και τους
+        διεσκόρπισαν φονεύσαντες πολλούς, εν οις και τον υιόν της
+        Μπουμπουλίνας. Ο νέος ούτος έρριψε κατά γης έφιππον Αλβανόν,
+        τον Βελήμπεην· αλλά καθ' ην στιγμήν εξέτεινε την δεξιάν εις
+        σφαγήν του, έπεσε νεκρός επ' αυτού φονευθείς παρ' άλλου. Η
+        ήττα αύτη επέφερε τον διασκορπισμόν των επαναλαβόντων την
+        πολιορκίαν του Ναυπλίου, και την τροπήν των επί των υψωμάτων
+        θεατών, εξ ων άλλοι ηχμαλωτίσθησαν, άλλοι εις τους μύλους
+        διεσώθησαν, πολλαί δε οικογένειαι καί τινες οπλοφόροι
+        εκλείσθησαν εν τη υπό την ακρόπολιν μονή της Κεκρυμμένης. Οι
+        δε Τούρκοι, εισελθόντες εις την πόλιν την 25, επολιόρκησαν
+        τους εν τη μονή, προσπαθούντες να τους πείσωσι να παραδοθώσιν
+        επί πλήρει και τελεία αμνηστεία· αλλ' εκείνοι εμψυχούμενοι
+        παρά των εν αυτή ολίγων οπλοφόρων απέρριψαν τας πρώτας
+        προτάσεις, και αντεστάθησαν ευτυχώς τρεις ημέρας· η έλλειψις
+        όμως του νερού τους ηνάγκαζε να προσκυνήσωσιν. Είς των
+        εγκλείστων ήτο και ο Κρανιδιώτης Παπά-Αρσένιος, ανήρ πλήρης
+        ζήλου και τόλμης, όστις, παρευρεθείς εν τη προλαβούση μάχη
+        κατά το τείχος, τόσον διέπρεψεν, ώστε ο κεχαγιάς επαναλαβών
+        τας προτάσεις του, επέμενε να εξαιρεθή μόνος αυτός της γενικής
+        αμνηστείας. Ο Αρσένιος, ιδών ότι εξ αιτίας της δίψας αδύνατον
+        ήτον οι έγκλειστοι ν' ανθέξωσι, τοις είπε να δεχθώσιν αυτάς
+        ανοίξωσι τας πύλας την επαύριον· αυτός δε θα εφρόντιζε περί
+        της ιδίας ασφαλείας του. Τω όντι την νύκτα εξήλθε της μονής
+        ξιφήρης, διέσχισε τους πέριξ εχθρούς και διεσώθη αβλαβής εις
+        τους μύλους. Ο δε κεχαγιάς εδέχθη φιλοφρόνως τους
+        προσκυνήσαντας, και εξ αυτών, αποδιδόντων τα αίτια της
+        αποστασίας εις τους απόντας προκρίτους, κατέστησε δύο
+        προεστώτας και τους εφόρεσε τα συνήθη καββάδια· απηλευθέρωσε
+        δε και όλους τους κατεχομένους Χριστιανούς από των συλλαβότων
+        αυτούς Τούρκων εκτός πέντε νεανίδων, διακρινομένων διά το
+        κάλλος, μη δυνηθείς να τας αποσπάση εκ των χειρών των
+        κατεχόντων αυτάς Αλβανών.
+
+        Εν ώ δε ο κεχαγιάς κατεγίνετο να ευτακτήση τα του Άργους, οι
+        εν Λεβιδίω τότε σταθμεύοντες οπλαρχηγοί, Σκαλτσάς,
+        Τσαλαφατίνος και Μπελίδας, μαθόντες την εκ Κορίνθου εις Άργος
+        ανάβασίν του, εκίνησαν μετά 500, παρέλαβαν καθ' οδόν τον
+        Νταγρέν και έφθασαν την 27 έξω του Άργους εν αγνοία των
+        εχθρών. Αφ' ού δε ενύκτωσεν, απεφάσισαν να εισέλθωσιν εις την
+        πανέρημον ακρόπολιν, όπου ούτε τουρκική ούτε ελληνική ήτο
+        φρουρά. Εκ των 500, μόλις 90 επροθυμήθησαν να
+        συνακολουθήσωσιν· αλλ' εμβάντες άνευ αντιστάσεως ή συγκρούσεως
+        εξήλθαν πάλιν ησύχως πριν φέξη, όντες ολίγοι, και ηνώθησαν
+        μετά των έξω απομεινάντων. Την δε ημέραν εκείνην, ό εστι την
+        28, ήλθεν όπου ήσαν οι προειρημένοι ο Στάικος Σταϊκόπουλος,
+        ανεψιός του Κολοκοτρώνη. Γενναίος ο ανήρ ούτος και ενθουσιώδης
+        (β), απέκτησεν, αν και ξένος της επαρχίας του Άργους, τόσην
+        επιρροήν διά μιας, ώστε ετάχθησαν υπό την οδηγίαν του 600
+        Αργείοι. Η νέα αύτη δύναμις εθάρρυνε τους απροθύμους άλλους
+        στρατιώτας· ώστε, πριν βραδυάση, ανέβησαν όλοι εις την
+        ακρόπολιν τουφεκίζοντες εν ώ εισήρχοντο. Οι εχθροί εφοβήθησαν,
+        και υποπτεύσαντες νυκτικήν έφοδον ωχυρώθησαν εντός των οικιών
+        και έκαυσαν την μητρόπολιν. Την δε 30 ηκούσθη πολύς
+        τουφεκισμός κατά το Κουτσοπόδι· ήσαν δε οι Πετμεζάδες και ο
+        Δικαίος ερχόμενοι κατά των εχθρών και έχοντες 400 οπλοφόρους.
+        Ανυπόμονος ο μεγαλότολμος Δικαίος ν' ανδραγαθήση παρέλαβε 15
+        στρατιώτας και εκίνησε το καταμεσήμερον προς την ακρόπολιν,
+        όπου ανέβη αβλαβής εν μέσω κινδύνων και τουφεκισμών. Αλλ' η
+        ακρόπολις ήτον απρομήθευτος τροφών· διά τούτο οι εν αυτή, εν
+        οις και ο Δικαίος, έφυγαν εκείθεν την ακόλουθον νύκτα.
+
+        Εν τοσούτω οι εν Τριπολιτσά Τούρκοι, μαθόντες τον ερχομόν του
+        κεχαγιά, έστειλαν 800 ιππείς εις προϋπάντησίν του· έφθασαν δε
+Μάιος   εις Άργος οι σταλέντες ανενόχλητοι διά του Παρθενίου,
+        και την 1 μαΐου ανέβησαν όλοι ομού εις Τριπολιτσάν διά του
+        Τουρνικίου επίσης ανενόχλητοι. Τόσος δε φόβος κατέλαβε τους
+        έξωθεν της πόλεως εκείνης εστρατοπεδευμένους, ώστε ουδείς
+        ετόλμησε καν να φανή επί της αναβάσεως του κεχαγιά κατά το
+        Παρθένι ή το Τουρνίκι. Μόνος ο Νικήτας, ευρεθείς εν Λεονταρίω
+        καθ' ην ώραν ηκούσθη η όσον ούπω ανάβασις αυτού εις
+        Τριπολιτσάν, επροθυμήθη αυθόρμητος να υπάγη εις κατάληψιν του
+        Παρθενίου· τω εδόθησαν δε εκ των στρατοπέδων και 300 βοηθοί,
+        αλλά μόνον 150 τον ηκολούθησαν, και εξ αυτών οι 130 καθ' οδόν
+        ελειποτάκτησαν. Τοιαύτη ήτον η πολεμική διάθεσις των
+        Πελοποννησίων τας ημέρας εκείνας.
+
+        Τα πρώτα δοκίμια λαών από βαρέως και πολυχρονίου ζυγού
+        αυθορμήτως ανεγειρομένων είναι άξια πολλής προσοχής· διά τούτο
+        ιστορήσαμεν λεπτομερώς τους περιστοιχίσαντας τον ελληνικόν
+        αγώνα επί της ενάρξεως του μεγάλους κινδύνους ως διδάσκοντας
+        διά των πραγμάτων τους επιχειρούντας τα αυτά, ότι δεν πρέπει
+        μαχόμενοι υπέρ πατρίδος ν' απελπίζωνται αποτυγχάνοντες.
+        Ενδεκαπλάσιοι των Τούρκων ήσαν οι Χριστιανοί (γ) εν
+        Πελοποννήσω· αλλ' οι Τούρκοι εξουσίαζαν όλα τα φρούρια
+        παρέχοντα και όπλα και πολεμεφόδια και ασφάλειαν· ήσαν
+        παιδιόθεν εις το οπλοφορείν συνειθισμένοι· εθεώρουν τον Έλληνα
+        ως ουτιδανόν ραγιάν και είχαν ην δίδει η εξουσία επί των
+        εξουσιαζομένων υπεροχήν. Εξ εναντίας οι Έλληνες ήσαν
+        εστερημένοι και όπλων και πολεμεφοδίων· κατείχαν ατείχιστα και
+        ευπρόσβλητα μέρη· ήσαν ασυνείθιστοι εις οπλοφορίαν· ιππικόν
+        δεν είχαν ως οι εναντίοι· εθεώρουν τους εχθρούς των ως
+        ανωτέρους των· Τούρκον ήκουαν και έτρεμαν· τρανώτατα δε
+        μαρτυρούν την αλήθειαν των λεγομένων αι δύο αδύνατοι εισβολαί
+        των εχθρών εις την Πελοπόννησον, η μεν υπό τον Ισούφπασαν, η
+        δε υπό τον κεχαγιάν, και τα περί την Καρύταιναν συμβάντα. 300
+        Τούρκοι υπό τον Ισούφπασαν μετέβησαν, ως είδαμεν, από Ρίου εις
+        Πάτρας ανενόχλητοι εν μέσω χιλιάδων Ελλήνων, και 3500 υπό τον
+        κεχαγιάν ανέβησαν εκ της εσχατιάς της Πελοποννήσου εις τον
+        ομφαλόν της νικηταί και τρισευτυχείς· 6000 δε οπλοφόροι
+        Έλληνες περί την Καρύταιναν, ιδόντες μόνον τον καπνόν μακρόθεν
+        τινών καιομένων καλυβών καί τινας εχθρούς επερχομένους
+        διεσκορπίσθησαν εις τα όρη όλοι, μηδενός καταδιώκοντος αυτούς·
+        και σημειωτέον, ότι οι φυγόντες ήσαν Καρυτινοί, Λεονταρίται,
+        Μανιάται και Κουτσουκμανιώται, ήγουν εκ των ανδρειοτέρων λαών
+        της Πελοποννήσου. Τόσον επτοήθησαν οι Πελοποννήσιοι κατ'
+        αρχάς· αλλά νικώμενοι έμαθαν να νικώσι χάρις εις τους
+        ακαμάτους και καρτερικούς αρχηγούς των.
+
+        Οι δε μεταβάντες εις Λεοντάρι και Μεσσηνίαν οπλαρχηγοί,
+        στρατολογήσαντες εν ταις επαρχίαις, όπου έκαστος ίσχυεν,
+        συνενοήθησαν μετά του Κολοκοτρώνη, και εστρατοπέδευσαν εκ νέου
+        υπό την αρχηγίαν του Κυριακούλη Μαυρομιχάλη εν Βαλτετσίω,
+        όπου, φοβούμενοι μη πάθωσιν όσα άλλοτε ωχυρώθησαν εντός
+        τεσσάρων λιθοκτίστων προμαχώνων υπεράνω του χωρίου και επί της
+        εκκλησίας· και εντός μεν του ενός εκλείσθησαν ο αρχηγός
+        Μαυρομιχάλης μετά 120, εντός δε του ετέρου ο ανεψιός του
+        Ηλίας, οι αδελφοί Φλέσαι, ο Σιόρης και ο Ευμορφόπουλος μετά
+        250, κατέλαβαν δε τους δύο άλλους τον μεν ο Ιωάννης
+        Μαυρομιχάλης, ο Παπατσώνης, ο Παναγιώτης Κεφάλας και ο
+        Μητροπέτροβας μετά 350, τον δε ο Τσαλαφατίνος μετά 80, ωχυρώθη
+        και επί της εκκλησίας ο Κατσανός και οι δυο αδελφοί Μπουραίοι
+        μετά 80· ώστε οι εν Βαλτετσίω ήσαν όλοι 880. Εκτός δε του
+        στρατοπέδου τούτου υπήρχαν, ως είρηται, όχι μακράν της
+        Τριπολιτσάς και τρία άλλα μικρά, το μεν εν Χρυσοβιτσίω υπό τον
+        Ανδρέαν Παπαδιαμαντόπουλον, το δε εν Πιάνα υπό τον Πλαπούταν,
+        και το τρίτον εν Βερβένοις υπό τον Γιατράκον· ήσαν δε και τα
+        τέσσαρα πλησίον το έν του άλλου εις συμβοήθειαν εν καιρώ
+        ανάγκης· είχαν δε μεταβή κατ' εκείνας τας ημέρας και 350 υπό
+        τον Νικήταν, τον Γιάννην Κολοκοτρώνην και τον Κωνσταντίνον
+        Μαυρομιχάλην εις Άργος, όπου εσώζοντο δύο δημόσια κτίρια
+        μολυβδοσκεπή επί μεταφορά εις το στρατόπεδον των Βερβένων
+        μέρους της πολεμικής εκείνης ύλης, ης το στρατόπεδον έπασχε
+        μεγάλην έλλειψιν.
+
+        Ο δε κεχαγιάς, φθάσας εις Τριπολιτσάν, διέσπειρε διαφόρους
+        αποστόλους του Χριστιανούς εις τας επαρχίας της Πελοποννήσου,
+        κηρύττοντας μετάνοιαν και φέροντας αμνηστήρια και προτρεπτικά
+        εις υποταγήν γράμματα των εγκλείστων αρχιερέων και προεστώτων·
+        παρήγγειλε δε και ταις τουρκικαίς Αρχαίς της Πελοποννήσου,
+        όπου εισηκούοντο αι διαταγαί του, ανοχήν και φιλανθρωπίαν προς
+        τον ραγιάν· αλλά δεν εκέρδισε διά του τρόπου τούτου ειμή τους
+        κατοίκους τινών των πέριξ της Τριπολιτσάς χωρίων. Την δε 12
+        ανήγγειλαν αι επί των υψωμάτων ελληνικαί σκοπιαί διά σημείων,
+        ότι οι εχθροί εκινούντο προς το Βαλτέτσι.
+
+        Ούτε τόσον πλήθος εχθρών συνεξεστράτευσεν εν Πελοποννήσω εξ
+        αρχής του αγώνος μέχρι τούδε, ούτε τοιούτον πολεμικόν σχέδιον
+        εσχεδιάσθη. Ο κεχαγιάς διήρεσε τον στρατόν του εις τέσσαρα·
+        χιλίους έστειλεν εις το Καλογεροβούνι, ίνα εμποδίση δι' αυτών
+        το στρατόπεδον των Βερβένων του να βοηθήση το του Βαλτετσίου
+        μετά την έναρξιν της μάχης· εξακοσίους έστειλεν όπισθεν του
+        Βαλτετσίου εις αιχμαλωσίαν ή όλεθρον των Ελλήνων φευγόντων,
+        βέβαιος ων εκ των προηγουμένων περί της φυγής των φανέντος του
+        εχθρού· έστειλε και τον γνωστόν επ' ανδρία και πολεμική
+        εμπειρία Ρουμπήν Μπαρδουνιώτην μετά τρισχιλίων πεντακοσίων επί
+        τους εν Βαλτετσίω· αυτός δε έχων χιλίους πεντακοσίους ιππείς
+        προσεφέδρευεν. Ο Ρουμπής ώρμησεν ως μαινόμενος επί τους
+        Έλληνας την β' ώραν μετά την ανατολήν του ηλίου, οι δε
+        σημαιοφόροι εχύθησαν πρώτοι, αλλά 14 έπεσαν διά μιας. Οι
+        Έλληνες παρά την συνήθειάν των και την προσδοκίαν των εχθρών
+        όχι μόνον δεν ελειποτάκτησαν, αλλά και γενναίως αντέστησαν,
+        αποκρούοντες ευτυχώς τας αλλεπαλλήλους εφόδους των εχθρών και
+        συνενισχυόμενοι. Μετά μίαν ήμισυ ώραν έφθασαν επίκουροι ο
+        Κολοκοτρώνης, μετ' ολίγον δε και ο Πλαπούτας έχοντες αμφότεροι
+        1200, και ετοποθετήθησαν όπισθεν των εχθρών κόψαντες την
+        συγκοινωνίαν αυτών. Ο κεχαγιάς, βλέπων την απροσδόκητον
+        αντίστασιν των εν Βαλτετσίω και την επελθούσαν επικουρίαν,
+        επλησίασεν όπου η μάχη έλκων δύο κανόνια, και ήρχισε να
+        κανονοβολή· αλλ' ο κανονοβολισμός εξ αιτίας της θέσεως των
+        κανονίων και της απειρίας των κανονοβολούντων δεν έβλαπτε τους
+        Έλληνας.
+
+        Ήλθε μετά ταύτα εις το πεδίον της μάχης όλον το εις
+        αιχμαλωσίαν ή όλεθρον των Ελλήνων επί της προσδοκουμένης φυγής
+        των σταλέν εχθρικόν σώμα· ήλθε και το σώμα το προκαταλαβόν το
+        Καλογεροβούνι, και ο πόλεμος διήρκει σφοδρός όλην την ημέραν.
+        Επελθούσης δε της νυκτός εισήλθαν εις το χωρίον ο Κολοκοτρώνης
+        και ο Πλαπούτας εις εμψύχωσιν των μαχομένων, αλλ' επανήλθαν
+        όπου και πρότερον και οι μεν Έλληνες ήλπιζαν ότι οι Τούρκοι
+        αποτυχόντες θ' ανεχώρουν, οι δε Τούρκοι ότι οι Έλληνες μη
+        έχοντες άλλον τρόπον σωτηρίας θα έφευγαν· αλλά διετήρησαν
+        αμφότεροι τας θέσεις των πολεμούντες και την νύκτα ως
+        επολέμησαν την ημέραν. Περί δε το μεσονύκτιον επεβοήθησαν τους
+        Έλληνας περίπου εξακόσιοι εκ του στρατοπέδου των Βερβένων υπό
+        τον Αντωνάκην Μαυρομιχάλην, τον Πέτρον Μπαρμπιτσιώτην και τον
+        Σακελλάριον Καλογωνιώτην, και εφόβισαν τους εχθρούς
+        τουφεκίζοντές τους απροσδοκήτως όπισθεν· ο δε Μπαρμπιτσιώτης,
+        αναλογιζόμενος ότι οι εν τω Βαλτετσίω συνάδελφοί του ήσαν
+        απηυδημένοι πολεμούντες ακαταπαύστως 16 ώρας, ηύρε 17
+        στρατιώτας ανδρείους ως αυτόν, διέσχισε ξιφήρης τους μεταξύ
+        σωρούς των εχθρών, εισήλθεν αβλαβής μετά των περί αυτόν εις το
+        χωρίον υπό το σκότος της νυκτός και ενδιέμεινε μαχόμενος. Περί
+        δε τα χαράγματα ήλθεν άλλη επικουρία εκ Βερβένων υπό τον
+        Γιατράκον, και η μάχη εξήφθη έτι μάλλον. Αφ' ού δε εξημέρωσεν,
+        ο κεχαγιάς παρετήρησεν, ότι ο Ρουμπής ήτο πανταχόθεν
+        κατεστενοχωρημένος, και ότι ουδεμίαν ελπίδα νίκης είχε· διά
+        τούτο εσήμανε περί την α' ώραν της ημέρας την ανάκλησιν, και ο
+        Ρουμπής και οι συν αυτώ ώρμησαν να φύγωσι διά μέσου των
+        Ελλήνων. Τούτο βλέποντες οι έγκλειστοι ερρίφθησαν όλοι έξω των
+        προμαχώνων επί τους φεύγοντας κτυπούντες αυτούς όπισθεν, εν ώ
+        τους εκτύπουν οι άλλοι έμπροσθεν. Ο εχθροί έπιπταν σωρηδόν·
+        και, επ' ελπίδι να μη καταδιώκωνται φεύγοντες, έρριπταν
+        έμπροσθεν των Ελλήνων τα χρυσά και αργυρά των όπλα εις
+        αρπαγήν. Το τέχνασμα τούτο ευδοκίμησεν εν μέρει, και ως εκ
+        τούτου δεν έπαθαν οι φεύγοντες όσην φθοράν άλλως θα επάθαιναν.
+        Αφ' ού δε οι εχθροί κατέβησαν εις την πεδιάδα, εφάνησαν
+        ερχόμενοι προς το πεδίον της μάχης οι επί μετακομίσει του
+        μολύβδου προκαταβάντες εις Άργος Έλληνες, οίτινες, φθάσαντες
+        την προτεραίαν περί την δύσιν του ηλίου εις Δολιανά, έμαθαν
+        και ήκουσαν την εν Βαλτετσίω μάχην, καί μηδόλως αναπαυθέντες
+        έτρεξαν εκεί νυκτοπορούντες, αλλ' υστέρησαν. Η μάχη διήρκεσεν
+        23 ώρας· εξακόσιοι υπελογίσθησαν οι σκοτωθέντες και
+        πληγωθέντες Τούρκοι, τέσσαρες δε οι σκοτωθέντες και δεκαεπτά
+        οι πληγωθέντες Έλληνες· έπεσαν εις χείρας των νικητών και
+        πέντε σημαίαι. Καθ' ην δε ημέραν έφυγαν οι Τούρκοι, έφθασαν
+        εις την Πιάναν ο Ζαήμης, ο Κανακάρης, ο Χαραλάμπης και οι
+        Πετμεζάδες μετά χιλίων εκ Λεβιδίου, όπου εστρατοπέδευαν εις
+        φύλαξιν της θέσεως εκείνης· και αν δεν ανεχώρουν οι εχθροί, ο
+        παντελής αφανισμός των ήτον άφευκτος. Περατωθείσης της μάχης
+        εδημηγόρησεν ο Κολοκοτρώνης και παρήγγειλε να νηστεύσωσιν όλοι
+        την ημέραν εκείνην παρασκευήν, δοξολογούντες και
+        ευχαριστούντες τον δοτήρα της νίκης Θεόν.
+
+        Είδαμεν τους Έλληνας έως χθες διασκορπιζομένους και φεύγοντας
+        απέμπροσθεν των εχθρών οσάκις και όπου τους συνήντων· επί δε
+        της περί ης ο λόγος μάχης βλέπομεν αυτούς τούτους νικώντας διά
+        της επιμονής των και γενναιότητος· και το παραδοξότερον, τους
+        βλέπομεν νικώντας αφ' ού τρισχίλιοι εκλεκτοί Αλβανοί
+        επεδυνάμωσαν τους εχθρούς, και εν ώ πρώτην φοράν εγένετο
+        πόλεμος υπό την γενικήν οδηγίαν αρχηγού εμπείρου και δυναμένου
+        ως εκ της υψηλής θέσεως του να βραβεύση τους νικητάς. Η
+        παράδοξος αύτη μεταβολή δεν προήλθεν εξ ελλείψεως των Τούρκων,
+        ων και το πολεμικόν σχέδιον ήτον ορθόν, και η γενναιότης
+        μεγάλη· αλλ' οφείλεται όλη εις την γενναίαν απόφασιν των εν τω
+        χωρίω ολίγων Ελλήνων να νικήσωσιν ή ν' αποθάνωσιν, εις την
+        θερμήν συνδρομήν των έξωθεν επιβοηθησάντων, και εις το εκ της
+        συχνής συναντήσεως των εχθρών γεννώμενον κατ' ολίγον θάρρος. Η
+        νίκη αύτη ενίσχυσε τον κλονιζόμενον αγώνα.
+
+        Κατησχυμένος ο κεχαγιάς δι' όσα έπαθεν, έσπευσε να συνάψη νέαν
+        μάχην επ' ελπίδι ν' απονίψη το αίσχος του.
+
+        Οκτώ ημέρας μετά τα εν Βαλτετσίω παθήματά του, ό εστι την 23
+        μαΐου, εξεστράτευσαν τετρακισχίλιοι Τούρκοι επί το εν
+        Βερβένοις στρατόπεδον σύροντες και κανόνια. Την δε προτεραίαν
+        ο Κολοκοτρώνης, προ ολίγου κληθείς υπό των εν Άργει να στείλη
+        στρατιωτικήν βοήθειαν και αρχηγόν της πολιορκίας του Ναυπλίου,
+        διώρισεν ως τοιούτον τον Νικήταν, τω έδωκε 50 στρατιώτας εκ
+        του στρατοπέδου του Βαλτετσίου, και τον διέταξε να παραλάβη
+        και άλλους τόσους εκ του των Βερβένων και καταβή εις το Άργος.
+        Ο Νικήτας συμπληρώσας εν Βερβένοις την ακολουθίαν του εις 120,
+        ευρέθη εκείθεν του χωρίου των Δολιανών, μίαν ήμισυ ώραν
+        απέχοντος των Βερβένων, ότε ήκουσε, Τ ο ύ ρ κ ο ι, Τ ο ύ ρ κ ο ι·
+        επέστρεψε τότε μετά των ολίγων οπαδών του εις Δολιανά, και
+        εκλείσθη εντός των δυνατωτέρων οικιών έτοιμος εις μάχην. Οι
+        Τούρκοι διαβάντες εκείθεν, τινές μεν ενδιέμειναν και επολέμουν
+        τους εγκλείστους, οι δε πολλοί εξηκολούθησαν την εις Βέρβενα
+        πορείαν των. Το στρατόπεδον των Βερβένων συνίστατο τότε εκ
+        δισχιλίων πεντακοσίων· ούτοι ακούσαντες την εν Δολιανοίς
+        μάχην, έτρεξαν σχεδόν όλοι προς εκείνο το μέρος· αλλ' αίφνης
+        ευρέθησαν εν μέσω των έμπροσθεν ερχομένων εχθρών και πολλών
+        ιππέων προκαταλαβόντων εν αγνοία αυτών τα όπισθεν και
+        παρακολουθούντων. Οι Έλληνες φοβηθέντες έσπευσαν να
+        επανέλθωσιν εις την θέσιν των, και πολεμούντες τους όπισθεν
+        ιππείς, μη δυναμένους να τους βλάψωσι διά το δύσβατον, έφθασαν
+        εις Βέρβενα αβλαβώς· οι δε Τούρκοι ελθόντες κατόπιν τους
+        απέκλεισαν, και ο ανδρειότερος των σημαιοφόρων ορμήσας έστησε
+        την σημαίαν του επί τινος των οχυρωμάτων των Ελλήνων, και τοις
+        επροξένησε φόβον μέγαν· αλλά δύο τολμηροί Έλληνες εξήλθαν
+        έρποντες, έρριψαν την σημαίαν, και εσκότωσαν τον σημαιοφόρον.
+        Άλλος σημαιοφόρος έστησεν άλλην σημαίαν· αλλά και αυτός και η
+        σημαία του έπαθαν τα αυτά. Τότε οι δειλιώντες Έλληνες έλαβαν
+        θάρρος, και οι θαρραλέοι Τούρκοι εδειλίασαν, και εξέλαβαν τα
+        των σημαιών οι μεν ως καλόν οι δε ως κακόν οιωνόν. Οι Τούρκοι
+        δεν ήθελαν να παραταθή η μάχη φοβηθέντες μη διά τυχούσης
+        επιθέσεως άλλων Ελλήνων εκ των πλησίον στρατοπέδων πάθωσιν όσα
+        εν Βαλτετσίω, και ήρχισαν ν' αναχωρώσι. Τότε επέπεσαν οι εν
+        Βερβένοις Έλληνες καταδιώκοντές τους μέχρι των Δολιανών·
+        ηνώθησαν μετά των φευγόντων και οι πολεμούντες τους περί τον
+        Νικήταν εχθροί, έφυγαν όλοι, εγκατέλειψαν τα κανόνια, έχασαν
+        τρεις σημαίας, καί τινες φεύγοντες έρριπταν, ως και εν
+        Βαλτετσίω, έμπροσθεν των καταδιωκόντων αυτούς Ελλήνων τα
+        πολύτιμα όπλα των. Εφονεύθησαν δε 70 Τούρκοι, 2 δε μόνον
+        Έλληνες, ο Αναγνώστης Ρόρης δολιανίτης και ο Γεωργάκης Διγενής
+        Τσάκων, και επληγώθησαν 12· ο δε Νικήτας έδωκε τρανά δείγματα
+        ανδρίας. Τοιουτοτρόπως οι μεν Τούρκοι κατεσχυμένοι διεσώθησαν
+        υπό το σκότος της νυκτός εις Τριπολιτσάν, οι δε Έλληνες
+        επανήλθαν εις Βέρβενα ψάλλοντες εκ δευτέρου τα νικητήρια.
+
+
+
+             1821
+        ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΔ'
+
+
+
+        &Μάχαι Θερμοπυλών και Γραβιάς.&
+
+        Ο ΔΕ ΧΟΥΡΣΗΔΗΣ, μαθών τα κατά την Ανατολικήν Ελλάδα
+        επαναστατικά κινήματα, διέταξε τον Ομέρπασαν Βρυώνην, ηγεμόνα
+        του Μπερατίου, και τον Κιοσέ-Μεχμέτπασαν ηγεμόνα της
+        Πελοποννήσου, να συνάξωσιν εν Ζητουνίω όσον πολυαριθμότερον
+        στράτευμα εδύναντο, και να εισβάλωσιν εις την επαναστατήσασαν
+Απρίλι- Ελλάδα· ητοιμάσθησαν δε μεσούντος του απριλίου
+ος      επτακισχίλιοι εις εκστρατείαν. Οι οπλαρχηγοί της Ανατολικής
+        Ελλάδος, μαθόντες την μελετωμένην εισβολήν, διέταξαν παρά τας
+        σπονδάς να φονεύσωσιν όλους τους επί ασφαλεία ζωής
+        παραδοθέντας και διασπαρέντας εις τας επαρχίας Τούρκους, τους
+        δυναμένους να οπλοφορώσι, προφασιζόμενοι, ως αν έλειψάν ποτε
+        προφάσεις εν αμαρτίαις, ότι επιβλαβές ήτο να έχωσιν επί της
+        εισβολής των έξωθεν εχθρών και άλλους εχθρούς εντός. Κατά την
+        απάνθρωπον ταύτην διαταγήν ολίγοι των δυστυχών εκείνων
+        απέφυγαν τον θάνατον, ευρόντες παρά τοις δυνατοίς προστάτας.
+        Οι δε οπλαρχηγοί, οι μετά την κατά το Πατρατσίκι αποτυχίαν
+        υποχωρήσαντες εις Κομποτάδας, θέλοντες να μάθωσιν ακριβέστερον
+        τον αριθμόν των ετοίμων να εισβάλωσιν εχθρών, υπέπεμψαν την
+        εσπέραν της 19, καθ' ην έφθασαν εις το περί ου ο λόγος χωρίον,
+        τινάς των τολμηροτέρων στρατιωτών επί κατασκοπή,
+        παραγγείλαντές τοις αυστηρώς μη τύχη και παροργίσωσι τους
+        εχθρούς τουφεκίζοντες ή άλλως πως ενοχλούντες αυτούς, διότι
+        ήθελαν να λάβωσι καιρόν και τας δυνάμεις των ν' αυξήσωσι, και
+        θέσεις οχυράς να προκαταλάβωσιν. Αλλ' οι σταλέντες,
+        πλησιάσαντες διά νυκτός εις τα άκρα του στρατοπέδου αφανείς,
+        εζώγρησαν δύο εχθρούς και 8 ίππους, και προς τα χαράγματα
+        ετουφέκισαν και επανήλθαν εις το στρατόπεδον καυχώμενοι επί
+        τοις έργοις των. Οι οπλαρχηγοί λυπηθέντες διά το γεγονός,
+        μετέβησαν εν βία όλοι ομού την 20 εις Χαλκωμάταν, την επί της
+        οδού των Σαλώνων, όπου διηρέθησαν συνυποσχεθέντες να
+        βοηθήσωσιν όποιον και αν προσέβαλεν ο εχθρός· και ο μεν
+        Πανουργιάς έμεινεν εκεί, και κατέσχε και το χωρίον
+        Μουσταφάμπεη μεθ' όλων των υπό την οδηγίαν του Σαλωνιτών, ως
+        600, έχων συναγωνιστήν και τον αξιοσέβαστον επίσκοπον Σαλώνων
+        Ισαΐαν, όστις πλήρης ζήλου ηκολούθει το στράτευμα ευλογών και
+        θαρρύνων αυτό εις τον προκείμενον αγώνα· ο δε Δυοβουνιώτης
+        μετά 400 κατέλαβε την γέφυραν του Γοργοποτάμου, ο δε Διάκος
+        μετά 500 την του Σπερχειού, το κοινώς γεφύρι της Αλαμάνας, και
+        την άγουσαν εις Θερμοπύλας οδόν απέναντι της γεφύρας ταύτης
+        προς τα Π ο ρ ι ά. Προ τού δε προφθάσωσι και οχυρωθώσιν ούτοι
+        εκινήθη την 22 το κατά το Λιανοκλάδι στρατόπεδον από πρωίας,
+        προπορευομένων των πεζών και ακολουθούντων των ιππέων, υπό τας
+        αμέσους διαταγάς του Βρυώνη· εκινήθη και το εν Ζητουνίω κατά
+        την αυτήν τάξιν υπό την άμεσον οδηγίαν του Μεχμέτη. Το σώμα
+        του Δυοβουνιώτη, ιδόν τους υπό τον Βρυώνην επερχομένους, και
+        ανίκανον ν' αντιπαραταχθή προς τόσον πεζικόν και ιππικόν,
+        υπεχώρησε και κατέλαβε την στενήν θέσιν, Δέμα. Ο Βρυώνης
+        καταδιώξας το σώμα τούτο έως ου δεν εδύνατο να προχωρήση
+        περαιτέρω το ιππικόν του διά την κακοτοπίαν, ωπισθοδρόμησε·
+        πλησιάσας δε εις το χωρίον Μουσταφάμπεη το υπό του Παπά Ανδρέα
+        Κοκοβιστιανού και του Κομνά Τράκα, αξιωματικών του Πανουργιά,
+        κατεχόμενον, και ευρών τους εν αυτώ καλώς οχυρωμένους εντός
+        των οικιών, της εκκλησίας και του μύλου, και αφόβους, δεν τους
+        εκτύπησεν αλλά έμεινεν ολίγον επί της πεδιάδος, όπου, αφ' ού
+        συνήλθεν όλον το στράτευμά του, ανεγνώσθη η συνήθης προπόλεμος
+        ευχή, και διηρέθη το στράτευμα εις τρία· και το μεν έπεσεν επί
+        το εν Χαλκωμάτα σώμα όπου ήτο και ο Πανουργιάς, το δε επί το
+        υπό τον Διάκον· ώστε δεν εδύνατο να δώση βοήθειαν το έν τω
+        άλλω· το δε τρίτον έτρεξε και κατέλαβε τα ορεινά μέρη. Κατ'
+        αυτήν την ώραν έφθασε παρά το ξενοδοχείον του Σπερχειού και το
+        υπό τον Μεχμέτην πέραν του ποταμού εχθρικόν στρατόπεδον, και
+        ήρχισε να προσβάλη και αυτό τους φυλάττοντας την γέφυραν· ώστε
+        έπεσαν οι εχθροί αθρόοι επί τα ελληνικά ταύτα σώματα. Κατ'
+        αυτήν την πρώτην έφοδον οι εν Χαλκωμάτα ετράπησαν και
+        εκινδύνευσε και αυτός ο Πανουργιάς· συνελήφθησαν δε και πολλοί
+        και εσφάγησαν· εσφάγησαν συλληφθέντες και ο Σαλώνων Ισαΐας, ο
+        αδελφός του και ο ανεψιός του. Ο δε Διάκος, εν ώ επολέμει προς
+        τα Ποριά, παρετήρει και τα επί της γεφύρας κινήματα των
+        συντρόφων του· και ιδών ότι άρχισαν και ούτοι να φεύγωσι,
+        διέταξε τον Καλύβαν και τον Μπακογιάννην ν' απέλθωσιν εκεί
+        προς εμψύχωσιν. Έτρεξαν ατρόμητοι οι δύο ούτοι αξιωματικοί,
+        και ηύραν πολλά ολίγους εισέτι μαχομένους· αλλά και οι ολίγοι
+        ούτοι έφυγαν. Τότε ο Καλύβας, ο Μπακογιάννης και δύο απλοί
+        στρατιώται εισεπήδησαν εις το αντικρύ της γεφύρας ξενοδοχείον,
+        έκλεισαν την θύραν και ετουφέκιζαν τους εχθρούς επί τη ματαία
+        ελπίδι να μη αφήσωσι τόσην δύναμιν να περάση την γέφυραν και
+        πέση και αύτη επί τον Διάκον.
+
+        Εν τοσούτω απεδειλίασαν και αυτοί οι πολεμούντες κατά τα
+        Ποριά, και εζήτησαν εν τη φυγή την σωτηρίαν των. Μόνος ο
+        Διάκος και ολίγοι των οπαδών του, μιμούμενοι το παράδειγμά
+        του, ησθάνθησαν ότι εκεί απέθανεν ο Λεωνίδας. Τω όντι, ότε ο
+        ψυχουιός του, βλέπων λειποτακτούντας τους άλλους, τον
+        παρεκίνει, εγκαταλειπόμενον να φύγη και αυτός εις ωφέλειαν εν
+        άλλη περιστάσει της πατρίδος, και τω έφερε τον ίππον, εκείνος
+        απεκρίθη, ο-Δ ι ά κ ο ς-δ ε ν-φ ε ύ γ ε ι. Εν τοσούτω
+        επιπίπτουν οι εχθροί, φονεύεται έμπροσθέν του ο αδελφός του,
+        εμπλέκεται αυτός εν μέσω των εχθρών και μόλις μετά 10
+        στρατιωτών μεταβαίνει είς τινας τραχείας πέτρας, τα
+        Μανδροστάματα της μονής της Δαμάστας, όπου τοποθετείται και
+        μάχεται ολόκληρον ώραν. Φονεύονται οι ακόλουθοι του εκτός του
+        ψυχουιού του, τραυματίζεται και αυτός εις τον δεξιόν ώμον,
+        πίπτει το τουφέκι του, ανθίσταται βαστών διά της αριστεράς
+        χειρός την πιστόλαν, γνωρίζεται, περικυκλούται, και
+        συλλαμβάνεται ζων και καταιματωμένος.
+
+        Οι δε κλεισθέντες τέσσαρες εν τω ξενοδοχείω και τουφεκίζοντες
+        τους διαβαίνοντας την εγκαταλειφθείσαν γέφυραν, ιδόντες μετ'
+        ολίγον διά των θυρίδων ότι ούτε ο Διάκος, ούτε άλλος τις
+        εφαίνετο, ήνοιξαν την θύραν και ώρμησαν ξιφήρεις διά μέσου των
+        εχθρών θαυμαζόντων την ανδρίαν των· ευρέθησαν δε την ακόλουθον
+        ημέραν νεκροί πλησίον της θέσεως, όπου επιάσθη ο Διάκος.
+        Τριακόσιοι Έλληνες εσκοτώθησαν την ημέραν εκείνην και πολλοί
+        άλλοι επληγώθησαν· ολιγώτατοι δε Τούρκοι εχάθησαν.
+
+        Τελειωθείσης της μάχης, οι πασάδες ώδευσαν προς το Ζητούνι,
+        συνεπάγοντες μετά του ψυχουιού και τον Διάκον, ον διέταξαν να
+        οδεύη πεζός έμπροσθέν των χάριν της κενοδοξίας των. Αλλά
+        φοβούμενοι μη κρυβή ή φύγη, τον εκάθησαν μετ' ολίγον εφ'
+        ημιόνου πεδικλωμένον· την δε νύκτα αφ' ού έφθασαν εις Ζητούνι,
+        τον έφεραν έμπροσθέν των, παρόντος και του εντοπίου Χαλήλμπεη,
+        και εζήτουν να μάθωσι τα περί της επαναστάσεως. Ο Διάκος τοις
+        είπεν αφόβως, ότι το έθνος όλον των Ελλήνων απεφάσισε να χαθή
+        ή να ελευθερωθή. Θαυμάσας ο Μεχμέτης του ανδρός την παρρησίαν,
+        τω είπεν, ότι πρόθυμος ήτο να τον ιατρεύση, αν ήθελε πιστώς να
+        τον υπηρετήση. «Δ ε ν-σ ε-υ π η ρ ε τ ώ», απεκρίθη ο Διάκος.
+        «Α λ λ ά-κ α ι-α ν σ ε-υ π η ρ έ το υ ν, δ ε ν-θ α-σ ε-
+        ω φ έ λ ο υ ν». «Θ α-σε-σ κ ο τ ώ σ ω», επανέλαβεν ο πασάς, «α ν-
+        δ ε ν-μ ε-υ π η ρ ε τ ή σ η ς». «Η-Ε λ λ ά ς», απήντησεν εκείνος,
+        «έ χ ε ι-π ο λ λ ο ύ ς-Δ ι ά κ ο υ ς». Την ακόλουθον δε ημέραν
+        (24 απριλίου) εξεδόθη απόφασις να σουβλισθή (α)· ο δε
+        κοινοποιήσας αυτώ την σκληράν απόφασιν, τω έδωκεν εις χείρας
+        και το άτιμον και οδυνηρόν εργαλείον του θανάτου, και τω είπε
+        να τον ακολουθήση βαστών αυτό. Ο Διάκος το έρριψε κατά γης
+        αγανακτών, και στραφείς προς τους περιεστώτας Αλβανούς, «δ ε ν
+        -ε υ ρ ί σ κ ε τ α ί-τ ι ς», είπε, «ν α-μ ε-σ κ ο τ ώ σ η;
+        δ ι α τ ί-α φ ί ν ε τ ε-τ ο υ ς-Α ν α τ ο λ ί τ α ς-ν α-μ ε-
+        π α ι δ ε ύ ω σ ι ν; ε γ ώ-κ α κ ο ύ ρ γ ο ς-δ ε ν-ε ί μ α ι».
+        Ακούσας δε ότι αν ετούρκευεν εσώζετο, «Χ ρ ι σ τ ι α ν ό ς»,
+        απεκρίθη, «ε γ ε ν ν ή θ η κ α, κ α ι-Χ ρ ι σ τ ι α ν ό ς-θ'-
+        α π ο θ ά ν ω». Οδεύων δε εις τον τόπον της ποινής εστάθη, και
+        ρίψας το βλέμμα επί την γελώσαν φύσιν κατά την εαρινήν εκείνην
+        ώραν· είπε το εξής δίστιχον.
+
+             «Για ιδέ καιρό που διάλεξεν ο Χάρος να με πάρη,
+             Τώρα π' ανθίζουν τα κλαδιά και βγάν' η γη χορτάρι».
+
+        Ηκολούθησε δε μετά ταύτα την πορείαν του και υπέστη
+        καρτεροψύχως πολυώδυνον θάνατον τρεις ώρας βασανιζόμενος.
+Μάιος   Και τα μεν εχθρικά στρατεύματα αφ' ού ανεπαύθησαν
+        ολίγας ημέρας εν Ζητουνίω, εξεστράτευσαν την 7 μαΐου επί σκοπώ
+        να εισβάλωσιν εις Σάλωνα.
+
+        Οι δε οπλαρχηγοί, Πανουργιάς και Δυοβουνιώτης, αφ' ού έχασαν
+        τον συνάδελφον Διάκον, συνήλθαν μετά των στρατευμάτων αυτών
+        εις το ξενοδοχείον της Γραβιάς, το επί της προς τα Σάλωνα
+        δημοσίας οδού, και 4 ώρας εκείθεν απέχον, όλον πλινθόκτιστον·
+        σκοπόν δε συνελθόντες είχαν να σκεφθώσι πώς να στήσωσι την
+        ορμήν του εχθρού, και εμψυχώσωσι το δειλιάσαν στρατιωτικόν. Εν
+        ώ δε συνεσκέπτοντο, έφθασαν απροσδοκήτως πλήρεις ζήλου υπέρ
+        του αγώνος ο Οδυσσεύς Ανδρούτσου και ο Χρήστος Κασμάς, έχοντες
+        αμφότεροι 120. Ο Πανουργιάς και ο Δυοβουνιώτης εγνωμοδότησαν
+        τότε, ο μεν Οδυσσεύς να κλεισθή εν τω ξενοδοχείω άμα φανή ο
+        εχθρός, και να συμπαραλάβη και τους αξιωτέρους στρατιώτας,
+        αυτοί δε μείναντες έξω να καταλάβωσιν εκατέρωθεν τα στενά της
+        οδού εις προφύλαξιν αυτού. Την δε 8 περί την δ' ώραν μετά την
+        ανατολήν του ηλίου, εφάνησαν ο Μεχμέτης και ο Βρυώνης
+        οδεύοντες μετά οκτακισχιλίων προς το ξενοδοχείον· εν ώ δε
+        επλησίαζαν, συνήλθαν οι οπλαρχηγοί Έλληνες εκ δευτέρου και
+        απεφάσισαν ο μεν Οδυσσεύς να εισέλθη ευθύς εις το ξενοδοχείον,
+        ο δε Πανουργιάς και ο Δυοβουνιώτης να καταλάβωσι τα αριστερά
+        της οδού, ο δε Κασμάς τα δεξιά, βοηθούντες τοιουτοτρόπως τους
+        εγκλείστους. Είπε τότε πλήρης τόλμης ο Οδυσσεύς, «όποιος θέλει
+        να μ' ακολουθήση ας πιασθή κατόπιν μου εις τον χορόν»· και
+        ήρχισε να πυρριχίζη. Επιάσθησαν κατόπιν αυτού εκατόν, εν οις
+        και ο Γκούρας, ο Παπα-Ανδρέας, ο Τράκας, ο Αναστάσης Μάρος, ο
+        Αγγελής Γοβγίνας, και ο Π. Μπουτούνης, όλοι αξιωματικοί, οι
+        μεν του Πανουργιά, οι δε του Δυοβουνιώτη· επιάσθησαν και
+        πολλοί Γαλαξειδιώται, και ούτω χειροκρατούμενοι οι εκατόν και
+        συγχορεύοντες εισήλθαν εις το ξενοδοχείον, προπορευομένου του
+        Οδυσσέως, και εν ροπή οφθαλμού επέτρωσαν έσωθεν θύρας και
+        θυρίδας, ήνοιξαν ολόγυρα τας συνήθεις πολεμίστρας και ανέμεναν
+        τον εχθρόν έτοιμοι εις μάχην. Κατέλαβαν δε και οι έξω
+        οπλαρχηγοί τας θέσεις των και ωχυρώθησαν. Εν τούτοις
+        επλησίασαν οι εχθροί ηναγκασμένοι να διαβώσι παρά το
+        ξενοδοχείον επί της εις Σάλωνα πορείας των. Εστάθησαν εν
+        πρώτοις ολίγον, αφ' ού δε ανεγνώσθη η προπόλεμος ευχή,
+        διηρέθησαν εις τρία, και το μεν εκινήθη προς τα αριστερά της
+        οδού επί τον Πανουργιάν και τον Δυοβουνιώτην, το δε προς τα
+        δεξιά επί τον Κασμάν το δε τρίτον προς το κέντρον, ό εστιν επί
+        το ξενοδοχείον. Μόλις ήρχισεν η προσβολή και διεσκορπίσθησαν
+        οι περί τον Πανουργιάν, τον Δυοβουνιώτην και τον Κασμάν·
+        απέμειναν δε μόνοι ενώπιον όλης ταύτης της δυνάμεως οι
+        κλεισθέντες εν τω ξενοδοχείω εκατόν. Ο Οδυσσεύς, όστις διέταξε
+        να μη τουφεκίση τις πριν τουφεκίση αυτός, είδε διά τινος οπής
+        προπορευόμενον του επερχομένου στρατού γηραιόν Δερβίσην
+        έφιππον. Τον εχαιρέτησεν αλβανιστί και αντεχαιρετήθη, τον
+        εχλεύασε και αντεχλευάσθη, τον ύβρισε και ανθυβρίσθη, τον
+        ετουφέκισε και τον εσκότωσεν (β). Οι διηρημένοι Τούρκοι
+        συνηνώθησαν τότε και ώρμησαν πανστρατιά επί το ξενοδοχείον
+        μαινόμενοι διά τον φόνον του αγίου ανδρός. Ως αν ήθελαν δε ν'
+        αναρπάσωσιν όλους τους εγκλείστους, ώθουν τα τοιχία διά των
+        χειρών και των ώμων και τα ετρύπων και διά των μαχαιρών.
+        Άφοβοι οι εντός ετουφέκιζαν ακαταπαύστως πανταχόθεν επί τον
+        σωρόν και εφόνευαν πολλούς, ώστε οι Τούρκοι ιδόντες την φθοράν
+        των απεσύρθησαν. Εφώρμησαν και δευτέραν και τρίτην φοράν· η δε
+        τρίτη εφορμή έγεινε τόσον σφοδρά, ώστε κατώρθωσαν να εμπήξωσι
+        σημαίας επί των τοιχίων. Μετά δε την μεσημβρίαν ιδών ο Βρυώνης
+        την τόσην αποτυχίαν, συγκαλέσας τους οπλαρχηγούς του, τους
+        επέπληξε, τους εθάρρυνε και τους εκίνησεν όλους ιππείς και
+        πεζούς εις νέαν έφοδον. Αλλά και κατά ταύτην οι εχθροί
+        κατησχύνθησαν, και τα γύρωθεν του ξενοδοχείου πτώματα
+        συσσωρευόμενα εγίνοντο και αυτά προσκόμματα της εφορμήσεώς
+        των. Δύσαντος δε του ηλίου διέταξαν οι πασάδες τον αποκλεισμόν
+        του ξενοδοχείου, και έστειλαν καί τινας εις Ζητούνι επί
+        μετακομίσει κανονίων προς κατεδαφισμόν του. Εν τοσούτω
+        ησύχασαν και οι εντός και οι εκτός διαρκούσης της νυκτός·
+        όρθρου δε βαθέως εν ώ οι εχθροί απηυδημένοι εκοιμώντο, οι
+        εντός εξεπέτρωσαν ησύχως την κάτω θύραν και διήλθαν αταράχως
+        όλοι αβλαβείς. Δύο μόνον εφονεύθησαν εντός επί των προσβολών,
+        οι αξιωματικοί Θανάσης Καστάνης και Θανάσης Σεφέρης, και δύο
+        επληγώθησαν. Οι εχθροί διέμειναν μετά την μάχην εν τω
+        ξενοδοχείω 8 ημέρας προς αναψυχήν, θάπτοντες εν ταύτω τους
+        νεκρούς και στέλλοντες εις Ζητούνι τους τραυματίας. Η τόσον
+        ευτυχής αύτη και απροσδόκητος αντίστασις εκατόν φιλοκινδύνων
+        ανδρών προς τόσον ιππικόν και πεζικόν κατ' αυτά τα προοίμια
+        της επαναστάσεως, συνετέλεσε τα μέγιστα εις εμψύχωσιν του
+        αγώνος και εμεγάλυνε δικαίως τον Οδυσσέα.
+
+
+
+             1821
+        ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΕ'
+
+
+
+        &Πτώσις Αντώνη Οικονόμου. — Πλους ελληνικής μοίρας προς τον
+        Ελλήσποντον, και άλλης εις τον κορινθιακόν κόλπον — Εμπρησμός
+        τουρκικού δικρότου εν Ερισώ. — Καταστροφή Κυδωνιών.&
+
+        Η ΠΡΩΤΗ ναυτική εκστρατεία αφήκεν εν Ύδρα τον Οικονόμον μέγαν
+        και πολύν, αλλ' επί της επιστροφής της δεν τον ηύρε τοιούτον.
+        Ευδοκιμούν δημεγέρται κατά των ισχυρών αριστοκρατών, οσάκις
+        καλούν τον λαόν εις ανάκτησιν της πολιτικής του ισονομίας, ην
+        η αριστοκρατία αφήρπασεν, ή εις διανομήν της κοινής γης, ην
+        εσφετερίσθη· αλλ' η αριστοκρατία της Ύδρας ήτον αγαθοποιός
+        προς τον λαόν, διότι όχι μόνον ουδέν του αφήρπασεν, όχι μόνον
+        δεν ετρέφετο παρ' αυτού, αλλά διά της κινήσεως των ιδιοκτήτων
+        πλοίων της και διά της χρήσεως των διά του εμπορίου
+        αποκτηθέντων χρημάτων της έτρεφεν όλον το πλήθος, πολλούς δε
+        και ευτύχει. Επέτυχεν ο Οικονόμος, διότι το κίνημά του ήτον
+        απροσδόκητον, και ο λαός ήθελε την επανάστασιν, και εζήτει να
+        εύρη εν καιρώ αργίας πόρον υπάρξεως. Αλλ', αφ' ού και η
+        επανάστασις εξερράγη, και οι πρόκριτοι ειλικρινώς την
+        ησπάσθησαν, και ο πόρος ευρέθη διά της γενναίας αυτών
+        καταβολής και διά της κινήσεως των πλοίων, η πάλη του λαού και
+        των αριστοκρατών έπαυσε φυσικώ τω λόγω, και η εξουσία θα
+        επανήρχετο όπου και πρώτον και όθεν προς καιρόν αφηρέθη. Διά
+        τον λόγον τούτον την ύψωσιν του Οικονόμου παρηκολούθησεν η
+        πτώσις του. Τα όργανα της επιρροής των προκρίτων παρά τω λαώ
+        ήσαν οι πλοίαρχοί των. Ούτοι ήσαν ευπειθείς προς αυτούς και
+        είχαν και πιστούς τινας οπαδούς, ως οι της ξηράς οπλαρχηγοί. Ο
+        Οικονόμος επεχείρησε να βάλη επί των πλοίων φίλους και
+        ομόφρονάς του πλοιάρχους, και δι' αυτών να άγη και να φέρη
+        τους ναύτας. Αλλ' ούτε τα πλοία ήσαν εθνικά, ούτε οι κατά το
+        σχέδιον του Οικονόμου εξωθούμενοι νόμιμοι πλοίαρχοι έστεργαν,
+        διότι έχαναν και τιμήν και επιρροήν και πόρον. Διά τούτο
+        απέτυχεν η αντικατάστασις αύτη, και οι κινούντες εν μέρει τον
+        λαόν πλοίαρχοι, ους εμελέτα ο Οικονόμος να παύση, έγειναν όλοι
+        εχθροί του. Μεμπτός δεν ήτον ο Οικονόμος ως προς τούτο, διότι
+        το απήτει η θέσις του· αλλ' αστόχαστος εδείχθη ως προς το
+        εξής. Διαρκούσης της πρώτης ναυτικής εκστρατείας έφεράν τινες
+        εις Ύδραν λείας, ας ηθέλησαν να οικειοποιηθώσιν αθετούντες τον
+        περί της διανομής κανονισμόν. Οι πρόκριτοι παρεκίνησαν τον
+        Οικονόμον, ως εισακουόμενον, ν' απαιτήση την εκτέλεσιν του
+        κανονισμού. Την απήτησεν· αλλ' οι ναύται όχι μόνον τον
+        παρήκουσαν, αλλά και τον ύβρισαν και τον ηπείλησαν. Το μόνον
+        υποστήριγμά του ήτον ο λαός. Αναμφιβόλως η απαίτησις της
+        εκτελέσεως του κανονισμού ήτο δικαία και επαινετή· αλλά δεν
+        εσυλλογίσθη ο Οικονόμος ορθώς, απαιτήσας αυτός την εκτέλεσίν
+        του και ψυχράνας τοιουτοτρόπως τον λαόν. Από της ώρας εκείνης
+        έπεσε, διότι έμεινεν άνευ υποστηρίγματος εν μέσω τόσω δυνατών
+        εχθρών.
+
+        Ελαττωθείσης της δημοτικότητάς του, δύο μεγαλότολμοι πλοίαρχοι
+        Υδραίοι, ο Λάζαρος Παναγιώτας και ο Θεόφιλος Δρένιας, μη
+        ανεχόμενοι να βλέπωσι τους προκρίτους, ους εσέβοντο,
+        περιφρονουμένους, φορολογουμένους και κινδυνεύοντας, ουδέ την
+        πατρίδα των εις χείρας δημεγέρτου, απεφάσισαν να τον
+Μάιος   σκοτώσωσι, και μηδενί ανακαλύψαντες την απόφασίν των
+        εκίνησαν την 12 μαΐου προς το διοικητήριον όπου ήτον ο
+        Οικονόμος. Καθ' οδόν απήντησαν τον Αντώνην Κριεζήν, και τον
+        εμυσταγώγησαν. Οπλισθείς εν τω άμα και αυτός, και οπλίσας και
+        δέκα συγγενείς του έτρεξε κατόπιν. Αναβαίνοντες δε οι δύο
+        πρώτοι εις το διοικητήριον απήντησαν τον Οικονόμον ιστάμενον
+        άνωθεν της κλίμακος εν μέσω δώδεκα οπλοφόρων, εν οις και ο
+        υιός του και ο τολμηρός Κολοδήμας. Ο Οικονόμος απείκασεν εις
+        τι ο ερχομός των και αμέσως επυροβόλησε τον Δρένιαν, αλλά δεν
+        τον επήρε. Μετά τον πυροβολήσαντα πατέρα επυροβόλησε τον αυτόν
+        και ο υιός και τον έρριψε νεκρόν. Επυροβόλησαν και οι άλλοι
+        και επλήγωσαν τον Παναγιώταν πυροβολήσαντα και αυτόν και
+        πληγώσαντα τον Κολοδήμαν. Έφθασεν εν τούτοις και ο Κριεζής
+        μετά των περί αυτόν και έμεινεν υπό το διοικητήριον πυροβολών
+        και πυροβολούμενος, αλλά μήτε βλάπτων μήτε βλαπτόμενος. Το
+        κατά του Οικονόμου κίνημα ανδρών εχόντων υπόληψιν απέσπασε
+        πολλούς των οπαδών του. Βλέπων δ' εκείνος την δεινήν θέσιν
+        του, εφώναξε μεγαλοφώνως έσωθεν του διοικητηρίου, «β ο ή θ ε ι
+        α, π α ι δ ι ά, β ο ή θ ε ι α». Έτρεξάν τινες έξωθεν εις
+        βοήθειαν, αλλ' απεκρούσθησαν υπό των περί τον Κριεζήν· έτρεξαν
+        και εκ δευτέρου ακούσαντες την αυτήν φωνήν, αλλά και εκ
+        δευτέρου απεκρούσθησαν. Τότε οι περί τον Κριεζήν υποπτεύσαντες
+        μη γίνωσιν οι έξω ολίγοι πολλοί και ορμήσωσιν επ' αυτούς
+        ολίγους όντας, ανέβησαν εις την παρακειμένην οικίαν του
+        Βούλγαρη και εκείθεν ετουφέκιζαν το διοικητήριον. Συγχρόνως το
+        ετουφέκιζαν και ο Μανώλης Τομπάζης και ο Αναστάσης Κριεζής και
+        ο Τερσανάς εκ των οικιών αυτών. Εμβάς και ο Γεώργης Σαχτούρης
+        εις το πλοίον του Κριεζή, προσωρμισμένον εις επισκευήν, ήρχισε
+        να κανονοβολή και αυτός το διοικητήριον, και συνεκανονοβόλουν
+        και δύο άλλα πλοία. Ο Οικονόμος, δεινώς πολεμούμενος και
+        κινδυνεύων, εξήλθε του διοικητηρίου διά τινος στενωπού· αλλ'
+        οι περί τον Κριεζήν ερρίφθησαν κατόπιν και τον κατέφθασαν υπό
+        την οικίαν του Γεώργη Γκιώνη, όπου εντός 10 βημάτων τον
+        επιστόλισεν ο Κριεζής συνοδευόμενον υπό πέντε, αλλά δεν τον
+        εκτύπησε. Τούτου γενομένου, διεσκορπίσθησαν οι ακολουθούντες
+        τον Κριεζήν. Ο δε Γκιώνης, ακούσας άνωθεν της οικίας τον
+        πιστολισμόν, και ιδών τον Κριεζήν σχεδόν απομεμονωμένον και
+        κινδυνεύοντα, κατέβη και τον ανέβασεν εις την οικίαν του.
+        Τρέχοντες δε οι περί τον Οικονόμον έμφοβοι, διότι επήρχοντο
+        πολλοί, κατέλαβαν οικίαν τινά επί του άνω μέρους της πόλεως,
+        και ούτως οι μαχόμενοι διεχωρίσθησαν, και ο Κριεζής κατέβη εις
+        την αγοράν, όπου ηύρε 500 ετοίμους να κινηθώσι κατά του
+        Οικονόμου, εν οις και τον Αναστάσην Τσαμαδόν, τον Μανώλην
+        Τομπάζην και τον Γεώργην Σαχτούρην. Ο Οικονόμος μαθών την κατ'
+        αυτού εκστρατείαν και βλέπων ότι δεν είχεν ελπίδα σωτηρίας
+        εντός της νήσου, μετέβη εις το Καμίνι, και εμβάς εις αλιάδα
+        επέβη επί της εκεί ευρεθείσης άνευ ναυτών γολέττας του Τομπάζη
+        και απέπλευσε. Τούτο ιδόντες οι κατάδιώκοντες αυτόν έστειλαν
+        εις σύλληψιν της γολέττας πλοίον, εφ' ου επέβη και ο Μανώλης
+        Τομπάζης. Κινδυνεύων τότε ο Οικονόμος επόδισε κατά τον
+        Παλαμιδάν προς το δυτικόν μέρος της νήσου, εγκατέλειψε την
+        γολέτταν πλέουσαν, απέβη εις την ξηράν και ανέβη εις το
+        βουνόν. Αλλά τον εκύκλωσαν εκεί οι αντίπαλοί του και τον
+        προσεκάλεσαν επί ποινή θανάτου να παραδοθή· παρεδόθη,
+        επεβιβάσθη επί τινος των εν τω πορθμώ της Ύδρας πλοίων, και
+        εκείθεν εις λέμβον έχουσαν 10 ναύτας διαταχθέντας να τον
+        μεταφέρωσιν εις την αντίπορθμον της Πελοποννήσου γην και να
+        τον θανατώσωσιν. Αλλά μεταξύ των 10 ναυτών έτυχαν και
+        συγγενείς του Οικονόμου, οίτινες υπερισχύσαντες τον απέλυσαν
+        επί της πελοποννησιακής ξηράς αβλαβή. Τοιουτοτρόπως σωθείς ο
+        Οικονόμος κατέφυγεν εις Κρανίδι, όπου ηύρεν ευμενή υποδοχήν·
+        εφοβέριζε δε να επανέλθη εις Ύδραν, και να θύση και απολέση.
+
+        Έτυχε να φθάση κατ' εκείνας τας ημέρας εις Ύδραν ο Σωτήρης
+        Θεοχαρόπουλος, επικαλούμενος εξ ονόματος των Αχαιών αποστολήν
+        ναυτικής δυνάμεως εις τον κορινθιακόν κόλπον. Οι πρόκριτοι
+        απεκρίθησαν, ότι εν όσω ο Οικονόμος διέτριβεν αντικρύ της
+        νήσου των επί της Πελοποννήσου, οχλαγωγών και απειλών, δεν
+        ενέκριναν ν' απομακρυνθώσι τα πλοία των. Ο Θεοχαρόπουλος, ανήρ
+        δραστήριος, λαβών γράμματα των αρχόντων της Ύδρας προς τους
+        Κρανιδιώτας αποποιούμενους έως τότε και να παραδώσωσι τον
+        Οικονόμον και να τον αποπέμψωσι, μετέβη εις Κρανίδι, τον
+        παρέλαβε και τον εφυλάκισεν εν τω μοναστηρίω του Φονιά, όπου
+        διέμεινε μονάζων εν μέσω των καλογήρων, και προσποιούμενος μεν
+        τον μετανοούντα, παραφυλάττων δε την ευκαιρίαν ν' αναφανή επί
+        της πολιτικής σκηνής. Τοιουτοτρόπως ησύχασεν η Ύδρα,
+        κινδυνεύσασα να πέση κατ' αυτήν την αρχήν της επαναστάσεως εις
+        δεινήν αλληλομαχίαν. Η πτώσις και η απουσία του Οικονόμου
+        απέδωκαν εκ νέου όλην την εξουσίαν εις τους συνετούς και
+        φιλοπάτριδας προκρίτους της Ύδρας μετελθόντας αυτήν εις
+        πρόοδον και ευόδωσιν του εθνικού αγώνος.
+
+        Μεταξύ μυρίων άλλων ομοίων περιστάσεων συντείνει και η του
+        εγκαταλειφθέντος Οικονόμου ν' αποδείξη πόσον άστατος είναι η
+        εύνοια του λαού, την μίαν ημέραν θυμιάζοντος το είδωλόν του,
+        και την άλλην καταρρίπτοντος και συντρίβοντος αυτό.
+
+        Ο δε ελληνικός στόλος, αφ' ού επανήλθεν εις τα ίδια μετά την
+        πρώτην εκστρατείαν, ητοιμάσθη μετά της αυτής προθυμίας και εις
+        δευτέραν, και εξέπλευσε την 18, διαιρεθείς εις δύο μοίρας.
+        Συνίστατο δε η μία εκ 18 πλοίων υδραϊκών υπό τον Γιακουμάκην
+        Τομπάζην (α), 7 σπετσιωτικών υπό τον Γκίκαν Τσούπαν, 27
+        ψαριανών, καί τινων μιστίκων υπό τον Αποστόλην, ενός Λιμνίου
+        και ενός της Αίνου. Σκοπόν δεν είχεν η μοίρα αύτη να
+        επαναστατήση ως άλλοτε τόπους, αλλά να εμποδίση τον έκπλουν ή
+        να ματαιώση τα σχέδια του εχθρικού στόλου, όστις ετοιμασθείς
+        εν Κωνσταντινουπόλει εστέλλετο, ίνα επαναγάγη εις την υποταγήν
+        του σουλτάνου το Αιγαίον, και προστατεύση την μετάβασιν
+        τουρκικών στρατευμάτων εξ Ασίας εις τα αποστατήσαντα της
+        Ελλάδος μέρη. Ο τουρκικός στόλος, άπειρος εισέτι της τόλμης
+        των Ελλήνων, επερείδετο δικαίως επί τη υλική υπεροχή του· οι
+        δε Έλληνες, αν και είχαν τόλμην, ήσαν εν άκρα αμηχανία πώς να
+        τον βλάψωσιν.
+
+        Την 26 η ελληνική μοίρα απήντησεν εχθρικόν δίκροτον,
+        προφυλακίδα του οθωμανικού στόλου πλέοντος προς τα παράλια της
+        Ασίας. Τινά των ελληνικών πλοίων το επλησίασαν και
+        εκανονοβόλησαν, αλλ' ανίκανα ήσαν να το βλάψωσι. Την εσπέραν
+        της αυτής ημέρας το δίκροτον κατέπλευσεν εις Ερισόν,
+        παρακολουθούμενον υπό των ελληνικών πλοίων. Ο πλοίαρχος αυτού,
+        φοβούμενος νυκτερινήν έφοδον, παρέλαβεν από της ξηράς ικανούς
+        Τούρκους εις υπεράσπισίν του. Οι δε πλοίαρχοι Έλληνες συνήλθαν
+        επί της ναυαρχίδος εις συμβούλιον πεπεισμένοι, ότι όχι μόνον
+        δεν εδύναντο να βλάψωσι τον εχθρόν, αλλ' ούτε καν να τον
+        φοβίσωσι διά των αδυνάτων κανονίων των. Διάφορα τεχνάσματα
+        υπεβλήθησαν, αλλ' όλα απερρίφθησαν, ή ως ανίσχυρα ή ως
+        παράτολμα. Ο δε ναύαρχος Τομπάζης είπε τότε, ότι ο διοικητής
+        πολεμικού αγγλικού πλοίου, όπερ απήντησεν η ελληνική μοίρα
+        προς τον Καφηρέα, τον ηρώτησεν εις τι η ναυτική αύτη
+        εκστρατεία· και ακούσας ότι ανέβαινε τον Ελλήσποντον εις
+        αντιπαράταξιν προς τον τουρκικόν στόλον, ματαίως, είπε, θα
+        κοπιάσητε, αναμφιβόλως δε και θα βλαφθήτε εξ αιτίας της
+        μεγάλης ανισότητος των δυνάμεων· ναύτας αξίους και τολμηρούς
+        έχετε, μεταχειρίσθητε δι' αυτών κατά των αναξίων,
+        απειροθαλάσσων και δειλών εχθρών σας τα πυρπολικά, και βεβαίως
+        θα υπερισχύσετε. Ταύτα, είπεν ο Τομπάζης, ήκουσα, και ταύτα
+        λέγω, λυπούμενος, ότι δεν ηρώτησα τον Άγγλον πλοίαρχον πώς
+        παρασκευάζονται τα περί ων ανέφερε πυρπολικά. Επί τούτοις ο
+        Αποστόλης είπεν, ότι και εν τη νήσω των Ψαρών εγίνετο λόγος
+        περί πυρπολικών, διότι έζων διάφοροι ναύται, παρευρεθέντες
+        καθ' ον καιρόν οι Ρώσσοι έκαυσαν εν τω λιμένι του Τσεσμέ τον
+        τουρκικόν στόλον δι' αυτών· αλλ' ουδείς ήξευρε πώς
+        παρεσκευάζοντο. Εν τούτοις η λέξις Μ π ο υ ρ λ ό τ ο ν έτρεχεν
+        εξ ενός εις άλλο στόμα εν τω συμβουλίω μηδενός των
+        παρευρισκομένων πλοιάρχων ειδότος τα περί παρασκευής αυτού,
+        και έφθασε και εις την ακοήν των μη εν τω συμβουλίω
+        αξιωματικών. Μεταξύ τούτων ήτο και τις Γιάννης Πάργιος,
+        επονομαζόμενος Πατατούκος, κάτοικος Ψαρών, όπου επηγγέλετο τον
+        διδάσκαλον της πρακτικής ναυτικής. Ούτος είπεν, ότι ήξευρε πώς
+        παρεσκευάζετο το πυρπολικόν, και παρεσκεύασεν εν τω άμα έν των
+        πλοίων της εκστρατείας, όπερ ερρίφθη επί το δίκροτον την
+        νύκτα, αλλά δεν εκόλλησε και εκάη εις μάτην.
+
+        Ο Πατατούκος παρεσκεύασεν άλλο σταλέν επί τοιαύτη χρήσει εκ
+        Ψαρών, μετεποίησε και ο Καλαφάτης Ψαριανός το πλοίον του εις
+        πυρπολικόν, και την 27 ερρίφθησαν αμφότερα επί το δίκροτον
+        τρίτην ώραν προ μεσημβρίας, συνοδευόμενα υπό της ελληνικής
+        μοίρας κανονοβολούσης αυτό εκατέρωθεν. Και το μεν του
+        Καλαφάτη, ανεπιτηδείως παρασκευασθέν, εκάη ανωφελώς, τα δε
+        άλλο υπό τον Δημήτρην Παπά-Νικολή, Ψαριανόν και αυτόν, έπεσεν
+        επί την πρώραν του δικρότου, εκόλλησε και μετέδωκεν εν τω άμα
+        τας φλόγας (β). Μετά τρία τέταρτα της ώρας επυρσοκρότησεν η
+        πυριτοθήκη, το δίκροτον διερράγη, και οι εν αυτώ επνίγησαν
+        εκτός ολίγων διακολυμβησάντων ή εμβάντων εις τας λέμβους. Ήσαν
+        δε επί του δικρότου και ναύται Χριστιανοί, ους πεσόντας εις
+        την θάλασσαν διέσωσαν αι λέμβοι των Ελλήνων. Το νεοφανές τούτο
+        και όλως απροσδόκητων κατόρθωμα κατεφόβισε τους Τούρκους,
+        εξίππασε και αυτούς τους Έλληνας και επλήρωσε χρηστών ελπίδων
+        τας καρδίας των.
+
+        Την δε ακόλουθον ημέραν εφάνη προς εκείνο το μέρος ο λοιπός
+        εχθρικός στόλος εξ ενός δικρότου, τριών φρεγατών, μιας
+        κορβέτας και δύο δικατάρτων. Επέπεσεν η ελληνική μοίρα
+        εμψυχωθείσα υπό της προσφάτου επιτυχίας· ο δε στόλος, έντρομος
+        δι' όσα έπαθε το δίκροτον, έφυγε πλησίστιος προς τον
+        Ελλήσποντον και την επαύριον προσωρμίσθη υπό την προστασίαν
+        των εκεί φρουρίων. Την αυτήν ημέραν η ελληνική μοίρα
+        προσωρμίσθη και αυτή εν τω λιμένι της Ίμβρου εις ύδρευσιν.
+
+        Ίδιον των αδυνάτων, των δειλών και των τυραννικών κυβερνήσεων
+        είναι, οσάκις δεν δύνανται να εκδικώνται τους πταίστας, να
+        παιδεύωσι τους αθώους. Οσάκις ενίκων οι ένοπλοι Έλληνες, οι
+        υπό τους Τούρκους άοπλοι και αβλαβείς ομογενείς των έπασχαν.
+        Τα αυτά ανομήματα, αξιοκατάκριτα βεβαίως όπως και
+        αν θεωρηθώσιν, έπραξαν και οι Έλληνες· αλλ' ούτοι ήσαν εις
+        πλήρη επανάστασιν και εις αναρχίαν. Πότε καταδυναστευόμενον
+        έθνος, λαβόν όπλα κατά του καταδυναστεύοντος, δεν ηνόμησεν, ή
+        δεν έχυσεν αίματα πταιστών και αθώων ανεξετάστως; Σπανίως κατά
+        δυστυχίαν υπείκει εις τα εντάλματα της μετριότητος η
+        αιχμάλωτος του πάθους της εκδικήσεως ανθρώπινος ψυχή. Αλλ' υπό
+        το σκήπτρον του σουλτάνου, αύται αι Αρχαί ήσαν αι χείρες της
+        ανομίας και των αιμάτων. Οι Μιτυληναίοι Χριστιανοί και οι κατά
+        τα πλησιόχωρα παράλια της Ασίας όχι διότι ήσαν συμμέτοχοι του
+        εμπρησμού του δικρότου, αλλά διότι έτυχε να κατοικώσι γην,
+        παρ' ην το δίκροτον εκάη, έγειναν οι τρισάθλιοι θύματα της
+        μανίας των τουρκικών Αρχών, σφαζόμενοι ανηλεώς, γυμνούμενοι
+        και πωλούμενοι ως ανδράποδα. Αλλ' η γειτονία εκείνη έμελλε να
+        γένη συγχρόνως θέατρον άλλων δεινοτέρων συμφορών. Πόλις,
+        περιέχουσα ψυχάς 30 χιλιάδας, έμελλε ν' αφανισθή όλη, όχι
+        διότι έλαβεν όπλα κατά της υπόπτου εξουσίας, ούτε διότι εφάνη
+        άλλως πως αξία καταστροφής, αλλά διότι ήτον όλη χριστιανική
+        και ικανή και την αιμοχαρή δίψαν της εξουσίας να σβέση, και
+        την εξ αδίκων πλουτείν επιθυμίαν της να πληρώση. Η πόλις αύτη
+        είναι αι Κυδωνιαί, γνωσταί διά την αυτονομίαν και ευνομίαν,
+        διά τα φιλάνθρωπα καταστήματα, διά το φιλοσοφικόν σχολείον και
+        την φιλοκαλίαν και ευζωίαν των κατοίκων.
+
+        Οι Κυδωνιείς εξ αιτίας της επί της Ασίας θέσεώς των ενώπιον
+        τόσων μυριάδων Τούρκων, όχι μόνον δεν επεχείρησαν ν'
+        απελευθερωθώσιν, αλλ' εφρόντισαν και να καθησυχάσωσι τας
+        υποψίας των Τούρκων διά της διαγωγής των. Αφ' ης ημέρας
+        απεστάτησαν τα Ψαρά, η τουρκική Αρχή της Περγάμου, εις ην
+        υπέκειντο αι Κυδωνιαί, υποπτεύουσα πόλιν τόσον πολυάνθρωπον,
+        και όλην χριστιανικήν, έστειλεν εις προφύλαξιν τετρακισχιλίους
+        οπλοφόρους, σκηνώσαντας κατ' αρχάς εκτός αυτής, αλλά πολλούς
+        μετά ταύτα παρεισελθόντας. Όπου συρροή τουρκικών στρατευμάτων,
+        εκεί και αταξίαι ατιμώρητοι εν καιρώ πολέμου· ηνοχλούντο
+        λοιπόν καθ' ημέραν οι Χριστιανοί, και εκινδύνευαν παρά την
+        θέλησίν των να ταραχθώσιν εξ αιτίας της διαγωγής των εις
+        προφύλαξιν ελθόντων. Ο προεστώς της πόλεως Χατσή-Θανάσης
+        υπήγεν εις Πέργαμον επ' ελπίδι να πείση την Αρχήν εις
+Ιούνιος ανάκλησιν των ατάκτων στρατευμάτων, αλλά δεν
+        εισηκούσθη. Την 2 Ιουνίου η ελληνική μοίρα έπλευσεν εις τα
+        έμπροσθεν των Κυδωνιών Μοσχονήσια. Ο λαός του μόνου
+        κατοικουμένου νησιδίου, όλος χριστιανικός, ως και ο των
+        Κυδωνιών, είχεν ένα μόνον Τούρκου, τον αγάν, ον απεδίωξεν επί
+        τη παρουσία των ελληνικών πλοίων, ύψωσε την σημαίαν της
+        ελευθερίας και κατέλαβε το Κλειδί, ό εστι την συζευγνύουσαν το
+        νησίδιον και την ξηράν γέφυραν, εις εμπόδιον εισβολής Τούρκων.
+        Το συμβάν τούτο εξηγρίωσεν έτι μάλλον τα στρατεύματα και
+        έδωκεν αφορμήν εις νέους φόβους και κινδύνους. Οι δε Κυδωνιείς
+        βλέποντες ότι θα επάθαιναν τα πάνδεινα, είτε ησυχάζοντες είτε
+        επαναστατούντες, απεφάσισαν να φύγωσι, και έστειλαν εις τα
+        Μοσχονήσια τον διδάσκαλον Βενιαμίν, παρακαλούντες τον ναύαρχον
+        να φροντίση περί μεταφοράς του κινδυνεύοντος λαού εις Ψαρά·
+        και επειδή πλοία δεν δύνανται να εισπλεύσωσι διότι τα νερά
+        είναι ρηχά παρά το λιμενοστόμιον, εστάλησαν λέμβοι εις το
+        ακροθαλάσσιον την 4, και οι Κυδωνιείς ήρχισαν να καταβιβάζωσι
+        τας γυναίκας και τα τέκνα των. Ταύτα βλέποντες οι Τούρκοι και
+        εκλαμβάνοντές τα ίσως ως πολεμικάς προετοιμασίας, εμπόδιζαν
+        βιαίως τους φεύγοντας. Οι κάτοικοι ηναγκάσθησαν ν' αποκρούσωσι
+        την βίαν διά της βίας· αι δε λέμβοι όσαι είχαν κανόνια, τα
+        μετεχειρίσθησαν και αύται κατά των ενοχλούντων τους
+        Χριστιανούς Τούρκων, και ούτως ήρχισαν εντός της πόλεως την 4
+        σφαγαί, αρπαγαί, αιχμαλωσίαι και πυρκαϊαί· το παραθαλάσσιον
+        εσκεπάσθη προσφύγων, πολλαί γυναίκες έπιπταν εις την θάλασσαν,
+        ίνα μη πέσωσιν εις χείρας Τούρκων, η πόλις εκαίετο, και όλαι
+        αι λέμβοι και όλα τα μικρά πλοιάρια των Μοοχονησιωτών
+        μετέφεραν αδιακόπως και επεσώρευαν εις τα πλοία τους δυστυχείς
+        Κυδωνιείς, βλέποντας φλεγομένας τας οικίας των και θρηνούντας
+        την μεγάλην συμφοράν των. Τοιουτοτρόπως κατεστράφη η λαμπρά
+        των Κυδωνιών πόλις, και οι κάτοικοί της, όσοι κατέφυγαν εις τα
+        πλοία, μετεκομίσθησαν και διεσπάρησαν εις διαφόρους νήσους,
+        βιούντες βίον αβίωτον. Κυβέρνησις, όχι μόνον μη παρέχουσα αλλά
+        και αφαιρούσα τα εις προφύλαξιν και διάσωσιν κινδυνεύοντος
+        λαού και καταστρέφουσα επί απλαίς υποψίαις αυτόν, είναι αξία
+        της κατάρας και του αναθέματος όλων των εθνών και όλων των
+        αιώνων.
+
+        Επί δε τη συμφορά των Κυδωνιών κατεφοβήθησαν όλοι οι
+        κατοικούντες τα ενδότερα της Ασίας Χριστιανοί και κατέβαιναν
+        σωρηδόν εις τα παραθαλάσσια, ίνα διασωθώσι δι' ων εδύναντο
+        τρόπων είς τινας των υπό την ελληνικήν σημαίαν νήσων.
+        Εγκατέλειψαν και οι Μοσχονησιώται την πατρίδα των, και
+        κατέφυγαν και αυτοί όπου ημπόρεσαν· ώστε όλη εκείνη η έως χθες
+        ανθηρά ακτή έγεινε τόπος ερημώσεως. Τοιαύτη είναι η φύσις των
+        δεσποτικών, των τυραννικών και των βαρβάρων κυβερνήσεων.
+
+        Τα δ' ελληνικά πλοία, αφού ελύτρωσαν τόσον πλήθος, έπλευσαν
+        την 7 προς την Τένεδον, και επανέπλευσαν εκείθεν εις τα ίδια·
+        κατήραν δε την 12 τα υδραϊκά εις τον λιμένα των.
+
+        Οι θρασείς ενώπιον των αδυνάτων είναι δειλοί ενώπιον των
+        δυνατών. Εν ώ τόσα κακά υπέφεραν οι άοπλοι Χριστιανοί, αι
+        τουρκικαί Αρχαί της Μιτυλήνης τόσον εφοβήθησαν τους γείτονας
+        των Ψαριανούς εξ αιτίας του εμπρησμού του δικρότου, ώστε τοις
+        υπεσχέθησαν φόρον, υπό τον όρον να μη ενοχλώσι την Μιτυλήνην
+        και το μικρόν ναυτικόν της.
+
+        Τοιαύτη ήτον η κατάστασις των μερών εκείνων μεσούντος του
+        ιουνίου.
+
+        Η δε άλλη μοίρα του ελληνικού στόλου συγκειμένη εκ 12 πλοίων,
+        ήτοι 6 υδραϊκών υπό τον Δημήτρην Βώκον Μιαούλην, και 6
+        σπετσιωτικών υπό τον Νικολόν Μπότασην, εξέπλευσεν επί τη
+        επιμόνω αιτήσει των Πελοποννησίων κατά τον κορινθιακόν κόλπον
+        προς καταδίωξιν ολίγων τουρκικών πλοίων αποσπασθέντων της εν
+        Μούρτω ναυτικής δυνάμεως και μεταπλευσάντων εις τον λιμένα των
+        Πατρών, και προς άλωσιν της Ναυπάκτου και του Αντιρρίου διά
+        της συμπράξεως και των κατά ξηράν δυνάμεων. Εκ των 12 δε
+        τούτων πλοίων, 2, τα του Αναστάση Καλανδρούτσου και τα του
+        Αναγνώστη Κουλάτση, έμειναν κατά τον διάπλουν έμπροσθεν του
+        Νεοκάστρου και της Κορώνης προς αποκλεισμόν των φρουρίων
+        εκείνων· τα δε άλλα, προχωρήσαντα κατά τας Πάτρας, είδαν την
+        20 μαΐου πλέοντα έμπροσθεν του ακρωτηρίου του Πάπα εις
+Μάιος   αποκλεισμόν των Πατρών υπό σημαίαν ελληνικήν 6
+        δικάταρτα, εξ ων τα 5 γαλαξειδιωτικά και το έν κεφαλληναίον
+        (γ), και δύο κανονοφόρους· είδαν και μίαν κορβέταν τουρκικήν
+        πλέουσαν προς τα έξω και επέπλευσαν· αλλ' αύτη φοβηθείσα
+        εστράφη πλησίστιος προς την Ναύπακτον. Ανήχθησαν εν τω άμα και
+        τα εν τω λιμένι των Πατρών 4 τουρκικά δικάταρτα επί τη διά
+        σημείων προσκλήσει της κορβέτας, και κατέφυγαν και αυτά υπό
+        την Ναύπακτον. Τόσον δε επί τη εμφανίσει της ελληνικής ταύτης
+        μοίρας εφοβήθη ο εν Πάτραις Ισούφης, ώστε ανήγγειλε τοις
+        εισέτι ενδιαμένουσι προξένοις, ότι δεν ηγγυάτο εις το εξής την
+        ασφάλειάν των και επεθύμει ν' αναχωρήσωσιν αυθημερόν, διότι
+        ηναγκάζετο να καύση τας κατοικίας των, μη τας κατάσχωσιν οι
+        εχθροί του. Επί τη προσκλήσει ταύτη και τη απειλή οι πρόξενοι
+        ανεχώρησαν όλοι αυθημερόν εμβάντες εις την εν τω λιμένι
+        γαλλικήν φρεγάταν Arriège. Τα δε ελληνικά πλοία, άτινα
+        εχαιρέτησαν οι Έλληνες άνωθεν των βουνών ανάψαντες πυρά,
+        διεπέρασαν αβλαβώς το στενόν στόμιον του κόλπου υπό το
+        εχθρικόν πυρ των φρουρίων, τα μεν καθ' ην έφθασαν έμπροσθεν
+        των Πατρών εσπέραν, τα δε την επαύριον· επειράθησαν οι εν
+        αυτοίς να βλάψωσι τα εχθρικά, αλλά δεν εδυνήθησαν εξ αιτίας
+        της υπό το πυρ του φρουρίου της Ναυπάκτου θέσεώς των, και
+        αγκυροβολήσαντες πλησίον έστησαν επί της ξηράς τρία κανόνια,
+        δι' ων εκτύπουν, αν και αβλαβώς, και την Ναύπακτον και τα
+        πλοία.
+
+        Είχαν ήδη καταβή προς εκείνα τα παραθαλάσσια ικανά στρατεύματα
+        εις πολιορκίαν της Ναυπάκτου και του Αντιρρίου. Στερούμενα
+        παντός επιτηδείου εις προσβολήν φρουρίων και πρόθυμα να
+        επιχειρήσωσί τι, έδραξαν την ευκαιρίαν της εμφανίσεως των
+        ελληνικών πλοίων, ήλθαν πλησιέστερον της Ναυπάκτου την 24 και
+        την επαύριον ήρχισε σφοδρότατος τουφεκισμός και κανονοβολισμός
+        διά ξηράς και θαλάσσης· τόσον δε εφοβήθησαν οι Τούρκοι, ώστε
+        έβαλαν πυρ εις την πόλιν και ανέβησαν εις την ακρόπολιν. Την
+        δε 26 υπήγαν οι αρχηγοί του ελληνικού στρατοπέδου εις τον
+        στόλον, και, συσκέψεως γενομένης, απεφασίσθη η εξ εφόδου
+        άλωσις του Αντιρρίου. Επί τω σκοπώ τούτω ητοιμάσθησαν επί των
+        πλοίων 10 κλίμακες, 10 πηχών εκάστη, ας παραλαβόντες οι
+        αρχηγοί του στρατοπέδου απέβησαν εις την ξηράν. Δευτέρου δε
+Ιούνιος συμβουλίου γενομένου, ωρίσθη ημέρα εφόδου η 6
+        Ιουνίου. Προτείναντος δε του Διαμαντή Χορμώβα, ενός των
+        αρχηγών, ν' αναβή πρώτος το τείχος, και αιτήσαντος να τον
+        ακολουθήσωσιν όσοι προηρούντο, υπεσχέθησαν 400 να
+        συγκινδυνεύσωσιν. Αλλ' αφ' ού ήλθεν η ώρα της εφόδου και του
+        κινδύνου και επλησίασαν το τείχος, ο μεν Διαμαντής ανέβη καθ'
+        ά επρότεινεν, αλλ' ολιγώτατοι τον ακολούθησαν, και εφονεύθησαν
+        αυτός καί τινες των οπαδών του. Μετά δε την αποτυχίαν ταύτην
+        οι ναύται, μιμούμενοι τους εν τη Ερισώ, απέθεσαν έν τινι
+        γαλαξειδιωτικώ πλοίω ανεπιτηδείως ύλας καυστικάς, και
+        ανάψαντες αυτάς το έρριψαν την 10 επί τα τουρκικά υπό την
+        οδηγίαν ενός και μόνου ανδρός, του Γεωργίου Παξινού βαστώντος
+        το πηδάλιον· αλλά πριν κολλήση το πλοίον, περιεφλογίσθη ο
+        πηδαλιούχος και έπεσεν εις την θάλασσαν, οι δε εχθροί,
+        συλλαβόντες αυτόν, τον έψησαν ζώντα ματαιώσαντες και το
+        επιχείρημά του. Μετά πέντε δε ημέρας εξέπλευσεν η ελληνική
+        μοίρα, αναπλέουσα εις τα ίδια, και έμειναν εντός του κόλπου το
+        κεφαλληναίον, τα 5 γαλαξειδιωτικά, έν σπετσιωτικόν και αι
+        κανονοφόροι· διεπέρων δε τα πλοία ταύτα συχνώς και αφόβως το
+        στόμιον του κόλπου ενισχύοντα ποτέ μεν τα εντός, ποτέ δε τα
+        εκτός κινήματα των κατά ξηράν Ελλήνων, εκπλέοντα μέχρι του
+        ακρωτηρίου του Πάπα και εμποδίζοντα πολλάκις τα έξωθεν
+        ερχόμενα προς τους εν Πάτραις Τούρκους βοηθήματα, και την
+        διάβασιν μάλιστα των Τούρκων εις τας ιονίους νήσους και εις
+        την παραλίαν της Ηπείρου, αλλά μηδόλως σεβόμενα την ιόνιον
+        σημαίαν· εφ' ώ οργισθείσα η αρμοστεία εξαπέστειλε ναυτικήν
+        δύναμιν, ήτις, ευρούσα την νύκτα κατά την Γλαρέντσαν μίαν των
+        δύο κανονοφόρων και αίφνης επιπεσούσα εφόνευσε δύο ναύτας,
+        συνέλαβε δύο άλλους και μετέφερεν εις Ζάκυνθον και αυτούς και
+        την κανονοφόρον εγκαταλειφθείσαν υπό των λοιπών ναυτών της,
+        εις την ξηράν διασωθέντων. Μετά τρίμηνον δε φυλάκισιν
+        απελύθησαν οι συλληφθέντες.
+
+        Αν η εις τον κορινθιακός κόλπον ναυτική εκστρατεία δεν έφερε
+        το προσδοκώμενον αποτέλεσμα, εχρησίμενσεν όμως μεγάλως εις
+        εμψύχωσιν των Ελλήνων και τρόμον των Τούρκων εκείνου του
+        μέρους, εξ αιτίας της διά πορθμού, ενός και ήμισυ μιλίου
+        πλάτος έχοντος, τολμηράς και ευτυχούς διαπεραιώσεως των πλοίων
+        μεταξύ δύο φρουρίων ακαταπαύστως κανονοβολούντων· συνέτρεξε δε
+        τα μέγιστα και εις την επανάστασιν της Αιτωλοακαρνανίας. Εν
+        τούτοις, μαθόντες τα της εκστρατείας ταύτης οι εν τη κατά τον
+        Μούρτον τουρκική μοίρα, συνέλαβαν αίφνης τινάς εμπλέοντας
+        Υδραίους και τους εθανάτωσαν, εν οις και τον Μανώλην
+        Γκιούστον, τον μόνον επιζώντα αδελφόν των εν τω ναυστάθμω της
+        Κωνσταντινουπόλεως άλλοτε αποκεφαλισθέντων.
+
+
+
+             1821
+        ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΣΤ'
+
+
+
+        &Παθήματα των Σμυρναίων, Κυπρίων και Κώων Χριστιανών.&
+
+        ΚΑΘ' ον δε καιρόν αι τρισάθλιαι Κυδωνιαί έγειναν τόπος
+        ερημώσεως, δεινά δυστυχήματα έπαθεν η Σμύρνη. Εφάνησαν τον
+        μάιον εν εκείνη τη πόλει δύο δερβίσαι, οίτινες περιφερόμενοι
+Μάιος   τας οδούς και τα καφενεία και παριστάμενοι ως
+        θεόπνευστοι, ηρέθιζαν τους Τούρκους εις καταστροφήν των
+        Χριστιανών, ως εχθρών της πίστεώς των και του σκήπτρου των.
+        Καλή τύχη ο μουτεσελήμης της Σμύρνης απεμάκρυνε τους ταραξίας
+        ευσχήμως. Τον αυτόν μήνα συνηθροίσθησαν επί της πλησίον του
+        επιθαλασσίου φρουρίου πεδιάδος πάμπολλοι ασιανοί Τούρκοι, οι
+        μεν επί προφυλάξει του μέρους εκείνου από ενδεχομένου
+        επαναστατικού κινήματος, οι δε επί μεταβάσει εις άλλα
+        αποστατήσαντα μέρη. Ο αρχηγός του στρατεύματος τούτου,
+        καθήμενος εντός της πόλεως, το διέταξε να διαμείνη εκτός. Αλλ'
+        εν ώ ουτος απελάμβανε τας τρυφάς της μεγαλοπόλεως εκείνης, και
+        εις προμήθειαν τροφών επέβαλλε συχνάκις βαρείς φόρους, το
+        στράτευμα του ελίμωττε, και εκ ταύτης της αιτίας διεσπάρη εις
+        όλα τα περίχωρα, εχύθη και εις αυτήν την πόλιν την 23 παρά τας
+        διαταγάς του ανωτέρου του, έτρεξεν εις τας αποθήκας των
+        αρτοποιών και λοιπών τροφοπωλών, έπραξε παντός είδους αταξίας,
+        εφόνευσε δύο Χριστιανούς και ηπείλει αυθημερόν γενικήν
+        καταστροφήν. Οι Χριστιανοί, έμφοβοι και απροστάτευτοι, αφήκαν
+        όλοι τα έργα των, άλλοι εκλείσθησαν εν ταις οικίαις των, άλλοι
+        έτρεξαν εις το παραθαλάσσιον, και η μεγάλη εκείνη πόλις
+        εφαίνετο μεγάλη ερημία. Την εσπέραν δε της αυτής ημέρας είς
+        των περιφερομένων γενιτσάρων, διψών Χριστιανικόν αίμα και μη
+        ευρίσκων Χριστιανόν εν ταις οδοίς, έρριψε μίαν πιστολίαν
+        απροσέκτως και ασκόπως και εκτύπησε κατά τύχην διαβαίνοντά
+        τινα μωαμεθανόν Κρήτα. Ο γενίτσαρος, φοβούμενος μη πάθη ως
+        φονεύς, ή προθέμενος ίσως την καταστροφήν της πόλεως,
+        ερωτηθείς περί του συμβάντος, είπεν, ότι η πιστολία έπεσεν έκ
+        τινος χριστιανικής οικίας. Η ψευδής αύτη μαρτυρία του ενόχου
+        ήρκεσε να εκθέση εν τω άμα εις τον έσχατον κίνδυνον την εν η
+        εγένετο ο φόνος συνοικίαν, και τόσος ήτον ο επικρατών τρόμος,
+        ώστε οικογένειά τις του δυτικού δόγματος, ό εστιν, ο ανήρ, η
+        γυνή, ο υιός, τέσσαρες θυγατέρες και έν βρέφος θηλάζον,
+        φοβούμενοι μη πέσωσιν εις τας χείρας των κακούργων, σπώντων
+        τας θύρας των γειτονικών οικιών, ανέβησαν επί της οροφής της
+        οικίας των όλοι, και πηδώντες από παρωροφίδος εις παρωροφίδα
+        έφθασαν είς τινα απολήγουσαν εις στενωπόν· συνέδεσε τότε ο
+        δυστυχής πατήρ την παρωροφίδα ταύτην και την απέναντι
+        επιρρίψας σανίδα, και τοιουτοτρόπως τρέμοντες μη πέσωσι κάτω
+        και συντριβώσιν, επέρασαν όλοι πατούντες επί του σειομένου
+        εκείνου συστεγάσματος, και τουφεκιζόμενοι κάτωθεν υπό των
+        Τούρκων ως πτηνά πετώντα, κατήντησαν είς τινα ευρωπαϊκήν
+        οικίαν, όπου διεσώθησαν.
+
+        Ο δε διοικητής, αφ' ού είδεν ότι αι προσταγαί και αι απειλαί
+        του δεν ίσχυσαν, εξήλθε μεθ' όλης της φρουράς εις παύσιν των
+        δεινών, και μόλις κατώρθωσε να περιορισθώσιν οι άτακτοι εντός
+        της τουρκικής συνοικίας, αφ' ού τρεις ώρας διήρκεσαν αι
+        αταξίαι, είκοσιν οικίαι επατήθησαν και εγυμνώθησαν και είκοσιν
+        άθλιοι Έλληνες εφονεύθησαν. Μετά τα παθήματα ταύτα πολλοί των
+        Χριστιανών ήρχισαν να επανέρχωνται εις τας οικίας των,
+        θαρρυνθέντες υπό της καλής διαθέσεως της τοπικής Αρχής, αλλ'
+        έπαθαν μετ' ολίγον χειρότερα (α).
+
+        Κατ' εκείνας τας ημέρας διεδόθη φήμη, ότι η Ρωσσία εκήρυξε
+        πόλεμον κατά της Τουρκίας. Η ψευδής αύτη φήμη έβαλε πάλιν άνω
+        κάτω την πόλιν· και οι υπό την ρωσσικήν προστασίαν,
+        φοβηθέντες, κατέφυγαν οι μεν εις άλλα προξενεία, οι δε εις
+        πλοία· ουδ' αυτός δε ο πρόξενος της Ρωσσίας ήτον ασφαλής επί
+        της ξηράς. Οι δε δυστυχείς Έλληνες, ους εθεώρουν οι Τούρκοι
+        όλους Ρώσσους, εκρύπτοντο όπου ημπόρουν. Δισχίλιαι ψυχαί
+        κατέφυγαν εις μόνον το υπό τον γενναίον και φιλάνθρωπον Δαυίδ
+        γαλλικόν προξενείον. Μόλις εψεύσθη η περί του πολέμου φήμη,
+        και συνέπεσαν κακή τύχη άλλα περιστατικά, εξαγριώσαντα πάλιν
+        τους διψώντας την καταστροφήν των Χριστιανών.
+
+Ιούνιος Προ πολλών ημερών ευρίσκετο εν τω λιμένι της Σμύρνης
+        ρωσσικόν πλοίον εμπορικόν. Την 3 Ιουνίου, ό εστι τας ημέρας
+        των ταραχών, το πλοίον ητοιμάσθη εις απόπλουν. Επί τη ειδήσει
+        ταύτη συνήχθησαν οι Τούρκοι εις τον αιγιαλόν, το εμπόδισαν
+        λέγοντες, ότι μετεκόμιζε πολεμεφόδια εις την Ελλάδα, και
+        εζήτησαν την άδειαν να το επισκεφθώσι· το επεσκέφθησαν δις και
+        τρις· και μη ευρόντες ό,τι υπώπτευαν, το απέλυσαν. Αλλά την
+        αυτήν ημέραν εγνώσθη ο εν Ερισώ εμπρησμός του δικρότου. Οι
+        Τούρκοι εξεμάνησαν επί τούτω, εχύθησαν εις διάφορα μέρη της
+        πόλεως και εφόνευαν αδιακρίτως τους προστυχόντας Χριστιανούς,
+        ανυπόπτως εν τη πόλει περιφερομένους. Την νύκτα ήλθεν η
+        είδησις της καταστροφής των Κυδωνιών. Η είδησις αύτη ήλθε
+        παρηλλαγμένη ή εξ αγνοίας ή εκ κακοβουλίας· ελέγετο, ότι οι
+        Κυδωνιείς, βοηθούμενοι υπό του ελληνικού ναυτικού, έδωκαν την
+        πρώτην αφορμήν σφάξαντες τους εν τη πόλει Τούρκους και
+        προκαλέσαντες την εισβολήν των έξω τουρκικών στρατευμάτων.
+        Μόλις εξημέρωσε, και ήρχισε νέα σφαγή εξ αιτίας της ειδήσεως
+        ταύτης, και τόσον αίμα αθώον εχύθη, ώστε οι επί των άλλων
+        ημερών φόνοι εφαίνοντο μικρού λόγου. Επειδή δε δεν εύρισκαν
+        πλέον οι δήμιοι Χριστιανούς εν ταις οδοίς εις σφαγήν, υπήγαν
+        τινες αυτών να πατήσωσι το Ρωσσικόν προξενείον. Οι δε εις
+        φύλαξιν αυτού γενίτσαροι εφοβήθησαν και έφυγαν αφήσαντές το
+        απροστάτευτον. Καλή τύχη ήλθαν λέμβοι ένοπλοι διαφόρων
+        ευρωπαϊκών πλοίων εις υπεράσπισίν του, έπεσε και μία κανονία
+        έκ τινος πολεμικού ευρωπαϊκού πλοίου εις απλούν φόβον, και
+        τοιουτοτρόπως οι μεν απειλούντες το προξενείον
+        διεσκορπίσθησαν, ο δε πρόξενος και οι περί αυτόν διεσώθησαν
+        εις τα πλοία κακώς έχοντες. Οι κακούργοι υπήγαν μετ' ολίγον
+        εις το γαλλικόν προξενείον ζητούντες να τοις παραδοθώσιν οι
+        εις αυτό καταφυγόντες δισχίλιοι Χριστιανοί. Αντέστη ο πρόξενος
+        γενναίως· ήλθαν και ένοπλοι λέμβοι βασιλικού τινος γαλλικού
+        πλοίου ευρεθέντος εν τω λιμένι, και ούτω διεσώθησαν οι
+        κινδυνεύοντες. Μη ευχαριστούμενοι δε οι άνθρωποι των αιμάτων
+        να φονεύωσι σποράδην, συνέλαβαν την τρομεράν ιδέαν γενικής
+        σφαγής· αλλ' εις πραγματοποίησιν τοιούτου τολμήματος έκριναν
+        αναγκαίον να προκαλέσωσι πράξιν νομιμοποιούσαν το μελετώμενον
+        και υπήγαν προς τον μουλάν ζητούντες τον αναγκαίον φετφάν·
+        ανετριχίασεν ο ευσυνείδητος μουλάς ακούσας τοιαύτην αίτησιν,
+        την απέρριψε, και τους επέπληξεν. Εφρύαξαν οι επιπληχθέντες
+        διά την παρακοήν του μουλά· και, εν ώ αυτός ο σουλτάνος
+        σέβεται το τάγμα των ανθρώπων τούτων ως τάγμα υπηρετών του
+        νόμου και της θρησκείας, ούτοι τον εσκότωσαν. Μετά το μέγα
+        τούτο ανοσιούργημα εσκότωσαν και τον αγιάνην και άλλους
+        Τούρκους κατακρίνοντας τας πράξεις των· αβλαβείς δε αφήκαν τον
+        μουτεσελήμην και τον αρχηγόν των· διότι ο μεν πρώτος,
+        φοβούμενος την οργήν των, δεν εφέρετο ως πρότερον, ο δε άλλος
+        εθεωρείτο ως υποκινητής των πραττομένων. Εξ όσων δε συνέβησαν,
+        ενόμιζεν έκαστος των εν Σμύρνη, ότι έφθασεν η τελευταία ώρα
+        όλων των εκεί Χριστιανών· αλλά έπαυσαν παρά πάσαν προσδοκίαν
+        οι φόνοι περί την εσπέραν, και η πόλις απέφυγεν ως εκ θαύματος
+        τα επαπειλούμενα δεινά.
+
+        Την δε επιούσαν ηθέλησαν οι αλιτήριοι να επισκεφθώσι και
+        τετάρτην φοράν το υπό ρωσσικήν σημαίαν πλοίον, ανακομισθέν εις
+        τον λιμένα την παρελθούσαν νύκτα· αλλ' ουδέ τότε ηύραν
+        πολεμεφόδια· ηύραν όμως κατά δυστυχίαν 50 επιβάτας Έλληνας, εν
+        οις καί τινας Ίονας· και τούτους μεν παρέδωκαν αβλαβείς τω
+        προξένω της Αγγλίας, τους δε λοιπούς απεβίβασαν, και τους μεν
+        έσφαξαν, τους δε εδημοπράτησαν.
+
+        Μετ' ολίγας δε ημέρας, επειδή απηγορεύετο πας είσπλους και
+        έκπλους, έρριψεν άγκυραν εκτός του λιμένος πλησίον του
+        φρουρίου σαρδηνικόν πλοίον, και ήρχισε να επιβιβάζη κρυφίως
+        επί αδρά τιμή Έλληνας, ίνα τους μετακομίση είς τινας των
+        ελευθέρων νήσων προς ασφάλειαν. Εμπόδισεν η Πύλη πρό τινων
+        ημερών διά φιρμανίου την φυγήν των Ελλήνων, και απηγόρευσε να
+        δέχωνται τους φυγάδας ευρωπαϊκά πλοία· διέταξε δε και νηοψίαν
+        και επέβαλε ποινήν την δήμευσιν των δεχομένων τοιούτους
+        επιβάτας· διέταξε δε ταύτα πάντα συναινέσει των εν
+        Κωνσταντινουπόλει πρέσβεων, οίτινες απέστειλαν τοιαύτας
+        οδηγίας προς όλους τους κατά την οθωμανικήν επικράτειαν
+        προξένους· μόνος δε ο της Ρωσσίας δεν συνήνεσεν. Αι τουρκικαί
+        Αρχαί όλων των μερών της επικρατείας εγίνωσκον και την διαταγή
+        της Πύλης και τας περί τούτου δοθείσας τοις προξένοις οδηγίας·
+        Δι' ο μαθούσαι αι της Σμύρνης, ότι το σαρδηνικόν πλοίον
+        μετήρχετο το απηγορευμένον τούτο έργον, έστειλαν δικάταρτον
+        αλγερινόν ευρεθέν εν τω λιμένι εις σύλληψίν του. Το σαρδηνικόν
+        είχεν ανελκύσει την άγκυραν προ μιας ώρας, αλλά δεν εδυνήθη ν'
+        απομακρυνθή διά την επικρατούσαν νηνεμίαν· βλέπον δε τον
+        επικείμενον κίνδυνον κατέφυγεν υπό την προστασίαν της γαλλικής
+        φρεγάτας Jeanne d' Arc. Ο Αλγερινός απήτει το πλοίον· αλλ' ο
+        διοικητής της φρεγάτας ανένευεν· επί τέλους ενεκρίθη ν'
+        αποφασισθή τι μέλλει γενέσθαι παρά του προξένου της Γαλλίας
+        και των επί της ξηράς τουρκικών Αρχών. Εν ώ δε ταύτα
+        διεπραγματεύοντο, οι επί του σαρδηνικού πλοίου διακόσιοι
+        επιβάται Έλληνες μετεκομίσθησαν ασφαλείας χάριν εις την
+        φρεγάταν, αλλά μετ' ολίγον εστάλησαν εις το γαλλικόν
+        προξενείον προς αποφυγήν της εις τον πλοίαρχον επικειμένης
+        ευθύνης. Ο δε πρόξενος, μη δυνάμενος ν' αντείπη εις τας
+        οδηγίας τους και πιστεύσας εις τας απατηλάς υποσχέσεις των
+        τουρκικών Αρχών περί της ασφαλείας των ανθρώπων φοβηθείς δε μη
+        πατηθή και το προξενείον και δοθή αφορμή να καή ίσως και η
+        πόλις, καθώς ελέγετο, αν επροστάτευε τους δυστυχείς εκείνους,
+        ενέδωκεν εν άκρα θλίψει, και παρέλαβαν οι Τούρκοι τους
+        επιβάτας και το πλήρωμα του σαρδηνικού πλοίου· και οι μεν
+        επιβάται, άλλοι εφονεύθησαν και άλλοι εξηγοράσθησαν· εκ δε των
+        του πληρώματος, επτά μετά του πλοιάρχου, υπηκόων όλων ξένης
+        Δυνάμεως, τρεις απεκεφαλίσθησαν, δύο κατεσπαράχθησαν, ο δε
+        πλοίαρχος και είς ναύτης εκρεμάσθησαν· εις χλευασμόν δε της
+        Ευρώπης έβαλαν εν τω στόματι αυτών οι αγχονισταί σ ι γ ά ρ ο ν
+        (β). Τοιούτον έφερεν αποτέλεσμα η αισχρά και αδικαιολόγητος
+        συναίνεσις εις τας ορέξεις της Πύλης των εν Κωνσταντινουπόλει
+        πρέσβεων, καταισχυνάντων τας σημαίας των βασιλέων αυτών επ'
+        ολέθρω της καταδιωκομένης και πασχούσης ανθρωπότητος.
+        Ημάρτησαν οι πρέσβεις φιλανθρώπων και Χριστιανών βασιλέων
+        αμάρτημα μέγα συντρέξαντες χάριν της Πύλης εις τα δεινά των
+        ομοπίστων αυτών διά των προς τους προξένους χρήσιν του
+        δικαιώματος της νηοψίας οδηγιών, διότι ήξευραν, εξ ων ήκουαν
+        και έβλεπαν, ότι το δικαίωμα της νηοψίας ήτο παρά τοις
+        Τούρκοις δικαίωμα σφαγής. Χρέος είχαν να προστατεύωσιν
+        αδιακρίτως αθώους και αόπλους είτε Τούρκους είτε Χριστιανούς,
+        μη καταδικαζομένους υπό τινος νόμου, προστρέχοντας υπό την
+        σκέπην των σημαιών των εις αποφυγήν της φανεράς και αδίκου
+        σφαγής ή του ανδραποδισμού.
+
+        Εκ των εν Σμύρνη οδυνηρών συμβάντων μεταφέρομεν τον λόγον εις
+        τα εν Κύπρω και Κω οδυνηρότερα· παρατρέχομεν δε άλλα άλλων
+        μερών εις αποφυγήν επαναλήψεως των αυτών δεινών, και διότι όσα
+        διηγούμεθα είναι ικανά αυτά μόνα να δείξωσιν υπό ποίας τίγρεις
+        ετέλουν οι άθλιοι Χριστιανοί.
+
+        Η Κύπρος είχεν επί της επαναστάσεως κατοίκους εκατόν χιλιάδας,
+        εξ ων εικοσακισχίλιοι ήσαν Τούρκοι, οι δε λοιποί, εκτός ολίγων
+        Εβραίων, Χριστιανοί. Δεκακισχιλίους Τούρκους και
+        πεντακισχιλίους Χριστιανούς είχεν η Λευκωσία, η πρωτεύουσα της
+        νήσου· έδρευε δ' εν αυτή ο μουτεσελήμης της νήσου, ο
+        αλαήμπεης, ο γενιτσάραγας, ο μουφτής, οι γενικοί δημογέροντες
+        και ο αρχιεπίσκοπος ο και μ α κ α ρ ι ώ τ α τ ο ς. Η νήσος
+        είχε και άλλους τρεις αρχιερείς, τον Πάφου, τον Κιτίου, και
+        τον Κερηνίας εδρεύοντας εν ταις επαρχίαις των.
+
+        Η Πύλη επί της εκρήξεως της επαναστάσεως διέταξε τον πασάν του
+        Ακρίου να μεταβιβάση εις Κύπρρν στρατεύματα και έδωκε
+        συγχρόνως πλήρη άδειαν τω μουτεσελήμη να σφάξη όσους των
+        Χριστιανών έκρινεν αξίους σφαγής.
+
+        Λαβών ο τότε μουτεσελήμης Κουτσούκ-Μεχμέτης τοιαύτας διαταγάς,
+        τας εκοινοποίησε τοις εντοπίοις Τούρκοις επί μυστικού
+        συμβουλίου. Πρόθυμοι ούτοι να θεραπεύσωσι την κατά των
+        Χριστιανών λύσσαν των και ν' ασφαλίσωσιν ίσως, ως ενόμιζαν,
+        και τα συμφέροντα και την ύπαρξίν των, επήνεσαν ως σωτήριον
+        την πρόνοιαν της κυβερνήσεως και εγνωμοδότησαν να θυσιασθώσιν
+        εις πλήρη διατήρησιν της ασφαλείας της νήσου όχι μόνον οι
+        τέσσαρες αρχιερείς και ολίγοι τινές των εγκρίτων Χριστιανών
+        κατά την πρότασιν του μουτεσελήμη, αλλ' όλοι όσοι, είτε διά
+        περιουσίαν είτε διά παιδείαν είτε δι' άλλην αιτίαν, είχαν
+        επιρροήν επί των ομοεθνών των και εδύναντο να τους ωθήσωσιν
+        εις επανάστασιν. Επί τούτοις συνέταξαν μακρόν κατάλογον
+        προγραφής συμπαραλαμβάνοντες αναμφιβόλως και όσους έκαστος
+        εμίσει ή όσων επεθύμει να οικειοποιηθή επί μικρά τιμή την
+        περιουσίαν. Ο μουτεσελήμης ηύρεν υπέρμεγαν τον αριθμόν των εν
+        τω καταλόγω και ανωφελή την θυσίαν πολλών εξ αυτών ως
+        ασημάντων· αλλ' οι εντόπιοι Τούρκοι, ιδόντες ότι εδίσταζε, τον
+        ηπείλησαν λέγοντες, ότι ήτον υπεύθυνος, αν ένεκα της τοιαύτης
+        επιεικείας απεστάτει η νήσος. Διαρκούσης δε της λογοτριβής
+        περί του ποσού και του ποιού των θυμάτων, κατήχθη εις την
+        νήσον ο αρχιμανδρίτης Θεοφύλακτος Θησεύς Κύπριος, και μείνας
+        επί του πλοίου διέδωκεν επιστολάς και προκηρύξεις προτρεπτικάς
+        εις επανάστασιν. Αι προκηρύξεις έπεσαν εις χείρας του
+        μουτεσελήμη και συνετέλεσαν εις το να τον πείσωσι να εκτελέση
+        τας διαταγάς της κυβερνήσεώς του και τας επιθυμίας των
+        εντοπίων αγάδων· αλλά, φοβηθείς μήποτε η θυσία τοσούτων και
+        τοιούτων επιφέρη ταραχήν, ανέβαλε την εκτέλεσιν μέχρι της
+        αφίξεως της αναμενομένης στρατιωτικής δυνάμεως.
+
+        Την 3 μαΐου έφθασαν τετρακισχίλιοι, και μετά την άφιξιν αυτών
+        ο μουτεσελήμης εκάλεσεν εις Λευκωσίαν τους αρχιερείς και
+        λοιπούς προύχοντας επί λόγω ότι, επαναστατησάντων αλλού των
+        ομοθρήσκων των, επάναγκες ήτο προς σωτηρίαν αυτών, πιστών
+        όντων, να στείλωσι κοινήν αναφοράν εις την Πύλην βεβαιούντες
+        την ακλόνητον εις τον θρόνον του σουλτάνου πίστιν και
+        αφοσίωσίν των· υπέσχετο δε να επικυρώση τα γραφόμενα δι'
+        ιδιαιτέρας του αναφοράς. Πολλοί επίστευσαν τους λόγους του και
+        υπήγαν εις Λευκωσίαν· τινές δε συνετώτεροι υπώπτευσαν και
+        κατέφυγαν εις Λάρνακα, πόλιν έχουσαν εξακισχιλίους κατοίκους,
+        τους πλείστους ομοθρήσκους, και εκρύβησαν εν τοις εκεί
+        προξενείοις. Όσοι δε προύχοντες της Λάρνακος και της Λεμεσού
+        δεν έλαβαν την πρόνοιαν να κρυφθώσιν, συνελήφθησαν εξερχόμενοι
+        των εκκλησιών και εστάλησαν δέσμιοι εις Λευκωσίαν. Ο δε
+        μουτεσελήμης, αφ' ού συνήθροισεν εν τη πρωτευούση όσους
+        ημπόρεσεν, έρριψε το προσωπείον και εφανέρωσε τους φονικούς
+        σκοπούς του, αν και οι δυστυχείς Χριστιανοί ουδεμίαν έδωκαν
+        αιτίαν.
+
+        Την 9 Ιουλίου έφεραν οι υπηρέται της εξουσίας εις την
+        έμπροσθεν του διοικητηρίου πλατείαν τον αρχιεπίσκοπον
+        Κυπριανόν και τους τρεις άλλους αρχιερείς· και τον μεν
+        εκρέμασαν από τινος δένδρου απέναντι της πύλης του
+        διοικητηρίου, τους δε απεκεφάλισαν. Συναπεκεφάλισαν καί τινας
+        των προκρίτων Χριστιανών και αφήκαν κατά γης ερριμένα τα
+        πτώματα όλων ημέρας τινάς· δεν έπαυσαν δ' έκτοτε εν διαστήματι
+        30 ημερών σφάζοντες και πολλούς κόπτοντες μεληδόν ζώντας.
+        Διακόσιοι προύχοντες πόλεων και χωρίων εθυσιάσθησαν, και μόνοι
+        σχεδόν οι φυγόντες διεσώθησαν· τα δε υπάρχοντα όλων και
+        θανατωθέντων και φυγόντων εδημεύθησαν και επωλήθησαν.
+        Φιλανθρωπότατοι εφάνησαν ταις θλιβεραίς εκείναις ημέραις οι
+        πρόξενοι, και κατ' εξοχήν ο της Γαλλίας Μεναίνης, παρέχοντες
+        εν πρώτοις τα προξενεία άσυλα τοις καταδιωκομένοις, και
+        αποπέμποντες αυτούς μετά ταύτα δι' ευρωπαϊκών πλοίων.
+
+        Πάνδεινα έπαθαν συγχρόνως και οι δυστυχείς Κώοι.
+
+        Δωδεκισχίλιοι Τούρκοι και εξακισχίλιοι Χριστιανοί ήσαν επί της
+        επαναστάσεως οι κάτοικοι της νήσου ταύτης, διεσπαρμένοι εις έξ
+        μέρη, την κυρίως λεγομένην Χώραν, και τα χωρία Κέφαλον,
+        Αντιμάχειαν, Πηλείον, Ασφενδιον και Κερμετήν.
+
+        Οι εντόπιοι Τούρκοι, αν και υπερίσχυαν και κατά τον αριθμόν
+        και κατ' άλλα, μετέφεραν τον απρίλιον εις την νήσον εκ των της
+        Ασίας μερών κατά διαταγήν της Πύλης διά φόβον ενδεχομένης
+        εξωτερικής επιδρομής Ελλήνων εξακοσίους οπλοφόρους. Αταξίαι,
+        αρπαγαί και φόνοι σποράδην συνέβαιναν έκτοτε καθ' ημέραν· αλλά
+        τα κακά εκορυφώθησαν την 11 Ιουλίου. Εκ μόνων των κατοίκων της
+        Χώρας εσφάγησαν 98, όλαι δε αι οικίαι εγυμνώθησαν, οι ναοί
+        κατεπατήθησαν και εβεβηλώθησαν, τα ιερά εχλευάσθησαν, αι νέαι
+        γυναίκες, όσαι δεν κατέφυγαν εις τα όρη, εκρατήθησαν και μετά
+        τρεις ημέρας απελύθησαν· πάσα αιδώς εν ενί λόγω εξέλειψε, και
+        πας σπινθήρ ελέους εσβέσθη· και ταύτα πάντα επράχθησαν εις
+        βλάβην λαού, όχι μόνον αθώου και μη δώσαντος σημείον
+        επαναστατικής διαθέσεως, αλλά μήτε ακούσαντος αν υπήρχε Φιλική
+        Εταιρία, μήτε έχοντος καν όπλα, διότι απηγορεύετο ανέκαθεν
+        τοις εν τη νήσω εκείνη Χριστιανοίς η κτήσις και χρήσις αυτών.
+
+
+
+             1821
+        ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΖ'
+
+
+
+        &Επανάστασις Αιτωλοακαρνανίας. — Εισβολή Ελλήνων εις Βραχώρι
+        και κυρίευσις αυτού, Τεκέ, Πλαγιάς και Ζαπαντίου. — Μάχαι
+        Μακρυνόρους και Πέτα. — Καταστροφή Καλαρρύτων και Συράκκου —
+        Τα κατά το Καρπενήσι και το Ασπροπόταμον. — Αποτυχία της προς
+        ελευθέρωσιν της Πάργας εκστρατείας.&
+
+        ΕΙΠΑΜΕΝ τας αιτίας δι' ας εβράδυνε να κινηθή η
+        Αιτωλοακαρνανία, ως πλησιεστέρα των μεγάλων εχθρικών δυνάμεων.
+        Το πρώτον σύμπτωμα των ταραχών εκείνου του μέρους εφάνη
+        αρχομένου του μαρτίου. Εστέλλετο εκ Μεσολογγίου εις Ναύπακτον
+        επί μετακομίσει εις Κωνσταντινούπολιν ο συνήθης ετήσιος φόρος.
+        Ο Μακρής, καταλαβών την Σκάλαν του Μαυρομμάτη, στενήν δίοδον
+        προς την Ναύπακτον, εκτύπησε την 5 μαρτίου τους συνοδεύοντας
+        τα χρήματα, και αυτούς μεν εφόνευσεν εκτός ενός, όστις
+        στραφείς εις το Μεσολόγγι ανήγγειλε το γεγονός, τα δε χρήματα
+        ήρπασεν. Η τουρκική Αρχή της πόλεως εθεώρησε το κοινόν του
+        Μεσολογγίου ένοχον της πράξεως και υπεύθυνον της αρπαγής και
+        ελογομάχει μετά των προεστώτων αρνουμένων πάσαν ενοχήν και
+        αποποιουμένων πάσαν απόδοσιν. Διήρκει η απαίτησις της Αρχής
+        και η αποποίησις των προεστώτων, ότε ήλθεν είδησις ότι
+        υδραιοσπετσιωτικά πλοία κατέπλεαν όσον ούπω εις τον
+        κορινθιακόν κόλπον. Η είδησις αύτη ηρέθισεν εις άκρον την
+        φιλοτιμίαν των εισέτι υπό τον ζυγόν Μεσολογγιτών και έδωκεν
+        αφορμήν να συνέλθωσι μυστικώς οι προεστώτες και συσκεφθώσι
+        περί του πρακτέου. Ο διοικητής ηθέλησε να συλλάβη αυτούς εν τω
+        διοικητηρίω, όπου τον επεσκέπτοντο συνήθως την πρωίαν εκάστης
+        ημέρας· αλλ' ούτοι υποπτεύσαντες, δεν τον επεσκέπτοντο έκτοτε
+        όλοι ομού.
+
+        Εν τοις μεταξύ Μεσολογγίου και Ναυπάκτου χωρίοις, Γαλατά και
+        Μποχωρίω, εστάθμευε τουρκική φρουρά. Διεδόθη λόγος εκείναις
+        ταις ημέραις ότι ήρχετο κατ' αυτής ο Κώστας Χορμόβας μεθ'
+        ικανών παλληκαρίων· επί δε τω λόγω τούτω κατέφυγεν αύτη εις
+        Μεσολόγγι. Την επιούσαν διεφημίσθη πάλιν ότι τα βουνά του
+        Ζυγού εσκεπάσθησαν υπό κ λ ε π τ ώ ν καταβαινόντων εις
+        κυρίευσιν του Μεσολογγίου. Όστις φοβηθή, πιστεύει ευκόλως ό,τι
+        επίφοβον ακούση· οι δε εν Μεσολογγίω ολίγοι Τούρκοι ευλόγως
+        εφοβούντο, διότι είχαν υπ' όψιν τα εν Πελοποννήσω και εν τη
+        Ανατολική Ελλάδι συμβάντα. Τοιουτοτρόπως προδιατεθειμένοι,
+        ακούσαντες και πιστεύσαντες τα λεγόμενα, παρέλαβαν εν ειρήνη
+        και οι εντόπιοι και οι πάροικοι Τούρκοι τας γυναίκας και τα
+        τέκνα των, διεβιβάσθησαν διά της λίμνης αντικρύ του Ανατολικού
+        και μετέβησαν εις Βραχώρι μήτ' ενοχλούντες μήτ' ενοχλούμενοι
+        (α). Κατόπιν αυτών μετέβησαν εις το αυτό μέρος και ο διοικητής
+Μάιος   και η φρουρά του Μεσολογγίου ησύχως, και την 20 μαΐου,
+        καθ' ην εφάνησαν εισπλέοντα τον κόλπον τα ελληνικά πλοία,
+        κατέλαβαν οι Χριστιανοί το εγκαταλειφθέν διοικητήριον,
+        ανεστήλωσαν την επαναστατικήν σημαίαν χαίροντες και
+        αλαλάζοντες, εκάλεσαν τον έξω περιφερόμενον Μακρήν εις την
+        πόλιν και ανήγγειλαν τοις προκρίτοις και οπλαρχηγοίς των άλλων
+        μερών της Δυτικής Ελλάδος τα συμβάντα, προσκαλούντες αυτούς να
+        κινηθώσι και προκαταλάβωσι τα στενά του Μακρυνόρους εις
+        αντίκρουσιν πάσης δι' εκείνου του μέρους εχθρικής εισβολής. Η
+        πρόσκλησις εισηκούσθη, και ο μεν Μακρής εισήλθεν εις την πόλιν
+        το μεσονύκτιον, και την επαύριον μετέβη εις Ανατολικόν, όπου
+        ελθόντες προς αυτόν οι εντόπιοι Τούρκοι παρέδωκαν τα όπλα και
+        ανεχώρησαν και αυτοί εις Βραχώρι συν γυναιξί και τέκνοις
+        ανενόχλητοι. Οι δε οπλαρχηγοί και προεστώτες των άλλων μερών
+        ητοιμάσθησαν, οι μεν να καταλάβωσι τα στενά του Μακρυνόρους,
+        οι δε να πέσωσιν επί την Βόνιτσαν, και άλλοι να εκστρατεύσωσιν
+        εις Βραχώρι και Ζαπάντι κατοικούμενα υπό πολλών Τούρκων.
+
+        Το Βραχώρι, Εβραιοχώρι, ή Βλωχοχώρι, κείμενον εν τη επαρχία
+        του Βλωχού εν μέσω πεδιάδος, ήτον η πρωτεύουσα του Καρλελίου,
+        ήτοι του πλείστου μέρους της Αιτωλοακαρνανίας, και κατοικία
+        πλουσίων και ισχυρών Τούρκων, ων αι μεγαλοπρεπείς οικίαι
+        περιείχοντο ως επί το πλείστον εντός διπλού, ενίοτε δε και
+        τριπλού, περιφράγματος· κατέφυγαν δ' εκεί, καθώς είπαμεν, ως
+        εις ασφαλές μέρος, οι εκ Μεσολογγίου και Ανατολικού
+        αναχωρήσαντες Τούρκοι και άλλοι εξ άλλων γειτονικών μερών.
+        Ευρίσκετο κατ' εκείνον τον καιρόν εν τη πόλει ταύτην, ως
+        μουτεσελήμης και δερβέναγας των Επαρχιών του Καρλελίου, ο
+        Αλβανός Νούρκας Σέρβανης, έχων υπό την οδηγίαν του πολλήν και
+        εκλεκτήν φρουράν εξ Αλβανών· κατά πρόσκλησιν δε αυτού αφίχθη
+        εκεί και ο ομογενής του Ταχήρ-Παπούλιας, δερβέναγας και αυτός
+        των Κραββάρων και του Αποκούρου· ώστε ήσαν εν τη πόλει,
+        εντόπιοι και μη, χίλιοι Τούρκοι μάχιμοι, προσεκτικοί μεν και
+        περιποιητικοί, προς τους έξω Έλληνας, ους εφοβούντο, βαρείς δε
+        και απειλητικοί προς τους εντός, ους κατεφρόνουν. Οπλαρχηγός
+        της επαρχίας του Βλωχού ήτον ο Αλεξάκης Βλαχόπουλος, όστις δεν
+        έπαυεν, εξ ότου εξερράγη η επανάστασις εν Πελοποννήσω,
+        ερεθίζων μυστικώς τους οπλαρχηγούς και προεστώτας των μερών
+        εκείνων εις το να σχίσωσι το προσωπείον. Μετά δε τα εν
+        Μεσολογγίω συμβάντα και τας εκείθεν προτροπάς απεφασίσθη ημέρα
+        εκστρατείας εις Βραχώρι η 28. Κατά την απόφασιν δε ταύτην
+        επλησίασαν την 26 και 27 οι μέλλοντες να εφορμήσωσιν
+        οπλαρχηγοί και ετοποθετήθησαν ο μεν Μακρής μετά 700
+        Μεσολογγιτών, Ανατολικιωτών και Ζυγιωτών παρά τα γεφύρια του
+        Αλαήμπεη προς την πόλιν· ο δε Σαδήμας, οπλαρχηγός του
+        Αποκούρου, μετά 500 συνεπαρχιωτων του, και ο Γρίβας μετά 200,
+        κατά το Δογρί· ο δε Βλαχόπουλος εν τω παλαιοφρουρίω άνωθεν της
+        πόλεως μετά 500 εκ της επαρχίας του καί τινων άλλων εκ των υπό
+        τον Τσόγκαν, οπλαρχηγόν της Βονίτσης. Την δε 28, πριν φέξη,
+        εισήλθαν πρώτοι οι υπό τον Μακρήν και Βλαχόπουλον εκ διαφόρων
+        μερών κραυγάζοντες και τουφεκίζοντες. Ήτο ραμαζάνι, και οι
+        Τούρκοι ήσαν όλοι έξυπνοι και έτρωγαν· ώστε, αφ' ού ηκούσθησαν
+        αι κραυγαί και οι τουφεκισμοί, οι κατοικούντες τα άκρα της
+        πόλεως Τούρκοι ήρπασαν τας γυναίκας και τα τέκνα των και
+        υπεχώρησαν εις τα ενδότερα αφήσαντες εστρωμένας και αυτάς τας
+        τραπέζας· οι δε Έλληνες ηύραν κενάς τας πρώτας οικίας, τας
+        ελαφυραγώγησαν και τας έκαυσαν· προχωρούντες δε και πάντοτε
+        καίοντες απήντησαν οι εντεύθεν τους εκείθεν μετ' ολίγον
+        εισβαλόντας συναδέλφους των· απήντησαν και τους κατοίκους του
+        Βραχωρίου Χριστιανούς ενόπλους κατά το μέρος όπου
+        προεσχεδιάσθη να ευρεθώσι, και όλοι ομού έτρεξαν προς το
+        κέντρον όπου ήσαν αι δυνατώτεραι οικίαι, και όπου ο Νούρκας, ο
+        Ταχήρ-Παπούλιας και οι μπέηδες τους ανέμεναν έγκλειστοι. Εκεί
+        ήρχισε σφοδρός και πεισματώδης αμοιβαίος τουφεκισμός· και αφ'
+        ού εξημέρωσεν, ευρέθησαν τέσσαρες Έλληνες νεκροί και πολλοί
+        τραυματίαι. Οι δε Τούρκοι τόσον ήσαν πλήρεις θάρρους, ώστε
+        ητοιμάσθησαν να επεξέλθωσι ερεθιζόμενοι δι' αμοιβαίων ύβρεων.
+        «Κ α ρ τ ε ρ ε ί τ ε-μ α ς-π α λ η ο ρ α γ ι ά δ ε ς», έλεγαν
+        οι Τούρκοι. «Ε λ ά τ ε-β ρ ω μ ό σ κ υ λ α, α ν-ε ί σ θ ε
+        -π α λ η κ ά ρ ι α», τοις απεκρίνοντο οι Έλληνες.
+
+        Εν ώ δε ελογομάχουν ομηρικώς προκαλούντες και προκαλούμενοι,
+        ηκούσθησαν μακρόθεν πολλοί τουφεκισμοί περί την α' ώραν μετά
+        την ανατολήν του ηλίου. Ήσαν δε οι περί τον Σαδήμαν και τον
+        Γρίβαν φθάσαντες την ώραν εκείνην και τουφεκίζοντες επί της
+        εισελεύσεώς των. Οι Τούρκοι εδειλίασαν, και απορούντες ηρώτων
+        τους Έλληνας πόθεν τοις ήλθε τόση νέα δύναμις· «ά λ λ η-
+        τ ό σ η-θ α-μ α ς-έ λ θ η-α ύ ρ ι ον», απεκρίθησαν οι Έλληνες
+        «κ α ι-α ν-δ ε ν-π ρ ο σ κ υ ν ή σ η τ ε-σ ή μ ε ρ ο ν,
+        ό λ ο υ ς-θ α-σ α ς-κ ό ψ ω μ ε ν-α ύ ρ ι ο ν». Οι Τούρκοι
+        εζήτησαν περί την μεσημβρίαν να έλθωσιν εις λόγους μετά των
+        Ελλήνων, και εισακουσθέντες έστειλαν αξιωματικόν, ον οι Έλληνες
+        εδέχθησαν φιλοφρόνως, και ακούσαντες αυτόν λέγοντα εξ ονόματος
+        των δερβεναγάδων και των μπέηδων ν' απομακρυνθώσι και ησυχάσωσιν,
+        «ειπέ», απεκρίθησαν, «τω δερβέναγα ότι ημείς ήλθαμεν ν'
+        αποδιώξωμεν τους Τούρκους, και επειδή έχομεν παλαιάς σχέσεις
+        προς αυτόν, είμεθα πρόθυμοι να τω δώσωμεν συνοδίαν έως εις το
+        Μακρυνόρος εις ασφάλειάν του, αν θέλη φιλικώς να φύγη».
+        Αποτυχούσης της επικηρυκείας, η μάχη εξήφθη σφοδρότερα. Ο δε
+        Νούρκας και οι εν τω διοικητηρίω εγκριτώτεροι μπέηδες τόσον
+        εφοβήθησαν επί τη εφορμήσει, ώστε έφυγαν όλοι διά του όπισθεν
+        μέρους και εκλείσθησαν εντός τινων γειτονικών οικιών· το δε
+        εγκαταλειφθέν διοικητήριον εκυριεύθη υπό των Ελλήνων,
+        ελαφυραγωγήθη και επυρπολήθη. Εγκατελείφθη μετ' ολίγον και όλη
+        η πόλις, και οι Τούρκοι περιωρίσθησαν εις πέντε ή έξ οικίας
+        αφήσαντες και αυτάς τας τροφαποθήκας των. Εν τοσούτω συνέρρεαν
+        καθημερινώς εις πολιορκίαν του Βραχωρίου Βαλτινοί και
+        Ξηρομερίται. Την 30 ήλθεν ο Γιώτης αδελφός του οπλαρχηγού του
+        Ξηρομέρου Γεωργάκη Βαρνακιώτου, του σημαντικωτέρου των
+        οπλαρχηγών όλης της Δυτικής Ελλάδος· μετά τρεις ημέρας ήλθε
+Ιούνιος και αυτός ο Βαρνακιώτης· ώστε την 3 Ιουνίου
+        συνηριθμούντο 4000 οι αυτόθι οπλοφόροι Έλληνες· αλλ' έπασχαν
+        έλλειψιν πολεμεφοδίων· εστενοχωρούντο δε και οι Τούρκοι έτι
+        μάλλον καθ' ημέραν, πάσχοντες και ούτοι έλλειψιν τροφών.
+
+        Έπλεε κατ' εκείνας τας ημέρας προς τον λιμένα των Πατρών
+        αγγλικόν πλοίον εμπορικόν, φέρον υπό την ασφαλή σκέπην της
+        ουδετέρας του σημαίας πολεμεφόδια εις πώλησιν. Κατά τύχην
+        έμαθεν ο πλοίαρχος έξω του λιμένος του Μεσολογγίου τα του
+        Βραχωρίου, και ην έπασχαν οι Έλληνες έλλειψιν πολεμοφοδίων,
+        έρριψεν άγκυραν, απεβίβασε τα πολεμεφόδιά του και έν ελαφρόν
+        κανόνι, και τα συνώδευσεν εις Βραχώρι όπου τα επώλησεν.
+        Εφοδιασθέντες τοιουτοτρόπως οι Έλληνες εμάχοντο σφοδρότερον.
+        Οι δε Τούρκοι, μη προσδοκώντες ταχείαν έξωθεν βοήθειαν εις
+        λύσιν της πολιορκίας, διότι ήκουσαν ότι οι Έλληνες κατέλαβαν
+        τα στενά του Μακρυνόρους, καταναλώσαντες και όλας σχεδόν τας
+        τροφάς απεφάσισαν να συμβιβασθώσι και εζήτησαν δευτέραν
+        συνέντευξιν. Ο Νούρκας, ως άνθρωπος γνωστός, τινών δε των
+        οπλαρχηγών και φίλος, υπήγε προς αυτούς και εσυμβιβάσθη, αυτός
+        μεν και οι συν αυτώ Αλβανοί να εξέλθωσι την επαύριον αβλαβείς
+        και ένοπλοι υπό την συνοδίαν και εγγύησιν των Ελλήνων φέροντες
+        και τα πράγματά των, οι δε λοιποί Τούρκοι να συνθηκολογήσωσιν
+        ιδίως μετά των Ελλήνων, αν ήθελαν· τοις παρέδωκε δε ως όμηρον
+        και τον υιόν του. Τοιουτοτρόπως ο αισχρός αντιπρόσωπος του
+        σουλτάνου, παραβάς το προς αυτόν χρέος του και καταπατήσας την
+        τιμήν του, εγκατέλειψε τους συμπάσχοντας ομοπίστους του επ'
+        ασφαλεία και ωφελεία μόνον εαυτού και των οικείων του. Αναιδής
+        εις τους λόγους του και άτιμος εις τας πράξεις του, ειδοποίησε
+        τους μπέηδας, επιστρέψας, ότι αυτός και οι Αλβανοί του θ'
+        ανεχώρουν την επαύριον επί συνθήκη. «Α μ'-η μ ά ς-π ο ύ-μ α ς-
+        α φ ί ν ε ι ς;» τον ηρώτησαν οι μπέηδες· «Κάμετε», τοις
+        απεκρίθη ψυχρά, «ό, τ ι-σ α ς-φ ω τ ί σ η-ο-θ ε ό ς», και
+        διέταξεν αυτούς και τους πλουσίους Εβραίους να τω φέρωσι τα
+        πολύτιμά των πράγματα και τα χρήματα, ειπών ότι αρεστότερον
+        τοις ήτο να τα επάρη αυτός ο φίλος των σήμερον, ή να τα
+        επάρωσιν οι εχθροί των αύριον. Οι μπέηδες και οι Εβραίοι,
+        ακούσαντες τους λόγους τούτους, απηλπίσθησαν, διότι έβλεπαν
+        ότι επρόκειτο να γυμνωθώσι σήμερον υπό των φίλων των, και να
+        πέσωσιν αύριον γυμνοί εις χείρας των εχθρών των· υπείκοντες δε
+        εις την ανάγκην έδωκαν μεν πολλά των πολυτίμων πραγμάτων τω
+        Νούρκα, αλλ' ειδοποίησαν κρυφίως τους γνωρίμους των
+        οπλαρχηγούς Έλληνας διά τινος Εβραίου, ότι ο Νούρκας τους
+        επήρεν όσα σκοπόν είχαν να τοις δώσωσιν εις λύτρωσίν των. Οι
+        οπλαρχηγοί ειδοποίησαν τον Νούρκαν, ότι έμαθαν τας πράξεις
+        του, και διελάλησαν εν τη πόλει, ότι όστις Αλβανός, μικρός ή
+        μεγάλος, εφωράτο επί της εξόδου απάγων οποιουδήποτε είδους
+        πράγματα των εντοπίων Τούρκων ή Εβραίων θα εφονεύετο ως
+        παραβάτης του συμβιβασμού. Ο Νούρκας απεκρίθη, ότι έτοιμος ήτο
+        ν' αποδώση αυτός πρώτος όσα επήρε, και να υποβληθή και υποβάλη
+        και όλους τους συντρόφους του, την επαύριον επί της εξόδου εις
+        ψηλάφησιν· περί δε τα μεσονύκτιον εδραπετέυσε μεθ' όλης της
+        συνοδίας του απάγων όσα ήρπασεν. Οι μπέηδες εγνωστοποίησαν
+        αμέσως την δραπέτευσίν του, και οι Έλληνες έστειλαν εις
+        καταδίωξιν τον Κώσταν Βλαχόπουλον κατά το Μακρυνόρος. Ο
+        Νούρκας ανέβη δρομαίως την επαρχίαν του Καρπενησίου,
+        προθέμενος να μεταβή εις Πατρατσίκι· αλλ' έπεσε και αυτός,
+        έπεσαν και όσα ήρπασεν εις χείρας των αδελφών Γιολδασαίων,
+        οπλαρχηγών του Καρπενησίου, ειδοποιηθέντων εν καιρώ περί της
+        δραπετεύσεώς του και προκαταλαβόντων τας διόδους. Ούτως η θεία
+        δίκη επαίδευσε τον παραβάτην των καθηκόντων του και τον
+        προδότην των ομοθρήσκων του. Οι δε εν Βραχωρίω Τούρκοι και
+        Εβραίοι παρεδόθησαν την 9 επί ασφαλεία ζωής και τιμής· και οι
+        μεν μπέηδες δεν εκακόπαθαν, ως υπό την προστασίαν των δυνατών
+        οπλαρχηγών, και ουδείς των άλλων Τούρκων εφονεύθη· οι δε
+        Εβραίοι υπέφεραν τα πάνδεινα, και οι πλείστοι εφονεύθησαν
+        ανηλεώς επί προφάσει, ότι οι ομόπιστοί των έσυραν εις τας
+        οδούς της Κωνσταντινουπόλεως το σώμα του πατριάρχου, και
+        κατεμήνυαν τους κρυπτομένους Χριστιανούς. Τοιουτοτρόπως
+        Χριστιανοί και Τούρκοι εφάνησαν επί της επαναστάσεως πολλάκις
+        μαθηταί ενός και του αυτού σχολείου, αλλά σχολείου τουρκικού
+        διδάσκοντος να παιδεύωνται διά πταίσματα άλλων οι μη
+        πταίσαντες.
+
+        Καθ' ην δε ημέραν επάτησαν οι Έλληνες το Βραχώρι, έπεσε και ο
+        Τσόγκας αίφνης επί τους ολίγους Τούρκους τους κατέχοντας τα
+        επί της δυτικής εσχατιάς της Ακαρνανίας αντικρύ της αγίας
+        Μαύρας τειχίδια του Τεκέ και της Πλαγιάς, και ταύτα μεν
+        εκυρίευσε, τους δε εν αυτοίς άλλους εσκότωσε, και άλλους
+        απέστειλεν εις Άρταν επί ανταλλαγή· προσέβαλε μετά ταύτα και
+        την πόλιν της Βονίτσης και την επάτησεν έρημον μείνασαν, διότι
+        οι μεν κάτοικοι αυτής Χριστιανοί έφυγαν προ της εισβολής του,
+        οι δε Τούρκοι εκλείσθησαν εν τω φρουρίω της. Μη δυνηθείς δε να
+        την διατηρήση, ως πολεμούμενος άνωθεν, την εγκατέλειψεν.
+
+        Οι Έλληνες αφ' ού εκυρίευσαν το Βραχώρι, εγκατέστησαν
+        προσωρινήν Αρχήν και εστράτευσαν προς το Ζαπάντι, μικράν
+        κωμόπολιν, όλην υπό Τούρκων κατοικουμένην και τρία τέταρτα της
+        ώρας απέχουσαν του Βραχωρίου. Βλέποντες οι εν αυτή Τούρκοι τα
+        κατά το Βραχώρι προείδαν τι τοις έμελλεν· αλλά προσδοκώντες
+        πάντοτε βοήθειαν παρά του εν Άρτη οθωμανικού στρατού
+        περιετειχίσθησαν εκ του προχείρου και ητοιμάσθησαν εις
+        αντίστασιν· ωχύρωσαν και δύο ζαμία και τέσσαρας δυνατούς
+        πύργους και τους περιετάφρευσαν. Τριακόσιοι ήσαν οι
+        πολεμισταί, εν οις καί τινες Αλβανοί, και δις απέρριψαν τας
+        περί παραδόσεως προτάσεις των Ελλήνων. Την δε 16 εφορμήσαντες
+        οι Έλληνες απεκρούσθησαν και μεγάλως εβλάφθησαν· μετέφεραν
+        τότε δύο κανόνια εκ Μεσολογγίου, αλλ' ουδ' εξ αυτών ωφελήθησαν
+        διά την απειρίαν των κανονοβολιστών και την έλλειψιν
+        καταλλήλων σφαιρών· μετά ταύτα κατεσκεύασαν πύργον υψηλόν και
+        εκείθεν εκτύπουν τους εχθρούς· αλλά και ούτως ούτε τους
+        έβλαπταν ούτε τους εφόβιζαν· ήνοιξαν υπόνομον, την άναψαν την
+        18, κατηδάφισαν μέρος του περιτειχίσματος και εφώρμησαν
+        συγχρόνως πολλαχόθεν, αλλ' αντεκρούσθησαν και τότε υπό των
+        ολίγων αντιπάλων, φανέντων τόσον ανδρείων, ώστε μετά την
+        έφοδον και την αποτυχίαν των Ελλήνων εξήλθαν πολλαχόθεν
+        ξιφήρεις και έτρεψαν οι ολίγοι τους πολλούς εις φυγήν. Κατά δε
+        την έξοδον ο Βλαχόπουλος, απομείνας μετά τινων εν τη θέσει
+        του, είχεν έμπροσθέν του έν μικρόν κανόνι, και οι Τούρκοι
+        ώρμησαν υπό τον αρχηγόν των Ισούφην Σουλευκάραγαν να το
+        αρπάσωσιν· ήλθαν δε τόσον πλησίον, ώστε εφόνευσαν ένα εκ των
+        φυλασσόντων αυτό· αλλ' εν ώ κατεγίνοντο να σκυλεύσωσι τον
+        φονευθέντα, ο Βλαχόπουλος ετουφέκισεν ένδοθεν του προμαχώνος
+        του ευστόχως και έρριψε νεκρόν τον Σουλευκάραγαν,
+        διακρινόμενον διά της χρυσής ενδυμασίας του. Τότε οι προς
+        εκείνο το μέρος Τούρκοι εκύκλωσαν τον νεκρόν, αγωνιζόμενοι να
+        τον σηκώσωσιν υπό το πυρ των εχθρών, αλλά δεν το κατώρθωσαν,
+        διότι μετά το συμβάν τούτο επανήλθαν τινες των φυγόντων
+        Ελλήνων εις ην κατείχαν οι περί τον Βλαχόπουλον θέσιν και
+        σφοδρώς κτυπούντες τους εφορμώντας Τούρκους και φονεύοντες
+        τους ηνάγκασαν να επανέλθωσιν εντός του περιτειχίσματός των
+        άπρακτοι· υπεχώρησαν δε συγχρόνως εντός αυτού και οι λοιποί εκ
+        των άλλων μερών εξ αιτίας του συμβάντος τούτου. Πέντε Έλληνες
+        εφονεύθησαν την ημέραν εκείνην, και δεκατρείς επληγώθησαν·
+        εφονεύθησαν και δεκαοκτώ Τούρκοι. Οι Έλληνες κατά τα διδάγματα
+        των αυθεντών και διδασκάλων των έκοψαν τας κεφαλάς των
+        φονευθέντων και τας εκρέμασαν έξωθεν του πύργου των κατέναντι
+        των πολιορκουμένων δυστυχών συγγενών των. Οι δε Τούρκοι,
+        στερηθέντες του αρχηγού και μηδεμίαν βλέποντες έξωθεν
+        βοήθειαν, έχασαν και τας ελπίδας και το θάρρος και παρεδόθησαν
+        την επαύριον επί ασφαλεία τιμής και ζωής, παρέδωκαν και τα
+        όπλα και δεν εκακόπαθαν· και οι μεν εντόπιοι διεσπάρησαν όπου
+        ηθέλησαν, οι δε Αλβανοί εστάλησαν διά του Μακρυνόρους εις
+        Άρταν ασφαλείς, αλλ' άοπλοι.
+
+        Ο δε Χουρσήδης, λαβών γνώσιν των εν Μεσολογγίω κατά την 20
+        μαΐου συμβάντων, διέταξε τον Ισμαήλπασαν Πλιάσαν να εισβάλη
+        μετά 1800 εις την Δυτικήν Ελλάδα διά του Μακρυνόρους προς
+        αντίληψιν των πασχόντων ομοπίστων του. Πύλη της Δυτικής
+        Ελλάδος προς την Ήπειρον είναι το Μακρυνόρος· έχει δε δύο
+        διόδους, την μεν διά της Παληοκούλιας, την δε διά της
+        Λαγκάδας, διαχωριζομένας προς τους πρόποδας παρά τινα ρύακα
+        διά της μεταξύ του όρους και του Κομποτίου κοιλάδος ρέοντα·
+        κείται δε η Παληοκούλια πλησιέστερον της θαλάσσης.
+
+        Μαθών ο Ανδρέας Ίσκος, οπλαρχηγός του Βάλτου, την μελετωμένην
+        εισβολήν και ανέτοιμος εισέτι, έτρεξε μετά μόνων 43 προς το
+        Μακρυνόρος επ' ελπίδι, ότι θα παρηκολούθουν ο Βαρνακιώτης και
+        άλλοι οπλαρχηγοί. Την 27 η προφυλακή του Ισμαήλη εκ 200 ανέβη
+        τα στενά του Μακρυνόρους. Ο Ίσκος προκαταλαβών την επί της
+        οδού της Λαγκάδας δυνατήν θέσιν, Γυφτοπήδημα, αντέστη και
+        απέκρουσεν ευτυχώς την προφυλακήν· μετά ταύτα μετέβη εις
+        Παληοκούλιαν, αντέστη και εκεί και εμπόδισε την αυτήν
+        προφυλακήν δοκιμάσασαν να διαβή εκείθεν μετά την αποτυχίαν
+        της.
+
+        Τούρκοι και Έλληνες συνείθιζαν, εν ώ εμάχοντο, να συνομιλώσι.
+        «Π ο ύ-π α ς-π α σ ά; εφώναξεν ο Ίσκος εκ της θέσεώς του μετά
+        την ανωτέρω αντίστασιν, «θ α-χ α θ ή ς· ό λ ο ν-τ ο-Κ ά ρ λ ε λ ι
+        -έ π ι α σ ε-τ'-ά ρ μ α τ α». «Α λ ή θ ε ι α-κ α π η τ ά ν-
+        Α ν δ ρ έ α;» τον ηρώτησεν ο πασάς, «α λ ή θ ε ι α-π α σ ά»,
+        απεκρίθη ο Ίσκος, «ε ι ς-τ η ν-π ί σ τ ι ν-σ ο υ;» «ε ι ς-τ η ν
+        -π ί σ τ ι ν-μ ο υ.». Ο Ισμαήλης, πιστεύσας τους αληθείς
+        λόγους του Ίσκου, δεν έκρινε πρέπον να ριψοκινδυνεύση
+        εισβάλλων εις τα ενδότερα, και αν διέβαινε και τα στενά του
+        Μακρυνόρους, διά τούτο ωπισθοδρόμησε πανστρατιά αυθημερόν και
+        εστρατοπέδευσεν εν Κομποτίω σκοπεύων να εισβάλη μετά ταύτα εν
+        πολλή δυνάμει.
+
+        Αφού δε ανεχώρησαν οι Τούρκοι, μετέβη και ο Ίσκος εις
+        Λαγκάδαν, όπου ήλθαν μετ' ολίγον ο Καραϊσκάκης και ο Γώγος
+        Μπακώλας. Συνήλθαν εκεί και άλλοι άλλοθεν.
+
+        Η φήμη, η πολλάκις μεγαλύνουσα τα συμβάντα, διέδωκεν, ότι οι
+        Έλληνες, αφ' ού απώθησαν τους Τούρκους, εχύθησαν κατόπιν αυτών
+        και κατέλαβαν το Κομπότι. Επί τη αγγελία ταύτη Έλληνές τινες
+        και ο Αλβανός Σουλεϊμάνης Μέτος, εχθρός της Πύλης ως
+        αληπασίζων, ήρχοντο προς το Κομπότι ανύποπτοι, ίνα ενωθώσι
+        μετά των εκεί Ελλήνων. Οι εν Λαγκάδα τους είδαν μακρόθεν
+        ερχομένους, υπέθεσαν ότι ελανθάσθησαν, και προϊδόντες τον
+        απροσδόκητον κίνδυνόν των έδραμαν εις βοήθειάν των· επέδραμαν
+        και οι εν Κομποτίω Τούρκοι, και ούτω συνεκρούσθησαν Έλληνες
+        και Τούρκοι κατά τον Ά ν ι ν ο ν. Εσκοτώθησάν τινες
+        αμφοτέρωθεν κατά την σύγκρουσιν, επληγώθη και ο Καραϊσκάκης
+        και μετέβη εις Λουτράκι προς ίασιν.
+
+        Την τρίτην δε ημέραν αφ' ης οι Έλληνες εκτύπησαν τους εν
+        Βραχωρίω Τούρκους, οι Γιολδασαίοι και ο οπλαρχηγός του
+        Σοβολάκου Γιάννης Μπράσκας εστράτευσαν επί τους εν Καρπενησίω
+        Τούρκους. Ούτοι, ως 70 οικογένειαι, εκλείσθησαν εντός των
+        δυνατωτέρων οικιών της κωμοπόλεως και ανθίσταντο γενναίως,
+        ειδοποιήσαντες κρυφίως το εν Ιωαννίνοις στρατόπεδον περί της
+        καταστάσεώς των. Οι δε πολιορκούντες Έλληνες τόσον ήσαν απλοί
+        και ανείδεοι, ώστε μετεχειρίσθησαν τα εξής πολεμιστήρια·
+        έσχισαν το στέλεχος μιας αγριαπηδιάς και το εκοίλαναν πλην του
+        κάτω μέρους· συνήρμοσαν έπειτα τας δύο σχίζας και τας
+        εσιδήρωσαν εν είδει κανονίου εις εκπόρθησιν των οικιών·
+        βλέποντες δε ότι το πυροβόλον τούτο εκαίετο μάλλον ή έκαιε,
+        κατεσκεύασαν σιδηράς διχάλας, ας εφαρμόζοντες πεπυρωμένας εις
+        το στόμα των τουφεκιών έρριπταν επί τας εχθρικάς οικίας, αλλ'
+        οι Τούρκοι έσβεαν τα φλογερά ταύτα βέλη προσάπτοντες όπου
+        εκόλλων βρεκτά ξυλοσπόγγια (β).
+
+        Την δε 19 μαθόντες οι πολιορκηταί, ότι ήρχοντο στρατεύματα υπό
+        τον Βελήμπεην Πρεμετινόν εις βοήθειαν των πολιορκουμένων
+        διηρέθησαν· και οι μεν έμειναν όπου ήσαν, οι δε κατέλαβαν τα
+        Καγγέλια, βουνά δύο ώρας μακράν της κωμοπόλεως, αλλ'
+        επελθόντες οι Τούρκοι τους έτρεψαν φονεύσαντες και τον
+        Κατσικογιάννην· επορεύθησαν και εις την κωμόπολιν και την
+        έκαυσαν εν μέρει· οι δε εν αυτή Έλληνες έφυγαν διά νυκτός και
+        συνήλθαν εις το χωρίον, άγιον Ανδρέαν, τρεις ώρας μακράν του
+        Καρπενησίου, δημοπρατούντες όσα ήρπασαν του Νούρκα, ως αν ήσαν
+        εν πλήρει ειρήνη· αλλά μαθόντες ότι παρηκολούθουν οι Τούρκοι,
+        κατέλαβαν το επί της οδού του Καρπενησίου χωρίον Μπιάραν, όπου
+        προσβαλόντες αυτούς γενναίως τους διεσκόρπισαν· διεσκόρπισαν
+        μετ' ολίγον και τους κατασχόντας τα Καγγέλια. Εν ώ δε
+        επολέμουν, οι πολιορκούμενοι μη θεωρούντες εαυτούς του λοιπού
+        ασφαλείς, έφυγαν την νύκτα διά δυσβάτων οδών εις Ήπειρον.
+
+        Συγχρόνως σχεδόν απεδίωξαν και οι Αγραφιώται τους εν τη
+        επαρχία αυτών ολίγους Τούρκους αβλαβείς, και συσσωματωθέντες
+        υπό την οδηγίαν του οπλαρχηγού των Σταμούλη Γάτσου έπεσαν εις
+        Θεσσαλίαν και έκαυσαν τα επί των μεθορίων δύο κονιαροχώρια,
+        Φράγκον και Λοξάδαν. Εν ώ δε ητοιμάζοντο να προχωρήσωσι και
+        εις τα ενδότερα, επήλθαν οι εν Λαρίσση Τούρκοι και τους
+        ηνάγκασαν να οπισθοδρομήσωσι και αναβώσιν εις τα χωρία Μπλάζον
+        και Κανάλια· αλλά και εκεί τους προσέβαλαν και τους ενίκησαν·
+        τους κατεδίωξαν και εις τα χωρία Κερασιάν και Στούγκον όπου
+        απεσύρθησαν, τους επολέμησαν και εκεί, τους απώθησαν εις τα
+        ορεινότερα μέρη και κατέλαβαν την Ρεντίναν. Μετά τινας δε
+        ημέρας κατέβησαν οι Έλληνες από των ορέων, επολιόρκησαν υπό
+        την οδηγίαν του λογοθέτου Ζώτου τους καταλαβόντας την Ρεντίναν
+        Τούρκους, και έκαυσαν μέρος αυτής· αλλ' οι Τούρκοι υπερίσχυσαν
+        επί τέλους, διεσκόρπισαν και αύθις τους εχθρούς των,
+        ηχμαλώτευσαν μεταξύ άλλων και τον Κώσταν Βελήν, ον απέστειλαν
+        εις Κωνσταντινούπολιν, όπου εθανατώθη, και διέμειναν έκτοτε εν
+        Ρεντίννι ανενόχλητοι.
+
+        Ο δε κατ' εκείνας τας ημέρας στρατοπεδεύων εν Κομποτίω
+        τουρκικός στρατός, συμπληρωθείς εις τετρακισχιλίους υπό τον
+        Ισμαήλπασαν Πλιάσαν, τον Αχμέτπασαν Βρυώνην, τον Χασάμπεην,
+        τον Μπεκήραγαν Τσογαδόρον και τον αρχιταμίαν του Χουρσήδη,
+        εστράτευσε την 17 προς τα στενά του Μακρυνόρους.
+
+        Οι Έλληνες εγκαρδιωθέντες εκ των προτέρων κατορθωμάτων,
+        λαβόντες και ικανά πολεμεφόδια σταλέντα προς αυτούς εκ
+        Μεσολογγίου διά του Γεωργάκη Βαλτινού, ητοιμάσθησαν εις
+        αντίστασιν. Δύο ήσαν τότε οι αρχηγοί των Ελλήνων κατά το
+        Μακρυνόρος, ο Γώγος και ο Ίσκος. Ούτοι δεν ήξευραν κατ' αρχάς
+        αν οι Τούρκοι εσκόπευαν να εισβάλωσι διά της Παληοκούλιας ή
+        διά της Λαγκάδας· αλλ' ιδόντες αυτούς οδεύοντας προς την
+        Παληοκούλιαν, ετοποθέτησαν τους πλείστους των στρατιωτών εκεί,
+        τους δε λοιπούς κατά την Λαγκάδαν. Οι Τούρκοι προχωρήσαντες
+        προς την Παληοκούλιαν, εστράφησαν αίφνης εις το άλλο στενόν,
+        και έπεσεν η προφυλακή επί τους Έλληνας όχι πλειοτέρους των
+        εκατόν υπό τον Γώγον κατά την αγίαν Παρασκευήν. Η θέσις αύτη
+        είναι πολλά στενή, και δεν ήτο δυνατόν πολλοί Τούρκοι να
+        πολεμήσωσι διά μιας. Ο Γώγος αρξαμένης της μάχης, εφάνη άξιος
+        της πολεμικής του φήμης και ενέπνευσε τοις οπαδούς του θάρρος
+        ως πρόμαχος. Εν ώ διήρκει η μάχη και οι προχωρούντες
+        αλληλοδιαδόχως Τούρκοι έπιπταν υπό το πυρ των Ελλήνων, έπεσε
+        θανασίμως πληγωθείς και ο αρχηγός της τουρκικής προφυλακής. Οι
+        Τούρκοι, ιδόντες αυτόν πεσόντα και ψυχομαχούντα, έτρεξαν να
+        τον σηκώσωσι, και πολλοί αυτών εθανατώθησαν. Κατ' εκείνην την
+        ώραν ηκούσθησαν τουφεκισμοί μακρόθεν. Οι δε τουφεκίζοντες ήσαν
+        οι κατέχοντες τας άλλας θέσεις Έλληνες, οίτινες βλέποντες, ότι
+        όλοι οι Τούρκοι έπεσαν προς εκείνο το μέρος, έτρεξαν και αυτοί
+        εκεί. Οι Τούρκοι, αψυχήσαντες δι' ην έπαθαν φθοράν και
+        υποθέσαντες εκ του πολλού τουφεκισμού, ότι επήρχετο πολλή
+        δύναμις, εγκατέλειψαν τον ψυχομαχούντα αρχηγόν και τα δύο
+        κανόνια και ωπισθοδρόμησαν τόσοι πολλοί απέμπροσθεν τόσων
+        ολίγων. Οι Έλληνες εσκύλευσαν τους φονευθέντας και επήραν
+        πάμπολλα φορτηγά ζώα φέροντα τροφάς εις χρήσιν του εχθρού. Οι
+        δε τραπέντες εις φυγήν Τούρκοι τόσον φόβον, επανελθόντες εις
+        τα ίδια, διέσπειραν ως προς την δίοδον του Μακρυνόρους, ώστε
+        καθ' όλον το διάστημα των δεκαπέντε ακολούθων μηνών Τούρκος
+        μηδέ καν να φανή ετόλμησε προς το όρος εκείνο.
+
+        Είπαμεν, ότι οι Έλληνες προ της επαναστάσεως, θέλοντες να
+        αποκοιμίζωσι τους Τούρκους περί ων εμελέτων επαναστατικών
+        κινημάτων, διέδιδαν επιτηδείως, ότι ο αποστάτης Αλής υπεκίνει
+        τας ταραχάς διά τα συμφέροντά του. Ο λόγος ούτος, αν και
+        ψευδής, επιστεύετο εν γένει και κυρίως υπό των πολεμούντων
+        κατά την Ήπειρον υπέρ του Αλή Αλβανών, και μάλιστα αφ ού οι
+        Σουλιώται επολέμουν αναφανδόν υπέρ αυτού· τόσον δε επιστεύετο,
+        ώστε άμα έμαθαν οι προύχοντες τα ανδραγαθήματα των Αιτωλών και
+        Ακαρνάνων, εσυγχάρησαν τους Σουλιώτας. Μόνος ο Αλής, εν γνώσει
+        των της Εταιρίας, εγίνωσκε τον αληθή χαρακτήρα των ελληνικών
+        κινημάτων· αλλά δεν έκρινε πρέπον να τον ανακαλύψη· ώστε οι
+        αληπασίζοντες Αλβανοί έμεναν υπό την απάτην, θεωρούντες ως
+        συμμάχους των τους υπέρ της ελευθερίας της ιδίας πατρίδος
+        πολεμούντας Έλληνας.
+
+        Δεινά έπαθαν μετά την λαμπράν μάχην του Μακρυνόρους καί τινες
+        άλλοι Τούρκοι κατά το χωρίον Αυτί, όπου ο συν αυτοίς στρατεύων
+        οπλαρχηγός Πουλής εζωγρήθη υπό των περί τον Γιαννάκην Ράγκον
+        και εθανατώθη. Περί τον αυτόν δε καιρόν 200 Έλληνες υπό τον
+        Φλώρον Γρίβαν και τον Τραγουδάραν κατέλαβαν τα χωρίον του
+        Πέτα· αλλ' επιστρατευσάντων των εν Άρτη Τούρκων, δεν
+        εδυνήθησαν να διατηρήσωσι την θέσιν των, ην μήτε καν να
+        οχυρώσωσιν εφρόντισαν, και κατέφυγαν κακώς έχοντες εις
+        Μακρυνόρος. Εφονεύθησαν δε καί τινες αυτών, εν οις και ο
+        Τραγουδάρας γενναίως μαχόμενος.
+
+        Μετ' ολίγας δε ημέρας ο Γώγος ετοποθετήθη μετά 250 εν τω αυτώ
+        χωρίω του Πέτα. Την δε 15 Ιουλίου επεστράτευσαν πάμπολλοι
+        εχθροί εξ Άρτης και επεχείρησαν επανειλημμένας κατ' αυτού
+        εφόδους, κατέχοντος υψηλήν θέσιν κατέμπροσθεν του χωρίου, αλλά
+        καθ' όλας απέτυχαν. Η τόλμη του οπλαρχηγού τούτου την ημέραν
+        εκείνην έφερεν εις θάμβος και αυτούς τους εχθρούς του, ους,
+        επταπλασίους όντας, έτρεψεν εις φυγήν προπορευόμενος ξιφήρης.
+        Εξαιτίας δε των τόσω λαμπρών ανδραγαθημάτων του έλεγαν έκτοτε
+        και φίλοι και εχθροί, ότι-ό π ο υ-ο-Γ ώ γ ο ς, ε κ ε ί-κ α ι-
+        η-ν ί κ η.
+
+        Εν τοσούτω η επανάστασις διεδόθη και περαιτέρω. Προς
+        διατήρησιν της ελευθέρας κοινωνίας των εν Ιωαννίνοις και
+        Θεσσαλία στρατοπέδων είχαν σταλή παρά του Χουρσήδη 750 Τούρκοι
+        υπό τον Ιβραήμ Πρεμέτην εις τας επί του Πίνδου δύο μεγάλας
+        Βλαχοκωμοπόλεις, την των Καλαρρύτων και την του Συράκου, τρία
+        μίλια απ' αλλήλων απεχούσας, ων η μεν πρώτη περιείχε 680, η δε
+        δευτέρα 750 οικογενείας, όλας χριστιανικάς. Οι κάτοικοι αυτών,
+        καταθλιβόμενοι, φορολογούμενοι και υβριζόμενοι παρά των
+        Τούρκων, υποκινούμενοι δε και υπό των θελόντων την διάχυσιν
+        της επαναστάσεως προκρίτων, Κωνσταντίνου Τουρτούρη, Πρωτοπαπά
+        Σγουρού, Ιωάννου Κωλέττη και Νικολάου Γιαννίκου, βουλήν έβαλαν
+        ν' αποστατήσωσι και προσκαλέσαντες κρυφίως εις βοήθειάν των
+        τον οπλαρχηγόν Γιαννάκην Ράγκον απέκλεισαν δύο περίπου
+        εβδομάδας προ της μάχης του Πέτα τους υπό τον Πρεμέτην εντός
+        τινων οικιών και τους ηνάγκασαν μετά δέκα ημέρας ν'
+        αναχωρήσωσιν αβλαβείς υπό συνθήκας (γ). Αλλ' ούτοι απερχόμενοι
+        απήντησαν καθ' οδόν στρατεύματα ερχόμενα εις τας δύο
+        κωμοπόλεις επί τη διαταγή του Χουρσήδη, μαθόντος τα συμβάντα,
+        και εστράφησαν εις τα οπίσω. Οι Συρακιώται εφύλατταν την προς
+        τα Ιωάννινα οδόν εις απώθησιν των επερχομένων· αλλ' ούτοι
+        ευρόντες προθύμους οδηγούς τους κατοικούντας το χωρίον
+        Γότισταν, 4 ώρας απέχον του Συράκου, και νυκτοπορήσαντες διά
+        τινος στενού και ανυπόπτου μέρους εβάρεσαν αίφνης όπισθεν τους
+        φυλάττοντας την οδόν Συρακιώτας και τους έτρεψαν· εν τω μεταξύ
+        δε τούτω οι λοιποί κάτοικοι των δύο κωμοπόλεων έσπευσαν να
+        μεταφέρωσιν εις ασφαλές μέρος τα πολυάριθμα ποίμνιά των και
+        έφυγαν και αυτοί ως και ο οπλαρχηγός Ράγκος, καταφοβηθέντες,
+        απελπισθέντες και κακώς έχοντες· μόνος ο οπλαρχηγός
+        Γερομπαλωμένος, Συντεκνιώτης, επέμενε πολεμών γενναίως ικανήν
+        ώραν, έχων μόνον 8 παλληκάρια. Τοιουτοτρόπως οι εχθροί
+        εκυρίευσαν τας δύο κωμοπόλεις αναιμωτί, τας έκαυσαν και
+        ήρπασαν τα εναπομείναντα πράγματα των φευγόντων, εξ ων
+        συνέλαβαν μόνον δέκα.
+
+        Τον αυτόν καιρόν έδράξε τα όπλα και το Ασπροπόταμον. Η επαρχία
+        αύτη έχει 67 χωρία μικρά μεγάλα, όλα χριστιανικά. Γενικός
+        αρχηγός των όπλων της επαρχίας ήτον ο Νικολός Στουρνάρης και
+        είχεν υπό την οδηγίαν του τους οπλαρχηγούς των χωρίων
+        Χριστόδουλον Χατσή Πέτρου, Νάσον Μάνταλον, τους αδελφούς
+        αυτού, Στέριον, Γεώργον, Κώσταν και Μήτρον, και τον γαμβρόν
+Ιούλιος του Γρηγώρην Λιακατάν, οπλαρχηγόν του Κλενοβού.
+        Άπαντες δε ούτοι εστράτευσαν αρχομένου του Ιουλίου μετά
+        τρισχιλίων επί τους εν τη επαρχία βασιλικούς στρατιώτας όχι
+        φανερά υπό το σύμβολον του ελληνικού αγώνος, αλλ' επί λόγω
+        αληπασισμού. Και πρώτον μεν εφόνευσαν αναιτίως 66 Τούρκους
+        διεσπαρμένους εις τα χωρία, έπειτα δε ητοιμάσθησαν να πέσωσι
+        πολλαχόθεν εις τα Τρίκκαλα και εζήτησαν ως προς την
+        μελετωμένην εκστρατείαν και την σύμπραξιν του Σταμούλη Γάτσου·
+        αλλ' εκείνος απαρνηθείς τον εθνικόν αγώνα μετά τα κατά τα
+        Άγραφα συμβάντα, αντέπραξε παρρησία και έφερε Τούρκους εις
+        προσβολήν των Ασπροποταμιτών. Διά τον λόγον τούτον το σχέδιον
+        εματαιώθη, και οι οπλαρχηγοί του Ασπροποτάμου κατέλαβαν επί
+        των ορίων της επαρχίας διαφόρους θέσεις προς ασφάλειαν. Αλλ'
+        οι εν Τρικκάλοις Τούρκοι, μαθόντες τα γενόμενα, εκινήθησαν οι
+        μεν κατά του Λιακατά, φυλάττοντος τα επί του Κλενοβού στενά,
+        οι δε κατά του Χατσή Πέτρου, κατέχοντος τον Πρόδρομον, και
+        άλλοι κατ' αυτού του Στουρνάρη, στρατοπεδεύοντος εν τω χωρίω
+        Πόρτα· αλλά καθ' όλας τας προσβολάς των αποκρουσθέντες
+        εστράφησαν κακώς έχοντες.
+
+        Εν τοσούτω οι εξ Ιωαννίνων στρατεύσαντες, αφ' ού κατέστρεψαν
+        τας κωμοπόλεις Καλαρρύτων και Συράκου, επορεύθησαν προς το
+        Ασπροπόταμον και έφθασαν επί των ορίων την 29 ιουλίου. Την δε
+        υστεραίαν εξημερώθησαν αίφνης κατά την Πόρταν άλλοι 2000
+        Τούρκοι εκ Τρικκάλων ιππείς και πεζοί έλκοντες και δύο
+        κανόνια, επολέμησαν το εκεί ελληνικόν στρατόπεδον δι' όλης της
+        ημέρας και το έβλαψαν· την δε νύκτα πάμπολλοι Έλληνες
+        ελειποτάκτησαν. Τούτο ιδών ο Στουρνάρης ωπισθοδρόμησε προς τα
+        ενδότερα του Ασπροποτάμου, και κατέλαβε τας δυνατάς θέσεις της
+        Μαύρης Πούλιας και του Κόρμπου, 8 ώρας μακράν της Πόρτας. Αλλ'
+        οι Τούρκοι, πλήρεις θάρρους διά την λειποταξίαν και
+        οπισθοδρόμησιν των Ελλήνων, έδραμαν κατόπιν, και καύσαντες τα
+        μεταξύ χωρία έφθασαν εις Κόρμπον, όπου τους εκτύπησαν πάλιν·
+        νυκτός δε γενομένης ανεχώρησαν εκείθεν κατά την Πόρταν,
+        φοβούμενοι να ενδιανυκτερεύσωσιν εξ αιτίας των στενοτοπιών.
+
+        Εν τοσούτω, αφ' ού κατεστράφησαν αι κωμοπόλεις Καλαρρύτων και
+        Συράκου, αφ' ού υπερίσχυσαν οι εχθροί κατά τα Άγραφα, και αφ'
+        ού το Ασπροπόταμον ευρέθη εν μέσω δύο εχθρικών στρατοπέδων,
+        και εξ αιτίας του διαχυθέντος φόβου επί τη καταστροφή των δύο
+        κωμοπόλεων δεν είχε δύναμιν αξιόμαχον ν' αντιτάξη, οι
+        Ασπροποταμίται, εξαγοραζόμενοι τον καιρόν, εσυμβιβάσθησαν μετά
+        των Τούρκων, αυτοί μεν να ησυχάσωσι και να στέλλωσι τους
+        συνήθεις φόρους, Τούρκος δε να μη πατήση τα χώματά των.
+
+        Καθ' ον δε καιρόν απετύγχαναν τα επί του Πίνδου κινήματα των
+        Ελλήνων, ητοιμάζετο εκστρατεία εις ανάκτησιν της Πάργας, ης
+        τους δυστυχείς κατοίκους είχε προ ολίγου αποδιώξει πανεστίους
+        η υπερισχύσασα πολιτική του Αλή.
+
+        Εφρούρουν την πόλιν ταύτην ταις ημέραις εκείναις 100 Αλβανοί
+        υπό τον Χουσεήμπεην Δελβινιώτην, υιόν του Μουσταφάπασα· 170 δε
+        Πάργιοι, εξ ων οι πλείστοι έφυγαν κρυφίως εκ Κορυφών, και 50
+        Σουλιώται υπό τον φρούραρχον της Ρενιάσης Περραιβόν
+        μετεβιβάσθησαν όλοι την νύκτα της 24 εις Παγωνιάν, λιμένα
+        πλησίον της Πάργας, και ανέβησαν εις το έν τέταρτον της ώρας
+        απέχον της Πάργας όρος, αγίαν Ελένην, όπου εκάθησαν αφανείς
+        όλην την ημέραν. Αφ' ού δε ενύκτωσεν, εισήλθαν ησύχως εις το
+        προάστειον και, ευρεθέντων των Τούρκων όλων εν τη πόλει ως
+        μηδέν υποπτευόντων, το εκυρίευσαν αναιμωτί και ενδιέμειναν
+        πόλεμούντες και πολεμούμενοι. Την δε 27 εφάνησαν έξωθεν της
+        Πάργας εχθρικά πλοία εκ της κατά τον Μούρτον μοίρας και
+        συνέλαβαν 4 μικρά ελληνικά εκ των μεταβιβασάντων εις την
+        Παγωνιάν τους προθεμένους την ελευθέρωσιν της Πάργας·
+        συνέλαβαν δε εν αυτοίς καί τινας Παργίους. Την εσπέραν δε της
+        αυτής ημέρας απέβησαν εις τον άγιον Ιωάννην 500 Αλβανοί εκ
+        Πρεβέζης, και μετέβησαν εις Μαργαρίτι, όπου προσήλθαν
+        αυθημερόν και χίλιοι Τσάμιδες όλοι δε ούτοι εστράτευσαν την
+        υστεραίαν προς την Πάργαν. Οι δε Έλληνες μη δυνάμενοι να
+        διατηρηθώσιν εν τω προαστείω και προσδοκώντες πάντοτε νέαν
+        βοήθειαν εκ Σουλίου, μετέβησαν εις ορεινάς θέσεις. Αλλ' οι
+        εχθροί επιπεσόντες τους έβαλαν εις μέγαν κίνδυνον ολίγους
+        όντας και μήτε ν' ανθέξωσιν ευτυχώς μήτε να φύγωσιν ευκόλως
+        δυναμένους. Καλή τύχη έφθασαν διαρκούσης της μάχης όπισθεν των
+        εχθρών διακόσιοι Σουλιώται υπό τον Γιώτην Δαγκλήν, τον
+        Διαμαντήν Ζέρβαν και τον Νάσον Φωτομάραν και τους ελύτρωσαν.
+        Τοιουτοτρόπως το σχέδιον της εκστρατείας απέτυχε παντάπασιν.
+        Οι δε εκστρατεύσαντες Πάργιοι επανελθόντες εις Κορυφούς, όπου
+        ήσαν αι γυναίκες και τα τέκνα των, απεπέμφθησαν κατά διαταγήν
+        του μεγάλου αρμοστού εκδοθείσαν την 27 σεπτεμβρίου και
+        λέγουσαν·
+
+        «Οι Πάργιοι, οι παραβάντες τους καθ' όλας τας ευνομουμένας
+        επικρατείας εν χρήσει νόμους και παρακούσαντες την κυβέρνησιν
+        υφ' ην έζων, αποβάλλονται της Επταννήσου· αφ' ης δε ημέρας
+        εκδοθή η παρούσα, τοις δίδεται δεκαήμερος προθεσμία όπως
+        συμπαραλάβωσι τα πράγματά των και τας οικογενείας των, αν
+        αύται θέλωσι να συνακολουθήσωσιν· αν δε τις εξ αυτών τολμήση
+        να επανέλθη εις τας νήσους ταύτας, υπόκειται εις ας ορίζει ο
+        νόμος ποινάς». Τοιουτοτρόπως οι περί ων ο λόγος ατυχείς
+        Πάργιοι ούτε την πατρίδα των ανέκτησαν, και του τόπου της
+        καταφυγής των εστερήθησαν.
+
+
+
+             1821
+        ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΗ'
+
+
+
+        &Οι Λαλιώται.-Απόβασις Επταννησίων εις Γαστούνην.-Μάχαι.-
+        Μετάβασις Λαλιωτών εις Πάτρας.-Πολιτική της αγγλοϊονικής
+        Κυβερνήσεως προς την Ελλάδα.&
+
+        ΔΙΗΓΗΘΗΜΕΝ ήδη, ότι μεταξύ όλων των κατά την Πελοπόννησον
+        Τούρκων των μη κατοικούντων φρούρια μόνοι οι Λαλιώται
+        διέμειναν εν τη κωμοπόλει των βλάπτοντες τους περιοικούντας
+        Έλληνας, και ότι, αν διά την ενδεχομένην έλλειψιν των
+        αναγκαίων δεν εδέχθησαν παρ' αυτοίς τους Γαστουναίους
+        Τούρκους, έτρεξαν όμως εις βοήθειάν των, τους ελύτρωσαν
+        πολιορκουμένους εν Χλουμουτσίω και τοις ήνοιξαν την εις Πάτρας
+        οδόν· επειδή δε διεκρίθησαν των λοιπών εν Πελοποννήσω Τούρκων,
+        κρίνομεν δίκαιον να είπωμέν τινα περί της καταγωγής και της
+        καταστάσεως αυτών, αρχομένης της επαναστάσεως.
+
+        Επί τερπνής και υψηλής θέσεως του εν τη επαρχία της Γαστούνης
+        όρους της Φολόης κείται η κωμόπολις του Λάλα, κατοικηθείσα υπό
+        Αλβανών από των Βυζαντινών χρόνων καθώς και τα Μπαρδουνοχώρια
+        και άλλα μέρη της Πελοποννήσου. Ολίγοι ήσαν οι πρώτοι
+        κάτοικοι· αλλ' επί του εν έτει 1769 Τουρκορρωσικού πολέμου,
+        καθ' ον εχύθησαν εις την Πελοπόννησον πλήθη Αλβανών, και
+        κυρίως επί της μετά το τέλος του πολέμου τούτου καταστροφής
+        των, ο αριθμός των κατοίκων του Λάλα επερίσσευσε, διότι
+        κατέφυγαν εκεί ικανοί των κατατρεχθέντων.
+
+        Αφ' ότου η Πελοπόννησος εκυριεύθη υπό των Τούρκων, η επαρχία
+        της Γαστούνης εκληρουχήθη εις τους εκ της σουλτανικής γενεάς
+        Οθωμανίδας. Οι δε ενοικούντες ανδρείοι και εμπειροπόλεμοι
+        Λαλιώται έζων κατ' αρχάς ή ως λησταί ή ως υπομίσθιοι αυτών.
+        Αλλ' ο ισχυρός υπομίσθιος δεν αργεί να γίνη πρώτον εύνους,
+        μετ' ολίγον φίλος, έπειτα ισότιμος, και τελευταίον, ανώτερος
+        του ανισχύρου μισθοδότου. Τοιουτοτρόπως οι ανέστιοι ούτοι
+        άνδρες, ων η τύχη ημέρα τη ημέρα εβελτιούτο εξ αιτίας της
+        ανδρίας και φιλοπονίας αυτών, και της ηδυπαθείας και ακηδίας
+        των Οθωμανιδών, κατήντησαν και να συγγενεύσωσι και να τους
+        αντικαταστήσωσι μεταπεσούσης και της επί τας επαρχίας
+        Γαστούνης και Πύργου εξουσίας, μετά την εξάλειψιν των αρρένων
+        της σουλτανικής γενεάς, εις τους διαπρέψαντας αδελφούς
+        Μουσταφάγαν και Σεήδαγαν και τον περίφημον συγγενή των Αλή-
+        Φαρμάκην, ως κληρονόμους εξ αιτίας των εκ του γένους εκείνου
+        γυναικών των και ως δυνατούς· ανηγέρθησαν δ' έκτοτε λαμπραί
+        και δύναται οικοδομαί εν τη κωμοπόλει εν μέσω ευρυχώρων
+        περιοχών· ώστε αι 800 οικίαι του Λάλα περιείχαν πολλήν γην,
+        και την γην ταύτην εσκέπαζαν καρποφόρα δένδρα. Ευκραέστατος
+        είναι ο αήρ του τόπου τούτου, υγιέστατα τα νερά, και εύρωστοι
+        και μακρόβιοι οι κάτοικοι. Ολίγος καιρός ήτον αφ' ού εδόθησαν
+        εις τας τρυφάς και τας αναπαύσεις εξ αιτίας του επιρρεύσαντος
+        πλούτου· διά τούτο εφύλατταν εισέτι επί της επαναστάσεως διά
+        της αδιακόπου χρήσεως των όπλων τον πρώτον πολεμικόν χαρακτήρα
+        και εφάνησαν άξιοι της ανδρικής καταγωγής των.
+
+        Η ευτυχής εκστρατεία αυτών εις λύσιν της πολιορκίας του
+        Χλουμουτσίου τους εθάρρυνε να επιχειρήσωσι και άλλας πλείονος
+        λόγου αξίας· και επειδή ήσαν δυνατοί, επλάκωσαν όλα τα πέριξ
+        του Λάλα χριστιανικά χωρία, παρέλαβαν βία 200 εκ των
+        εγκατοίκων ως συναγωνιστάς, και συσσωματωθέντες, όλοι
+        υπερχίλιοι, εστράτευσαν εις Πύργον την 2 απριλίου.
+
+        Εντός του Πύργου ήσαν 550 Έλληνες υπό διαφόρους αρχηγούς, εν
+        οις διέπρεπαν ο Χαραλάμπης Βιλαέτης εντόπιος, και ο Αλέξης
+        Μοσχούλας εξ Αγουλινίτσης· παρευρίσκοντο δε και οι Ζακύνθιοι
+        αδελφοί Καμπασαίοι Παναγιώτης και Δημήτρης, και οι δύο υιοί
+        του Κολοκοτρώνη Πάνος και Γιάννης, διαβιβασθέντες εκ Ζακύνθου
+        εις το Πυργί την 25 μαρτίου και απερχόμενοι προς τον πατέρα
+        των ήσαν δε και χίλιαι αδύνατοι ψυχαί.
+
+        Οι Έλληνες απεφάσισαν να δείξωσι στήθος προς τους επερχομένους
+        και ηθέλησαν ν' αντισταθώσιν εκτός της πόλεως· και οι μεν
+        Λαλιώται ετοποθετήθησαν, καθ' ην ημέραν εξεστράτευσαν, μίαν
+        ώραν μακράν αυτής και εκάλεσαν διά γράμματος τους Πυργίους να
+        προσκυνήσωσιν· οι δε Πύργιοι απεκρίθησαν, ότι ήλθεν ο καιρός
+        να προσκυνήση ο Τούρκος τον Χριστιανόν. Διά της αλληλογραφίας
+        ταύτης διήλθεν η ημέρα. Την δε επαύριον διηρέθησαν οι Λαλιώται
+        εις τρία σώματα, έπεσαν επί τα έξω οχυρώματα, και μετά μικράν
+        αντίστασιν, 300 Έλληνες και διάφοροι αρχηγοί των εδραπέτευσαν
+        και κατέφυγαν εις Σκαφιδιάν και εις άλλους πλησίον λιμένας
+        κακώς έχοντες, οι δε λοιποί 250 υπό τον Βιλαέτην, τον
+        Μοσχούλαν, τους υιούς του Κολοκοτρώνη και τους Καμπασαίους
+        απεσύρθησαν εις την πόλιν και εκλείσθησαν εντός διαφόρων
+        δυνατών οικιών, όπου τους παρακολούθησαν οι Λαλιώται και
+        έβαλαν πυρ εις διάφορα μέρη φονεύοντες και αιχμαλωτίζοντες·
+        αλλ' οι ολίγοι Έλληνες διετήρησαν μέχρι τέλους την θέσιν των
+        γενναίως εν μέσω της πυρκαϊάς. Επτά ώρας διήρκεσεν η μάχη· και
+        οι μεν Λαλιώται, μικράν παθόντες και πολλήν προξενήσαντες
+        ζημίαν, επανήλθαν εις τα ίδια δουλαγωγούντες υπέρ τους 100 και
+        απελαύνοντες ζώα· οι δε Πύργιοι έμειναν εν μέσω των ερειπίων
+        των.
+
+        Τα ευτυχή κινήματα των Λαλιωτών απέδειξαν οφθαλμοφανώς πόσον
+        έσφαλαν οι εν Πελοποννήσω λοιποί Τούρκοι, και μάλιστα οι
+        Μπαρδουνοχωρίται, αφήσαντες δι' απλούν φόβον τους τόπους των,
+        όθεν εδύναντο να βλάπτωσι καιρίως τους εχθρούς των.
+        Κλεισθέντες εν τοις φρουρίοις όχι μόνον δεν εβελτίωσαν την
+        πολεμικήν κατάστασιν αυτών, αλλ' επετάχυναν και την πτώσιν των
+        διά της ταχείας καταναλώσεως των εν αυτοίς τροφών.
+
+        Ολίγαις δε ημέραις μετά την μάχην ταύτην εγνώσθη, ότι τα
+        μεσημβρινά φρούρια Μοθώνης και Νεοκάστρου, στενά πολιορκούμενα
+        υπό των Ελλήνων, εκινδύνευαν να πέσωσιν. Οι Λαλιώται,
+        επηρμένοι επί τη ανδρία και ταις επιτυχίαις των, και ως αν
+        ήσαν οι γενικοί αντιλήπτορες των πασχόντων ομοθρήσκων των,
+        απεφάσισαν να εκστρατεύσωσιν εις λύσιν των πολιορκιών εκείνων,
+        και διαβάντες τον Αλφειόν μεσούντος του απριλίου εκινήθησαν
+        προς την επί της αριστεράς όχθης του ποταμού Αγουλινίτσαν.
+        Έμαθαν οι εκεί Έλληνες εν καιρώ το σχέδιον, και ωχυρώθησαν υπό
+        τον Μοσχούλαν, ήλθαν και ολίγοι Αρκάδιοι υπό τον πρωτοσύγγελον
+        Αμβρόσιον Φραντσήν και κατέλαβαν την δυσδιάβατον θέσιν του
+        Κ λ ε ι δ ί ου, δι' ης θα επέρων οι εχθροί απερχόμενοι προς τα
+        φρούρια. Οι Λαλιώται εκτύπησαν τους εν τη Αγουλινίτση, αλλ'
+        ηύραν πολλήν αντίστασιν, και απολέσαντες 9, επέστρεψαν
+        αυθημερόν εις τα ίδια, διαδοθέντος ψευδούς λόγου, ότι επήρχετο
+        πλήθος Αρκαδίων.
+
+        Ο Πύργος είχεν, ως είδαμεν, ένα γενναίον άνδρα, τον Χαραλάμπην
+        Βιλαέτην, στρατεύσαντα άλλοτε υπό τους εν τη Επταννήσω Γάλλους
+        και Άγγλους. Φραγμόν επεθύμει ούτος να στήση εις την κατά της
+        Γαστούνης και του Πύργου ορμήν των Λαλιωτών· αλλ' επειδή δεν
+        τον εβοήθει η μεταξύ τοποθεσία, ούσα όλη επίπεδος,
+        εστρατοπέδευσε μετά 500 κατά το επί ακρολοφίας κείμενον και 4
+        ώρας απέχον του Λάλα Στρέφι, και κατέσχεν ως προφυλακήν και το
+        πλησιέστερον του Λάλα Λαντσόι εγκατατάξας άλλους 100. Πεδινόν
+        είναι το χωρίον τούτο· πεδινή και η διαχωρίζουσα αυτό και το
+        Στρέφι γη· παρά δε το Λαντσόι προς μεσημβρίαν ρέει εντός
+        χάσματος χείμαρρος· μετ' αυτόν είναι άμπελοι και προς το
+        ανατολικόν μέρος σειρά συνδένδρων λόφων· ο διαιρών δε την
+        σειράν ταύτην και το Στρέφι τόπος, δύο μίλια πλατύς, είναι και
+        αυτός ομαλός. Τοιαύτη ήτον η τοποθεσία του μικρού στρατοπέδου
+        του Βιλαέτη.
+
+        Χίλιοι Λαλιώται εξεστράτευσαν την 2 μαΐου εις Λαντσόι, όπου
+        φθάσαντες λίαν πρωί και καταλαβόντες οικίας τινάς επολέμουν
+        τους άλλας οικίας του αυτού χωρίου κατέχοντας Έλληνας καίοντες
+        και τας μεταξύ. Ακουσθέντος του τουφεκισμού, είπεν ο Βιλαέτης
+        τοις περί αυτόν, «όποιος είναι Χριστιανός και παλληκάρι ας μ'
+        ακολουθήση», και έδραμε διά της πεδιάδος εις βοήθειαν των
+        πολεμουμένων προς το μέρος των λόφων, όπου ήτο μύλος δέκα
+        λεπτά του Λαντσοΐου απέχων. Οι Τούρκοι ιδόντες αυτόν ερχόμενον
+        εξέδραμαν και αυτοί προς εκείνο το μέρος και τον συνήντησαν
+        προς τον μύλον. Εκατόν μόνον ακολούθους είχεν ο Βιλαέτης και
+        γενναίως αντέστη προς υπερπεντακοσίους ους και απέκρουσεν,
+        αλλ' επληγώθη ο σημαιοφόρος του και εφονεύθη και ο Σπύρος
+        Σαρενίτης, είς των οπλαρχηγών των συμπολεμούντων Αρκαδίων
+        αυτός δε προχωρών και καταδιώκων έφθασε παρά τον χείμαρρον,
+        αλλά μετ' ολίγων οπλοφόρων, αποκόψαντος του εχθρικού ιππικού
+        τους πλείστους, αναγκασθέντας εκ ταύτης της αιτίας ν' αναβώσιν
+        είς τινας λόφους εκείθεν του χάσματος· ιδών δε ότι οι περί
+        αυτόν ήσαν ολίγοι, ήλλαξε σχέδιον και έτρεξε να καταλάβη
+        άμπελόν τινα έχουσαν προς το δυτικόν μέρος το χάσμα· αλλ'
+        επειδή το μεταξύ ήτο πεδινόν και ως εκ τούτου πολλά
+        επικίνδυνον, μόνον 26 τον ηκολούθησαν, οι δε λοιποί
+        ελειποτάκτησαν, και άλλοι μεν αυτών διεσώθησαν, άλλοι δε
+        εφονεύθησαν. Ο δε Βιλαέτης και οι 26 κατέλαβαν μεν την άμπελον
+        αλλά διά την ολιγότητά των αφήκαν τα νώτα αφύλακτα ελπίζοντες
+        ίσως καταβώσιν οι επί των λόφων Έλληνες εις φύλαξιν. Αλλ'
+        επρόλαβαν οι Τούρκοι, τα κατέλαβαν και επολέμουν τους ολίγους
+        Έλληνας έμπροσθεν και όπισθεν. Ο Βιλαέτης επληγώθη κατ' αρχάς
+        εις την κεφαλήν, αλλά και πληγωθείς εμάχετο θαρρύνων τους
+        ολίγους συμμαχητάς του έως ου εφονεύθησαν αυτός και οι συν
+        αυτώ όλοι εκτός ενός τρωθέντος εις τον πόδα και κρυβέντος
+        εντός κουφώματος δένδρου. Οι Τούρκοι έκοψαν κατά την συνήθειαν
+        τας κεφαλάς των φονευθέντων, και στήσαντες επί ξύλου την του
+        Βιλαέτου ανεχώρησαν χαίροντες, διότι ελυτρώθησαν τοιούτου
+        εχθρού, γνωστού διά την εν πολέμω αφοβίαν και εμπειρίαν.
+
+        Αφ' ού ο έλειψεν ο εχθρός ούτος, οι Λαλιώται έγειναν
+        τολμηρότεροι, κατέτρεχαν όλα τα πέριξ του Λάλα, τα ελεηλάτουν,
+        και έκαιαν τα χωρία της επαρχίας. Τόσον δε ήσαν άφοβοι, ώστε
+        επροχώρουν θύοντες και απολλύοντες και εις αυτά τα όρια της
+        επαρχίας των Πατρών, όπου ήσαν διάφορα σώματα Ελλήνων. Μεταξύ
+        των αρχηγών τούτων ήτο και ο Γεώργης Γιαννόπουλος
+        Προστοβιτσιώτης, διακρινόμενος διά την τόλμην του. Ούτος,
+        συμπλακείς έν τινι επιδρομή των Λαλιωτών προς την Κατσαρούν,
+        εφονεύθη, και συνεφονεύθησαν και 8 σύντροφοί του.
+
+        Η Επτάννησος (α), αν και πολιτικώς αποχωρισμένη της αδελφής
+        της Ελλάδος, επροθυμήθη να βοηθήση την εκραγείσαν επανάστασιν
+        και διά των γενναίων συνεισφορών της και διά των ανδρείων
+        βραχιόνων της. Η κυβέρνησίς της, η μετ' ολίγον εξαγριωθείσα,
+        εξεθαμβήθη μόνον κατ' αρχάς, και δεν έδειξε προς τον αγώνα
+        κακήν διάθεσιν. Αυθόρμητοι οι Ζακύνθιοι και οι Κεφαλλήνες
+        αντιλήπτορες των αραμένων όπλα ομογενών και ομοπίστων,
+        παρωρμήθησαν έτι μάλλον και δι' ων επιστολών επεκαλούντο οι
+        Πελοποννήσιοι την φιλογενή αντίληψίν των. Οι Ζακύνθιοι έτρεξαν
+        πρώτοι των Επταννησίων εις την φωνήν της πίστεως και της
+        πατρίδος, και οι μεν απέβησαν εις την Μεσσηνίαν υπό τον
+        Μερκάτην, οι δε εις τα αντικρύ της τερπνής και χαριτωμένης
+        πατρίδος των παράλια. Εξ αυτών έως 150, υπό τον Δημήτρην
+        Πεθαμένον και τον Παύλον Αντσετίρην Κεφαληνόν, μετέβησαν εις
+        το στρατόπεδον των Πατρών, άλλοι δε 100 υπό τον Γεώργιον
+        Σολωμόν, Διονύσιον Σεμπρικόν, Αναστάσην Γιαννικέσην και
+        Παναγιώτην Στούρτσαν, απέμειναν εν τη επαρχία της Γαστούνης.
+        Περί δε τα τέλη του απριλίου απέβη πρώτος εκ Κεφαλληνίας εις
+Μάιος   Γλαρέντσαν ο Ευαγγέλης Πανάς μετά 100 οπλοφόρων, και
+        την 9 μαΐου έφθασαν εκείθεν εις τον αυτόν λιμένα ο Ανδρέας
+        Μεταξάς, ο Κωνσταντίνος Μεταξάς, και ο Γεράσιμος Βίκτωρος
+        Φωκάς επί του εντοπίου των ενόπλου πλοίου του Ανάσταση Φωκά
+        υπό τουρκικήν σημαίαν, φέροντος ικανά πολεμεφόδια και 350
+        οπλοφόρους. Αφ' ού δε ελλιμένισε το πλοίον, κατέβασαν οι εν
+        αυτώ την τουρκικήν σημαίαν, ύψωσαν την επαναστατικήν,
+        εκανονοβόλησαν, παρετάχθησαν οι οπλοφόροι επί του
+        καταστρώματος, εψάλη επί του πλοίου δοξολογία υπό δύο ιερέων
+        ακολουθούντων το στράτευμα, και απέβησαν οι ρηθέντες επί της
+        ξηράς υποδεχθέντες υπό των εντοπίων φιλοφρονέστατα. Την δε
+        επιούσαν διατάξαντες το πλοίον να παραπλέη τας ακτάς των
+        Πατρών, και αφήσαντες εν αυτώ 70 οπλοφόρους διά παν
+        ενδεχόμενον, ανεχώρησαν μετά των λοιπών 280, και έφθασαν το
+        εσπέρας εις Μανολάδαν, όπου ηύραν τον Σισίνην και τον
+        Ευαγγέλην Πανάν. Η υπεραυξήσασα δε τον αριθμόν αυτών φήμη
+        διέδωκεν, ότι ήλθαν οι επισημότεροι άνδρες της Κεφαλληνίας
+        φέροντες πολλά βοηθήματα χρηματικά και πολεμικά, και έβαλεν
+        εις νέαν κίνησιν τους κατοίκους των πέριξ επαρχιών, ους
+        κατεφόβισαν αι έως τότε αλλεπάλληλοι ευτυχείς επιδρομαί των
+        Λαλιωτών. Υπεστήριξε την φήμην ταύτην καί τις πομπώδης
+        προκήρυξις, ην υπέγραψαν οι προϊστάμενοι επονομαζόμενοι
+        α ρ χ η γ ο ί-κ α ι-σ τ ρ α τ η γ ο ί-τ ω ν-η ν ω μ έ ν ω ν-
+        δ υ ν ά μ ε ω ν-τ η ς-Ε π τ α ν ν ή σ ο υ. Διεκρίνετο δε το
+        σώμα τούτο των άλλων δι' ην ετήρει εν ταις στρατοπεδείαις του
+        τάξιν, ήτις, καθ' ους καιρούς μία επωμίς, ή μία περικεφαλαία
+        εκίνει θαυμασμόν, δεν ήτο ματαία επίδειξις. Ιδού δε η τάξις.
+        Την γ' ώραν μετά την δύσιν του ηλίου εψάλλετο η παράκλησις,
+        εκρούοντο τα τύμπανα, ετάττοντο φυλακαί κράζουσαι εκ
+        διαλειμμάτων «γρηγορείτε», έπιπτε μία κανονία, και οι
+        στρατιώται απεχώρουν εις τας θέσεις των· το πρωί εψάλλετο
+        πάλιν η παράκλησις, εκρούοντο τα τύμπανα, ήχουν αι σάλπιγγες
+        και έπιπτεν άλλη κανονία.
+
+        Μεταβαίνον δε το σώμα τούτο από χωρίου εις χωρίον, έφθασε την
+        26 εις Στρέφι και Κούκουρα και διέτριψεν εκεί μέχρι της 30
+        ετοιμαζόμενον, ως πλησίον του εχθρού. Εκεί ηύξησεν ο αριθμός
+        αυτού, ενωθέντων και των Ζακυνθίων και πολλών εντοπίων. Την δε
+        31 ώδευσαν όλοι προς την Καπέλην και έφθασαν το εσπέρας εις
+        Γούμερον· επειδή δε εσκόπευαν να πατήσωσι την επιούσαν την
+        μεγάλην πεδιάδα, έστειλαν αυτονυκτί εις διαφόρους θέσεις
+        σκοπιάς, και πρωίας γενομένης εξεστράτευσαν έχοντες εν τω
+        κέντρω 4 κανόνια, τα πολεμεφόδια και τας αποσκευάς των.
+
+        Προς την θέσιν, Μποδίνι, κείται λόφος. Εν ώ έφθασαν εις αυτόν
+        ανύποπτοι, ως πεποιθότες επί τας σκοπιάς των, ηκούσθησαν
+        αίφνης πολλαί τουφεκίαι και κραυγαί λέγουσαι, Λ α λ ι ώ τ α ι,
+        Λ α λ ι ώ τ α ι· επί μόνη τη κραυγή ταύτη χωρικοί τινες εκ των
+        συνακολουθούντων Γαστουναίων ετράπησαν εις φυγήν, οι δε λοιποί
+        και οι Επταννήσιοι έτρεξαν εις την κορυφήν του λόφου, και
+        ιδόντες τους Λαλιώτας ελθόντας εις τους πρόποδας, τους
+        εκανονοβόλουν προξενούντες φόβον μάλλον ή βλάβην. Ήρχισε δε
+        μετ' ολίγον και ο τουφεκισμός, και οι μεν Επταννήσιοι και οι
+        εντόπιοι, τουφεκίζοντες τους Λαλιώτας άνωθεν, τους έβλαπταν·
+        ούτοι δε αντείχαν γενναίως, αν και η θέσις των ήτο κακίστη,
+        έως ου είδαν τους εχθρούς των κινουμένους προς τα κάτω, και
+        τότε επέστρεψαν διά του Πυρναρίου εις Λάλα φεύγοντες, οι δε
+        Επταννήσιοι τους επεδίωξαν, έπεσαν και εις την πεδιάδα έως ου
+        εφάνη πλήθος οπλοφόρων τουφεκιζόντων μακρόθεν, και τότε
+        υποπτεύσαντες, ότι ήσαν ενεδρεύοντες εχθροί, εστάθησαν και
+        κατέλαβαν τα πλησίον δένδρα προς συνασπισμόν· αλλ' οι
+        τουφεκίζοντες οπλοφόροι προχωρούντες εγνώσθησαν, ότι ήσαν
+        Καλαβρυτινοί ερχόμενοι κατά του κοινού εχθρού· ήσαν δε ως
+        χίλιοι υπό τον Ασημάκην Φωτίλαν, προεστώτα των Καλαβρύτων, τον
+        Λεχουρίτην, και άλλους. Το ευτυχές συμβάν κατά την ημέραν
+        εκείνην εγέμισε χαράς τας κάρδίας των Ελλήνων και ετίμησε
+        δικαίως τους Επταννησίους, διότι ήτον η πρώτη φορά καθ' ην εξ
+        αιτίας αυτών κατησχύνθησαν οι φόβον και τρόμον παντού και
+        πάντοτε ενσπείροντες Λαλιώται.
+
+        Αφ' ότου ήρχισεν η επανάστασις της Πελοποννήσου πολλοί
+        Καρυτινοί είχαν καταλάβει τα χωρία, Μπέτσι και Ρένεσι, υπό
+        τους εμπειροπολέμους αδελφούς Πλαπούτας. Σκοπός της κατοχής
+        ήτον η προφύλαξις της επαρχίας των από ενδεχομένων επιδρομών
+        των γειτόνων Λαλιωτών· αλλ' αφ' ού διεσκορπίσθησαν οι
+        πολιορκηταί του φρουρίου της Καρυταίνης, διεσκορπίσθησαν και
+        οι κατέχοντες τα δύο ταύτα χωρία. Περί την 20 ομως απριλίου
+        εσύστησεν ο Γεώργης Πλαπούτας πάλιν στρατόπεδον κατά την
+        Συκιάν, δύο ώρας μακράν του Λάλα, εκ Καρυτινών, Φαναριτών και
+        Αρκαδίων υπό την αρχηγίαν του Δημητράκη Δηληγιάννη· λήγοντος
+        δε του μαΐου μετεστρατοπέδευσεν εκείθεν εις Πούσι, ημιώριον
+Ιούνιος μακράν του Λάλα, όπου αφίχθησαν, κατά πρόσκλησιν
+        αυτού, την νύκτα της 1 Ιουνίου οι Επταννήσιοι, οι Καλαβρυτινοί
+        και οι Γαστουναίοι. Συστρατοπεδεύσαντες δε όλοι ούτοι ήρχισαν
+        την επαύριον να οχυρόνωσι τας θέσεις των, και έστησαν εκ του
+        προχείρου τόσας καλύβας, ώστε το εσπέρας η ράχις εκείνη
+        εφαίνετο κώμη. Οι Λαλιώται ωχυρώθησαν και αυτοί εκτός αλλά
+        πολλά πλησίον του Λάλα. Την δε επιούσαν οι Έλληνες πλήρεις
+        θάρρους κατέβησαν εις την πεδιάδα εις χορτολογίαν και
+        σκόπευσιν. Οι Λαλιώται δεν εκινήθησαν την ημέραν εκείνην·
+        τινές μόνον ιπποκόμοι και ποιμένες εφάνησαν προς το πέραν
+        μέρος του Λάλα βόσκοντες θρέμματα.
+
+        Οι Έλληνες, ασυνήθιστοι έως τότε να νικώσιν, εξετίμησαν την
+        ανδραγαθίαν των υπέρ την αξίαν της, και επίστευσαν τω όντι,
+        ότι κατεπόνεσαν τα θηρία του Λάλα· επί δε τη πίστει ταύτη
+        συνέλαβαν ελπίδα, ότι οι Λαλιώται θα επροσκύνουν, και
+        απέστειλαν την 4 προς αυτούς τον Παναγιώτην Μεσσάρην
+        Κεφαλλήνα. Οι Λαλιώται βλέποντες τον αποσταλέντα ερχόμενον υπό
+        λευκήν σημαίαν τον υπεδέχθησαν και τον ηρώτησαν είς τι ο
+        ερχομός του. Ο Μεσσάρης τοις ενεχείρισε γράμμα των αρχηγών των
+        Κεφαλλήνων και των Ζακυνθίων λέγον αυτολεξί τα εξής.
+        «Διατεταγμένοι από το ελληνικόν έθνος και από τον γενικόν
+        επίτροπον, πρίγκηπα Αλέξανδρον Υψηλάντην, ήλθαμεν ενταύθα να
+        σας πολεμήσωμεν ως εχθρούς της πίστεως και της πατρίδος· αλλ'
+        ως ανέκαθεν καλοί φίλοι σας και γείτονες, σας προβάλλομεν,
+        ότι, αν θελήσητε να παραδοθήτε χωρίς πόλεμον εις ημάς, σας
+        υποσχόμεθα ασφάλειαν ζωής, τιμής και ιδιοκτησίας· άλλως, αφ'
+        ού εκάμαμεν το χρέος μας, το κρίμα ας ήναι εις τον λαιμόν
+        σας.»
+
+        Περιποιηθέντες οι Λαλιώται τον γραμματοφόρον, τον
+        εξεπροβόδησαν δώσαντές τω την ακόλουθον απάντησιν.
+
+        «Προς σας κυρ Μεταξά και λοιποί φίλοι μας καπεταναίοι
+        Κεφαλονήτες και Ζακύνθιοι. Ελάβαμεν το γράμμα σας και είδαμεν
+        όσα μας γράφετε· αλλ' επειδή και οι μπέηδες και οι αγάδες
+        είναι τριγύρω στου Λάλα με τα ασκέρια, δεν ημπορούμεν να σας
+        αποκριθούμεν σήμερον με τον εδικόν σας κυρ-Παναγιώτην, αλλ'
+        αύριον με εδικόν μας ξεμοτόχου ελτσήν. Λάβετε ως τόσον ολίγα
+        κεράσια του Λάλα και δύο ρεβανιά διά αγάπην, και μένομεν.»
+
+        Το γράμμα τούτο είχε τα σφραγίσματα υποκάτω προς τιμήν των
+        προς ους εστέλλετο.
+
+        Την δε επαύριον εφάνη ιππεύς ερχόμενος από του Λάλα προς το
+        ελληνικόν στρατόπεδον, βαστών πρασίνην σημαίαν, και ωδηγήθη
+        όπου ήσαν οι Επταννήσιοι αρχηγοί, προς ους επέδωκε την
+        ακόλουθον επιστολήν.
+
+        «Προς τους φίλους μας καπεταναίους Κεφαλονίτας και Ζακυνθίους.
+        Καθώς χθες σας εγράψαμεν με τον εδικόν σας Παναγιώτην, ιδού
+        εξαποστέλλομεν τον εδικόν μας Μπέικον Κεχαγιάν, άνθρωπον όστις
+        χαίρει όλην την εμπιστοσύνην μας διά να σας ομιλήση και
+        στοματικώς όσα δεν έχομεν τον καιρόν να γράψωμεν πλατύτερα.
+        Είναι αλήθεια, καθώς λέγετε, ότι εσταθήκαμεν φίλοι και καλοί
+        γείτονες, αλλ' ίσια ίσια διά τούτο δεν ελπίζαμεν ποτε, ότι
+        πιστεύοντες τα ψεύματα των Μωραϊτών και ξεχωριστά αυτού του
+        ψευτο-Γεώργη (ενόουν τον Γεώργην Σισίνην) να έλθετε να μας
+        φορτωθείτε μέσα εις τα σπήτια μας. Ό,τι έγεινεν, έγεινεν· όσα
+        μας λέγετε είναι χάλτια, τα οποία δεν στοχαζόμεθα πως και
+        εσείς πιστεύετε· διά τούτο λοιπόν σας λέγομεν να έλθετε εις
+        του Λάλα, όπου θέλει σας δεχθούμεν ως καλούς φίλους, και θέλει
+        σας συνοδεύσομεν έως το Κατάκωλον ή την Γλαρέντσαν διά να πάτε
+        στα σπήτια σας και να μένωμεν πάντα φίλοι· αλλέως και δεν
+        ακούσετε αυταίς ταις φιλικαίς συμβουλαίς μας, το κρίμα ας ήναι
+        στον λαιμόν σας.
+                                                 Λάλα, 5 Ιουνίου, 1821».
+
+        Η επιστολή αύτη, η μη ομοιάζουσα την προσταλείσαν κατά το
+        ύφος, δεν την ωμοίαζεν ούτε και κατά την θέσιν των
+        σφραγισμάτων ως φέρουσα αυτά επί κεφαλής εις ένδειξιν, ότι
+        εγράφετο παρ' ανωτέρων προς κατωτέρους. Αφ' ού δε ανεγνώσθη,
+        έλαβε τον λόγον ο απεσταλμένος και επανέλαβε τα αυτά εντόνως,
+        προσθέσας ότι, αν οι Επταννήσιοι υπήγαιναν εις του Λάλα, οι
+        μπέηδες και αγάδες ήσαν πρόθυμοι να τους δεχθώσι και να τους
+        φιλοδωρήσωσιν· είδε και είχαν απόφασιν να μείνωσι και να
+        πολεμήσωσιν, έπρεπε να φέρωσι 40,000 κ α π έ λ λ α εις
+        ευόδωσιν του σκοπού των. Ταύτα ακούσαντες οι Επταννήσιοι
+        απεκρίθησαν διά στόματος του Ανδρέου Μεταξά τα εξής· «Ως φίλοι
+        εστοχάσθημεν να σας προβάλλωμεν να παραδοθήτε χωρίς πόλεμον,
+        διά να ημπορέσωμεν να σας προφυλάξωμεν από την δικαίαν οργήν
+        και αγανάκτησιν του ελληνικού λαού. Επειδή όμως οι μπέηδες και
+        οι αγάδες μάς εστοχάσθησαν ποταπούς και ανοήτους, το κρίμα ας
+        ήναι εις τον λαιμόν των. Αυτή είναι η απάντησίς μας και αύριον
+        έχομεν πόλεμον».
+
+        Μετά τους λόγους τούτους απέπεμψαν οι Επταννήσιοι τον κήρυκα,
+        δώσαντές τω εις αμοιβήν των προσταλέντων αυτοίς φαγωσίμων
+        γλυκίσματά τινα και ποτά της πατρίδος των.
+
+        Αποτυχούσης της διακηρυκείας, οι αρχηγοί των διαφόρων
+        ελληνικών σωμάτων, ιδόντες ότι συνηθροίσθησαν εκ διαφόρων
+        επαρχιών πεντακισχίλιοι σχεδόν οπλοφόροι πέριξ του Λάλα,
+        απεφάσισαν να προκαλέσωσι τον εχθρόν εις μάχην, και την 6
+        κατέβησαν εις την πεδιάδα εκ διαφόρων μερών έως 300,
+        ηκροβολίσθησαν μετ' ολίγων ιππέων και πεζών επελθόντων, και
+        την εσπέραν επανήλθαν εις το στρατόπεδον. Οι Έλληνες έδωκαν
+        δευτέραν αφορμήν την επιούσαν, αλλ' εις μάτην. Θαρρυνθέντες δε
+        εκ της απραξίας των εχθρών απεφάσισαν να προσβάλωσιν αυτήν την
+        κωμόπολιν του Λάλα· και ο μεν Γεώργης Πλαπούτας μετά των
+        Καρυτινών και Φαναριτών να πέση από του μέρους του Μπασταρά,
+        οι δε Καλαβρυτινοί καί τινες Γαστουναίοι και οι Αρκάδιοι να
+        προχωρήσωσι προς το μικρόν χωρίον Δούκα, οι δε Επταννήσιοι
+        μετά των Πυργίων και λοιπών Γαστουναίων να ορμήσωσι προς το
+        κέντρον. Ταύτα αποφασίσαντες εκινήθησαν την 9 υπό τον ήχον των
+        τυμπάνων και σαλπίγγων επί τους έξω της κωμοπόλεως προμαχώνας
+        του εχθρού· ο εχθρός απεσύρθη εις την κωμόπολιν, και η
+        οπισθοδρόμησις αύτη, αν και στρατηγηματική, υπελήφθη
+        αποτέλεσμα δειλίας, και εθάρρυνε τους Έλληνας να προχωρήσωσιν.
+        Αλλ' αφ' ού επλησίασαν, ώρμησαν 200 ιππείς επί τους Καρυτινούς
+        και Φαναρίτας, και παρά πάσαν προσδοκίαν τους έτρεψαν όλους
+        εις φυγήν. Η τροπή αύτη εματαίωσε το σχέδιον της εφόδου,
+        έβαλεν εις σύγχυσιν όλα τα σώματα και ηνάγκασε τους
+        Επταννησίους να σημάνωσι την υποχώρησιν του κέντρου και της
+        προς το χωρίον Δούκα πτέρυγος, και ούτως απεμακρύνθησαν όλοι
+        οι Έλληνες αβλαβείς, αλλ' άπρακτοι και κατησχυμένοι. Ο δε
+        φιλότιμος Πλαπούτας, απομείνας τελευταίος και κινδυνεύων να
+        πέση εις χείρας των εχθρών, τόσον έτρεξε και τόσον ελυπήθη διά
+        την απροσδόκητον ταύτην τροπήν, ώστε έφθασεν ημιθανής εις το
+        στρατόπεδον και μετ' ολίγον εξεψύχησεν.
+
+        Ο θάνατος αρχηγού ατάκτων γίνεται συνήθως πρόξενος τροπής όλου
+        του σώματος αυτών. Εν τη περιστάσει δε ταύτη συνέβη συγχρόνως
+        και η αποτυχία του κινήματος, αν και εξ ουδεμιάς ευλογοφανούς
+        αιτίας· διά τούτο την ακόλουθον νύκτα τα δύο τρίτα του
+        στρατοπέδου ελειποτάκτησαν.
+
+        Τον άξιον αρχηγόν Γεώργην Πλαπούταν διεδέχθη ο αξιώτερός του
+        αδελφός Δημήτρης φθάσας εις το στρατόπεδον την 12· αλλ' ούτε η
+        παρουσία του γενναίου τούτου ανδρός εθάρρυνε τους
+        δειλιάσαντας, τρέμοντας και εντός των οχυρωμάτων· εκουράσθησαν
+        και οι Λαλιώται πολεμούντες και νικώντες, διά τούτο ησύχαζαν·
+        βεβαιωθέντες δε ότι όχι μόνον όλη η Πελοπόννησος, αλλά και η
+        στερεά Ελλάς και αι ναυτικαί νήσοι και άλλα μέρη εκινήθησαν,
+        και πληροφορηθέντες ότι ελληνικός στόλος εφάνη έμπροσθεν των
+        Πατρών και διέπλευσεν αβλαβής τον δυσείσβολον κορινθιακόν
+        κόλπον, απεφάσισαν να μη κινδυνεύωσιν ανωφελώς αυτοί μόνοι, εν
+        ώ όλοι οι συνάδελφοι των εκλείσθησαν εξ αυτής της αρχής του
+        αγώνος εν τοις φρουρίοις· διά τούτο ανεχώρησε την 12 ο
+        Κουτσοραΐπαγας από του Λάλα μετά 4 μόνον ιππέων, και φθάσας
+        εις Πάτρας ανεπηρέαστος καθ' όλην την μακράν πορείαν του,
+        ανεκοίνωσε τω Ισούφη την βουλήν των αποστειλάντων αυτόν του να
+        μεταβώσιν εκεί και εζήτησε βοήθειαν διά την ασφαλή μετακόμισιν
+        των οικογενειών και της περιουσίας των. Ο πασάς διέταξεν
+        αμέσως να συσκευασθώσι 700 ιππείς εις συνοδίαν των Λαλιωτών. Η
+        είδησις αύτη διεδόθη εις τους περί τας Πάτρας Έλληνας· αλλ'
+        αντί να ετοιμασθώσιν εις αντίστασιν, απεσύρθησαν, και
+        αναγγείλαντες τοις έξω του Λάλα συναγωνισταίς των όσα έμαθαν
+        τοις παρήγγειλαν να καταλάβωσιν επί της οδού οχυράς θέσεις και
+        κτυπήσωσι τον εχθρόν έμπροσθεν, υποσχόμενοι να τον κτυπήσωσι
+        και αυτοί όπισθεν.
+
+        Εν τοσούτω ο Ισούφης εξεστράτευσε μετά των 700 ιππέων την 20
+        και εισέβη εις του Λάλα δύοντος του ηλίου, μηδενός Έλληνος
+        καθ' οδόν μήτ' έμπροσθεν μήτ' όπισθεν φανέντος. Προείδαν οι
+        Έλληνες, ότι οι Λαλιώται ενισχυθέντες διά της νέας βοηθείας θα
+        τους εκτύπουν, και απέστειλαν διά νυκτός τον Κωνσταντίνον
+        Μεταξάν και τον Γεώργην Σολομόν εις Τριπολιτσάν αιτούμενοι
+        επικουρίαν.
+
+        Την δε 24 το πρωί ήρχισαν να εξέρχωνται από του Λάλα ιππείς
+        και πεζοί. Οι Έλληνες υπέθεσαν, ότι οι εξελθόντες ήρχοντο
+        κατεπάνω των, και ητοιμάσθησαν εις μάχην· αλλ' είδαν μετ'
+        ολίγον, ότι, αντί να έλθωσι προς το Πούσι, υπήγαιναν προς, την
+        Κάπελην διά των απέναντι λόφων, και ως εκ τούτου υπέλαβαν, ότι
+        ώδευαν προς τας Πάτρας συν γυναιξί και τέκνοις φέροντες και τα
+        ψιλά πράγματά των. Επί τη υποθέσει ταύτη ο Ανδρέας Μεταξάς και
+        ο Γεράσιμος Φωκάς, παραλαβόντες έως 100 επιλέκτους
+        Επταννησίους και ικανούς Πελοποννησίους, έδραμαν εις την
+        κορυφήν τινος των πλησίον του ελληνικού στρατοπέδου λόφων προς
+        παρατήρησιν των κινημάτων των εχθρών· και ιδόντες εστημένην
+        όχι μακράν μεγάλην σημαίαν και ολίγους Τούρκους πέριξ
+        επλησίασαν και ήρχισαν να τουφεκίζωσιν. Οι εχθροί δεν
+        αντετουφέκισαν κατ' αρχάς, αλλά μετ' ολίγον ηκούσθη πολύς
+        αλαλαγμός, εκινήθη η μεγάλη σημαία, και ανεφάνη πλήθος ιππέων
+        και πεζών ορμώντων επί τους τουφεκίζοντας. Οι Έλληνες
+        ετράπησαν εις φυγήν, και άλλοι μεν, εν οις και ο Μεταξάς και ο
+        Φωκάς, έδραμαν εις το οχύρωμά των, άλλοι δε διεσκορπίσθησαν
+        τήδε κακείσε εις την πεδιάδα, ένθα τινές αυτών έμειναν δύο
+        ημέρας άσιτοι. Οι Τούρκοι επεδίωξαν τους φεύγοντας μέχρι του
+        στρατοπέδου των ανεμπόδιστοι, και εκεί συνεκροτήθη γενική
+        μάχη, ελθόντων και των λοιπών Τούρκων διά της πεδιάδος του
+        Λάλα, και εντεύθεν εφάνη, ότι οι προς την Κάπελην οδεύοντες
+        Τούρκοι εμελέτων να επιπέσωσι δι' εκείνου του μέρους, εν ώ οι
+        άλλοι ήρχοντο διά του εμπροσθινού. Αρξαμένης δε της μάχης
+        εξώρμησε του οχυρώματός του ο Λεχουρίτης, αλλ' απεκρούσθη, και
+        μη δυνηθείς να επανέλθη εισήλθεν εις το του Πλαπούτα·
+        εγκατέλειψαν άμα προσβληθέντες το oχύρωμά του και οι
+        Φαναρίται· εν ώ δε έφευγαν διά τινος κοιλάδος προς την
+        Κάπελην, 40 εξ αυτών συνελήφθησαν παρά των εχθρών και
+        εσφάγηοαν όλοι εν τω άμα. Κυριεύσαντες οι εχθροί τα δύο
+        οχυρώματα, ώρμησαν πολλάκις υπό την οδηγίαν αυτού του Ισούφη
+        εις κυρίευσιν και των υπό τον Πλαπούταν και τους Επταννησίους,
+        αλλά κατησχυμένοι ωπισθοδρόμησαν· επειδή δε έκλινεν η ημέρα,
+        αφήκαν εν τω πεδίω της μάχης ακροβολιστάς τινας, το δε πλήθος
+        κατέβη κατ' ολίγον εις την πεδιάδα, και περί την 5 ώραν μετά
+        μεσημβρίαν εδόθη το σημείον της υποχωρήσεως, και εισήλθαν όλοι
+        εις την κωμόπολιν. 70 Έλληνες εφονεύθησαν και επληγώθησαν, και
+        πενταπλάσιοι εχθροί, ως ορμώντες ανώχυροι επί ωχυρομένους.
+        Εφονεύθη προς τοις άλλοις και ο Σιλιχτάρης του Ισούφη. Μεταξύ
+        δε των πληγωθέντων Ελλήνων ήσαν διάφοροι αξιωματικοί, εν οις
+        και ο Ανδρέας Μεταξάς πληγωθείς εις τας χείρας, και ο
+        Διονύσιος Σεμπρικός. Οι Τούρκοι ήσαν τόσον βέβαιοι ότι θα
+        ενίκων, ώστε έφεραν και σχοινία εις δέσμευσιν των αιχμαλώτων.
+
+        Τελειωθείσης της μάχης, οι Έλληνες είδαν, ότι δεν εδύναντο
+        πλέον να διατηρήσωσι την θέσιν των· είχαν δε ανάγκην και
+        ιατρικής επισκέψεως οι τραυματίαι· όθεν, θάψαντες την νύκτα
+        τους νεκρούς, ανεχώρησαν την α' ώραν μετά το μεσονύκτιον
+        εγκαταλείψαντες και τα κανόνια· και οι μεν περί τον Πλαπούταν
+        υπήγαν εις Μπέτσι, οι δε λοιποί εις την μεγάλην Δίβρην, όπου
+        έμειναν μέχρι της 27 και εκείθεν διεχωρίσθησαν. Την αυτήν δε
+        νύκτα, καθ' ην έφυγαν οι Έλληνες, έκαυσαν και οι Λαλιώται τα
+        δυσκόμιστα πράγματά των, και τα εξημερώματα σουβλίσαντες
+        αιχμαλώτους τινάς ανεχώρησαν όλοι συν γυναιξί και τέκνοις εις
+        Πάτρας υπό τον Ισούφην κατά το σχέδιόν των, καίοντες τα καθ'
+        οδόν χωρία· γνωσθείσης δε της φυγής των, εισήλθαν οι πέριξ
+        Έλληνες εις την κωμόπολιν, την ελεηλάτησαν και την έκαυσαν.
+        Ανεκτική εφάνη η αγγλοϊονική πολιτική ως προείπαμεν αρξαμένου
+        του αγώνος, αλλά δυσμενής μετ' ολίγον. Εκτός της γενικής τω
+        καιρώ εκείνω αποστροφής όλων των αυλών προς παν επαναστατικόν
+        κίνημα, επηρέασαν ιδίως την αγγλοϊονικήν πολιτικήν κατά του
+        ελληνικού αγώνος όχι μόνον η παντοτεινή επιθυμία της Αγγλίας
+        να διατηρηθή η ακεραιότης της οθωμανικής αυτοκρατορίας, αλλά
+        και ο μέγας ενθουσιασμός και η θερμή συμπάθεια των Ιόνων προς
+        τους αποστατήσαντας, έτι δε και η επικρατούσα σφοδρά υποψία
+        ότι δάκτυλος ρωσσικός υπεκίνησε την Ελλάδα, και επί τέλους το
+        άσπονδον μίσος του μεγάλου αρμοστού προς τον Καποδίστριαν, ον
+        υποθέτων κρυφίον αρχηγόν της επαναστάσεως ήθελε διά της
+        αποτυχίας αυτής να καταισχύνη. Εμίσει δε ο μέγας αρμοστής τον
+        Καποδίστριαν, διότι κατεμήνυεν ούτος εκείνον ενώπιον των αυλών
+        ως διοργανίσαντα επί το δεσποτικώτερον την Επτάννησον παρά το
+        γράμμα και το πνεύμα της συνθήκης, δι' ης ετέθη υπό την
+        αγγλικήν προστασίαν. Ομοία η αγγλοϊονική πολιτική πάσης άλλης,
+        κρυπτούσης τους αληθείς σκοπούς της υπό έν ή άλλο εύσχημον
+        κάλυμμα, εκηρύχθη ουδετέρα προς τους αλληλομαχούντας Έλληνας
+        και Τούρκους, εκραγείσης της επαναστάσεως· και η πρώτη περί
+        ουδετερότητος πράξις της εξεδόθη την 9 απριλίου. Η πράξις
+        αύτη, αποτεινομένη προς τους διατρίβοντας όπου εξερράγη η
+        επανάστασις Ίονας, έλεγεν, ότι όστις εξ αυτών συνηγωνίζετο,
+        εστερείτο της αγγλοϊονικής προστασίας και πάσης υπέρ αυτού
+        μεσολαβήσεως της κυβερνήσεώς του προς τας τουρκικάς Αρχάς, αν
+        ηχμαλωτίζετο. Την δε 18 Ιουλίου, εξ αιτίας της μεταβάσεως εις
+        Πελοπόννησον των Ζακυνθίων και των Κεφαλλήνων, εξεδόθη άλλη
+        πράξις λέγουσα, ότι πολλοί Ίονες εξέδωκαν προκήρυξιν την 1
+        Ιουνίου, δι' ης αυτονομάζονται οδηγοί των Κεφαλλήνων και των
+        Ζακυνθίων και εκτελεσταί διαταγών τινος ξένου· ότι υπό τον
+        ψευδή τούτον και εγκληματικόν χαρακτήρα ετόλμησαν μετά πολλών
+        ενόπλων Ιόνων να συμμεθέξωσι του πολέμου της Πελοποννήσου,
+        ενεργούντες τοιουτοτρόπως παρά το κοινόν δίκαιον των εθνών,
+        και παραβαίνοντες την αρχήν της ουδετερότητος της ιονίου
+        κυβερνήσεως· ότι, αν οι οδηγοί ούτοι δεν επανήρχοντο εις τα
+        ίδια εντός 15 ημερών ίνα δικασθώσι, θα κατεδικάζοντο εις
+        αειφυγίαν, και τα κτήματά των θα εδημεύοντο· αν δέ ποτε
+        έπιπταν εις χείρας της κυβερνήσεως, θα ετιμωρούντο όπως ώριζαν
+        οι νόμοι· όσοι δε ηκολούθησαν τους οδηγούς τούτους, και όσοι
+        γενικώς έγειναν συμμέτοχοι του ελληνικού αγώνος, παρηγγέλλοντο
+        να επιστρέψωσιν εις τα ίδια, διότι άλλως θα επαιδεύοντο μετά
+        ταύτα ως παραβάται της ουδετερότητος.
+
+        Η πρώτη των ανωτέρω δύο πράξεων είναι πράξις εντός των όρων
+        της ουδετερότητος. Σημειωτέον, ότι η αγγλοϊονική κυβέρνησις
+        δεν διέταττε δι' αυτής τους Ίονας να μη μεθέξωσι του ελληνικού
+        αγώνος, αλλά τους προειδοποίει, ότι διά τοιαύτης διαγωγής
+        εστερούντο της προστασίας της, ώστε τους εθεώρει ελευθέρους να
+        πολιτευθώσιν όπως ήθελαν επί του προκειμένου αγώνος επί τη
+        ιδία αυτών ευθύνη· έθετε δε τας αυτάς υγιείς βάσεις, ας επί
+        της τελευταίας αποστασίας του Καναδά κατά της αγγλικής
+        κυριαρχίας ετήρησαν απαραλλάκτως και αι ομόσπονδοι επαρχίαι
+        της αρκτώας Αμερικής. Κατά την αποστασίαν ταύτην μέγας αριθμός
+        πολιτών των πλησίον του Καναδά αμερικανικών επαρχιών έτρεχαν
+        και ηγωνίζοντο μετά των λαβόντων κατά της αγγλικής κυριαρχίας
+        τα όπλα, εν ώ η κυβέρνησίς των εκηρύχθη ουδετέρα. Παρεπονέθη η
+        Αγγλία· αλλ' ούτε αύτη απήτησεν, ούτε η ουδετέρα κυβέρνησις
+        της Αμερικής έπραξεν άλλο, ειμή να κηρύξη, ότι όστις των
+        πολιτών της ηγωνίζετο υπέρ του Καναδά εστερείτο της προστασίας
+        της, αν έπιπτεν εις χείρας των Άγγλων. Η δε δευτέρα πράξις
+        υπερέβαινε τους όρους της ουδετερότητος και εδείκνυε φανεράν
+        μεροληψίαν υπέρ των Τούρκων, διότι κατεδίωκε και ετιμώρει
+        βαρέως τους αγωνιζομένους μετά των Ελλήνων Ίονας. Αναμφιβόλως
+        τα καθήκοντα της ουδετερότητος αναγκάζουν την κυβέρνησιν ή να
+        μη δίδη παντάπασιν, ή να δίδη τα αυτά βοηθήματα προς τους
+        αλληλομαχούντας. Αλλ' ο υπήκοος της ουδετέρας Δυνάμεως δεν
+        κείται υπό τον αυτόν κανονισμόν, και δύναται να βοηθήση επί τη
+        ιδία αυτού ευθύνη και διά ξίφους και διά παντός άλλου τρόπου
+        τον αγώνα του ενός ή του άλλου των διαμαχομένων αλλά, καθώς
+        ούτος δεν έχει δίκαιον ν' απαιτήση την προστασίαν της
+        κυβερνήσεώς του εν τοιαύτη περιστάσει, διότι πολιτεύεται παρά
+        την πολιτικήν αυτής, ούτω και η κυβέρνησίς του δεν έχει άλλο
+        τι κατ' αυτού να πράξη ειμή να τον εγκαταλείψη, ή και να τον
+        παύση της υπηρεσίας της, αν τύχη υπάλληλός της. Διά τον λόγον
+        τούτον είδαμεν επί του ελληνικού αγώνος συστηθείσας αναφανδόν
+        εν πολλαίς επικρατείαις εταιρίας εξ ιδιωτών εις υποστήριξιν
+        του αγώνος δι' αποστολής εις Ελλάδα τροφών, χρημάτων, όπλων,
+        πολεμεφοδίων και πολεμιστών, εν ώ αι επικράτειαι εκείναι
+        επρέσβευαν και ετήρουν μεταξύ Τουρκίας και Ελλάδος
+        ουδετερότητα· είδαμεν και πολλούς ευρωπαίους υπό το όνομα
+        Φ ι λ ε λ λ ή ν ω ν ελθόντας εις Ελλάδα και πολεμήσαντας, αλλά
+        μηδαμώς κατατρεχθέντας παρά των ουδετέρων κυβερνήσεών των. Η
+        παραβαίνουσα δε τας αρχάς και τους όρους της ουδετερότητας
+        δευτέρα αύτη πράξις ήτο και υπέρ το δέον σκληρά και ασύνετος,
+        διότι μη αμνηστεύουσα τους ενόχους μήτε και αν μετανοούντες
+        επανήρχοντο εις τα ίδια, αλλά βάλλουσα και τότε αυτούς υπό
+        δίκην δεν εθάρρυνε την επάνοδόν των, ήτις ήτον ο κύριος σκοπός
+        της. Ο λόρδος Βύρων και τόσοι άλλοι Άγγλοι ησπάσθησαν τον
+        ελληνικόν αγώνα παρά την ουδετερότητα της κυβερνήσεως των,
+        αλλ' ούτε εις αειφυγίαν κατεδικάσθησαν, ούτε εις δίκην
+        εισήχθησαν, ούτε των κτημάτων εστερήθησαν. Η ουδετέρα αυλή της
+        Ρωσσίας εκάθηρε τον Υψηλάντην ως υπάλληλόν της και τον
+        εγκατέλειψεν ως υπήκοόν της, αλλ' ουδέν άλλο κατ' αυτού, αν
+        και αρχιαποστάτου, έπραξεν. Έπταισαν αναμφιβόλως οι
+        υπογράψαντες την προκήρυξιν Ίονες επονομασθέντες «αρχηγοί και
+        στρατηγοί των ηνωμένων δυνάμεων της Επταννήσου», και εις
+        φανέρωσιν της αληθείας και ικανοποίησιν της Πύλης, καθήκον
+        ουδετέρας Δυνάμεως έπραξεν η κυβέρνησίς των στηλιτεύσασα τον
+        ψευδή τούτον τίτλον· αλλ' ο μέγας αρμοστής ηκολούθησεν εν
+        ταύτη τη περιπτώσει τας αρχάς της οργής του, και εφήρμοσε τον
+        κώδηκα των παθών του· και όμως ουδ' αύτη η πράξις, ουδ' άλλαι
+        μεταγενέστεραι της αυτής εννοίας ίσχυσαν να μεταβάλωσι το υπέρ
+        των Ελλήνων φρόνημα και πολίτευμα των Ιόνων, ων ο φιλογενής
+        ζήλος έμεινε διακαής μέχρι τέλους του αγώνος εν μέσω απειλών,
+        δημεύσεων, καταδιώξεων και τιμωριών.
+
+
+
+             1821
+        ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΘ'
+
+
+
+        &Συνέλευσις εν Καλτετσιαίς και σύστασις πελοποννησιακής
+        γερουσίας. — Έλευσις του Δημητρίου Υψηλάντου εις Ελλάδα και
+        διενέξεις αυτού και της γερουσίας.&
+
+        ΚΟΙΝΗ επιθυμία συστάσεως γενικής Αρχής εις τακτοποίησιν των
+        κατεπειγουσών υποθέσεων επεκράτει εξ αρχής του αγώνος· αλλ'
+        ούτε δυνατή ούτε ωφέλιμος ήτο καθ' ην ώραν έλαβαν οι Έλληνες
+        τα όπλα τοιαύτη τακτοποίησις, ως τείνουσα εις το να ελκύση
+        προς τα πολιτικά την προσοχήν των δυνατών της Ελλάδος, ην
+        απήτει όλην ο πόλεμος. Συνήθως επί των επαναστάσεων
+        ανατρέπονται τα ενυπάρχοντα πολιτικά συστήματα, αλλά
+        διατηρούνται τα της δημοσίας υπηρεσίας, τα συντηρούντα την
+        κοινωνίαν. Αλλ' εν τη Ελλάδι, καθ' ην ώραν κατεστράφη η
+        εξουσία του σουλτάνου, συγκατεστράφη και όλη η δημοσία
+        υπηρεσία· ώστε διά μόνης της επιρροής των προκρίτων των
+        επαρχιών ανεπληρούντο τα ελλείποντα. Είναι δε παρατηρήσεως
+        άξιον, ότι η ευταξία διετηρείτο εν ταις επαρχίαις, τα
+        συμφέροντα των πολιτών δεν έπασχαν και η υπηρεσία ενηργείτο.
+        Επειδή δε εις σύστασιν της περί ης ο λόγος Αρχής ούτε εθνικήν
+        συνέλευσιν ούτε τακτικήν εκλογήν πληρεξουσίων επέτρεπεν η
+        κατάστασις των πραγμάτων, απεφάσισαν οι προκριτότεροι της
+        Πελοποννήσου, εκκλησιαστικοί, πολιτικοί και πολεμικοί, να
+        συστήσωσι προσωρινώς πελοποννησιακήν μόνον Αρχήν, αλλά και
+        ταύτην όχι διά συνδρομής του λαού, αλλ' εν τη ιδία εξουσία.
+        Είχε συστηθή εν Καλαμάτα την 25 μαρτίου «μεσσηνιακή γερουσία»·
+        αλλ' ήτο μόνον τοπική του μέρους εκείνου Αρχή, και εσυστήθη
+        και αύτη διά του προϊσταμένου της Μάνης. Εις ευόδωσιν δε του
+        προκειμένου ήδη σκοπού συνήλθαν διάφόροι πρόκριτοι των
+        πλείστων της Πελοποννήσου επαρχιών εις την επί των ορίων της
+        Λακεδαίμονος μονήν των Καλτετσιών, ως πλησίον των περί την
+        Τριπολιτσάν στρατοπέδων, και έχοντες την γνώμην και των εξ
+        αιτίας του πολέμου απόντων προκρίτων υπέγραψαν την 26 μαΐου
+Μάιος   πράξιν, ην εκδίδομεν ολόκληρον, διότι όλα τα πρακτικά
+        της συνελεύσεως είναι αύτη και μόνη, δεικνύουσα προς τίνα
+        σκοπόν συνήλθαν οι συγκροτήσαντες αυτήν, εκ τίνων εσύστησαν
+        την Αρχήν, ην εκάλεσαν πελοποννησιακήν γερουσίαν, ποίαν
+        εξουσίαν τη έδωκαν και ποίαν διάρκειαν αυτής ώρισαν.
+
+        «Πατρίς·
+
+        Η γενική ευταξία των υποθέσεων της πατρίδος μας Πελοποννήσου,
+        και η αίσια έκβασις του προκειμένου ιερού αγώνος περί της
+        σεβαστής ελευθερίας του γένους μας, επειδή και αναγκαίως
+        απήτουν την γενικήν συνέλευσιν και σκέψιν, συναθροίσθημεν επί
+        τούτου οι υπογεγραμμένοι από μέρος των επαρχιών μας, έχοντες
+        και την γνώμην και όλων των λοιπών απόντων μελών κατά την
+        σεβαστήν μονήν των Καλτεζιών, κατ' εύλογον κοινήν ημών γνώμην
+        και απόφασιν και όλων των απόντων, εκλέξαντες τους
+        φιλογενεστάτους κυρίους τον τε άγιον Βρεσθένης Θεοδώρητον,
+        Σωτήριον Χαραλάμπην, Αθανάσιον Κανακάρην, Αναγνώστην
+        Παπαγιαννόπουλον, Θεοχαράκην Ρέντην και Νικόλαον Πονηρόπουλον
+        (α), καθ' υπακοήν και συγκατένευσιν και αυτών εις την κοινήν
+        ημών ταύτην πρότασιν, τους διορίζομεν διά να παρευρίσκωνται
+        μετά του ενδοξοτάτου κοινού αρχιστρατήγου μας Πετρόμπεη
+        Μαυρομιχάλη, και πάντες οι άνωθεν επέχοντες την γερουσίαν όλου
+        του δήμου των επαρχιών της Πελοποννήσου, προηγουμένου της
+        ενδοξότητός του, να συσκέπτωνται, προβλέπωσι και διοικώσι και
+        κατά το μερικόν και κατά το γενικόν απάσας τας υποθέσεις,
+        διαφοράς, και παν ό,τι συντείνει εις την κοινήν ευταξίαν,
+        αρμονίαν, εξοικονομίαν τε και ευκολίαν του ιερού αγώνος μας
+        καθ' όποιον τρόπον η Θεία πρόνοια τους φωτίσει και γνωρίσωσιν
+        ωφέλιμον, έχοντες κατά τούτο κάθε πληρεξουσιότητα, χωρίς να
+        ειμπορή τινας να αντιτείνη ή να παρακούση εις τα νεύματα και
+        διαταγάς των. Και τούτο το υπούργημά των και η ημετέρα εκλογή
+        θέλει διατρέξει και θέλει έχει το κύρος μέχρι της αλώσεως της
+        Τριπολιτσάς και δευτέρας κοινής σκέψεως. Και περί μεν της από
+        το μέρος των ειλικρινούς, απαθούς και μετά της δυνατής
+        επιμελείας και σκέψεως εις το άνωθεν υπούργημά των
+        εξακολουθίας, καθώς και της από το μέρος ημών τε και όλων των
+        απόντων υπακοής και άνευ τινός αντιστάσεως, προφασιολογίας και
+        αναβολής της εξακολουθίας και ενεργείας των νευμάτων και
+        διαταγών των, ελάβομεν αμφότερα τα μέρη τον πρέποντα όρκον
+        ενώπιον του υψίστου Θεού εν βάρει συνειδότος και της τιμής
+        μας, και ούτως επεδόθη αυτοίς το παρόν ενυπόγραφον
+        αποδεικτικόν και κυρωτικόν γράμμα μας».
+
+        Πλατυτάτη και πάντη ανεύθυνος ήτον η δοθείσα τη πελοποννησιακή
+        γερουσία παρά της αρχαιρεσιαζούσης συνελεύσεως εξουσία, διότι
+        ούτε υπό περιορισμόν τινα εδόθη, ούτε υπ' ευθύνην περί της
+        χρήσεως αυτής ετέθησαν οι ταύτην εμπιστευθέντες.
+        «Δ ι ο ι κ ή σ α τ ε», τοις είπαν οι εντολείς των, «κ α θ'-
+        ό π ο ι ο ν-τ ρ ό π ο ν-η-Θ ε ί α-π ρ ό ν ο ι α-σ α ς-
+        φ ω τ ί σ ει -κ α ι-γ ν ω ρ ί σ ε τ ε-ω φ έ λ ι μ ο ν»·
+        εγγύησιν δε ούτε εζήτησαν ούτε έλαβαν άλλην παρά τον εις Θεόν
+        εν βάρει συνειδήσεως και τιμής όρκον· και το περιεργότερον,
+        ωρκίσθησαν ταυτοχρόνως και οι λαβόντες και οι δώσαντες την
+        εξουσίαν, εκείνοι μεν ίνα υπηρετώσιν ειλικρινώς, απαθώς και
+        επιμελώς, ούτοι δε ίνα εκτελώσιν ανεξετάστως τας διαταγάς των
+        και υπακούωσιν εις τα νεύματά των. Η προς αλλήλους αύτη
+        ορκοδοσία χαρακτηρίζει τους καιρούς, και δεικνύει την τότε προς
+        αλλήλους πίστιν. Αλλ' όσον πλατεία και ανεύθυνος ήτον η δοθείσα
+        εξουσία, τόσον περιωρισμένη και συνετή εγένετο αυτής χρήσις,
+        λαβόντων κυρίως υπ' όψιν των αναδεχθέντων ταύτην όσα συνέτειναν
+        εις υποστήριξιν του αγώνος.
+
+        Αφ' ού δε υπεγράφη η ανωτέρω συστατική της πελοποννησιακής
+        γερουσίας πράξις, εψάλη πάνδημος δοξολογία επ' εκκλησίας· και,
+        απολύσεως γενομένης, ο ενάρετος, ο ταπεινόφρων, ο φιλόπατρις
+        επίσκοπος Έλους, Ανθιμος, επήρεν εκ της ζώνης του Χαραλάμπη
+        τας δύο πιστόλας του, έκαμε δι' αυτών το σημείον του σταυρού
+        επί της εικόνος του Χριστού, και προτείνας αυτάς προς τους
+        παρεστώτας είπεν ένθους και μεγαλοφώνως· «Έ λ λ η ν ε ς, ο-
+        Κ ύ ρ ι ο ς-ε υ λ ό γ η σ ε-κ α ι-α γ ί α σ ε-τ α-ό π λ α-
+        σ α ς». Οι φιλοπόλεμοι λόγοι του αγίου ανδρός ηλέκτρισαν όλον
+        το ακροατήριον. Μετά ταύτα η συνέλευσις διελύθη, η δε γερουσία
+        μετετόπισεν εις Στεμνίτσαν, όπου συνεδρίασε και εξέδωκε την 30
+        εις όλας τας επαρχίας της Πελοποννήσου εγκύκλιον, δι' ης
+        διέταττε την σύστασιν γενικών εφοριών εν τη πρωτευούση πάσης
+        επαρχίας και υπεφοριών εν τοις χωρίοις, προσδιώριζε τα
+        διοικητικά καθήκοντα των δημοτικών τούτων Αρχών, και είλκυε
+        κυρίως την προσοχήν των εις την προμήθειαν των αναγκαίων του
+        στρατεύματος εκάστης επαρχίας. Η τουρκική Αρχή προ της
+        επαναστάσεως απεδεκάτονεν όλα τα προϊόντα της γης· οι δε
+        Τούρκοι, οι μισθούντες τα κτήματά των απελάμβαναν το πέμπτον
+        των προϊόντων. Τα κανονικά δε ταύτα δέκατα και γαιόμορα και τα
+        παντός είδους ζώα των Τούρκων διέταξεν η γερουσία να
+        λαμβάνωνται εις χρήσιν του κοινού καθώς και οι καρποί όλων των
+        τουρκικών χωραφίων των είτε ως παρασπορίων, είτε παρ' αυτών
+        των Τούρκων εσπαρμένων, αφ' ού εξεπίπτοντο τα έξοδα της
+        συγκομιδής. Όλα δε τα τρόφιμα ταύτα εχρησίμευαν προς
+        διατήρησιν του στρατεύματος της επαρχίας, διότι πάσα επαρχία
+        έτρεφε εκ των ιδίων προσόδων το στράτευμά της, αλλά δεν το
+        εμισθοδότει. Μόνοι οι Μανιάται ετρέφοντο υπό των άλλων
+        επαρχιών και εμισθοφόρουν. Η γερουσία απηγόρευσε και την
+        εξαγωγήν όλων των τροφίμων και λοιπών προϊόντων της Ελλάδος,
+        (β), και διέταξε να τρέφωνται παρά του κοινού αι γυναίκες και
+        τα τέκνα των αποθνησκόντων εν πολέμω, και να καταγράφωνται τα
+        ονόματα αυτών εν τω κώδηκι της επαρχίας· παρήγγειλε και
+        επαγρύπνησιν αστυνομικήν, και την μη επέμβασιν της Αρχής μιας
+        επαρχίας εις τα της άλλης, και έδωκεν εξουσίαν ταις εφορίαις
+        να τιμωρώσι τους πταίστας κατά τα πταίσματά των, απαγορεύσασα
+        μόνον τον φόνον και την δήμευσιν.
+
+        Είτε διά το κατεπείγον των περιστάσεων, είτε διά την κατ'
+        εκείνην την ώραν ευτυχή άγνοιαν πολιτικών θεωριών, τα μέλη της
+        εν Καλτετσιαίς συνελεύσεως και της γερουσίας περιωρίσθησαν δι'
+        ων έπραξαν εις όσα απήτει το αληθές συμφέρον της πατρίδος,
+        ήγουν εις την πρόοδον του πολέμου, και τα πάντα εφαίνοντο
+        ήσυχα· αλλ' η κατάστασις αύτη διήρκεσε μόνον δύο εβδομάδας.
+
+Ιούνιος Την 7 Ιουνίου ο Δημήτριος Υψηλάντης πληρεξούσιος του
+        αυταδέλφου του Αλεξάνδρου, έφθασεν εις Ύδραν εκ Τεργέστης.
+        Χαράς και ελπίδων επλήρωσε τας καρδίας όλων των Ελλήνων το
+        άκουσμα προσδοκώντων και τα της αγνώστου Αρχής παρ' αυτού να
+        μάθωσι, και τα περί συμπράξεως της Ρωσσίας να βεβαιωθώσι, και
+        βοηθήματα να λάβωσιν. Επειδή δε διαβάς διά Σπετσών θ'
+        απεβιβάζετο εις Άστρος, κατέβασαν εκεί όλοι οι γερουσιασταί
+        και οι περί την Τριπολιτσάν ευρεθέντες σημαντικώτεροι,
+        εκκλησιαστικοί, πολιτικοί και πολεμικοί, τον υπεδέχθησαν ως
+        άλλον Μεσσίαν την 9, τον απεβίβασαν εις τον άγιον Ιωάννην, τον
+        συνώδευσαν εις το εν Βερβένοις στρατόπεδον την 10, και τω
+        έδωκαν την επαύριον επί τη αιτήσει του 200 φρουρούς· την δε 12
+        συνήλθαν όλοι εις τα αλώνια των Βερβένων, όπου εδοξολόγησαν
+        τον Θεόν, ως αποστείλαντα τον λυτρωτήν των. Μετά δε την
+        δοξολογίαν ανεγνώσθησαν εις επήκοον όλων γράμματα, τα μεν του
+        Αλεξάνδρου Υψηλάντου, τα δε ως στελλόμενα παρά της υπερτάτης
+        Αρχής, δι' ων εδίδετο τω Δημητρίω Υψηλάντη πάσα εξουσία. Εν
+        μέσω δε των εις τιμήν του πυροβολισμών και των υπέρ πατρίδος
+        και ελευθερίας ζητωκραυγών ηκούσθησαν και φωναί λέγουσαι «να
+        μας ζήση ο αφέντης του τόπου». Αλλ' ευθύς ήρχισαν αι
+        λογοτριβαί και αι διαιρέσεις.
+
+        Ο Υψηλάντης ήξευρεν ότι έως τότε ηγνόουν οι Πελοποννήσιοι,
+        δηλαδή, ότι η πολυθρύλλητος Αρχή ήτον απάτη· και όμως εν
+        ονόματι της απάτης απήτησεν ευθύς την κατάργησιν της γερουσίας
+        και την εις χείρας του συγκέντρωσιν όλης της πολιτικής και
+        στρατιωτικής εξουσίας. Ουδεμία αμφιβολία, ότι όσον ωφέλιμος
+        και αν ήτο κατ' εκείνας τας περιστάσεις η γερουσία, η
+        συγκέντρωσις όλης της εξουσίας εις χείρας ενός και μόνου ήτον
+        ωφελιμωτέρα, διότι όπου απαιτείται δραστηριότης, η πολυαρχία
+        είναι πρόσκομμα. Αλλ' οι άρχοντες της Πελοποννήσου απέκρουσαν
+        την απαίτησιν ταύτην ως υποδουλούσαν και εξευτελίζουσαν
+        αυτούς· επροθυμήθησαν όμως και συμπράκτορά των εν τη γερουσία
+        να τον παραλάβωσι, και πρόεδρον αυτής να τον αναγορεύσωσι, και
+        μηδέν έργον να τη επιτρέψωσι άνευ της γνώμης αυτού· και αυτός
+        ο Μαυρομιχάλης, όστις επρώτευεν, έσπευσε να τον τιμήση ως
+        ανώτερόν του· αλλ' ουδεμία τοιούτου είδους παραχώρησις
+        ευχαρίστει τον Υψηλάντην· ήθελε να ήναι μόνος αυτός η υπερτάτη
+        εξουσία, και όλοι οι άλλοι υπό τας διαταγάς του· ήθελε να ήναι
+        εν τη Ελλάδι ότι ήτον ο αδελφός του εν Βλαχομολδαυία· αφ' ού
+        δε είδεν ότι ο σκοπός ούτος δεν ευωδούτο, και ότι οι
+        γερουσιασταί ελογομάχουν μετ' αυτού πικρώς, τόσον ηπόρησε και
+        δυσηρεστήθη ώστε ανεχώρησεν εις Καλαμάταν.
+
+        Μεγάλη ήτον η προδιάθεσις του κοινού υπέρ της Αρχής της
+        φιλικής Εταιρίας, και μεγάλαι αι εκείθεν προσδοκίαι. Το κοινόν
+        εθεώρησε τον Υψηλάντην ελθόντα ως πλήρωμα των προσδοκιών του,
+        οι δε στρατιώται ως δοτήρα μισθών, τιμών και βαθμών· διά τούτο
+        η αναχώρησίς του εξηγρίωσε το εν Βερβένοις στρατόπεδον, και
+        τόσω μάλλον καθ' όσον διεδόθη λόγος, ότι διά την δυστροπίαν
+        των προκρίτων της Πελοποννήσου διενοείτο να εγκαταλείψη
+        ολοτελώς την Ελλάδα. Ηρέθιζαν το στρατιωτικόν έτι μάλλον καί
+        τινες των περί τον Υψηλάντην· ώστε καθ' ην ώραν ήσαν οι
+        πλείστοι των γερουσιαστών και άλλοι πρόκριτοι συνηγμένοι παρά
+        τω Μαυρομιχάλη, και εσκέπτοντο περί της ρήξεως, και
+        κατεγίνοντο να ειδοποιήσωσι περί τούτου τους γείτονάς των
+        προκρίτους Ύδρας και Σπετσών, ήλθαν έξωθεν πάμπολλοι
+        στρατιώται βοώντες τα μύρια κατά των προκρίτων, και
+        απειλούντες να τους σφάξωσιν ως αποδιώξαντας τον σωτήρα της
+        Ελλάδος. Ευρέθησαν καλή τύχη έξω της οικίας διάφόροι Μανιάται
+        και άλλοι στρατιώται ακόλουθοι των προκρίτων και εμπόδισαν την
+        πρώτην ορμήν των φιλοταράχων. Εξήλθε μετά ταύτα και ο
+        παρευρεθείς Κολοκοτρώνης, τους καθησύχασε, και τους απέστειλεν
+        εις τα ίδια, υποσχόμενος την ταχείαν επιστροφήν του Υψηλάντου
+        εις το στρατόπεδον. Τω όντι εστάλησαν προς αυτόν ανυπερθέτως
+        οι οπαδοί του, Αναγνωσταράς και Δικαίος, οι και υποκινήσαντες
+        την στρατιωτικήν ταραχήν, τον επρόφθασαν εις Λεοντάρι, τον
+        μετέπεισαν και τον συνώδευσαν εις το στρατόπεδον των
+        Τρικόρφων.
+
+        Αν ο Υψηλάντης είχε τόσην πολιτικήν τόλμην όσην έδειξε πάντοτε
+        ανδρίαν εν πολέμω, η περίστασις εκείνη ήτον αρμοδιωτάτη να τον
+        περιβάλη ην επεθύμει εξουσίαν· τον ετίμων και τον υπήκουαν αι
+        ναυτικαί νήσοι και όλη η στερεά Ελλάς· τα εν Τρικόρφοις και εν
+        Βερβένοις στρατόπεδα τον εχαιρέτισαν επανελθόντα αγαλλόμενα
+        και ήσαν υπό τα νεύματά του· ο λαός της Πελοποννήσου τον
+        ηγάπα, και αυτοί οι πρόκριτοι ήθελαν μόνον να περιστείλωσι την
+        απόλυτον εξουσίαν του, αλλ' όχι και να την καταργήσωσι, διότι
+        εφοβούντο την Αρχήν της Εταιρίας αγνοούντες ότι ήτο μύθος· εν
+        συντόμω πολιτικοί και πολεμικοί, οι της θαλάσσης και οι της
+        ξηράς, μικροί και μεγάλοι, όλοι εις τον Υψηλάντην ήλπιζαν αλλ'
+        όλα ταύτα δεν τον ωφέλησαν. Εκάθητο επί των Τρικόρφων και
+        ανταπεκρίνετο μετά των αντιπάλων του συντηγμένων εις
+        Ζαράκωβαν· σχέδια οργανισμού συχνάκις αντεπεστέλλοντο, και
+        ουδέν απεφασίζετο· εν ενί λόγω ό,τι έπρεπεν ως επαναστάτης και
+        εδύνατο εν μέσω τόσων ευτυχών περιστάσεων ως τολμηρός να
+        κατορθώση εν μια στιγμή, σείων μόνον την σπάθην του και μηδέ
+        ρανίδα χύνων αίματος, ως μηδενός τολμώντος ν' αντισταθή
+        ενόπλως, το διεπραγματεύετο ως αδύνατος συμβιβαστής δι'
+        ειρηνικών πρεσβειών και δι' ανωφελών συζητήσεων. Μη δυνηθείς
+        δε να δράξη την εξουσίαν κατ' αυτήν την αρχήν του σταδίου του,
+        μηδέ εις το εξής το κατώρθωσε καθ' όλον τον εθνικόν αγώνα,
+        πάντοτε αντιπολιτευόμενος τας κυβερνήσεις, ας εθεώρει
+        σφετεριστάς της ανηκούσης αυτώ εξουσίας, και πάντοτε
+        σχετιζόμενος προς τους στρατιωτικούς κατά των αντιζήλων του
+        πολιτικών· αλλά και πάντοτε τρέχων αυθόρμητος εις τους
+        κινδύνους, και διαπρέπων εν πολέμω, και μηδαμώς φειδόμενος της
+        ζωής του διά την σωτηρίαν και την ελευθερίαν της πατρίδος του.
+        Κατ' εκείνας τας περιστάσεις υπώπτευσαν πολλοί τον Υψηλάντην
+        ως υπενεργούντα τον φόνον των αντιπάλων του, διότι εφωράθησαν
+        τω όντι τινές των περί αυτόν υποκινούντες χείρας μιαιφόνους
+        κατ' εκείνων. Αλλ' ο Υψηλάντης αμέτοχος ήτο και αμέτοχος
+        παντός εγκλήματος διέμεινε μέχρι τέλους της ζωής του και εν
+        έργω και εν λόγω.
+
+        Αφ' ού δε και αυτός και οι προεστώτες της Πελοποννήσου
+        εκουράσθησαν, ανωφελώς διαπραγματευόμενοι, ανέβαλαν τας περί
+        Αρχής λογοτριβάς και γραφομαχίας εις την πτώσιν της
+        Τριπολιτσάς, καθ' ήν έπαυε και η δύναμις της γερουσίας κατά
+        την απόφασιν αυτής της εν Καλτετσιαίς συνελεύσεως. Εν τοσούτω
+        ο Υψηλάντης έπηξε την καλύβην του επί των Τρικόρφων και
+        έστησεν εκεί και την αρχιγραμματίαν του υπό τον διδάσκαλον
+        Βάμβαν, ενεργών μεν αδιαφιλονεικήτως καθ' όλην την εκτός του
+        ισθμού Ελλάδα ως πληρεξούσιος του γενικού επιτρόπου της Αρχής
+        της φιλικής Εταιρίας, αντιφερόμενος δε πάντοτε εντός του
+        ισθμού προς την γερουσίαν και αντικρουόμενος εν τη χρήσει της
+        εξουσίας του.
+
+        Τοιουτοτρόπως παρίστατο εν Πελοποννήσω το φαινόμενον δύο
+        αόπλων και αντικαταδιωκομένων, αλλά και μη ενόπλως
+        συγκρουομένων κυβερνήσεων, της μεν μονοκρατορικής, της δε
+        ολιγαρχικής, αλλ' ουδεμίας αυτών δημογενούς.
+
+
+
+ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
+
+
+
+ΠΡΟΛΕΓΟΜΕΝΑ
+
+ (α.)
+
+Ιδού πώς εκαθάρισα και ερύθμισα το λεκτικόν μου. Απεσκοράκισα τα
+«Μ ο λ ο ν-τ ο ύ τ ο, μ ο λ α τ α ύ τ α, ε κ-μ έ ρ ο υ ς, α φ'-
+ε ν ό ς, α φ'-ε τ έ ρ ο υ, ε π ή ρ α-μ έ τ ρ α, δ ε ν-έ χ ω-τ α-
+μ έ σ α».
+
+Μετεχειρίσθην τα παρ' ημίν εν κοινή χρήσει ως αόριστα επί της
+αυτής αορίστου χρήσεως, ε ί ς, ε ν ό ς, ε ν ί, έ ν α· μ ί α, μ ι α ς,
+μ ι α, μ ί α ν ως τοιαύτα τα μετεχειρίζοντο ενίοτε και οι
+αρχαίοι· αλλ' επίσης μετεχειρίσθην επί της αυτής σημασίας και τα
+εν κοινή χρήσει παρά τοις αρχαίοις «τ ι ς, τ ι ν ο ς, τ ι ν ι,
+τ ι ν α», οδηγούμενος υπό της ευφωνίας. Ευφωνίαν δε εννοώ την εκ
+της συνήθους χρήσεως των λέξεων εύηχον φωνήν.
+
+Των παλαιών αριθμητικών ονομάτων «τ ρ ι ά κ ο ν τ α,
+τ ε σ σ α ρ ά κ ο ν τ α», κτλ. επροτίμησα τα συγκεκομμένα της κοινής
+γλώσσης «τ ρ ι ά ν τ α, σ α ρ ά ν τ α», κτλ. και ως βραχυσυλλαβότερα
+και τα μόνα εν χρήσει.
+
+Παρεδέχθην τον σχηματισμόν της παλαιάς δοτικής. Ο λαός λέγει
+«έ δ ω κ α-τ ο υ-Π έ τ ρ ο υ»· οι δε λόγιοι, οι μεν γράφουν
+«έ δ ω κ α-τ ο ν-Π έ τ ρ ο ν» οι δε «έ δ ω κ α-ε ι ς-τ ο ν-
+Π έ τ ρ ο ν», ολίγοι δε «έ δ ω κ α-τ ω-Π έ τ ρ ω». Πλησιέστερον της
+επικρατούσης συνηθείας είναι το και ορθότερον «έ δ ω κ α-τ ω-
+Π έ τ ρ ω», δι' αυτόν τον λόγον επροτίμησα τον μικρόν τούτον
+μετασχηματισμόν.
+
+Χάριν ευφωνίας, δεν έκλινα «η-π ε ί ν α-τ η ς-π ε ί ν η ς και η
+δ ί ψ α-τ η ς-δ ί ψ η ς», αλλ' η π ε ί ν α-τ η ς-π ε ί ν α ς και η
+δ ί ψ α-τ η ς-δ ί ψ ας δωρικώς ως εν τη κοινή χρήσει.
+
+Χάριν επίσης ευφωνίας και βραχυσυλλαβίας παρεδέχθην την αποκοπήν
+της τελευταίας συλλαβής της ονομαστικής και της αιτιατικής πολλών
+ονομάτων κατά την επικρατούσαν κοινήν χρήσιν, γράψας «Μεσολόγγι,
+τουφέκι, κανόνι», κτλ. και όχι «Μ ε σ ο λ ό γ γ ι ο ν,
+τ ο υ φ έ κ ι ο ν, κ α ν ό ν ι ο ν» κτλ.
+
+Εκτός ολίγων εξαιρέσεων ωνόμασα τους ανθρώπους και τους τόπους,
+ους αναφέρω, όπως ωνομάζοντο τω καιρώ εκείνω. Τουτέστι «Μ ή τ ρ ο ν,
+Κ ώ σ τ α ν», κτλ. δεν έγραψα δε «Λαμίαν ή Άμφισσαν» αλλά
+«Ζητούνι και Σάλωνα».
+
+Επροτίμησα του «δ ι ά-ν α» το «ί ν α». Και του μετά της αιτιατικής
+«με» την μετά της γενικής πρόθεσιν «μ ε τ ά».
+
+Έγραψα «ήτον» επομένου φωνήεντος· «ήτο» δε επομένου συμφώνου.
+
+Πολλάκις εις αποφυγήν χασμωδίας έγραψα «μην» επομένου φωνήεντος
+επί ρημάτων, πάντοτε δε «μη» επομένου συμφώνου.
+
+Την πρόθεσιν «από», την συνήθως συνταττομένην μετά αιτιατικής,
+συνέταξα μετά γενικής «α π ό-τ ω ν-π ο λ λ ώ ν-φ ρ ο ν τ ί δ ω ν»
+και όχι «α π ό-τ α ς-π ο λ λ ά ς-φ ρ ο ν τ ί δ α ς».
+
+Έγραψα «ν α-δ έ χ ε τ α ι-να γράψετε», κτλ. οριστικοφανώς, και όχι
+«ν α-δ έ χ η τ α ι-να γράψητε», κτλ. υποτακτικώς, διά το
+ευφωνότερον. Ηκολούθησα δε τόσω μάλλον την εν κοινή και απαραβάτω
+συνήθεια ταύτην χρήσιν, καθ' όσον η οριστικοφανής γραφή αύτη επί
+της υποτακτικής ευρίσκεται συχνάκις και παρ' Ομήρω, και γελοίον μ'
+εφάνη απομακρυνόμενοι της κοινής συνηθείας ν' απομακρυνώμεθα και
+αυτού του Ομήρου.
+
+Η κοινή γλώσσα απήλλαξε τους παρακειμένους του αναδιπλασιασμού και
+της αυξήσεως των· αλλ' οι λόγιοι επανέφεραν και τους
+αναδιπλασιασμούς και τας αυξήσεις. Εγώ οδηγόν έχων την ευφωνίαν
+ποτέ μεν μετεχειρίσθην τον ένα τρόπον ποτέ δε τον άλλον.
+
+Παρέλειψα τα άρθρα «το» και «του» ως υπονοούμενα επί των εξής
+φράσεων «ορθόν νομίζω το να συνέλθωμεν»· «φροντίζω του να
+κατορθωθή το ποθούμενον», κ.τ.λ.
+
+Δεν έγραψα κατά την αρχαίαν γλώσσαν «υπέρ τους δισχιλίους
+εξεστράτευσαν», αλλ' ενεολόγησα επί το γλαφυρότερον, γράψας
+συνθέτως «υπερδισχίλιοι εξεστράτευσαν» και των παρομοίων ωσαύτως.
+
+Επροτίμησα του σχηματισμού των παρατατικών της παλαιάς γλώσσης τον
+σχηματισμόν των παρατατικών της σημερινής, ως και λογικώτερον,
+διότι δεν συγχέει η φωνή εν τούτοις ως εν εκείνοις τους αριθμούς
+και τα πρόσωπα και έγραψα «έ τ ρ ω γ α» αντί του «έ τ ρ ω γ ο ν»
+του πρώτου προσώπου του ενικού αριθμού· και «έ τ ρ ω γ α ν» αντί
+του «έ τ ρ ω γ ο ν» του τρίτου προσώπου του πληθυντικού. Ο
+σχηματισμός ούτος ον δεν παραδέχονται οι πλείστοι των ημετέρων
+λογίων, ήτον εν χρήσει προ δισχιλίων ετών. Ιδού τι παρατηρεί ο
+παραδεχόμενος και συνιστών αυτόν Κοραής εν μια των επιστολών του·
+«Ο Ηρακλείδης λέγει, ότι οι Ελληνίζοντες εν Κιλικία αποβάλλοντες
+το ν και μετατιθέντες το ο εις βραχύ α, προφέρονται, έλαβα
+λέγοντες και έφαγα· και τρίτα τούτων πληθυντικά εις αν λήγοντα
+λέγουσι. Ευρίσκονται δε και εν τη των εβδομήκοντα μεταφράσει
+συχνάκις, έ φ υ γ α ν, έ λ α β α ν, ε γ κ ατ έ λ ε ι π α ν,
+ή λ θ α ν και άλλα τοιαύτα».
+
+Επροτίμησα επίσης του παρά τοις αρχαίοις σχηματισμού του τρίτου
+προσώπου του πληθυντικού αριθμού του ενεστώτος και του μέλλοντος
+χρόνου της οριστικής τον παρ' ημίν κατά συγκοπήν σχηματισμόν ως
+ολιγοσυλλαβότερον, και αντί του «π ε ρ ι π α τ ο ύ σ ι και
+π ε ρ ι π α τ ή σ ο υ σ ι ν» έγραψα «π ε ρ ι π α τ ο ύ ν και
+π ε ρ ι π α τ ή σ ο υ ν», αλλ' επί της υποτακτικής διετήρησα τον
+σχηματισμόν της παλαιάς και έγραψα «να-π ε ρ ι π α τ ή σ ω σ ι»
+και όχι «ν α-π ε ρ ι π α τ ή σ ο υ ν» εις αποφυγήν της ταυτότητος
+και συγχύσεως της φωνής επί των αυτών χρόνων της οριστικής
+εγκλίσεως και της υποτακτικής.
+
+Μετεχειρίσθην αδιαφόρως κατά το ευφωνότερον άλλοτε την συνηρημένην
+και άλλοτε την βαρύτονον κλίσιν των ρημάτων της τρίτης συζυγίας,
+ήτοι των εις «οω» κατά τους αρχαίους, και εις «ονω» καθ' ημάς
+σχηματιζόντων το πρώτον πρόσωπον του οριστικού ενεστώτος· «Χρυσόω
+χρυσώ χρυσόνω» «αναπληρόω αναπληρώ αναπληρόνω». Απέφυγα δε την εις
+μι κατάληξιν των ρημάτων ως πάντη παρ' ημίν ασυνήθη.
+
+Η φύσις της σημερινής γλώσσης απαιτεί πάντοτε την επί των
+παρωχημένων συλλαβικήν αύξησιν έξωθεν των προθέσεων. Αλλ' οι
+ημέτεροι λόγιοι την έθεσαν έσωθεν, εν ώ και παρ' αυτοίς τοις
+αρχαίοις ήτον εν χρήσει όπως και παρ' ημίν· ως το «Καθεύδω
+εκάθευδον· Κάθημαι εκαθήμην, Καθαίρω εκάθηρα», εγώ παρεδέχθην ποτέ
+τον ένα τρόπον και ποτέ τον άλλον κατά το ευφωνότερον. Ο Όμηρος
+(δεν αναφέρω άλλους ποιητάς) πολλάκις παραλείπει ολοτελώς την
+αύξησιν όπως την παραλείπει ολοτελώς και η συνήθεια λέγουσα «μας
+πρόσταξε» «μας συγχώρησε» αντί του «μας επρόσταξε, μας
+εσυγχώρησε».
+
+Ομηρίζουσα η κοινή γλώσσα εφύλαξεν άτρεπτον το αρκτικόν φωνήεν των
+ρημάτων επί των παρωχημένων, λέγουσα «άρχισεν, ερώτησεν,
+αναγκασμένος». Αλλ' οι λόγιοι παρορώντες τον Όμηρον παρακούοντες
+και τον λαόν, έτρεψαν το φωνήεν κατά τους Αττικούς γράφοντες
+«ήρχισαν, ηρώτησαν, ηναγκασμένος». Επειδή ο τρόπος ούτος του
+γράφειν τους παρωχημένους εγενικεύθη, ηναγκάσθην να τον παραδεχθώ
+και εγώ υπό μικράς τινας εξαιρέσεις προς αποφυγήν κακοφωνίας.
+
+Προ δισχιλίων σχεδόν ετών δεν μετέτρεπαν οι συγγραφείς την ε υ
+δίφθογγον εις η υ επί των παρωχημένων χρόνων, και έγραφαν ως και
+παρ' Ομήρω και Ηροδότω, ευδόκησα, ευτύχησα, και όχι ηυδόκησα,
+ηυτύχησα· τον και παρ' ημίν συνήθη τούτον τρόπον του σχηματίζειν
+τους παρωχημένους παρεδέχθην και εγώ.
+
+ (β.)
+
+Όρα Ξενοφώντος Πολιτείαν Αθηναίων. Ετήρησα το εν κοινοτάτη χρήσει
+«θα», και απεσκοράκισα το «θ έ λ ω», απορών πώς και αυτός ο Κοραής
+επροτίμησε του «θα» το άχαρι και χαλαρόν «θέλω», εν ώ ούτε η
+παλαιά γλώσσα επί της περί ης ο λόγος χρήσεως το συνιστά, ούτε
+λόγος τις δικαιοί, ούτε η κοινή συνήθεια παραδέχεται. Εθεώρησα δε
+τον μετά του «θα» χρόνον ως μέλλοντα της οριστικής εγκλίσεως διά
+τούτο και δεν τον υπέγραψα.
+
+ΠΡΟΟΙΜΙΟΝ
+
+ (α.)
+
+Ο πόλεμος της Ελλάδος είχε και τα χαρακτηριστικά επαναστάσεως ως
+ανατρέψας τα καθεστώτα, και τα χαρακτηριστικά αποστασίας ως
+αποστήσας την Ελλάδα της οθωμανικής αυτοκρατορίας, εις ην
+υπέκειτο· διά τούτο μεταχειρίζομαι αδιαφόρως τας δύο ταύτας
+λέξεις, συγχεομένας παρ' ημίν αν και διεκρίνοντο παρά τοις
+αρχαίοις. (Όρα Θουκυδίδην, βιβλίον γ', παράγραφος λθ'.)
+
+ (β.)
+
+Άξια προσοχής και εφαρμοζόμενα εις τας περί ων ο λόγος περιστάσεις
+των σημερινών Ελλήνων είναι όσα αναφέρει ο Θουκυδίδης εν τω
+ακολούθω παραγράφω περί της κατά γην και θάλασσαν ληστείας επί των
+αρχαίων χρόνων της Ελλάδος.
+
+«Οι γαρ Έλληνες το πάλαι και των βαρβάρων οι τε εν τη ηπείρω
+παραθαλάσσιοι και όσοι νήσους είχον, επειδή ήρξαντο μάλλον
+περαιούσθαι ναυσίν επ' αλλήλους, ετράποντο προς ληστείαν,
+ηγουμένων ανδρών ου των αδυνατωτάτων κέρδους του σφετέρου αυτών
+ένεκα και τοις ασθενέσι τροφής, και προσπίπτοντες πόλεσιν
+ατειχίστοις και κατά κώμας οικουμέναις ήρπαζον και τον πλείστον
+του βίου εντεύθεν εποιούντο, ουκ έχοντός πω αισχύνην τούτου του
+έργου, φέροντος δε τι και δόξης μάλλον· δηλούσι δε των τε
+ηπειρωτών τινες έτι και νυν, οις κόσμος καλώς τούτο δραν, και οι
+παλαιοί των ποιητών, τας πύστεις των καταπλεόντων πανταχού ομοίως
+ερωτώντες ει λησταί εισιν, ως ούτε, ων πυνθάνονται απαξιούντων το
+έργον, οις τ' επιμελές είη ειδέναι ουκ ονειδιζόντων. Ελπίζοντο δε
+και κατ' ήπειρον αλλήλους· και μέχρι τούδε πολλά της Ελλάδος τω
+παλαιώ τρόπω νέμεται περί τε Λοκρούς τους Οζόλας και Αιτωλούς και
+Ακαρνάνας και την ταύτη ήπειρον. Το τε σιδηροφορείσθαι τούτοις
+τοις ηπειρώταις από της παλαιάς ληστείας εμμεμένηκεν».
+
+ (γ.)
+
+Εις πλήρη γνώσιν του δημογεροντικού τούτου συστήματος παραπέμπω
+τον αναγνώστην εις το ΚΕ' Κεφάλαιον της ιστορίας ταύτης.
+
+ (δ.)
+
+Ηγεμονίαν γράφω τον υπό τον ηγεμόνα τόπον, ηγεμονίαν δε το αξίωμα
+του ηγεμόνος προς διάκρισιν.
+
+ (ε.)
+
+Ηρώτησάν τινες, διατί δεν συμπαρέλαβα εν τη ανά χείρας ιστορία και
+τα κατά τον Ρήγαν. Ιδού η απάντησίς μου.
+
+Συγγράφων τα της ελληνικής επαναστάσεως, ώφειλα να εξετάσω κατά
+πρώτον τις ο οργανίσας και τις ο κινήσας αυτήν. Τούτου χάριν,
+ενδιέτριψα εις τα της φιλικής Εταιρίας, ήτις την ωργάνισε και την
+εκίνησεν· ουδείς δε σύνδεσμος υπάρχει αυτής και των κατά τον Ρήγαν,
+ουδέ λόγος περί τούτων γίνεται εν τοις οργανισμοίς ή εν τοις
+όρκοις εκείνης· μαρτυρεί δε τα λεγόμενα και ο συνεταίρος του Ρήγα
+και απόστολος της Εταιρίας Περραιβός εν τοις Απομνημονεύμασί του.
+Σχέσιν τινά είχεν η φιλική Εταιρία μόνον προς την εν έτει 1813
+συστηθείσαν εν Αθήναις φιλόμουσον Εταιρίαν, και την σχέσιν ταύτην
+δεν απεσιώπησα. Ουδείς αμφισβητεί, ότι τα σημερινά συμβάντα είναι
+γεννήματα των χθεσινών, και ότι εις ακριβή γνώσιν εκείνων αναγκαία
+η διήγησις τούτων· αλλά, αν ένεκα τούτου χρέος είχα να συμπαραλάβω
+τα κατά τον Ρήγαν, χρέος διά τον αυτόν λόγον θα είχα να
+συμπαραλάβω και τα κατά τον Παπα-θύμιον, τους πολέμους Σουλίου και
+Αλήπασα, τα επί της ηγεμονίας τούτου, τα κατά τον Λάμπρον Κατσώνην
+και τα επί της Αικατερίνης, να ρίψω το βλέμμα εις τα διάφορα
+πολιτεύματα της Επταννήσου, να επεξέλθω τους πολέμους Ενετών και
+Τούρκων, να διατρέξω τα κατά τον Σκενδέρμπεην, και άλλους
+τοπάρχας, ν' αναβώ εις αυτούς τους καιρούς της αλώσεως της
+Κωνσταντινουπόλεως αν όχι απώτερον και να εξετάσω οποία η εν τω
+μεταξύ τούτω κατάστασις του ελληνικού έθνους, οποία η του
+οθωμανικού κράτους και πόθεν η πρόοδος εκείνου και η παρακμή
+τούτου. Τοιαύτη δεν ήτον η πρόθεσίς μου· υπαινίττομαι όμως εν
+προοιμίω τα σκοπιμώτεrα. Τόσον απήτει η οικονομία του συγγράμματος
+να είπω, καθ' ους έθεσα όρους, και τόσον είπα.
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Α'.
+
+ (α.)
+
+Ο αριθμός των μελών της Αρχής δεν ωρίσθη, ως κοινώς επιστεύετο εις
+δεκαέξ. Η ιδέα αύτη επεκράτησε, διότι το εφοδιαστικόν των ιερέων
+είχε 16 στήλας και τον δεκαέξ αριθμόν δεξιόθεν και αριστερόθεν του
+εν αυτώ σημείου του σταυρού, και διότι ερωτώμενος ο συστημένος ή ο
+ιερεύς υπό τινος των συναδέλφων, «πόσ' έχει»· απεκρίνετο,
+«δεκαέξ», εξ αιτίας των 16 στηλών του εφοδιαστικού των ιερέων.
+Έκαστον δε μέλος της Αρχής ελάμβανεν ως γνώρισμά του το ον Α και
+έν άλλο των στοιχείων του αλφαβήτου, το πρώτον των μη εισέτι
+παραληφθέντων. Ο Αλέξανδρος Υψηλάντης, έν των τελευταίων, ίσως και
+το τελευταίον μέλος της Αρχής, εγνωρίζετο διά του στοιχείου του
+αλφαβήτου Ρ, και εντεύθεν συνάγεται πόσος ήτον ο αριθμός των μελών
+της αγνώστου Αρχής, ό εστιν όσων ήξευραν, ότι η υποτιθεμένη Αρχή
+ήτον απάτη.
+
+ (β.)
+
+Κατ' άλλους μόνον έξ, μη συμπαραλαμβανομένου του των
+α ρ χ ι π ο ι μ έν ω ν. Εγώ εδέχθην την βαθμολογίαν ταύτην ως
+κανονικήν· αλλά ηξεύρω ότι το δίπλωμα του Γρηγορίου Δικαίου,
+έφερε σφράγισμα λέγον επί της περιφερείας του
+«α ρ χι ε ρ ε ύ ς-δ ι κ α ι ο σ ύ ν η ς». Τούτο αποδεικνύει,
+ότι δεν εφυλάττετο ακριβώς η ρηθείσα βαθμολογία, ή τουλάχιστον
+η ρηθείσα ονοματοθεσία.
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Β'.
+
+ (α.)
+
+Ιδού το έγγραφον.
+
+«Αγαθή τύχη.
+
+«Οι υπογράφοντες κινούντες όλην την μηχανήν της φιλικής Εταιρίας
+και μέλλοντες να χωρισθώσι, καθώς συμφώνως τους εφάνη εύλογον,
+λαμβάνων καθείς ετέραν διεύθυνσιν διά τας υποθέσεις της ιδίας
+κρίνουσι και αποφασίζουσα τα ακόλουθα, τα οποία θέλει τους
+χρησιμεύσουσι κανόνες των ιδίων των πράξεων και των σχέσεων των με
+τους άλλους.
+
+ατον. Ουδείς από τους κινούντας εις το εξής δεν θέλει ενεργεί ή
+πράττει προς ιδιαίτερον τέλος· αλλ' όλαι αι πράξεις του θέλουν
+είναι όλως διόλου διά την Εταιρίαν. Εις αυτήν την υποχρέωσιν
+υπόκεινται και οι απόντες γνωρίζοντες και λαμβάνοντες μέρος
+οπωσούν εις την κίνησιν κατά το παρόν. Πλην προς τελείωσιν και
+παύσιν των μερικών υποθέσεών των δίδεται διορία των μεν Αντωνίου
+Κομιζόπουλου και Αθανασίου Σέκερη μήνες έξ, του δε Ανθίμου Γαζή
+μήνες τρεις από της σήμερον, οι οποίοι ανίσως, δεν κάμωσι κατά
+ταύτην την απόφασιν θέλει θεωρούνται εις το εξής ως απλά μόνα
+μέλη· μόνον του Παναγιώτη Σέκερη, επειδή και η παρουσία του είναι
+καλή εις Κωνσταντινούπολιν, συγχωρείται να εξακολουθή το εμπόριόν
+του όπως ο ίδιος το κρίνει εύλογον.
+
+βον. Υποχρεούνται οι κινούντες να ειδοποιώνται αναμεταξύ των διά
+τας πράξεις των, διαθέτοντες εκ συμφώνου διά τα χρήματά της
+Εταιρίας προς ωφέλειαν αυτής, καθώς και διά τα γράμματα χωρίς να
+έχη ουδείς το δικαίωμα να τα κατακρατή ή να τα μεταχειρίζηται κατ'
+αρέσκειάν του.
+
+γον. Ουδείς δεν θέλει φανερώσει την κινητικήν Αρχήν μήτε κανένα
+από τους κινούντας, μήτε τον εαυτόν του ως κινούντα, μήτε ότι
+ηξεύρει τι περί της Αρχής· δεν θέλει δεχθή ή κάμει συνθήκην με
+αλλοεθνείς· δεν θέλει επιχειρισθή τι σχετικόν αποστασίας γενικής ή
+μερικής χωρίς την συναίνεσιν και των άλλων κινούντων αδελφών εις
+περίστασιν διαφωνίας αι περισσότεροι γνώμαι υπερισχύουσιν.
+
+Γίνεται εξαίρεσις ως προς την φανέρωσιν μόνον της κινητικής Αρχής
+του Εμμανουήλ Ξάνθου, υπάγοντος εις αντάμωσιν του κόμητος Ιωάννη,
+έχων την άδειαν να φανερώση την Αρχήν εις αυτόν μόνον, όστις
+εμβαίνων εις τον αριθμόν των κινούντων θέλει υπογράψει τούτο το
+υποχρεωτικόν, υποχρεούμενος όμως ο Ξάνθος να δώση ευθύς είδησιν
+εις τα πλείστα μέλη των κινούντων όλων των σχέσεων του και
+αναφορών του με τον Κόμητα.
+
+Εν Κωνσταντινουπόλει τη 22 Σβρίου 1818.
+
+     Άνθιμος Γαζής.
+     Εμμανουήλ Ξάνθος.
+     Αθανάσιος Ν. Τσακάλωφ.
+     Παναγιώτης Α. Αναγνωστόπουλος.
+     Παναγιώτης Σέκερης.
+     Νικόλαος Μ. Πατζιμάδης.
+     Γεώργιος Λεβέντης.
+     Αντώνιος Κομιζόπουλος».
+
+Το έγγραφον τούτο, εν ώ φαίνονται οκτώ οι προΐστάμενοι της
+Εταιρίας, αναφέρει τινάς των υπογεγραμμένων ως απόντας. Τωόντι,
+καθ' ον καιρόν συνετάχθη εν Κωνσταντινουπόλει, ο Γαζής, ο
+Πατζιμάδης, ο Λεβέντης και ο Κομιζόπουλος δεν παρήσαν εν τη πόλει
+εκείνη, και το υπέγραψαν όπου τότε έκαστος διέτριβε.
+
+ (β.)
+
+Πολλοί ηπόρησαν πώς άνθρωποι νουνεχείς και υψηλής θέσεως εν
+Ελλάδι, οποίοι ο Π. Πατρών, ο Ανδρέας Ζαήμης, ο Πανούτσος Νοταράς,
+ο Ανδρέας Λόντος και άλλοι τοιούτοι παρεδέχθησαν την Εταιρίαν
+ανεξετάστως. Ιδού τι ήκουσα. Ο Αντώνης Πελοπίδας Καρυτινός εστάλη
+το 1818 παρά των εν Κωνσταντινουπόλει Εταίρων εις Πελοπόννησον ως
+κατηχητής. Επειδή τινες αυτών εγνώριζαν τον Π. Πατρών και τον
+Ανδρίαν Καλαμογδάρτην, πρόκριτον της πόλεως εκείνης, εσύστησαν
+αυτοίς τον κατηχητήν. Ο Πελοπίδας υπέδειξε πρώτον τον σκοπόν της
+αποστολής του τω Καλαμογδάρτη, αλλά μη ευρών αυτόν ευδιάθετον
+εδοκίμασε την διάθεσιν του Π. Πατρών, όστις, αν και νουνεχής και
+πολυπράγμων, εδέχθη προθύμως την πρότασιν διά την εξής αιτίαν.
+
+Πρό τινων ημερών είχε λάβει γράμμα του εν Πίση της Τοσκάνης
+Αλεξάνδρου Μαυροκορδάτου πολλά περιποιητικόν. Διά του γράμματος
+τούτου ο Μαυροκορδάτος τω έλεγεν, ότι ήλπιζε μ ί α ν-η μ έ ρ α ν-
+ν'-α ξι ω θ ή-ν α-α σ π α σ θ ή-τ η ν-ι ε ρ ά ν-δ ε ξ ι ά ν-τ ο υ-
+ε π'-α γ α θ ώ-τ η ς-Ε λ λ ά δ ο ς. Ο Μαυροκορδάτος συνώδευσε τον
+αυθέντην Καρατσάν φυγόντα εκ Βλαχίας· ο δε Π. Πατρών ούτε
+προσωπικήν, ούτε εξ αλληλογραφίας είχε προς αυτόν σχέσιν· διά
+τούτο το περί ου ο λόγος απροσδόκητον και αινιγματωδώς γράμμα τον
+έφερεν εις πολλούς διαλογισμούς απορούντα πώς ο Μαυροκορδάτος,
+φυγάς, ήλπιζε ν' ασπασθή την δεξιάν του, εν ώ ήτον επίσης πάντη
+απίθανος η μετάβασις του Π. Πατρών, ως αρχιερέως, εις την Ιταλίαν
+επί της τουρκοκρατίας· η δε φράσις «ε π'-α γ α θ ώ-τ η ς-
+Ε λ λ ά δ ο ς» τω εφαίνετο έτι μάλλον μυστηριώδης. Διά τούτο μόλις
+ήκουσε την πρότασιν του Πελοπίδα, ενόμισεν, ότι ηύρε την λύσιν του
+αινιγματώδους τούτου γράμματος. Υποθέσας ο εντεύθεν ότι αι
+σημαντικώτεροι και οι συνετώτεροι του έθνους ήσαν μέλη της
+Εταιρίας, εδέχθη προθύμως την ανακάλυψιν του μυστηρίου και
+κατετάχθη ως ιερεύς εν τω χορώ των Φιλικών· διέταξε δε και τον
+Πελοπίδαν να μη κατηχήση άλλον εν Πάτραις σκοπών αυτός να κατηχήση
+τους αξίους· αλλά να μεταβή εις Βοστίτσαν και να κατηχήση τον εκεί
+προεστώτα Ανδρέαν Λόντον. Ούτως έγεινεν. Ο Λόντος κατηχήθη επί τη
+συστάσει του Π. Πατρών, και επί τη συστάσει αμφοτέρων κατηχήθησαν
+οι Νοταράδες, οι Ζαήμαι και άλλοι.
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Γ'.
+
+ (α.)
+
+Οι λεγόμενοι Πανδούροι είναι χωρικοί της μικράς Βλαχίας, οπλοφόροι
+παιδιόθεν, φιλόθηροι μάλλον και οκνηροί, ή φιλόπονοι και γεωργοί·
+στρατολογούνται δε επί μισθώ εις υπηρεσίαν και ευταξίαν του τόπου·
+είναι εν ενί λόγω τα παλληκάρια της Βλαχίας.
+
+ (β.)
+
+Κατ' άλλους ο Γεώργιος Καντακουζινός ήλθεν εις το Ιάσι την
+ακόλουθον ημέραν του ερχομού του Υψηλάντου.
+
+ (γ.)
+
+Ο νέος στρατηγός ηύρεν εν Φωξάνη τρεις δυστυχείς μεταπράτας
+Τούρκους· «ή-β α π τ ί ζ ε σ θ ε», τοις είπεν, «ή-σας σ κ ο τ ώ ν ω»·
+οι δύο εβαπτίσθησαν, ο δε τρίτος εσκοτώθη.
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Δ'.
+
+ (α.)
+
+Πολλοί πολλάκις είπαν, ότι ο Πετρόμπεης έλαβε σημαντικάς ποσότητας
+χρημάτων εις προετοιμασίαν του αγώνος. Ερωτήσας αυτόν περί
+τούτου ήκουσα, ότι εκατόν μαχμουδιέδας έλαβεν άπαξ διά χειρός του
+Περραιβού και πλέον ουδέν.
+
+ (β.)
+
+Εις ακριβεστέραν γνώσιν του χαρακτήρος του Χουρσήδπασα σημειούμεν
+τα ακόλουθα ανέκδοτα.
+
+Διορισθείς ηγεμών της Πελοποννήσου ήλθε διά θαλάσσης εις Ναύπλιον
+επειδή δε έφερε και αμάξας, έγεινε φροντίς να εξομαλυνθή η άγουσα
+εις Τριπολιτσάν οδός. Αλλά την νύκτα προ της ημέρας καθ' ην
+ανέβαινεν, έπεσε τόσον ραγδαία βροχή, ώστε μία των αμαξών του
+εκόλλησε και εμπόδισε την πρόοδον όλης της συνοδίας. Ο Χουρσήδης
+υπολαβών ένοχον τον ηνιόχον τον επιστόλισεν αυτοχειρί ανεξετάστως·
+διανυκτερεύσας κατά τον Αχλαδόκαμπον έμαθε την επαύριον, ότι εξ
+αιτίας πεσούσης και αύθις την νύκτα ραγδαίας βροχής και του
+νυκτερινού ψύχους τινές αγωγιάται έφυγαν κρυφίως εγκαταλείψαντες
+τα ζώα της επαρχίας των, και μεταπεμψάμενος αυθωρεί τον εν
+Τριπολιτσά ανθηγεμόνα Μουσταφάμπεην τον διέταξε ν' αποκεφαλίση
+ευθύς τον προεστώτα του αγίου Πέτρου, Γιαννούλην Καραμάνον, διά
+την φυγήν των αγωγιατών της επαρχίας του. Αλλ' ο αγαθός
+Μουσταφάμπεης ανέβαλεν επιτηδείως την εκτέλεσιν της διαταγής, έως
+ου οι προεστώτες της Πελοποννήσου, λαβόντες καιρόν, εξιλέωσαν τον
+άγριον πασάν δι' αδράς δωροδοκίας. Καθ' ην δε ημέραν εισήρχετο εις
+Τριπολιτσάν εφέρετο επί λαμπράς αμάξης ελκομένης υπό έξ λευκών
+ίππων. Τρία σχεδόν τέταρτα της ώρας μακράν της πόλεως έν των ζώων
+τούτων απεζεύχθη, απέπτυσε τους χαλινούς και έφυγεν. Ο Χουρσήδης,
+εκλαβών το συμβάν τούτο ως κακόν οιωνόν, έσπασε θυμού πλήρης την
+υαλίνην θυρίδα της αμάξης και διέταξε την συνοδίαν να στραφή.
+«Α τ υ χ ή ς», εφώναξεν, «ε ί ν α ι-η-η γ ε μ ο ν ί α-μ ο υ·
+δ ε ν-θ έ λ ω-ν α-ε ι σ έ λ θ ω-ε ι ς-τ η ν-
+π ρ ω τ ε ύ ο υ σ ά ν-μ ο υ». Αλλ' ο Σεννετσίπης, ο τιμώμενος διά
+την αγιότητά του, γονατήσας ενώπιόν του τον έπεισε να παραβλέψη
+τον κακόν οιωνόν. Εισελθών δε ο Χουρσίδης εις το παλάτιόν του
+ηθέλησε να επισκεφθή τους εις χρήσιν των αυλικών του θαλάμους· μη
+παρευρεθέντος δε κατά τύχην του κλειδούχου και μετ' ολίγον
+ελθόντος διέταξε να του σπάσωσι τους εμπροσθινούς οδόντας.
+Παρατάξεως δε μεγαλοπρεπούς γενομένης την επαύριον, αφ' ού
+ανεγνώσθησαν τα έγγραφα του διορισμού του εις επήκοον των αγάδων
+και των προεστώτων, εγερθείς του θρονίου του έρριψε κύκλω βλοσυρόν
+βλέμμα και διέλυσε την συνέλευσιν ειπών βαρεία τη φωνή, «ο-Θ ε ό ς
+-ν α-λ υ τ ρ ώ σ η-τ ο ν-δ ί κ α ι ο ν-ε κ-τ η ς-σ π ά θ η ς-μου!
+Τοιαύτα εστέλλοντο να διοικήσωσι τους αθλίους Έλληνας!
+
+ (γ.)
+
+Επέστρεψεν ούτος μετ' ολίγον εις Μάνην αδεία της εξουσίας εις
+εξόπλισιν δήθεν των Μανιατών κατά των κακά βουλευομένων.
+
+ (δ.)
+
+Ψευδής είναι η εν Ελλάδι επικρατούσα ιδέα, ότι εν τη μονή της
+αγίας Λαύρας υψώθη κατά πρώτον η σημαία της ελληνικής
+επαναστάσεως. Την ιδίαν ταύτην εξέφρασα και εγώ εν τω επικηδείω
+μου λόγω εις Ανδρέαν Ζαήμην πριν εξακριβώσω την αλήθειαν.
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ε'.
+
+ (α.)
+
+Δεν εγνώρισα άνθρωπον τόσον ολιγόλογον ως τον Ασημάκην Ζαήμην· τον
+είδα πολλάκις εν συναναστροφή πολλών καπνίζοντα και σιωπώντα
+σιωπήν βαθείαν καθ' όλην την ομιλίαν.
+
+ (β.)
+
+Ο διερμηνεύς του Αγγλικού προξενείου, Βαρθόλδης Σταυροδρομίτης,
+κατηγορήθη ως προδόσας την υπόνομον. Τον δε εν τη πόλει των Πατρών
+πρόξενον της Αγγλίας οι πολιορκούντες και πολεμούντες τους εκεί
+Τούρκους Έλληνες εθεώρησαν πάντοτε ως εχθρόν του ελληνικού αγώνος
+και ως βοηθούντα υπό το πρόσχημα της ουδετερότητος τους Τούρκους
+δι' όσων εδύνατο τρόπων· διεμαρτυρήθησαν δε και κατά της διαγωγής
+του. Αλλ' ο πρόξενος απηρνήθη πάσαν ενοχήν. Όρα &Green's Sketches
+on the War in Greece.&
+
+ (γ.)
+
+Πλησίον του χωρίου της Μανολάδας κατέφθασαν οι εχθροί τον δυστυχή
+Αναστάσην Χαμαμτσόπουλον φεύγοντα, τον έφεραν εις την ακρόπολιν
+και τον ελιάνισαν.
+
+ (δ.)
+
+Προκήρυξις.
+
+«Προς τας ευρωπαϊκάς αυλάς εκ μέρους του φιλογενούς αρχιστρατήγου
+των σπαρτιατικών στρατευμάτων Πέτρου Μαυρομιχάλη, και της
+μεσσηνιακής γερουσίας της εν Καλαμάτη.
+
+Ο ανυπόφορος ζυγός της οθωμανικής τυραννίας εις το διάστημα ενός
+επέκεινα αιώνος κατήντησεν εις μίαν ακμήν, ώστε να μη μείνη άλλο
+εις τους δυστυχείς Πελοποννησίους Έλληνας ειμή μόνον πνοή, και
+αυτή διά να ωθή κυρίως τους εγκαρδίους αναστεναγμούς των. Εις
+τοιαύτην όντες αθλίαν κατάστασιν, στερημένοι από όλα τα δίκαιά μας
+με μίαν γνώμην ομοφώνως απεφασίσαμεν να λάβωμεν τα άρματα και να
+ορμήσωμεν κατά των τυράννων. Πάσα προς αλλήλους φατρία και
+διχόνοια, καρποί της τυραννίας, απερρίφθησαν εις τον βυθόν της
+λήθης, και άπαντες πνέομεν πνοήν ελευθερίας. Αι χείρες μας, όπου
+ήσαν δεδεμέναι μέχρι του νυν από τας σιδηράς αλύσους της
+βαρβαρικής τυραννίας, ελύθησαν και έλαβον τα όπλα κατά των
+τυράννων. Οι πόδες μας, οι περιπατούντες εν νυκτί και ημέρα εις
+τας αγγαρεύσεις της ασπλαγχνίας, τρέχουν εις απόκτησιν των
+δικαιωμάτων μας. Η κεφαλή μας, η κλίνουσα τον αυχένα υπό τον
+ζυγόν, τον απετείναξε και άλλο δεν φρονεί ειμή την ελευθερίαν. Η
+γλώσσα μας, η αδυνατούσα εις το να προφέρη λόγον, εκτός των
+ανωφελών παρακλήσεων προς εξιλέωσιν των τυράννων, τώρα μεγαλοφώνως
+φωνάζει και κάμνει να αντηχή το γλυκύτατον όνομα της ελευθερίας.
+Εν ενί λόγω απεφασίσαμεν, ή να ελευθερωθώμεν ή να αποθάνωμεν. Διό
+και παρακαλούμεν την συνδρομήν όλων των εξευγενισμένων ευρωπαϊκών
+εθνών, ώστε να δυνηθώμεν να φθάσωμεν εις τον ιερόν και δίκαιον
+σκοπόν μας και να λάβωμεν τα δίκαιά μας και να αναστήσωμεν το
+τεταλαιπωρημένον ελληνικόν γένος μας. Δικαίω τω λόγω η μήτηρ μας
+Ελλάς, εκ της οποίας και σεις, εφωτίσθητε, απαιτεί όσον τάχιστα
+την φιλάνθρωπον συνδρομήν σας, διά την οποίαν και ημείς θέλομεν
+δείξει εν καιρώ πραγματικώς την ευγνωμοσύνην μας.
+
+Εν τω σπαρτιατικώ στρατοπέδω της Καλαμάτας τη 25 μαρτίου, 1821.
+
+Πέτρος Μαυρομιχάλης, ηγεμών και αρχιστράτηγος, και η μεσσηνιακή
+Γερουσία η εν Καλαμάτη».
+
+ (ε.)
+
+Οι αρχαίοι έλεγαν ο ακροκόρινθος, και όχι, ως άπαντες ημείς οι
+νεώτεροι, η ακροκόρινθος, η παράγραφος και όχι ο παράγραφος, η
+ενέδρα και όχι η ένεδΡα, αυθήμερον και όχι αυθημερόν, χειρουργός
+και όχι χειρούργος.
+
+ (στ.)
+
+Οι κάτοικοι της παλαιάς Αρκαδίας ελέγοντο Άρκαδες· αλλά η καθ'
+ημάς Αρκαδία δεν είναι η παλαιά, και Αρκάδιοι ή Αρκαδινοί λέγονται
+οι κάτοικοι αυτής· διά τούτο επροτιμήθη της παλαιάς η νέα
+ονομασία· «Αρκάδιοι».
+
+ (ζ.)
+
+Αι νύκτες μηνολογούνται εν τω συγγράμματι τούτω όπως αι
+προηγούμεναι αυτών ημέραι κατά την παρ' ημίν συνήθειαν φέρ'
+ειπείν, νύκτα 25 Μαρτίου λογίζομαι την νύκτα την μετά την ημέραν
+της 25.
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΣΤ'.
+
+ (α.)
+
+Έπονται τα έγγραφα.
+
+«Γρηγόριος ελέω Θεού αρχιεπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως, νέας Ρώμης,
+και οικουμενικός πατριάρχης.
+
+Οι τω καθ' ημάς αγιωτάτω, πατριαρχικώ, αποστολικώ και οικουμενικώ
+θρόνω υποκείμενοι ιερώτατοι μητροπολίται και υπέρτιμοι και
+θεοφιλέστατοι αρχιεπίσκοποί τε και επίσκοποι, εν αγίω Πνεύματι
+αγαπητοί αδελφοί και συλλειτουργοί, και εντιμότατοι κληρικοί της
+καθ' ημάς του Χριστού μεγάλης εκκλησίας και εκάστης επαρχίας·
+ευλαβέστατοι ιερείς και οσιότατοι ιερομόναχοι, οι ψάλλοντες εν
+ταις εκκλησίαις της Πόλεως, του Γαλατά και όλου του Καταστένου και
+απανταχού, και λοιποί απαξάπαντες ευλογημένοι Χριστιανοί, τέκνα εν
+Κυρίω ημών αγαπητά, χάρις είη υμίν και ειρήνη παρά Θεού, παρ' ημών
+δε ευχή, ευλογία και συγχώρησις! Η πρώτη βάσις της ηθικής, ότι
+είναι η προς τους ευεργετούντας ευγνωμοσύνη είναι ηλίου
+λαμπρότερον· και όστις ευεργετούμενος αχαριστεί είναι ο κάκιστος
+των ανθρώπων. Αυτήν την κακίαν βλέπομεν πολλαχού στηλιτευομένην
+και παρά των ιερών γραφών και παρ' αυτού του Κυρίου ημών Ιησού
+Χρίστου ασυγχώρητον, καθώς έχομεν το παράδειγμα του Ιούδα. Όταν δε
+η αχαριστία ήναι συνωδευμένη και με πνεύμα κακοποιόν και
+αποστατικόν εναντίον της κοινής ημών ευεργέτιδος και τροφού,
+κραταιάς και αηττήτου βασιλείας, τότε εμφαίνει και τρόπον
+αντίθεον, επειδή ουκ έστι, φησί, βασιλεία και εξουσία ειμή υπό
+«Θεού τεταγμένη»· όθεν και πας ο αντιταττόμενος αυτή τη θεόθεν εφ'
+ημάς τεταγμένη κραταιά βασιλεία, τη του Θεού διαταγή ανθέστηκε.
+Και τα δύο ταύτα ουσιώδη και βάσιμα ηθικά και θρησκευτικά χρέη
+κατεπάτησαν με απαραδειγμάτιστον θρασύτητα και αλαζονείαν ό, τε
+προσδιορισθείς της Μολδαυίας ηγεμών, ως μη ώφειλε, Μιχαήλ, και ο
+του γνωστού αγνώμονος και φυγάδος Υψηλάντου αγνώμων υιός
+Αλέξανδοος Υψηλάντης. Εις όλους τους ομογενείς μας είναι γνωστά τα
+άπειρα ελέη, όσα η αένναος της εφ' ημάς τεταγμένης κραταιάς
+βασιλείας πηγή εξέχεεν εις τον κακόβουλον αυτόν Μιχαήλ· από μικρού
+και ευτελούς τον ανύψωσεν εις βαθμούς και μεγαλεία· από αδόξου και
+ασήμου τον προήγαγεν εις δόξας και τιμάς· τον επλούτισε, τον
+περιέθαλψε, τέλος πάντων τον ετίμησε και με τον λαμπρότατον της
+ηγεμονίας αυτής θρόνον και τον κατέστησεν άρχοντα λαών. Αυτός
+όμως, φύσει κακόβουλος ων, εφάνη τέρας έμψυχον αχαριστίας και
+συνεφώνησε μετά του Αλεξάνδρου Υψηλάντου, υιού του δραπέτου και
+φυγάδος εκείνου Υψηλάντου, όστις παραλαβών μερικούς ομοίους του
+βοηθούς ετόλμησε να έλθη αίφνης εις την Μολδαυίαν και αμφότεροι
+απονενοημένοι επίσης, αλαζόνες και δοξομανείς, ή μάλλον ειπείν,
+ματαιόφρονες, εκήρυξαν του γένους ελευθερίαν και με την φωνήν
+αυτήν εφείλκυσαν πολλούς των εκεί κακοήθεις και ανοήτους,
+διασπείραντες και αποστόλους εις διάφορα μέρη διά να εξαπατήσωσι
+και να εφελκύσωσιν εις τον ίδιον της απωλείας κρημνόν και άλλους
+πολλούς των ομογενών μας. Διά να δυνηθώσι δε τρόπον τινά να
+ενθαρρύνωσι τους ακούοντας μετεχειρίσθησαν και το όνομα της
+ρωσσικής Δυνάμεως, προβαλλόμενοι, ότι και αυτή είναι σύμφωνος με
+τους στοχασμούς και τα κινήματά των· πρόβλημα διόλου ψευδές και
+ανύπαρκτον, και μόνον της ιδικής των κακοβουλίας και
+ματαιοφροσύνης γέννημά τε και αποκύημα· επειδή, εν ώ το τοιούτον
+είναι αδύνατον ηθικώς και πολλής πρόξενον μομφής εις την ρωσσικήν
+αυτοκρατορίαν, και ο ίδιος ενταύθα εξοχωτατος πρέσβυς αυτής έδωκεν
+έγγραφον πληροφορίαν, ότι ουδεμίαν ή είδησιν ή μετοχήν έχει το
+ρωσσικόν κράτος εις αυτήν την υπόθεσιν, καταμεμφόμενον μάλιστα και
+αποτροπιαζόμενον του πράγματος την βδελυρίαν· και προσεπιπλέον η
+αυτού εξοχότης ειδοποίησεν εξ επαγγέλματος τα διατρέχοντα,
+υπομνήσας το Βασίλειον κράτος, ότι ανάγκη πάσα να φροντίση ευθύς
+εξ αρχής τον αποσκορακισμόν και την διάλυσιν των τοιούτων κακών·
+και τόσον εκ της ειδοποιήσεως ταύτης όσον και από τα έγγραφα, τα
+οποία επιάσθησαν από μέρους των μουχαφίσιδων των βασιλικών
+σερχατίων, και από άλλους πιστούς ομογενείς επαρρησιάσθησαν,
+έγεινε γνωστή εις το πολυχρόνιον κράτος η ρίζα και η βάσις όλου
+αυτού του κακοήθους σχεδίου. Με τοιαύτας ραδιουργίας εσχημάτισαν
+την ολεθρίαν σκηνήν οι δύο ούτοι και οι τούτων συμπράκτορες
+φιλελεύθεροι, μάλλον δε μισελεύθεροι, και επεχείρησαν εις έργον
+μιαρόν, θεοστυγές και ασύνετον, θέλοντες να διαταράξωσι την άνεσιν
+και ησυχίαν των ομογενών μας πιστών ραγιάδων της κραταιάς
+Βασιλείας, την οποίαν απολαμβάνουσιν υπό την αμφιλαφή αυτής σκιάν
+με τόσα ελευθερίας προνόμια, όσα δεν απολαμβάνει άλλο έθνος
+υποτελές και υποκείμενον, ζώντες ανενόχλητοι με τας γυναίκας και
+τα τέκνα των, με τας περιουσίας και καταστάσεις, και με την
+ύπαρξιν της τιμής των, και κατ' εξοχήν με τα προνόμια της
+θρησκείας, ήτις διεφυλάχθη και διατηρείται ασκανδάλιστος μέχρι της
+σήμερον επί ψυχική ημών σωτηρία. Αντί λοιπόν φιλελευθέρων εφάνησαν
+μισελεύθεροι, και αντί φιλογενών και φιλοθρήσκων εφάνησαν
+μισογενείς, μισόθρησκοι και αντίθεοι, διοργανίζοντες, φευ, οι
+ασυνείδητοι με τα απονενοημένα κινήματά των την αγανάκτησιν της
+ευμενούς κραταιάς Βασιλείας εναντίον των ομογενών μας υπηκόων της,
+και σπεύδοντες να επιφέρωσι κοινόν και γενικόν τον όλεθρον
+εναντίον παντός του γένους. Και αγκαλά είναι γνωστόν, ότι, όσοι
+είναι κατηρτισμένοι τω όντι εις την ευσέβειαν, όσοι νουνεχείς και
+τίμιοι και των ιερών κανόνων και θείων νόμων ακριβείς φύλακες δεν
+θέλουν δώσει ευηκοΐαν εις τας ψευδολογίας των αχρείων εκείνων και
+κακοβούλων, επειδή όμως είν' ενδεχόμενον να συνηρπάσθησάν τινες
+και παρασυρθώσι και άλλοι, διά τούτο προκαταλαμβάνοτες εκ προνοίας
+εκκλησιαστικής υπαγορεύομεν πάσιν υμίν τα σωτήρια, και γράφοντες
+μετά των περί ημάς ιερωτάτων συναδελφών, του μακαριωτάτου
+πατριάρΧου των Ιεροσολύμων, των εκλαμπροτάτων και περιφανεστάτων
+προυχόντων του γένους, των τιμιωτάτων πραγματευτών, των αφ'
+εκάστου ρουφετίου προκριτωτέρων και όλων των εν τη βασιλευούση
+ορθοδόξων μελών εκάστης τάξεως και εκάστου βαθμού, συμβουλεύομεν
+και παραινούμεν και εντελλόμεθα και παραγγέλλομεν πάσιν υμίν τοις
+κατά τόπον αρχιερεύσι, τοις ηγουμένοις των ιερών μοναστηρίων, τοις
+ιερεύσι των εκκλησιών, τοις πνευματικοίς πατράσι των ενοριών, τοις
+προεστώσι και ευκαταστάτοις των κωμοπόλεων και χωρίων, και πάσιν
+απλώς τοις κατά τόπον προκρίτοις να διακηρύξετε την απάτην των
+ειρημένων κακοποιών και κακοβούλων ανθρώπων, και να τους
+αποδείξετε και να τους στηλιτεύσετε πανταχού ως κοινούς λυμεώνας
+και ματαιόφρονας, και να προσέχετε όσον το δυνατόν εις τας απάτας
+αυτών και ραδιουργίας, γινώσκοντες, ότι η μόνη απόδειξις της
+αθωότητός των είναι να εμφανίσωσιν όσα γράμματα λάβωσι τυχόν εις
+χείρας περί της αυτής υποθέσεως, ή ειδήσεις μάθωσι, και να
+παρρησιάσωσιν οι μεν ενταύθα εν βασιλευούση προς ημάς, οι δ' εν
+τοις έξω μέρεσιν εις τους κατά τόπον αρχιερείς και τους
+διοριζομένους παρ' ημών εκκλησιαστικούς εξάρχους και τους
+βασιλικούς εξουσιαστάς και διοικητάς, δηλοποιούντες και
+παραδίδοντες και εκείνους τους απλουστέρους, όσοι ήθελον φωραθή
+ότι ενεργούν ανοίκεια του ρεαγιαδιακού χαρακτήρος· καθότι οι
+τοιούτοι διαταράττουσι την γενικήν ησυχίαν, και κατακρημνίζουσι
+τους αδυνάτους και αθώους ομογενείς μας εις της απωλείας το
+βάραθρον. Και τόσον υμείς οι αρχιερείς, οι μοναστηριακοί, οι
+ιερωμένοι, και οι προεστώτες και ευκατάστατοι και πρόκριτοι
+εκάστου τόπου με την άγρυπνον προσοχήν σας, όσον και οι λοιποί
+εκάστης τάξεως και βαθμού άνθρωποι με τας εκ μέρους σας
+αδιαλείπτους συμβουλάς και νουθεσίας, και κατά τας πατρικάς και
+προνοητικάς εκκλησιαστικάς ημών οδηγίας και παραινέσεις να γενήτε
+εδραίοι και αμετακίνητοι επί του κέντρου του ρεαγιαλικίου, και εξ
+όλης ψυχής και καρδίας σας να διαφυλάττετε την πίστιν και κάθε
+υποταγήν, και ευπείθειαν εις αυτήν την θεόθεν εφ' ημάς τεταγμένην
+κραταιάν και αήττητον βασιλείαν, και να αποδεικνύετε εντελώς με
+όλα τα πραγματικά της ειλικρινείας σημεία· καθότι η μετ'
+ευχαριστίας και ειλικρινείας υποταγή χαρακτηρίζει και την προς
+Θεόν αγάπην και πίστιν, και την προς τας θείας αυτού εντολάς και
+τας υπαγορεύσεις των θείων νόμων και ιερών κανόνων υπακοήν, και
+την ευγνωμοσύνην της καρδίας ημών διά τ' άπειρα ελέη, όπου
+απολαμβάνομεν παρά της βασιλικής φιλανθρωπίας. Επειδή δε προς τοις
+άλλοις εγένετο γνωστόν, ότι οι το σατανικόν της δημεγερσίας
+φρόνημα επινοήσαντες, και εταιρίαν τοιαύτην συστησάμενοι προς
+αλλήλους, συνεδέθησαν και με τον δεσμόν του όρκου, γινώσκετωσαν,
+ότι ο όρκος αυτός είναι όρκος απάτης, είναι αδιάκριτος, και όμοιος
+με τον όρκον του Ηρώδου, όστις, διά να μη φανή παραβάτης του όρκου
+του, απεκεφάλισεν Ιωάννην τον βαπτιστήν. Αν ήθελεν αθετήσει τον
+παράλογον όρκον του, τον οποίον επενόησεν η άλογος επιθυμία του,
+έζη βέβαια τότε ο θείος πρόδρομος· ώστε ενός απλού όρκου επιμονή
+έφερε τον θάνατον του προδρόμου. Η επιμονή άρα του όρκου εις
+διατήρησιν των υποσχεθέντων παρά της φατρίας αυτής,
+πραγματευομένης ουσιωδώς την απώλειαν ενός ολοκλήρου γένους, πόσον
+είναι ολεθρία και θεομίσητος είναι φανερόν· εξ εναντίας, η
+αθέτησις του όρκου αυτού, απαλλάττουσα το γένος εκ των επερχομένων
+απαραμυθήτων δεινών, είναι θεοφιλής και σωτηριώδης. Διά τούτο τη
+χάριτι του παναγίου Πνεύματος έχει η εκκλησία αυτόν διαλελυμένον,
+και αποδέχεται και συγχωρεί εκ καρδίας τους μετανοούντας και
+επιστρέφοντας, και την προτέραν απάτην ομολογούντας. και το πιστόν
+ρεαγιαλίκι αυτών εναγκαλιζομένονς ειλικρινώς. Ταύτα αμέσως να
+κοινολογήσετε εις όλους τους γνωστούς σας, και να κατασταθήτε όλοι
+προσεκτικώτεροι, ανατρέποντες και διαλύοντες ως αραχνιώδη
+υφάσματα, όσα η απάτη και η κακοβουλία των πρωταιτίων εκείνων καθ'
+οιονδήτινα τρόπον συνέπλεξε. Επειδή, εάν, ο μη γένοιτο, δεν ήθελε
+καθαρισθή η θανατηφόρος αύτη λύμη, και φωραθώσι τινές τολμώντες
+εις επιχειρήματα εναντία των καθηκόντων του ρεαγιαλικίου, κοντά
+όπου οι τοιούτοι έχουσι να παιδευθώσι χωρίς ελέους και οικτιρμών,
+(μη γένοιτο, Χριστέ Βασιλεύ!) αμέσως θέλει εξαφθή η δικαία οργή
+του κράτους του καθ' ημών, και ο θυμός της εκδικήσεως γενικός των
+εχλιϊσλάμιδων, και θέλουν εκχυθή τόσων αθώων αίματα αδίκως και
+παραλόγως, καθώς αποκριματίστως ταύτα πάντα διεσάλπισεν η κραταιά
+και αήττητος βασιλεία διά του εκδοθέντος και επ' ακροάσει κοινή
+ημών αναγνωσθέντος υψηλού βασιλικού προσκυνητού ορισμού. Εκείνους
+δε τους ασεβείς πρωταιτίους και απονενοημένους φυγάδας και
+αποστάτας ολεθρίους να τους μισήτε και να τους αποστρέφεσθε και
+διανοία και λόγω, καθότι και η εκκλησία και το γένος τους έχει
+μεμισημένους, και επισωρεύει κατ' αυτών τας παλαμναιοτάτας και
+φρικωδεστάτας αράς· ως μέλη σεσηπότα, τους έχει αποκεκομμένους της
+καθαράς και υγιαινούσας χριστιανικής ολομελείας· ως παραβάται δε
+των θείων νόμων και κανονικών διατάξεων, ως καταφρονηταί του ιερού
+χρήματος της προς τους ευεργέτας ευγνωμοσύνης και ευχαριστίας, ως
+εναντίοι ηθικών και πολιτικών όρων, ως την απώλειαν των αθώων και
+ανεύθυνων ομογενών μας ασυνειδήτως τεκταινόμενοι, αφωρισμένοι
+υπάρχειεν και κατηραμένοι και ασυγχώρητοι, και μετά θάνατον
+άλυτοι, και τω αιωνίω υπόδικοι αναθέματι, και αυτοί, και όσοι τοις
+ίχνεσιν αυτών κατηκολούθησαν ή κατακολουθήσωσι του λοιπού, αν μη
+θελήσωσιν εννοήσαι την αρπαγήν και απάτην, και επιστραφήναι τε και
+βαδίσαι την ευθείαν της σωτηρίας οδόν, αν δεν αναλάβωσιν ό εστι,
+τον εντελή χαρακτήρα του ρεαγιαδικού αυτών επαγγέλματος. Τα αυτά
+δε και κατά της αρχιερωσύνης σας και ιερωσύνης σας
+επανανατείνομεν, εάν μη βαδίσητε, εις όσα εν Πνεύματι αγίω
+αποφαινόμεθα διά του παρόντος εκκλησιαστικώς, εάν δεν δείξετε εν
+έργω την επιμέλειάν σας και προθυμίαν εις την διάλυσιν των
+σκευωριών, εις την αναστολήν των καταχρήσεων και αταξιών, εις την
+επιστροφήν των πλανηθέντων, εις την άμεσον και έμμεσον καταδρομήν
+και εκδίκησιν των επιμενόντων εις τα αποστατικά φρονήματα, εάν δεν
+συμφωνήσετε τη εκκλησία του Θεού, και, εν ενί λόγω, εάν καθ'
+οιονδήτινα τρόπον δολιευθήτε και κατενεχθήτε κατά της κοινής ημών
+ευεργέτιδος κραταιάς βασιλείας, έχομεν υμάς αργούς πάσης
+ιεροπραξίας, και τη δυνάμει του παναγίου Πνεύματος εκπτώτους του
+βαθμού της αρχιερωσύνης και ιερωσύνης και τω πυρί της γεέννης
+ενόχους, ως την κοινήν του γένους απώλειαν προτιμήσαντας. Ούτω
+τοίνυν γινώσκοντες, ανανήψατε προς Θεού και ποιήσατε καθώς
+γράφομεν εκκλησιαστικώς και γενικώς παρακελευόμεθα, και μη άλλως
+εξ αποφάσεως, ότι περιμένομεν κατά τάχος την αισίαν των γραφομένων
+αποπεράτωσιν, ίνα και η του Θεού χάρις και το άπειρον έλεος είη
+μετά πάντων υμών.
+
+                                              αωκά εν μηνί μαρτίω.
+
+Υπεγράφη συνοδικώς επάνωθεν του ιερού θυσιαστηρίου παρά της ημών
+μετριότητος και της μακαριότητός του και πάντων των συναδελφών
+αγίων αρχιερέων.
+
+     Ο π α τ ρ ι ά χ η ς Κωνσταντινουπόλεως αποφαίνεται.
+     Ο Ιεροσολύμων Π ο λ ύ κ α ρ π ο ς συναποφαίνεται.
+     Ο Καισαρίας Ι ω α ν ν ί κ ι ο ς.
+     Ο Νικομηδείας Α θ α ν ά σ ι ο ς.
+     Ο Δέρκων Γ ρ η γ ό ρ ι ο ς.
+     Ο Αδριανουπόλεως Δ ω ρ ό θ ε ο ς.
+     Ο Βιζύης Ι ε ρ ε μ ί α ς.
+     Ο Σίφνου Κ α λ λ ί ν ι κ ο ς.
+     Ο Ηρακλείας Μ ε λ έ τ ι ο ς.
+     Ο Νικαίας Μ α κ ά ρ ι ο ς.
+     Ο Θεσσαλονίκης Ι ω σ ή φ.
+     Ο Βερροίας Ζ α χ α ρ ί α ς.
+     Ο Δυδιμοτοίχου Κ α λ λ ί ν ι κ ο ς.
+     Ο Βάρνης Φ ι λ ό θ ε ο ς.
+     Ο Ρέοντος Δ ι ο ν ύ σ ι ο ς.
+     Ο Κυζίκου Κ ω ν σ τ ά ν τ ι ο ς.
+     Ο Χαλκηδόνος Γ ρ η γ ό ρ ι ο ς.
+     Ο Τουρνόβου Ι ω α ν ν ί κ ι ο ς.
+     Ο Πισειδίας Ε υ γ έ ν ι ο ς.
+     Ο Δρύστας Ά ν θ ι μ ο ς.
+     Ο Σωζοπόλεως Π α ΐ σ ι ο ς
+     Ο Φαναρίου και Φερσάλων Δ α μ α σ κ ην ό ς.
+     Ο Ναυπάκτου και Άρτης Ά ν θ ι μ ο ς».
+
+* * * * *
+
+«Γρηγόριος ελέω Θεού αρχιεπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως, νέας Ρώμης,
+και οικουμενικός πατριάρχης.
+
+Ιερώτατε μητροπολίτα . . . . . . .υπέρτιμε και έξαρχε πλαγηνών,
+εν αγίω Πνεύματι αγαπητέ αδελφέ, και συλλειτουργέ της ημών
+μετριότητος, Κύριε (ο δείνα) χάρις είη σου τη ιερότητι και ειρήνη
+παρά Θεού.
+
+Πόσον διετάραξε τας καρδίας ου μόνον των εκκλησιαστικών, αλλά και
+πάντων των εν τη βασιλευούση κατοίκων ομογενών από μικρού έως
+μεγάλου το απροσδόκητον αποστατικόν αυτόθι κίνημα, αδυνατούμεν
+γραφή παραδούναι· όλοι πενθούντες και σκυθρωπάζοντες μένομεν
+εκστατηκότες, ότι και της εκκλησίας και της θεόθεν εφ' ημάς
+τεταγμένης κραταιάς και αηττήτου βασιλείας έφθασεν επί τοσούτον
+αγνώμων και αχάριστος να φανή ο επί την ηγεμονείαν αυτήν, ως μη
+ώφειλε, προαχθείς Μιχαήλ, και με το πρόσχημα της ελευθερίας να
+κηρυχθή τω πράγματι και τη αληθεία εχθρός του γένους επίσημος,
+συμφωνήσας τω φυγάδι εκείνω και επίσης αγνώμονι Αλεξάνδρω τω
+Υψηλάντη. Αυτοί μήτε τα προς Θεόν όσια, μήτε τα προς ανθρώπους
+δίκαια διατηρήσαντες, καταπατήσαντες και θρησκευτικά και ηθικά, ου
+μόνον εξηπάτησαν τους αυτόθι ουτιδανούς και αφελεστέρους, αλλά και
+το γένος όλον ασυνειδότως εσυκοφάντησαν, προβαλλόμενοι το
+κακοηθέστατον σχέδιον αυτό ως εθνικόν. Αλλ' η θεία πρόνοια και η
+επαγρύπνησις της κραταιάς και αηττήτου βασιλείας, διά των κατά
+τόπους φωραθέντων γραμμάτων, και εξ αυτής της επαγγελματικώς
+δοθείσης ειδοποιήσεως του εξοχωτάτου πρέσβεως της Ρωσσίας,
+ανεκάλυψε την σκηνήν, και εγνώσθη η βάσις και η αρχή πόθεν και
+εφωράθη το ψεύδος του προβλήματος και η απάτη, την οποίαν
+αναισχύντως μεταχειρίζονται, ως έχοντες δήθεν συνεργόν εις
+τοιούτους σκοπούς ολεθρίους την ρωσσικήν Δύναμιν, καθώς ταύτα
+πάντα διεκηρύχθησαν και διά του επίτηδες επ' αυτή τη υποθέσει
+εκδοθέντος, και σήμερον επ' ακροάσει κοινή πάντων ημών
+αναγνωσθέντος, υψηλού βασιλικού προσκυνητού ορισμού.
+
+Το βασιλικόν κράτος επεχείρησεν ευτάκτως την ανατροπήν του
+κακακοήθους σχεδίου, και η αγία του Χριστού εκκλησία κατά χρέος
+απαραίτητον επαγρυπνούσα υπέρ των απανταχού ομογενών, εξέδωκε
+γράμματα και διένειμε δι' εξάρχων, υπαγορεύουσα τοις ομογενέσι
+κοινώς τε και κατά μέρος τα σωτήρια και στηρίζουσα πάντας εις το
+πιστόν του ραγιαλικίου και τα χρέη της ειλικρινούς ευπειθείας και
+υποταγής· εκείνους δε τους πρωτουργούς και τους αμεταμελήτως
+αυτοίς κατακολουθούντας και συμφωνούντας αραίς αλύτοις
+καθυποβάλλει και αναθέμασιν, ως προφανώς ολετήρας και την έκχυσιν
+τόσων και τόσων αθώων αιμάτων ομογενών ασπλάχνως και απανθρώπως
+επιθυμήσαντας. Τοιαύτα γράμματα στέλλονται προσφόρως και εις την
+επαρχίαν της ιερότητός σου, και των θεοφιλεστάτων επισκόπων σου,
+εκ των οποίων γραμμάτων και ακριβέστερον πληροφορείσαι· ιδίως δε
+γράφοντες και διά της παρούσης εντελλόμεθά σοι εκκλησιαστικώς να
+διασαλπίσης εις όλους τους υπό την πνευματικήν σου προστασίαν
+Χριστιανούς τας εννοίας των εκκλησιαστικών μας γραμμάτων, να
+αγωνισθής εκ παντός τρόπου εις το ν' αποδείξης την πλάνην, εις την
+οποίαν ευρίσκονται, να διαλύσης τους ματαίους στοχασμούς των, και
+τέλος πάντων ν' αποδείξης, ότι με την επιμονήν αυτών εις το
+απονενοημένων τούτο κίνημα διοργανίζουσι τον όλεθρον όλου του
+γένους, να πληροφορήσης αυτούς, ότι, αν δεν διορθώσωσι το σφάλμα
+με μίαν τελείαν και ειλικρινή μεταμέλειαν, η εκκλησία τους έχει
+αποκεκομμένους της των πιστών ολομελείας και αποβλήτους και
+ενόχους τω αιωνίω αναθέματι.
+
+Προ πάντων δε προσεκτικώτατος έσο η ιερότης σου, αγαπητέ αδελφέ!
+εννόησον ότι έχεις να δως απολογίαν επί του αδεκάστου βήματος του
+Κυρίου ημών εν τη φοβερά εκείνη ημέρα της ετάσεως περί όλων των
+αυτόθι ομογενών και των αλλαχού ευρισκομένων και εξ αιτίας αυτών
+κακόν τι υποστησομένων. Εκ της χειρός σου εκζητηθήσεται το αίμα
+αυτών, αν μη και λόγω και έργω δεν προφθάσης την αναγκαίαν
+θεραπείαν και διόρθωσιν, αν δεν εκτελέσης τα αρχιερατικά χρέη σου,
+μεταπείθων τους εξαπατηθέντας, αποδεχόμενος και συγχωρών τους
+μετανοούντας, και των όρκων εκείνων των σατανικών απαλλάττων,
+μισών, αποστρεφόμενος, καταδιώκων και κατατρέχων τους
+λειποτακτήσαντας, και κατά πάντα συμφρονών τη του Θεού εκκλησία
+και τη εφ' ημάς θεοδότω κραταιή βασιλεία· καθότι, εάν, ό μη
+γένοιτο, αντιδιατεθείς και άλλα παρά τα εκκλήσιαστικώς γραφόμενα
+επιχειρήσης, ή λόγω, ή έργω ή διανοία, σε έχομεν εξ εκείνης της
+ώρας έκπτωτον του αρχιερατικού βαθμού, αυτοκατάκριτον, και μέλος
+αλλότριον και ξένον της εκκλησίας του Θεού, και καθαιρέσει
+αμετακλήτω ένοχον. Διό, περιπόθητε αδελφέ! αγωνίσθητι όσον το
+δυνατόν, διά ν' αποφύγης τον ψυχικόν κίνδυνον, ότι εν οχετοίς
+δακρύων και το στελλόμενόν σοι συνοδικόν γράμμα επί του θείου
+υπεγράφη θυσιαστηρίου· ούτως εξεκαύθη η δικαία της εκκλησίας
+αγανάκτησις κατά των κοινών φθορέων και λυμεώνων. Περιμένομεν να
+χαροποιηθώμεν με τας ταχείας αποκρίσεις σου, δηλωτικάς της αισίας
+των γραφομένων αποπερατώσεως διά να σε καταστέψωμεν και με τας
+κοινάς ημών ευχάς και ευφημίας· η δε του Θεού χάρις είη μετά της
+αρχιερωσύνης σου.
+
+                          Ο Κωνσταντινουπόλεως εν Χριστώ Αδελφός,
+                                                αωκά μαρτίου ιά».
+
+* * * * *
+
+«Γρηγόριος ελέω Θεού, αρχιεπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως, νέας Ρώμης
+και οικουμενικός πατριάρχης.
+
+Ιερώτατε μητροπολίτα . . . υπέρτιμε και έξαρχε πλαγηνών, εν αγίω
+Πνεύματι αγαπητέ αδελφέ και συλλειτουργέ, και ευγενέστατοι
+άρχοντες οι εν τη επαρχία ταύτη, αυτόχθονες τε και ημεδαποί,
+τιμιώτατοι πραγματευταί, χρησιμώτατοι πρόκριτοι των αυτόθι
+ευλογημένων ρουφετίων (συντεχνιών), και λοιποί απαξάπαντες
+ευλογημένοι Χριστιανοί εκάστης τάξεως και βαθμού, τέκνα εν Κυρίω
+ημών αγαπητά, χάρις είη υμίν και ειρήνη παρά Θεού.
+
+Η πρώτη βάσις της ηθικής ότι είναι η προς τους ευεργετούντας
+ευγνωμοσύνη, είναι ηλίου λαμπρότερον, και, όστις ευεργετούμενος
+αχαριστεί, είναι ο κάκιστος πάντων ανθρώπων. Αυτήν την κακίαν
+βλέπομεν πολλαχού στηλιτευομένην παρά των ιερών γραφών και παρ'
+αυτού του κυρίου ημών Ιησού Χριστού ασυγχώρητον, καλώς έχομεν το
+παράδειγμα του Ιούδα. Όταν η αχαριστία ήναι συνωδευμενη και με
+πνεύμα κακοποιόν και αποστατικόν εναντίον της κοινής ημών
+ευεργέτιδος και τροφού κραταιάς και αηττήτου βασιλείας, τότε
+εμφαίνει και τρόπον αντίθεον, επειδή ουκ έστι, φησί, βασιλεία και
+εξουσία ει μη υπό Θεού τεταγμένη, και πας ο αντιτασσόμενος αυτή,
+τη θεόθεν εφ' ημάς τεταγμένη κραταιή βασιλεία τη του Θεού διαταγή
+ανθέστηκε. Αυτά τα δύο ουσιώδη και βάσιμα ηθικά και θρησκευτικά
+χρέη κατεπάτησαν με απαραδειγμάτιστον θρασύτητα και αλαζονείαν
+ό,τε προδιορισθείς της Μολδαυίας ηγεμών, ως μη ώφειλε, Μιχαήλ και
+ο Αλέξανδρος Υψηλάντης. Εις όλους τους ομογενείς μας είναι γνωστά
+τα άπειρα ελέη, όσα η αένναος της εφ' ημάς τεταγμένης κραταιάς
+βασιλείας πηγή εξέχεεν εις τον κακόβουλον Μιχαήλ. Από μικρού και
+ευτελούς τον ανύψωσεν εις βαθμούς και μεγαλεία· από αδόξου και
+ασήμου τον προήγαγεν εις δόξας και τιμάς· τον επλούτισε· τον
+περιέθαλψε· τέλος πάντων τον ετίμησε και με τον λαμπρότατον της
+ηγεμονείας αυτής θρόνον και τον κατέστησεν άρχοντα λαών. Αυτός
+όμως, φύσει κακόβουλος ων, εφάνη τέρας έμψυχον αχαριστίας, και
+συμφωνήσας μετά του δραπέτου και φυγάδος Αλεξάνδρου Υψηλάντου,
+αμφότεροι απονενοημένοι, επίσης αλαζόνες, δοξομανείς, ή μάλλον
+ειπείν ματαιόφρονες, εκήρυξαν ελευθερίαν του γένους, και με την
+φωνήν αυτήν υφείλκυσαν και πολλούς των αυτόθι, διασπείραντες και
+αποστόλους εις διάφορα μέρη διά να εξαπατήσωσι και να εφελκύσωσιν
+εις τον ίδιον της απωλείας κρημνόν και άλλους πολλούς των ομογενών
+μας. Διά να δυνηθώσι δε τρόπον τινά να ενθαρρύνωσι τους ακούοντας,
+μετεχειρίσθησαν και το όνομα της ρωσσικής Δυνάμεως, προβαλλόμενοι,
+ότι και αυτή είναι σύμφωνος με τους στοχασμούς και τα κινήματά
+των, πρόβλημα διόλου ψευδές και ανύπαρκτον, και μόνης της ιδικής
+των ματαιοφροσύνης αποκύημα· επειδή, ενώ το τοιούτον είναι
+αδύνατον ηθικώς, και πολλής πρόξενον μομφής εις την ρωσσικήν
+αυτοκρατορίαν, και ο ίδιος ενταύθα εξοχώτατος πρέσβυς αυτής έδωκεν
+έγγραφον πληροφορίαν, ότι ουδεμίαν ή είδησιν, ή μετοχήν έχει το
+ρωσσικόν κράτος εις αυτήν την υπόθεσιν, καταμεμφόμενος μάλιστα και
+αποτροπιαζόμενος του πράγματος την βδελυμίαν. Με τοιαύτας
+ραδιουργίας εσχημάτισαν την ολεθρίαν σκηνήν οι ούτοι, και οι
+τούτων συμπράκτορες φιλελεύθεροι, ή μάλλον ειπείν μισελεύθεροι,
+και επεχείρησαν εις έργον μιαρόν, θεοστυγές και ασύνετον, θέλοντες
+να διαταράξωσι την άνεσιν και ησυχίαν των ομογενών μας, πιστών
+ραγιάδων της κραταιάς βασιλείας, την οποίαν απολαμβάνουσιν υπό την
+αμφιλαφή σκιάν αυτής με τόσα προνόμια ελευθερίας, όσα δεν
+απολαμβάνει άλλο έθνος υποτελές και υποκείμενον, τα τε άλλα και
+εις τα της θρησκείας μας κατ' εξοχήν, ήτις διεφυλάχθη και
+διατηρείται ασκανδάλιστος μέχρι της σήμερον επί ψυχική ημών
+σωτηρία. Αντί λοιπόν φιλελεύθεροι εφάνησαν μισελεύθεροι· αντί
+φιλογενείς και φιλόθρησκοι εφάνησαν μισογενείς, μισόθρησκοι και
+αντίθεοι, διοργανίζοντες, φευ, οι ασυνείδητοι με τα απονενοημένα
+κινήματά των την αγανάκτησιν της ευμενούς κραταιάς βασιλείας
+εναντίον των υπηκόων της ομογενών μας, και σπεύδοντες να επιφέρωσι
+κοινόν και γενικόν τον όλεθρον εναντίον παντός του γένους.
+
+Τοιαύτα τοίνυν ακούσαντες ημείς τε και πάσα η περί ημάς ιερά
+αδελφότης, και όλα τα ενταύθα μέλη του ευσεβούς ημών γένους
+εκάστης τάξεως, κατηφείας επλήσθημεν πολλής και καιρίας οδύνης,
+και προήχθημεν υπό φιλοστοργίας πατρικής και προνοίας
+εκκλησιαστικής αμέσως εις το να εμπνεύσωμεν υμίν τα σωτήρια. Και
+δη γράφοντες εντελλόμεθα και παραγγέλλομεν τη αρχιερωσύνη σου, και
+ο ίδιος αμέσως και διά των υπαλλήλων σοι ηγουμένων, ιερομονάχων
+και πνευματικών πατέρων να διακηρύξης την απάτην των ειρημένων
+κακοβούλων ανθρώπων, και να καταρτίσης τους υπό την πνευματικήν
+προστασίαν σου Χριστιανούς εκάστης τάξεως εις την διατήρησιν του
+πιστού ραγιαλικίου, και της άκρας υποταγής και δουλικής ευπειθείας
+προς αυτήν την θεόθεν εφ' ημάς τεταγμένην κραταιάν βασιλείαν· να
+διαλύσης με τας πραγματικάς αποδείξεις της αληθείας τας πλεκτάνας
+των ολεθρίων εκείνων ανθρώπων και να τους αποδείξης κοινούς
+λυμεώνας και ματαιόφρονας, χωρίς μήτε η αρχιερωσύνη σου, μήτε το
+λογικόν σου αυτό ποίμνιον να δώσητε εις τους λόγους των και εις τα
+κινήματά των καμμίαν προσοχήν· μάλιστα δε να τους μισήτε και να
+τους αποστρέφεσθε, καθότι και η εκκλησία και το γένος τους έχει
+μεμισημένους, και επισωρεύει κατ' αυτών τας παλαμναιοτάτας αράς,
+ως μέλη σεσηπότα τους έχει αποκεκομμένους της καθαράς και
+υγιαινούσης χριστιανικής ολομελείας. Ως παραβάται των θείων νόμων
+και αποστολικών διατάξεων, ως καταφρονηταί του ιερού χρήματος της
+προς τους ευεργετήσαντας ευγνωμοσύνης και ευχαριστίας, ως ενάντιοι
+των ηθικών και πολιτικών όρων, ως την απώλειαν των αθώων και
+ανευθύνων ομογενών μας ασυνειδότως τεκταινόμενοι, αφωρισμένοι
+υπάρχουσι και κατηραμένοι και ασυγχώρητοι και άλυτοι μετά θάνατον,
+και τω αιωνίω υπόδικοι αναθέματι και τυμπανιαίοι· αι πέτραι, τα
+ξύλα, και ο σίδηρος λυθείησαν, αυτοί δε μηδαμώς· σχισθείσα η γη
+καταπίοι αυτούς, ουχ' ως τον Δαθάν και Αβειρών, αλλά τρόπω δη τινι
+παραδόξω, εις θαύμα και παράδειγμα· πατάξαι Κύριος αυτούς τω
+ψύχει, τω πυρετώ, τη ανεμοφθορία και τη ώχρα· γενηθήτω ο ουρανός,
+ο υπέρ την κεφαλήν αυτών, χαλκούς, και η γη, η υπό τους πόδας
+αυτών, σιδηρά· εκκοπείησαν αώρως της παρούσης ζωής και
+προσζημιωθείησαν και την μέλλουσαν· επιπεσάτωσαν επί τας κεφαλάς
+αυτών κεραυνοί της θείας αγανακτήσεως· είησαν τα κτήματα αυτών εις
+παντελή αφανισμόν και εις εξολόθρευσιν· γενηθήτωσαν τα τέκνα αύτων
+ορφανά και αι γυναίκες αυτών χήραι· εν γενεά μια εξαλειφθείη το
+όνομα αυτών μετ' ήχου, και ου μη μένη αυτοίς λίθος επί λίθου·
+άγγελος Κυρίου καταδιώξαι αυτούς εν πυρίνη ρομφαία, έχοντες και
+τας αράς πάντων των απ' αιώνος αγίων και των οσίων και θεοφόρων
+πατέρων, και αυτοί και όσοι τοις ίχνεσιν αυτοίς κατηκολούθησαν
+αμεταμελήτως, ή κατακολουθήσωσι του λοιπού. Τοιαύτα απαρώμεθα κατ'
+αυτών, κρουνούς δακρύων εκ των οφθαλμών ημών αφίεντες και πλήρεις
+αγανακτήσεως δικαίας υπάρχοντες. Επειδή δε προς τοις άλλοις
+εγνώσθη, ότι οι το σατανικόν της δημεγερσίας φρόνημα νοήσαντες και
+εταιρίαν τοιαύτην συστησάμενοι προς αλλήλους συνεδέθησαν και με
+τον δεσμόν του όρκου, γινωσκέτωσαν, ότι ο όρκος αυτός είναι όρκος
+απάτης, είναι αδιάκριτος και ασεβής, όμοιος με τον όρκον του
+Ηρώδου, όστις, διά να μη φανή παραβάτης του όρκου του,
+απεκεφάλισεν Ιωάννην τον βαπτιστήν· αν ήθελεν αθετήσει τον
+παράλογον όρκον, τον οποίον επενόησεν η άλγος επιθυμία του, έζη
+τότε βέβαια ο θείος πρόδρομος, ώστε ενός παραλόγου όρκου επιμονή
+έφερε τον θάνατον του προδρόμου· η επιμονή άρα του όρκου εις
+διατήρησιν των υποσχεθέντων παρά της φατρίας αυτής,
+πραγματευομένης ουσιωδώς την απώλειαν ενός ολοκλήρου γένους, πόσον
+είναι ολεθρία και θεομίσητος, είναι φανερόν· εξ εναντίας η
+αθέτησις του όρκου αυτού απαλλάττουσα το γένος εκ των επερχομένων
+απαραμυθήτων δεινών, είναι θεοφιλής και σωτηριώδης. Διά τούτο τη
+χάριτι του παναγίου Πνεύματος εν ει η εκκλησία διαλελυμένον τον
+όρκον αυτών και αποδέχεται και συγχωρεί εκ καρδίας τους
+μετανοούντας και επιστρέφοντας και την προτέραν απάτην
+ομολογούντας και το πιστόν του ραγιαλικίου αυτών εναγκαλιζομένους
+ειλικρινώς· αποτείνοντες δε τον λόγον ιδίως και προς την
+αρχιερωσύνην σου αποφαινόμεθα, εάν μη βαδίσης εις όσα εν πνεύματι
+αγίω παραινούμεν διά του παρόντος εκκλησιαστικώς, εάν δεν δείξης
+εν έργω την επιμέλειάν σου και προθυμίαν εις την διάλυσιν των
+σκευωριών, εις την αναστολήν των καταχρήσεων και αταξιών, εις την
+επιστροφήν των πλανηθέντων, εις την άμεσον και έμμεσον καταδρομήν
+και εκδίκησιν των επιμενόντων εις τα αποστατικά φρονήματα, εάν δεν
+συμφρονήσης τη εκκλησία, και ενί λόγω, εάν καθ' οιονδήποτε τρόπον
+κατενεχθής κατά της κοινής ημών ευεργέτιδος κραταιάς βασιλείας, σε
+έχομεν αργόν πάσης αρχιεροπραξίας, και τη δυνάμει του άγιου
+Πνεύματος έκπτωτον του βαθμού της αρχιερωσύνης και των ιερών
+περιβόλων απόβλητον και της θείας χάριτος γεγυμνωμένον και τω πυρί
+της γεέννης ένοχον, ως τη απώλειαν του γένους ημών αιρετησάμενον
+και προτιμήσαντα.
+
+Ούτω τοίνυν, αγαπητοί αδελφοί, ανανήψατε προς Θεού και ποιήσατε
+καθώς εκκλησιαστικώς υμίν γράφοντες κελευόμεθα, ότι περιμένομεν
+κατά τάχος την αισίαν των γραφομένων εκτέλεσιν, ίνα και η του Θεού
+χάρις και το άπειρον έλεος είη μετά πάντων υμών.
+
+                                              αωκά εν μηνί μαρτίω.
+
+Υπεγράφη συνοδικώς επί της αγίας Τραπέζης παρά της ημών
+μετριότητος, και της μακαριότητός του και πάντων των αγίων
+αρχιερέων.
+
+     ο Κωνσταντινουπόλεως ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ αποφαίνεται.
+     ο Ιεροσολύμων ΠΟΛΥΚΑΡΠΟΣ συναποφαίνεται.
+     ο Καισαρείας ΙΩΑΝΝΙΚΙΟΣ.
+     ο Ηρακλείας ΜΕΛΕΤΙΟΣ.
+     ο Κυζίκου ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΟΣ.
+     ο Νικομηδείας ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ.
+     ο Νικαίας ΜΕΛΕΤΙΟΣ.
+     ο Χαλκηδόνος ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ.
+     ο Δέρκων ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ.
+     ο Θεσσαλονίκης ΙΩΣΗΦ.
+     ο Τυρνάβου ΙΩΑΝΝΙΚΙΟΣ.
+     ο Αδριανουπόλεως ΔΩΡΟΘΕΟΣ.
+     ο Προύσσης ΜΕΛΕΤΙΟΣ.
+     ο Δυδιμοτοίχου ΚΑΛΛΙΝΙΚΟΣ.
+     ο Αγκύρας ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ.
+     ο Ναξίας ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ.
+     ο Σίφνου ΚΑΛΛΙΝΙΚΟΣ.
+     ο Φαναρίου και Φερσάλων ΔΑΜΑΣΚΗΝΟΣ κτλ. κτλ.».
+
+ (β.)
+
+Ιδού δύο άλλα νεώτερα έγγραφα του σουλτάνου περί των αυτών, το μεν
+προς τον κεχαγιάμπεην, το δε προς όλον το έθνος των Μουσουλμάνων.
+Το προς τον κεχαγιάμπεην έλεγεν·
+
+«Ουδείς αγνοεί τα κατά τας επαρχίας της Βλαχίας και της Μολδαυίας
+εσχάτως συμβάντα, και την παντοτεινήν του έθνους των Ελλήνων
+απιστίαν. Ας ελπίσωμεν εις τον θεόν ότι η ησυχία θα επανέλθει.
+Είναι όμως αναγκαίον να φέρεται εις το εξής έκαστος Μουσουλμάνος
+αξίως των σημερινών περιστάσεων, αίτινες απαιτούν την απάρνησιν
+πάσης τροφής, ήτις τους ηχμαλώτευσε, την επάνοδον εις την εν τοις
+στρατοπέδοις ζωήν ως ανέκαθεν και την κατ' ολίγον μίμησιν των ηθών
+των προγόνων μας. Είναι επίσης αναγκαίον και οι υπουργοί του
+κράτους και οι υπάλληλοι και οι γραφείς ν' απαρνηθώσι πάσαν
+ηδυπάθειαν και να ετοιμασθώσιν εις την περί ης ο λόγος μεταβολήν
+των ηθών αγοράζοντες όπλα και ίππους».
+
+Ιδού το προς το έθνος των Μουσουλμάνων.
+
+«Οι άπιστοι, μάρτυρες των ακολασιών των υπουργών και των υπαλλήλων
+του κράτους μου, και προβλέποντες ότι ούτοι δεν ήσαν ικανοί ν'
+αντισταθώσιν, ετόλμησαν να κινήσωσιν ένοπλον χείρα. Ηξεύρουν τούτο
+όλοι οι μεγιστάνες, οι υπουργοί και οι υπάλληλοι του κράτους μου·
+και όμως ουδείς δεικνύει τον πρέποντα ζήλον· μόλις οι γραφείς
+έρχονται εις τα έργα των την γ' ώραν· αι υποθέσεις δεν διεξάγονται
+πρεπόντως κατά τον τρόπον τούτον· όλαι αι ώραι δεν είναι ώραι
+τρυφής. Ιδού τα ελεεινά αποτελέσματα της τοιαύτης ζωής.
+Εψυχράνθησαν οι Μουσουλμάνοι. Τινές κακεντρεχείς δεν παύουν
+χλευάζοντες και κατηγορούντες τους άλλους· διά τούτο δεν θα
+συμβουλεύω εις το εξής, αλλά θα παραδίδω εις τας χείρας του δημίου
+τους ζώντας ταύτην την ζωήν, τους ολιγωρούντας την εντολήν του να
+θεωρώσιν ως αδελφούς τους άλλους, τους τρέφοντας μίσος κατ' αυτών,
+τους μη φροντίζοντας διά την εκπλήρωσιν των καθηκόντων, τους
+ερχομένους παρ' ώραν εις τα έργα των και τους κακολογούντας
+αλλήλους. Ας ανοίξωσιν οι τοιούτοι καλά τα όμματά των. Αι
+σημεριναί περιστάσεις δεν είναι ως αι παρελθούσαι. Πρόκειται περί
+θρησκείας. Ο αυτοκρατορικός σκοπός μου είναι να κερδίσω τας
+καρδίας των αληθών πιστών και να ενισχύσω τον νόμον του Μωάμεθ.
+Είθε να φανήτε όλοι άγρυπνοι! Αμήν!»
+
+Σημειωτέον, ότι όσα τουρκικά έγγραφα εκδίδω μετεφράσθησαν όλα εκ
+γαλλικών μεταφράσεων.
+
+ (γ.)
+
+Μετά τινας ημέρας απεκεφάλισεν η Πύλη και ένα των υιών και τον
+αδελφόν του Παπαρρηγοπούλου.
+
+ (δ.)
+
+Ότι ακρίτως και ανεξετάστως και επί απλή υποψία εφόνευαν οι
+Τούρκοι τους Χριστιανούς, αρκεί ν' αναφέρω, ότι το έγγραφον της
+καταδίκης του Γεωργίου Μαυροκορδάτου έλεγεν, ότι «κατεδικάσθη εις
+θάνατον, διότι μετέφερεν έξωθεν κανόνια έμπροσθεν της οικίας του
+εις ανατροπήν της τουρκικής Αρχής». Η δε παραμορφωθείσα αλήθεια
+έχει ούτως. Η οικία του ήτο παραθαλάσσιος, και έμπροσθεν αυτής
+ηγκυροβόλουν πλοία αποβιβάζοντα συνήθως χάριν επισκευής τα κανόνιά
+των.
+
+ (ε.)
+
+Εξωρίσθη και ο μέγας ούτος διερμηνεύς και κληθείς εις γεύμα επί
+της εξορίας του παρά τω διατρίβοντι εν τη εξοχή διοικητή
+εδολοφονήθη καθ' οδόν υπό τινων των υπηρετών αυτού του διοικητού
+υποκριθέντων ότι ήσαν λησταί.
+
+ (στ.)
+
+Ιδού αι οδηγίαι δι' ων ο σουλτάνος εφωδίασε τον νέον αρχιβεζίρην
+Μπεντερλή-Αλήπασαν.
+
+««Αλήπασα.
+
+Συ, ο ευυπόληπτος αρχιβεζίρης μου και ο γενικός επίτροπός μου,
+μετά τους αυτοκρατορικούς χαιρετισμούς μου μάθε, ότι ο προκάτοχός
+σου Σαΐδ-Αλήπασας δεν έδειξε την αναγκαίαν σταθερότητα· ηγάπα τας
+αναπαύσεις και τας τρυφάς και δεν ήτον ο άνθρωπος των σημερινών
+περιστάσεων, διά τούτο τον έξωσα· ύψωσα δε εις την αξίαν του
+επιτρόπου μου σε, τον διακρινόμενον μεταξύ των βεζιρών μου διά τον
+ζήλον σου, την ανδρίαν σου, την προς εμέ πίστιν σου και την
+ευθύτητά σου, και τον δόσαντα μέχρι σήμερον δείγματα φρονήσεως διά
+της διαγωγής σου καθ' ας σοι ενεπιστεύθην υποθέσεις· αναμένω δε να
+ίδω και τας πράξεις σου εν τη σημερινή υπηρεσία σου. Ο σημερινός
+καιρός δεν ομοιάζει τους άλλους. Παράστησε διά του ορθού λόγου
+σου, διά της τιμιότητός σου και διά του προς την θρησκείαν ζήλου
+σου, ότι είναι επάναγκες όλοι οι πιστοί να ενωθώσι κατά το
+ακόλουθον ιερόν ρητόν του κορανίου, «ο δε Θεός βλέπει ιλαρώς τους
+πιστούς τους προσκυνούντας αυτόν υπό το δένδρον και τους αξίους
+της θείας χάριτος». Διάταξε τους αγαπητούς μου ουλεμάδας, τους
+βεζίρας και υπουργούς της αυτοκρατορίας μου, τους αρχηγούς των
+γενιτσάρων να ζώσιν εν ομονοία, και να μη κατηγορή ο είς τον
+άλλον· οι υπουργοί, οι μεγιστάνες, οι αγάδες των γενιτσάρων, οι
+υπηρέται μου εν γένει οφείλουν ν' αφήσωσιν εις το εξής πάσαν
+ηδυπάθειαν και πολυτέλειαν και εν γένει τον συνήθη τρόπον του ζην,
+μόνον ανεκτόν εν καιρώ ειρήνης· μήτε δε ν' ασωτεύωσι πρέπει ή ν'
+αργώσιν· αλλά, καθώς διατάττει ο νόμος του προφήτου, να
+προσεύχωνται οι μεν μεγιστάνες της αυτοκρατορίας μου ιδία και
+δημοσία, ο δε κοινός λαός εν τοις ζαμίοις και τοις ευκτηρίοις.
+Προμήθευσε δε προ πάντων την βασιλεύουσαν παντός είδους τροφών και
+επαγρύπνει μεθ' όλων των ορθώς φρονούντων καθώς και μετά των
+υπουργών και λοιπών υπαλλήλων την ασφάλειαν της βασιλευούσης και
+των ορίων. Κοινοποίει μοι πάσαν υπόθεσιν αξίαν λόγου, ώστε ουδεμία
+ν' αμελήται ή ν' αναβάλλεται.
+
+Είθε ο Παντοδύναμος να ευλογήση και εν τω νυν αιώνι και εν τω
+μέλλοντι όλους όσοι σε συνδράμουν και όσοι υπακούσουν την θείαν
+φωνήν την λέγουσαν «έσω ταπεινός ενώπιον του Θεού και ευπειθής εις
+τον προφήτην». Αύτη είναι η δοθείσα πρώτη εντολή»».
+
+
+ (ζ.)
+
+Ιδού το χάτι σερίφι περί της καθαιρέσεως του Μπεντερλή-Αλήπασα και
+περί της εγκαταστάσεως του διαδόχου του Σαλήχπασα·
+
+«Σαλήχπασα·
+
+Δέξου τους αυτοκρατορικούς χαιρετισμούς μου και μάθε, ότι αφ' ότου
+έγεινε φανερά η απροσδόκητος αποστασία του γένους των Ελλήνων,
+όλοι οι Βεζίραι, όλοι οι άνθρωποι του νόμου, όλοι οι αρχηγοί και
+σημαντικοί των στρατευμάτων μου, γνωρίζοντες ότι όλοι οι
+Μουσουλμάνοι είναι αδελφοί, ηνώθησαν χάριτι θεία και αγρυπνούν
+ένοπλοι νύκτα και ημέραν εις απόσβεσιν της αποστασίας παιδεύοντες
+τους πρωταιτίους της· αλλ' ο προκάτοχος σου Μπεντερλή-Αλή-πασας,
+όστις εφάνη εξ αυτής της αρχής της υπηρεσίας του μήτε των νόμων
+της αυτοκρατορίας μου, μήτε των αιτιών της αποστασίας γνώσιν έχων,
+ηθέλησε να φ ε ι σ θ ή-τ η ς-ζ ω ή ς-τ ω ν-Ε λ λ ή ν ω ν, ων η
+προδοσία είναι πασίγνωστος, μη κατανοήσας τα αποτελέσματα της
+ανακαλυφθείσης αποστασίας. Τολμηρός εδείχθη εξ αιτίας της αγνοίας
+του και επολιτεύθη όπως δεν έπρεπε· παραδείγματος χάριν, ετόλμησε
+να εναντιωθή εις την τιμωρίαν του αξιοκαταφρονήτου τούτου έθνους,
+να ψυχράνη τον ζήλον των Μουσουλμάνων, να διαλύση την υπάρχουσαν
+αγάπην και ομόνοιάν των και να σπείρη μεταξύ όλων των κλάσεων τα
+ζιζάνια της διαφωνίας. Επειδή τοιαύτη διαγωγή εδύνατο να φέρη
+αποτελέσματα ελεεινά, εκρίθη αναγκαίον όχι μόνον να μη αναβληθή η
+πτώσις του, αλλά και ν' απομακρυνθή και μείνη εκτός πάσης
+υπηρεσίας.
+
+Επειδή συ είσαι εκ των παλαιοτέρων υπουργών μου και γνωρίζεις
+επίσης καλώς και τας αιτίας και τα αποτελέσματα παντός έργου,
+προσδοκώ παρά σου τιμιότητα και ζήλον· δι' ο και σε ανέδειξα
+αρχιβεζίρην. Φανού λοιπόν τοιούτος οποίον σε νομίζω· πολιτεύσου
+μετά της συνήθους σου τιμιότητος και του ζήλου σου· ενώσου μετά
+των βεζιρών μου, των υπηρετών του νόμου, των υπουργών της
+αυτοκρατορίας μου και των αρχηγών των στρατευμάτων μου κατά την
+εντολήν του προφήτου, και πρόσεχε μηδεμία υπόθεσις ν' αμελήται,
+αναφέρων προς εμέ ταχέως τας κατεπειγούσας· διάταξε δε όλους τους
+Μουσουλμάνους ν' απαρνηθώσι την ηδυπάθειαν, την πολυτέλειαν και
+την ασωτίαν, μεταβάλλοντες την κατάστασιν της ειρήνης εις
+κατάστασιν πολέμου και πράττοντες κατά τους νόμους του προφήτου.
+Φρόντισε να ενεργηθώσι τα διαταττόμενα.
+
+Είθε ο Παντοδύναμος ν' ανταμείψη και εν τω νυν αιώνι και εν τω
+μέλλοντι όλους τους μη την παρούσαν αποστασίαν ως ασήμαντον
+εκλαμβάνοντας, τους θεωρούντας το βασίλειόν μου ως βασίλειον του
+Μωάμεθ, τους πεπεισμένους ότι το συμφέρον όλων των Μουσουλμάνων
+κρέμαται από της ειλικρινούς ενώσεως όλων και τους ενεργούντας εκ
+συμφώνου και σεβομένους τας διαταγάς σου. Αύτη είναι η επιθυμία
+μου!»
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ζ'.
+
+ (α.)
+
+Ιδού το αυτοκρατορικόν κατά του Υψηλάντου διάταγμα.
+
+«1. Ο Πρίγκηψ Αλέξανδρος Υψηλάντης αποβάλλεται της υπηρεσίας της
+Ρωσσίας.
+
+2. Να τω γνωστοποιηθή, ότι ο μεγαλειότατος αυτοκράτωρ αποδοκιμάζει
+επισήμως το επιχείρημά του και ότι εις υποστήριξιν αυτού μηδεμίαν
+έπρεπέ ποτε να προσδοκά συνδρομήν παρά της Ρωσσίας.
+
+3. Να σταλώσι ρηταί διαταγαί προς τον κόμητα Βιτγενστέην, γενικόν
+αρχηγόν των επί του Προύθου και εν Βεσσαραβία ρωσσικών
+στρατευμάτων, όπως διατηρή αυστηροτάτην ουδετερότητα και
+αμεροληψίαν ως προς τας εκραγείσας εντός των ηγεμονειών ταραχάς.
+
+4. Να κοινοποιηθώσιν αι αποφάσεις αύται τω εν Κωνσταντινουπόλει
+πρέσβει της Ρωσσίας, όπως τας γνωστοποιήση τη Υψηλή Πύλη
+επαναλαμβάνων εν ταυτώ τας ειλικρινείς και καθαράς διαβεβαιώσεις
+τας παρ' ημών επί της αποστασίας των ηγεμονειών δοθείσας· να
+αναγγείλη δε αυτή ρητώς, ότι η πολιτική του μεγαλειοτάτου
+αυτοκράτορος είναι και θα είναι αλλοτρία των ραδιουργιών, δι' ων
+επαπειλείται η ησυχία οποιουδήποτε τόπου· ότι πάσα τοιαύτης φύσεως
+ενοχή αντίκειται εις την ευθύτητα των σκοπών του, και ότι περί των
+προς την Πύλην σχέσεών της η μεγαλειότης του δεν τρέφει άλλον
+σκοπόν ουδ' άλλην επιθυμίαν παρά την διατήρησιν και την ακριβή
+εκτέλεσιν των συνθηκών των δύο Δυνάμεων».
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Η'.
+
+ (α.)
+
+Αφ' ού ο Πεντεδέκας ήρπασε την εξουσίαν, οι άρχοντες της Μολδαυίας
+διέσωσαν τους ρηθέντας Τούρκους στείλαντές τους εις Βεσσαραβίαν.
+
+ (β.)
+
+Υπαινίττεται ο Υψηλάντης το προς αυτόν εξ ονόματος του
+αυτοκράτορος γράμμα του Καποδιστρίου καταχωριζόμενον ενταύθα όπως
+εδημοσιεύθη τω καιρώ εκείνω εν ταις ηγεμονείαις.
+
+                      «Εν Λαϋβάχη, την 14 μαρτίου του 1821 έτους.
+
+«Κομισάμενος την από 24 φεβρουαρίου επιστολήν σας ο Αυτοκράτωρ
+εδοκίμασε λύπην τοσούτον μάλλον βαθείαν, όσον ετίμα το ευγενές των
+αισθημάτων σας, των οποίων εδώκατε πείραν εν υπηρεσία της
+μεγαλειότητός του. Η αυτοκρατορική μεγαλειότης του ήτο λοιπόν
+μακράν παντός φόβου, ότι ηδύνασθέ ποτε αίφνης να παρασυρθήτε υπ'
+αυτού του πνεύματος της σκοτοδινιάσεως, όπερ φέρει τους ανθρώπους
+του αιώνος μας να ζητήσωσιν εις την λήθην των πρώτων χρεών των έν
+αγαθόν, το οποίον ουδέποτε τις δύναται να το ελπίση ει μη μόνον
+από μιας ακριβούς διατηρήσεως των κανόνων της θρησκείας και της
+ηθικής. Το λαμπρόν του γένους σας, η οδός την οποίαν ηρχίσατε, η
+δικαία υπόληψις την οποίαν απεκτήσατε, όλα αυτά σας εχορήγουν την
+περίστασιν και τα μέσα να φωτίσητε προς τα συμφέροντα αυτών τους
+τα πρώτα φέροντας των Γραικών, οι οποίοι σας έδειχναν μίαν τόσον
+δικαίαν εμπιστοσύνην. Βέβαια ανθρώπινον είναι η έφεσις της
+βελτιώσεως της τύχης του· βέβαια παλαιαί περιστάσεις εμπνέουν εις
+τους Γραικούς την επιθυμίαν του να μη μείνωσιν αλλότριοι εις την
+ιδίαν αυτών τύχην. Αλλά διά της ανταρσίας τάχα και δι' εμφυλίου
+πολέμου δύνανται να ελπίσωσι την άφιξιν του μετεώρου σκοπού των;
+μήπως διά σκοτεινών υπορύχων και ζοφωδών σκευωριών δύναται έν
+έθνος να ελπίση αναβίωσιν και ύψωσιν εις τον βαθμόν των
+ανεξαρτήτων εθνών; ο Αυτοκράτωρ δεν το φρονεί· έσπευσε ν' ασφαλίση
+εις τους Γραικούς την υπεράσπισίν του διά των μεταξύ της Ρωσσίας
+και Πόρτας γεννηθεισών συνθηκών. Την σήμερον αι ειρηνικαί αύται
+ωφέλειαι είναι ηθεττημέναι, και νόμιμοι οδοί εγκαταλελειμμένοι,
+και φαίνεται, ότι θέλετε να προσηλώσητε τ' όνομά σας εις
+συμβεβηκότα, τα οποία αδύνατον άλλως ή απαράδεκτα να ήναι τη
+μεγαλειότητί του τω αυτοκράτορι πασών των Ρωσσιών. Η Ρωσσία είναι
+εις ειρήνην μετά της οθωμανικής μοναρχίας. Η εις την Μολδαυίαν
+διαρραγείσα δημεγερσία δεν δύναται κατ' ουδένα λόγον να δικαιώση
+διάρρηξιν μεταξύ των δύο Δυνάμεων. Όθεν ήθελεν είσθαι διάρρηξις
+μετά της οθωμανικής διοικήσεως, ήθελεν είσθαι τρόπος εχθρικός προς
+αυτήν, ήθελεν είσθαι εν ενί λόγω αθέτησις της πίστεως των
+συνθηκών, βοηθούντες καίτοι διά σιωπηλού αισθήματος μίαν
+αποστασίαν, της οποίας το σκοπούμενον είναι να καταστρέψη μίαν
+Δύναμιν, προς την οποίαν η Ρωσσία εκήρυξε και κηρύττει ότι έχει
+στερεάν απόφασιν να διαφυλάττη σταθεράς σχέσεις ειρήνης και
+φιλίας.
+
+Άλλως, οποίον καιρόν εξελέξατε να πολεμήσητε την Πόρταν; αυτήν την
+ιδίαν στιγμήν, καθ' ην αι πραγματείαι καθημέραν ευφορώτεραι μετ'
+ευτυχών αποβάσεων επεριτριγύριζον αυτήν την ειρήνην με νέας
+εγγυήσεις· την στιγμήν, καθ' ην αι απαιτήσεις της οικογενείας σου
+έμελλον να ικανοποιηθώσιν. Η εκλαμπρότης σας εξεύρετε, ότι ο
+σουλτάνος εσκόπευε να σας αποδώση μίαν πλήρη και εντελή
+δικαιοσύνην. Ιδόντες τας περιστάσεις ταύτας, και γνωρίζοντες τας
+αρχάς, αι οποίαι έχουσι να ευθύνωσι πάντοτε την πολιτικήν της
+μοναρχίας, πώς ετολμήσατε να υποσχεθήτε εις τους κατοίκους των
+ηγεμονειών την υποστήριξιν μιας μεγάλης Δυνάμεως; αν προς την
+Ρωσσίαν ηθελήσατε να στήσητε τας όψεις των, οι συμπατριώται σας θα
+την ίδωσιν ακίνητον, και μετ' ολίγον θα αισθανθήτε πίπτουσαν επάνω
+σας μ' όλον της το βάρος την απολογίαν μιας επιχειρήσεως, την
+οποίαν τα εν μανία πάθη μόνα ηδύναντο να υπαγορεύσωσι. Μολοντούτο
+δεν είναι ποτέ πολλά αργά ν' αποδώσητε το ανήκον σέβας εις τον
+ορθόν λόγον και εις την αλήθειαν· εισέτι εις χείρας σας έχετε την
+σωτηρίαν των περιστοιχούντων σας πεπλανημένων ανθρώπων, δύνασθε να
+τους φέρητε εις αναγνώρισιν των επακολουθημάτων του σκοπού των και
+του ιδικού σας. Επανέλθετε εκ ταύτης της ολεθρίας τυφλότητος·
+δύνασθε να τους αποσύρητε και ν' αποφύγητε ο ίδιος εκ της
+εκδικήσεως μιας διοικήσεως, εις την οποίαν τα πολυτιμότερά της
+συμφέροντα υπαγορεύουσι να εκθέση κατά σου και κατ' αυτών μίαν
+δικαιοτάτην αυστηρότητα. Ουδεμία βοήθεια άμεσος ή έμμεσος δεν
+θέλει σας χορηγηθή παρά του αυτοκράτορος επειδή, επαναλαμβάνομεν,
+ότι ανάξιον είναι να υποσκάπτωμεν τα θεμέλια της οθωμανικής
+μοναρχίας διά της αισχίστου και υπευθύνου ενεργείας μιας μυστικής
+Εταιρίας. Αν η Ρωσσία είχε μέμψεις εννόμους κατά της Πόρτας, και η
+Πόρτα απέφευγε να δικαιώση αυτάς, αν εν ενί λόγω η χρήσις της
+δυνάμεως των όπλων κατήντα άφευκτος, εις αυτήν την δύναμιν έπρεπε
+να καταφύγη· αλλ' εξ εναντίας σχέσεις διόλου ειρηνικαί συνίστανται
+μεταξύ των δύο Δυνάμεων, και αι πραγματείαι τας οποίας οι υπουργοί
+των ήρχισαν, επιβεβαιούσι καθημέραν επί πλείω την ελπίδα των
+ευτυχεστέρων αποτελεσμάτων.
+
+Σταθμίσατε, πρίγκηψ μου, τας υπό του αυτοκράτορος προτεθειμένας
+σοι παρατηρήσεις προς απόδοσιν της τελευταίας αποδείξεως της προς
+την εκλαμπρότητά σας καλοκαγαθίας του, ωφελήθητε από μιας σωτηρίου
+υποθήκης, διορθώσατε το κακόν, όπερ ήδη επράξατε, προλάβετε την
+καταστροφήν, την οποίαν μέλλετε να επισύρητε επί την καλήν και
+δυστυχή πατρίδα σας. Αν μας ενδείξητε τα μέσα να καταπαύσουν αι
+ταραχαί χωρίς να χαλασθώσιν αι υπάρχουσαι συνθήκαι μεταξύ Ρωσσίας
+και της οθωμανικής Πόρτας, χωρίς να επιφερθή η παραμικρά
+παρέκβασις εις ουδέν των συμφωνηθέντων, ο Αυτοκράτωρ δεν αποφεύγει
+να μεσιτεύση προς την οθωμανικήν διοίκησιν να την υποχρεώση να
+λάβη μέτρα συνετά, τα οποία να μεταφέρωσιν εις την Μολδοβλαχίαν
+την γαλήνην, της οποίας αύται αι επαρχίαι έχουσι τόσην αφεύκτως
+ανάγκην· εις πάσαν δε άλλην υπόθεσιν, η Ρωσσία θέλει είσθαι θεατής
+των συμβεβηκότων, και τα στρατεύματα του αυτοκράτορος έσονται
+ασάλευτα.
+
+Μήτε η εκλαμπρότης σας, μήτε οι αδελφοί σας είσθε πλέον εις την
+υπηρεσίαν της αυτοκρατορικής του μεγαλειότητος. Η πριγκήπισσα
+Υψηλάντη θέλει είσθαι όμως υπό την υπεράσπισίν του· αλλ' εις ό,τι
+αποβλέπει το υποκείμενόν σας, ο αυτοκράτωρ δεν συγχωρεί επ'
+ουδεμιά υποθέσει να επανέλθητε εις την Ρωσσίαν.
+
+Αύτη η επιστολή θέλει σας αποσταλή διά του βαρώνου κυρίου
+Στρογανόφ, όστις αφ' ού την κοινοποιήσει εις την Πόρταν, είναι
+προσταγμένος να σας την εξαποστείλη· εις αυτήν προσθέτει
+συμβουλάς, τας οποίας ο αυτοκράτωρ σας παρακινεί και πάλιν να τας
+ακολουθήσητε.
+
+                                                Ίσον απαράλλακτον
+                                                 Αλέξανδρος Πίνης».
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Θ'.
+
+ (α.)
+
+Ο Παπάς ούτος κατέφυγεν εις το αυστριακόν λοιμοκαθαρτήριον, και
+αποβληθείς επί τη αιτήσει των Τούρκων επανήλθεν εις Βλαχίαν,
+εσυλλήφθη μαχόμενος και εστάλη εις Σιλιστρίαν όπου και εκρεμάσθη.
+Ο ανδρείος ούτος αλλά κουφόνους παπάς ηγάπα να κρεμά επί του
+στήθους του πολλούς σταυρούς ως παράσημα.
+
+ (β.)
+
+Τα περιστατικά ταύτα μας ενθυμίζουν τας προ του θανάτου εν
+Θερμοπύλαις ετοιμασίας των περί τον Λεωνίδαν.
+
+ (γ.)
+
+Ήσαν δε ούτοι ο Θανάσης Καρπενησιώτης, ο Κοντογόνης Πελοποννήσιος,
+ο Σοφιανός Κείος, οι δύο αδελφοί Μιγγλιάραι Κεφαλλήνες, ο
+Σταυράκης Αγιομαυρίτης, ο Ιντσές, ο Τρύφων Κλήρης και ο Πάτρος
+Καρβουνώφ. Διηγούμενος ο Ρίζος τα εν Σκουλενίω συμβάντα λέγει·
+Είδα τον στρατιωτικόν διοικητήν της Βεσσαραβίας επιστρέφοντα από
+του λοιμοκαθαρτηρίου, όπου υπήγε και αυτός εις θέαν της μάχης, και
+ήκουσα παρ' αυτού, ότι αν ο Αλέξανδρος Υψηλάντης ήτο τόσω τυχηρός
+ώστε να έχη υπό τας οδηγίας του δεκακισχιλίους ομοίους των μαχητών
+του Σκουλενίου, ημπόρει ευκόλως ν' ανθέξη εναντίον τετραπλασίων
+Τούρκων».
+
+ (δ.)
+
+Ο Υψηλάντης κατηγορήθη ότι εν τη κατά το Τεργόβιστον κατοικία του
+έστησεν ιδιαιτέραν κλίμακα άγουσαν κατ' ευθείαν εις τα δωμάτιά του
+προς χρήσιν μόνον των αδελφών του και των τιτλοφόρων· αλλ' εγώ
+εβεβαιώθην, ότι η κοινή χρήσις της κλίμακος ταύτης απηγορεύετο επί
+μόνω τω σκοπώ να εμποδίζεται η δι' αυτής εις τα ιδιαίτερα δωμάτια
+ανάβασις υπόπτων.
+
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ι'.
+
+ (α.)
+
+Το περί της κινήσεως των πλοίων διαγραφόμενον σύστημα είναι
+ακριβώς το της Ύδρας· τοιούτον ήτο και το των Σπετσών. Το δε των
+Ψαρών διέφερε, και τα πλοία αυτών ως επί το πλείστον εναυλόνοντο.
+
+ (β.)
+
+Ιδού το έγγραφον της πληρεξουσιότητος.
+
+«Δηλοποιείται διά του παρόντος κοινού ενσφραγίστου τε και
+ενυπογράφου γράμματος ότι, συνελεύσεως κοινής γενομένης διά την
+καλήν σύστασιν της πατρίδος μας, εκρίναμεν άξιον διά να αναδεχθή
+την φροντίδα της τοπικής διοικήσεως τον τιμιώτατον πατριώτην μας
+κύριον καπητάν-Αντώνιον Οικονόμου, τω οποίω δίδομεν πάσαν
+πληρεξουσιότητα εις το να διοική μετά των κατά καιρόν
+συμψηφισθέντων προεστώτων προκρίτων, κάτωθεν υποσημειωμένων, την
+πολιτείαν ταύτην, κρίνων και ανακρίνων πάσαν επιτυχούσαν υπόθεσιν
+πολιτικήν τε και εμπορικήν.
+
+Ο αναγορευθείς κοινή ψήφω διοικητής κύριος καπητάν-Αντώνιος θέλει
+έχει μεθ' εαυτού και δώδεκα συμβούλους εκλελεγμένους υπ' αυτού, οι
+μεν δύο θέλει έχουσιν εις πάσαν συνέλευσιν ελευθέραν την είσοδον
+και την ψήφον ισοδύναμον τοις κατά καιρόν προεστώσι προκρίτοις, οι
+δε δύο μόνην την αυτοπρόσωπον παράστασιν προς ησυχίαν του λαού.
+
+Ο ρηθείς διοικητής καπητάν-Αντώνιος έχει απόλυτον εξουσίαν, χρείας
+τυχούσης, να εκστρατεύση διά ξηράς τε και θαλάσσης κατ' αρέσκειαν
+πάσαν αναγκαιούσαν δύναμιν επί κεφαλής της οποίας δύναται να
+απέλθη και ο ίδιος οψέ ποτε βουληθή. Εμείς δε οι κάτωθεν
+γεγραμμένοι προεστώτες οι φέροντες το πρόσωπον του κοινού τούτου
+υποσχόμεθα ετοίμως και αναντιρρήτως προμηθεύσαι την τοιαύτην
+δύναμιν και την έξοδον τοιαύτης εκστρατείας.
+
+Η αναγκαία κουστωδία της πατρίδος θέλει είναι υπό την εξουσίαν του
+διοικητού κυρίου καπητάν-Αντωνίου και θέλει είναι εις χρέος δι'
+αυτής να διατηρήται η ειρήνη, δικαιοσύνη και η καλή διαγωγή πάντων
+των κατοίκων χωρίς να παραβλέπεται η παραμικρά αταξία.
+
+Οι κατά καιρόν προεστεύοντες θέλουν είναι ανεξάρτητοι από του
+διοικητού κυρίου καπητάν-Αντωνίου.
+
+Ούτως ευχαριστήσει ημών τελεία συνεφωνήθη, διό και εις την περί
+τούτου ένδειξιν υπογραφόμεθα αυτοχειρί πάντες.
+
+                                           Ύδρα 31 Μαρτίου 1821».
+
+ (γ.)
+
+«Εν ονόματι του Θεού Παντοκράτορος.
+
+Το Ελληνικόν έθνος βεβαρυμένον πλέον να στενάζη υπό τον σκληρόν
+ζυγόν, υπό τον οποίου τέσσαρας περίπου αιώνας καταθλίβεται
+επονειδιστικώς, τρέχει με γενικήν και ομόφωνον ορμήν εις τα όπλα,
+διά να κατασυντρίψη τας βαρείας αλύσους τας υπό των βαρβάρων
+Μωαμεθανών περιτεθείσας εις αυτό. Το ιερόν όνομα της ελευθερίας
+αντηχεί εις όλα τα μέρη της Ελλάδος, και πάσα ελληνική καρδία
+αναφλέγεται από την επιθυμίαν του να επαναλάβη το πολύτιμον τούτο
+δώρον του Θεού, ή ν' απολεσθή εις τον υπέρ τούτου αγώνα.
+
+Οι κάτοικοι της νήσου Ύδρας δεν θέλουν μείνει ολιγώτερον πρόθυμοι
+εις τον ευγενή τούτον αγώνα· αλλά καταφρονούντες πάντα κίνδυνον
+διά να καταστρέφωσι τους τυράννους των, θέλουν μεταχειρισθή τούτο
+το μόνον μέσον, το οποίον η φύσις της τοπικής αυτών θέσεως δίδει
+εις αυτούς προς τον σκοπόν τούτον. Ημείς οι προύχοντες, οι
+συγκροτούντες την διοίκησιν της νήσου ταύτης, επιτρέπομεν εις τον
+καπητάν-Γιακουμάκην Νικολάου Τουμπάζη, του πλοίου ο Θεμιστοκλής,
+το οποίον έχει κανόνια δέκα έξ και άλλα πολεμικά όπλα υπό την
+Ελληνικήν σημαίαν, να υπάγη μετά του πλοίου τούτου όπου ήθελε
+κρίνει ωφέλιμον και αναγκαίον εις τον κοινόν αγώνα, και να ενεργή
+κατά των οθωμανικών δυνάμεων διά ξηράς τε και θαλάσσης παν ό,τι
+συγχωρείται εις νόμιμον πόλεμον έως ου η ελευθερία και ανεξαρτησία
+του ελληνικού γένους να αποκατασταθή με στερέωσιν.
+
+Παρακαλούμεν τους άρχοντας των θαλασσίων και ηπειρωτικών Δυνάμεων
+πασών των ευρωπαϊκών εξουσιών, όχι μόνον να μην επιφέρωσι κανένα
+εμπόδιον εις το πλοίον τούτο και εις τας ενεργείας της αποστολής
+αυτού, αλλά και να προσφέρωσι πάσαν βοήθειαν και υπεράσπισιν
+συγχωρημένην από την ουδετερότητα αυτών. Ταύτα ελπίζομεν εκ μέρους
+της γενναιότητος των πολιτευμένων εθνών, και ήθελεν είσθαι ύβρις
+προς αυτούς εάν αμφιβάλλαμεν καν μίαν στιγμήν περί της προθύμου
+αυτών ευνοίας εις τούτον τον αγώνα μας, όστις γίνεται υπέρ των
+δικαιωμάτων της ανθρωπότητος.
+
+Οι απόγονοι των ενδόξων εκείνων ανδρών, οίτινες ετίμησαν το
+ανθρώπινον γένος με τας υψηλάς αυτών αρετάς και εφώτισαν τον
+κόσμον, μάχονται υπέρ της ελευθερίας εναντίον εις τους τυράννους
+των βαρβάρους απογόνους του βαρβάρου Οσμάνου, τους εξολοθρευτάς
+των επιστημών και τεχνών και εχθρούς της ιεράς θρησκείας του Ιησού
+Χριστού. Τις θέλει είσθαι ποτε τοσούτον απάνθρωπος ώστε να γένη
+σκληρός εις την φοβεράν ταύτην περίστασίν μας, ή να μη εύχηται
+υπέρ ημών;
+
+Εξεδόθη εις την καγγελαρίαν της νήσου Ύδρας, την 16 απριλίου 1821.
+
+                                      Οι κάτοικοι της νήσου Ύδρας.»
+
+ (δ.)
+
+«Διάταξις περί διανομής των λειών.
+
+Α'. Η διανομή των θαλασσίων λειών θέλει γίνεται ως ακολούθως. Το
+έν τρίτον τούτων θέλει μερίζεται εις τα διαμαχόμενα πλοία, το
+έτερον τρίτον εις τους ναύτας, και το διαμένον έν τρίτον θέλει
+αποταμιεύεται εις το κοινόν της πολιτείας. Τα δε λάφυρα, οπού
+ήθελε πορισθώσιν οι ναύται μας εις την πρώτην κατά του εχθρού
+προσβολήν, ωσάν άρματα, ρούχα και άλλα τοιαύτα μικρά πράγματα, ή
+υπερβαίνοντα την ποσότητα των εκατόν γροσίων, αυτά αναλογούν εις
+εκείνα μόνον τα καράβια όπου ήθελαν εφορμήσει κατά των εχθρικών
+πλεουμένων.
+
+Β'. Τα πλοία, όπου παραδίδονται χωρίς πόλεμον, αυτά λογίζονται
+κοινά, και ουδείς εκ των μαρινάρων εκείνων των καραβίων, οπού
+θέλει κάμουν την τοιαύτην λείαν, δεν έχει το δικαίωμα να λαμβάνη
+το παραμικρόν πράγμα, αλλ' όλα θέλει είναι της κοινότητος.
+
+Γ'. Διά να υπάρχη ευταξία και σύμπνοια εις όλα τα καράβια μας,
+οπού δουλεύουν την πατρίδα, απεφασίσαμεν ως δίκαιον και νόμιμον,
+όσαι λείαι γίνονται, αυταί να ήναι κοιναί εις όλα τα εφωπλισμένα
+πλοία διά την μάχην, τας πολιορκίας και καταδρομάς, εξαιρούμενα
+όσα μένουν ακίνητα εις τον λιμένα, ή εις κανένα άλλο μέρος.
+
+Δ'. Κρίνομεν ωσαύτως νόμιμον, όσα καράβια περιφέρονται διά
+καταδρομήν, μετά παρέλευσιν ενός μηνός να επιστρέφουν εις την
+πατρίδα διά να αλλάσσουν το διαβατήριόν των, διευθυνόμενα εκ νέου
+όπου τα προσδιορίσουν οι έφοροι. Αν δε και δεν επιστρέφουν εις την
+αυτήν προθεσμίαν άνευ λόγου, θέλει λογίζονται οι πλοίαρχοι τούτων
+υπεύθυνοι.
+
+Ε'. Οφείλουσα η πατρίς να αντιβραβεύη τον συμπολίτην, όστις ήθελε
+πάθει μαχόμενος εις το ιερόν τούτο στάδιον, κρίνομεν δίκαιον να
+ζωοτρέφεται διά βίου από το κοινόν ταμείον, και αν θανατωθή, να
+τρέφεται διά κοινών εξόδων η ορφανή οικογένειά του, καταγράφοντες
+εις τον κώδηκα της πολιτείας το όνομα ενός εκάστου διά να
+μακαρίζεται από τας επερχομένας γενεάς, και να τιμώνται οι τούτων
+απόγονοι.
+
+ΣΤ. Επειδή και ομοφώνως οι καπητάνοι ευρήκαν εύλογον να μερίζωνται
+εκ τρίτου με τους ναύτας των τας λείας των όσα πλοία εξέπλευσαν
+προς υπεράσπισιν της πατρίδος, οι ίδιοι καπηταναίοι κρίνουν ορθόν
+και δίκαιον να δουλεύωσιν οι αυτοί ναύται χωρίς νέον μισθόν έως να
+τελειώσουν τα δύο μηνιαία οπού επληρώθησαν, και εις το τέλος αυτών
+των δύο μηνών τότε επιστρέφοντα εδώ τα καράβια να μερίζωνται αι
+λείαι, και να γίνεται δευτέρα σκέψις παρά των εφόρων διά την νέαν
+έξοδον των αυτών καραβίων και περί του τρόπου όπου μέλλουν να
+ευχαριστήσουν τους ναύτας των.
+
+                                     Σπέτσαις τη 22 απριλίου 1821».
+
+ (ε.)
+
+«Εντιμότατοι κύριοι καπητάνοι του Ελληνικού στόλου.
+
+Η έγερσις του ελληνικού έθνους κατά των τυράννων του και η
+αποστολή του στόλου μας γίνεται μόνον επί σκοπώ να βλάψωμεν τον
+κοινόν εχθρόν. Έως ου να αποκτήσωμεν τα δίκαιά μας και την
+ελευθερίαν μας όλαι αι φροντίδες μας πρέπει να ήναι προσηλωμένοι
+εις τούτο το τέλος, του οποίου την έκβασιν επιθυμούμεν και βέβαια
+θέλομεν απολαύσει, εάν οδηγηθώμεν με φρονήματα άξια ελευθέρων
+ανδρών.
+
+Τα πολιτισμένα έθνη της Ευρώπης θέλουν βέβαια ευφημήσει την
+απόφασίν μας· πρέπει όμως και ημείς να πορευθώμεν προς αυτά με
+όλην την υπόκλισιν, σεβόμενοι τα δικαιώματά των και προσφέροντες
+ανήκουσαν ευλάβειαν εις την ουδετερότητά των.
+
+Ανάγκη λοιπόν είναι να σας ενθυμίσωμεν, ότι η ουδετέρα σημαία
+σκεπάζει και διαφυλάττει τας εχθρικάς πραγματείας· μάλιστα δε σας
+διορίζομεν να απέχητε από κάθε πράξιν, η οποία ήθελεν επιφέρει
+σύγχυσιν ή δυσαρέσκειαν εις τους καπηταναίους των εμπορικών
+καραβίων φερόντων σημαίαν τινός των ευρωπαϊκών Δυνάμεων· να μη
+συγχωρήσητε να τους γίνεται βίζιτα βιαστικώς, ούτε να τους ζητήτε
+τα χαρτία των διά να τα εξετάσητε· η μόνη προσοχή σας θέλει
+περιορίζηται να βεβαιωθήτε εάν τοιαύτα καράβια μετακομίζουν
+πολεμικά εφόδια και στρατεύματα εχθρικά, και εις αυτήν μόνην την
+περίστασιν θέλετε εμποδίσει την πρόοδόν των και θέλετε παραλάβει
+τα εφόδια, πληρώνοντες τον ναύλον, ή εάν φέρουν στρατεύματα, να
+διορίσητε να επιστραφούν εις τον τόπον από τον οποίον τα
+επαράλαβαν. Υγιαίνετε.
+
+                                           Ύδρα 19 απριλίου 1821.
+
+                                     Οι κάτοικοι της νήσου Ύδρας».
+
+ (στ.)
+
+«Πανοσιώτατοι ιερείς και οσιώτατοι μοναχοί των ευσεβών και
+ορθοδόξων Χριστιανών.
+
+Η φιλογενεστάτη πατρίς μας βλέπουσα την γενικήν κίνησιν των
+ομοπίστων και ομογενών εις το να αποσείση τον ασεβή και τυραννικόν
+ζυγόν, εκινήθη και αύτη με όλας της τας δυνάμεις, ύψωσε με ιεράν
+και δημοσίαν τελετήν την πανευφρόσυνον σημαίαν της ελευθερίας του
+γένους των ευσεβών και ορθοδόξων Χριστιανών, και προσκαλεί μετά
+της κοινής πατρίδος όλους εις τον υπέρ αυτής ιερόν πόλεμον. Άνδρες
+θείοι, μεσίται Θεού και ανθρώπων, γένητε τώρα συνελευθερωταί·
+ενδύσασθε την πανοπλίαν του ουρανίου Βασιλέως και τα επίγεια όπλα
+ομού κατά των βλασφημούντων το πανάγιον όνομα του Υψίστου, κατά
+των βεβηλούντων τους θείους του ναούς, κατά των ασεβεστάτων και
+τυραννικωτάτων Οθωμανών. Αι ιεραί χείρες σας, αι ευλογούσαι τους
+ορθοδόξους Χριστιανούς, ας λάβωσι τώρα μάχαιραν και πυρ κατά των
+τυραννούντων τους ορθοδόξους. Μιμηθήτε τον Μωυσήν, τον καταβαλόντα
+τον Αιγύπτιον. Τον Ιησούν του Ναυή τον καταπολεμήσαντα τους
+Αμαλικήτας. Τον Θεσβίτην Ηλίαν τον εν στόματι μαχαίρας
+εξαφανίσαντα τους ιερείς της Αισχύνης· εγέρθητε Χριστιανοί ήρωες.
+Ο Κύριος των Δυνάμεων είναι μεθ' υμών· υπέρ ελευθερίας του γένους
+ο αγών· υπέρ ελευθερίας της πίστεως μάχεσθε, ευλογείτε,
+ενθαρρύνεσθε, κανείς ας μη μείνη αργός εις τον ιερόν τούτον
+πόλεμον. Παρακαλούμεν να μας ειδοποιήτε περί των νικητικών προόδων
+σας.
+
+Εξεδόθη από τον ελληνικόν στόλον, συναινέσει των προυχόντων των
+τριών νήσων Ύδρας, Σπετσών και Ψαρών».
+
+* * * * *
+
+«Προκήρυγμα εθνικόν.
+
+Γενναίοι αδελφοί, φιλελεύθεροι Έλληνες, έφθασε το τέλος των
+στεναγμών σας διά τας αδικίας, τας ύβρεις, τας ατιμίας και τ' άλλα
+άπειρα κακά όπου επάσχετε. Επεσκέψατο ημάς εξ ύψους ο Σωτήρ ημών.
+Εις όλους ενέπνευσεν ο Θεός αμετάτρεπτον ενθουσιασμόν του να
+αποτεινάξωμεν τον σκληρότατον και ανυπόφορον ζυγόν των βαρβάρων
+και ασεβών τυράννων μας. Χιλιάδες ανδρείοι αδελφοί μας με τον
+αρχιστράτηγον πρίγκηπα Αλέξανδρον Υψηλάντην προχωρούν και
+καταβαίνουν με γιγαντιαία βήματα από τον Δούναβιν εις την
+Κωνσταντινούπολιν διά να καταβάλωσιν εκ θεμελίων τον τύραννον,
+οπού ήδη κλονείται. Η Πελοπόννησος και όλη η Ελλάς εσήκωσαν την
+σημαίαν της ελευθερίας και ο σταυρός τώρα βασιλεύει. Ευσεβείς
+απόγονοι ανδρειοτάτων προγόνων, κάτοικοι των νήσων και της ξηράς,
+όσοι μένετε ακόμη εις τον τουρκικόν ζυγόν, σηκωθήτε, πιάσετε τα
+όπλα διά την κοινήν ελευθερίαν· όσοι έχετε καράβια μικρά και
+μεγάλα αρματώσετέ τα και ενωθήτε με τον ελληνικόν στόλον, οπού
+συγκροτείται από τας ναυτικάς δυνάμεις των Υδριωτών, Σπετσιωτών
+και Ψαριανών, και σας υπόσχεται την ελευθερίαν όλου του
+Αρχιπελάγους. Μη δειλιάσετε απόγονοι του Μιλτιάδου και
+Θεμιστοκλέους· μη φανήτε ανάξιοι της ελευθερίας σας. Ο πόλεμος
+γίνεται διά την πίστιν και την πατρίδα. Συλλογισθήτε πόσα κακά,
+πόσας τυραννίας υποφέρετε από τους Τούρκους. Συλλογισθήτε πόσα
+κακά θέλουν κάμει, εάν (όπερ μη γένοιτο) ξαναπιάσωσι τα άρματα.
+Δεν πρέπει να λυπηθήτε μήτε άσπρα μήτε κορμία, μήτε κανέν άλλο
+πράγμα, διά να κερδίσητε και ζωήν και ελευθερίαν. Τώρα είναι
+καιρός εις τον οποίον οποίος θέλει να σώση την ψυχήν του, πρέπει
+να την απολέση. Όποιος ημπορών να συναγωνισθή και να συντρέξη με
+όποιον τρόπον ημπορεί, ήθελεν είναι αδιάφορος εις τον κοινόν
+πόλεμον του έθνους, ο τοιούτος είναι εθνοκατάρατος, βδέλυγμα
+ανθρώπων καί εξουθένημα λαού. Αλλά μη γένοιτο να φανή κανείς
+τοιούτος· ανδρίζεσθε λοιπόν αδελφοί· σηκωθήτε εξ όλης ψυχής καί
+καρδίας· πιάσετε τα όπλα καί κατακόψετε τους τυράννους, διά να
+λάβητε την ελευθερίαν όπου όλοι κοινώς επιθυμούμεν.
+
+Διαδίδεται διά μέσου του Ελληνικού στόλου.»
+
+* * * * *
+
+«Προκήρυγμα του Ελληνικού στόλου.
+
+Φίλοι ομογενείς προεστώτες των ελληνικών νήσων και παραλίων, και
+λοιποί κάτοικοι αυτών.
+
+Ομογενείς, οι προεστεύοντες των ελληνικών νήσων και όλοι οι
+κάτοικοι αυτών. Ο πόλεμος, τον οποίον κάμνομεν κατά των ασεβών
+τυράννων δεν είναι κλέπτικος, αλλ' όλου του έθνους μας,
+αποφασισμένος θεόθεν και ωργανισμένος από μεγάλους άνδρας.
+Ζητούμεν την ανεξαρτησίαν του γένους μας, και δι' αυτήν
+συνεισφέρομεν όλοι και όπλα και πλοία και σώματα. Πρέπει λοιπόν να
+προσέχωμεν εις όλα μας τα κινήματα· να έχωμεν ενωμένην την ανδρίαν
+με την τιμήν, τα οποία χαρακτηρίζουν τους αληθινούς φίλους της
+ελευθερίας· να μην ενοχλώμεν τους ομοπίστους και ομογενείς μας· εξ
+εναντίας μάλιστα πρέπει και να βοηθώμεν την υπέρ του γένους αγαθήν
+προθυμίαν των· ομοίως πρέπει να σέβησθε και των άλλων Δυνάμεων τα
+πλοία και τους υπηκόους. Ημείς δεν πολεμούμεν παρά μόνους τους
+τυράννους μας Οθωμανούς, τας δε άλλας Δυνάμεις σεβόμεθα και
+τιμώμεν. Προσέχετε λοιπόν, αδελφοί, να μη πειράξη κανείς ούτε
+άνδρα ομογενή ούτε πλοίον ελληνικόν, αλλά να φέρησθε όλοι προς
+αλλήλους με αγάπην και φιλανθρωπίαν· κατά δε του τυράννου με
+αμετάτρεπτον ενθουσιασμόν. Όστις ήθελε τολμήσει να πειράξη αδίκως
+και ληστρικώς πλοίον ελληνικόν, ή άνδρα Χριστιανόν, ή άλλης
+Δυνάμεως ουδετέρας, ο τοιούτος θέλει κρίνεται εχθρός του γένους
+και ως τοιούτος θέλει κατατρέχεται.
+
+Υγιαίνοιτε ευτυχούντες εν αδελφική αγάπη και ομονοία κατά του
+κοινού εχθρού.
+
+Εξεδόθη από τον ελληνικόν στόλον συναινέσει των τριών νήσων Ύδρας,
+Σπετσών και Ψαρών».
+
+ (ζ.)
+
+Τυφλότερον και φονικώτερον είναι το προς αλλήλους μίσος των
+ομοθρήσκων και μη ομοδόξων παρά το μεταξύ αλλοθρήσκων. Απόδειξις
+τρανή των λεγομένων είναι όσα κακά υπέφεραν οι Λουθηροκαλβίνοι
+όπου επεκράτει το δόγμα της εκκλησίας της Ρώμης. Ιδού εν φρικτόν
+άκουσμα.
+
+Ο Βασιλεύς της Ισπανίας Φίλιππος ο β' εγγυήθη τοις Μωαμεθανοίς της
+Γρενάδης και της θρησκείας των, αφού έγειναν υπήκοοι του· αλλά
+τους Λουθηροκαλβίνους Χριστιανούς των Κάτω-Χωρών, τους προ πολλού
+πιστούς και ωφελίμους υπηκόους του, τόσον κατετυράννησε, διότι δεν
+επρέσβευαν το δόγμα της ρωμαϊκής εκκλησίας όπερ επρέσβευεν αυτός,
+ώστε τους εβίασε να κινηθώσι και εις φανεράν αποστασίαν. Ο
+χριστιανικώτατος ούτος βασιλεύς εσύστησεν εν τη Ισπανία δεκαοκτώ
+δικαστήρια καταγινόμενα ακαταπαύστως να καταδικάζωσιν εις τον διά
+πυρός θανατον όλους τους μη δεχομένους το ρωμαϊκόν δόγμα
+Χριστιανούς. Δεκατρείς εκάησαν μίαν ημέραν ενώπιόν του, και όχι
+μόνον δεν εκινήθη εις συμπάθειαν, αλλ' είπε παρρησία πρός τινα των
+ευγενών ελκόμενον εις την πυράν και επικαλούμενον το έλεός του,
+ότι έτοιμος ήτο να καύση διά των ιδίων χειρών και αυτόν τον υιόν
+του, αν ήτον αιρετικός. Τόσον αι αιρέσεις υπό τας αντιχρίστους
+μάλιστα εισηγήσεις φανατικών κληρικών νοθεύουν το επιεικές πνεύμα
+του θείου χριστιανισμού!
+
+ (η.)
+
+Ιδού τι έγραφαν συγχρόνως και οι Υδραίοι προς τον στόλον.
+
+«Προσέξατε, αδελφοί, πάντες ακριβώς, και τοις Ψαριανοίς και
+λοιποίς Έλλησι παραγγείλατε, να μην ενοχληθή ουδείς εκ των
+ευρωπαϊκών εθνών, διότι αντιπράττοντες θέλετε υποπέσει εις την
+αγανάκτησιν και εκείνων και του γένους μας.
+
+                                         Ύδρα 20 απριλίου 1821.
+                                   Οι κάτοικοι της νήσου Ύδρας.»
+
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΒ'.
+
+ (α.)
+
+Ζήτει την σημασίαν των ονομασιών Ανατολικής και Δυτικής Ελλάδος εν
+τω ΚΕ' κεφαλαίω.
+
+ (β.)
+
+Κατά τινας των εντοπίων οι κάτοικοι της νήσου ελογίζοντο,
+χριστιανοί μεν 200,000, τούρκοι δε 150,000.
+
+ (γ.)
+
+Όστις αμφιβάλλει περί ων διηγούμαι, ας αναγνώση το περί Κρήτης εν
+έτει 1837 εκδοθέν σύγγραμμα του Άγγλου περιηγητού Πασλέη (Pashley),
+όπου ευρίσκεται η επικύρωσις των λεγομένων όχι μόνον εκ της
+μαρτυρίας αυτού, αλλά και εξ αποσπασμάτων επισήμων γραμμάτων των
+τότε εν Κρήτη προξένων Γαλλίας και Αυστρίας.
+
+ (δ.)
+
+Όρα τα εν τω συγγράμματι του Πασλέη επίσημα έγγραφα.
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΓ'.
+
+ (α.)
+
+Ακούσαντες οι εν Άργει τα περί της εισβολής του κεχαγιάμπεη και
+θέλοντες να βεβαιωθώσιν αν ούτως είχαν, έστειλάν τινα συμπατριώτην
+των έφιππον εις κατασκοπήν δόσαντές τω και γράμμα προς τον
+Δικαίον, αν τον απήντα. Ο σταλείς έτυχε να ήναι οινοπότης και δεν
+έπαυσε πίνων, εν ώ ώδευε προς την Κόρινθον, έως ου εμέθυσε· φθάσας
+δε την νύκτα έπεσεν εις την εχθρικήν φυλακήν. «Ποίος είσαι» τον
+ηρώτησεν ο φύλαξ· «εγώ είμαι, αδέλφια». απεκρίθη, νομίζων ότι ήτο
+μεταξύ φίλων. «Χριστός ανέστη και του χρόνου τα κόκκινα αυγά».
+Τότε ο φύλαξ τον εξεπέζευσε και τον έφερεν ενώπιον του κεχαγιάμπεη
+τραυλίζοντα καθ' οδόν εκ της μέθης τα εξής. «Δόξα σοι ο Θεός! το
+κερδίσαμε, αδέλφια, το ρωμαίικο, το κερδίσαμε». Ιδών δε την
+γενειάδα του κεχαγιάμπεη τον υπέλαβεν ως αρχιερέα και τω είπε
+«προσκυνούμεν αφέντη δεσπότη». Αλλ' ο κεχαγιάμπεης, λαβών γνώσιν
+του γράμματος, τον εξέλαβεν ως υποκρινόμενον τον μεθυσμένον και
+διέταξε να σουβλισθή και να ψηθή.
+
+Το κωμικοτραγικόν τούτο ανέκδοτον διηγήθηκαν μετά την πτώσιν της
+Τριπολιτσάς Αλβανοί εκ των εκστρατευσάντων μετά του κεχαγιάμπεη.
+
+ (β.)
+
+Τόση ήτον η πολεμική φήμη του Κολοκοτρώνη αρχομένου του αγώνος
+ώστε ο Στάικος εις σύστασιν της υπολήψεώς του υπεγράφετο
+Κολοκοτρώνης.
+
+ (γ.)
+
+Σημειώνω ενταύθα τον επί της επαναστάσεως κατ' επαρχίαν αριθμόν
+των Τούρκων και των Ελλήνων καθ' ον κατάλογον οι πρόκριτοι της
+Πελοποννήσου κατέστρωσαν επί του κυβερνήτου Καποδιστρίου κατ'
+αίτησιν των εις Πόρον συνελθόντων πρέσβεων των τριών συμμάχων
+Αυλών.
+
+&Επαρχίαι&                       &κάτοικοι&  &κάτοικοι&
+                               &Χριστιανοί&   &Τούρκοι&
+Κόρινθος και Δερβενοχώρια           38,000       2,000
+Βοστίτσα                            10,000         300
+Καλάβρυτα                           40,000         450
+Πάτραι και Ρίον                     30,000       3,500
+Γαστούνη, Πύργος και Λάλα           40,000       5,000
+Φανάρι                              13,000       2,500
+Αρκαδία                             26,000       3,000
+Νεόκαστρον                           3,000       1,000
+Μοθώνη                               6,000       2,500
+Κορώνη                              12,000       1,000
+Καλαμάτα                            12,000          50
+Εμπλάκικα                           15,000
+Ανδρούσα και Νησί                   10,000         750
+Μικρομάνη                            2,000
+Λεοντάρη                            13,000       1,500
+Καρύταινα                           40,000         200
+Μιστράς και Πραστός                 60,000       6,000
+Τριπολιτσά                          25,000       7,000
+Μονεμβασία                           8,000       1,500
+Άγιος Πέτρος                        10,000
+Άργος                               18,000       1,000
+Ναύπλιον και Κάτω-Ναχαγιές          10,000       3,500
+Μάνη                                30,000
+                                   471,000      42,750
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΔ'.
+
+ (α.)
+
+Το ρήμα «σουβλίζω» είναι, ως εικάζω, το παρά τοις αρχαίοις
+«οβελίζω» ολίγον παρηλλαγμένον· το επροτίμησα δε του πάντη
+ασυνήθους ταυτοσήμου ρήματος «ανασκολοπίζω» ως συνηθέστατον παρ'
+ημίν.
+
+ (β.)
+
+Κατ' άλλους ο φονεύσας τον δερβίσην ήτον ο παρακολουθών πάντοτε
+τον Οδυσσέα μωαμεθανός Μουσταφάς.
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΕ'.
+
+ (α.)
+
+Επί της πρώτης εκστρατείας, ως είδαμεν, ο Γιακουμάκης Τομπάζης
+κατέστη αρχηγός του υδραϊκού στόλου υπό των πλοιάρχων του στόλου·
+επί δε της δευτέρας ταύτης υπό του κοινού της Ύδρας.
+
+ (β.)
+
+Είχαν και οι παλαιοί Έλληνες τα πυρπολικά των. Ο Θουκυδίδης εν τη
+Ζ'. συγγραφή, όπου αναφέρει, ότι οι Συρακούσιοι και οι σύμμαχοί
+των ενίκησαν κατά θάλασσαν τους Αθηναίους και εκυρίευσαν 18 πλοία
+των, προσθέτει· «Και επί τας λοιπάς (ναυς), εμπρήσαι βουλόμενοι
+ολκάδα παλαιάν κληματίδων και δαδός γεμίσαντες (ην γαρ επί τους
+Αθηναίους ο άνεμος ούριος) αφείσαν την ναυν πυρ εμβαλάντες. Και οι
+Αθηναίοι δείσαντες περί ταις ναυσίν αντεμηχανήσαντό τε σβεστήρια
+κωλύματα, και παύσαντες την φλόγα και το μη προσελθείν εγγύς την
+ολκάδα του κινδύνου απηλλάγησαν».
+
+Κατεσκεύασαν τοιούτον τι πλοίον και οι Τύριοι επί της πολιορκίας
+των· ιδού πώς περιγράφει την κατασκευήν αυτού ο Αρριανός.
+
+«Οι δε Τύριοι προς ταύτα αντιμηχανώνται τοιόνδε. Ναυν ιππαγωγόν
+κλημάτων τε ξηρών και άλλης ύλης ευφλέκτου εμπλήσαντες, δύο ιστούς
+επί τη πρώρα καταπηγνύουσι, και εν κύκλω περιφράσσουσιν ες όσον
+μακρότατον, ως φορυτόν τε ταύτη και δάδας όσας πλείστας δέξασθαι.
+Προς δε πίσσαν τε και θείον και όσα άλλα ες το παρακαλέσαι μεγάλην
+φλόγα επί ταύτη επεφόρησαν. Παρέτειναν δε και κεραίαν διπλήν επί
+τοις ιστοίς αμφοτέροις, και από ταύτης εξήρτησαν εν λέβησιν όσα
+επιχυθέντα ή επιβληθέντα επί μέγα την φλόγα έξαψειν έμελλεν.
+Έρματά τε ες την πρύμναν ενέθεσαν του εξάραι εις ύψος την πρώραν
+πιεζομένης κατά πρύμναν της νεώς· έπειτα άνεμον τηρήσαντες ως επί
+το κώμα επιφέροντα, εξάψαντες τριήρεσι την ναυν κατ' ουράν είλκον.
+Ως δε επέλαζον ήδη τω τε κώματι και τοις πύργοις, πυρ εμβαλόντες
+εις την ύλην, και ως βιαιότατα άμα ταις τριήρεσιν επανελκύσαντες
+την ναυν ενσείουσιν άκρω τω χώματι. Αυτοί δε οι εν τη νηί καιομένη
+ήδη εξενήξαντο ου χαλεπώς· και εν τούτω η τε φλοξ πολλή ενέπιπτε
+τοις πύργοις και αι κεραίαι περικλασθείσαι εξέχεαν εις το πυρ όσα
+ες έξαψιν της φλογός παρασκευασμένα ην. Οι δε από των τριηρών
+πλησίον του χώματος ανακωχεύοντες, ετόξευον ες τους πύργους ως μη
+ασφαλές είναι πελάσαι όσοι σβεστήριόν τι τη φλογί επέφερον. Και εν
+τούτω κατεχομένων ήδη εκ του πυρός των πύργων, εκδραμόντες εκ της
+πόλεως πολλοί και ες κελήτια εμβάντες άλλη και άλλη εποκείλαντες
+του χώματος, τον τε χάρακα ου χαλεπώς διέσπασαν τον προ αυτού
+προβεβλημένον και τας μηχανάς ξυμπάσας κατέφλεξαν όσας μη το από
+της νεώς πυρ επέσχεν».
+
+Και ταύτα μεν περί των παρά τοις αρχαίοις πυρπολικών. Περί δε των
+καθ' ημάς εκθέτω ενταύθα χάριν των περιέργων όσα επορίσθην έκ
+τινων ανεκδότων υπομνημάτων του πυρπολητού Κωνσταντίνου Νικοδήμου
+προς γνώσιν της παρασκευής, της εφοπλίσεως και της χρήσεως αυτών.
+
+Το μεταποιούμενον εις πυρπολικόν πλοίον έπρεπε να έχη δύο
+πατώματα· το επάνω, ήγουν το κατάστρωμα ή κατάφραγμα, και το κάτω
+ή υπόφραγμα, το κοινώς λεγόμενον κοραδούρον· οσάκις δε το πλοίον
+εξ αιτίας της μικρότητός του είχε μόνον το επάνω, κατεσκευάζετο το
+κάτω εκ του προχείρου, διότι επ' αυτού παρεσκευάζοντο τα εις
+εμπρησμόν αναγκαία. Γύρωθεν των άκρων του επάνω πατώματος και εν
+τω μέσω αυτού κατά μήκος ηνοίγοντο κατά σειράν στόμια, κοινώς
+λεγόμενα ρ ο ύ π ο ι. Ο αριθμός των ήτον ανάλογος του μήκους του
+πλοίου, το σχήμα τετράγωνον, αι δε πλευραί δύο γαλλικών ποδών.
+Ηνοίγοντο δε και τέσσαρα στόμια δεξιόθεν και αριστερόθεν του
+καταρτίου της πρώρας· και υποκάτω μεν αυτών και δύο τριών άλλων εκ
+των επί της μέσης του πλοίου ετίθεντο πίθοι (βαρέλια)
+προσηλωμένοι, κλίνοντες προς τα έμπροσθεν, και ανοικτόν μεν
+έχοντες το επάνω μέρος, τρυπημένον δε το κάτω· υποκάτω δε ενός
+εκάστου των λοιπών στομίων ετίθετο εσχάρα υπό τεσσάρων δοκών
+βασταζομένη επί των τεσσάρων γωνιών του στομίου προσηλωμένων και
+επί του κάτω πατώματος στηριζομένων· ετίθεντο δε και επιστόμια εις
+προφύλαξιν από της βροχής και της θαλάσσης μη αφαιρούμενα ειμή
+καθ' ην ώραν επρόκειτο να καή το πλοίον· επί δε του κάτω πατώματος
+προσηλούτο γύρωθεν όλου του πλοίου από της μιας θυρίδος της
+πρύμνης μέχρι της άλλης ασκεπής τετράπλευρος σωλήν εκ σανίδων, δύο
+δακτύλων έχων ύψος και πλάτος δύο ήμισυ· από του σωλήνος δε τούτου
+εξεπορεύοντο άλλα ταυτόσχημα σωληνάρια απολήγοντα υπό τας εσχάρας
+και πίθους· το δε εφόλκιον (εφόλκιον δε καλώ εν τω συγγράμματι
+τούτω την λέμβον του πυρπολικού) εσύρετο πάντοτε επί της θαλάσσης,
+και εις προφύλαξιν αυτού από πάσης εχθρικής βολής ηνοίγοντο
+συνήθως εκατέρωθεν της πρύμνης δύο θυρίδες, και δι' αυτών εσύρετο
+το εφόλκιον κατά τας περιστάσεις ποτέ δεξιά και ποτέ αριστερά διά
+σκοινιών δεδεμένων προς την πρώραν του πλοίου· ηνοίγοντο δε και
+άλλαι θυρίδες επί των πλευρών του πλοίου εις επιτυχεστέραν
+φλόγισιν αυτού εν καιρώ δι' εισαγωγής αέρος, και εις ταχυτέραν
+διάδοσιν των φλογών προς τα έξω. Αι εις χρήσιν δε ύλαι ήσαν η
+πυρίτις, το οινόπνευμα βαθμών 36 μέχρι 42, η νάφθα, το θείον, οι
+κληματάνθρακες, η πίσσα, η ρητίνη, αι δάδες και τα εχινοπόδια
+(είδος φρυγάνων). Εκ των πέντε δε πρώτων ειδών κατεσκευάζοντο
+φλογιστικαί σφαίραι κατά τον ακόλουθον τρόπον· ερρίπτετο εν ξυλίνω
+αγγείω ποσότης τις πυρίτιδος, επεχέοντο οινόπνευμα και νάφθα, και
+αφ' ού έπινεν η πυρίτις τα ρευστά ταύτα, ερρίπτοντο εν τω αγγείω
+θείον και κληματάνθρακες τριπτοί, συνεμιγνύοντο όλα ταύτα τα είδη,
+ερρίπτοντο και αύθις εις ζύμωσιν οινόπνευμα και νάφθα, και εκ της
+συμπεφυρμένης ταύτης φλογώδους ύλης εσχηματίζοντο αι περί ων ο
+λόγος σφαίραι και εξηραίνοντο ηλιαζόμεναι. Το δε εσωτερικόν του
+πλοίου, δηλαδή το κάτω πάτωμα και το προς αυτό βλέπον πρόσωπον του
+επάνω πατώματος και αι πλευραί αυτού, ηλείφοντο διά πίσσης,
+ρητίνης, οινοπνεύματος, θείου και νάφθης. Και αύται μεν ήσαν αι
+προ της αναγωγής του πυρπολικού προπαρασκευαί.
+
+Μετά δε την αναγωγήν εβάλλετο κατά πρώτον εν εκάστη των προς την
+πρώραν εστιών 15 έως 20 οκάδων πυρίτις εντός των τρυπημένων πίθων
+ή και πλειοτέρα κατά την δύναμιν του πλοίου, ηλαττούτο δε βαθμηδόν
+η ριπτομένη ποσότης εν εκάστη των εν τω μέσω του επάνω πατώματος
+άλλων εστιών αναλόγως της αποστάσεως αυτών από της πρώρας, και
+απετίθεντο υφ' εκάστην των λοιπών δύο ή τρεις φλογιστικαί σφαίραι
+και επ' αυτών μέχρι της εσχάρας μεταξύ των τεσσάρων δοκών
+εχινοπόδια, επί δε της εσχάρας δάδες· ερραντίζοντο δε αύται και τα
+εχινοπόδια διά νάφθης ή οινοπνεύματος. Εν ώ δε ο ελληνικός στόλος
+επλησίαζε τον εχθρικόν, έρριπταν πυρίτιδα εις τον μεγάλον σωλήνα
+από της μιας μέχρι της άλλης άκρας, προσέχοντες μη τύχη και μείνη
+κενόν τι μέρος αυτού· έρριπταν πυρίτιδα και εις τα σωληνάρια,
+εξεσκέπαζαν τα επί του επάνω πατώματος στόμια, και επέθεταν
+πίθους, τρυπητούς υποκάτωθεν, ανοικτούς επάνωθεν, και περιέχοντας
+ανά 40 ή 50 σφαίρας και ολίγην πυρίτιδα· εκρέμων δε επί του
+δόλωνος (μπομπρέσου), και πίθον φέροντα τοιαύτας ύλας· έβαλλαν και
+επί διαφόρων μερών του επάνω πατώματος ασκούς πλήρεις πίσσης και
+ρητίνης και αγγεία πλήρη οινοπνεύματος και νάφθης· ετύλιζαν
+όπισθεν του πηδαλιούχου τους κάλωας εις προφύλαξιν αυτού·
+μετεβίβαζαν εις το πλησιέστερον πολεμικόν πλοίον τας τροφάς, τα
+φορέματα, και ό,τι περιττόν, και ηρώτα ο πλοίαρχος τους ναύτας, αν
+τις εξ αυτών μικροψυχήσας ενώπιον του κινδύνου επεθύμει να
+μεταβιβασθή εις άλλο πλοίον.
+
+Υψουμένου δε του σημείου της μάχης παρά του ναυάρχου, εκρέμων οι
+πυρποληταί επί των ακροκεραίων άρπαγας (τσιγκέλια) προς αντιλαβήν,
+και εισήρχοντό τίνες των ναυτών εις το εφόλκιον έχον ως επί το
+πλείστον δύο κανόνια, το μεν επί της πρύμνης το δε επί της πρώρας,
+και ετοιμάζοντες εν αυτώ τα πάντα εις πλουν και εις κωπηλασίαν
+άναπταν πυρ εν σιδηρά σκάφη επί της πρώρας αυτού κειμένη και το
+μετέφεραν από του ενός εις το άλλο μέρος του πλοίου κατά τας
+περιστάσεις μη πάθη τι πυροβολούμενον, διότι δι' αυτού ήλπιζαν την
+σωτηρίαν των.
+
+Τούτων ούτως εχόντων, ώρμα το πυρπολικόν εν μέσω του εχθρικού
+στόλου υπό την αδιάκοπον ως επί το πλείστον κανονοβολήν και
+τουφεκοβολήν του εχθρού. Επολέμουν δε και οι εν τω πυρπολικώ
+έχοντες συνήθως δύο κανόνια προς την πρύμνην. Συνέβαινεν ενίοτε
+γαλήνη, και τα τουρκικά πλοία έστελλαν τους δρόμωνας (κατσαμπάσια)
+εις σύλληψιν αυτού, αλλ' επέστρεφαν συνήθως άπρακτοι εξ αιτίας της
+τόλμης και της επιδεξιότητος των Ελλήνων.
+
+Καθ' ην δε στιγμήν επρόκειτο να ριφθή το πυρπολικόν επί το
+εχθρικόν πλοίον, επεθεωρούντο τα πάντα αν ήσαν εν τάξει,
+ενδιέμενεν ο πλοίαρχος και τρεις ή τέσσαρες ναύται, και οι λοιποί
+κατέβαιναν εις το εφόλκιον οι δε μείναντες, αφ' ού εκόλλων το
+πυρπολικόν, έδεναν το πηδάλιον όπου έπρεπε και ερρίπτοντο και
+ούτοι εις το εφόλκιον, ύστερος δε πάντων ο πλοίαρχος, και τότε ο
+ιστάμενος παρά την καιομένην ανθρακιάν εντός του εφολκίου έρριπτεν
+αυτήν διά χαλκίνης κυψέλης έσω των επί της πρύμνης ή των πλευρών
+του πυρπολικού θυρίδων, δηλαδή όθεν ο κίνδυνος ήτον ολιγώτερος,
+και αμέσως απεμακρύνετο το εφόλκιον και διεσώζοντο οι εν αυτώ επί
+του πολεμικού πλοίου παρακολουθούντος επί τω σκοπώ τούτω όσον
+εδύνατο πλησιέστερον το πυρπολικόν. Ο κυριεύων δε φόβος τους
+Τούρκους επί τη θέα του πλησιάζοντος πυρπολικού και η εντεύθεν
+σύγχυσις και ταραχή ήσαν ανέκφραστα.
+
+ (γ.)
+
+Περί του πλοίου τούτου όρα κεφάλαιον ΙΗ'.
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΣΤ'.
+
+ (α.)
+
+Εις απόδειξιν του μεγάλου φόβου, ον συνέλαβαν οι πρόξενοι των
+ευρωπαϊκών αυλών και πριν συμβώσι τα δυστυχήματα ταύτα, εκδίδω το
+ακόλουθον γράμμα σταλέν παρ' όλων ομοθυμαδόν μεσούντος του μαΐου
+προς τον διοικητήν του τόπου. Εντεύθεν φαίνεται η δεινή θέσις της
+Σμύρνης.
+
+Επιστεύαμεν όλοι αδιστάκτως την πλήρωσιν των υποσχέσεων σας· αλλά
+παρά τας διαβεβαιώσεις σας τα κακά όχι μόνον δεν έπαυσαν, αλλά και
+ηύξησαν· συνηύξησαν διά τούτο και οι φόβοι των γυναικών μας και
+των τέκνων μας. Πιστεύομεν, ότι ενηργήσατε ό,τι εδυνήθητε. Αλλά
+δεν ευρίσκεται τάχα τρόπος συντελεστικώτερος προς πλήρωσιν των
+υποσχέσεων σας; ύβρεις και απειλαί εξερεύγονται καθ' ημέραν από
+του συναθροιζομένου όχλου διασπείρουσαι τόσον τρόμον εις την
+ενορίαν των Φράγκων, ώστε το μάλλον κινδυνεύον αυτής μέρος
+κατέφυγεν εις το άλλο. Τοιαύτη κατάστασις πραγμάτων δεν είναι
+δυνατόν να διαρκέση. Οι Φράγκοι ευρίσκονται ενταύθα υπό την σκέπην
+των συνθηκών· ο σουλτάνος τους έθεσε πάντοτε υπό την προστασίαν
+των ανδρείων του γενιτσάρων· αι συνθήκαι τοις υπόσχονται
+ασφάλειαν· αν εναντίον των ιερών τούτων δικαίων δεν παύσωσιν αι
+κατ' αυτών ύβρεις και οι μέχρι θανάτου φοβερισμοί εξ αιτίας πάλης
+αλλοτρίας θ' αναγκασθούν να μεταχειρισθώσιν εις ασφάλειαν των το
+ναυτικόν των και να φύγωσι διά παντός εκ πόλεως, ήτις τόσον ήκμαζε
+προ ολίγου εξ αιτίας της ομονοίας των εγκατοίκων, και την σήμερον
+καταπατά όλα τα καθήκοντα της φιλοξενίας. Τι θα καταντήσει η πόλις
+αύτη, αν πέση το επί τόσους αιώνας πλουτίσαν αυτήν εμπόριον; τι θα
+καταντήσουν αι πέριξ πεδιάδες της, αν ουδείς αγοράση πλέον τα
+προϊόντα της; μη λησμονήσετε, ότι διά τοιαύτας αιτίας παλαιαί και
+πλούσιαι πόλεις έπεσαν. Εξαιτίας της παύσεως του εμπορίου της
+Σμύρνης έπαυσαν από τούδε τα εισοδήματα του τελωνείου. Πολλαί
+χιλιάδες κατοίκων είναι αργοί. Η φήμη των τωρινών κακώσεων θα
+διαδοθή εις όλην την Ευρώπην και θα φθάση και εις την Αμερικήν.
+Όσοι έμελλαν να φέρωσιν εδώ πλούτη δεν έρχονται πλέον, και τα
+έξωθεν είδη θ' ακριβύνουν διπλάσιον ή και τετραπλάσιον. Ανδρείοι
+γενίτσαροι, φρόνιμοι γέροντες, αρχηγοί στρατιωτικοί οι έχοντες τα
+όπλα, μεταχειρισθήτε τα εις παύσιν της γενικής δυσπιστίας·
+επαγρυπνείτε τους ραγιάδας σας, αφοπλίσατέ τους, αλλά μη στερείσθε
+των διά σας εργαζομένων χειρών και προ πάντων μη συγχέετε ημάς και
+εκείνους· εστέ βέβαιοι, ότι αν είχαν οι ημέτεροι κακούς σκοπούς,
+ημείς πρώτοι θα τους εμποδίζαμεν. Δεν έχομεν ολιγώτερον συμφέρον.
+Το συμφέρον των Φράγκων είναι το συμφέρον των Μουσουλμάνων. Μη
+επιτρέπετε λοιπόν να συμπεριλαμβάνωσι και ημάς οι μη ειδότες τα
+πράγματα εις τα εκδικητικά των σχέδια· εμποδίσατε τους επίσης να
+παιδεύωσι τους αθώους διά τα πταίσματα των αποστατών. Οι αποστάται
+μόνοι είναι άξιοι τιμωρίας, και η τιμωρία των δεν θα αργήση·
+διδάξατε τους αμαθείς, φωτίσατε τους τυφλούς τους βάλλοντάς σας
+εις κίνδυνον, είπατέ τοις να μη πιστεύωσιν, ότι έχετε φιρμάνι
+διατάττον τον εξολοθρευμόν όλων των Χριστιανών. Αν μας ασφαλίσετε
+την ζωήν, δεν θα παύσωμεν φέροντες εις την πόλιν σας πλούτον και
+αφθονίαν· αλλ' αν δεν παύσωσιν αι ύβρεις και αι απειλαί, σας
+λέγομεν, ότι αναχωρούμεν εις τα ίδια».
+
+ (β.)
+
+Αν υποθέση τις ότι ενοχοποιώ τους Τούρκους υπέρ το δέον, τον
+παραπέμπω εις το XI κεφάλαιον της ιστορίας της ελληνικής
+επαναστάσεως του Ραφενέλου, συγγραφέως αλλοεθνούς και καθολικού,
+αλλ' αυτόπτου όσων διηγείται περί Σμύρνης.
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΖ'.
+
+ (α.)
+
+Εναπέμεινάν τινες γυναίκες μετά των τέκνων, ως απόντων των ανδρών.
+
+ (β.)
+
+Παρόμοιόν τι έπραξαν και οι Πέρσαι ότ' επολιόρκουν τας Αθήνας.
+Ιδού τι διηγείται ο Ηρόδοτος Βιβλ. Η'.
+
+«Οι δε Πέρσαι ιζόμενοι επί τον καταντίον της ακροπόλιος όχθον, τον
+Αθηναίοι καλέουσι Αρήιον πάγον, επολιόρκεον τρόπον τοιόνδε· όκως
+στυπείον περί τους οϊστούς περιθέντες άψειαν, ετόξευαν ες το
+φράγμα».
+
+ (γ.)
+
+Αξίαν σημειώσεως κρίνω την προς τον πρόκριτον των Καλαρρύτων,
+Κωνσταντίνον Τουρτούρην ακόλουθον επιστολήν απαιδεύτου τινός
+Αλβανού, του Ιβραήμ-Πρεμέτη, διά τα εν αυτή υγιή και γενναία
+φρονήματα. Η επιστολή αύτη, ην αντέγραψα εκ του πρωτοτύπου
+ταυτολεξεί χρησιμεύει και ως παράδειγμα του εν κοινή χρήσει ύφους
+του γράφειν παρά τοις πλείστοις των εν τοις πράγμασιν ημιπαιδεύτων
+επιστολογράφων επί της ηγεμονίας του Αλήπασα Τεπελενλή.
+
+«Κατά πολλά ηγαπημένε μου κυρ Κωσταντή σε χαιρετώ αδελφικά και σου
+φιλώ τα μάτια.
+
+          1821, Ιουλίου 4, Καλαρύτες
+
+«Έλαβα το αγαπητόν μου γράμμα σου και ευχαριστώ την αδελφικήν
+αγάπην σου και φιλίαν· είδα και τα όσα φιλικά μου λέγεις και τα
+εκατάλαβα, διά τούτο σου αποκρίνομαι. Εγώ, φίλε μου, καλά
+ειξεύρεις, ότι εστάλθηκα εδώ από τους πολυχρονεμένους βεζιράδες
+μου διά φύλαξιν σας, μαντάμ οπού τα ταξεράτια του πολέμου έτσι
+είναι, φίλε μου, εγώ δεν έλαβα την χώραν σας ούτε ελτιζάμι, ούτε
+βοηβοδαλίκη, με όλον οπού ήλθα καθώς εδώ και έφαγα ψωμί εις την
+χώραν σας, δεν σας αγάπησα το ζαράρι, αμή έβανα το κεφάλη του διά
+το διάφορόν σας και διά την αγάπην σας. Όμως το επήρετε λάθος και
+έπρεπε να μας το ειπήτε εσκερέ, ότι ημείς άξιοι διά πόλεμον δεν
+είμασθαν, και η αυθεντία σας να πάρετε τα μέτρα σας· τότε ημείς
+αληθινά επέρναμεν τα μέτρα μας και δεν ακολουθούσαν αυτά όπου
+ακολούθησαν· τα ταξιράτια του πολέμου έτσι είναι· διά δε το να μου
+γράφης ότι είμεσθαν πέντε αδέλφια και όλα εις τον πόλεμον, είναι
+αλήθεια, και εγώ οπού ζω με έδωσεν ο Θεός και βιο και τσευτιλίκια
+και ημπορώ να ζήσω αυθεντικά· μαντάμ ο άνθρωπος εις τούτον τον
+ψεύτικον τον τουνιά μίαν φοράν θα αποθάνη, καθώς μίαν φοράν
+γεννάται, όμως πρέπει, φίλε μου, να αποθάνη με πίστιν, με τιμήν
+και με υπόληψιν, και ιταέτι εις τας βασιλικάς προσταγάς· και
+οποίος απεθένει έτσι, αυτός είναι τιμημένος εις τούτον τον τουνιά.
+Εγώ, φίλε μου, στοχάζομαι πώς έχω πίστιν, τιμήν, υπόληψιν και
+ιταέτι εις το δεβλέτι, και δεν κάμνω αυτό, ότι εγγίζω την πίστιν
+μου και τιμήν μου, και έχω απόφασιν μαζύ με τον Χουσεΐναγα και
+Ματούσιαγα να σταθούμεν κατά την τιμήν μας και να αποθάνωμεν με
+αυτήν. Ημείς διά αυτήν την τιμήν αποφασίζομεν να πολεμήσωμεν
+ανδρειωμένα έως όπου έχωμεν ζαερέν, και έπειτα όπως μας το έχει ο
+Θεός ταξηράτι. Δεν έπρεπε να κάμετε αυτό το λάθος, μάλιστα ο
+αδελφός σου, όταν εκινήσαμεν από τα Γιάννινα, μου έδωσεν όλην την
+πίστιν του και έδοσα όλην την πίστιν μου, οπού έξω από μίαν πίστιν
+τον έκαμα αδελφόν, και διά τούτο δεν έπρεπε αυτός να κάμη αυτό το
+λάθος και να εγγίξη την τιμήν του εις εμένα και να ακολουθήσουν
+αυτά οπού ακολούθησαν· και μάλιστα είσαι βέβαιος ως μου το γράφεις
+οπού εις έναν χρόνον μου ηκολούθησαν τόσα ταξεράτια. Λιακήμ, φίλε
+μου, αν αποφασίσετε να χαλάσητε επτακόσους Αρβανίτας, μη
+στοχασθήτε να σώσετε την Αρβανιτιάν, και όποιος ήθελεν αυτά τα
+ανακατώματα και αυτά τα κακά, ας το έβρη από τον Θεόν. Εγώ κάνω
+τέλος εις το γράμμα μου με τούτο, ότι μη στοχαστήτε όπου
+εκλεισθήκαμεν ημείς· διατί όποιος ηξεύρει από τουφέκι, το
+στοχάζετε ότι κλείονται και ρηγάτα διά την τιμήν τους και βερέδες
+γίνονται και εις τους βασιλιάδες, και εντροπή δεν είναι. Φίλε μου,
+ενώ θέλω ανταμώσω και τον Χουσεΐναγα και τον Ματούσιαγα να τους
+ειπώ τους χαιρετισμούς σου να μου δώσουν την γνώμην τους, και να
+έχω το τσεβάπι σου, και υγίαινε.
+
+                                                      Ο φίλος Σας
+                                                 Ιμπραήμ Πρεμέτης».
+                                                            (Τ. Σ.)
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΗ'.
+
+ (α.)
+
+Η λέξις «Επτάννησος» εγράφετο έως χθες διά δύο ν· και οι
+περιώνυμοι Ευγένιος, Θεοτόκης, και Κοραής διά δύο ν την έγραφον
+και αυτοί. Οι πλείστοι σήμερον την γράφουν δι' ενός θεωρούντες
+ίσως αδικαιολόγητα τα δύο· αλλ' ιδού τι λέγει ο Στράβων εν βιβλίω
+ΙΓ' περί του πλεονάζοντος ν.
+
+«Κατά δε τον πορθμόν, τον μεταξύ της Ασίας και της Λέσβου, νησία
+εστί περί είκοσιν . . . . Καλούνται δ' Εκατόννησοι συνθέτως, ως
+Πελοπόννησος, κατά έθος τι του ν γράμματος πλεονάζοντος εν τοις
+τοιούτοις, ως Μυόννησος και Προκόννησος λέγεται και Αλόννησος,
+ώστε Εκατόννησοι εισιν, οίον Απολλωνόννησοι».
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΘ'.
+
+ (α.)
+
+Ανηγορεύθησαν μετά ταύτα μέλη της γερουσίας ο Π. Πατρών Γερμανός
+και ο Ασημάκης Ζαήμης.
+
+ (β.)
+
+Η γερουσία απηγόρευσε την εξαγωγήν των μεν τροφίμων, ίνα μη
+πεινάση ο τόπος· των δε λοιπών προϊόντων ίνα μη οικειοποιώνται οι
+ιδιώται τα δημόσια, ό εστι τα Τουρκικά, και τα πωλώσιν ως ίδια.
+
+
+
+ΤΕΛΟΣ ΤΟΥ ΠΡΩΤΟΥ ΤΟΜΟΥ
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of History of the Greek Revolution vol A, by 
+Spyridon Trikoupis
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK HISTORY OF GREEK REVOLUTION, VOL A ***
+
+***** This file should be named 38414-0.txt or 38414-0.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        http://www.gutenberg.org/3/8/4/1/38414/
+
+Produced by Sophia Canoni.  Thanks to George Canonis for
+his major work in proofreading.
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+http://gutenberg.net/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.net
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.net),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at http://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+http://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at http://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit http://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: http://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     http://www.gutenberg.net
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
diff --git a/old/20111226-38414-0.zip b/old/20111226-38414-0.zip
new file mode 100644
index 0000000..41bfa78
--- /dev/null
+++ b/old/20111226-38414-0.zip
diff --git a/old/20120112-38414-0.txt b/old/20120112-38414-0.txt
new file mode 100644
index 0000000..00d6720
--- /dev/null
+++ b/old/20120112-38414-0.txt
@@ -0,0 +1,11590 @@
+The Project Gutenberg EBook of History of the Greek Revolution vol A, by 
+Spyridon Trikoupis
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.net
+
+
+Title: History of the Greek Revolution vol A
+
+Author: Spyridon Trikoupis
+
+Release Date: January 7, 2012 [EBook #38414]
+
+Language: Greek
+
+Character set encoding: UTF-8
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK HISTORY--GREEK REVOLUTION, VOL A ***
+
+
+
+
+Produced by Sophia Canoni. Thanks to George Canonis for
+his major work in proofreading.
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+Note: The tonic system has been changed from polytonic to
+monotonic. The spelling of the book has not been changed
+otherwise. Bold words are included in &. In various places the book
+had in the margin the notation of the month that the event took
+place.  I have placed the month within brackets, somewhere near the
+notation, starting a new paragraph.
+
+Σημείωση: Το τονικό σύστημα έχει αλλάξει από πολυτονικό σε
+μονοτονικό. Κατά τα άλλα έχει διατηρηθεί η ορθογραφία του βιβλίου.
+Λέξεις με έντονους χαρακτήρες περικλείονται σε &.  Σε διάφορα μέρη,
+στο περιθώριο, το βιβλίο είχε την ένδειξη του μήνα του γεγονότος.
+Έβαλα την ένδειξη κάπου κοντά στην ένδειξη του περιθωρίου,
+ξεκινώντας κάθε φορά καινούργια παράγραφο.
+
+
+ΣΠΥΡΙΔΩΝΟΣ ΤΡΙΚΟΥΠΗ
+
+ΙΣΤΟΡΙΑ
+
+ΤΗΣ
+
+ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΕΩΣ
+
+ΕΚΔΟΣΙΣ ΤΡΙΤΗ
+
+ΕΠΙΘΕΩΡΗΘΕΙΣΑ ΚΑΙ ΕΠΙΔΙΟΡΘΩΘΕΙΣΑ ΥΠ' ΑΥΤΟΥ ΤΟΥ ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΣ
+
+ΤΟΜΟΣ Α'.
+
+
+              «Καλλίστην παιδείαν ηγητέον προς αληθινόν βίον
+           την εκ της πραγματικής ιστορίας περιγιγνομένην εμ -
+              πειρίαν· μόνη γαρ αύτη χωρίς βλάβης από παντός
+            καιρού και περιστάσεως κριτάς αληθινούς αποτελεί
+                                               του βελτίονος.»
+
+                                         Εκ των του ΠΟΛΥΒΙΟΥ.
+
+
+
+ΕΚΔΟΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΑΣΛΑΝΗΣ
+
+ΕΝ ΑΘΗΝΑΙΣ
+
+ΕΚ ΤΟΥ ΤΥΠΟΓΡΑΦΕΙΟΥ ΤΗΣ «ΩΡΑΣ»
+
+1888
+
+
+
+
+Παν αντίτυπον, μη φέρον την ιδιόχειρον υπογραφήν και σφραγίδα του
+εκδότου, θεωρείται κλοπιμαίον και ως τοιούτον καταδιώκεται κατά
+τον νόμον.
+
+
+
+
+Ο αοίδιμος ιστοριογράφος thw Ελληνικής επαναστάσεως Σπυρίδων
+Τρικούπης ετά την δευτέραν έκδοσιν της ιστορίας του προέβη εις
+επιδιόρθωσιν και συμπλήρωσιν αυτής, προτιθέμενος να δημοσιεύση
+τρίτην έκδοσιν.
+
+Ευτυχήσαντες ν' αποκτήσωμεν το επιδιορθωμένον και συμπεπληρωμένον
+υπό του μεγάλου ιστορικού κείμενον, δημοσιεύομεν νέαν έκδοσιν του
+μεγάλου έργου του εξόχου ανδρός.
+                                                 ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΑΣΛΑΝΗΣ
+
+
+
+ΤΗ
+
+ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΦΥΛΗ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑΝ ΤΑΥΤΗΝ ΑΝΑΤΙΘΗΣΙΝ
+         Ο ΣΥΓΓΡΑΦΕΥΣ
+
+
+
+
+ΕΚ ΤΗΣ ΔΕΥΤΕΡΑΣ ΕΚΔΟΣΕΩΣ
+
+
+
+ΜΕΤΑ την πρώτην έκδοσιν της Ιστορίας της Ελληνικής Επαναστάσεως
+εξεδόθησαν δια του τύπου, και εκοινοποιήθησαν και προς εμέ
+ιδιαιτέρως, διατριβαί και υπομνήματα περί ης διεπραγματεύθην ύλης,
+και περί τινων χωρίων ή ως ελλειπών ή ως εσφαλμένων.
+
+Περί πολλού ποιούμενος την επί το ακριβέστερον και πληρέστερον
+διήγησιν των γεγονότων προθύμως παρεδέχθην εν τη δευτέρα ταύτη
+εκδόσει ό,τι εξ ων εγράφησαν ηύρα ορθόν και άξιον γενικής
+ιστορίας, τόσω μάλλον καθ' όσον προς τον σκοπόν κυρίως τούτον
+εξέδωκα το σύγγραμμά μου ζώσης εισέτι της γενεάς των αγωνιστών·
+επεμελήθην δε να βελτιώσω καί τινα οίκοθεν όπως δεύτεραι μελέται
+και νέαι έρευναι υπηγόρευσαν.
+
+Επιμελώς και ευσυνειδήτως επιλαβόμενος του έργου μου εξ αυτής της
+αρχής, απρεπές ενόμισα χάριν παρανενοημένης φιλογενείας ν'
+αποκρύψω ή να παραμορφώσω εν τη διηγήσει των συμβάντων τα κακώς
+έχοντα. Η μη αληθής και μη αμερόληπτος ιστορία είναι αναξία
+έθνους, ούτινος ο εν μέσω παντοίων δεινών πολυένδοξος και
+μοναδικός αγών μεγαλύνει τον άνθρωπον, δοξάζει τον καθ' ημάς αιώνα
+και ευαγγελίζεται το αίσιον τέρμα του εισέτι ατελούς μεγάλου
+έργου.
+
+Αν παντός έθνους ιστορικός χρεωστή να είπη εν παντί καιρώ την
+αλήθειαν, χρεωστεί υπέρ πάντα άλλον και υπεράλλοτε να την είπη ο
+εν τοις σημερινοίς καιροίς συγγράφων την ιστορίαν της ελληνικής
+επαναστάσεως Έλλην και να δείξη δι' αυτών των πραγμάτων προς τους
+πασιφανώς οργώντας προς την ελευθερίαν ομογενείς και ομοπίστους
+ποία τα αιρετά και επαινετά, και ποία τα φευκτά και μεμπτά, «ω ς -
+ε ί π ο τ ε - κ α ι - α ύ θ ι ς - τ α - ό μ ο ι α –
+κ α τ α λ ά β ο ι, έ χ ο ι ε ν, π ρ ο ς, τ α –
+π ρ ο γ ε γ ρ α μ μ έ ν α  -  α π ο β λ έ π ο ν τ ε ς,
+ε υ χ ρ ή σ θ α ι - τ ο ι ς - ε ν - π ο σ ί ν».
+
+                                                    Σ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ
+                                                Εν Λονδίνω, 1860.
+
+
+
+ΠΙΝΑΞ
+
+
+
+ΠΡΟΛΕΓΟΜΕΝΑ
+
+Περί συγχρόνων ιστοριών και συλλογής της ύλης του συγγράμματος. —
+Περί των επί του αγώνος κακών πράξεων Ελλήνων και Τούρκων. — Περί
+της σημερινής γλώσσης. . . ιδ
+
+ΠΡΟΟΙΜΙΟΝ
+
+Αίτια της ελληνικής επαναστάσεως. . . 1
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Α.
+
+Εταιρία των Φιλικών και διάδοσις αυτής. — Αποκήρυξις του Αλήπασα
+Τεπελενλή. . . 6
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Β.
+
+
+Ο Αλέξανδρος Υψηλάντης καθίσταται επίτροπος της αρχής της Εταιρίας
+των Φιλικών. — Ενέργειαι αυτού και προετοιμασίαι εις επανάστασιν
+της Ελλάδος . . . 16
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Γ.
+
+Αποστασία Θεοδώρου Βλαδιμιρέσκου. — Μετάβασις Υψηλάντου εις
+Μολδοβλαχίαν, καί τα κατ' εκείνας τας ηγεμονείας συμβάντα μέχρι
+των Αρχών απριλίου. . . 27
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Δ.
+
+Έποψις της Πελοποννήσου και κατάστασις αυτής επί των παραμονών της
+επαναστάσεως. — Έλευσις κι απέλευσις του Χουρσίδ Πασά και
+χαρακτηρισμός αυτού . . . 37
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ε.
+
+Επανάστασις της Πελοποννήσου. . . 47
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΣΤ.
+
+Τραγικά συμβάντα εν Κωνσταντινουπόλει και αλλαχού της οθωμανικής
+αυτοκρατορίας. . . 61
+
+
+ΚΕΦΑΑΑΙΟΝ Ζ.
+
+Εξωτερική πολιτική προς την Ελλάδα και διαγωγή της Ρωσσίας προς
+τον Υψηλάντην. . . 79
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Η.
+
+Τα κατά τον Υψηλάντην διατρίβοντα εν Κολεντίνη. — Φυγή του
+ηγεμόνος Σούτσου. — Τα κατά τον Πεντεδέκαν. — Μετάβασις Υψηλάντου
+εις Τυργόβιστον. — Συμβάντα εν Μολδαυία. — Μάχη Γαλατσίου. . . 83
+
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Θ.
+
+Είσοδος Τουρκικών δυνάμεων εις Βουκουρέστι. — Επιβουλή Σάββα. —
+Φόνος Βλαδιμιρέσκου ως προδότου. — Μάχαι Νουτσέτου και
+Δραγασανίου. — Απέλευσις Υψηλάντου. — Οι εναπομείναντες
+οπλαρχηγοί. — Τα κατά την Μολδαυίαν. — Θάνατος Γεωργάκη Ολυμπίου.
+— Επιθεώρησις της διαγωγής του Υψηλάντου. . . 92
+
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ι.
+
+Κατάστασις των νήσων Ύδρας, Σπετσών και Ψαρών. — Αίτια της
+ευτυχίας των. — Η κατά θάλασσαν δύναμις Ελλήνων και Τούρκων. —
+Αποστασία των τριών νήσων. Έκπλους του ελληνικού στόλου. —
+Αποστασία του αιγαίου πελάγους και της Σάμου . . . 114
+
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΙ ΙΑ.
+
+Κατάστασις της Στερεάς Ελλάδος. . . 132
+
+
+ΚΕΦΑΑΑΙΟΝ ΙΒ.
+
+Αποστασία Φωκίδος και Βοιωτίας. — Εκστρατεία εις Πατρατσίκι. —
+Αποστασία Αττικής. — Περιγραφή και αποστασία Θετταλομαγνησίας και
+Ευβοίας. — Αποστασία Μακεδονίας και Κρήτης. . . 135
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΓ.
+
+Διασκορπισμός των περί την Καρύταιναν Ελλήνων. — Συγκρούσεις
+Τούρκων και Ελλήνων περί την Τριπολιτσάν. — Απόβασις του κεχαγιά
+του ηγεμόνος της Πελοποννήσου εις Πάτρας και ευτυχής αυτού άνοδος
+εις Τριπολιτσάν. — Μάχαι Βαλτετσίου και Δολιανών. . . 104
+
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΔ.
+
+Μάχαι Θερμοπυλών και Γραβιάς. . . 117
+
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΕ.
+
+Πτώσις Αντώνη Οικονόμου. — Πλους ελληνικής μοίρας προς τον
+Ελλήσποντον και άλλης εις τον Κορινθιακόν κόλπον. — Εμπρησμός
+τουρκικού δικρότου εν Ερισώ. — Καταστροφή Κυδωνιών. . . 183
+
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΣΤ.
+
+Παθήματα των Σμυρναίων, Κυπρίων και Κώων Χριστιανών. . . 195
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΖ.
+
+Επανάστασις Αιτωλοακαρνανίας. — Εισβολή Ελλήνων εις Βραχώρι και
+κυρίευσις αυτού, Τεκέ, Πλαγιάς, και Ζαπαντίου. — Μάχαι Μακρυνόρους
+και Πέτα. — Καταστροφή Καλαρρύτων και Συράκου. — Τα κατά το
+Καρπενήσι και το Ασπροπόταμον. — Αποτυχία της προς ελευθέρωσιν της
+Πάργας εκστρατείας. . . 203
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΗ.
+
+Οι Λαλιώται. — Απόβασις Επτανησίων εις Γαστούνην. — Μάχαι. —
+Μετάβασις Λαλιωτών εις Πάτρας. — Πολιτική της αγγλοϊονικής
+κυβερνήσεως προς την Ελλάδα. . . 219
+
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΘ.
+
+Συνέλευσις εν Καλτετσιαίς και σύστασις πελοποννησιακής γερουσίας.
+Έλευσις του Δημητρίου Υψηλάντου εις Ελλάδα και διενέξεις αυτού και
+της γερουσίας. . . 235
+
+
+ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ. . . 243
+
+* * * *
+
+
+
+ΠΡΟΛΕΓΟΜΕΝΑ (*)
+
+
+
+&Περί συγχρόνων ιστοριών και συλλογής της ύλης του συγγράμματος. —
+Περί των επί του αγώνος κακών πράξεων Ελλήνων και Τούρκων. — Περί
+της σημερινής γλώσσης.&
+
+Δυσχερέστατον κατά τινας, αν όχι και αδύνατον, το έργον του
+επιχειρούντος να συγγράψη απαθώς την ιστορίαν των συγχρόνων του,
+και μάλιστα των προς ους έτυχε, δι' ην έλαχε μεταξύ αυτών θέσιν,
+να σχετισθή ή ν' αντιπολιτευθή. Ο λόγος ούτος δεν μ' εφάνη ικανός
+εις αποτροπήν του έργου μου. Παρετήρησα, ότι ο Θουκυδίδης,
+περιττόν ν' αναφέρω άλλους, συνέγραψεν όχι μόνον την ιστορίαν του
+καιρού του, αλλά και των ανθρώπων μεθ' ων επολιτεύθη και
+επολέμησε, και υφ' ων έπαθε και ηττήθη· και όμως όλοι ομοφώνως τω
+απέδωκαν την επωνυμίαν του φιλοδικαίου ιστορικού, ως προτιμώντι
+την αλήθειαν των συμπαθειών και αντιπαθειών του. Δεν είναι άρα ο
+συγχρονισμός ο βλάπτων την ουσίαν της ιστορίας, ό έστι την
+αλήθειαν. Αλλά, και αν υποθέσωμεν ότι προέρχεται εντεύθεν ζημία
+εις την εύρεσιν ή την διήγησιν της αληθείας, δεν αναπληροί ταύτην
+η ωφέλεια η εκ της καθαράς προερχομένη γνώσεως, ην ο σύγχρονος
+ιστορικός έχει και των ανθρώπων, μεθ' ων έζησε και ειργάσθη, και
+των πραγμάτων, όσα είδεν αυτοψί, ή έμαθε παρ' αυτόπτου;
+Εξαιρετικόν και μέγιστον πλεονέκτημα του συγχρόνου ιστορικού, και
+μάλιστα ομοεθνούς και συνεργασθέντος εν οις ιστορεί, είναι η ούτως
+ειπείν συνενσάρκωσίς του, διότι εξ αυτής απορρέει ζώσα και ακμαία
+η αφήγησις των γεγονότων. Η σύγχρονος ιστορία έχει και άλλο μέγα
+καλόν· αναγινώσκεται και επικρίνεται παρά των εκδοτών όσα
+αναφέρει, και μάλιστα παρ' αυτών των προσώπων του ιστορικού
+δράματος, μέγιστον συμφέρον εχόντων ν' ανακαλύπτωσι τα λάθη της,
+και όλων των εις διόρθωσιν ευπορούντων εξ ων οι ίδιοι και είδαν
+και ήκουσαν και έπραξαν και έπαθαν. Η σφαλερά άρα έκθεσις των
+συμβάντων πηγάζει εκ της κακής διαθέσεως και μεροληψίας του
+γράφοντος, εξ ων απαντά δυσκολιών εις εύρεσιν της αληθείας, και εκ
+της ανικανότητός του ή της σφαλεράς του και αδυνάτου κρίσεως. Αλλ'
+ο κίνδυνος ούτος, κίνδυνος τω όντι πραγματικός, δεν είναι μόνον
+της συγχρόνου αλλά και παντός άλλου καιρού ιστορίας, ως
+προερχόμενος εκ της φύσεως του χαρακτήρος και της αδυναμίας των
+ανθρώπων όλων των καιρών.
+
+* * * *
+
+*) Παρέπεμψα εις το τέλος του συγγράμματος, ως εις οικειότερον
+τόπον, τα επί της πρώτης εκδόσεως εν τοις προλεγομένοις τούτοις
+χαρακτηριστικά της Ελληνικής επαναστάσεως, καθώς και την εν τω
+κεφαλαίω γενικήν επιθεώρησιν της προς τον Ελληνικόν πολιτικής των
+μεγάλων Δυνάμεων, διότι μετά την ανάγνωσιν του συγγράμματος
+δύναται να κρίνη ο αναγνώστης περί της ακριβείας των παρατηρήσεων
+αυτών.
+
+* * * *
+
+Επίκειται και άλλος κίνδυνος ως προς την έκθεσιν της αληθείας. Πας
+άνθρωπος έχει τας πολιτικάς του δοξασίας, ώστε δύσκολον γράφων να
+μη επηρεάζεται εντεύθεν ανεπαισθήτως. Αλλά και ο κίνδυνος ούτος
+προέρχεται εκ των φρονημάτων των ανθρώπων παντός καιρού, και όχι
+εκ των περιστάσεων μόνον καθ' ας τα ιστορούμενα συνέβησαν.
+
+Αν αφήσωμεν μόνους τους μεταγενεστέρους να συγγράψωσι την
+σημερινήν ιστορίαν, δεν δύνανται να την συγγράψωσι βεβαίως εκ
+προσωπικών γνώσεων, ως μη σύγχρονοι, αλλ' εκ παραδόσεως και απλής
+ακοής· οι δε μέλλοντες να επικρίνωσι την συγγραφήν ταύτην, ή
+σύγχρονοι θα είναι του μεταγενεστέρου τούτου συγγραφέως, ή
+μεταγενέστεροι αυτού· ό έστιν ουδείς εκ των αυτοπτών. Δύνανται να
+συγγράψωσιν οι μεταγενέστεροι την ιστορίαν, και εκ των σωζομένων
+εγγράφων του καιρού τούτου. Αλλά τις αγνοεί ότι τα έγγραφα ταύτα,
+εξ αιτίας των περιστάσεων, διηγούνται ως επί το πλείστον άλλ' αντ'
+άλλων, ποτέ μεν εν γνώσει, ποτέ δε εν αγνοία της αληθείας; Ποίας
+λοιπόν πίστεως αξία ειμπορεί να θεωρηθή ιστορία γραφείσα
+τοιουτοτρόπως, ό εστιν ανεξέλεγκτος, αναπόδεικτος και ύποπτος;
+
+Ταύτα πάντα λαβών υπ' όψιν, δεν εδίστασα να επιχειρήσω την
+συγγραφήν της συγχρόνου μου επαναστάσεως, και τόσω μάλλον, καθ'
+όσον είκοσι και τριάντα ετών παρέλευσις αφ' ότου τα ιστορούμενα
+συνέβησαν αρκεί και τον σάλον των παθών, όσα διήγειραν οι καιροί
+εκείνοι, να κατευνάση, και την επί των συμβάντων τούτων παθούσαν,
+ίσως και νοσήσασαν, του ανθρώπου κρίσιν σώαν και υγιά ν'
+αποκαταστήση. Αν έσφαλα, δεν έσφαλα ως σύγχρονος, αλλ' ως παντός
+καιρού άνθρωπος, καθ' όσον μάλιστα η ιστορική αύτη ύλη ήτο και
+είναι εισέτι ασύνακτος και ακαθάριστος.
+
+Έρχομαι τώρα να είπω και ποίας αρχάς ηκολούθησα ως προς την
+εύρεσιν και έκθεσιν της αληθείας.
+
+Όσον μεμπτόν είναι να παραβάλλωνται οι μικροί προς τους μεγάλους,
+τόσον επαινετόν να τους μιμώνται. Ο μέγας ιστορικός, ον ανέφερα
+προ ολίγου, διηγούμενος εν τω αξιοθαυμάστω προοιμίω του πόθεν και
+πώς συνέλεξε την ύλην της ιστορίας του, λέγει·
+
+«Τα δε έργα των πραχθέντων εν τω πολέμω ουκ εκ του παρατυχόντος
+πυνθανόμενος ηξίωσα γράφειν, ουδ' ως εμοί εδόκει, αλλ' οις τε
+αυτός παρήν και παρά των άλλων όσον δυνατόν ακριβεία περί εκάστου
+επεξελθών· επιπόνως δε ευρίσκετο, δ ι ό τ ι - ο ι - π α ρ ό ν τ ε ς
+-  τ ο ι ς - έ ρ γ ο ι ς - ε κ ά σ τ ο ι ς - ο υ - τ α ύ τ α –
+π ε ρ ί - τ ω ν -  α υ τ ώ ν - έ λ ε γ ο ν, α λ λ' - ω ς –
+ε κ α τ έ ρ ω ν - τ ι ς -  ε υ ν ο ί α ς - ή - μ ν ή μ η ς –
+έ χ ο ι».
+
+Τους λόγους τούτους του ιστορικού είχα και εγώ παντοτεινόν οδηγόν
+μου συγγράφων· τοιούτους παρακαλώ και τον αναγνώστην να έχη υπ'
+όψιν, οσάκις τύχη ν' ακούση αυτόπτας ων διηγείται η παρούσα
+ιστορία έργων μ η - λ έ γ ο ν τ α ς - τ α - α υ τ ά - π ε ρ ί –
+τ ω ν  - α υ τ ώ ν.
+
+Πας ο καλά πράττων είναι αξιέπαινος, και πας ο κακά πράττων
+αξιόμεμπτος· και χρέος δικαίου ιστορικού είναι τας μεν καλάς
+πράξεις να επαινή, τας δε κακάς να κατακρίνη, είτε φίλος είτε
+εχθρός είναι ο πράξας. Εντεύθεν ορμώμενος επέκρινα αμερολήπτως τας
+πράξεις Ελλήνων και Τούρκων. Αλλά, αν ήναι δίκαιον να επικρίνωνται
+οι άνθρωποι καθ' ην έλαβαν ανατροφήν, καθ' ας απέκτησαν γνώσεις,
+καθ' ους έζησαν καιρούς, κατά τους σκοπούς προς ους ωρμήθησαν, και
+καθ' ας περιστάσεις ευρέθησαν, αν ήναι αληθές, ότι τα
+αθεμιτουργήματα των καταστρεφουσών τας κυβερνήσεις επαναστάσεων
+είναι καρποί των καταστρεφομένων κυβερνήσεων, οφείλομεν να μη
+μετρώμεν διά του αυτού μέτρου τας κακάς πράξεις των καταθλιβόντων
+αρχόντων και των εξανισταμένων υπεξουσίων, μηδέ να ζητώμεν παρά
+τοις δούλοις των δούλων του κορανίου τας αρετάς δι' ων εδοξάσθησαν
+οι γεννηθέντες, τραφέντες και αποθανόντες υπό την νομοθεσίαν των
+Λυκούργων και των Σολώνων. Τα αθεμιτουργήματα των Ελλήνων είναι
+μαθήματα της τουρκικής σχολής και αποκυήματα της δουλείας· τα δε
+των Τούρκων είναι έργα της θελήσεως και της εξουσίας των, και ως
+τοιαύτα ασυγκρίτω τω λόγω αξιομεμπτότερα· διά τούτο δίκαιον να
+κατακρίνωνται επί των αυτών αθεμιτουργημάτων οι διδάσκαλοι και οι
+κύριοι μάλλον ή οι διδασκόμενοι και οι δούλοι. Αν χρέος
+απαραίτητον πάσης κυβερνήσεως είναι να καθοδηγή τον λαόν της εις
+τα ηθικά καθήκοντά του, αν αξιοκατάκριτος είναι πάσα κυβέρνησις
+αμελούσα το πρώτιστον τούτο προς τον λαόν της χρέος, δεν είναι άρα
+πολλώ μάλλον αξιοκατάκριτος η δίδουσα εκ συστήματος η ιδία διά των
+βδελυρών και απανθρώπων πράξεών της το αίσχιστον παράδειγμα πάσης
+πολιτικής και κοινωνικής ακολασίας; Τοιαύτη ήτον ομολογουμένως επί
+της ελληνικής επαναστάσεως η τουρκική κυβέρνησις μήτε θεία τιμώσα
+μήτε ανθρώπινα, και ως τοιαύτη αξία πάσης κατακρίσεως· διότι, αντί
+να εξημερώνη, εξηγρίονεν αυτοθελήτως τον φανατικόν λαόν της,
+καίτοι ζώσα εν μέσω του ευρωπαϊκού φιλανθρωπισμού.
+
+Νομίζω αναγκαίον να είπω ολίγα τινά και περί της σημερινής
+γλώσσης, καθ' όσον μάλιστα έλαβα αφορμήν εκ της ανά χείρας
+συγγραφής να μελετήσω τα κατ' αυτήν βαθέως.
+
+Την μέσην οδόν, την μεταξύ, λέγω, των χυδαϊζόντων και των
+ελληνιζόντων, εβουλήθην συγγράφων να βαδίσω, διότι εθεώρησα και
+θεωρώ ότι εν τη μέση οδώ κείνται τα εισέτι αφανή όρια της γλώσσης,
+αν θέλωμεν ουδ' ημπορούμεν να μη θέλωμεν, να καταντήση η λαλουμένη
+και η γραφομένη γλώσσα μία και η αυτή (α).
+
+Πολλάς χάριτας έχει η κοινή γλώσσα, και αφιλόκαλος είναι όστις δεν
+τας αισθάνεται και δεν ευφραίνεται αναγινώσκων τα εν αυτή καθαρώς
+γραφόμενα. Η γλώσσα αύτη δεν είναι θυγάτηρ της παλαιάς ελληνικής,
+ως η ιταλική της λατινικής· είναι αυτή η παλαιά, ης το απαράμιλλον
+κάλλος παρήλλαξεν ολίγον ο πολύς χρόνος· έλαβε δ' επί του αγώνος
+και λαμβάνει καθ' εκάστην τόσην ανάπτυξιν ένεκα των πολυειδών
+κοινωνικών και πολιτικών αναγκών, ας εγέννησεν η νέα τάξις των
+πραγμάτων εν τη ελευθερωθείση Ελλάδι, και ένεκα της αφθονοπαρόχως
+διαδιδομένης γνώσεως της παλαιάς ελληνικής και της μελέτης των
+επιστημών, ώστε κατέστη ήδη ικανή και όλα τα διανοήματα του
+ανθρώπου να διερμηνεύη, και όλα τα πάθη του να εκφράζη, όπως και
+αι των άλλων εθνών σοφαί γλώσσαι· αλλά χρειάζεται, νομίζω, εις το
+εξής πολλή προσοχή μην απομακρυνθώμεν της κοινής γλώσσης πέραν του
+δέοντος, υπερελληνίζοντες, και μη καταντήσωμεν ανεπαισθήτως να
+έχωμεν διττήν γλώσσαν, την μεν του λαού, την δε των λογίων, ως
+είχαν οι αρχαίοι Αιγύπτιοι διττά γράμματα, τα μεν ιερά, τα δε
+δημοτικά.
+
+Σφάλλει όστις φρονεί, ότι αρκεί μόνον να καταλαμβάνη ο λαός ό,τι
+λαλεί και ό,τι γράφει ο πεπαιδευμένος. Ο λαός ανάγκη πάσα να λαλή
+και να γράφη, όπως λαλεί και όπως γράφει ο πεπαιδευμένος. Δεν λέγω
+ως προς τον τρόπον, καθ' ον ούτος εκφράζεται, διότι τούτο είναι
+έργον της τριβής του, της παιδείας του και της μελέτης του, ουδ'
+ως προς ας λέξεις μεταχειρίζεται, διότι δεν έλαβεν εκείνος την
+ανατροφήν τούτου· αλλ' ως προς τον σχηματισμόν και τας κλίσεις των
+μερών του λόγου. Ας παρατηρήσωμεν ότι, αν και διαφοροτρόπως
+εκφράζωνται οι πεπαιδευμένοι και οι απαίδευτοι των καθ' ημάς σοφών
+εθνών, μίαν όμως και την αυτήν έχουν γραμματικήν, οι μεν
+θεωρητικώς, οι δε πρακτικώς, συντάττοντες, κλίνοντες και
+σχηματίζοντες καθ' ένα και τον αυτόν τρόπον όλοι και ονόματα και
+βήματα. Είναι δε γνωστόν, ότι ολίγον ωφελεί τον λαόν
+αναγινωσκομένη ή ακουομένη γλώσσα, ήτις δεν τον θέλγει· και δεν
+τον θέλγει βεβαίως η εις την ακοήν του ασυνήθης.
+
+Λυπηρόν ότι οι πλείστοι των ημετέρων λογίων, γοητευόμενοι υπό της
+αναγνώσεως των αττικών συγγραφέων, και παραγνωρίζοντες ή
+ολιγωρούντες τον χαρακτήρα της γλώσσης των, εξέκλιναν της οδού
+ταύτης, μετασχηματίζοντες επί το αττικώτερον την αιολοδωρίζουσαν
+γλώσσαν των, ως αν δεν ήσαν οι αιολοδωρισμοί της ελληνισμοί. Η
+άσκεπτος αύτη ροπή εις το αττικίζειν είναι έτι μάλλον λυπηρά,
+διότι απομακρύνει υπέρ τι άλλο της καθομιλουμένης την γραπτήν
+γλώσσαν, μήτε πλουτίζουσα, μήτε καθαρίζουσα αυτήν, ως μηδεμίαν
+χρείαν έχουσαν τοιούτου καθαρισμού. Τοιαύτη ροπή, μηδέν ωφελούσα
+και πολύ βλάπτουσα, έχει κατ' εμέ ανάγκην αναστολής, ως αδίκως και
+παραλόγως τους εν κοινή χρήσει ιδιωτισμούς ελληνικής και ζώσης
+διαλέκτου εις τους μη εν κοινή χρήσει ιδιωτισμούς άλλης ελληνικής
+και μη ζώσης διαλέκτου μετατρέπουσα. Αλλ' ο τρόπος ούτος του
+αττικίζειν τόσον επλεόνασεν, ώστε και εγώ, αν και τον αποδοκιμάζω,
+ηναγκάσθην, ως επικρατήσαντα παρά τοις λογίοις, να τον ακολουθήσω
+πολλάκις παρά τας αρχάς, ας θεωρώ μόνας υγιείς: Αλλά πάλιν το
+λέγω, το «μ η - π ε ρ α ι τ έ ρ ω»· φαίνεται ορθόν και σωτήριον
+παράγγελμα, όχι βεβαίως ως προς τον πλουτισμόν της κοινής γλώσσας,
+ήτις καλόν να πλουτίζεται αφθόνως εκ των θησαυρών της παλαιάς,
+αλλ' ως προς τον μηχανισμόν και τον ιδιωτισμόν της. Δυσκολεύεται ο
+λαός ν' αλλάξη τον σχηματισμόν και την σύνταξιν του λόγου του,
+αλλά δεν δυσκολεύεται να μανθάνη λέξεις της προγονικής του γλώσσης
+μη την σήμερον εν χρήσει. Επί τη παρατηρήσει ταύτη συνεισέφερα και
+εγώ πλουσιοπαρόχως διά της ανά χείρας συγγραφής εις τον υλικόν
+τούτον της σημερινής γλώσσης πλουτισμόν· αλλά ετήρησα, όσον
+έπρεπε, τον τρόπον του σχηματίζειν και συντάττειν τα μέρη του
+λόγου κατά την κοινώς επικρατούσαν τάξιν. Η γλώσσα είναι κτήμα
+όλου του έθνους, και όσον αξιέπαινος είναι ο πλουτίζων το εθνικόν
+τούτο κτήμα, τόσον αξιόμεμπτος σφετεριστής είναι ο μεταποιών και
+διαχειριζόμενος αυτό κατά την όρεξίν του· ο τοιούτος, αντί να
+επιταχύνη, παρεμποδίζει την τελειοποίησιν της γλώσσης του, και
+αναστέλλει, αντί να ενισχύη, την διανοητικήν πρόοδον του έθνους
+του. Ας ενθυμηθώμεν, ότι ο Δάντης και οι σοφοί του καιρού του, οι
+πατέρες της ιταλικής φιλολογίας, ευρεθέντες ως προς την γλώσσαν
+των εις ας ευρισκόμεθα και ημείς περιστάσεις σήμερον ως προς την
+ημετέραν, επλούτισαν, ελάμπρυναν, εκκαθάρισαν και εκανόνισαν την
+τόσον μητρώζουσαν γλώσσαν των· αλλ' ακριβώς ετήρησαν τον ιδιάζοντα
+χαρακτήρα της, και δεν απεπλανήθησαν επί λόγω της προς την μητέρα
+της στενής συγγενείας της. Αυτά ταύτα έπραξαν και οι σοφοί των
+άλλων εθνών, ων η γλώσσα έχει την αυτήν της ιταλικής παραγωγήν.
+Και αυτός ο αείμνηστος Κοραής, ο φιλολογώτερος και κριτικώτερος
+των σημερινών Ελλήνων, ο τα περί γλώσσης υπέρ τινα άλλον και
+μελετήσας και διδάξας, την αυτήν εβάδισεν οδόν και την αυτήν οδόν
+να βαδίσωμεν και ημείς μεγάλη τη φωνή μάς εσυμβούλευσεν.
+
+Επί τη βάσει λοιπόν των αρχών τούτων, άς θεωρώ μόνας υγιείς,
+συνέταξα κ' εγώ το σύγγραμμά μου, και πάσαν κατέβαλα φροντίδα,
+ώστε ο λόγος μου να ήναι καθαρός, εύληπτος, ομαλός, ομοιόμορφος
+και κανονικός, μη αποχωριζόμενος της κοινής συνηθείας, ειμή καθ'
+όσην έλαβεν ήδη ανάπτυξιν η γλώσσα, και δεχόμενος μετά πολλής
+συστολής τους παλαιούς ελληνισμούς, όσων εθεώρησα την γλώσσαν
+δεκτικήν.
+
+Μέμφονταί τινες των καθαριστών την κοινήν γλώσσαν ως γαλλίζουσαν
+εν πολλοίς ή ιταλίζουσαν. Χάρις τω Θεώ, η γλώσσα εκαθαρίσθη ήδη
+όλων των ξένων λέξεων αλλά ποία γλώσσα είναι άμικτος ξένων
+ιδιωτισμών; μήπως και αυτή η αττική καθαρεύει; ιδού τι λέγει περί
+αυτής ο αττικώτατος Ξενοφών. «Φωνήν δε την πάσαν ακούοντες οι
+Αθηναίοι εξελέξαντο τούτο μεν εκ της, τούτο δε εκ της· και οι μεν
+Έλληνες ιδία μάλλον και φωνή και διαίτη και σχήματι χρώνται·
+Αθηναίοι δε κεκραμένη εξ απάντων των Ελλήνων και βαρβάρων». Το
+περίεργον δε, ότι λέγει ταύτα ο Ξενοφών προς έπαινον της αττικής
+φωνής του· αλλ' ημείς οι μη αττικοί θέλομεν να φανώμεν και των
+αττικών αυτών αττικώτεροι. (β)
+
+Κάπου, ανέγνωσα και πολλάκις ήκουσα, ότι οι εισαγόμενοι σήμερον
+εις την γλώσσαν ασυνήθεις ελληνισμοί θα καταντήσουν μετά
+πεντηκονταετίαν χυδαϊσμοί. Αλλοίμονον, αν, ελεύθεροι όντες και
+ελευθέρως φιλολογούντες, φιλοσοφούντες και πολιτευόμενοι εν τοις
+κόλποις του σημερινού φωτός του φωτίζοντος τον κόσμον όλον, δεν
+αξιωθώμεν ν' αποκτήσωμεν προ της λήξεως της θαυματουργού ταύτης
+εκατονταετηρίδος συγγραφείς αξίους να μας είπωσιν αποφθεγματικώς,
+«ι δ ο ύ - η - ο δ ό ς», και την οδόν αυτών απαρεγκλίτως όλοι να
+βαδίσωμεν. Ιδού, φιλίστορ αναγνώστα, όσα ενόμισα σκόπιμον να είπω,
+προοιμιάζων, περί του ανά χείρας συγγράμματος· διερχόμενος δε συ
+αυτό, φανού επιεικής προς τας ατελείας του συγγραφέως,
+συλλογιζόμενος, ότι μεταξύ τόσων σοφωτέρων και ικανωτέρων μου,
+αλλ' όχι, τολμώ ειπείν, και απροσωποληπτοτέρων μου, μόνος εγώ
+ανεδέχθην και έφερα εις πέρας την γενικήν εξιστόρησιν των επί του
+ιερού αγώνος μεγάλων συμφορών και μεγάλων ανδραγαθημάτων των
+συγχρόνων ομογενών, ων η μνήμη, δι' όσα υπέρ της αναστάσεως της
+πατρίδος καρτεροψύχως υπέμειναν ή φιλοκινδύνως κατώρθωσαν,
+διαμένει εν γενεαίς, και το όνομα ζη εν ευλογίαις.
+
+
+
+
+ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΕΩΣ
+
+
+
+
+&ΠΡΟΟΙΜΙΟΝ&
+
+
+
+&Αίτια της ελληνικής επαναστάσεως (α)&
+
+ΑΔΥΝΑΤΟΝ να διατηρηθή αμετάβλητος η πολιτική θέσις δύο εθνών,
+κατοικούντων ένα και τον αυτόν τόπον, όταν το μεν δεσπόζον διαμένη
+στάσιμον, το δε δεσποζόμενον προοδεύη. Η πολιτική των εθνών τούτων
+μεταβολή καθίσταται έτι μάλλον βεβαία, αν τα έθνη ταύτα έχωσι
+διάφορον καταγωγήν, πρεσβεύωσι διάφορον θρησκείαν, λαλώσι διάφορον
+γλώσσαν, ζώσι μακράν πάσης συγγενικής επιμιξίας, θεωρώνται
+αμοιβαίως ως βέβηλα, και μισώνται.
+
+Τοιαύτη ήτον η θέσις των Τούρκων και των Ελλήνων προς αλλήλους· η
+δε ταχεία ή βραδεία φορά της μεταβολής απέκειτο εις τον καιρόν και
+εις τας περιστάσεις. Σημειώσεως άξιον, ότι η Ελλάς, πεσούσα υπό
+τους Τούρκους, δεν υπέστη ό,τι υπέστησαν τα υπό ξένην αρχήν
+πεσόντα επί της εισβολής των βαρβάρων ευρωπαϊκά έθνη, όπου
+δορυκτήτορες και δορύκτητοι συνεμίγησαν υπό την αυτήν θρησκείαν
+και την αυτήν γλώσσαν, και αποκατέστησαν, του καιρού προϊόντος, έν
+και το αυτό έθνος υπό μίαν και την αυτήν κλήσιν. Ήκμαζεν ο
+ισλαμισμός μέχρι φανατισμού, ότε η Ελλάς έπεσεν εις χείρας των
+πρεσβευόντων τα του κορανίου, εν ώ η ειδωλολατρεία των εθνών, όσα
+διεχύθησαν εις την Ευρώπην, ήτον εις την παρακμήν της, ότε την
+υπέταξαν· διά τούτο, επί μεν τούτων υπερίσχυσεν ο χριστιανισμός
+και συνέχεε κρατούντας και κρατουμένους, επί δ' εκείνων δεν
+υπερίσχυσε, και Μωαμεθανοί και Έλληνες διέμειναν εντός της Ελλάδος
+άμικτοι διά παντός, ουδέ την αυτήν εβάδισαν οδόν ως προς την
+κοινωνικήν ανάπτυξίν των. Τω όντι οι Τούρκοι ουδέν έμαθαν και
+ουδέν απέμαθαν αφ' ού εκυρίευσαν την Ελλάδα· αφιλέμποροι,
+αβιομήχανοι, αμαθείς, οιηματίαι και καταφρονηταί πάσης ευρωπαϊκής
+βελτιώσεως και ήσαν και διέμειναν, διότι η αντικοινωνική θρησκεία
+των εθεωρείτο πρόσκομμα πάσης κοινωνίας προς τα ετερόθρησκα έθνη
+τα μισούμενα παρ' αυτών και καταφρονούμενα. Διά τούτο διέβησαν δι'
+αυτούς ως τέσσαρες ημέραι οι από της αλώσεως της
+Κωνσταντινουπόλεως τέσσαρες θαυματουργοί αιώνες, οι διά της
+αναγεννήσεως των γραμμάτων και διά της προόδου των ανθρωπίνων
+γνώσεων μετενεγκόντες, την Ευρώπην εκ της βαρβαρότητος εις τον
+πολιτισμόν, οι βελτιώσαντες τα πολιτικά συστήματά της, οι
+εισαγαγόντες την τακτικήν εις τα στρατεύματα και εις το ναυτικόν
+της, και οι καταστήσαντες τον πόλεμον τέχνην, καθ' ην η
+καλλιέργεια του νοός νικά την ισχύν του σώματος.
+
+Αλλ' οι Έλληνες, κύψαντες ως νενικημένοι τον αυχένα υπό τους
+Τούρκους ως νικητάς, δεν υπεδούλωσαν ολοτελώς και τον νουν των·
+πρεσβεύοντες θρησκείαν διδάσκουσαν την υψηλήν αρχήν και το
+υψηλότερον τέλος της φύσεως του ανθρώπου και συντελούσαν θαυμασίως
+εις τελειοποίησιν του ανθρωπίνου νοός, δεν έπαυσαν πλατύνοντες,
+όσον επέτρεπεν η δουλική των κατάστασις, τον κύκλον των ιδεών των·
+καταγόμενοι δε και εκ μεγάλων προπατόρων, ων τα συγγράμματα και τα
+έργα ουδέποτε τοις ήσαν ολοτελώς άγνωστα, δεν ήτο δυνατόν να
+φανώσι διόλου ανάξιοι της λαμπράς καταγωγής των. Κινούμενοι εκ των
+δύο τούτων υψηλών αρχών, της θρησκευτικής, λέγω, και της
+γενεαλογικής, ωφελούμενοι και εκ της νωθρότητος, της αβελτηρίας
+και της απρονοησίας των κρατούντων, εσχετίζοντο προς τα σοφά και
+βιομήχανα έθνη διά της ναυτιλίας της τόσον καταλλήλου εις την
+γεωγραφικήν θέσιν της Ελλάδος, και διά του εμπορίου, πλουτούντες
+υλικώς και φωτιζόμενοι νοερώς. Σοφώτεροι οι κρατούμενοι Έλληνες
+των κρατούντων Τούρκων ως εκ της σχέσεώς των προς τους Ευρωπαίους
+και της προς τα γράμματα κλίσεώς των, εύκαμπτοι και ύπουλοι ως εκ
+της πολιτικής θέσεώς των, προσεκτικοί και επιτήδειοι να ωφελώνται
+εκ των συμπιπτουσών περιστάσεων, και άγοντες συνήγορον ην
+αισθάνεται ανάγκην ο ηθικώς κατώτερος άνθρωπος της συνδρομής του
+ηθικώς ανωτέρου, παρεισέδυσαν κατ' ολίγον και εις αυτά τα πολιτικά
+συμβούλια των κρατούντων υπό διαφόρους υπηρεσίας, αν και πάντοτε
+υποβλεπόμενοι και κινδυνεύοντες.
+
+Η αγάπη της ελευθερίας είναι έμφυτος εν ταις καρδίαις των
+ανθρώπων· και οσάκις η κοινωνία δεν παρέχει αποχρώσας υπέρ αυτής
+εγγυήσεις, ο κοινωνικός βίος καταντά ζυγός βαρύς. Πολλοί τότε,
+προτιμώντες παντός άλλου καλού την απόλαυσιν της ελευθερίας, αν
+και αγρίας και ακανονίστου, απαρνούνται οικειοθελώς πάσαν
+συμβίωσιν μετά των ομοίων, και πλανώμενοι ημέραν και νύκτα εις
+αγρίους τόπους, καταντούν, διά την συντήρησιν της προσωπικής
+ελευθερίας και της φυσικής υπάρξεως, λυμεώνες και όλης της
+κοινωνίας. Τοιαύτη κατάστασις της κοινωνικής ελευθερίας,
+επικρατήσασα εν Ελλάδι, αφ' ού η Ελλάς υπεδουλώθη, παρήγαγε τάξιν
+ανθρώπων γνωριζομένων υπό το όνομα κλεπτών. Η τάξις αύτη
+διεκρίνετο των άλλων τάξεων των Ελλήνων διά τον ιδιαίτερον
+πολεμικόν χαρακτήρα, ως έχουσα μόνον το όπλον και πόρον και δόξαν
+και ασφάλειαν. Αλλά το όνομα και το έργον του κ λ έ π τ ο υ παρά
+τοις νεωτέροις, καθώς το όνομα και το έργον του λ η σ τ ο ύ παρά
+τοις αρχαίοις, όχι μόνον δεν εθεωρείτο αισχρόν (β), αλλ' ενομίζετο
+και ένδοξον, και τα ονόματα των διαπρεψάντων μεταξύ των ανδρών
+τούτων μετεδίδοντο ευσεβάστως από γενεάς εις γενεάν, και τα άθλα
+των ήσαν η γλυκεία ωδή των νεωτέρων Ελλήνων, θεωρούντων πάντοτε
+την τάξιν ταύτην των ομογενών ως άγκυραν ελπίδων προς την
+μέλλουσαν πολιτικήν αναγέννησίν των.
+
+Η τάξις των κλεπτών, ό έστιν, ενόπλων Χριστιανών βλαπτόντων τους
+τόπους, ους περιέτρεχαν, και ενοχλούντων και τους εγκατοίκους,
+παρήγαγεν άλλην ομοίαν, την των α ρ μ ατ ω λ ώ ν, ό εστιν, ενόπλων
+και αυτών Χριστιανών ταττομένων υπό των ιδίων τουρκικών αρχών εις
+προφύλαξιν των τόπων και των εγκατοίκων από της κακώσεως των
+κλεπτών. Τοιουτοτρόπως επολλαπλασιάζοντο οι ένοπλοι Χριστιανοί,
+εγυμνάζοντο τα του πολέμου, και υψούτο ο νους των υπεράνω της
+δουλικής καταστάσεώς των.
+
+Υψούτο ο νους και πολλών μη ενόπλων Χριστιανών υπεράνω της
+δουλικής καταστάσεώς των εξ αιτίας του δημογεροντικού συστήματος,
+διαμείναντος εν ισχύι καθ' όλην την Ελλάδα, εκτός της Κρήτης, επί
+τουρκοκρατίας, χάρις εις την αμάθειαν, την οκνηρίαν και την
+υπεροψίαν των κρατούντων. Το σύστημα τούτο, όπερ δύναταί τις
+ευλόγως να ονομάση η μ ι α υ τ ο ν ο μ ί α ν, ισχυροποίει τους
+ειρηνικούς προύχοντας των πόλεων και χωρίων ενώπιον της τουρκικής
+εξουσίας και εζωοποίει οπωσούν τον τόπον εν μέσω του πολιτικού
+θανάτου (γ).
+
+Ατενίζων ο παρατηρητής εις την υλικήν και νοεράν βελτίωσιν του
+αδικουμένου και προοδεύοντος έθνους απέναντι του αδικούντος και μη
+προοδεύοντος, προέβλεπε προ πολλού και προέλεγε την πολιτικήν
+σύγκρουσίν των, και την μεταβολήν της τύχης των. Εδόθησαν δε και
+περιστάσεις, καθ' ας έγειναν και απόπειραι και κινήματα ένοπλα των
+αδικουμένων κατά των αδικούντων επί μεταβολή της πολιτικής θέσεως
+των· αλλ' όχι μόνον δεν ευδοκίμησαν, αλλά και μυρία δεινά
+επροξένησαν, διότι ούτε η πρόοδος εκείνων, ούτε η στασιμότης
+τούτων ήσαν τοιαύται, ώστε να φέρωσι την εκ της νοεράς και υλικής
+καταστάσεως εκατέρων πολιτικήν μεταβολήν. Αλλ' αφ' ού ήλθε το
+πλήρωμα του χρόνου, ό έστιν, ο απαιτούμενος βαθμός της προόδου του
+ενός και της στασιμότητος του άλλου των δύο συζώντων, αλλά μη
+συμμιγνυομένων εθνών, τότε ούτε η τελεία αποτυχία του
+επαναστατικού κινήματος κατά τας παραδουναβίους ηγεμονίας (δ),
+ούτε η αποκήρυξις της Ρωσσίας, ούτε η κατάκρισις της ιεράς
+συμμαχίας, ούτε οι επί της αγίας τραπέζης αφορισμοί και αι κατάραι
+της μεγάλης εκκλησίας, ούτε οι επί της επαναστάσεως μέγιστοι
+κίνδυνοι, ούτε αι παντός είδους στερήσεις ανέστειλαν την πρόοδον
+της ελληνικής επαναστάσεως· διότι οσάκις η πάσχουσα ανθρωπότης,
+αισθανομένη την κάκωσίν της συναισθάνεται και την δύναμίν της, η
+ορμή της εις βελτίωσιν της καταστάσεώς της καταντά ακράτητος. Αλλ'
+η πολιτική μεταβολή της Ελλάδος επήγασε μάλλον εκ της στασιμότητος
+των Τούρκων ή εκ της προόδου των Ελλήνων. Η παρατήρησις αύτη είναι
+πολλού λόγου αξία, ως μόνη δυναμένη να μας εξηγήση πολλά επί της
+επαναστάσεως συμβάντα, μη εξηγούμενα ή παρεξηγούμενα αν άλλως πως
+θεωρηθώσιν.
+
+Αφ' ού δε ο πολύς καιρός και αι αλλεπάλληλοι αρμόδιαι περιστάσεις
+προετοιμάσωσι την πολιτικήν μεταβολήν τινος έθνους, χρειάζεται και
+αφορμή τις εις την πρώτην κίνησιν. Την αφορμήν ταύτην, ως προς την
+πολιτικήν μεταβολήν της Ελλάδος, έδωκεν η σύστασις της Φιλικής
+Εταιρίας, ης ερχόμεθα τώρα να εξετάσωμεν και την αρχήν και την
+πρόοδον (ε). Διά της εξετάσεως δε ταύτης, δι' ης ανακαλύπτεται η
+μυστηριώδης αλήθεια και της ευτελούς της αρχής και των
+ευτελεστέρων της τρόπων, δι' ων προήχθησαν αποτελέσματα τόσον
+γιγαντιαία, ο μεν ευλαβής θα ψηλαφήση τον δάκτυλον του Θεού, ου η
+δύναμις εν ασθενεία τελειούται· ο δε πολιτικός θα παρατηρήση, ότι
+μικρά αφορμή αρκεί να ανατρέψη εκ θεμελίων πολυχρόνιον Αρχήν μη
+έχουσαν βάσιν την δικαιοσύνης, αλλ' εξουθενούσαν και καταθλίβουσαν
+το υπήκοον.
+
+
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Α'
+
+
+
+&Εταιρία των Φιλικών και διάδοσις αυτής. — Αποκήρυξις του Αλήπασα
+Τεπελενλή.&
+
+ΠΕΡΙ το 1813 ήκμαζεν η εν Αθήναις φιλόμουσος Εταιρία, ης ο κύριος
+σκοπός ήτον η διατήρησις των φθειρομένων υπό την τότε άμουσον
+κυβέρνησιν αρχαιοτήτων, και η νοερά και ηθική βελτίωσις της
+ελληνικής νεολαίας διά της εν τη πόλει ταύτη συστάσεως σχολείων. Ο
+φιλομαθής και ουδόλως πολιτικός σκοπός της και το λαμπρόν όνομα
+της γης όπου έλαβε το είναι, την διέδοσαν ταχέως και εντός και
+εκτός της Ελλάδος, εν μέσω και των ελευθέρων και των δεσποτικών
+επικρατειών. Τω όντι, ευγενείς και σοφοί, υπουργοί και βουλευταί,
+ηγεμόνες και ηγεμονόπαιδες, όλοι εσεμνύνοντο φορούντες το χαλκούν
+ή το χρυσούν δακτυλίδιον, το γνώρισμα των συνηγόρων ή των
+ευεργετών της Φιλομούσου Εταιρίας.
+
+Περί δε τα τέλη του 1814 Νικόλαός τις Σκουφάς, εξ Άρτης, άνθρωπος
+τιμίου χαρακτήρος, πολύπειρος, αλλ' ολίγης παιδείας και μικράς
+σημασίας, υπάλληλος άλλοτε εμπορικού οίκου, συνέλαβε πρώτος εν
+Οδησσώ την ιδέαν συστάσεως πολιτικής εταιρίας, ην ωνόμασεν
+«Ε τ α ι ρ ί α ν - τ ω ν - Φ ι λ ι κ ώ ν»· αρκεί δε μόνη η ονομασία
+αύτη ίνα δείξη ην είχε μικράν γνώσιν και αυτής της μητρικής γλώσσης
+του. Ο ασήμαντος ούτος θεμελιωτής ασημάντους παρέλαβε συμπράκτορας
+κατ' αρχάς (α), και αφ' ού τοις ανεκάλυψε τον σκοπόν του συνενοήθη
+περί του τρόπου της προόδου του. Η ύποπτος δε αύτη και επικίνδυνος
+Εταιρία συνεχέετο επιτηδείως ενώπιον πολλών μετά της ανυπόπτου και
+ακινδύνου των Φιλομούσων· ο δε Ιωάννης Καποδίστριας, υπουργός του
+αυτοκράτορος Αλεξάνδρου και πασίγνωστος προστάτης της Φιλομούσου
+Εταιρίας, εψιθυρίζετο επιτηδείως ως μυστικός και ταύτης προστάτης.
+Αν και η Φιλόμουσος Εταιρία ουδένα έτρεφε κρυπτόν σκοπόν, οι
+φροντίζοντες την διάδοσιν της Φιλικής διέδιδαν, ότι έτρεφεν ον
+επεχείρησε να πραγματοποιήση αύτη· ώστε υπό την σκιάν της πρώτης
+ανεφαίνετο η δευτέρα και ηύξανεν ως παραφυάς. Τοιουτοτρόπως η
+σύμπτωσις αύτη και η μυστηγορία συνέτρεξαν όχι ολίγον κατ' αρχάς
+εις την παραδοχήν της μυστικής ταύτης Εταιρίας. Αλλ' ό,τι προ
+παντός άλλου εκράτυνε την υπόληψίν της και συνετέλεσεν εις τον
+σκοπόν της ήτο το εξής.
+
+Θρησκευτική ομοδοξία και άσπονδον μίσος προς τους Τούρκους
+συνέδεαν πάντοτε Έλληνας και Ρώσσους. Η εκκλησία των Ελλήνων
+εθεώρει δικαίως προστάτριάν της την ρωσσικήν αυλήν. Υπό την
+ρωσσικήν σημαίαν οι ναύται Έλληνες, διαρκούσης της δουλείας των,
+ηύρισκαν πολλάς ωφελείας, και οι έμποροι εντός της πατρίδος των
+ισχυράν προστασίαν, οι δε μεταναστεύοντες εις Ρωσσίαν πάντοτε
+άσυλον και παραμυθίαν, πολλάκις δε τιμάς και πλούτη. Παραδόσεις,
+Αποκαλύψεις και Αγαθάγγελοι προέλεγαν σωτήρα της Ελλάδος των
+Ξανθών το γένος, και οι συχνοί και ευτυχείς πόλεμοι των Ρώσσων
+κατά των Τούρκων ανεπτέρουν πάντοτε τας υπέρ απελευθερώσεώς της
+ελπίδας. Αν και συνέπεσεν εκ περιστάσεως να λάβη την ύπαρξίν της η
+Φιλική Εταιρία εντός της Ρωσσίας, συνέτρεξε τούτο μεγάλως εις
+διάδοσίν της· οι δε πρώτοι συστηταί της όντες οποίοι ήσαν,
+ησθάνθησαν ότι δεν ενέπνεαν παραμικράν πίστιν, και έθεσαν την
+Εταιρίαν υπό το μυστηριώδες όνομα αγνώστου και ανυπάρκτου
+υ π ε ρ τ ά τ η ς  - Α ρ χ ή ς, υπαινιττόμενοι την αυλήν της
+Ρωσσίας. Άνευ του συνετού τούτου στρατηγήματος, η Φιλική Εταιρία
+θα διέμενεν ό,τι ήτο, μηδέν. Συνέτρεξαν δε και πολλά εις
+πιθανολογίαν της υποτιθεμένης υψηλής καταγωγής της. Πρώτον, η
+επικρατούσα παλαιόθεν, γενική ιδέα, ότι η Ρωσσία έμελλε ν'
+απελευθερώση μίαν ημέραν την Ελλάδα· δεύτερον, η σύστασις της
+Εταιρίας εντός της Ρωσσίας· τρίτον, ο συνεταιρισμός των κατά την
+Ελλάδα προξένων Ρώσσων· τέταρτον, η εν Ρωσσία υψηλή πολιτική θέσις
+του Ιωάννου Καποδιστρίου, θεωρουμένου ως συνδέσμου ταύτης και της
+Ελλάδος, και τελευταίον, η επί των επαναστατικών κινημάτων αρχηγία
+στρατηγού και υπασπιστού του αυτοκράτορος Αλεξάνδρου.
+
+Αλλ' όπως και αν θεωρήση τις την Φιλικήν Εταιρείαν, οιαδήποτε και
+αν υπολάβη τα αίτια εξ ων κινούμενοι οι συστηταί της συνέλαβαν και
+επραγματοποίησαν την ιδέαν της συστάσεώς της, και οποία τεχνάσματα
+εις διάδοσιν αυτής και αν μετεχειρίσθησαν, οφείλει να ομολογήση,
+ότι συνέδεσεν αύτη όλην την Ελλάδα διά του προσηλυτισμού της, και
+προητοίμασε και ήνοιξε τον αγώνα διά της μυστηριώδους συνεργείας
+της.
+
+Η Εταιρία αυτή καθ' εαυτήν ουδέν είχεν αξιοσύστατον. Ο οργανισμός
+της ήτον ασύνετος και ανεπιτήδειος. Είχεν επτά βαθμούς (β)· των
+β λ ά μ ι δ ω ν (ως αν δεν είχεν η γλώσσα την λέξιν
+«αδελφοποιητών»), των σ υ σ τ η μ έ ν ω ν, των ι ε ρ έ ω ν, των
+π ο ι μ έ ν ω ν, των α ρ χ ι π ο ι μ έ ν ω ν, των
+α φ ι ε ρ ω μ έ ν ω ν και των α ρ χ η γ ώ ν των
+α φ ι ε ρ ω μ έ ν ω ν. Των επτά δε τούτων βαθμών οι δύο
+τελευταίοι εθεωρούντο ως στρατιωτικοί και εσυστήθησαν μετά ταύτα.
+
+Αν η βαθμολογία εισήχθη διά την κατά τους βαθμούς ανακάλυψιν του
+μυστηρίου, δεν φαίνεται ότι διά ταύτης επληρούτο ο σκοπός της
+Εταιρίας. Οι των κατωτέρων τάξεων Φιλικοί εγνώριζαν όσα οι των
+ανωτέρων· διότι ο μεν β λ ά μ η ς κατηχούμενος παρηγγέλλετο να έχη
+έτοιμα τα όπλα του και 50 φυσέκια εν τω κιβωτίω του εις χρήσιν,
+όταν προστάξη ο αρχηγός του· ο δε σ υ σ τ η μ έ ν ο ς ήκουε «μ ά χ
+ο υ - υ π έ ρ - π ί σ τ ε ω ς - κ α ι -  υ π έ ρ - π α τ ρ ί δ ο ς,
+ν α - μ ι σ ή σ η ς - ν α -  κ α τ α δ ι ώ ξ η ς, κ α ι - ν α -
+ε ξ ο λ ο θ ρ ε ύ σ η ς - τ ο υ ς -  ε χ θ ρ ο ύ ς - τ η ς –
+θ ρ η σ κ ε ί α ς, τ ο υ - έ θ ν ο υ ς, κ α ι  - τ η ς –
+π α τ ρ ί δ ο ς - σ ο υ»· ο δε ι ε ρ ε ύ ς εμάνθανεν, ότι ο σκοπός
+της Εταιρίας ήτον η ελευθερία του έθνους· τα αυτά εμάνθαναν και οι
+των ανωτέρων τάξεων μέχρι του αρχηγού των α φ ι ε ρ ω μ έ ν ω ν.
+Καθ' ην δε ώραν κατηχείτο ούτος, τω ενεχείριζεν ο κατηχητής σπάθην
+και τω έλεγεν, «η - π α τ ρ ί ς -  σ ο υ - σ ο ι - τ η ν - δ ί δ ε ι
+- δ ι ά - ν α - τ η ν -  μ ε τ α χ ε ι ρ ι σ θ ή ς - δ ι' –
+α υ τ ή ν»· το δε δίπλωμα έφερεν επί κορυφής σταυρόν εφιστάμενον
+ημισελήνου κάτω κυπτούσης.
+
+Η τάξις των ιερέων ήτο πολυπληθής. Ο ιερεύς είχεν εξουσίαν να
+εισποιή αδελφούς και απονέμη και αυτόν τον βαθμόν του ιερέως· και
+επειδή οι μυσταγωγούμενοι ώφειλαν να παρακαταθέτωσι χρήματα εις
+χείρας του κατηχητού, πολλοί ελάμβαναν τον βαθμόν του ιερέως επί
+αργυρολογία, και εντεύθεν προήλθε κυρίως η τόση πλημμύρα
+κατηχούντων και κατηχουμένων. Αν ασύνετος ήτον η κατήχησις
+θεωρουμένη πολιτικώς, τερατώδες μίγμα αληθείας και ψεύδους,
+ευσεβείας και ασεβείας, ήτο θεωρουμένη θρησκευτικώς· διότι, εν ώ ο
+αγών ήτον υπέρ της ιεράς ημών πίστεως και υπέρ πατρίδος, και οι
+όρκοι εγίνοντο επί του αγίου ευαγγελίου ή επί των αγίων εικόνων, ο
+κατηχών ιερεύς έλεγε τω κατηχουμένω, ότι τον παρεδέχετο καθ' ην τω
+έδωκαν δύναμιν οι μεγάλοι ιερείς των Ε λ ε υ σ ι ν ί ω ν. Η
+Εταιρία των Φιλικών, καθώς και όλαι αι μυστικαί εταιρίαι, είχε
+σημεία και λέξεις εις αναγνώρισιν των συναπαντωμένων μελών· είχε
+δε και μυστικά γράμματα εις χρήσιν των απόντων· αλλά μόνοι οι
+ιερείς και οι των ανωτέρων τάξεων τα εγνώριζαν· εις αποφυγήν δε
+προσωπικών κινδύνων υπεγράφοντο υπό πλαστά ονόματα και υπό τινα
+σύμβολα. Τόσαι δε ήσαν αι επιστημονικαί γνώσεις των συστητών και
+οργανιστών της Φιλικής Εταιρίας, ώστε οι κατηχούμενοι ηρωτώντο
+παρά του κατηχητού αν ε γ ν ώ ρ ι ζ α ν - ε φ ε ύ ρ ε σ ί ν –
+τ ι ν α -  α κ ο ι ν ο λ ό γ η τ ο ν. Ηρωτώντο δε την αλλόκοτον
+ταύτην ερώτησιν, διότι οι συστηταί της Εταιρίας επίστευαν την ύπαρξιν
+του φιλοσοφικού λίθου και κατεγίνοντο εις την αλλοίωσιν των ποταπών
+μετάλλων εις πολύτιμα.
+
+Η Εταιρία, αφ' ότου εσυστήθη μέχρι του 1817, έμεινεν ολοτελώς
+άγνωστος εντός της Ελλάδος· εκτός δε αυτής ολίγον προώδευσε, και
+εκινδύνευσεν εν τη προόδω της διά την εξής αιτίαν.
+
+Νικόλαος τις Γαλάτης, Ιθακήσιος, νέος πνευματώδης αλλ' άσωτος και
+κομπαστής, απερχόμενος εις Πετρούπολιν προς εύρεσιν τύχης, διέβη
+το 1816 διά της Οδησσού, όπου ο θεμελιωτής της Εταιρίας Σκουφάς,
+όστις, αναβάς εις Μόσχαν επί τη συστάσει της Εταιρίας προς
+διάδοσιν αυτής, είχεν επανέλθει εις Οδησσόν το έτος τούτο,
+επροθυμήθη να τον μυσταγωγήση όχι μόνον τα της Εταιρίας, αλλά και
+τα της Αρχής, ό εστι τον παρέλαβε μέλος της Αρχής. Ο Γαλάτης, όλως
+ενθουσιών, και θεωρών ότι τω ανεκαλύφθη ως συντελεστικόν εις
+εύρεσιν της τύχης ην εθήρευεν, ενήργει εντός της Πετρουπόλεως
+απερισκέπτως υπέρ της διαδόσεως της Εταιρίας, έως ου η ρωσσική
+κυβέρνησις, λαβούσα γνώσιν των ενεργουμένων, τον εξώρισε, και
+διέταξε τον εν Βλαχία πρόξενόν της, όπου μετέβαινε, να επιτηρή την
+διαγωγήν του.
+
+Αρχομένου δε του απριλίου του 1818, μετέβη ο Σκουφάς εις
+Κωνσταντινούπολιν, όπου αυτός και οι εκεί συμμύσται του ήρχισαν
+σπουδαιότερον και ευτυχέστερον να εργάζωνται υπ' αυτήν την
+οθωμανικήν εξουσίαν, τυφλώττουσαν περί τα τοιαύτα, ως μη έχουσαν
+αστυνομίαν προς ανακάλυψιν. Εν ώ δε διέτριβεν ο Σκουφάς εν Οδησσώ,
+έτυχε να διαβώσιν εκείθεν, απερχόμενοι εις Πετρούπολιν επί
+αντιμισθία των κατά την Επτάννησον στρατιωτικών υπηρεσιών των,
+καθ' ον καιρόν ετέλει αύτη υπό τους Ρώσσους, ο Αναγνωσταράς, ο
+Περραιβός, ο ΧρυσοσπάΘης, ο Δημητρόπουλος και ο Φαρμάκης, οίτινες
+κατηχήθησαν υπό του Σκουφά· επί δε της εις Κωνσταντινούπολιν
+επανόδου των ενεπιστεύθησαν και το αποστολικόν έργον εντός της
+Ελλάδος. Εχειροτονήθησαν μετά ταύτα απόστολοι καί ο Καμαρινός, ο
+Πελοπίδας, και άλλοι. Διασπαρέντες ούτοι, οι μεν εντός της
+Ελλάδος, οι δε εκτός όπου ήσαν Έλληνες, και κατηχούντες όλοι υπό
+το μυστηριώδες όνομα της υπερτάτης Αρχής, διέδιδαν κατά πρώτον
+προσεκτικώς και συνεσταλμένως το μυστικόν· αλλ' ευτυχήσαντες κατά
+τας πρώτας δοκιμάς, έγειναν θαρραλεώτεροι, ενήργουν απερισκέπτως,
+εχειροτόνουν και διέσπειραν άλλους αποστόλους και ούτοι άλλους,
+ώστε εντός ολίγου η Εταιρία ήτο το κοινόν θέμα των λόγων και των
+σκέψεων των Ελλήνων, πιστευόντων ότι δάκτυλος ρωσσικός διάταττε τα
+πάντα αοράτως.
+
+Εξ αιτίας του φόβου του δυνάστου των Ιωαννίνων Αλή, η Εταιρία
+ολίγον προώδευσεν εν τη στερεά Ελλάδι· αλλ' η Πελοπόννησος, όπου
+δεν επίεζε τόσον το υπήκοον η σιδηρά χειρ του δεσποτισμού, και αι
+νήσοι, όπου ούτε αρχαί ούτε κάτοικοι Τούρκοι ήσαν, εγέμισαν
+Φιλικών· ώστε ο ενθουσιασμός πολλών, η ακρισία και η αθυροστομία
+των πλείστων, και η ατιμωρησία όλων, έβαλαν πολλάκις εις κίνδυνον
+την αδελφότητα. Εν τοσούτω ούτε αρχή ουδαμού της στερεάς Ελλάδος,
+της Πελοποννήσου ή των νήσων εις συστολήν των υπερπλεονασάντων
+καταχραστών εφαίνετο, ούτε κανονισμός τις υπήρχεν εις τακτικήν του
+έργου πρόοδον· διά τούτο οι φρονιμώτεροι και ελυπούντο και
+ανησύχαζαν. Ήρχισαν δε καί τινες, εξ ων έβλεπαν, να διστάζωσι και
+περί της Αρχής, αν ήτο τωόντι οποία υπετίθετο.
+
+Κατηχηθείς κατά το 1819 ο ηγεμών της Μάνης Πετρόμπεης
+Μαυρομιχάλης της Εταιρίας υπό του γνωρίμου του Καμαρινού,
+καταβάντος εξ Οδησσού και Κωνσταντινουπόλεως, απέστειλε τον αυτόν
+κατηχητήν εις Πετρούπολιν προς τον Καποδίστριαν, ον επίστευσαν
+αμφότεροι Αρχήν της Εταιρίας, και προς τον Αυτοκράτορα Αλέξανδρον,
+ον υπέθεταν υποκινούντα τον αγώνα· δι' ων δε γραμμάτων εφωδίασε
+τον αποστελλόμενον εμαρτύρει την αφοσίωσίν του εις τον μελετώμενον
+αγώνα και εζήτει τα εις εξόπλισιν και εκστρατείαν των Μανιατών
+αναγκαία. Ο Καποδίστριας, αναγνώσας τα γράμματα, δεν εδίστασε και
+τον Καμαρινόν να ειδοποιήση, και τον Μαυρομιχάλην δι' αυτού
+εγγράφως να βεβαιώση, ότι ούτε ο αυτοκράτωρ ούτε αυτός ενείχοντο
+εις τα επαναστατικά σχέδια, ουδέ τα ενέκριναν. Εξ όσων δε ήκουσεν
+ο Καμαρινός ενόησε την απάτην, εις ην και αυτός έπεσε και τον
+Μαυρομιχάλην παρέσυρε και έσπευσε να επανέλθη εις την Ελλάδα προς
+φωτισμόν των άλλων, λέγων ανυποκρίτως καθ' οδόν όλην την αλήθειαν
+και επισφραγίζων τους λόγους δι' ων έφερεν απαντήσεων του
+Καποδιστρίου. Τούτο μαθόντες οι μη θέλοντες την ανακάλυψιν της
+αληθείας αρχηγοί της Εταιρίας, ως ανατρεπτικήν των σχεδίων των,
+και αναλογισθέντες, ότι, αν ηκούοντο εν Ελλάδι οι λόγοι του
+φιλαλήθους Καμαρινού, και ανεγινώσκοντο αι απαντήσεις του
+Καποδιστρίου, θα εθεατρίζετο το ψεύδος και θα εματαιούντο οι
+σκοποί της Εταιρίας, εδολοφόνησαν τον Καμαρινόν καθ' οδόν,
+ηφάνισαν και τα γράμματα και ούτω διέμειναν οι περί τον
+Μαυρομιχάλην εν σκότει και απάτη, ως και πρότερον.
+
+Αρχομένου δε του 1820, συνήλθαν εις Τριπολιτσάν πολλοί των
+προκρίτων της Πελοποννήσου δια κοινάς υποθέσεις, μεμνημένοι τα της
+Εταρίας. Η συνέντευξις αύτη τοις έδωκεν αφορμήν να συσκεφθώσι και
+περί της υπενεργουμένης πολιτικής μεταβολής. Πατριωτισμός και
+αδελφική αγάπη διέκριναν την πρώτην συνέντευξίν των. Επειδή οι
+προύχοντες Τούρκοι ήσαν εις δύο κόμματα διηρημένοι, διηρημένοι εις
+δύο κόμματα ήσαν και οι αρχιερείς και οι προύχοντες Χριστιανοί.
+Αλλ' ο δεσμός της Εταιρίας και ο σκοπός του μεγάλου αγώνος απήτουν
+την ένωσιν όλων των εις Χριστόν πιστευόντων και την από των
+Τούρκων απόσπασίν των. Ησθάνθησαν οι συνελθόντες την ανάγκην
+ταύτην, και αφήσαντες τα τοπικά και προσωπικά, ηνώθησαν όλοι διά
+την εν Χριστώ ασπασμού, και ωρκίσθησαν κρυφίως και τας διχονοίας
+των να λησμονήσωσι και από των αλλοπίστων ν' αποσπασθώσιν,
+συμβοηθούμενοι εις το εξής ως αδελφοί. Τούτου δε γενομένου,
+απεφάσισαν να στείλωσιν εις Ρωσσίαν άνδρα της εμπιστοσύνης των εις
+ανίχνευσιν της υψηλής και αγνώστου Αρχής, εις κοινοποίησιν προς
+αυτήν των ιδεών των περί του μελετωμένου αγώνος, και εις αίτησιν
+των διαταγών και οδηγιών της· ηύραν δε ως τοιούτον τον Ιωάννην
+Παπαρηγόπουλον, και τω ενεπίστευσαν και δύο έγγραφα, άτινα, αφ' ού
+υπέγραψαν, απέστειλαν μυστικώ τω τρόπω εις τας επαρχίας και τα
+συνυπέγραψαν και οι λοιποί προεστώτες και οι αρχιερείς, και το μεν
+συνίστα παρά τη υπερτάτη Αρχή τον αποστελλόμενον και εξήγει
+αλληγορικώς τον σκοπόν της αποστολής του, το δε ήτον άγραφον, ίνα
+εγγράψη ο αποστελλόμενος επί τη ευθύνη ων έφερε την υπογραφήν ό,τι
+η περίστασις τον ωδήγει, αφ' ού ανεκάλυπτε την αληθινήν Αρχήν, τα
+σχέδιά της και τους πόρους της.
+
+Πρό τινος δε καιρού, πριν αποφασισθή η παρούσα αποστολή, ο
+Αλήπασας, υποπτεύων καταδρομήν, επεθύμει να σχετισθή προς την
+Ρωσσίαν ως την αδιάλλακτον πάντοτε εχθράν της Πύλης· και επειδή
+εγνώριζεν άλλοτε τον Παπαρρηγόπουλον, τελούντα έργα διερμηνέως
+παρά τω εν Πάτραις Ρώσσω προξένω, διενοήθη να κοινοποιήση δι'
+αυτού τους στοχασμούς του προς την αυλήν της Ρωσσίας, και τον
+εκάλεσεν εις Πρέβεζαν, όπου διέτριβεν. Ο Παπαρρηγόπουλος υπήγε και
+συνδιελέχθη, αλλά δεν εδέχθη την πρότασιν επί λόγω ότι εις μάτην
+ήλπιζε την προστασίαν της Ρωσσίας, κινούμενος κατά του κυριάρχου
+του· επανελθών δε εις Πάτρας, ειδοποίησε τον αρχιεπίσκοπον
+Γερμανόν, συνεταίρον, περί τούτων. Ο Γερμανός εθεώρησεν, ότι δεν
+έπρεπε να απελπισθή ο Αλής, και παρεκίνησε τον Παπαρρηγόπουλον ν'
+αναδεχθή την αποστολήν. Ο Παπαρρηγόπουλος επείσθη και ειδοποίησε
+τον Αλήν, ότι, καθ' ας επανελθών εις Πάτρας έλαβεν ειδήσεις,
+εφρόνει ότι η ρωσσική αυλή, αν έβλεπε σταθεράν την επιμονήν του
+κατά του σουλτάνου, ήτο πολύ πιθανόν να τον βοηθήση, και ότι
+έτρεφε τόσον χρηστάς ελπίδας περί τούτου, ώστε έτοιμος ήτο ν'
+αναδεχθή ην απεποιήθη προ ολίγου αποστολήν. Εχάρη ο Αλής επί τη
+αγγελία ταύτη και πλήρης ελπίδων τω έστειλεν οδηγίας περί της εις
+Πετρούπολιν απελεύσεώς του· ώστε ο απόστολος ούτος των
+Πελοπονηνησίων προς την Αρχήν, ήτο και απόστολος τον Αλή προς την
+ρωσσικήν αυλήν, αγνοούντος την άλλην αποστολήν. Αι δε προτάσεις
+της πελοποννησιακής ομηγύρεως διά του αποστόλου τούτου ήσαν εν
+περιλήψει αι εξής·
+
+Α'. Η Αρχή να διορίση εφορίαν εκ των εν Πελοποννήσω αδελφών
+ενεργούσαν υπέρ του σκοπού υπό τας διαταγάς της Αρχής, και
+πληροφορούσαν αυτήν περί πάντων.
+
+Β'. Να διατάξη όλους τους αδελφούς να πείθωνται και αναφέρωνται
+εις την εφορίαν περί παντός, και να μη ενεργώσι τι άνευ αδείας
+αυτής επί ποινή αποβολής εκ της Εταιρίας.
+
+Γ'. Να δώση διαταγήν να συναχθώσιν εις κοινόν ταμείον εν
+Πελοποννήσω, υπό την φροντίδα τιμίων ανδρών, όλαι αι συνεισφοραί
+των εν Πελοποννήσω αδελφών και αυτών των εν ταις ιονίοις νήσοις ει
+δυνατόν, και να μη δαπανάται τι άνευ της γνώμης των προκρίτων
+αδελφών και άνευ αδείας της Αρχής.
+
+Δ'. Να διαταχθή τις των εν Ύδρα αδελφών όπως φροντίζη περί της
+ασφαλούς αλληλογραφίας της Αρχής και της συστηθησομένης
+πελοποννησιακής εφορίας.
+
+Τοιουτοτρόπως εφωδιασμένος ο Παπαρρηγόπουλος, και παραγγελίαν
+έχων ιδιαιτέρως να φροντίση και περί ανακαλύψεως της μυστηριώδους
+Αρχής απεδήμησεν.
+
+Εν τοσούτω η ανάγκη συστάσεως εφοριών εις συστολήν και επιτήρησιν
+της διαγωγής των αδελφών, ην ησθάνθησαν οι Πελοποννήσιοι, έγεινε
+διά τους αυτούς λόγους επαισθητή και παρά τοις άλλοις· και οι
+αρχηγοί της Εταιρίας, πριν λάβωσι τας περί ων ο λόγος προσκλήσεις,
+έσπευσαν να τας συστήσωσι κατά τόπους μυστικώς.
+
+Αλλ' όσον προώδευεν η Εταιρία και επλησίαζεν η ώρα της ενάρξεως
+του αγώνος, τόσον ησθάνοντο οι πατέρες αυτής την ανάγκην ν'
+ανατεθή η αρχηγία εις άνθρωπον ικανόν να εμπνεύση θάρρος και
+σέβας, και έστειλαν ένα εξ αυτών, τον Εμμανουήλ Ξάνθον, εις
+Πετρούπολιν διατάξαντές τον να δοκιμάση την περί τούτου γνώμην του
+Ιωάννου Καποδιστρίου, και να τω προσφέρη την αρχηγίαν, αν τον
+εύρισκεν ευδιάθετον, εκθέτων αυτώ τας μεγάλας προόδους της
+Εταιρίας εντός και εκτός της Ελλάδος. Καθ' ον δε καιρόν εσκέπτοντο
+και ενήργουν περί τούτου, παρενέπεσε το ακόλουθον μέγα πολιτικόν
+συμβάν επιταχύναν τον μελετώμενον αγώνα.
+
+Συντελεστικόν εις στερέωσιν του κλονιζομένου οθωμανικού κράτους
+εθεώρησεν ο σουλτάνος την εξόντωσιν των δυνατών τοπαρχών του·
+επερρεάζετο προς τούτο όχι μόνον υπό της πολιτικής του, αλλά και
+υπό της σφοδράς επιθυμίας του να σφετερισθή τους θησαυρούς των.
+
+Ό Αλής ήτο και δυνατός και πλούσιος· πλήρης δε και τόλμης, ην
+εμπνέει η ευτυχία, και σύστημα έχων ν' απαλλάττεται εχθρών και
+αντιζήλων διά παντός θεμιτού ή αθεμίτου τρόπου, δεν εβράδυνε να
+δώση τω καιροφυλακτούντι κυριάρχη του δικαίαν αφορμήν της μέχρι
+θανάτου καταδρομής του διά του εξής τολμήματος.
+
+Έπεσεν εις την οργήν του σατράπου τούτου και κατεδιώκετο μέχρι
+θανάτου ο συγγενής του και άλλοτε επιστήθιος φίλος του και
+συνεργός των σκοπών του Ισμαήλμπεης, ο και Πασόμπεης. Κατέφυγεν ο
+μπέης ούτος προς αποφυγήν των δεινών του εις πολλά μέρη, αλλά
+παντού εκινδύνευσε· μετέβη επί τέλους εις Κωνσταντινούπολιν διψών
+εκδίκησιν κατά του θανασίμου εχθρού του, και ευτύχησε να εισχωρήση
+εις τα συμβούλια της Πύλης ως καπουτσήμπασης, να κερδίση την
+εύνοιαν και να κινήση κατά του Αλή την οργήν του τότε παντοδυνάμου
+Χαλέτ - εφέντη. Ο Αλής κατεταράχθη μαθών την ύψωσιν του εχθρού
+του, και έτι μάλλον αφ' ού είδε μετ' ολίγον, ότι ο δευτερότοκος
+υιός του Βελήπασας, ηγεμών της Λαρίσσης, μετετέθη εκ της λαμπράς
+εκείνης ηγεμονείας εις την ποταπήν της Ναυπάκτου διά της παρά τω
+σουλτάνω ενεργείας του Χαλέτη. Ακολουθών δε την επίβουλον και
+ασυνείδητον πολιτικήν του απεφάσισε να δολοφονήση τον Πασόμπεην
+εντός της βασιλευούσης, και εμίσθωσεν επί τούτω τρεις Αλβανούς,
+οίτινες καιροφυλακτήσαντες τον επιστόλισαν, αλλά δεν τον έβλαψαν,
+και συλληφθέντες ωμολόγησαν, ότι ήσαν όργανα της θελήσεως του Αλή.
+Και ούτοι μεν ως κακούργοι εκρεμάσθησαν, ο δε Αλής μετεπέμφθη
+εντός ρητής προθεσμίας εις Κωνσταντινούπολιν ίνα απολογηθή·
+παρήκουσε, και η Πύλη εκίνησεν όπλα κατ' αυτού, ως απειθούς και
+αποστάτου, και ανέδειξε τον Πασόμπεην αρχιστράτητον των κατ' αυτού
+δυνάμεων και ηγεμόνα Ιωαννίνων και Δελβίνου.
+
+Κατετάραξε την Ελλάδα το κατά του Αλή κίνημα, και ώπλισε τους
+Έλληνας, τους μεν υπέρ αυτού, τους δε κατ' αυτού. Οι δε
+διευθύνοντες τα της Εταιρίας εθεώρησαν την περίστασιν της
+τουρκικής ταύτης αλληλομαχίας αρμοδίαν εις έναρξιν του ελληνικού
+αγώνος, και δεν εσυλλογίσθησαν ότι τα πάντα ήσαν ανέτοιμα, ουδέ
+πόσον εναντίαι προς τον μελετώμενον σκοπόν εφαίνοντο αι εξωτερικαί
+περιστάσεις, καθ' ον καιρόν η ιερά συμμαχία, καταπτοηθείσα δι' όσα
+ενήργησεν ο καρβοναρισμός εν τη Ιταλία εις ανατροπήν των
+καθεστώτων, όχι μόνον εκινήθη ένοπλος κατ' αυτού, αλλά εκηρύχθη
+και επισήμως κατά πάσης πολιτικής καινοτομίας γινομένης παρά
+γνώμην των κρατούντων, οιαδήποτε και αν ήσαν τα κινούντα αίτια,
+και προς οιονδήποτε σκοπόν και αν απέβλεπαν.
+
+
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Β'
+
+
+
+&Ο Αλέξανδρος Υψηλάντης καθίσταται επίτροπος της αρχής της
+Εταιρίας των Φιλικών. — Ενέργειαι αυτού και προετοιμασίαι εις
+επανάστασιν της Ελλάδος.&
+
+Ο αποσταλείς προς τον Καποδίστριαν Ξάνθος ίνα τω προσφέρη την
+αρχηγίαν της Εταιρίας όχι μόνον δεν ηύρεν ευμενή υποδοχήν παρ'
+αυτώ, αλλά και κακώς απεπέμφθη ως συνεργών εις την καταστροφήν του
+έθνους του, και ηναγκάσθη να στρέψη προς άλλον τα βλέμματά του.
+
+Ο Αλέξανδρος Υψηλάντης έζη εν Ρωσσία· ήτο βλαστός λαμπράς
+οικογενείας και υιός ηγεμόνος καταδιωχθέντος υπό της Πύλης και
+πρόσφυγος εις Ρωσσίαν· διέπρεψε μαχόμενος υπό την ρωσσικήν
+σημαίαν· εν δε τη μάχη της Δρέσδης απεκόπη και η δεξιά του. Έφερε
+τίτλον πρίγκηπος και βαθμόν στρατηγού, και υπασπιστού του
+αυτοκράτορος, και εδείκνυε πάντοτε πολλήν φιλογένειαν και μέγαν
+ενθουσιασμόν υπέρ της ελευθερίας της Ελλάδος. Τοιαύτα
+χαρακτηριστικά εθεώρησεν ο Ξάνθος άξια της γενικής αρχηγίας της
+Εταιρίας· ως μυστικός δε και αυτός αρχηγός αυτής δεν έκρινεν
+αναγκαίον να ζητήση την γνώμην των συναρχηγών του· έφερεν
+υπογεγραμμένην παρ' αυτών σύμβασιν, ην έπρεπε να προσυπογράψη ο
+Καποδίστριας, αν εδέχετο την γενικήν αρχηγίαν· κατ' αυτήν ώφειλεν
+ο γενικός αρχηγός να συμβουλεύηται και αυτούς περί πάντων (α). Ο
+αποσταλείς, ευρών τον Υψηλάντην πρόθυμον να την προσυπογράψη, τον
+εχειροτόνησεν επίτροπον της Αρχής· ο δε Υψηλάντης, λαβών εντεύθεν
+την απαιτουμένην εξουσίαν, και κατανοήσας οποίοι ήσαν οι
+συνιστώντες την Αρχήν, εσφετερίσθη όλην την υπερτάτην διοίκησιν
+των πραγμάτων, ολιγωρήσας μεν τους αρχηγούς της Εταιρίας και
+δοτήρας της εξουσίας του, και θεωρήσας την υπογραφείσαν πράξιν ως
+χαρτίον άγραφον, προσποιούμενος δε πάντοτε, ότι ενήργει υπό
+διαταγάς ανωτέρων εις πλάνην των μη ειδότων το μυστήριον της
+ανυπάρκτου Αρχής· ανέλαβε δε την γενικήν αρχηγίαν την εικοστήν
+Ιουνίου 1820, και ήρχισεν έκτοτε να ενεργή εντός της Ρωσσίας ό,τι
+ενόμιζεν ωφέλιμον προς τον σκοπόν του.
+
+Ο δε Γαλάτης μετά τινα διατριβήν εν Βλαχία, όπου πρώτος εισήξε
+την Εταιρίαν, αφίχθη εις Κωνσταντινούπολη. Υποπτεύσαντές τον οι
+εκεί συνάδελφοι του ως επίβουλον, ή ως προσπαθούντα να σφετερισθή
+την αρχήν, τον έπεισαν ν' απέλθη, επί προετοιμασία δήθεν του
+αγώνος εις Πελοπόννησον εν συνοδεία τινών συνεταίρων· αλλά φθάσας
+παρά την Ερμιόνην (Καστρί) αντικρύ των Σπετσών εδολοφονήθη παρ'
+αυτών, υπερμεσούντος του έτους. Τόσον δε ο ζήλος της Εταιρίας
+κατέτρωγε τους μύστας αυτής, ώστε επλήγωσέ τις αυτών καιρίως εν
+Κωνσταντινουπόλει τον Αναγνώστην Δηληγιάννην ως αποδοκιμάζοντα τα
+της Εταιρίας.
+
+Εν τούτοις, ο Παπαρρηγόπουλος αφιχθείς εις Κωνσταντινούπολιν
+παρέστη ενώπιον των εκεί εφόρων της Εταιρίας, και απεστάλη εις
+Πετρούπολιν προς συνέντευξιν του Υψηλάντου όπως μυσταγωγηθή δήθεν
+παρ' εκείνου τα της Αρχής και τω εγχειρίση τα προς αυτήν γράμματα.
+Ως δε διπλούς απόστολος, επεσκέφθη και τον εν Κωνσταντινουπόλει
+επίτροπον του Αλή προς ον ήτο συστημένος, και δι' αυτού εθάρρυνεν
+αύθις τον Αλήν να επιμείνη εις ην εμελέτα προς τον σουλτάνον
+αντίστασιν, και να ελπίζη πάντοτε εις την ρωσσικήν υπεράσπισιν· τα
+αυτά τω εγνωστοποίησε και αφ' ού έφθασεν εις Πετρούπολιν, και τω
+προανήγγειλεν ως άφευκτον τον προς την Πύλην ρωσσικόν πόλεμον· μη
+ευρών δε τον Υψηλάντην εν Πετρουπόλει, έτρεξε κατόπιν του εις
+Μόσχαν, κακείθεν εις Οδησσόν, όπου τον συνήντησε και τω ανεκάλυψε
+τον σκοπόν της αποστολής του. Ερωτήσας δε αυτόν και περί της Αρχής
+προς ην εστέλλετο, ήκουσεν, ότι ήτον αφανής, ότι αυτός ήτον ο
+πληρεξούσιος της, και ότι αυτώ έπρεπε και τα προς αυτήν γράμματα
+να εγχειρίση, και τους στοχασμούς του ν' ανακοινώση, και ότι διά
+του πληρεξουσίου της θα εμάνθανεν η Αρχή τα πάντα και δι' αυτού θα
+έδιδε τας αναγκαίας διαταγάς. Ο Παπαρρηγόπουλος τω έδωκεν επί τοις
+λόγοις τούτοις το συστατικόν των Πελοποννησίων, τω είπεν ότι οι
+Έλληνες ανέμεναν όλα τα του πολέμου παρά της Αρχής, και τον
+επληροφόρησεν ακριβώς περί της καταστάσεως, των πραγμάτων καθ'
+όλην την Ελλάδα. Ηπόρησεν ο Υψηλάντης ακούσας, ότι ούτε
+στρατεύματα ήσαν μυστικώς προωργανισμένα, ούτε χρήματα
+αποτεταμιευμένα, ούτε πολεμεφόδια ουδαμού συσσωρευμένα. Εις τόσην
+δε απάτην τον έρριψαν οι απόστολοί του, ώστε εδίσταζε να πιστεύση
+όσα αληθώς τω έλεγεν ο Παπαρρηγόπουλος, όστις θεωρήσας εθνοφθόρον
+τον δισταγμόν του έγραψε δι' άλλης χειρός επί του αγράφου και παρά
+των αρχιερέων και προκρίτων της Πελοποννήσου υπογεγραμμένου
+χαρτίου όσα ενόμισε συντελεστικά εις παύσιν του δισταγμού και εις
+αναίρεσιν των ψευδολογιών εφ' ων ο ατυχής πληρεξούσιος εσάλευε τας
+ελπίδας του και ερριψοκινδύνευε την ύπαρξιν του έθνους του· αλλ'
+αυτό το έγγραφον ίσχυσε να απαλλάξη τον Υψηλάντην της απάτης του.
+
+Το φθινόπωρον του 1820 επανήλθεν ο Παπαρρηγόπουλος εις Πάτρας και
+ενεχείρισε τω Πατρών (β) τα παρά του Υψηλάντου ως πληρεξουσίου
+επιτρόπου της Αρχής αποκριτικά γράμματα πραγματοποιούντα τας
+αιτήσεις της Πελοποννησιακής ομηγύρεως δι' αδείας εγκαταστάσεως
+γενικής εφορίας διοικούσης εν Πελοποννήσω τα της Εταιρίας υπό την
+Αρχήν και εχούσης την απαιτουμένην ισχύν εφ' όλων των αδελφών, και
+διά συστάσεως γενικού ταμείου των κατά την Πελοπόννησον, καθ' όλον
+το Αιγαίον και κατά την Επτάννησον συνεισφορών αυτών. Τα αυτά
+γράμματα ανήγγελλαν ως εξ ονόματος της Αρχής και την αναγόρευσιν
+του Υψηλάντου ως πληρεξουσίου αυτής. Οι Πελοποννήσιοι λαβόντες
+ταύτα, ακούσαντες και τους θαρρυντικούς λόγους του αποστόλου των
+υποπτεύσαντος τα του Υψηλάντου ως σαθρά, αλλά μη στηλιτεύσαντος
+αυτά, και αναγνώσαντες μάλιστα και φράσιν των προς αυτούς
+γραμμάτων λέγουσαν, «ε ζ η τ ή θ η -  κ α ι - ό θ ε ν - έ δ ε ι -
+η - α ν ή κ ο υ σ α - β ο ή θ ε ι α - κ α ι -  υ π ε ρ ά σ π ι σ ι
+ς - κ α ι - ε χ ο ρ η γ ή θ η - α φ θ ό ν ω ς», εθαρρύνθησαν και
+εσύστησαν την εφορίαν, υπό την προεδρείαν του Ιωάννου Βλασοπούλου
+προξένου της Ρωσσσίας, εκ των αρχιερέων Π Πατρών Γερμανού,
+Μονεμβασίας Χρυσάνθου, Χριστιανουπόλεως Γερμανού, και εκ των
+προκρίτων Ασημάκη Ζαήμη, Σωτήρη Χαραλάμπη και Θεοδώρου Ρέντη·
+διώρισαν δε και ταμίας τον Ιωάννην Παπαδιαμαντόπουλον και τον
+Παναγιώτην Αρβάλην. Η εκλογή αύτη εψύχρανέ τινας μη
+συμπαραληφθέντας εν τη εφορία, και εντεύθεν ανεφύη έρις και
+αντίπραξις πριν αρχίση ο αγών, και η εφορία έμεινεν εξ αυτής της
+συστάσεώς της νεκρά.
+
+Εν τω μεταξύ δε τούτω ο εν Ρωσσία Υψηλάντης ήτησε παρά της
+Ρωσσικής κυβερνήσεως άδειαν απουσίας, και μετέβη εις Βεσσαραβίαν,
+όπου πολλάκις διελέχθη μετά διαφόρων μελών της Εταιρίας ελθόντων
+πολλαχόθεν εις έντευξίν του, προετοιμάζων τα πάντα προς έναρξιν
+του αγώνος. Οι απόστολοι της Εταιρίας, οι γενικώς την ταχείαν
+έναρξιν του αγώνος επιθυμούντες, τους μεν Έλληνας, προς ους
+εστέλλοντο, εβεβαίουν ότι πάσα βοήθεια θα ήρχετο έξωθεν άμα
+ήρχιζεν εντός ο αγών, τον δε Υψηλάντην εθάρρυναν λέγοντες, ότι τα
+πάντα ήσαν έτοιμα εντός της Ελλάδος, και ότι οι Έλληνες δεν
+εζήτουν ειμή αρχηγόν έξωθεν εις έναρξιν. Ο Υψηλάντης επίστευεν όσα
+τω έλεγαν, διότι ήσαν όσα επεθύμει και ενόμιζεν ότι δεν επρόκειτο
+ν' ανεγείρη θρόνον, αλλά να καθήση επί ήδη ανεγερθέντος. Αν δε τις
+τω έλεγε την αλήθειαν, δεν επιστεύετο· τόσον εφάνη ευαπάτητος.
+Απεφάσισε δε εν πρώτοις να κατέλθη εις Ελλάδα, και έστειλε καί
+τινας φέροντας μυστικά γράμματα εις την Πελοπόννησον, εις τας
+νήσους και εις την στερεάν Ελλάδα, και έχοντας εντολήν να
+προκηρύξωσι την ταχείαν έλευσίν του και προετοιμάσωσι την οδόν
+του· διενοείτο δε άγνωστος να καταβή εις Τεργέστην όπου θα τον
+περιέμενεν Ελληνικόν πλοίον περί την 20 νοεμβρίου, και άγνωστος να
+καταπλεύση εις τα παράλια της Μάνης, όθεν εμελέτα ν' αρχίση τα
+ένοπλα κινήματά του την 25 Μαρτίου, ημέραν του Ευαγγελισμού, ως
+ευαγγελιζομένην την πολιτικήν λύτρωσιν του ελληνικού έθνους· αλλ'
+εν ώ κατεγίνετο παρασκευάζων την εις Ελλάδα κατάβασίν του, τινές
+των περί αυτόν υπερίσχυσαν συμβουλεύοντές τον να μεταβή εις
+Μολδοβλαχίαν, και εκείθεν ν' αρχίση τον αγώνα. Εις υποστήριξιν δε
+της γνώμης των τω έλεγαν, ότι αι δύο αύται ηγεμονείαι εθεωρούντο
+ως άλλη Ελλάς, διότι και ηγεμόνες και αυλικοί ήσαν Έλληνες, και ο
+λαός ως ομόδοξος ήτο πρόθυμος να συναγωνισθή τον υπέρ πίστεως
+αγώνα, ότι ο ηγεμών της Μολδαυίας τον εδέχετο προθύμως, ότι η
+ηγεμονεία της Βλαχίας, χηρεύουσα διά τον μεσούντος του Ιανουαρίου
+θάνατον του ηγεμόνος της Αλεξάνδρου Σούτσου, ετέλει υπό αδύνατον
+μεσηγεμονίαν ή μάλλον ειπείν αναρχίαν, ότι ευρίσκετο εν ταις
+ηγεμονείαις μέγας αριθμός Φιλικών, ότι Τούρκοι δεν ενυπήρχαν, ότι
+ο τόπος είχεν αφθόνους τροφάς εις διατήρησιν πολυπληθών
+στρατευμάτων, και ότι το ταμείον της Φιλικής Εταιρίας δεν ήτο
+κενόν. Τον εβεβαίουν δε εξ ων είχαν πληροφοριών, ότι έτοιμοι ήσαν
+να συναγωνισθώσιν όλοι οι Αρβανίται. Αρβανίται δε ελέγοντο οι εν
+ταις δύο ηγεμονίαις σύμμικτοι Έλληνες, Βούλγαροι και Σέρβοι
+συνδεόμενοι διά του αυτού δόγματος και ποριζόμενοι τα προς το ζην
+δι' οπλοφορίας, τινές δε διά μισθώσεως προσόδων. Οι Φαναριώται
+αυθένται, εξ ότου η ηγεμονία μετέπεσεν εις χείρας των, τους
+μετεχειρίζοντο εις ιδίαν φρουράν και εις δημοσίαν υπηρεσίαν. Το
+παράδειγμα των αυθεντών μιμούμενοι οι εντόπιοι άρχοντες είχαν και
+ούτοι Αρβανίτας και εις υπηρεσίαν των και εις φύλαξιν των γαιών
+των. Οι σύμμικτοι δε ούτοι πολεμικώτεροι των εντοπίων, ελογίζοντο
+τω καιρώ εκείνω τετρακισχίλιοι. Εθάρρυναν τον Υψηλάντην ίνα μεταβή
+εις τας ηγεμονείας και οι εξής λόγοι.
+
+Διέτριβαν εν Βλαχία δύο σημαντικοί οπλαρχηγοί Έλληνες, ο
+Γεωργάκης Ολύμπιος ή Ολυμπιώτης υπηρετήσας άλλοτε υπό τους
+Ρώσσους, και ο Καμινάρης Σάββας Φωκιανός Πάτμιος έχοντες αμφότεροι
+ικανόν αριθμόν οπλοφόρων· και ο μεν Ολύμπιος, νυμφευθείς την χήραν
+του περίφημου Σέρβου Χαϊδούκου Βέλκου και πολεμήσας άλλοτε υπέρ
+αυτού εν Σερβία, είχεν εκεί μέγα κόμμα· ο δε Σάββας είχε πολλήν
+επιρροήν εν Βουλγαρία· αμφότεροι δε ούτοι, μέλη όντες της Εταιρίας
+των Φιλικών, ειδοποίησαν τον Υψηλάντην, ότι ήσαν και έτοιμοι και
+ευέλπιδες να κινήσωσιν εις επανάστασιν τους τόπους εκείνους. Εκτός
+τούτου απηγορεύετο κατά τας συνθήκας Τουρκίας και Ρωσσίας πάσα
+εισβολή τουρκικών στρατευμάτων εις τας ηγεμονείας άνευ
+προηγουμένης συγκαταθέσεως της Ρωσσίας, και ευλόγως εσυλλογίζετο ο
+Υψηλάντης ότι, αν ετάραττε τας ηγεμονείας, η Πύλη μανθάνουσα τας
+ταραχάς ή θα έστελλεν αμέσως διά το κατεπείγον της περιστάσεως
+κατά των αποστατών δυνάμεις άνευ προηγουμένης συγκαταθέσεως της
+Ρωσσίας, και τότε παρέβαινε τας συνθήκας και έδιδε δικαίαν αφορμήν
+πολέμου, ή θα εζήτει την συγκατάθεσίν της εις αποστολήν
+στρατευμάτων, και τότε παρήρχετο πολύς καιρός· ώστε εδύνατο ο
+Υψηλάντης εν τω μεταξύ τούτω, μένων ανεπηρέαστος, να οργανίση
+ικανάς δυνάμεις εν ταις ηγεμονείαις και ευτυχώς να προοδεύση·
+επίστευε δε ως κατορθωτόν και σχέδιόν τι σταλέν παρά της εν
+Κωνσταντινουπόλει εφορίας και επιδιορθωθέν και εγκριθέν παρ'
+αυτού, καθ' ό η Κωνσταντινούπολις εν ρητή ημέρα θα εκαίετο, ο
+Σουλτάνος θα εφονεύετο, ο στόλος θα εκυριεύετο ή θα κατεστρέφετο,
+και οι βασιλικοί θησαυροί θα διηρπάζοντο. Τοιούτοι λόγοι έπεισαν
+τον Υψηλάντην να προτιμήση την εις τους παραδουναβίους τόπους
+μετάβασιν επί σκοπώ πάντοτε να μη διαμείνη εν Μολδοβλαχία, Σερβία
+ή Βουλγαρία, αλλά να καταβή εις Ελλάδα ανάπτων παντού καθ' οδόν
+την φλόγα της αποστασίας. Επετάχυναν δε την έναρξιν του αγώνος προ
+της προσδιορισθείσης ημέρας 25 Μαρτίου αι εξής αιτίαι.
+
+Μεταξύ των αποστόλων, ους ο Υψηλάντης έπεμψεν εις διάφορα μέρη
+φέροντας τας περί της αποστασίας εντολάς του, ήσαν και ο Δημήτριος
+Ύππατρος Μετσοβίτης, και ο Αριστείδης Παπάς ή Πωπ Θεσσαλός, και οι
+δύο άλλοτε κληρικοί. Τούτων ο μεν πρώτος διέβη εις Θεσσαλονίκην
+φέρων γράμματα του Υψηλάντου, εν οις και ιδιόχειρα αυτού, προς
+πολιτικούς και πολεμικούς των μερών εκείνων, και σκοπεύων ν'
+απέλθη εις Ήπειρον· ο δε δεύτερος εστέλλετο εις Σερβίαν φέρων και
+αυτός γράμματα προς επανάστασιν της ηγεμονείας εκείνης. Αμφότεροι
+δε, συλληφθέντες καθ' οδόν, αρχομένου του Ιανουαρίου, εφονεύθησαν,
+και τα γράμματα έπεσαν εις χείρας της οθωμανικής εξουσίας. Ο
+Υψηλάντης, εν αγνοία εισέτι των κατά τον Αριστείδην, αλλ' εν
+πλήρει γνώσει των κατά τον Ύππατρον, κατεθορυβείτο αναλογιζόμενος
+ότι, αν η Πύλη έστελλε τα γράμματα ταύτα προς τον αυτοκράτορα
+Αλέξανδρον παραπονουμένη, ότι στρατηγός του ωργάνιζεν επανάστασιν
+εντός της οθωμανικής αυτοκρατορίας, και απαιτούσα την ματαίωσιν
+του σχεδίου του, θα ηναγκάζετο ο αυτοκράτωρ να τον ανακαλέση εκ
+Βεσσαραβίας και να τον καταστήση διόλου άχρηστον· αρθέντος δε
+αυτού εκ μέσου, εματαιούντο όλα τα σχέδια της Εταιρίας. Εκτός του
+δεινού τούτου συμβάντος, εγνώσθη ότι καί τις Ασημάκης Θεοδώρου
+Πελοποννήσιος επρόδωκε την Εταιρίαν τω σουλτάνω, και τις Διόγος
+Επταννήσιος, μέλος της Εταιρίας, την επρόδωκε και αυτός τω Αλή,
+ούτος δε την ανεκάλυψε τω κυριάρχη του επ' ελπίδι να εύρη χάριν
+ενώπιόν του· έλαβε δε και εξ Ελλάδος ο Υψηλάντης κατ' εκείνας τας
+ημέρας γράμματα λέγοντα, ότι η Εταιρία, ήτο πασίγνωστος, ότι το
+έθνος ευρίσκετο επί του χείλους της αβύσσου εξ αιτίας της
+ανακαλύψεώς της, και ότι ώφειλε να καλέση τους λαούς άνευ ουδεμιάς
+αναβολής εις τα όπλα.
+
+Λήγοντος δε του δεκεμβρίου του αυτού έτους, κατέβη εις
+Πελοπόννησον ως αντιπρόσωπος του Υψηλάντου ο εκ της επαρχίας του
+Λεονταρίου αρχιμανδρίτης Γρηγόριος Δίκαιος Φλέσσας, ο κατ' αρχάς
+απόστολος και μετά ταύτα μέλος της υπερτάτης αρχής, ήτοι ειδώς το
+μυστήριον της απάτης, άνθρωπος νεωτεριστής, μεγαλότολμος και
+πνευματώδης, αλλ' ανίκανος να εμπνεύση σέβας διά του χαρακτήρος
+του ή της διαγωγής του· διά ταύτα, και διότι οι αρχιερείς και οι
+προεστώτες της Πελοποννήσου, γινώσκοντές τον προ ολίγου μικρόν,
+τον είδαν διά μιας μέγαν, κακίστην επροξένησεν εντύπωσιν ο υψηλός
+διορισμός του εξ αυτών των προοιμίων.
+
+Η δε εν Πελοποννήσω τουρκική εξουσία είχε συλλάβει πρό τινος
+καιρού μεγάλας υποψίας περί των μελετωμένων. Πάσα άλλη εξουσία θα
+εξιχνίαζεν ακόπως και ακριβώς όλη την αλήθειαν εξ όσων ασυστόλως
+ελέγοντο και ενηργούντο καθ' όλας τας επαρχίας της Πελοποννήσου·
+αλλ' οι υπό την Πύλην ηγεμόνες, καταγινόμενοι εις το ν'
+αργυρολογώσι μάλλον ή να διοικώσιν, έχοντες δε και έξιν να σφάζωσι
+και καταστρέφωσιν οσάκις συνελάμβαναν πολιτικάς υποψίας,
+συγχέοντες πταίστας υπόπτους και αθώους, δεν εφρόντιζαν συνήθως να
+προασφαλίζωσι την επικράτειαν καθ' ους απαιτεί η προνοητική
+πολιτική τρόπους. Την φύσει δε τυφλήν ως προς τα τοιαύτα τουρκικήν
+εξουσίαν απετύφλωσε και η αποστασία του Αλή, ην δράξαντες ως
+αφορμήν οι Έλληνες διέσπειραν επιτηδείως παντού, ότι ο Αλής, ον
+παρωνόμαζαν επονειδίστως Καρά - Αλήν, ηρέθιζε την Πελοπόννησον,
+και ότι αρχιερείς και άρχοντες κατεγίνοντο εις ματαίωσιν των
+σχεδίων του. Αλλά μόλις διεσκεδάζοντο αι επικρατούσαι υποψίαι, και
+ανεφύοντο νέαι ισχυρότεραι, ώστε οι εντόπιοι Τούρκοι, έχοντες άλλα
+συμφέροντα παρά τα των ηγεμονευόντων, ήσαν πάντοτε έμφοβοι. Διά
+τας αιτίας ταύτας, και προς ακριβή γνώσιν της αποστολής του
+Δικαίου και σπουδαίαν σύσκεψιν περί του πρακτέου, συνήλθαν εις
+Βοστίτσαν, ως εις απόκεντρον μέρος, αρχιερείς τινες και προεστώτες
+συναινέσει και των μη παρόντων, εις αποφυγήν υποψιών, θέλοντες δε
+να κρύψωσι και οι ολίγοι ούτοι τον αληθή σκοπόν της συνελεύσεως,
+διέδοσαν, ότι συνήρχοντο κατά διαταγήν της Μεγάλης εκκλησίας προς
+επιτόπιον επιθεώρησιν αγρού τινος σταυροπηγιακού
+διαφιλονεικουμένου. Υπό το πρόσχημα τούτο συνεδρίασαν κατά πρώτην
+φοράν την 26 Ιανουαρίου, και ηκροάσθησαν τον Δίκαιον διαδίδοντα
+ασκέπτως και ασυστόλως επί της εις Ελλάδα καταβάσεώς του και της
+εις Βοστίτσαν ελεύσεώς του, ότι ήγγιζεν η έναρξις του αγώνος, και
+ότι εστέλλοντο έξωθεν άφθονα και πολυειδή πολεμικά βοηθήματα·
+έδειξε δε εν Βοστίτση, και τας οδηγίας του και τα πιστωτήριά του,
+δι' ων απεκαλείτο παρά του Υψηλάντου «άλλος εγώ». Εις απόδειξιν δε
+της πολλής απάτης του Υψηλάντου περί τα της Ελλάδος, και της
+σφαλεράς κρίσεώς του, σημειούμεν εκ των περί ων ο λόγος οδηγιών τα
+ακόλουθα.
+
+«Άρθρ. β'. Οι αρχιερείς, οι άρχοντες και οι δημογέροντες της
+Πελοποννήσου να εκλέξωσιν από όλον το σύστημα των προεστώτων δύω
+τους δοκιμωτέρους και υποληπτικωτέρους, οι οποίοι κ α θ ή μ ε ν ο ι
+- ε ι ς - Τ ρ ι π ο λ ι τ σ ά ν να θεωρώσι τας συμπίπτουσας
+κοινάς της πατρίδος υποθέσεις με καθαράν συνείδησιν, οι δε λοιποί
+να διοργανίσωσιν εις τας επαρχίας το πράγμα ευτάκτως και ταχέως.
+
+Αρθρ. γ'. Το στρατιωτικόν να διοργανισθή ευτάκτως· η ευταξία
+φέρουσα την ευδαιμονίαν των όπλων, τότε θέλει φυλαχθή, όταν καθ'
+όλας τας επαρχίας διορισθώσι χιλίαρχοι οι πλέον φρόνιμοι και
+δόκιμοι εις το να οπλοφορώσι και να διοικήσωσι στρατόν. Πρέπει να
+γενή κατά επαρχίαν η εκλογή ενός χιλιάρχου έχοντος την άδειαν να
+στρατολογήση και να επιστήση κατά την τάξιν της χιλιαρχίας τους
+αξιωματικούς, ήτοι εκατοντάρχους, πεντηκοντάρχους και δεκάρχους.
+Εις αυτούς θέλει υπόκειται νομίμως διοικούμενος ο στρατός.
+
+Άρθρ. στ'. Ο γενικός έφορος (Υψηλάντης) δεν κρίνει εύλογον, να
+αρματωθή ο τυχών διά την προξενουμένην σύγχυσιν και ζημίαν από την
+απειρίαν του όχλου. Να εκλεχθώσι δε από την Πελοπόννησον όλην
+ε ί κ ο σ ι - π έ ν τ ε - μ ό ν ο ν - χ ι λ ι ά δ ε ς -
+σ τ ρ α τ ό ς - α π ό - ά ν δ ρ α ς - ε κ λ εκ τ ο υ ς - κ α ι -
+ε μ π ε ί ρ ο υ ς - ε ι ς - τ α - ό π λ α, διά να οδηγηθώσι
+τακτικώς από τούτον με την ανήκουσαν υπακοή ευθύς οπού φανή εις
+την Πελοπόννησον.
+
+Αρθρ. η'. Ανάγκη πάσα να γίνη κατάλογος καθαρός της αδελφότητος
+όλης διά να εξετασθή η κατάστασις του καθ' ενός και να υποχρεωθή
+να συνεισφέρη αναλόγως, ώστε η καταβολή να γενή επέκεινα του ενός
+μιλιουνίου. Αύτη είναι γνώμη του γενικού εφόρου και της σεβαστής
+Αρχής.
+
+Αρθρ. θ'. Οι χιλιάρχοι και αξιωματικοί έχουν χρέος να ορκίσωσι
+τους στρατιώτας των εν ονόματι του Ιησού Χριστού κ.τ.λ.».
+
+Κατά τας οδηγίας ταύτας ο Υψηλάντης επίστευεν ότι η Τριπολιτσά,
+καθέδρα της Πελοποννήσου, όλη σχεδόν υπό Τούρκων κατοικουμένη και
+υπέρ πάσαν πελοποννησιακών πόλιν φρουρουμένη, ήτον ο
+καταλληλότερος τόπος εις εγκατάστασιν επαναστατικής αρχής και εις
+μυστικήν διεξαγωγήν των συμπιπτουσών της πατρίδος υποθέσεων, και
+ότι δυνατόν ήτο να εκλεχθώσι μεταξύ των Πελοποννησίων, ανθρώπων
+καταγινομένων εις ειρηνικάς εργασίας, να οργανισθώσι μυστικώς και
+ορκισθώσιν ενώπιον της ακμαζούσης τουρκικής εξουσίας στρατεύματα
+είκοσι πέντε χιλιάδων εξ εμπειροπολέμων ανδρών.
+
+Και ταύτα μεν έλεγαν αι οδηγίαι. Ο δε άλλος εγώ Δικαίος
+επρόσθετεν, ότι η Ρωσσία εκίνει τον Υψηλάντην, ότι θα εκήρυττε
+πόλεμον κατά της Πύλης άμα ήρχιζεν ο αγών εν Ελλάδι, και ότι θα
+έστελλε τότε και στόλους και στρατεύματα και πολεμεφόδια και
+θησαυρούς. Ιδών δε, ότι όσα εκομπορρημόνει δεν επιστεύοντο, δεν
+εσυστάλη να βεβαιώση ότι έφθασεν ήδη εις Ύδραν ικανή ποσότης και
+όπλων και χρημάτων και πολεμεφοδίων εκ της Ρωσσίας, και ότι
+ητοιμάζοντο και πλοία της νήσου εκείνης εις έκπλουν. Ηγανάκτησεν η
+συνέλευσις διά τας αναιδείς ψευδολογίας του Δικαίου, τον επέπληξεν
+αυστηρώς και τον εφοβέρισεν, ότι θα τον εφυλάκιζεν, αν δεν έπαυεν
+ερεθίζων τα πνεύματα, διαδίδων τόσω ψευδείς φήμας και
+ριψοκινδυνεύων την ύπαρξιν του έθνους. Πάντα ταύτα έδωκαν κακίστην
+ιδέαν και περί τον προσωπικού και περί των πόρων της Αρχής. Όχι
+ολιγώτερον είχε κλονίσει την πεποίθησιν των συνελθόντων και η προ
+τινος καιρού γενομένη και απορριφθείσα απαίτησις της εν
+Κωνσταντινουπόλει γενικής εφορίας του ν' αποστείλωσιν οι
+Πελοποννήσιοι εκεί κατά διαταγήν της Αρχής όλας τας συνεισφοράς
+των. Αλλά, και αν υπώπτευσαν ότι αι μεγάλαι ελπίδες άς συνέλαβαν
+ήσαν απατηλαί, δεν εδύναντο μήτε αυτοί να οπισθοδρομήσωσι μήτε την
+ορμήν των πολλών ενθουσιώντων ν' αναστείλωσι· πεντάκις δε
+συνεδριάσαντες διέλυσαν την συνέλευσιν αποφασίσαντες τα εξής.
+
+«Ο Δίκαιος ν' αναχωρήση εις τα ίδια και να ησυχάση.
+
+Να γείνη φροντίς περί καταγραφής και συλλογής των συνεισφορών,
+και να κατατεθώσι παρά τω εν Πάτραις γενικώ ταμία,
+Παπαδιαμαντοπούλω.
+
+Η Πελοπόννησος να μη κινηθή, μηδέ αφ' ού έλθη ο προσδοκώμενος
+πληρεξούσιος, αν δεν κινηθώσι προηγουμένως τα άλλα μέρη της
+Ελλάδος.
+
+Να εξιχνιασθή διά νέας αποστολής εις Ρωσσίαν και Πίσαν, όπου
+διέτριβεν ο μητροπολίτης Ιγνάτιος, οποία η γνώμη του αυτοκράτορος
+Αλεξάνδρου ως προς τον μελετώμενον αγώνα, και ποίαν βοήθειαν
+εδύναντο οι Έλληνες να προσδοκώσιν εκείθεν.
+
+Να εξετασθή η διάθεσις των προκρίτων Ύδρας, Σπετσών και Ψαρών ως
+προς τον αγώνα.
+
+Να αποποιηθώσιν ευσχήμως οι προεστώτες την εις Τριπολιτσάν
+απέλευσίν των αν εκαλούντο παρά της εξουσίας· και αν αύτη επέμενε,
+να μεταβώσιν εις τας Κυκλάδας επί λόγω μεν ότι απήρχοντο εις
+Κωνσταντινούπολιν, επί σκοπώ δε να αναμείνωσιν εκεί τας έξωθεν
+απαντήσεις και οδηγηθώσι περί του πρακτέου».
+
+Ταύτα εβουλεύθησαν, και παρηγγέλθησαν καί τινες αυτών,
+επανερχόμενοι εις τα ίδια, να τα κοινοποιήσωσι τοις πλησιετέροις
+συναδέλφοις των· διέταξαν δε και τον μεγασπηλαιώτην Ιερόθεον να
+περιέλθη την Πελοπόννησον μυστικώς επί καταγραφή και εισπράξει των
+συνεισφορών.
+
+Τοιαύται ήσαν αι περιστάσεις και αι διαθέσεις των εν Ελλάδι, ότε
+ο Υψηλάντης απεφάσισε να κινήση την επανάστασιν. Εν ώ δε
+κατεγίνετο προετοιμάζων και προετοιμαζόμενος, συνέβη το εξής εις
+επιθάρρυνσίν του.
+
+
+
+
+1821
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Γ'
+
+
+
+&Αποστασία Θεοδώρου Βλαδιμιρέσκου. — Μετάβασις Υψηλάντου εις
+Μολδοβλαχίαν, καί τα κατ' εκείνας τας ηγεμονείας συμβάντα μέχρι
+των Αρχών απριλίου.&
+
+ΘΕΟΔΩΡΟΣ τις, γεννηθείς έν τινι χωρίω της μικράς Βλαχίας, και εξ
+ου έφερε παρασήμου του αγίου Βλαδιμίρου παρονομαζόμενος
+Βλαδιμιρέσκος, εστράτευσεν υπό τους Ρώσσους επί του εν έτει 1812
+παύσαντος εξαετούς Τουρκορρωσικού πολέμου· μετά δε την γενικήν
+αμνηστείαν διωρίσθη, επί της ηγεμονίας Ιωάννου Καρατσά, κατά
+σύστασιν του εν Βουκουρεστίω γενικού προξένου της Ρωσσίας του
+προστατεύοντος αυτόν, Υποθεματάρχης, και ως τοιούτος διετέλει και
+επί του διαδεχθέντος τον Καρατσάν Αλεξάνδρου Σούτσου, γνωστός διά
+τον φιλαυτοχθονισμόν του και την ανδρίαν του.
+
+Ο Θεόδωρος ούτος μετέβη δι' ιδιαιτέρας του υποθέσεις εις
+Βουκουρέστι καθ' όν καιρόν, εξ αιτίας της αναφυείσης αλληλομαχίας
+της Πύλης και του Αλή, εφαίνετο εγγίζουσα η έναρξις του ελληνικού
+αγώνος, και οι εν Βουκουρεστίω Φιλικοί κατεγίνοντο προετοιμάζοντες
+τον αγώνα κατ' εκείνα τα μέρη δι' εσωτερικών ταραχών υπ' άλλο
+πρόσχημα. Ο καταλληλότερος ταραξίας τοις εφάνη ο Βλαδιμιρέσκος,
+και ο αρμοδιώτερος των ταραχών καιρός η συμπεσούσα μεσηγεμονία.
+Μεταξύ των εν Βλαχία σημαντικών Φιλικών διέπρεπεν, ως είπαμεν, ο
+οπλαρχηγός Γεωργάκης Ολύμπιος διά τον πατριωτισμόν, την σύνεσιν,
+την ανδρίαν και την επιρροήν του. Ο οπλαρχηγός ούτος, ο υπό τον
+τίτλον γκιουλέρ - αγασή υπηρετών παρά τω ηγεμόνι Σούτσω, κατήχησε
+πρό τινων μηνών διά προτροπής των Φιλικών τον Βλαδιμιρέσκον τα της
+Εταιρίας επί τη βεβαιώσει Ρωσσικής συμπράξεως, και τον εβεβαίωσεν
+ως φιλόπατριν ότι ο σκοπός της Φιλικής Εταιρίας ήτο να
+επαναστατήση και ελευθερώση όλους τους υπό τον τουρκικόν ζυγόν
+χριστιανικούς λαούς οποίας και αν ήσαν φυλής. Συμβάντος δε του
+θανάτου του Σούτσου, τον εσυμβούλευσε ν' απέλθη εις μικράν
+Βλαχίαν, να κινήση τον λαόν της εις τα όπλα, και μη ανακαλύπτων
+όλον τον αληθή σκοπόν του κινήματός του να κηρύξη επί του
+παρόντος, ότι εκινείτο εις απόσεισιν της φαναριωτικής ξενοκρατίας
+και ανάκτησιν των αρχαίων προνομίων της πατρίδος του υπό την
+κυριαρχίαν πάντοτε του σουλτάνου. Ο Βλαδιμιρέσκος, σεβόμενος εις
+άκρον τον κατηχητήν του, εδέχθη προθύμως τας συμβουλάς του, έλαβε
+παρ' αυτού όχι πλειοτέρους των 30 στρατιωτών καί τινα χρήματα παρά
+της εφορίας, επανήλθεν εις μικράν Βλαχίαν εκάλεσε τον λαόν εις τα
+όπλα, και διέδωκεν ότι ήτο πιστός υπήκοος της μεγάλης και κραταιάς
+οθωμανικής αυτοκρατορίας, ότι δεν ωπλίσθη ειμή εις παύσιν των
+καταχρήσεων και εις ανάκτησιν των αρχαίων προνομίων της πατρίδος
+του καταπατηθέντων ή εις ωφέλειαν μόνον των αρχόντων αποβάντων,
+και ότι επάναγκες εθεώρει να στείλωσιν αι επαρχίαι προς αυτόν
+πληρεξουσίους εις σύσκεψιν περί του κοινού καλού· εξέδωκε δε και
+προκηρύξεις και απέστειλε και ικετήριον αναφοράν προς τον
+Σουλτάνον της αυτής εννοίας.
+
+Διάδοχος του αποθανόντος ηγεμόνος της Βλαχίας διωρίσθη ο
+Σκαρλάτος Καλλιμάχης. Ούτος ακούσας, εν Κωνσταντινουπόλει έτι
+διατρίβων, τα κατά τον Βλαδιμιρέσκον, έστειλεν αμέσως ανθηγεμόνας,
+τον Ιωάννην Σαμουρκάσην, τον Κωνσταντίνον Νέγρην και τον Στέφανον
+Βογορίδην προς καθησύχασιν της ταραχθείσης ηγεμονείας του.
+Φθάσαντες οι ανθηγεμόνες εις Βουκουρέστι έστειλαν τον Γεωργάκην
+και τον φίλον του και συστρατιώτην Γιαννάκην Φαρμάκην Μακεδόνα
+μετά 600 κατά του Βλαδιμιρέσκου, τον δε Σάββαν εκράτησαν παρ'
+αυτοίς ως αρχηγόν της φρουράς της πρωτευούσης, αγνοούντες ότι οι
+οπλαρχηγοί ούτοι ήσαν μέλη της Εταιρίας. Εκστρατεύσαντες οι περί
+τον Γεωργάκην και τον Φαρμάκην, αντί να κατατρέξωσι τον
+Βλαδιμιρέσκον, τον συνέτρεχαν κρυφίως δίδοντές τω πάσαν ευκαιρίαν
+υπό διαφόρους προφάσεις να ενδυναμωθή έτι μάλλον και προοδεύση.
+Φθάσαντες δε εις Κραϊόβαν, πρωτεύουσαν της μικράς Βλαχίας, ηύραν
+ετοίμους να κινηθώσιν επί τον Βλαδιμιρέσκον κατά διαταγήν των
+ανθηγεμόνων τον Ιωάννην Σολωμόν και τον Διαμαντήν Σιρδάρην μετά
+πολλών στρατιωτών, αλλ' ο φιλόπατρις Γεωργάκης κατήχησε και αυτούς
+τα της Εταιρίας και τους ουδετέρωσεν. Εν τοσούτω ο Βλαδιμιρέσκος
+ασφαλισθείς τοιουτοτρόπως από πάσης προσβολής, έχων ικανόν αριθμόν
+Πανδούρων (α) και συλλέξας καθ' οδόν πλήθος άλλων οπλοφόρων και
+ροπαλοφόρων, ώδευεν αφόβως εις Βουκουρέστι. Η ευτυχής και ακώλυτος
+πρόοδός του και η προσέγγισίς του εις την πρωτεύουσαν ηνάγκασαν
+τους άρχοντας να καταφύγωσιν εις Τρανσιλβανίαν, τους δε
+ανθηγεμόνας εις Ρουτσούκι, παραδουνάβιον πόλιν της Τουρκίας.
+Απομακρυνόμενοι δε ούτοι της πρωτευούσης, διέταξαν τον Σάββαν
+θεωρούμενον πιστόν ν' ασφαλίση την πόλιν από του αποστάτου. Εν
+τοσούτω ο Βλαδιμιρέσκος έφθασε παρά το Βουκουρέστι την 15 Μαρτίου
+μέγας και πολύς, και κατέλυσεν εν Κοτροτσανίω, μοναστηρίω του
+αγίου Όρους, ημιώριον προς δυσμάς από της πόλεως. Ύψωσε δε κατά
+πρώτην φοράν και σημαίαν φέρουσαν επί κυανού μεταξωτού υφάσματος
+τα ομοιώματα της αγίας Τριάδος και των μεγαλομαρτύρων Γεωργίου και
+Δημητρίου και το «Ζήτω η Ελευθερία» χρυσόγραπτον. Την δε 17
+εξέδωκε κήρυγμα προς τούς κατοίκους του Βουκουρεστίου λέγων όσα
+έλεγε και επί της οδοιπορίας του, και προσθέτων, ότι εις ευόδωσιν
+του μεγάλου εθνικού σκοπού του συνήχθησαν υπό την οδηγίαν του
+δεκαεξακισχίλιοι οπλοφόροι, ότι η υψηλή Πύλη εσκόπευε να στείλη
+αντιπρόσωπόν της εις διόρθωσιν των κακώς εχόντων, και ότι
+αναγκαίον ήτο να στείλωσι και οι λαοί προς αυτόν πληρεξουσίους, να
+ενωθώσιν ως Χριστιανοί μετά του κινηθέντος πλήθους υπέρ του
+γενικού καλού, και να ετοιμάσωσι και τα αναγκαία καταλύματα.
+Κατόπιν του Βλαδιμιρέσκου αφίχθησαν εις Βουκουρέστι ο Γεωργάκης
+και ο Φαρμάκης, και κατέλυσαν εντός της πόλεως όπου διέτριβε και ο
+αρχηγός της φρουράς Σάββας· όλοι δε οι εντός και οι εκτός ήρχοντο
+συχνάκις εις λόγους χωρίς να συγκρούωνται.
+
+[Φεβρουάριος] Καθ' ον δε καιρόν διετάραττεν ο Βλαδιμιρέσκος την
+Βλαχίαν, ο Υψηλάντης, έχων εν τη συνοδία του τους δύο νεωτέρους
+αδελφούς του, Νικόλαον και Γεώργιον, τον συνταγματάρχην του
+ελαφρού ρωσσικού ιππικού Γεώργιον Καντακουζηνόν (β), τον ταμίαν
+του Γεώργιον Μάνον, αξιωματικόν τινα Πολωνόν, Γαρνόφσκην, και δύο
+υπηρέτας, επέρασεν εν ρωσσική στολή τον Προύθον την 22 Φεβρουαρίου
+περί την ε' ώραν μετά μεσημβρίαν, και υποδεχθείς επί της αποβάσεώς
+του και συνοδευθείς παρά τινων στρατιωτών ευρεθέντων εκεί διά της
+μυστικής ενεργείας οπαδών του πρρσταλέντων επί τούτω εις Ιάσι,
+εισήλθε δύνοντος του ηλίου εις την πόλιν και έστησε το
+στρατοπεδαρχείον του εν τη οικία της Καντακουζηνής, αυτός δε
+κατέλυσεν εν τω μοναστηρίω του Γαλατά επί λόφου κειμένω είκοσι
+λεπτά μακράν της πόλεως. Μόλις δ' έφθασε, και όλοι οι εν τη πόλει
+οπλοφόροι Αρβανίται, όντες μυστικώς προωργανισμένοι, αφήκαν πάσαν
+υπηρεσίαν κοινήν και ιδιωτικήν, και ετάχθησαν διά μιας υπό τας
+διαταγάς του. Ετάχθησαν υπό τας διαταγάς του και άλλοι, και πολλοί
+των μαθητών αυτοπροαίρετοι και ενθουσιώντες.
+
+Κατ' εκείνον τον καιρόν ηγεμόνευεν εν Μολδαυία ο Μιχαήλ Σούτσος
+προ ολίγων μόνον εβδομάδων κατηχηθείς τα της Εταιρίας. Ο κατηχητής
+του, είτε θέλων να τον ελκύση, είτε αγνοών και αυτός τα σχέδια της
+Εταιρίας, τον εβεβαίωσεν, ότι μήτε αι ηγεμονείαι θα εταράττοντο
+μήτε η επανάστασις θα εξερρηγνύετο εν Ελλάδι προ του 1825. Ο
+Σούτσος, θεωρών το τέρμα τούτο βραχύ, επρότεινε διά του κατηχητού
+τον τη υπερτάτη Αρχή παράτασιν μέχρι του 1827,και έγραψε τα αυτά
+κατ' ευθείαν τω Υψηλάντη διατρίβοντι εν Βεσσαραβία. Ο Υψηλάντης,
+υποπτεύσας ότι διά της προτάσεως ταύτης ο Σούτσος διενοείτο ν'
+αποκαρπωθή εν ανέσει την επταετή ηγεμονίαν του, και φοβούμενος μη
+τον εύρη αντίπαλον αν ηναντιούτο, υπέκρυψε τους αληθείς σκοπούς
+του· ώστε ο Σούτσος ηπόρησε και εταράχθη ότε παρά πάσαν προσδοκίαν
+έμαθε την 21 κατά πρώτον, ότι ο Υψηλάντης θα επέρα τον Προύθον την
+επαύριον· αλλ' ούτε αντείπεν ούτε αντέπραξεν· εξ εναντίας έδωκε
+πάσαν βοήθειαν, πιστεύων και αυτός αδιστάκτως, ως και οι λοιποί,
+ότι η Ρωσσία τον υπεκίνει. Η διαγωγή αύτη του ηγεμόνος έπεισε τους
+εντοπίους άρχοντας, ότι το κίνημα του Υψηλάντου δεν ήτον
+απροστάτευτον έξωθεν, και ότι προανήγγελλε ταχείαν είσοδον εις τας
+ηγεμονείας ρωσσικών δυνάμεων, και μεταβολήν της πολιτικής τύχης
+των· διά τούτο και αυτοί ούτε αντείπαν ούτε αντέπραξαν. Αλλ'
+έβλαψαν τον αγώνα εξ αυτών των προοιμίων του αυτοί οι αγωνισταί.
+Τα πλείστα των επί των ορίων των ηγεμονειών φρούρια ήσαν και
+ανώχυρα και απροφύλακτα και ανεφοδίαστα εξ αιτίας της συνήθους
+αμελείας των Τούρκων ενισχυομένης έτι μάλλον υπό της επικρατούσης
+τότε βαθείας ειρήνης· διά τούτο ήσαν ευάλωτα προσβαλλόμενα αίφνης.
+Αλλ' αντί να προσβληθή αίφνης και αλωθή η Βραΐλα, ως έχουσα μικράν
+και αδύνατον φρουράν, ο διατελών υπό τας διαταγάς του Υψηλάντου
+Βασίλης Καραβιάς, οπλαρχηγός και αυτός των εν ταις ηγεμονείαις μη
+εντοπίων, εξύπνησε τους Τούρκους, πράξας έμπροσθεν ούτως ειπείν
+των πυλών του φρουρίου τούτου πράξιν απολίτευτον, απάνθρωπον και
+αδικαιολόγητον.
+
+Καθ' όλας τας πόλεις της Μολδοβλαχίας όπου εσύχναζαν Τούρκοι, ως
+διαβάται ή ως έμποροι, διέτριβεν αξιωματικός Τούρκος, έχων παρ'
+εαυτώ καί τινας στρατιώτας προς συστολήν των ατακτούντων ομοπίστων
+του μη σεβομένων συνήθως την χριστιανικήν φρουράν. Τοιούτος τις
+διέτριβε και εν Γαλατσίω παραδουναβίω εμπορική πόλει της
+Μολδαυίας, όπου ήσαν καί τινες Τούρκοι φιλήσυχοι και φιλέμποροι.
+Τον αξιωματικόν τούτον, τους περί αυτόν και όσους εκ των
+εμπορευομένων Τούρκων εδυνήθη να συλλάβη ο Καραβιάς, ο ως
+αρχιχωροφύλαξ εκεί σταθμεύων, εφόνευσε σχεδόν όλους επιπεσών
+αίφνης άνευ διαταγής του Υψηλάντου την προτεραίαν της εις
+Μολδαυίαν περαιώσεώς του. Εναβρυνόμενος δε επί τω κατορθώματί του
+εσόβει διά της αγοράς φορών την μηλωτήν του φονευθέντος
+αξιωματικού ως την λεοντήν ο Ηρακλής.
+
+Η είδησις της αιμοσταγούς ταύτης πράξεως, της πρώτης πράξεως του
+υπέρ ελευθερίας και ευνομίας αγώνος, έφθασεν εις Ιάσι καθ' ην
+εσπέραν εισήλθεν ο Υψηλάντης, και την διεδέχθη άλλη ομοίας φύσεως
+υπό τους οφθαλμούς αυτού του Υψηλάντου. 40 Τούρκοι υπό Οθωμανόν
+αρχιφρούραρχον της ηγεμονείας διέτριβαν εν Ιασίω, δι' ους λόγους
+διέτριβαν τοιούτοι και εν Γαλατσίω και αλλού. Εισελθόντος του
+Υψηλάντου, οι Τούρκοι ούτοι αφωπλίσθησαν κατά διαταγήν του
+ηγεμόνος και εφυλακίσθησαν· εφυλακίσθησαν και 30 έμποροι Οθωμανοί
+ευρισκόμενοι εν τη αυτή πόλει· αλλά την νύκτα οι πλείστοι
+εφονεύθησαν ανηλεώς και αναιτίως. Αι δύο δε αύται πράξεις δείξασαι
+εξ αυτής της αρχής, ότι ούτε σύνεσις ωδήγει τους οπλαρχηγούς, ούτε
+πειθαρχία επεκράτει, δυσηρέστησαν εις άκρον και τον ηγεμόνα και
+τους αυλικούς και τους εντοπίους άρχοντας. Αλλ' ο Υψηλάντης, αντί
+να εκφράση πανδήμως την δυσαρέσκειάν του και ελέγξη αν όχι και
+παιδεύση τους αιτίους, περί μεν των υπό τους οφθαλμούς του
+συμβάντων εσιώπησε, περί δε των εν Γαλατσίω εξέδωκεν ημερησίαν
+διαταγήν ευφημών την αθέμιτον πράξιν του Καραβιά ως λαμπρόν
+κατόρθωμα. Παρόμοιοι πράξεις εξ αιτίας της τοιαύτης διαγωγής του
+Υψηλάντου προς τον Καραβιάν επαναληφθείσαι και αλλαχού της
+ηγεμονείας ηύξησαν έτι μάλλον την γενικήν και δικαίαν
+δυσαρέσκειαν, και εσύστησαν κάκιστα εξ αυτής της αρχής τον αγώνα.
+Εξ αυτής της αρχής ο Υψηλάντης έπεσε και εις άλλο ατόπημα. Ήκουσεν
+ότι πολλά χρήματα της Εταιρίας απετέθησαν παρά τω εν Ιασίω
+τραπεζίτη Παύλω Ανδρέου. Διατεινομένου δε τούτου, ότι το άκουσμα
+ήτο ψευδές, διέταξεν ο Υψηλάντης ούτος μεν και ο παραυιός του να
+φυλακισθώσι, τα δε βιβλία του να εξετασθώσι. Γενομένης δε της
+εξετάσεως απεδείχθη το άκουσμα πάντη ψευδές. Αλλ' ο Υψηλάντης δεν
+απεφυλάκισε τους αδίκως φυλακισθέντας ειμή επί πληρωμή γροσίων
+60000 εις χρήσιν του στρατού. Η βία και η αρπαγή αύτη έβαλαν εις
+ανησυχίαν τους πλουσίους της ηγεμονείας και συνήρησαν μεγάλως εις
+την μετ' ολίγας ημέρας συμβάσαν αιφνίδιον φυγήν του Ροσνοβάνου και
+του Στούρτσα Σαντουλάκη, δύο των πρωτίστων αρχόντων της Μολδαυίας·
+ανεκάλυψαν δε και την μηδαμινότητα των πόρων του Υψηλάντου και
+διήγειραν πολλάς αμφιβολίας περί της πιστευομένης υποκινήσεως της
+Ρωσσίας, ήτις, αν ενείχετο, δεν θ' άφινε τον Υψηλάντην άπορον.
+Ιδού και άλλο κακόν χείρον των πρώτων. Ο Υψηλάντης ήλθε ν' ανοίξη
+τον ελληνικόν αγώνα εντός ξένων τόπων χωρίς να έχη
+προεσχεδιασμένον τι να πράξη ως προς τους εγκατοίκους. Πασίγνωστον
+είναι, ότι εν ταις ηγεμονείαις λαός δεν υπάρχει· υπάρχουν μόνον
+αυθένται και δούλοι· οι δε δούλοι τόσον εξευτελίσθησαν εκ της
+δουλείας, ώστε έχασαν και αυτόν τον πόθον της ελευθερίας. Ο
+Υψηλάντης, αντί να εγκολπωθή την ισχυράν μερίδα, την των αρχόντων,
+και διά της συνδρομής αυτών να ενισχύση τον αγώνα, εμελέτησε να
+καταργήση τα προνόμιά των και να κηρύξη πολιτικήν ισότητα, ό εστι,
+να εφελκύση την αγανάκτησιν των δυνατών χωρίς καν να ωφελήση ή να
+προσοικειωθή τους δούλους όντας οποίους τους εδείξαμεν· αλλά
+πεισθείς περί της δεινότητος των αποτελεσμάτων τοιαύτης πράξεως
+παρητήθη και δεν εξέδωκεν ην εμελέτα προκήρυξιν, αλλ' εξέδωκεν
+άλλην την επιούσαν της αφίξεώς του, δι' ης, αποτεινόμενος προς
+τους Μολδαυούς, τοις έλεγεν, ότι διέβαινεν απλώς πορευόμενος εις
+Ελλάδα, όπου τον εκάλει η φωνή του λαού δράξαντος τα όπλα κατά του
+τυράννου, και τους εθάρρυνε ν' ασχολώνται αφόβως εις τα ειρηνικά
+έργα των και να υπακούωσι τον ηγεμόνα και τους νόμους των·
+επρόσθετε δε, ότι, άν τινες απελπισμένοι Τούρκοι ετόλμων να
+πατήσωσι το έδαφός των, «Ι σ χ υ ρ ά - Δ ύ ν α μ ι ς -
+ε υ ρ ί σ κ ε τ ο - ε τ ο ί μ η - δ ι ά - ν α - τ ι μ ω ρ ή σ η -
+τ η ν -  τ ό λ μ η ν - τ ω ν». Την δε 24 εξέδωκε δύο άλλας
+προκηρύξεις την μεν προς το Πανελλήνιον λέγουσαν προς τοις άλλοις,
+«Κ ι ν η θ ή τ ε, κ α ι - θ έ λ ε τ ε - ι δ ε ί - μ ί α ν -
+κ ρ α τ α ι ά ν - Δ ύ ν α μ ι ν - ν α - υ π ε ρ α σ π ι σ θ ή -
+τ α -  δ ί κ α ι ά - μ α ς», αινιττόμενος την Ρωσσίαν, την δε προς
+τους παρεπιδημούντας Έλληνας. Την αυτήν ημέραν κατά προτροπήν αυτού
+ο αυθέντης Σούτσος, συγκαλέσας το συμβούλιον, ανηγγειλεν, ότι ο
+πρίγκηψ Υψηλάντης διέβαινε μόνον απερχόμενος εις Ελλάδα, αλλ' ότι
+ενδεχόμενον η Πύλη οργισθείσα να στείλη στρατεύματα και αφανίση τον
+τόπον· διά τούτο έκρινεν αναγκαίον να ικετεύσωσι την προστάτριαν
+Δύναμιν ίνα μη επιτρέψη εισβολήν. Το συμβούλιον έγραψε την
+προβληθείσαν αναφοράν συστηθείσαν και δι' ιδιαιτέρας του ηγεμόνος
+προς τον διατρίβοντα τότε εν Λαϋβάχη αυτοκράτορα Αλέξανδρον, έγραψε
+προς αυτόν και ο Υψηλάντης υποστηρίζων την αίτησιν του κοινού,
+ομολογών, ότι τω όντι ανεδέχθη τον υπέρ της ελευθερίας της Ελλάδος
+αγώνα και εκθέτων τους λόγους. Την δε 26 εξέδωκε στρατιωτικόν
+οργανισμόν, καθ' ον επλάττοντο στρατηγοί σωματάρχαι, ως τους εκάλει
+ο οργανισμός, στρατηγοί φαλαγγάρχαι, στρατηγοί ταγματάρχαι,
+χιλίαρχοι, συνταγματάρχαι, εκατόνταρχοι και τοιούτοι· έταξε δε εις
+την πρώτην τάξιν τους δύο αδελφούς του και τον Καντακουζηνόν,
+ουδένα εις την δευτέραν, εις την τρίτην τον Ορφανόν και τον
+Δούκαν, και εις τας κατωτέρας άλλους. Ετοιμασθείς δε να
+εκστρατεύση εις Βλαχίαν διέταξε και εψάλη την 28 εν τω ναώ των
+τριών ιεραρχών δοξολογία, εν ή παρέστη όλος ο στρατός και αυτός ως
+αρχιστράτηγος. Κατά την τελετήν δε ταύτην ο μητροπολίτης τον έζωσε
+σπάθην ειπών μεγαλοφώνως το προφητικόν λόγιον «Περίζωσε την
+ρομφαίαν σου επί τον μηρόν σου δυνατέ τη ωραιότητί σου και τω
+κάλει σου, και έντεινε και κατευοδού και βασίλευε». Ευλόγησε δε
+και την σημαίαν του φέρουσαν ένθεν μεν το σημείον του σταυρού, τα
+ομοιώματα του αγίου Κωνσταντίνου και της αγίας Ελένης και το «εν
+τούτω νίκα»· ένθεν δε τον φοίνικα και το «εκ της κόνεώς μου
+αναγεννώμαι». Όλοι δε ωρκίσθησαν πανδήμως τον υπέρ της ελευθερίας
+της πατρίδος όρκον.
+
+Ο δε Υψηλάντης, αφ' ού διέτριψεν έξ ημέρας εν Ιασίω, και διένειμε
+χρήματα εις τους στρατιώτας, εξεστράτευσεν εις Βουκουρέστι μετά
+800 ιππέων προδιατάξας να ετοιμασθώσι παντού τροφαί εις χρήσιν
+δεκακισχιλίων στρατιωτών. Αλλ' η εν Ιασίω εξαήμερος διατριβή του
+ούτε το επιχείρημά του εσύστησεν, ούτε αυτόν ύψωσεν εξ αιτίας της
+αναξίας υπαλληλίας του και της κακοηθείας του συρφετώδους στρατού,
+όστις αχαλίνωτος εις τας ορέξεις του έπραττε παντός είδους
+καταχρήσεις ασυστόλως και αφόβως υπό τας όψεις του αρχιστρατήγου
+και εκίνει μέγαν γογγυσμόν· μόνη η ιδέα της ρωσσικής υποκινήσεως
+διεσώζετο και κατείχε την γενικήν και δικαίαν αγανάκτησιν. Πολλοί
+δε των κατοίκων της Βλαχίας, μαθόντες ότι τα άτακτα ταύτα
+στρατεύματα μετέβαιναν εκεί, εφοβήθησαν μη πάθωσιν όσα οι Μαλδαυοί
+και έφυγαν. Τούτο μαθών ο Υψηλάντης καθ' οδόν, εξέφρασε προς τον
+μητροπολίτην και τους συγκροτούντας την Αρχήν προκρίτους της
+Βλαχίας την απορίαν του, ως διατηρουμένης, κατά το λέγειν του,
+αυστηράς ευταξίας εν Μολδαυία· τοις έστειλε δε, επ' ελπίδι να τους
+καθησυχάση, και τας προς τους Βλάχους προκηρύξεις του εις
+δημοσίευσιν, και τοις έλεγεν ότι η προστατεύουσα τας ηγεμονείας
+μεγάλη Δύναμις θα εμπόδιζε την εισβολήν των βαρβάρων· εις πίστωσιν
+δε τούτου επρόσθετεν, ότι ο στρατηγός Βιτγενστέης διετάχθη να φέρη
+επί των ορίων τα εν Βεσσαραβία στρατεύματα, και ότι ουδ' αυτός θα
+διέμενεν εν τη Βλαχία· τους διέταττε δε ετοιμάσωσιν εις χρήσιν των
+μεγάλων δυνάμεών του τροφάς και καταλύματα επί της διαβάσεως.
+
+Μετά επταήμερον δε οδοιπορίαν έφθασεν εις Φωξάνην, πόλιν επί των
+ορίων Μολδαυίας και Βλαχίας, όπου ηύρε τους οπλαρχηγούς Αναστάσην
+Αργυροκαστρίτην και Καραβιάν αναμένοντάς τον. Ο τελευταίος ούτος
+έφερεν εκ Γαλατσίου δύο κανόνια και έσυρε κατόπιν του και πολύν
+όχλον, ον οπλίσας διά του παρατυχόντος, και παρατάξας καθ' ην ώραν
+εισήρχετο ο Υψηλάντης εφείλκυσε τόσον την προσοχήν αυτού ως
+άνθρωπος μεγάλης αξιότητος, ώστε ανεδείχθη στρατηγός ταγματάρχης
+(γ). Επτά ημέρας διέμεινεν ο Υψηλάντης εν Φωζάνη, καθ' ας
+κατεγίνετο γυμνάζων κατά την ευρωπαϊκήν τάξιν πολλούς νέους,
+πεπαιδευμένους ως επί το πλείστον και αγαθών γονέων, συρρέοντας
+καθ' ημέραν πολλαχόθεν υπό τας σημαίας του, εξ ων συνεκροτήθη
+τάγμα επονομασθέν «ιερός λόχος». Ελέγοντο δε οι ιερολοχίται ούτοι
+και μαυροφορίται, διότι εμελανοφόρουν· έφεραν δε επί του πίλου
+κατά μέτωπον ομοίωμα κρανίου επί δύο κοκκάλων εν χιαστώ σχήματι
+υφ' ο επιγραφή «Ελευθερία ή θάνατος»· εφόρουν δε και εθνόσημον
+τρίχρουν.
+
+[Μάρτιος] Εκστρατεύσας ο Υψηλάντης εκ Φωξάνης έφθασε την 16
+μαρτίου εις Βουζέον, πόλιν παρά τον ομώνυμον ποταμόν, κακείθεν
+επροχώρησεν εις Πλοέστι, όπου διέμεινεν ως δέκα ημέρας. Την δε 28
+εστρατοπέδευσεν εν Κολεντίνη ημιώριον από Βουκουρεστίου· ώστε
+εχρονότριψε καθ' οδόν από Ιασίου εις Κολεντίναν τέσσαρας
+εβδομάδας. Η τόση χρονοτριβή καθ' ους καιρούς η ταχύτης συντελεί
+τα μέγιστα εις πρόοδον τοιούτων τολμημάτων, επήγασε κυρίως εξ όσων
+ελάμβανεν επί της οδοιπορίας του μυστικών ειδήσεων, ότι ο μεν
+Βλαδιμιρέσκος εμελέτα κατ' αυτού επιβουλήν, ο δε Σάββας
+εκλονίζετο· διά τούτο οδοιπορών εταλαντεύετο αν έπρεπε να υπάγη
+εις Βουκουρέστι, όπου ήσαν ο Βλαδιμιρέσκος και ο Σάββας έχοντες
+ικανάς δυνάμεις ή να στρατοπεδεύση εν Τυργοβίστω, αρχαία
+μητροπόλει της ηγεμονείας.
+
+Το Βουκουρέστι έκειτο υπό στρατιωτικήν μάστιγα καθ' ον καιρόν
+προσήγγισεν ο Υψηλάντης· διά τούτο οι κάτοικοι εχάρησαν επί τω
+ερχομώ του ελπίζοντες ανακούφισιν των δεινών, οι δε σημαντικώτεροι
+των εναπομεινάντων αρχόντων, εν οις και ο μητροπολίτης, υπήγαν εις
+προϋπάντησίν του παρακαλούντές τον να έμβη εις την πόλιν, αλλά δεν
+εισηκούσθησαν δι' ας συνέλαβεν υποψίας. Εκ δε των οπλαρχηγών ο μεν
+Γιωργάκης προϋπήντησε τον Υψηλάντην κατά την Μενζίλην, τον
+συνώδευσεν εις Κολεντίναν και διέμεινε παρ' αυτώ και υπό τας
+διαταγάς του μετά των στρατιωτών του· ο δε Βλαδιμιρέσκο και ο
+Σάββας δεν προσήλθαν ουδ' αφ' ού έφθασεν εις Κολεντίναν. Την δε
+επαύριον εστάλη προς τον Σάββαν ο εξ απορρήτω του Υψηλάντου
+Λασσάνης εις γνώσιν της αιτίας. Ο Σάββας υπεκρίθη κατ' αρχάς τον
+άρρωστον, αλλ' αναγκασθείς να εξηγηθή σαφέστερον ωμολόγησεν, ότι
+το κίνημα του πρίγκηπος δεν ήτον οποίον εφημίζετο, ότι επί τη
+βεβαιώσει ρωσσικής συμπράξεως ανεδέχθησαν όλοι τον αγώνα, ότι
+παρήλθαν πέντε εβδομάδες αφ' ού ο πρίγκηψ επέρασε τον Προύθον, και
+ρωσσική σύμπραξις δεν εφάνη, ότι έβλεπεν άφευκτον τον αφανισμόν
+των δύο ηγεμονειών και τον παντελή όλεθρον των πρωταγωνιστών, και
+ότι εδίσταζε περί του πρακτέου. Ο Λασσάνης επροσπάθησε να τον
+θαρρύνη ειπών, ότι αι ελπίδες της ρωσσικής συμπράξεως ήσαν
+βάσιμοι, αλλ' η ώρα δεν ήλθε, διότι δεν εισέβαλαν εις τας
+ηγεμονείας τουρκικά στρατεύματα, ώστε να λάβωσιν εντεύθεν αφορμήν
+να εσβάλωσι και ρωσσικά. Διά τούτων και τοιούτων λόγων έφερε τον
+Σάββαν ο Λασσάνης προς τον Υψηλάντην, όστις τον εδέχθη
+φιλοφρονέστατα και υπεστήριξε και αυτός τας δοθείσας αυτώ ελπίδας.
+Γενομένου δε λόγου περί του Βλαδιμιρέσκου, ο Υψηλάντης
+εξεμυστηρεύθη όσας υποψίας συνέλαβε κατ' αυτού, προσθέσας, ότι δις
+υπήγεν ο Γεωργάκης να τον φέρη εις Κολεντίναν και απέτυχε. Ο
+Σάββας ανεδέχθη να τον πείση, και τω όντι το κατώρθωσε μείνας εν
+τω στρατοπέδω του Βλαδιμιρέσκου εις ασφάλειαν αυτού μέχρι της
+επανόδου του. Ο δε Βλαδιμιρέσκος, παραστάς ενώπιον του Υψηλάντου,
+υπεκρίθη τελείαν αφοσίωσιν εις αυτόν και ζήλον προς τον αγώνα·
+εξέφρασε δε επιθυμίαν να μείνη αυτός ως οπισθοφυλακή εν Βλαχία, ο
+δε Υψηλάντης να μεταβή εις Βουλγαρίαν, ως προεσχεδιάσθη· επέμενε
+δε τόσω μάλλον εις το να προχωρήση ο Υψηλάντης όσον τάχιον, καθ'
+όσον είχεν έλθει είδησις, ότι η Βουλγαρία ετοίμη ήτο να δράξη τα
+όπλα επί τω εμφανισμώ αυτού, και ότι επί τω σκοπώ τούτω εστάλη
+εκείθεν και έφθασεν ήδη εις την επί του Δουνάβεως αντικρύ του
+Σιστόβου Ζέμνιτσαν ο Χρίστος Πάγκας, είς των οπλαρχηγών της
+Βουλγαρίας μετά 400 στρατιωτών και των εις περαίωσιν του στρατού
+αναγκαίων πλοιαρίων. Αλλ' οι λόγοι του Βλαδιμιρέσκου δεν ίσχυσαν·
+και αυτός μεν επανήλθεν αβλαβής εις τα ίδια, ο δε Σάββας απελύθη
+ευφημούμενος διά τον ζήλον του.
+
+Όσον δε το σχέδιον του Υψηλάντου ήτον εξ αρχής σαθρόν τόσον η
+θέσις του καθίστατο καθ' ημέραν κινδυνωδεστέρα. Συνέρρευσαν υπό
+τας σημαίας του και καθ' οδόν και εν Κολεντίνη πολλοί ένοπλοι, και
+ελογίζοντο όλοι τρισχίλιοι· αλλ' άτακτοι εν γένει και καταχρασταί·
+και έχοντες υπ' όψιν το σκανδαλώδες παράδειγμα των πλείστων
+οπλαρχηγών, ων τα εν Βλαχία αθεμιτουργήματα υπερέβησαν και αυτά τα
+εν Μολδαυία, εγίνοντο ημέρα τη ημέρα έτι μάλλον ακράτητοι. Μεταξύ
+δε των τριών οπλαρχηγών, των εχόντων και επιρροήν και ικανότητα
+και τα ανδρειότερα και πολυπληθέστερα σώματα, πιστός ήτο και
+πιστός διέμεινε μέχρι τέλους ο Γεωργάκης, αλλ' ο Σάββας και ο
+Βλαδιμιρέσκος ήσαν επίβουλοι και προδόται. Οι εντόπιοι όλοι
+ηχθρεύοντο τον Υψηλάντην, διότι ο αγών ήτον επ' ωφελεία ξένης γης
+και επί φθορά της πατρίδος των· πάσα δε ηθική δύναμις, εξ όσων
+έβλεπαν και έπασχαν, εξέλειψεν· ώστε η τελεία καταστροφή του
+αγώνος εφαίνετο άφευκτος επερχομένης εχθρικής δυνάμεως.
+
+Τοιαύτα ήσαν τα κατά την Βλαχομολδαυίαν αρχομένου του απριλίου.
+Ερχόμεθα τώρα να θεωρήσωμεν και τα κατά την Ελλάδα.
+
+
+
+1821
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Δ'
+
+
+
+&Έποψις της Πελοποννήσου και κατάστασις αυτής επί των παραμονών
+της επαναστάσεως. _Έλευσις κι απέλευσις του Χουρσίδ Πασά και
+χαρακτηρισμός αυτού.&
+
+ΚΑΘ' όλα τα μέρη της ελληνικής γης ο αριθμός των εντοπίων
+Χριστιανών ήτον ανώτερος του αριθμού των εντοπίων Τούρκων. Αλλ' η
+Πελοπόννησος είχε και ιδιαίτερα πλεονεκτήματα· περιείχε
+χριστιανικόν λαόν πολυπληθέστερον, ευπορώτερον, εμπορικώτερον και
+βιομηχανώτερον αναλόγως των άλλων λαών της στερεάς Ελλάδος, διότι
+και ο τουρκικός ζυγός ήτον ελαφρότερος. Οι στελλόμενοι εις
+Πελοπόννησον ηγεμόνες συχνάκις αλληλοδιεδέχοντο, και ως εκ τούτου
+η επί του τόπου ισχύς των πολλή δεν ήτον· εφορευόμενοι δε υπό των
+διατριβόντων εν τη βασιλευούση αντιπροσώπων της Πελοποννήσου,
+εσυστέλλοντο έτι μάλλον εν ταις κακοεργίαις των. Οι αρχιερείς και
+οι προεστώτες είχαν μεγάλην επιρροήν επί των ομοπίστων αυτών· και
+ως εκ τούτου ήσαν ισχυροί παρά τη εξουσία· συνήρχοντο δε περί
+κοινών υποθέσεων εις την πρωτεύουσαν της Πελοποννήσου δις του
+έτους, συνενισχυόμενοι ενώπιον της τουρκικής εξουσίας. Αν και
+γενικώς οι λαοί της Πελοποννήσου, καταγινόμενοι εις ειρηνικά έργα,
+δεν ήσαν μάχιμοι, διέπρεπαν όμως μεταξύ αυτών άνδρες εκ της τάξεως
+των κλεπτών φημιζόμενοι επ' ανδρία και πολεμική εμπειρία. Έζη και
+λαός προς μεσημβρινήν άκραν αυτής διασώσας πολλά λείψανα της
+σπαρτιατικής καταγωγής του. Επιτηδειοτάτη εις αμυντικόν πόλεμον
+είναι η γεωγραφική θέσις της. Θαλασσοτείχιστος η χώρα αύτη παρέχει
+μόνον τον στενόν Ισθμόν εις εισβολήν εχθρικών στρατευμάτων, αλλά
+και αυτόν βουνώδη προς την Μεγαρίδα και δυσπρόσιτον. Βουνώδη και
+δυσπρόσιτα είναι και πάμπολλα εντός αυτής μέρη. Τα μεταξύ Κορίνθου
+και Άργους στενά τα κοινώς λεγόμενα Δερβενάκια και το Αγιονόρι, το
+μεταξύ Άργους και Τριπολιτσάς Παρθένι, το μεταξύ Τριπολιτσάς και
+Καλαμάτας Μακρυπλάγι, το μεταξύ Αρκαδίας και Πύργου Κλειδί, τα
+μεταξύ Κορίνθου και Βοστίτσης στενά της Ακράτας, τα μεταξύ Πατρών
+και Βοστίτσης Σελλά, ο διατέμνων την Μάνην Ταΰγετος και τόσαι
+άλλαι ορειναί και δύσβατοι θέσεις είναι ευϋπεράσπιστοι, και δι'
+ολίγων επιτηδειόταται εις παρεμπόδισιν της από τόπου εις τόπον
+μεταβάσεως πολλών· φρουρείται δε η χερσόνησος αύτη υπό μεγάλων
+προμαχώνων, ένθεν μεν της στερεάς Ελλάδος, ένθεν δε των ναυτικών
+νήσων και της Κρήτης· βοηθείται και υπό της παραλίου περιφερείας
+της εις εισαγωγήν άλλοθεν των αναγκαίων. Όλα ταύτα ανεδείκνυαν την
+Πελοπόννησον, ην δικαίως θεωρεί ο Στράβων ακρόπολιν όλης της
+Ελλάδος, την καταλληλοτέραν και ασφαλεστέραν βάσιν του μελετωμένου
+επαναστατικού κινήματος.
+
+Δύο ήσαν αι εν αυτή εστίαι της επαναστάσεως, η Αχαΐα και η Μάνη·
+εκείνη μεν πολιτική, αύτη δε πολεμική.
+
+Η πόλις των Πατρών ήκμαζεν υπέρ πάσαν άλλην της Πελοποννήσου διά
+το εμπόριον και το πολύτιμον προϊόν της σταφίδος· ευρωπάιζε δε και
+υπέρ τας άλλας διά την συχνήν μετά τινων παραθαλασσίων της Ευρώπης
+πόλεων εξ αιτίας του εμπορίου επιμιξίαν, και διά την εν αυτή
+διαμονήν προξένων ισχυόντων παρά ταις τουρκικαίς Αρχαίς και πολλάς
+σχέσεις προς τους εντοπίους εχόντων· είχε και φιλομούσους και
+φιλοκάλους πολίτας Χριστιανούς και ημέρους πολίτας Τούρκους. Τρεις
+πολιτικοί άνδρες της Αχαΐας, ο Π. Πατρών Γερμανός, ο Ανδρέας
+Ζαήμης προεστώς των Καλαβρύτων, και ο Ανδρέας Λόντος προεστώς της
+Βοστίτσης, ήσαν ειλικρινώς συνδεδεμένοι πριν έτι γνωσθώσιν εν
+Πελοποννήσω τα της Εταιρίας. Οι συνετοί δε και φιλοπάτριδες ούτοι
+άνδρες εν πολλή όντες υπολήψει, ίσχυαν εξ αιτίας του δεσμού των
+και της αξίας των και παρά τοις τοπικοίς συμβουλίοις και παρά τοις
+γενικοίς· έμειναν δε μέχρι τέλους ζωής, εν μέσω τόσων πολιτικών
+και πολεμικών περιπετειών του αγώνος, πιστοί προς αλλήλους
+πολιτευόμενοι πάντοτε την αυτήν πολιτικήν. Η υπόληψις των τριών
+τούτων ανδρών συνέτεινεν όχι ολίγον εις το να κατασταθή η πόλις
+των Πατρών πολιτικόν κέντρον της Πελοποννήσου.
+
+Η Μάνη, εξ αιτίας της ορεινής θέσεως και της ακαρπίας της γης,
+δεν έπεσεν εις τας αυτάς πολιτικάς περιπετείας, ούτε διήγειρε την
+φιλοδοξίαν και την πλεονεξίαν των δορυκτητόρων, ως η λοιπή
+Πελοπόννησος. Ο λαός της, πτωχός ως ο τόπος ον κατοικεί,
+αφιλέμπορος, αβιομήχανος, άθικτος, και ζων εν σκληραγωγίαις και τη
+χρήσει των όπλων, εθήρευε πολλάκις τα προς το ζην δι' αρπαγών κατά
+γην και κατά θάλασσαν. Ούτε Αρχήν τουρκικήν, ούτε κατοίκους
+Τούρκους είχε ποτε η Μάνη· απελάμβανε δε πλήρη αυτονομίαν υπό την
+κυριαρχίαν του κατά καιρούς καπητάμπασα επί ετησίω φόρω, σπανίως
+και αυτώ αποδιδομένω, τεσσάρων μεν χιλιάδων γροσίων κατ' αρχάς,
+δεκαπέντε δε μετά ταύτα. Είχεν επτά αρχιερείς· και αρχήθεν μεν
+διηρείτο εις οκτώ καπητανάτα, έπειτα δε εις ένδεκα· πας δε
+καπητάνος ήτο σχεδόν ανεξάρτητος, και διεδέχετο ως επί το πλείστον
+την αξίαν του ο κληρονόμος του· ανεδεικνύετο δε είς εξ αυτών
+ανώτερος των άλλων, παρ' αυτών μεν κατ' αρχάς, φέρων τον τίτλον
+Μπας - καπητάνος, μετά δε το 1770 παρά του κατά καιρούς
+καπητάμπασα υπό τον τίλον Μπας -  μπογούς, αλλ' έκτοτε κοινώς
+προσαγορευόμενος «Μανιατμπέης»· δικαίως δε εθεωρείτο ο τόπος διά
+τα πλεονεκτήματα του πολεμικόν κέντρον της Πελοποννήσου· επρόκειτο
+δε να κινηθώσιν οι κάτοικοί του προ των άλλων, διότι εις εκείνους
+απέβλεπαν κυρίως οι λοιποί λαοί της Πελοποννήσου διά την φήμην της
+ανδρίας των. Αλλ' η Αρχή της Εταιρίας, καί τοι θεωρούσα και αύτη
+τον τόπον τούτον εστίαν της επαναστάσεως, ούτε όπλα, ούτε τροφάς,
+ούτε πολεμεφόδια, ούτε χρήματα εναπεταμίευσεν, αλλ' έστειλε μόνον
+κατηχητάς και έδωκεν υποσχέσεις (α).
+
+Τον δε νοέμβριον του αυτού έτους κατέβη εις την Πελοπόννησον ως
+ηγεμών αυτής ο Χουρσήδπασας, άνθρωπος μεγαλοπρεπής ως σουλτάνος,
+σκληροκάρδιος, πολυδάπανος ως ουδείς άλλος των ηγεμόνων της
+Πελοποννήσου και τρόμον τοις υπ' αυτόν εμπνέων (β)· διέπρεψε δε
+και επί των λαμπροτέρων υπουργιών του οθωμανικού κράτους και
+υπηρέτησε και ως μέγας βεζίρης· εστάλη δε εις την Πελοπόννησον
+κυρίως προς παρατήρησιν της πολιτικής καταστάσεως του τόπου και
+του πνεύματος των κατοίκων, και διετάχθη, αν εύρισκεν αφορμήν να
+υποπτεύση ότι εμελετάτο τι κατά του κράτους, να ενεργήση τρία
+τινά· την αφόπλισιν των Χριστιανών, την μετάπεμψιν εις Τριπολιτσάν
+των αρχιερέων και προεστώτων και την εισαγωγήν εις την
+Πελοπόννησον στρατευμάτων προς ενίσχυσιν της εξουσίας. Πολλά
+εθρυλλούντο κατά των Χριστιανών ότε έφθασεν ο Χουρσήδης εις την
+Πελοπόννησον· αλλ' αυτός ούτε πίστιν ούτε προσοχήν πολλήν έδωκε·
+και εκ τούτου φαίνεται, ότι η Πύλη είχε μέχρι τούδε απλάς μόνον
+υποψίας, αποδίδουσα ίσως και αύτη την φαινομένην ανησυχίαν και
+κίνησιν των ελληνικών πνευμάτων εις τας ραδιουργίας του αποστάτου
+Αλήπασα. Αλλ' ο άγριος χαρακτήρ του νέου τούτου ηγεμόνος, η
+αιμοβόρος διάθεσίς του και η δραστηριότης του διέσπειραν τόσον
+φόβον, ώστε η Πελοπόννησος ή δεν θα εκινείτο καθ' όλην την
+διάρκειαν της ηγεμονίας του, ή, αν εκινείτο, θ' απετύγχανεν
+αφεύκτως παρόντος αυτού. Αλλ' η Πύλη, δυσαρεστηθείσα επί τη
+διαγωγή του αρχηγού της κατά του Αλή εκστρατείας, ανέθεσε την
+αρχιστρατηγίαν εκείνην εις τον Χουρσήδην, όστις εξήλθε της
+Πελοποννήσου ολίγας εβδομάδας αφ' ού εισήλθεν. Εκλήθη εις την
+ηγεμονίαν ο οικείος του Κιοσέ Μεχμέτπασας, αλλά και αυτός
+συνηκολούθησε τον Χουρσήδην, ώστε η ηγεμονεία έμεινεν υπό
+διοίκησιν ανθηγεμόνος, του Μεχμέτ - Σαλήχαγα, μήτε πολλήν
+ικανότητα έχοντος, μήτε την προσήκουσαν συστολήν εμπνέοντος. Τόσον
+δε ανύποπτοι ήσαν προς όσα συνέβησαν μετ' ολίγον εν Πελοποννήσω
+και ο Χουρσήδης και ο Μεχμέτης, ώστε αμφότεροι αφήκαν εν
+Τριπολιτσά και τας γυναίκας και τα πλούτη των ως εν τόπω ασφαλεί
+και ησύχω· θέλοντες δε να καθησυχάσωσι τα πνεύματα των εντοπίων
+Τούρκων, υποπτευόντων και φοβουμένων, απέστειλαν εις Πελοπόννησον
+μετά την έξοδόν των χιλίους στρατιώτας προς ενίσχυσιν της εξουσίας
+και ματαίωσιν ενδεχομένου ανιαρού συναντήματος. Τοιουτοτρόπως η
+Πελοπόννησος ηλευθερώθη του Χουρσήδη, και οι Χριστιανοί
+ανέπνευσαν. Αλλ' οι εντόπιοι Τούρκοι ήσαν πάντοτε έμφοβοι,
+σχεδιάζοντες πώς να ματαιώσωσι τας βουλάς των Ελλήνων· εφοβούντο
+δε προ παντός άλλου τους λεγομένους κλέπτας, ων εσώζοντο λείψανα
+εν Πελοποννήσω· διά τούτο ηξεύροντες, ότι ο ποτέ κλέπτης
+Αναγνωσταράς είχεν εισέλθει πρό τινος καιρού κρυφίως εις
+Πελοπόννησον, και ότι υπενήργει τι εν ταις μεσσηνιακαίς επαρχίαις,
+βουλήν έβαλαν ή να τον συλλάβωσιν ή να τον φέρωσιν εις Τριπολιτσάν
+διά φιλικών τρόπων, αλλ' απέτυχαν. Βουλήν έβαλαν να συλλάβωσι και
+τους τήδε κακείσε ολίγους άλλους καπητάνους, ως τους Κουμανιώτας
+και τους Πετμεζάδας· και διαδόσαντες επιτηδείως και πανούργως ότι
+τινές των αγάδων του Λάλα, απειθήσαντες εις τας διαταγάς της
+εξουσίας, εξωπλίσθησαν, διέταξαν τους ρηθέντας να επιστρατεύσωσιν
+επί μισθώ, σκοπόν έχοντες να τους συλλάβωσιν απροφυλάκτους ή να
+τους δολοφονήσωσιν. Αλλ' οι επιβουλευόμενοι δεν επαγιδεύθησαν. Η
+απείθεια και η προφύλαξις των Ελλήνων ανησύχαζαν έτι μάλλον τους
+Τούρκους· αλλ' ό,τι υπερηύξησε την ανησυχίαν των ήτο το εξής.
+
+Ο μέχρι θανάτου καταδιωκόμενος υπό της τουρκικής εξουσίας
+Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, και καταφυγών προ πολλών ετών εις
+Επτάννησον, ήλθε την 6 Ιανουαρίου εις την Μάνην την γενναίως και
+φιλοφρόνως τους καταδιωκομένους ομογενείς και ομοπίστους αείποτε
+δεχομένην. Η είδησις του ερχομού του κατά τας περιστάσεις εκείνας
+εφάνη τρανόν προμήνυμα ταραχών, και η τουρκική εξουσία ηρώτησε τον
+Μαυρομιχάλην περί αυτού και τον παρεκίνησε να τον συλλάβη ή
+αποδιώξη ως κακεντρεχή και επικίνδυνον, αλλ' ουδέν κατώρθωσε, και
+ο Κολοκοτρώνης καθήμενος εκεί άφοβος μέχρις ου εξερράγη η
+επανάστασις δεν έπαυεν ανταποκρινόμενος μετά των εν Πελοποννήσω
+οικείων του, και προδιαθέτων αυτούς εις το να δράξωσι τα όπλα την
+25 μαρτίου, καθ' ην, ως προεσχεδιάσθη, θα εκινείτο η Μάνη προ των
+άλλων επαρχιών της Πελοποννήσου εις εμψύχωσιν και παράδειγμα
+αυτών. Αλλ' όσον παρήρχοντο αι ημέραι, τόσον το πράγμα εγίνετο
+σπουδαιότερον· δεν έλειπαν δε και περιστάσεις εις αύξησιν των
+υποψιών των Τούρκων, και η ακόλουθος όχι ολίγον τους ετάραξε.
+
+Διάφοροι νερόμυλοι ήσαν προ πολλών ετών κατηδαφισμένοι εν
+Δημιτσάνη, κωμοπόλει της Καρυταίνης. Οι αδελφοί Σπηλιωτόπουλοι
+ανήγειράν τινας, και φέροντες άλλοθεν ύλην ήρχισαν να
+κατασκευάζωσι κρυφίως πυρίτιδα. Ανεκάλυψε τούτο η τουρκική Αρχή
+της Καρυταίνης αρχομένου του Φεβρουαρίου, κατεταράχθη, επάτησε τα
+ύποπτα μέρη, εν οις, αν δεν ηύρε πυρίτιδα, ηύρε τα εις κατασκευήν
+της, και ανέφερε τα πάντα εις τον εν Τριπολιτσά ανθηγεμόνα, όστις
+διέταξε και κατεδαφίσθησαν οι ανεγερθέντες ύποπτοι μύλοι.
+
+Η τουρκική Αρχή, οσάκις συνελάμβανε πολιτικάς υποψίας συνείθιζε
+ν' ασφαλίζεται λαμβάνουσα ομήρους· εν τη παρούση όμως περιστάσει
+φοβηθείσα την παρακοήν των Χριστιανών ηρκέσθη εις την υπ' άλλην
+πρόφασιν κλήσιν εις Τριπολιτσάν εν πρώτοις μεν των προεστώτων,
+έπειτα δε και των αρχιερέων προσκαλουμένων συνήθως οσάκις ή
+πόλεμος εξωτερικός επέκειτο ή εσωτερικαί ταραχαί ανεφύοντο. Σκοπός
+δε της εξουσίας ήτο μηδενός να επιτρέψη την έξοδον και να ματαιώση
+τοιουτοτρόπως ό,τι ετεκταίνετο. Η συγκάλεσις αύτη κατεθορύβησεν
+όλους συνειδότας την ενοχήν και εικάζοντας την αιτίαν. Μέχρι τινός
+αμφίβαλλαν περί του πρακτέου· είχαν υπ' όψιν την απόφασιν της εν
+Βοστίτση συνελεύσεως του να μη υπάγωσιν εις Τριπολιτσάν
+προφασιζόμενοι άλλ' αντ' άλλων· αλλ' εσυλλογίζοντο εν ταυτώ ότι,
+αν παρήκουαν, έσχιζαν το προσωπείον, και ώφειλαν να οπλισθώσιν
+αμυνόμενοι, καί τοι ανέτοιμοι, ανεφοδίαστοι, διεσκορπισμένοι εν
+ταις επαρχίαις και μήτε καν να συννοηθώσι δυνάμενοι διά τους εις
+σύλληψιν αποστόλων ή γραμμάτων παραφυλάττοντας Τούρκους, διά τούτο
+νομίσαντες αδύνατον ή ολεθρίαν την αντίστασιν, απεφάσισαν να
+υπακούσωσιν, ελπίζοντες διά του εμφανισμού των να εμπνεύσωσι
+θάρρος και διασκεδάσωσι τας υποψίας. Ήγγιζε δε και το Πάσχα, καθ'
+ό επανήρχοντο συνήθως εις τα ίδια, ώστε ήλπιζαν και διά ταύτην την
+αιτίαν να μη μείνωσιν εν Τριπολιτσά ειμή ολίγας ημέρας. Οι Τούρκοι
+ηθέλησαν να λάβωσι τα πιστά και παρά της Μάνης, ην υπέρ πάσαν
+άλλην επαρχίαν υπώπτευαν αλλ' η Μάνη δεν εκρέματο από της
+τουρκικής Αρχής της Πελοποννήσου· διά τούτο ο Πετρόμπεης
+παρηγγέλθη περιποιητικώ τω τρόπω ν' αναβή και αυτός ως πιστός
+υπήκοος εις Τριπολιτσάν προς διασκέδασιν διά της παρουσίας του των
+προς βλάβην αυτού και του τόπου του φημιζομένων. Ο Πετρόμπεης
+απεποιήθη ευσχήμως ν' απέλθη, αλλ' έστειλε λήγοντος του
+φεβρουαρίου ένα των υιών του, τον Αναστάσην, και ένα των ανεψιών
+του, τον Πανάγον Πικουλάκην (β), ων η εν Τριπολιτσά παρουσία
+ενέπνευσε μέγα θάρρος. Το θάρρος τούτο ηύξησεν έτι μάλλον η
+κατόπιν αλληλοδιάδοχος είσοδος αρχιερέων και προεστώτων,
+υποκρινομένων όλων ότι τα πάντα ήσαν ραδιουργίαι του Καρά - Αλή.
+
+Ουδεμία επαρχία ήτο τόσον τεταραγμένη όσον η των Πατρών. Τούρκοι
+και Χριστιανοί υπέβλεπαν και παρετήρουν αλλήλους. Λόγοι
+απειλητικοί παρ' εκείνων και ύποπτοι παρά τούτων ελέγοντο
+συχνάκις, και το παν προεμήνυε ταχείαν και βαρείαν ρήξιν· και
+άλλοι μεν των Πατρίων Χριστιανών μετέφεραν τα φίλτατά των εις τα
+χωρία, άλλοι δε τα διεβίβαζαν εις την Επτάννησον. Οι δε Τούρκοι,
+περιφερόμενοι ένοπλοι, τους εμπόδιζαν, και εντεύθεν συνέβαιναν
+λογοτριβαί και συγχύσεις. Ανίκανος ο Π. Πατρών να καθησυχάση τους
+τεταραγμένους Τούρκους, και φοβούμενος ρήξιν ανετοίμων των Ελλήνων
+έτι όντων, εκάλεσε τον εν Βοστίτση φίλον του Λόντον εις σύσκεψιν
+και την επαύριον της αφίξεώς του επεσκέφθησαν αμφότεροι τον
+διοικητήν των Πατρών Σεκήραγαν, εντόπιον, και ηύραν παρ' αυτώ
+πλήρη συνέλευσιν των εντοπίων αγάδων σκεπτομένων περί των
+πραγμάτων. Ο Λόντος ενόησεν ότι οι Τούρκοι ήσαν μάλλον φοβισμένοι
+ή ωργισμένοι· διά τούτο τοις ελάλησε θαρραλέως. «Αγάδες», τοις
+είπεν, «επανάστασις των ραγιάδων δεν γίνεται χωρίς να θέλωμεν
+ημείς, οι πρόκριτοι· και ημείς, χάρις εις τον μεγαλοδύναμον Θεόν
+και εις τον πολυεύσπλαγχνον αυθέντην μας, είμεθα πλούσιοι και
+κτηματίαι ως και σεις. Ημείς ενθυμούμεθα ότι έμειναν γυμνοί και
+πεινώντες οι αποστατήσαντες πρό τινων ετών πατέρες μας, και δεν
+επιθυμούμεν να πάθωμεν τα αυτά. Έπειτα τότε ήκμαζεν ο προς την
+υψηλήν Πύλην ρωσσικός πόλεμος, σήμερον εξ εναντίας είναι παντού
+βαθεία ειρήνη και καταδίωξις των αποστατούντων. Ο αποστάτης Αλής,
+Αγάδες, κινεί τας ταραχάς, και σεις, χρεωστώ να είπω, τας
+υποθερμαίνετε δι' ων πράττετε, αν και εν αγνοία. Ιδού, εσκορπίσθη
+ο ραγιάς· πώς θα πραγματοποιηθή η είσπραξις των βασιλικών
+εισοδημάτων; Αν δεν αλλάξετε διαγωγήν, ημείς οι προεστώτες δεν
+εγγυώμεθα την ησυχίαν του τόπου· και επειδή χρεωστούμεν και ημείς
+λόγον τη υψηλή Πύλη περί τούτου, ίσως αναγκασθώμεν ν' απολογηθώμεν
+κατ' ευθείαν και να φανερώσωμεν τους αιτίους».
+
+Οι Τούρκοι όχι μόνον δεν ωργίσθησαν ακούσαντες τους αποτόμους
+τούτους λόγους εκ στόματος ραγιά, αλλά και εζήτησαν ευμενώς τας
+συμβουλάς αυτού. «Αγάδες», επανέλαβεν ο Λόντος, «μη περιφέρεσθε
+ένοπλοι· αφήσατε τους ραγιάδας ελευθέρους να μεταφέρωσι τας
+οικογενείας και τα πράγματά των όπου ευαρεστούνται, και ημείς σας
+εγγυώμεθα την ησυχίαν του τόπου, και σας προσφέρομεν και πάσαν
+συνδρομή εις την είσπραξιν των βασιλικών εισοδημάτων,
+κινδυνευόντων να χαθώσιν». Οι Τούρκοι εισήκουσαν τους λόγους του
+Λόντου, και εφάνησαν ανυποπτότεροι μαθόντες μετ' ολίγον, ότι
+αρχιερείς και προεστώτες άλλων μερών της Πελοποννήσου απήρχοντο
+πρόθυμοι εις Τριπολιτσάν, και ότι και οι της Αχαΐας εμελέτων και
+αυτοί ν' απέλθωσι. Τω όντι και ο Π. Πατρών και ο Λόντος εκίνησαν
+προς την Τριπολιτσάν, αφ' ού έμαθαν ότι απήρχοντο εκεί οι άλλοι,
+και ανέβησαν και εις Καλάβρυτα· αλλά συσκεφθέντες μετά του
+αρχιερέως και των προεστώτων της επαρχίας εκείνης, δεν ηύραν
+εύλογον να υπακούσωσι την πρόσκλησιν της εξουσίας, διότι οι σκοποί
+της εφαίνοντο ολέθριοι. Εφρόνουν δε ότι η παρακοή των θα ωφέλει
+μάλλον ή θα έβλαπτε και τους ήδη προαπελθόντας, διότι θα
+εσυστέλλοντο οι Τούρκοι, εν όσω έμεναν ούτοι έξω, να κακοποιήσωσι
+τους έσω, φοβούμενοι δικαίως μη τους ερεθίσωσι, και συμβή ό,τι
+επροσπάθουν να εμποδίσωσιν. Επεθύμουν δε να λάβωσι και τας έξωθεν
+απαντήσεις, ως προεσχεδιάσθη, και να πράξωσιν έπειτα ό,τι θα τοις
+υπηγόρευεν η περίστασις· αλλά δεν ήθελαν και να σχίσωσιν εισέτι το
+προσωπείον· όθεν εμεθοδεύθησαν το ακόλουθον τέχνασμα. Έπλασαν
+επιστολήν ανώνυμον ως στελλομένην προς αυτούς παρά τινος των εν
+Τριπολιτσά Τούρκων φίλων των και λέγουσαν, ότι θάνατος τους
+ανέμενεν εν Τριπολιτσά, καθώς θάνατος ανέμενε και τους
+προεισελθόντας· διέταξαν δε τον κομιστήν να προπορευθή κρυφίως
+κατά την οδόν της Τριπολιτσάς, και επανέλθη εις απάντησίν των ως
+ερχόμενος εκ της πόλεως εκείνης. Ταύτα προετοιμάσαντες
+απεχαιρέτησαν τον διοικητήν των Καλαβρύτων, συμπαρέλαβαν δύο τρεις
+Τούρκους και ανεχώρησαν την 9 μαρτίου ως εις Τριπολιτσάν· ήσαν δε
+ο Π. Πατρών, ο επίσκοπος Κερνίτσης Προκόπιος, ο Ζαήμης, ο
+Χαραλάμπης, ο Λόντος, ο Φωτίλας και ο Θεοχαρόπουλος. Αφ' ού δε
+επλησίασαν ταις Κατσάναις απήντησαν, ως προεσχεδιάσθη, τον
+επιστολιοφόρον και έλαβαν την επιστολήν παρόντων των
+συνακολουθούντων Τούρκων, ην αναγνώσαντες εις επήκοον πάντων,
+υπεκρίθησαν ότι ηγανάκτησαν και υπήγαν όλοι ομού εις Καρνέσι·
+εκείθεν ανήγγειλαν τοις εν Τριπολιτσά και τω διοικητή των
+Καλαβρύτων όσα τοις εκοινοποιήθησαν καθ' οδόν, παραπονούμενοι διά
+την προς αυτούς άδικον απιστίαν των αγάδων, και ζητούντες άδειαν
+να μένωσιν εν ταις επαρχίαις των ως φοβούμενοι, έτοιμοι πάντοτε να
+εκτελέσωσιν όσα κοινή γνώμη των συνελθόντων θ' απεφασίζοντο εν
+Τριπολιτσά. Την δ' επιούσαν μετέβησαν εις την μονήν της Αγίας
+Λαύρας (γ), και απέστειλαν εις Κωνσταντινούπολιν καλόγηρον
+φαίροντα προς τον πατριάρχην γράμματα εις καθησύχασιν της Πύλης,
+αν τυχόν διεβάλλοντο παρά των εν Πελοποννήσω τουρκικών Αρχών ως
+απειθείς και κακά βουλευόμενοι. Διά του αυτού γραμματοκομιστού
+εκοίνωσαν και τοις εφόροις της Εταιρίας την αληθή κατάστασιν των
+πραγμάτων αιτούμενοι τας οδηγίας των. Λαβόντες οι εν Τριπολιτσά
+αγάδες τα προς αυτούς γράμματα των Αχαιών δεν τα εξέλαβαν ως
+απατηλά, και κατεταράχθησαν, ζητούντες να μάθωσι τις εφόβησε τους
+γράψαντες, υποθέτοντες ότι ήτο Τούρκος. Εν τούτοις εστάλη προς
+αυτούς διατρίβοντας εν τη αγία Λαύρα απάντησις των αγάδων, των
+αρχιερέων και των προεστώτων λέγουσα ότι ήσαν όλα ψευδή, και
+θαρρύνουσα αυτούς να σπεύσωσιν εις Τριπολιτσάν ανυπόπτως. Αυτά
+ταύτα τους έγραψε και ο διοικητής Καλαβρύτων· απεστάλη δε προς
+αυτούς επί τω αυτώ σκοπώ παρά των εν Τριπολιτσά και ο Ανδρέας
+Καλαμογδάρτης αναβάς εις την πόλιν εκείνην καθ' ον καιρόν ανέβησαν
+οι αρχιερείς και οι προεστώτες. Αλλ' αυτοί και τον πρέσβυν μη όντα
+εκ των Φιλικών, απέστειλαν άπρακτον, και επανέλαβαν όσα και
+πρότερον, προσθέσαντες, ότι ενόμιζαν αναγκαίον κατά την παρούσαν
+ταραχήν των πνευμάτων ν' αποσταλώσιν εις τας επαρχίας των και οι
+εν Τριπολιτσά αρχιερείς και προεστώτες προς καθησύχασιν του λαού,
+προς είσπραξιν των βασιλικών φόρων και προς ευόδωσιν της λοιπής
+υπηρεσίας· επέμειναν δε επί τη προτέρα γνώμη, ο εστι, μήτε να
+παραδοθώσιν εις την εξουσίαν, μήτε να επιτεθώσιν έως ου έλθωσιν αι
+έξωθεν αναμενόμεναι απαντήσεις· υποπτεύοντες δ' ένοπλον καταδίωξιν
+διά την παρακοήν, απεφάσισαν να στρατολογήσωσι μυστικώς εις
+υπεράσπισιν, αν η χρεία το εκάλει. Επειδή δε ασύμφορον ενόμισαν να
+συνδιατρίβωσιν όλοι, μη τύχη αίφνης και συλληφθώσι, διεχωρίσθησαν·
+και ο μεν Π. Πατρών και ο Ζαήμης απήλθαν εις Νεζερά, ο δε
+Κερνίτσης και Φωτίλας εις Κερπινήν, ο δε Χαραλάμπης και
+Θεοχαρόπουλος εις Ζαρούχλαν, ο δε Λόντος εις Διακοφτόν. Ανεκλήθη
+παρ' αυτών καθ' οδόν και ο εις Τριπολιτσάν απερχόμενος Γεώργιος
+Σινίνης προεστώς της Γαστούνης. Οι δε εν Τριπολιτσά μετά την
+επάνοδον του Καλαμογδάρτου και την παραλαβήν ων ανεφέραμεν
+γραμμάτων έστειλαν προς τους Αχαιούς δεύτερον πρέσβυν, τον
+Νικόλαον Μοθωνιόν, και δεύτερα γράμματα, δι' ων οι αρχιερείς και
+οι προεστώτες τους εβεβαίουν περί της ασφαλείας των ως αν ήσαν οι
+δυστυχείς ασφαλείς αυτοί· αλλ' ούτε και η δευτέρα αύτη αποστολή
+ευτύχησεν, ούτε οι προς ους εγένετο απήντησαν, διότι δεν
+συνδιέτριβαν· και ο πρέσβυς Μοθωνιός ιδών την κατάστασιν των
+πραγμάτων ουδ' αυτός επανήλθεν εις Τριπολιτσάν.
+
+
+
+1821
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ε'
+
+
+
+&Επανάστασις της Πελοποννήσου.&
+
+ΟΤΑΝ ύλη εύφλεκτος συσσωρευθή, σπινθήρ αρκεί να πέση και την
+ανάπτει. Τοιούτον τι συνέβη εν Πελοποννήσω παρά την θέλησιν και
+απόφασιν όλων.
+
+
+[Μάρτιος] Ο γέρων Ασημάκης Ζαήμης, προεστώς των Καλαβρύτων και
+πατήρ του Ανδρέου, είχε παρ' αυτώ δύο παλαιούς κλέπτας, τον
+Χονδρογιάννην και τον Πετιώτην, ους άλλοτε λυτρώσας του θανάτου
+ηγάπα, επιστεύετο, κατήχησε τα της Εταιρίας και προπαρεσκεύαζεν
+εις τον μελετώμενον αγώνα. Την 15 μαρτίου, εν ώ εγευμάτιζε μόνος
+εν τω χωρίω του, τη Κερπινή, υπηρετούντων του Χονδρογιάννη και του
+Πετιώτη, τους ηρώτησε «τι νέον;» Εκείνοι απεκρίθησαν, ότι την
+επαύριον ανεχώρει εις Τριπολιτσάν, φέρων χρήματα του δημοσίου, ο
+Σεηδής Λαλιώτης, σπαής, και ότι, αν τοις έδιδε την άδειαν, έτοιμοι
+ήσαν να τον κτυπήσωσι καθ' οδόν, και αρπάσωσι και φέρωσι τα
+χρήματα προς τον αυθέντην των επ' ωφελεία του γένους. Ο γέρων
+Ζαήμης, ολιγολογώτερος και αυτών των παλαιών Σπαρτιατών, τους
+εκύτταξεν ασκαρδαμυκτί, τοις ένευσε να τον κεράσωσι, και αφ' ού
+έπιεν εις την ελευθερίαν της πατρίδος, έκαμε τον σταυρόν του και
+τοις είπε, «'ς την ευχήν μου παιδιά». (α) Οι δύο κλέπται, λαβόντες
+την ευχήν του άρχοντος και παραλαβόντες καί τινας άλλους,
+παρεμόνευσαν επί της εις Τριπολιτσάν οδού κατά την Χελονοσπηλιάν,
+και ετουφέκισαν τον Σεηδήν διαβαίνοντα ανύποπτον και έχοντα
+συνοδόν τον Ταμπακόπουλον αναβαίνοντα και αυτόν δι' υποθέσεις του
+εις Τριπολιτσάν. Ο Σεηδής δεν εβλάφθη, και έφιππος ων έφυγε και
+διεσώθη εις Τριπολιτσάν διασώσας και όσα έφερε χρήματα· διεσώθη
+αβλαβής και ο συνοδοιπόρος του Ταμπακόπουλος, αφαρπασθέντος μόνον
+του σκευοφόρου ίππου του. Έτυχε δε την αυτήν ημέραν ν' αναχωρήση
+εις Τριπολιτσάν και ο διοικητής των Καλαβρύτων Ιβραήμης
+Αρναούτογλους. Ο δε καταλυματίας του, προπορευόμενος εις
+αριστοποίησιν, και πλησιάσας όπου ετουφεκίσθη ο Σεηδής, έμαθε το
+γεγονός, και φοβηθείς κατά του αυθέντου του ενέδραν επέστρεψεν
+έντρομος και διηγήθη όσα συνέβησαν αυθημερόν. Ο Αρναούτογλους,
+πλήρης και πρότερον υποψιών, εθορυβήθη ακούσας το γεγονός,
+ωπισθοδρόμησεν εις Καλάβρυτα, εφόβισε τους εντοπίους Τούρκους
+παραστήσας το τόλμημα ως επαναστατικόν μάλλον ή ληστρικόν, και
+παραλαβών αυτούς εκλείσθη και ωχυρώθη εντός τριών δυνατών πύργων
+των Καλαβρύτων, ως αν ήρχοντο κατόπιν του εχθροί. Συγχρόνως
+εφονεύθησαν και δύο σπαΐδες Τριπολιτσώται κατά το Λιβάρτσι, χωρίον
+των Καλαβρύτων. Ηγουμένου δε του Νικολού Σολιώτη εφονεύθησαν καί
+τινες γυφτοχαρατσίδες κατά το Αγρίδι, χωρίον της αυτής επαρχίας,
+και τρεις κομισταί γραμμάτων του τοποτηρητού της Τριπολιτσάς προς
+τον Χουρσήδην· ετουφεκίσθησαν καί τινες άλλοι Τούρκοι
+αποβιβασθέντες εκ Σαλώνων εις Ακράταν, και απερχόμενοι εις
+Τριπολιτσάν, εξ ων οι μεν εφονεύθησαν, οι δε συνελήφθησαν. Τα
+συμβάντα ταύτα, αν και μη επαναστατικά, ηύξησαν τας δικαίας
+υποψίας των Οθωμανών.
+
+Καθ' ην δε ημέραν εκλείσθησαν οι περί τον Αρναούτογλουν εντός των
+πύργων, οι προεστώτες των Καλαβρύτων απουσίαζαν. Πρώτος των άλλων,
+ο Χαραλάμπης, μαθών το γεγονός και αγνοών ότι φοβηθέντες οι περί
+τον Αρναούτογλουν εκλείσθησαν εις άμυναν μάλλον ή εις βλάβην,
+παρέλαβεν όσους εδυνήθη εκ του προχείρου ενόπλους υπό τους
+Πετμεζάδας, εισήλθεν εις την πόλιν και επολιόρκησε τους εν τοις
+πύργοις κλεισθέντας, οίτινες παρεδόθησαν. Γενομένου δε γνωστού του
+συμβάντος τούτου, όπερ και η φήμη και οι επικρατούντες φόβοι
+εμεγάλυναν, οι μεν εν Βοστίτση Τούρκοι διεπορθμεύθησαν όλοι
+αβλαβείς και ανεμπόδιστοι συν γυναιξί και τέκνοις εις Γαλαξείδι,
+και κατέφυγαν εις Σάλωνα όπου ήσαν ικανοί Τούρκοι· οι δε εν
+Πάτραις, οίτινες και αφ' ότου έμαθαν, ότι οι Αχαιοί απεποιήθησαν
+να μεταβώσιν εις Τριπολιτσάν, είχαν αρχίσει να μεταφέρωσι τας
+γυναίκας και τα τέκνα των εις την ακρόπολιν, εγκατέλειψαν την
+πόλιν και συνεκλείσθησαν την 21 μαρτίου, μήτε πολεμούντες μήτε
+πολεμούμενοι. Την αυτήν ημέραν ανέβησαν ένοπλοι έως 100 Τούρκοι εκ
+του Ρίου εις την πόλιν τουφεκίζοντες· τινές δε αυτών εμβάντες είς
+τι ρακοπωλείον κατά την ενορίαν της αγίας Τριάδος, αφ' ού
+εμέθυσαν, έχυσαν ρακήν έν τινι λεκάνη και εμβάψαντες τα
+παρευρεθέντα παλαιόπανα, τα άναψαν, και δι' αυτών έκαυσαν το
+ρακοπωλείον· εφόνευσαν και τον ρακοπώλην· εκείθεν υπήγαν να
+πατήσωσι την οικίαν του Παπαδιαμαντοπούλου· αλλ' ευρόντες
+αντίστασιν, αυτοί μεν την επολέμουν κάτωθεν, οι δε εν τη ακροπόλει
+την εκανονοβόλουν άνωθεν. Εν τοσούτω αι φλόγες του ρακοπωλείου
+διεδόθησαν και πολλαί οικίαι εκάησαν. Ήσαν πάμπολλοι Επταννήσιοι
+εν τη πόλει, εξ ων πολλοί Φιλικοί. Ούτοι ακούσαντες τον
+τουφεκισμόν και βλέποντες τας φλόγας ωπλίσθησαν και έτρεξαν εις
+διάφορα μέρη· τινές δε αυτών, παραλαβόντες καί τινας Πατρείς,
+επροχώρησαν εις το Τάσι όπου συνήθως συνηθροίζοντο οι Τούρκοι·
+εκεί συνεκρούσθησαν κατά πρώτην φοράν, και εσκοτώθη ο Κεφαλλήν
+Βασίλης Ορκουλάτος. Εκείθεν απεσύρθησαν οι Επταννήσιοι προς την
+ενορίαν του αγίου Γεωργίου κατοικουμένην όλην υπό Χριστιανών κατά
+τα δυτικά άκρα της πόλεως, όπου ήσαν τα προξενεία. Το δ' εσπέρας
+της αυτής ημέρας ο πρόξενος της Ρωσσίας Βλασσόπουλος, και ο
+πρόξενος της Σουηδίας Στράνης, κατοικούντες όχι μακράν της
+ακροπόλεως και φοβούμενοι την οργήν των Τούρκων υποπτευόντων
+αυτούς, και δικαίως, ως συνωμότας, εγκατέλιπαν τας οικίας των και
+διεσώθησαν εις τα πλοία· απέπλευσαν δε μετ' ολίγας ημέρας, και
+συναπέπλευσε και ο προξενος της Πρωσσίας Κοντογούρης, φίλος και
+αυτός του αγώνος. Την αυτήν ημέραν ήλθεν εις το μέσον ένοπλος ο
+εντόπιος Παναγιώτης Καρατσάς, απλούς τεχνίτης έως τότε, και πολλήν
+εξ αυτής της αρχής του κινήματος υπόληψιν αποκτήσας διά την
+ανδρίαν και τον πατριωτισμόν του. Ούτος θέλων να δώση καιρόν να
+παραμερίσωσιν οι Πατρείς τα φίλτατα και τα πράγματά των διά
+νυκτός, συννοηθείς και μετά του Ν. Γερακάρη ενός των αρχηγών των
+Επταννησίων, διέσπειρεν ανθρώπους εις διάφορα μέρη της πόλεως
+φωνάζοντας δι' όλης της νυκτός, «γρηγορείτε», επί σκοπώ να
+υποθέτωσιν οι Τούρκοι, ότι Έλληνες ήσαν πολλοί και προσεκτικοί,
+και να μη τολμήσωσι νυκτικήν επέξοδον. Τοιουτοτρόπως κατωρθώθη ο
+φιλάνθρωπος ούτος σκοπός. Την δε επαύριον (22) οι Τούρκοι
+ευρέθησαν όλοι συνηγμένοι εν τη ακροπόλει, όπου διέμειναν
+κανονοβολούντες την πόλιν. Εν τοσούτω οι πέριξ σημαντικοί Αχαιοί,
+μαθόντες τα εν Πάτραις συμβάντα, έσπευσαν να εισέλθωσι
+συμπαραλαβόντες όσους εδυνήθησαν εκ του προχείρου οπλοφόρους· και
+πρώτος μεν εισήλθε περί την μεσημβρίαν ο Παπαδιαμαντόπουλος, μετ'
+αυτόν δε ο Λόντος υπό ερυθράν σημαίαν, ην κατεσκεύασεν ως έτυχε
+και ως ήθελε την ώραν εκείνην, έχουσαν εν τω μέσω μέλανα σταυρόν
+εφ' ενός μόνου προσώπου. Εξ αιτίας δε του χρώματος της σημαίας οι
+εν τω φρουρίω Τούρκοι εξέλαβαν τους εισερχομένους ως Λαλιώτας
+Τούρκους, διότι ο επί του ενός προσώπου της σημαίας σταυρός δεν
+εφαίνετο εκ της ακροπόλεως· τους εχαιρέτησαν δε και ως συναδέλφους
+των κανονοβολούντες. Εισήλθαν την αυτήν ημέραν και ο Π. Πατρών, ο
+Κερνίτσης, ο Ζαήμης, και ο Ρούφος, επισύροντες πλήθη οπλοφόρων και
+ροπαλοφόρων· επί δε της εισόδου οι Πατρείς και οι παρεπιδημούντες
+Έλληνες εκραύγαζαν ενθουσιώντες, Ζ ή τω - η - ελευθερία·
+ζ ή τ ω σ α ν - οι - α ρ χ η γ ο ί· κ α ι - εις - τ η ν -  Π ό λ ι ν
+- ν α - δ ώ σ η - ο - Θ ε ό ς. Είσελθόντες δε οι αρχηγοί κατέλαβαν
+το προς τον άγιον Γεώργιον μέρος της πόλεως, όπου ήσαν οι
+Επταννήσιοι. Ο δε Π. Πατρών διέταξε και έστησαν επί της πλατείας
+του αγίου Γεωργίου σταυρόν, ον έτρεχαν και ησπάζοντο οι
+παρευρεθέντες, ορκιζόμενοι τον υπέρ πίστεως και πατρίδος όρκον.
+Εμοίρασαν δε οι αρχηγοί και εθνόσημα εξ ερυθρού υφάσματος φέροντα
+σταυρόν κυανόχρουν, διέταξαν και τους ιστοποιούς να τυπώσωσι σημαίας
+προς χρήσιν των παρόντων οπλοφόρων, και αποστολήν εις άλλα μέρη,
+εξέδωκαν παντού επαναστατικάς προκηρύξεις, έγραψαν τοις εντός και
+εκτός της Πελοποννήσου να δράξωσι τα όπλα, και έστειλαν προς τους
+εν Πάτραις εδρεύοντας προξένους την ακόλουθον εγκύκλιον.
+
+«Ημείς, το Ελληνικόν έθνος των Χριστιανών, βλέποντες ότι μας
+καταφρονεί το οθωμανικόν γένος, και σκοπεύει όλεθρον εναντίον μας
+πότε μ' ένα πότε μ' άλλον τρόπον, απεφασίσαμεν σταθερώς ή ν'
+αποθάνωμεν όλοι ή να ελευθερωθώμεν, και τούτου ένεκα βαστούμεν τα
+όπλα εις χείρας ζητούντες τα δικαιώματά μας. Όντες λοιπόν βέβαιοι
+ότι όλα τα χριστιανικά βασίλεια γνωρίζουν τα δίκαια μας, και όχι
+μόνον δεν θέλουν μας εναντιωθή, αλλά και θέλουν μας συνδράμει, και
+ότι έχουν εις μνήμην ότι οι ένδοξοι πρόγονοί μας εφάνησάν ποτε
+ωφέλιμοι εις την ανθρωπότητα, διά τούτο ειδοποιούμεν την
+εκλαμπρότητά σας, και σας παρακαλούμεν να προσπαθήσετε να ήμεθα
+υπό την εύνοιαν και προστασίαν του μεγάλου κράτους τούτου».
+
+Αν και οι εν Πάτραις Τούρκοι και προέβλεπαν και προέλεγαν τας
+ταραχάς, ημέλησαν διόλου το φρούριόν των· εξ αιτίας της συνήθους
+απρονοησίας των, και μηδέ τας δεξαμενάς του καν εφρόντισαν να
+καθαρίσωσι και γεμίσωσιν ώστε μετά δύο ημέρας αφ' ού εκλείσθησαν,
+εδίψασαν, διότι οι Έλληνες έκοψαν το υδραγωγείον, εκυρίευσαν και
+τας παρά το φρούριον τουρκικάς οικίας, και δεν τους άφιναν μήτε να
+προκύπτωσι μήτε τα κανόνια να γεμίζωσιν ειμή υπό το σκότος της
+νυκτός. Διεκρίνετο ως τολμηρότερος των άλλων ο Καρατσάς· τα
+μέγιστα δε διέπρεψε και ο Σταμάτης Κουμανιώτης, θύμα πεσών της
+τόλμης του την ημέραν της εις την πόλιν εισόδου. Τολμηροί οι
+Έλληνες τας πρώτας ημέρας και ενθουσιώντες έστησαν κατά του
+Φρουρίου έξ κανόνια μετακομισθέντα εκ των εν τω λιμένι Ιονίων
+πλοίων, και ήρχισαν να υπονομεύωσι μετά πολλής προθυμίας και
+επιτυχίας εις ανατροπήν του· αλλά μαθόντες οι έμφρουροι εν καιρώ
+προς ποίον μέρος δευθύνετο η υπόνομος, την εματαίωσαν δι'
+ανθυπονόμου ολίγον απέχουσαν των βάθρων του φρουρίου (β). Πριν δε
+ματαιωθή το επιχείρημα τούτο, οι αρχηγοί έλαβαν γράμματα του
+Πανουργιά, ενός των οπλαρχηγών της στερεάς Ελλάδος, λέγοντα, ότι
+εφόνευσε καθ' οδόν ταχυδρόμον του εκ Σερρών Ισούφη ηγεμόνος της
+Ευβοίας επανερχομένου εξ Ιωαννίνων εις την ηγεμονείαν του, και
+ανέγνωσε τα προς τας τουρκικάς Αρχάς της νήσου εκείνης γράμματά
+του διαλαμβάνοντα, ότι φθάσας εις Βραχώρι έμαθε τα εν Πάτραις
+συμβάντα, και ότι διέκοπτε την οδοιπορίαν του και μετέβαινεν εκεί
+εις υπεράσπισιν των ομοπίστων του. Κατεταράχθησαν επί τη ειδήσει
+ταύτη οι προύχοντες Αχαιοί, την εφύλαξαν μυστικήν, ίνα μη φοβίσωσι
+τους οπαδούς των, και έσπευσαν να ειδοποιήσωσι τον εν τη επαρχία
+του Ζυγού περιφερόμενον ως κλέπτην Μακρήν και να τον παρακινήσωσιν
+εν ο ν ό μ α τ ι - τ η ς - Α ρ χ ή ς, να κτυπήση τον Ισούφην
+διαβαίνοντα τα προς την Ναύπακτον στενά. Ο Μακρής απεκρίθη ότι δεν
+εδύνατο να πράξη τι άνευ της γνώμης των προεστώτων του Μεσολογγίου
+και, των οπλαρχηγών της Αιτωλοακαρνανίας· αλλ' ο Ισούφης κατήλθε
+μετά τριακοσίων οπλοφόρων εις Μεσσολόγγι, και κατέπλευσεν εις
+Αντίρριον, όθεν έστειλεν εις Πάτρας τον κεχαγιάν του υπ' άλλο
+όνομα πενιχρά φορούντα ίνα μη κακοπάθη γνωρισθείς. Έφερε δε ούτος
+πρός τινας των προξένων γράμματα του πασά αιτούντος την σύμπραξίν
+των εις κατάπαυσιν των ταραχών, και είχεν εντολήν να καθησυχάση
+τους Χριστιανούς, επί υποσχέσει, ότι θα υπεστήριζεν ο πασάς
+εντόνως τα δίκαια παράπονά των κατά των εντοπίων Τούρκων.
+
+Ο πρέσβυς ούτος ανέβη αβλαβής υπό συνοδίαν Ελλήνων εις το επί της
+εν τη πόλει ανόδου πρωσσικόν προξενείον, όπου ανεγνώσθησαν τα
+γράμματά του· αλλ' απεπέμφθη άπρακτος και ανενόχλητος,
+αποκριθέντων των Ελλήνων, ότι εχλεύαζαν τας υποσχέσεις,
+κατεφρόνουν και τας απειλάς του πασά του. Ο πασάς ακούσας την
+απόκρισιν των Πατρέων διεβιβάσθη εις Ρίον όπου διέμεινε δύο ημέρας
+αγνοών την κατάστασιν των πραγμάτων. Μαθών δε τα πάντα και ότι το
+φρούριον έπιπτε διά λειψυδρίαν, αν δεν επρόφθανε να λύση την
+πολιορκίαν, εκίνησε, την κυριακήν των Βαΐων πρωί (3 απριλίου), και
+εισήλθεν ανεμπόδιστος, διότι οι επί της μεταξύ οδού τοποθετηθέντες
+υπό τον Ροδόπουλον Βοστιτσάνοι εις εμπόδιον της μεταβάσεως έφυγαν
+αμαχητί, οι δε λοιποί οι προς το Βλατερόν, το κάτω μέρος της
+πόλεως, εγκατέλειψαν τας θέσεις των και εισήλθαν επί λεηλασία εις
+την πόλιν, όπου οι εντόπιοι Τούρκοι, καθ' ην ημέραν κατέφευγαν εν
+βία εις το φρούριον, αφήκαν τα δυσκόμιστα πράγματά των. Εισελθών
+δ' ο πασάς ηύρε τους Τούρκους εν άκρα αμηχανία, τους εθάρρυνε, και
+επειδή η λύσις της πολιορκίας ήτον η μόνη σωτηρία των, τους
+παρέλαβεν όλους, και εξελθών ήρχισε να καίη πρώτον τα προς το
+φρούριον άκρα της πόλεως, και πολεμών να προχωρή και να καίη και
+τα ενδότερα. Οι δε οπλοφόροι χωρικοί, όλοι απειροπόλεμοι,
+αφιλότιμοι και κωφεύοντες εις τας πατριωτικάς φωνάς των αρχηγών,
+έφυγαν αισχρώς απέμπροσθεν του εχθρού, αφήσαντες και την πόλιν και
+τα κανόνια και αυτά τα πολεμεφόδια εις χείρας του. Μόνον οι
+αδελφοί Κουμανιώται και οι παρευρεθέντες Ξηρομερίται Χασαπαίοι
+εκλείσθησαν μετ' ολίγων εντός τινων οικιών προς την Αλεξιώτισσαν
+και την Αγίαν Παρασκευήν, και αφ' ού επολέμησαν γενναίως και
+ευτυχώς φονεύσαντές τινας εχθρούς, έφυγαν αβλαβείς. Οι δε αρχηγοί,
+βλέποντες την λειποταξίαν των οικείων και την πρόοδον των εχθρών,
+εγκατέλειψαν και αυτοί ην κατείχαν θέσιν κατά τον άγιον Γεώργιον,
+και κατέλαβαν άλλην κατά την Οδηγήτριαν, ματαίως προσπαθούντες να
+συγκεντρώσωσί τινας· αλλά μετ' ολίγον έφυγαν και εκείθεν έμφοβοι
+και περίλυποι διά την ατυχή έναρξιν των αγώνων των, και έτι μάλλον
+διά την δειλίαν και πολεμικήν απειρίαν των χωρικών, διά την
+φιλάρπαγα και αφιλότιμον διάθεσίν των, και διά την προς τους
+αρχηγούς απείθειάν των. Το εσπέρας δε της αυτής ημέρας εφάνη
+έμπροσθεν του λιμένος των Πατρών πλοίον τουρκικών, εχαιρέτησε το
+φρούριον, αντεχαιρετήθη, και ηύξησεν εμφανισθέν τον πανικόν φόβον.
+Τοιουτοτρόπως η εμπορικωτέρα και πλουσιωτέρα πόλις της
+Πελοποννήσου, η μία των δύο επαναστατικών εστιών, καθ' ην πρώτον
+υψώθη το σύμβολον της ελευθερίας, κατεστράφη εκ πρώτης αφετηρίας
+παραδοθείσα εις πυρ και εις λεηλασίαν· και οι μεν δυστυχείς
+κάτοικοι, άλλοι ηχμαλωτίσθησαν, άλλοι εσφάγησαν, και άλλοι
+διεσώθησαν φεύγοντες γυμνοί και άποροι εις Επτάννησον. Οι δε
+ολίγοι Τούρκοι, νικηταί τόσου πλήθους, διεσκορπίσθησαν εις τα
+χωρία, συλλαμβάνοντες και φονεύοντες τους φεύγοντας, και φρίκην
+διασπείροντες (γ).
+
+Επί των δεινών δε τούτων περιστάσεων τινές των προξένων, και κατ'
+εξοχήν ο της Γαλλίας, Πουκεβίλλος, εφάνησαν άξιοι παντός επαίνου,
+και ετίμησαν τας σημαίας των ανοίξαντες τας οικίας των εις
+καταφυγήν και σωτηρίαν πλήθους ανδρών και γυναικών καταδιωκομένων
+και κινδυνευόντων, και εις διάσωσιν της περιουσίας των. Αλλ' εν ώ
+ούτοι εφέροντο τόσον γενναίως και φιλανθρώπως προς τους πάσχοντας,
+τινές, απορίμματα της Ιταλίας και της Επταννήσου, οπλισθέντες
+δήθεν υπέρ ελευθερίας, κατήντησαν εις τόσην κακοήθειαν, ώστε
+εφέροντο προς τους αθλίους Πατρείς ως Τούρκοι. Άλλοι δε αν και υπό
+γαλλικήν προστασίαν, ησέβησαν και εις αυτήν την προστάτριαν
+σημαίαν, ηγνωμόνησαν και εις αυτόν τον ευεργέτην των Πουσεβίλλον,
+ήρπασαν παρρησία την διασωθείσαν εκ των χειρών των Τούρκων και
+διατηρουμένην εν των προξενείω περιουσίαν των Πατρίων, και
+ηνάγκασαν και αυτόν τον Πουκεβίλλον να εγκαταλείψη το προξενείον
+και καταφύγη είς τι αγγλικόν πλοίον ευρεθέν εν τω λιμένι των
+Πατρών, αίροντες μιαιφόνον χείρα και κατ' αυτού.
+
+[Μάρτιος] Αν και απέτυχε το εν Πάτραις πρώτον τούτο επαναστατικόν
+κίνημα, η επανάστασις διεδόθη από άκρου εις άκρον της
+Πελοποννήσου. Πρώτη η Μάνη, μαθούσα τα συμβάντα ταύτα, εχύθη την
+23 μαρτίου εις Καλαμάταν υπό την αρχηγίαν του ηγεμόνος της
+Πετρόμπεη, ανδρός αξιοσέβαστου διά τας κοινωνικάς αρετάς του, και
+την επ' αγαθώ της Ελλάδος χρήσιν της ηγεμονίας του. Εξεπλάγησαν οι
+εν Καλαμάτα Τούρκοι ιδόντες εν τη πόλει τόσα πλήθη ενόπλων, και
+μαθόντες τον σκοπόν της εκστρατείας, παρέδωκαν τα όπλα και τα
+πράγματά των, παρεδόθησαν και αυτοί επί ασφαλεία ζωής και τιμής
+και δεν εκακόπαθαν. Τούτου δε γενομένου, εψάλη πάνδημος δοξολογία
+επί τον παραρρέοντα ποταμόν, και έγεινε δέησις προς τον Κύριον των
+Δυνάμεων υπέρ ενισχύσεως των υπέρ πίστεως και πατρίδος
+αγωνιζομένων. Διεσπάρησαν δ' εκείθεν διάφοροι οπλαρχηγοί εις
+διάφορα μέρη. Ο δε Πετρόμπεης, θεωρούμενος ως ο γενικός αρχηγός,
+εκάθησεν εν τη πόλει εκείνη, όπου εσυστήθη τοπική διοίκησις
+(Γερουσία), ήτις συνεδρίασε κατά πρώτην φοράν την 28, καθ' ην
+εξέδωκε κήρυγμα προς την Ευρώπην, εν ώ εξέθετε τα αίτια της
+επαναστάσεως και τας επί την συνδρομήν της Ευρώπης ελπίδας της
+αναδεχθείσης τον υπέρ ελευθερίας αγώνα της Ελλάδος (δ).
+
+Αφ' ού η φωνή της ελευθερίας ήχησε καθ' όλην την Πελοπόννησον, οι
+ενδιατρίβοντες Τούρκοι, πτοηθέντες και υποπτεύοντες ξένην χείρα
+υποκινούσαν τους Έλληνας, εγκατέλειψαν τας ατειχίστους πόλεις, και
+υπό μηδενός καταδιωκόμενοι έτρεχαν εις τα διάφορα φρούρια συν
+γυναιξί και τέκνοις προς ασφάλειαν.
+
+Οι κατοικούντες τα Μπαρδουνοχώρια της Λακεδαιμονίας Τούρκοι είχαν
+μεγάλην και δικαίαν φήμην ανδρίας, ετάρατταν συχνά την
+Πελοπόννησον, και εφόβιζαν και αυτάς τας τουρκικάς Αρχάς, άλλοτε
+ως αντιπολιτευόμενοι, άλλοτε ως αντάρται, ενίοτε δε και ως λησταί.
+Αλλά κατά ταύτην την περίστασιν φόβος πανικός κατέλαβεν αυτούς
+όλους. Είχαν πολλούς και δυνατούς πύργους και τροφάς αφθόνους·
+αλλ' εις ουδέν τα ελογίσθησαν εξ αιτίας του ακολούθου
+περιστατικού.
+
+Παρευρέθησαν κατ' εκείνας τας ημέρας πλοία τινα ελληνικά εμπορίου
+χάριν εν Μαραθωνησίω. Ο Κυριακούλης Μαυρομιχάλης, όστις είχε
+σχέσεις προς τους Μπαρδουνιώτας και δεν έπαυε γράφων αυτοίς,
+αρξαμένης της επαναστάσεως, ότι ήρχετο η Φ ρ α γ κ ι ά να κυριεύση
+την Ελλάδα, και ότι Φ ρ ά γ κ ο ι εκίνησαν την επανάστασιν,
+διέτριβεν εκείνας τας ημέρας εν Μαραθωνησίω, και κραιπάλων διέταξε
+τα πλοία να κανονοβολήσωσιν. Ακούσαντες οι Μπαρδουνιώται τον
+βρόντον, και έμφοβοι δι' όσα εμάνθαναν περί επεμβάσεως της
+Φ ρ α γ κ ι ά ς, ηρώτησαν τους διαβαίνοντας τι εσήμαιναν οι τόσοι
+κανονοβολισμοί. Αγωγιάται τινες, ερχόμενοι εκ Μαραθωνησίου, τοις
+είπαν, ότι ο Φραγκιάς εκανονοβόλει· Φραγκιάς δ' ελέγετο ο
+διοικητής ενός των εν τω λιμένι του Μαραθωνησίου πλοίων, Μυκώνιος.
+Οι Τούρκοι, ή κακώς ακούσαντες, ή παρεξηγήσαντες την απόκρισιν των
+αγωγιατών, και προδιατεθειμένοι εις φόβον, και υποπτεύοντες
+ερχομόν Φράγκων, επίστευσαν ακούσαντες το όνομα του πλοιάρχου, ότι
+ήλθε τω όντι Φραγκιά εις υποστήριξιν του ελληνικού αγώνος, και
+όλοι, μικροί μεγάλοι, γυναίκες άνδρες, νέοι γέροντες, φωνάζοντες
+«Φ ρ α γ κ ι ά - μ α ς - ε π λ ά κ ω σ ε», εγκατέλειψαν οικίας και
+περιουσίαν και έτρεχαν εις Τριπολιτσάν μη τους προφθάσωσιν οι
+Φράγκοι καθ' οδόν. Οδοιπορούντες δε όπως έτυχεν, εκλείσθησαν εν
+Τριπολιτσά την 27. Προ της εκεί δε καταφυγής των επρόλαβαν και
+κατέφυγαν εις την αυτήν πόλιν και οι Λεονταρίται Τούρκοι. Οι δε
+Καρυτινοί φοβηθέντες μη συλληφθώσι καθ' οδόν απερχόμενοι εις
+Τριπολιτσάν, δεν μετετόπησαν.
+
+Οι δε Κορίνθιοι Τούρκοι, ιδόντες ότι εκινήθησαν οι επί του ισθμού
+Δερβενοχωρίται, οι εις την οπλοφορίαν εξ αιτίας της τοποθεσίας και
+της υπηρεσίας των ησκημένοι, συμπαρέλαβαν την μητέρα του
+Κιαμήλμπεη απόντος εις Τριπολιτσάν και λοιπούς οικείους του, και
+ανέβησαν όλοι έντρομοι εις την Ακροκόρινθον (ε), όπου ελθόντες την
+επαύριον οι Δερβενοχωρίται και άλλοι υπέρ τους δισχιλίους τους
+επολιόρκησαν ηγουμένου του Αναγνώστη Πετμεζά. Έξ μόνον εκλείσθησαν
+έν τινι πύργω επί της αναβάσεώς των και παρεδόθησαν.
+
+Οι δε Αργείοι Τούρκοι, ταλαντευόμενοι μέχρι τινός, εκυριεύθησαν
+και αυτοί υπό πανικού φόβου, πεσούσης κατά περίστασιν εν τη πόλει
+μιας και μόνης πιστολίας, και μετέφερον τας οικογενείας των εις
+Ναύπλιον αυτοί δε διημέρευαν ένοπλοι εν Άργει, και διανυκτέρευαν
+εν Ναυπλίω. Εις πλειοτέραν δε ασφάλειαν, έβαλαν κατά νουν να
+μεταφέρωσιν ευσχήμως εις Ναύπλιον τας οικογενείας των προκρίτων
+Χριστιανών, και ήλθαν μια των ημερών 150 ιππείς ένοπλοι εις Άργος
+εκ Ναυπλίου επί σκοπώ να τους βιάσωσιν, αν δεν τους έπειθαν. Οι
+πρόκριτοι ευχαρίστησαν υπούλως τους Τούρκους διά την περί αυτών
+φροντίδα, και υπεσχέθησαν προθύμως να ετοιμασθώσιν αυθημερόν και
+μεταφέρωσι τα φίλτατά των την επαύριον εις Ναύπλιον. Οι Τούρκοι
+πιστεύσαντες τους λόγους των, επέστρεψαν εις Ναύπλιον, σκοπεύοντες
+να επανέλθωσι την επαύριον εις Άργος και να τους συνοδεύσωσιν·
+αλλ' οι πρόκριτοι εδραπέτευσαν την νύκτα συν γυναιξί και τέκνοις,
+και διασπαρέντες εις την επαρχίαν ενώπλιζαν τους επαρχιώτας.
+Θέλοντες δε να διακόψωσι πάσαν συγκοινωνίαν Άργους και Ναυπλίου
+έστειλαν την 2 απριλίου διά νυκτός ικανούς ενόπλους εις το μεταξύ
+των δύο τούτων πόλεων χωρίον, την Δελαμανάραν, όπου φθάσαντες εκ
+Ναυπλίου οι Τούρκοι την επαύριον, είδαν αίφνης πολλών τουφεκιών
+στόματα προς αυτούς εστραμμένα, και ήκουσαν και φωνήν λέγουσαν,
+'π ί σ ω -  α γ ά δ ε ς, 'π ί σ ω· Χ ρ ι σ τ ι α ν ο ί - κ α ι -
+Τ ο ύ ρ κ ο ι  - δ ε ν - σ υ ζ ο ύ ν - π λ έ ο ν. Οι Τούρκοι
+εστράφησαν οπίσω και δεν εδοκίμασαν έκτοτε να μεταβώσιν εις Άργος.
+Επανήλθαν τότε και οι πρόκριτοι εις την πόλιν, ύψωσαν λευκήν
+σημαίαν, ως σημαίαν ελευθερίας, και ήρχισαν να φροντίζωσι περί
+πολιορκίας του Ναυπλίου.
+
+Οι δε Γαστουναίοι Τούρκοι ανεχώρησαν πανοικί την 27
+ειδοποιηθέντες δε καθ' οδόν ότι δεν ήσαν δεκτοί εις του Λάλα,
+διότι οι εκεί Τούρκοι υπώπτευαν μη, αποκλεισθέντες τόσω πολλοί,
+αποθάνωσι της πείνας, εστράφησαν προς το Χλουμούτσι, παλαιόν
+φρούριον παρά την Γλαρέντσαν, άφρουρον και διόλου ακατοίκητον.
+Φθάσαντες δε εις τα χωρία Σαβάτια και Ρουβιάτα μίαν ώραν μακράν
+της Γαστούνης εκτυπήθησαν υπό των Ελλήνων, αλλ' υπερίσχυσαν και
+έφθασαν αβλαβείς εις το φρούριον, όπου τους απέκλεισαν οι Έλληνες
+υπό την αρχηγίαν του Σισίνη και του Χαραλάμπη Βιλαέτη. Αλλ' οι
+Λαλιώται Τούρκοι προβλέποντες, ότι οι κλεισθέντες εν Χλουμουτσίω
+θα παρεδίδοντο μετ' ολίγον δι' έλλειψιν των αναγκαίων,
+εξεστράτευσαν εις βοήθειάν των, ως 400, υπό τον Κουτσοραίπαγαν και
+έλυσαν διά μιας την πολιορκίαν, καταδιώξαντες κακήν κακώς τους
+Έλληνας μέχρι θαλάσσης, όπου τινές επνίγησαν. Λυθείσης
+τοιουτοτρόπως της πολιορκίας του Χλουμουτσίου, οι εν αυτώ Τούρκοι
+μετέβησαν όλοι εις Πάτρας, όπου ευρόντες καλήν υποδοχήν διέμεναν
+μέχρι τέλους.
+
+Οι δε Αρκάδιοι Τούρκοι (στ), ακούσαντες ότι Έλληνες ένοπλοι υπό
+σταυροφόρους λεύκας σημαίας συνήχθησαν εις Κεφαλάρι του Σουλιμά,
+ότι διήρπασαν τας αποθήκας, ότι εκακοποίησαν τους επιστάτας των
+χωρίων, και ότι εμελέτων να πέσωσι την νύκτα της 25 (ζ) εις την
+πόλιν, ανεβίβασαν αυθεσπερί τας οικογενείας των εις το
+παλαιοφρούριόν των· πρωίας δε γενομένης μετέφεραν αυτάς εις
+Μοθώνην και Νεόκαστρον μήτε ενοχλούμενοι επί της μεταβάσεως, μήτε
+ενοχλούντες τους Χριστιανούς, ους και επαρηγόρουν υποκρινομένους,
+ότι ελυπούντο εγκαταλειπόμενοι. Ωπλίσθησαν τω όντι οι του τμήματος
+του Σουλιμά Χριστιανοί, αλλ' εις άμυναν· διότι, εξ όσων έλεγαν
+παρρησία οι Αρκάδιοι Τούρκοι, εφοβήθησαν, ότι εμελέτων ούτοι να
+εξέλθωσιν εις τα χωρία, να σφάξωσι και να καταστρέψωσιν.
+Εφοβήθησαν δε οι του τμήματος του Σουλιμά μάλλον ή οι των άλλων
+της επαρχίας τμημάτων, διότι επ' αυτούς κυρίως, ως πολεμικωτέρους,
+ελέγετο ότι θα έπιπτεν η αιμοχαρής οργή των Τούρκων.
+
+Την δε 26 εκίνησαν προς την Τριπολιτσάν οι Φαναρίται Τούρκοι, συν
+γυναιξί και τέκνοις, μεθ' ων και οι του Ζούρτσα της επαρχίας της
+Αρκαδίας ως γειτνιάζοντες· ήσαν δε όλοι 2600 ψυχαί.
+
+Ο δε Κολοκοτρώνης, ο καθήμενος και καιροφυλακτών εν τη Μάνη,
+εθεωρείτο δικαίως ως έν των στοιχείων της πελοποννησιακής
+επαναστάσεως διά την πολεμικήν εμπειρίαν και φήμην του. Ούτος
+συνώδευσε τους Μανιάτας κατελθόντας εις Καλαμάταν· εκείθεν, λαβών
+υπό την οδηγίαν του 300 εξ αυτών, εστράτευσε την 24 προς την
+Σκάλαν, 4 ώρας απέχουσαν της Καλαμάτας. Ο ενθουσιασμός των
+Χριστιανών επί της πορείας αυτού ήτο μέγας. Άνδρες και γυναίκες
+τον υπεδέχοντο διαβαίνοντα ευφημούντες· οι δε ιερείς τον
+προϋπήντων φέροντες εικόνας και θυμιάματα και ψάλλοντες το «Δ ό ξ α
+- ε ν - υ ψ ί σ τ ο ι ς - Θ ε ώ». Ο Κολοκοτρώνης φθάσας το
+εσπέρας εις Σκάλαν έμαθεν, ότι οι Καρυτινοί Τούρκοι και ο
+διοικητής των Εμβλακίκων Μουσταφάς Ριζιώτης εκλείσθησαν εν τω
+παλαιοφρουρίω της κώμης εκείνης εκτός ολίγων απομεινάντων εν τη
+κώμη. Προχωρήσας εκείθεν, διεγείρων παντού τον λαόν, βαρρύνων
+αυτόν κατά των Τούρκων, και στρατολογών εκ των συμπατριωτών του
+Καρυτινών, έφθασε την επαύριον εις Τετέμπεη, χωρίον μεταξύ
+Λεονταρίου και Καρυταίνης, όπου τω εδόθη γράμμα ευρεθέν παρά τινι
+πεζώ στελλομένω παρά των Φαναριτών Τούρκων προς τους Καρυτινούς
+και συλληφθέντι. Το γράμμα τούτο έλεγεν, ότι οι Φαναρίται θα
+διέβαιναν την επαύριον διά της Καρυταίνης, και ότι ήλπιζαν να
+εύρωσιν έτοιμους και τους εκεί Τούρκους προς ασφαλή συμπορείαν εις
+Τριπολιτσάν, διότι ο Κολοκοτρώνης εστράτευσε μετά πολλών χιλιάδων
+Μανιατών επί σκοπώ να τους κτυπήση, καθ' οδόν. Επί τη ειδήσει
+ταύτη ο Κολοκοτρώνης κατέλαβε την επιούσαν την δίοδον· αλλά, μη
+φανέντων των εχθρών, επορεύθη προς την Καρύταιναν, εξ ης οι
+εναπομείναντες ολίγοι Τούρκοι, ιδόντες αυτόν ερχόμενον, έφυγαν
+ησύχως και εκλείσθησαν και αυτοί εν τω παλαιοφρουρίω των.
+
+Την δε επαύριον ο Κολοκοτρώνης, αφήσας ολίγους συντρόφους του εν
+τη κώμην, μετέβη τα χαράγματα εις το προς τον άγιον Αθανάσιον
+στενόν, παραφυλάττων τους αναμενομένους εχθρούς. Οι εχθροί
+εφάνησαν μετ' ολίγον ερχόμενοι και αποτελούντες μακράν γραμμήν εξ
+αιτίας του πλήθους των φορτωμάτων και της στενοτοπίας. Ιδόντες δε
+μακρόθεν ότι οι Έλληνες προκατέλαβαν την δίοδον, ήλθαν έμπροσθεν
+όλοι οι ένοπλοι, και πλησιάσαντες εμάχοντο έξ ώρας. Αύτη ήτον η
+πρώτη εν τάξει μάχη της πελοποννησιακής επαναστάσεως μεταξύ
+Ελλήνων και Τούρκων, και συνεκροτήθη κατά τύχην υπό τον πολέμαρχον
+της Πελοποννήσου, Κολοκοτρώνην. Οι Τούρκοι επολέμησαν γενναίως εις
+σωτηρίαν των γυναικών και τέκνων, και εις διαφύλαξιν της
+περιουσίας των. Οι Μανιάται διέπρεψαν επίσης πολεμούντες ολίγοι
+προς πολλούς· μέχρι δε της μεσημβρίας εσκοτώθησαν 15 Τούρκοι και 6
+Μανιάται· επληγώθησαν και εκ των αρχηγών αυτών ο Βοϊδής, και ο
+Δουράκης Οι Μανιάται καταναλώσαντες περί την μεσημβρίαν τα φυσέκιά
+των, αφήκαν ην έως τότε κατείχαν θέσιν και απεσύρθησαν είς τι
+παρακείμενον πετρώδες ύψωμα παρά την γέφυραν του ποταμού· τινές δε
+αυτών ανεχώρησαν συνοδεύοντες τους πληγωθέντας εις τα ίδια. Οι
+Τούρκοι διέβησαν την εγκαταλειφθείσαν θέσιν, και συναχθέντες όλοι
+εις το Κ ο μ μ έ ν ο ν - Τ σ α μ ί, επροχώρουν εις την γέφυραν·
+αλλ' οι επί του υψώματος ολίγοι Έλληνες, προμηθευθέντες
+πολεμοφοδίων, δεν τους αφήκαν να περάσωσι τουφεκίζοντές τους. Τότε
+οι Τούρκοι ωπισθοδρόμησαν, επανήλθον εις το Κ ο μ μ έ ν ο ν -
+Τ σ α μ ί, επί σκοπώ να περάσωσι διά τον προς του Χαλούλαγα
+καλοκαιρινού πόρου· αλλ' έφθασαν οι αδελφοί Πλαπούται, Γεωργάκης
+και Δημήτρης, μετά 400 και τους εκτύπησαν· τους εκτύπησαν τότε
+ενωθέντες μετά των περί τους Πλαπούτας αναφανδόν και οι υπό τον
+Νικολόν Ζαριφόπουλον και Τσανέτον Χριστόπουλον Φαναρίται,
+συνακολουθούντες εξ αρχής μακρόθεν τους συμπατριώτας των Τούρκους
+υπό πρόσχημα φίλων κατ' αίτησιν αυτών δι' ασφάλειάν των επί της
+πορείας. Επειδή δε μόνη σωτηρίας οδός ήτο η ποταμοπορία,
+ερρίφθησαν εις τον πόρον εν πρώτοις όλοι οι άοπλοι, αι γυναίκες
+και τα παιδία, άλλοι έφιπποι και άλλοι πεζοί· ερρίφθησαν και τα
+πλείστα των φορτηγών ζώων, οι δε οπλοφόροι έμειναν όπισθεν
+μαχόμενοι και υπερασπίζοντες την περαίωσιν. Εν ώ δε εποταμοπόρουν
+τουφεκιζόμενοι και φονευόμενοι, κατέβησαν οι εντόπιοι Τούρκοι
+άνωθεν του παλαιοφρουρίου, απεδίωξαν τους απομείναντας εν τη κώμη
+ολίγους Έλληνας, και ήλθαν παρά τας όχθας του ποταμού
+προστατεύοντες τους συναδέλφους των. Υπό τοιαύτας περιστάσεις
+διεπέρασαν οι δυστυχείς Φαναρίται τον Ρουφιάν. Εκατόν σχεδόν
+εσκοτώθησαν, πλειότεροι επνίγησαν, μάλιστα γυναίκες, παιδία και
+γέροντες, και πολλά ζώα εζωγρήθησαν. Επειδή δε δεν τους εχώρει
+όλους το παλαιοφρούριον, διέμειναν οι πλείστοι έξω συσσωρευτοί.
+
+Το δε εσπέρας της αυτής ημέρας έφθασεν ο Ηλίας Μαυρομιχάλης μετά
+διακοσίων· έφθασε την επαύριον και ο Κανέλλος Δηληγιάννης μετ'
+άλλων τόσων· έφθασαν κατόπιν αυτών και άλλοι και πλήθη χωρικών·
+ώστε την 29 ήσαν έξωθεν της Καρυταίνης εξακισχίλιοι οπλοφόροι εκ
+διαφόρων επαρχιών. Και οι μεν Τούρκοι, φοβούμενοι να μείνωσι πλέον
+εν τη κώμη, κατέφυγαν όλοι περί το παλαιοφρούριον, όπου ούτε τροφή
+ούτε πόσις σχεδόν ήτον· οι δε Έλληνες κυκλώσαντες αυτούς ανέμεναν
+ώρα τη ώρα την παράδοσίν των. Τόσον δε τους εστενοχώρησαν και τους
+απήλπισαν, ώστε τους ηνάγκασαν να έλθωσιν εις συνθηκολογίαν.
+
+Τοιουτοτρόπως οι κατοικούντες τας ατειχίστους πόλεις και τα χωρία
+της Πελοποννήσου Τούρκοι, κυριευθέντες υπό πανικού φόβου,
+εγκατέλειψαν τας εστίας των και συνεσωρεύθησαν εντός των φρουρίων
+εν διαστήματι τριών εβδομάδων, αφ' ού τρεις τέσσαρες οπλοφόροι
+Καλαβρυτινοί έστησαν ενέδραν. Μόνοι δε οι Λαλιώται, μέγα
+φρονούντες επί τη ανδρία των, διέμειναν τρεις μήνας εν τη
+κωμοπόλει των πλήρεις θάρρους και ελπίδων, λεηλατούντες και
+καταστρέφοντες τα περίχωρα.
+
+
+
+1821
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΣΤ'
+
+
+&Τραγικά συμβάντα εν Κωνσταντινουπόλει και αλλαχού της Οθωμανικής
+αυτοκρατορίας.&
+
+[Μάρτιος] Η ΠΥΛΗ είχεν από τινος καιρού ατελείς και συγκεχυμένας
+ιδέας περί της Εταιρίας και απέδιδεν ίσως την φαινομένην ανησυχίαν
+των ελληνικών πνευμάτων εις τας ραδιουργίας του αποστάτου Αλή·
+αλλά τα συλληφθέντα γράμματα του Υψηλάντου, ων κομισταί ήσαν ο
+Ύππατρος και ο Αριστείδης, δεν αφήκαν αμφιβολίαν περί της υπάρξεως
+και του σκοπού της Εταιρίας και περί της όσον ούπω ενάρξεως του
+επαναστατικού κινήματος. Αλλά τόση ήτον η απάθειά της, ώστε, αν
+και τα περί ων ο λόγος γράμματα συνελήφθησαν περί τας αρχάς του
+Ιανουαρίου του 1821, δεν έδωκε σημεία της συνήθους θηριώδους
+πολιτικής της ειμή αρχομένου του μαρτίου. Ό,τι δε, ως φαίνεται,
+την κατετάραξε και την ηρέθισεν υπέρμετρα ήτον η ανακάλυψις του
+σχεδίου των Φιλικών εις καταστροφήν της Κωνσταντινουπόλεως. Εξ
+αιτίας της ανακαλύψεως ταύτης εδόθη προσταγή να φύγωσιν εκείθεν
+όσοι των Ελλήνων δεν ήσαν εγκάτοικοι· έγειναν δε και κατ' οίκους
+έρευναι εις εύρεσιν κρυπτομένων, ως υπώπτευεν η Αρχή, όπλων και
+πολεμοφοδίων· παρετηρήθησαν και διάφορα μέρη της πόλεως, όπου
+εψιθυρίζετο ότι υπεσκάφθησαν υπόνομοι, εν οις άνθρωποι εκρύπτοντο,
+και όπλα απεταμιεύθησαν εις χρήσιν, δοθέντος του σημείου· τόσος
+φόβος και τρόμος κατέλαβε την Πύλην και εντεύθεν, φαίνεται,
+προήλθε κυρίως η άπληστος αιμάτων παραφροσύνη της. Το πρωί της 1
+μαρτίου έφθασεν εκ Μολδαυίας έκτακτος ταχυδρόμος προς τον εν
+Κωνσταντινουπόλει πρέσβυν της Ρωσσίας, όστις εκοινοποίησε τη Πύλη
+αυθημερόν τα κατά την 22 φεβρουαρίου εν τη ηγεμονεία εκείνη
+συμβάντα· αυθεσπερί δε τη εδόθη διά των τακτικών ταχυδρόμων η αυτή
+είδησις και κατ' ευθείαν. Την επαύριον έφυγαν κρυφίως συν γυναιξί
+και τέκνοις εις Οδησσόν οι επίτροποι του αυθέντου της Μολδαυίας,
+Νικόλαος Σούτσος αδελφός του και Ιωάννης Σχινάς εξ αδελφής γαμβρός
+του καί τινες άλλοι. Την 3 ανέγνωσεν ο μέγας διερμηνεύς εν τω
+οικουμενικώ πατριαρχείω φιρμάνι διελαμβάνον, ότι η υψηλή Πύλη,
+μαθούσα την κατά την Μολδαυίαν στάσιν τινών απονενοημένων τους
+ελυπείτο και παρεκίνει την Μεγάλην εκκλησίαν να συμβουλεύση τους
+υπό την ποιμαντορίαν της πιστούς υπηκόους της κραταιάς βασιλείας
+να μη αποπλανηθώσι και πέσωσιν εις την δικαίαν και αδυσώπητον
+αγανάκτησιν και αυτής και των πιστών Οθωμανών. Κατά την βασιλικήν
+ταύτην διαταγήν εξέδωκεν η Μεγάλη εκκλησία συνοδικά και
+πατριαρχικά έγγραφα (α) καταρωμένη και αφορίζουσα τον Υψηλάντην
+και τον Σούτσον ονομαστί, και παραινούσα πατρικώς τους λοιπούς
+Χριστιανούς όπως οι μεν πιστοί εμμείνωσι και του λοιπού εις την
+προς τον σουλτάνον πίστιν, οι δε αποπλανηθέντες επανέλθωσιν εις
+την προτέραν υποταγήν· απέλυσε δε και τους Φιλικούς του προς την
+Εταιρίαν όρκου ως ασεβούς και ολεθρίου. Τα κεραυνοφόρα δε ταύτα
+έγγραφα υπεγράφησαν εις πλειοτέραν φρίκην επί της αγίας Τραπέζης
+και εστάλησαν δι' εξάρχων εις τας επαρχίας· και εν μεν ταις
+ηγεμονείαις έφεραν αποτέλεσμα, αλλ' όχι και εν τη Ελλάδι· τοιαύτα
+έγγραφα εκίνησαν άλλοτε τους ευλαβείς λαούς της Ελλάδος κατά των κ
+λ ε π τ ώ ν· αλλ' οι καιροί δεν ήσαν οι αυτοί, και ο σημερινός
+αγών ήτον υψηλής φύσεως· διά τούτο ούτε αι εκκλησιαστικαί αύται
+παραινέσεις ησύχασαν ως άλλοτε τους Έλληνας, ούτε αι απειλαί τους
+ετάραξαν, ούτε οι αφορισμοί και αι κατάραι τους αφώπλισαν. Τινές
+δε των εν Κωνσταντινουπόλει βλέποντες την διαγωγήν της Πύλης
+προείδαν τι τοις έμελε· και ότι η φυγή ήτον η σωτηρία των. Την 5
+έφυγεν ο πρώην αυθέντης Αλέξανδρος Χαντσερής πανοικί και κατέφυγεν
+εις Οδησσόν. Πανοικί έφυγαν την 6 και κατέφυγαν εις τον αυτόν
+τόπον και ο Γεώργιος υιός του πρώην αυθέντου Καρατσά, ο έμπορος
+Γεώργιος Χρηστόπουλος και άλλοι. Την 8 ανεγνώσθη μυστικόν φιρμάνι
+καθ' όλα τα ζαμία της Κωνσταντινουπόλεως, δι' ου παρηγγέλλοντο
+όλοι οι πιστοί να ήναι διά παντός άγρυπνοι και έτοιμοι προς
+αντίκρουσιν των εν τοις κόλποις του κράτους εμφωλευόντων εχθρών,
+και οι μη έχοντες όπλα ν' αγοράσωσι πωλούντες και αυτά τα
+σκεπάσματά των, διότι ο κίνδυνος ήτο περί των όλων (β). Την 9
+διετάχθη ο οικουμενικός πατριάρχης διά φιρμανίου να στείλη εις την
+Πύλην τινάς των εγκρίτων αρχιερέων, χωρίς να αιτιολογηθή η διαταγή
+αύτη· εστάλησαν δε ο Εφέσου Διονύσιος, ο Δέρκων Γρηγόριος, ο
+Νικομηδείας Αθανάσιος, ο Θεσσαλονίκης Ιωσήφ, ο Τυρνόβου
+Ιωαννίκιος, ο Αδριανουπόλεως Δωρόθεος ο και Πρώιος, και ο Αγχιάλου
+Ευγένιος. Παρασταθέντες οι αρχιερείς ούτοι ενώπιον του ρεήζ -
+εφέντη απεστάλησαν εις οθωμανικήν τινα οικίαν υπό φύλαξιν, έχοντες
+μεν τας αναπαύσεις των, αλλ' όχι και την άδειαν να βλέπωσιν άλλους
+ειμή τους διακόνους των ως υπηρέτας. Συγχρόνως η εξουσία έφερεν
+εις την βασιλεύουσαν πλήθος Ασιανών στρατιωτών και την 14 διέταξε
+να οπλισθώσι και όλοι οι εν Κωνσταντινουπόλει Οθωμανοί. Αφ' ού δε
+έστησε παντού φυλακάς, εκίνησεν αμέσως χείρα βαρείαν καν
+μιαιοφόνον καθ' όλων των σημαντικών Ελλήνων ανεξετάστως και
+ακρίτως· αι οικίαι και οι γυναικωνίται των επατήθησαν, αι φυλακαί
+εγέμισαν υπόπτων, αιμοχαρείς Ασιανοί σείοντες γυμνάς τας ρομφαίας
+και φρυάττοντες περιέτρεχαν πληθηδόν τας οδούς και τας αγοράς
+θύοντες και απολύοντες όσους του κοινού λαού απήντων, άνευ αδείας
+της κυβερνήσεως, αλλά και άνευ κωλύματος· η πολιτική δε λύσσα
+συνώμοσε μετά του θρησκευτικού φανατισμού κατά των αποστατών και
+των απίστων. Άνευ αποδείξεων ή ενδείξεων αλλ' επί απλή υποψία
+είλκυαν κατά διαταγήν της εξουσίας τους γνωστούς Χριστιανούς εις
+σφαγήν και εις αγχόνην· άλλους έσφαζαν επί των οδών, άλλους
+εκρέμων από των παραθύρων των οικιών των και έμπροσθεν των
+συγγενών των, άλλους παρέδιδαν εις τα βασανιστήρια· εκκλησίας
+εμίαιναν και εγύμνοναν, οικίας κατηδάφιζαν, περιουσίας εδήμευαν,
+γυναίκας και κοράσια ήρπαζαν, πλοία υπό Ευρωπαϊκήν σημαίαν
+επεσκέπτοντο, και τους εις αυτά καταφυγόντας Έλληνας έσυραν εις
+την ξηράν υπό τους οφθαλμούς των πρέσβεων.
+
+[Απρίλιος] Το ξίφος του σουλτάνου έπεσεν εν πρώτοις επί την
+κεφαλήν των εν Κωνσταντινουπόλει Ελλήνων την 22, καθ' ην
+απεκεφαλίσθησαν ο Νικόλαος Σκαναβής, ο Μιχαήλ Μάνος πρώην
+διερμηνεύς του στόλου και γαμβρός του Σκαναβή, ο Θεόδωρος Ρίζος
+και ο Αλέκος υιός του Φωτεινού αρχιάτρου του αυθέντου της
+Μολδαυίας. Τα πρώτα ταύτα σφάγια της σουλτανικής μανίας
+διεδέχθησαν άλλα την 26 και 27, ήγουν ο Λεβίδης ο και Τσαλίκης, ο
+Στεργιαννάκης Τσουρπατσόγλους, τρεις καλόγηροι, τρεις ταχυδρόμοι
+του αυθέντου της Μολδαυίας και οκτώ άλλοι ολίγον γνωστοί. Την 3
+απριλίου έφθασε ταχυδρόμος εξ Αθηνών αναγγέλλων δι' ων έφερε
+γραμμάτων, ότι απεστάτησεν όλη η Πελοπόννησος. Παράφρων έτι μάλλον
+έγεινεν ο σουλτάνος επί τη ειδήσει ταύτη, και ήρχισε να φονεύη
+απονώτερον.
+
+Μέγας διερμηνεύς τω καιρώ εκείνω ήτον ο Κωστάκης Μουρούζης,
+ούτινος ο φιλογενέστατος οίκος διηνεκές και προσφιλές έργον είχε
+τον φωτισμόν των ομογενών του. Ο ανήρ ούτος, αν και κατείχεν
+υψηλήν θέσιν και υπό την μάχαιραν έκειτο του δημίου, εις ουδέν τα
+καθ' εαυτόν ελογίσθη προκειμένης της αναστάσεως της πατρίδος. Εν ώ
+δε εισήρχετο μίαν των ημερών εις την Πύλην κατά το σύνηθες, τω
+εδόθη παρά πάσαν προσδοκίαν γράμμα του Υψηλάντου λέγον τα κατά τας
+ηγεμονείας συμβάντα, και θαρρύνον αυτόν, ως μεμυημένον τα της
+Εταιρίας, εις τον αγώνα. Ο Μουρούζης λαβών τα γράμμα παρ' αγνώστου
+και ενώπιον πολλών, και νομίσας ότι δεν έπρεπε να το αποκρύψη
+μήπως κινήση υποψίας, το εκοινοποίησε τω ρεήζ - εφέντη αποδίδων
+αυτό εις ραδιουργίαν, και επανήλθεν εις την οικίαν του
+ανενόχλητος· αλλά την 4 μεταπεμφθείς παρά τω ρεήζ - εφέντη και
+αποσταλείς παρ' αυτού εις τον αρχιβεζύρην απήχθη εκείθεν εις το
+Μπάμπι -  Χουμαϊούν, και εκεί απεκεφαλίσθη φορών την στολήν του.
+Την αυτήν ημέραν απεκεφάλισεν η Πύλη και τον Αντωνάκην Τσιράν
+έμπροσθεν της οικίας του· εκρέμασε και άλλους οκτώ εν οις και τον
+τραπεζίτην του πρώην αυθέντου Αλεξάνδρου Σούτσου Δημήτριον
+Παπαρρηγόπουλον από του παραθύρου της οικίας του· την δε επαύριον
+απεκεφάλισε τον γαμβρόν του Παπαρρηγοπούλου (γ) Δημήτριον
+Σκαναβήν, τον Παναγιωτάκην Τσιγκήν και τον πρώην διερμηνέα του
+στόλου Μιχαλάκην Χαντσερήν· εκρέμασε δε και τον Γεώργιον
+Μαυροκορδάτον και αυτόν από του παραθύρου της οικίας του (δ). Την
+8 απεκεφάλισε τρεις νεροκράτας ως μελετώντας δήθεν να φαρμακεύσωσι
+τα νερά της βασιλευούσης. Την δε 9, ήτοι το μέγα σάββατον,
+απεκεφάλισε δύο εφημερίους της Μεγάλης εκκλησίας φύλακας της
+δομνίτσης Ευφροσύνης Μουρούζη φυγούσης. Την δε εσπέραν της αυτής
+ημέρας διεσκορπίσθησαν καθ' όλην την ενορίαν του πατριαρχείου,
+εντός και εκτός του Φαναρίου, πεντακισχίλιοι ωπλισμένοι γενίτσαροι
+μηδενός ειδότος την αιτίαν. Οι γενίτσαροι περιεφέροντο όλην την
+νύκτα εις τας οδούς του Φαναρίου μέχρι της ενορίας του αγίου
+Δημητρίου της Ξυλόπορτας και του Μπαλατά μηδένα ενοχλούντες. Πρός
+δε το μεσονύκτιον έκραξεν ο κράχτης της εκκλησίας, και οι
+Χριστιανοί, αν και έμφοβοι, συνήλθαν ακωλύτως και ανενοχλήτως διά
+μέσου του πλήθους των γενιτσάρων εις την εκκλησίαν του
+πατριαρχείου. Ελειτούργησεν ο πατριάρχης μετά των δώδεκα αρχιερέων
+κατά την συνήθειαν, και, απολύσεως γενομένης, ανεχώρησαν όλοι εις
+τα ίδια ως και άλλοτε ανενόχλητοι. Ανέβη και ο πατριάρχης εις τα
+πατριαρχεία εν ώ ήρχιζε να φωτίζη. Αλλά, μόλις ανέβη, και
+ειδοποιήθη ότι ο Σταυράκης Αριστάρχης, ο διαδεχθείς την προτεραίαν
+τον αποκεφαλισθέντα μέγαν διερμηνέα Μουρούζην, ήρχετο εις το
+πατριαρχείον (ε). Ο πατριάρχης διέταξε να τον εισάξωσιν εις το
+ιδιαίτερον δωμάτιόν του· αλλ' ο Αριστάρχης απεκρίθη, ότι επροτίμα
+να εισαχθή κατ' ευθείαν εις το συνοδικόν, όπου και εισήχθη.
+Εισήχθη μετ' ολίγην ώραν εις το συνοδικόν καί τις οθωμανός
+γραμματεύς του ρεήζ - εφέντη, και μετ' αυτόν εισήλθε και ο
+πατριάρχης εις έντευξίν των. Αφ' ού δ' εχαιρετήθησαν και εκάθησαν
+και οι τρεις, ο μέγας διερμηνεύς είπεν, ότι ο γραμματεύς έφερε
+φιρμάνι και είχε διαταγήν να το αναγνώση αυθωρεί επί παρουσία των
+αρχιερέων, των προυχόντων και των αρχηγών των συντεχνιών. Ο
+πατριάρχης διέταξε να συνέλθωσιν οι ρηθέντες και εις επήκοον των
+συνελθόντων ανεγνώσθη το φιρμάνι λέγον, «Επειδή ο πατριάρχης
+Γρηγόριος εφάνη ανάξιος του πατριαρχικού θρόνου, αχάριστος και
+άπιστος προς την Πύλην και ραδιούργος γίνεται έκπτωτος της θέσεώς
+του, και τω προσδιορίζεται διαμονή το Καδδίκιοϊ μέχρι δευτέρας
+διαταγής». Μετά δε την ανάγνωσιν συνοδευόμενος ο πατριάρχης υπό
+του Νικηφόρου του πιστού του αρχιδιακόνου, απήχθη, παρά την φράσιν
+του φιρμανίου και κατά διαταγήν ως φαίνεται μυστικήν, εις το
+δεσμωτήριον του Μποσταντσήμπαση. Εξελθόντος δε του πατριάρχου εκ
+του συνοδικού, ανεγνώσθη άλλο φιρμάνι έχον ούτως. «Επειδή η υψηλή
+Πύλη δεν επιθυμεί να στερήση τους πιστούς της υπηκόους της
+πνευματικής κηδεμονίας του κοινού πατρός των, διατάττει να
+εκλέξωσι πατριάρχην κατά την ανέκαθεν συνήθειαν». Επί τη διαταγή
+ταύτη ήρχισεν η συζήτησις περί εκλογής πατριάρχου, σιωπώντων και
+του διερμηνέως και του γραμματέως, και απεφασίσθη ν' ανακληθή εις
+τον πατριαρχικόν θρόνον ο εν Αδριανουπόλει διαμένων πρώην
+πατριάρχης Κύριλλος· αλλ' ο γραμματεύς ακούσας την εκλογήν είπεν
+ότι δεν ήτο δεκτή απόντος του εκλεχθέντος, διότι η υψηλή Πύλη δεν
+επεθύμει κατά τας παρούσας περιστάσεις μηδέ μίαν ώραν να μένη ο
+πατριαρχικός θρόνος κενός, και απήτει να εκλέξωσιν εκ των παρόντων
+οποίον ήθελαν. Διά τον λόγον τούτον μετά δευτέραν μακράν και
+επίσης ανεπηρέαστον συζήτησιν έπεσεν η ψήφος επί τον Πεισιδίας
+Ευγένιον, ον ο μέγας διερμηνεύς και ο γραμματεύς απέστειλαν αμέσως
+εις την Πύλην κατά την συνήθειαν· ούτοι δε απέμειναν εν τω
+πατριαρχείω καθώς και όλοι οι συνελθόντες αναμένοντες την επάνοδόν
+του. Μετά παρέλευσιν δέ τινων ωρών επανήλθεν ο νέος πατριάρχης υπό
+λαμπροτέραν παρά την συνήθη πομπήν.
+
+Διήρκει η περί ης ο λόγος τελετή, ότε εξήχθη της φυλακής ο
+Γρηγόριος, όστις νοήσας έκ τινων σημείων ότι ήγγιζεν η ώρα του
+θανάτου του, προητοιμάζετο αδιαλείπτως προσευχόμενος· εμβάς δε εις
+πλοιάριον απεβιβάσθη εις το παράλιον του Φαναρίου. Εκεί ατενίσας
+εις τον ουρανόν, όπου έμελλε ν' αναβή μετ' ολίγον, έκαμε τον
+σταυρόν του, εγονάτισε, και έκλινε την μιξότριχα κεφαλήν του υπό
+την μάχαιραν του δημίου· αλλ' ο δήμιος τον ανήγειρεν ειπών αυτώ να
+τον ακολουθήση, διότι δεν ήτον εκείνος ο τόπος της ποινής του.
+Οδεύοντες εκείθεν έφθασαν εις τα πατριαρχεία. Εκεί ο δήμιος τον
+εκρέμασε προσευχόμενον από του ανωφλίου της μεγάλης πύλης μετά την
+μεσημβρίαν της Κυριακής του Πάσχα· ώστε, καθ' ην ώραν εφήμιζαν
+άνωθεν του πατριαρχείου και επολυχρόνουν τον νέον πατριάρχην οι
+τρισάθλιοι Χριστιανοί ψάλλοντες το ε ι ς - π ο λ λ ά - έ τ η -
+δ έ σ π ο τ α, εκρεμάτο κάτωθεν ως ληστής και κακούργος ο προκάτοχος
+αυτού, όστις προ ολίγων ωρών, προσφέρων την αναίμακτον θυσίαν υπέρ
+των του λαού αγνοημάτων, ευλόγει τους πιστούς ασπαζομένους εν
+ευλαβεία και κατανύξει την εν τοις αγίοις των αγίων αγιασθείσαν
+και αγιάζουσαν δεξιάν του. Αι τελευταίαι στιγμαί του Γρηγορίου
+εφάνησαν στιγμαί ακραιφνούς πίστεως και ανεξικακίας, οποίας
+προετοιμάζει ακηλίδωτος συνείδησις, αγαθοποιός καρδία, παράβλεψις
+της προσκαίρου ζωής και προσδοκία της μελλούσης. Το δε επί του
+λειψάνου έγγραφον της καταδίκης έλεγε τας αιτίας δι' ας εκρίθη
+άξιος θανάτου. Ιδού το έγγραφον, το τουρκιστί λεγόμενον
+«Γ ι α φ τ άς».
+
+«Χρέος των αρχηγών των υπό την εξουσίαν μου διαφόρων λαών είναι
+να επαγρυπνώσι νύκτα και ημέραν τους υπό την οδηγίαν των, να
+παρατηρώσι την διαγωγήν των και ν' ανακαλύπτωσι και αναφέρωσιν εις
+την κυβέρνησίν μου τας αθεμίτους πράξεις των. Οι δε πατριάρχαι, ως
+αρχηγοί των ραγιάδων ζώντων εν ασφαλεία υπό την σκιάν της
+αυτοκρατορικής μου εξουσίας, οφείλουν να ήναι υπέρ πάντα άλλον
+ανεπίληπτοι, τίμιοι, πιστοί και ειλικρινείς. Έχοντες δε τας αρετάς
+ταύτας οφείλουν, οσάκις παρατηρήσουν κακάς κλίσεις του λαού των,
+να τας εμποδίζωσι δι' απειλών και συμβουλών, ή, αν αναγκαίον, και
+διά ποινών κατά τα έθιμα της θρησκείας των, και τοιουτοτρόπως να
+φαίνωνται ευγνώμονες εν μέρει προς την υψηλήν Πύλην δι' ας
+απολαμβάνουν χάριτας και ελευθερίας υπό την αγαθοποιόν σκιάν της.
+
+Αλλ' ο άπιστος πατριάρχης των Ελλήνων, ο δώσας άλλοτε δείγματα
+της εις την υψηλήν Πύλην αφοσιώσεώς του, αδύνατον να θεωρηθή
+αλλότριος των στάσεων του έθνους του, ας διάφοροι κακότροποι και
+αναίσθητοι, παρασυρόμενοι υπό χιμερικών και διαβολικών ελπίδων,
+διήγειραν· και χρέος του ήτο να διδάξη τους απλούς, ότι το τόλμημα
+ήτο μάταιον και ατελεσφόρητον· διότι τα κακά διαβούλια δεν είναι
+δυνατόν ποτε να ευδοκιμήσωσι κατά της μωαμεθανικής εξουσίας και
+θρησκείας, αίτινες έλαβαν ύπαρξιν θεόθεν προ υπερχιλίων ετών, και
+θα διατηρηθούν μέχρι της συντελείας του αιώνος καθώς μας βεβαιούν
+αι αποκαλύψεις και τα θαύματα· αλλ' εξ αιτίας της διαφθοράς της
+καρδίας του, όχι μόνον δεν ειδοποίησεν ουδ' επαίδευσε τους
+απατηθέντας, αλλά καθ' όλα τα φ α ι ν ό μ ε ν α ήτο και αυτός, ως
+αρχηγός, μυστικός συμμέτοχος της επαναστάσεως, και αδύνατον να μη
+αφανισθή και πέση εις την οργήν του Θεού όλον σχεδόν το έθνος των
+Ελλήνων, αν και εν αυτώ είναι και πολλοί αθώοι.
+
+Καθ' ον καιρόν εγνώσθη η αποστασία, η υψηλή Πύλη, συμπάθειαν
+λαβούσα προς τους αθλίους ραγιάδας της, ησχολήθη να επαναφέρη τους
+πλανηθέντας διά της γλυκύτητος εις την οδόν της σωτηρίας, και επί
+τω σκοπώ τούτω εξέδωκε πρόσταγμα διατάττουσα και συμβουλεύουσα τον
+πατριάρχην τα δέοντα, και προσκαλούσα αυτόν ν' αφορίση όλους τους
+αποστατήσαντας ραγιάδας όπου και αν ήσαν αλλ', αντί να δαμάση τους
+αποστάτας και δώση πρώτος το παράδειγμα της εις τα καθήκοντα
+επιστροφής των, ο άπιστος ούτος έγεινεν ο πρωταίτιος όλων των
+αναφυεισών ταραχών. Είμεθα πληροφορημένοι ότι εγεννήθη εν
+Πελοποννήσω, και ότι είναι συνένοχος όλων των αταξιών όσας οι
+αποπλανηθέντες ραγιάδες έπραξαν κατά την επαρχίαν των Καλαβρύτων.
+Ούτος λοιπόν είναι ο αίτιος του θεία βοηθεία επικειμένου παντελούς
+αφανισμού των αποπλανηθέντων ραγιάδων.
+
+Επειδή πανταχόθεν εβεβαιώθημεν περί της προδοσίας του όχι μόνον
+εις βλάβην της υψηλής Πύλης, αλλά και εις όλεθρον αυτού του έθνους
+του, ανάγκη ήτο να λείψη ο άνθρωπος ούτος από του προσώπου της
+γης, και διά τούτο εκρεμάσθη προς σωφρονισμόν των άλλων».
+
+Δύο αιτίαι της καταδίκης του πατριάρχου αναφέρονται εν τω εγγράφω
+τούτω· η μεν «ότι δεν εκίνησε τα πνευματικά του όπλα κατά των
+αποστατών»· η δε «ότι και αυτός ήτο συμμέτοχος της αποστασίας».
+
+Ολίγον ανωτέρω διηγήθημεν, ότι επί τη προτάσει της Πύλης και τους
+αρχιαποστάτας ο πατριάρχης αφώρισε και ανεθεμάτισε, και τους υπό
+την ποιμαντορίαν του λαούς εις την προτέραν των προς τον σουλτάνον
+υποταγήν ανεκάλεσε, και τους Φιλικούς του προς την Εταιρίαν όρκου
+ως ασεβούς και ολεθρίου απέλυσε. Σώζονται δε και τα περί ων ο
+λόγος συνοδικά έγγραφα, ώστε η αιτία αύτη στηλιτεύεται εξ αυτών
+των πραγμάτων πάντη ψευδής. Πάντη αναπόδεικτος και ανυπόστατος
+είναι και η άλλη αιτία, δηλαδή, ότι ο πατριάρχης ήτο συμμέτοχος
+της αποστασίας. Τρία τινά επιφέρει το έγγραφον εις απόδειξιν της
+αιτίας ταύτης, «ότι ο καταδικασθείς εις θάνατον ήτο καθ' όλα τα φ
+α ι ν ό μ ε ν α μυστικός συμμέτοχος της αποστασίας, ότι η Πύλη π ο
+λ λ α χ ό θ ε ν  - ε β ε β α ι ώ θ η περί της ενοχής του, και ότι
+ε γ ε ν ν ή θ η  - εν - Π ε λ ο π ο ν ν ή σ ω όπου κατά πρώτον
+εξερράγη η επανάστασις».
+
+Προς Θεού! οι λόγοι ούτοι «κ α θ' ό λ α - τ α - φ α ι ν ό μ εν α,
+—π ο λ λ α χ ό θ ε ν - ε β ε β α ι ώ θ η,—ε γ ε ν ν ή θ η - ε ν  -
+Π ε λ ο π ο ν ν ή σ ω», είναι λόγοι σπουδαίοι; είναι αποδείξεις;
+δικαιούν τοιούτον τόλμημα; Αν είχεν η Πύλη αποδείξεις της ενοχής
+του θύματός της, ως διετείνετο, διατί δεν τας εδημοσίευε; διατί
+δεν τας εκοινοποίει ταις πρεσβείαις κατά την ρητήν αξίωσιν του
+παρ' αυτή πρέσβεως του αυτοκράτορος της Ρωσσίας εις δικαιολογίαν
+της και αποτροπήν τόσων δεινών εξ ων περιεστοιχίζετο; Οι λόγοι
+ούτοι δεν αποδεικνύουν μάλλον το μέγα ανόμημα του τιμωρήσαντος ή
+το μέγα έγκλημα του τιμωρηθέντος; Ο πατριάρχης εγνώριζεν
+αναμφιβόλως τα της Εταιρίας, ουδ' ήτο δυνατόν ν' αγνοή ο
+πνευματικός πατήρ όλων των Ελλήνων ό,τι πλήθη πάσης τάξεως
+εγνώριζαν· αλλ' εταίρος, ό εστι συνωμότης κατά της τουρκικής
+εξουσίας, δεν ήτο· και όχι μόνον ουδόλως εθάρρυνε την ελληνικήν
+εθνεγερσίαν, αλλά και πάντοτε απέτρεπε τους προς ους διελέγετο
+φιλεπαναστάτας, θεωρών εθνοφθόρον το τοιούτον τόλμημα, και τον
+προς ον έτεινε σκοπόν ανεπίτευκτον. Μάρτυρες των λεγομένων είναι
+οι αυτήκοοι των λόγων του αγίου ανδρός, ων την αξιόπιστον
+μαρτυρίαν παρελάβαμεν και ημείς εκ του στόματος αυτών, και
+παραδίδομεν όπως την παρελάβαμεν εις την ιστορίαν· δεν κατεμήνυσε
+δε όσα πνευματικώ τω τρόπω εγνώριζε, διότι εθεώρησεν αναμφιβόλως
+την καταμήνυσιν και αναξίαν του χαρακτήρος του, και εναντίαν του
+πνευματικού καθήκοντός του, και ικανήν να προκαλέση τον όλεθρον
+των ομογενών του ενόχων και μη.
+
+Επί ταύταις ταις αιτίαις εξετελέσθη η καταπλήξασα και
+καταταράξασα τον χριστιανικόν όλον κόσμον μιαιοφονία του αρχηγού
+της Ανατολικής Εκκλησίας το εβδομηκοστόν έτος διανύοντος.
+
+Τούτου δε γενομένου, ανεχώρησαν εκ των πατριαρχείων ο μέγας
+διερμηνεύς, ο γραμματεύς και οι λοιποί. Το δε δειλινόν της αυτής
+ημέρας ο Μπεντερλή - Αλήπασας, ο προ ολίγου διορισθείς αρχιβεζίρης
+(στ), διέβη διά του Φαναρίου μεθ' ενός μόνου υπασπιστού, και
+εκάθησε πέντ' έξ λεπτά αντικρύ του κρεμαμένου πατριάρχου, θεωρών
+αυτόν και λαλών προς τον υπασπιστήν του. Διέβη εκείθεν μετά μίαν
+ώραν παρενδεδυμένος και ο σουλτάνος και έρριψε και αυτός το βλέμμα
+επί τον πατριάρχην. Τρεις ημέρας έμεινε το λείψανον κρεμάμενον·
+την δε τετάρτην το καθείλεν ο αγχονιστής επί σκοπώ να το ρίψη εις
+την θάλασσαν, διότι οι κατά διαταγήν της εξουσίας κρεμάμενοι ή
+αποκεφαλιζόμενοι δεν αξιούνται ταφής. Ήλθαν τότε προς τον
+αγχονιστήν Εβραίοι και λαβόντες την άδειάν του, κατά τινας δε και
+φιλοδωρήσαντες αυτόν, έδεσαν τους πόδας του λειψάνου, το έσυραν
+από των πατριαρχείων μέχρι του αιγιαλού του Φαναρίου χλευάζοντες
+και βλασφημούντες, και το έρριψαν εις την θάλασσαν εγχειρίσαντες
+το σχοινίον τω αγχονιστή, αναμένοντι εν πλοιαρίω. Απομακρυνθείς
+ούτος της ξηράς σύρων και το επί της θαλάσσης λείψανον, και φθάσας
+εν μέσω του κερατίου κόλπου μεταξύ Φαναρίου και ναυστάθμου
+απήρτησεν από του λειψάνου πέτραν εις καταποντισμόν του· αλλά το
+λείψανον δεν συγκατεποντίσθη, διότι δεν ήτο η πέτρα ικανώς βαρεία.
+Επέστρεψε τότε ο αγχονιστής εις την ξηράν, και λαβών άλλας δύο
+πέτρας επανήλθεν όπου εκυματίζετο το λείψανον, προσεπισυνέδεσε και
+αυτάς, το ελόγχευσε δις και τρις εις απορρόφησιν νερού, και ούτω
+κατεβυθίσθη. Μεθ' ικανάς δε ημέρας ανεφάνη προς τον Γαλατάν μεταξύ
+δύο πλοίων ελλιμενιζόντων έμπροσθεν του Καρακιοΐου, του μεν
+σλαβονικού του δε κεφαλληναίου. Πρώτος ο Σλαβόνος πλοίαρχος είδε
+το λείψανον, και το εσκέπασεν επιρρίψας ψάθαν, επί σκοπώ, όταν
+νυκτώση, να το ανελκύση και το θάψη ούτινος και αν ήτον ως
+φιλόχριστος. Γενομένης δε εσπέρας, επρόλαβεν ο άλλος πλοίαρχος, ο
+Κεφαλλήν, Σκλάβος ονόματι, και το ανείλκυσεν· ιδών δε εκ της
+γενειάδος και της αξυρίστου κεφαλής, ότι ήτο λείψανον ιερωμένου,
+έφερε την επαύριον εις το πλοίον τινας έξωθεν κρυφίως, και
+βεβαιωθείς ότι ήτο του πατριάρχου, το εσαβάνωσε, το μετεκόμισεν
+εις Οδησσόν, και το απέθεσεν εν τω λοιμοκαθαρτηρίω. Εξετασθέν δε
+αυτόθι και εκ δευτέρου κατά διαταγήν του διοικητού απεδείχθη και
+τότε ότι ήτο τω όντι το του πατριάρχου.
+
+Δοθείσης δε της ειδήσεως εις Πετρούπολιν, εξεδόθη διάταγμα ίνα
+αποδοθώσιν εις τον νεκρόν δημοσίως όλαι αι προσήκουσαι τιμαί.
+Συνέδραμε και η ιερά σύνοδος της Ρωσσίας εις την εκκλησιαστικήν
+λαμπρότητα της κηδείας, και την 17 Ιουνίου συνήχθησαν εις το
+λοιμοκαθαρτήριον αι πολιτικαί και στρατιωτικαί Αρχαί του τόπου, οι
+δύο μητροπολίται ο Σιλιστρίας Κύριλλος και ο Ιεροπόλεως Γρηγόριος,
+ο επίσκοπος Μπεντερίου και Ακερμανίου Δημήτριος, ο κλήρος όλης της
+επαρχίας, οι δυστυχείς πρόσφυγες Έλληνες και μέγα πλήθος λαού, και
+υπό τον νεκρώσιμον ήχον των εκκλησιαστικών κωδώνων, των ψαλμωδιών,
+των πυροβόλων, της στρατιωτικής μουσικής, και υπό τας αδιαλείπτους
+εις τον Ύψιστον ευχάς, συνώδευσαν το ιερόν λείψανον αλώβητον και
+άοδμον εις την μητρόπολιν της Οδησσού, όπου διέμεινε τριήμερον
+μέχρι της 19, καθ' ην, αφ' ού εψάλη πάλιν η νεκρώσιμος ακολουθία,
+και εξεφωνήθη παρά του ιεροκήρυκος του οικουμενικού πατριαρχείου
+Κωνσταντίνου Οικονόμου κατανυκτικός λόγος, μετεκομίσθη εν μεγάλη
+και αύθις πομπή και παρατάξει εις την εκκλησίαν των Ελλήνων, και
+απετέθη εν μ ν ή μ α τ ι  - κ α ι ν ώ εντός του αγίου βήματος προς
+την αρκτικήν πλευράν της αγίας τραπέζης ως λείψανον ιερομάρτυρος.
+
+«Τοιουτοτρόπως», λέγει η ημιεπίσημος εφημερίς της Πετρουπόλεως,
+«απεδόθησαν, κατ' επιταγήν του ευλαβεστάτου αυτοκράτορος πασών των
+Ρωσσιών Αλεξάνδρου του α', αι νενομισμέναι τιμαί της πίστεως και
+της χριστιανικής αγάπης εις τον Γρηγόριον, τον άγιον πατριάρχην
+της ανατολικής ορθοδόξου εκκλησίας των Ελλήνων, τον υπομείναντα
+τον θάνατον του μαρτυρίου».
+
+[Aπρίλιος] Την αυτήν δε κυριακήν του Πάσχα εκρέμασεν η Πύλη και
+τρεις των φυλακισθέντων αρχιερέων, τον Εφέσου, τον Αγχιάλου και
+τον Νικομηδείας. Ο τελευταίος ούτος, υπέργηρως ων, πριν φθάση εις
+τον τόπον της ποινής, πεσών κατά γης εξεψύχησεν, αλλά και νεκρός
+εκρεμάσθη· τόσον δε ελύσσων οι Τούρκοι, κατ' εκείνας τας ημέρας,
+ώστε όχι μόνον εφόνευαν σωρηδόν αυθαιρέτως και αφόβως όσους
+απήντων Έλληνας, αλλά και, ως αν δεν ήρκουν εις χορτασμόν τα
+αίματα των ζώντων, επιστόλιζαν, περιφερόμενοι αχαλινώτως, και
+αυτούς τους κρεμαμένους, και διεμέλιζαν και τους επί γης νεκρούς.
+Περιήρχοντο δε τας οδούς καί τινες ζητούντες αντιμισθίαν εις
+απαγωγήν των εν αυταίς πτωμάτων. Ουδαμού δε της πόλεως ετόλμα
+Χριστιανός να φανή, ή των παραθύρων να προκύψη. Η
+Κωνσταντινούπολις εφαίνετο μάλλον καταγώγιον ληστών και αιμοβόρων
+θηρίων, ή καθέδρα βασιλέως και διαμονή ευρωπαίων πρέσβεων. Πολλοί
+των Ελλήνων εδραπέτευαν και κατέφευγαν υπό την γενναίαν και
+φιλόχριστον περίθαλψιν της Ρωσσίας εις ξένην γην αφανείς και
+γυμνοί οι πρώην επιφανείς και βαθύπλουτοι.
+
+Ο μανιώδης όχλος της Κωνσταντινουπόλεως εξεμάνη και κατ' αυτών
+των ιερών ναών των Χριστιανών. Την 22 συνήχθησαν προς τα χαράγματα
+νεανίαι Τούρκοι κατά το Εδρηνέκαπη, ηνώθησαν καί τινες
+ηλικιωμένοι, και εισήλθαν όλοι εις την εκεί εκκλησίαν διά της
+βίας, εσύντριψαν τα στασίδια και ήρπασαν τα ασημικά, τα σκεύη της
+και τα άμφια των εφημερίων της. Παρεκάθητο φυλακή και τους είδεν,
+αλλ' ούτε τους επέπληξεν, ούτε τους εμπόδισεν. Θαρρυνθέντες οι
+άτακτοι, συμπαραλαβόντες και άλλους ομοίους των, και φέροντες επί
+δοκαρίων εν είδει σημαιών τα φελώνια, τα επιτραχήλια, και άλλα
+ιερά άμφια, αλαλάζοντες και χλευάζοντες υπήγαν εις την εκκλησίαν
+του Εγρίκαπη, όπου εσύντριψαν τους πολυελαίους, έρριψαν κατά γης
+τα εικονοστάσια, έσπασαν τας εικόνας, εποδοπάτησαν τα ιερά σκεύη,
+και ήρπασαν τα ασημικά· εκείθεν μετέβησαν εις τας εκκλησίας της
+Παναγίας του Μουχλιού, της Ξυλόπορτας, του πατριαρχείου του αγίου
+Τάφου και του αγίου Ιωάννου του Μπαλατά αθεμιτουργούντες· εκείθεν
+εκίνησαν προς την του οικουμενικού πατριαρχείου, όπου φθάσαντες
+ηύραν τας πύλας κλειστάς και δεν ηδυνήθησαν να τας ανοίξωσιν ούσας
+σιδηράς· δύο δε εφημερίους, παρευρεθέντας εν τη αυλή του
+πατριαρχείου, οι μανιώδεις ούτοι εσκότωσαν. Το συμβάν τούτο
+ιδούσαι γυναίκες εκ των πέριξ οικιών ήρχισαν να ολολύζωσιν
+υποθέσασαι, ότι η Πύλη απεφάσισε γενικήν σφαγήν, ως εψιθυρίζετο·
+γενικός δε φόβος κατέλαβεν όλην την ενορίαν του πατριαρχείου,
+εντός και εκτός του Φαναρίου, ώστε δεν ηκούοντο ειμή ολολυγμοί
+Χριστιανών, και στασιώδεις και φονικαί κραυγαί υπερδιακοσίων
+Τούρκων. Οι Τούρκοι, μη δυνηθέντες να εισέλθωσιν εις την
+εκκλησίαν, ώρμησαν εις τα πατριαρχεία και τα εγύμνωσαν· οι δε
+ευρεθέντες εν αυτοίς καλόγηροι διεσκορπίσθησαν, και πολλοί
+ανέβησαν επί της στέγης καταφεύγοντες εις τας όπισθεν οθωμανικάς
+οικίας. Ο δε νεοχειροτόνητος πατριάρχης κατέφυγε προς το μέρος του
+κοινού του πατριαρχείου, όπου ευρόντες τον οι κακούργοι, οι μεν
+τον ύβριζαν και τον εφοβέριζαν, οι δε τον επροστάτευαν λέγοντες,
+ότι ήτο πιστός· τον συνώδευσαν δε και εις την αστυνομίαν του
+Φαναρίου όπου ηύρεν επί τέλους άσυλον. Αι σκηναί αύται ήρχισαν
+περί τον όρθρον, και μόλις έπαυσαν την δ' ώραν μετά μεσημβρίαν διά
+της ενόπλου επεμβάσεως του γενιτσάραγα. Την δ' επιούσαν η εξουσία
+έστειλεν εις το πατριαρχείον όσα των διαρπαγέντων εδυνήθη να
+διασώση.
+
+Μαινόμενος ο όχλος κατηδάφισε και την εκκλησίαν της Παναγίας του
+Μπαλουκλή διαφερόντως τιμωμένην διά το εν αυτή αγίασμα.
+
+[Μάιος] Η λύσσα δε της εξουσίας δεν ήτο μετριωτέρα της του όχλου.
+Αν και εφάνη ότι απεδοκίμαζε τας προϊστορηθείσας κατά των ιερών
+ναών του όχλου πράξεις, ούτε τινά των ατάκτων επαίδευσεν, ούτε
+αύτη έπαυσε χέουσα, ως και πρότερον, το αίμα του κλήρου και των
+κοσμικών. Εν ώ δε έφριττεν όλη η Ευρώπη δι' όσας προανεφέραμεν
+μιαιφόνους πράξεις της τουρκικής εξουσίας, ο σουλτάνος εκάθηρε τον
+αρχιβεζύρην Μπεντερλή - Αλήπασαν διότι, ως διελάμβανε το έγγραφον
+της καθαιρέσεως (ζ), ε φ ε ί δ ε τ ο -  τ ο υ - α ί μ α τ ο ς -
+τ ω ν - Ε λ λ ή ν ω ν, και αντικατέστησε τον Σαλήχπασαν. Την τρίτην
+δε του Μαΐου, ό εστι, την ημέραν του διορισμού του νέου
+αρχιβεζύρη, και την δωδεκάτην αφ' ης εβεβηλώθησαν οι ναοί και
+εχλευάσθησαν πανδήμως τα ιερά, απεκεφάλισεν η Πύλη τον
+υπερεκατονταετή επίσκοπον Μυριουπόλεως, και τον εννεακαιδεκαετή
+υιόν του πρώτου άρχοντος της Ροδοστού. Την δε επαύριον διέταξε να
+κρεμασθώσι και οι λοιποί φυλακισθέντες αρχιερείς, ο Δέρκων, ο
+Αδριανουπόλεως, ο Τυρνόβου και ο Θεσσαλονίκης. Οι φιλόχριστοι
+ούτοι αρχιερείς, εν ώ μετεκομίζοντο εις τον τόπον της ποινής εντός
+ενός και του αυτού πλοιαρίου, προητοιμάσθησαν πλήρεις πίστεως και
+ευλαβείας εις αποβίωσιν, έψαλαν οι ίδιοι την νεκρώσιμον
+ακολουθίαν, ικέτευσαν τον Θεόν των πνευμάτων και πάσης σαρκός υπέρ
+αναπαύσεως των ψυχών αυτών, και ευλόγησαν αλλήλους ειπόντες το
+«Μακαρία η οδός ή πορεύη σήμερον». Αφού δε προσώρμισε το φέρον
+αυτούς πλοιάριον εις το Αρναούτκιοϊ, ο αγχονιστής, συμπλωτήρ και
+αυτός, διέταξε τον Τυρνόβου ν' αποβή και να τον παρακολουθήση. Ο
+Τυρνόβου κλίνας την κεφαλήν απεχαιρέτισε τους εν τω πλοιαρίω
+συναδέλφους και συλλειτουργούς, τους ησπάσθη τον τελευταίον
+ασπασμόν, τοις είπεν εν συντριβή καρδίας «κ α λ ή  -
+α ν τ ά μ ω σ ι ς - α δ ε λ φ ο ί - ε ι ς - τ η ν - ά λ λ η ν -
+ζ ω ή ν», και παρακολουθήσας τον αγχονιστήν εκρεμάσθη από του
+ανωφλίου της οικίας παρακειμένου τινός κουρείου. Ο δε μέλας την
+μορφήν καθώς και την καρδίαν αγχονιστής, επανελθών εις το
+πλοιάριον, μετέφερε τα εν αυτώ απολειφθέντα θύματα εις Μέγα-ρεύμα
+όπου εκρέμασε τον Αδριανουπόλεως· εκείθεν μετέβη εις Νεοχώρι όπου
+εκρέμασε τον Θεσσαλονίκης, κακείθεν εις Θεραπεία προς ποινήν του
+Δέρκων. Ο υπέργηρως ούτος αρχιερεύς, ο υπέρ πάντα άλλον τιμώμενος
+διά την εμβρίθειαν, την πολλήν ελευθεροστομίαν και την
+γενναιοκαρδίαν του, φθάσας εις τον πυλώνα της μητροπόλεως του όπου
+έμελλε να κρεμασθή, εζήτησεν άδειαν να προσευχηθή, προσευχήθη,
+παρεκάλεσε τον αγχονιστήν να μη του δέση τας χείρας, και λαβών ην
+εκράτει εκείνος θηλειάν, την ευλόγησε τρις σταυροειδώς εκφωνήσας το
+«ε ι ς - τ ο - ό ν ο μ α  - τ ο υ - Π α τ ρ ό ς - κ α ι - τ ο υ -
+Υ ι ο ύ - κ α ι - τ ο υ - α γ ί ο υ -  Π ν ε ύ μ α τ ο ς», και
+στραφείς προς τον αγχονιστήν, είπε βαρεία τη Φωνή, «ε κ τ έ λ ε σ ε
+- τ η ν - ε ν τ ο λ ή ν - τ ο υ -  α σ ε β ο ύ ς - κ υ ρ ί ο υ -
+σ ο υ». Είπε, και η εντολή του ασεβούς εξετελέσθη.
+
+Την αυτήν ημέραν εκρέμασεν η Πύλη και τον πιστόν αρχιδιάκονον του
+πατριάρχου Γρηγορίου, Νικηφόρον, καί τινας κοσμικούς· μαθούσα δε,
+ότι και οι εν τω στόλω υπηρετούντες Υδραίοι εβουλεύοντο τον
+εμπρησμόν του, τον μεν αρχηγόν αυτών Κωνσταντίνον Γκιούστον και
+τους συν αυτώ αδελφούς και συγγενείς του απεκεφάλισεν επί της
+δεξαμενής του ναυστάθμου, τους δε λοιπούς τους μεν εκρέμασε, τους
+δε έπνιξε. Μεληδόν κατέκοψεν επί της ακτής του ναυστάθμου μετά
+τινας ημέρας και τον διερμηνέα του στόλου, Νικόλαον Μουρούζην,
+νεώτερον αδελφόν του προαποκεφαλισθέντος μεγάλου διερμηνέως. Εν
+μέσω δε των μεγίστων τούτων κακών, πολλοί εξωρίζοντο, αλλά και εν
+τη εξορία κατέστρεψεν η Πύλη τινάς των επισημοτέρων εν οις και τον
+προ ολίγου αυθέντην της Βλαχίας αναδειχθέντα Σκαρλάτον Καλλιμάχην.
+Εγίνοντο δε και φόνοι, άλλοι αντ' άλλων, παρά την διαταγήν και εις
+εμπαιγμόν αυτής της Πύλης.
+
+Εκ των εξορισθέντων ήσαν και ο πρώην μέγας διερμηνεύς Γιάγκος
+Καλλιμάχης, ο Ευστάθιος Αγάς και ο Γεώργιος Βογορίδης. Η Πύλη
+διέταξε ν' αποκεφαλισθώσιν οι τρεις ούτοι. Φθάσας ο δήμιος εις
+Καισάρειαν, απεκεφάλισε τον Γιάγκον Καλλιμάχην· αλλά μη ευρών τους
+δύο άλλους, και οφείλων να φέρη τρεις κεφάλας εις
+Κωνσταντινούπολιν, συναπεκεφάλισε τους δύο υπηρέτας του Γιάγχου
+Καλλιμάχη, και έφερεν εις Κωνσταντινούπολιν τας κεφαλάς αυτών, ως
+κεφαλάς του Άγα και του Βογορίδου. Και ο μεν Βογορίδης απέθανεν εν
+τη εξορία μετά ταύτα· ο δε Άγας, ο λογιζόμενος μεταξύ των νεκρών,
+εξεφανερώθη μετά την κάθοδον των εξορίστων εν μέσω των ζώντων, και
+εξετάσεως γενομένης, ανεκαλύφθη και απεδείχθη το ανοσιούργημα του
+δημίου.
+
+Εν ώ δε οι φόνοι ήσαν αδιάλειπτοι εντός της βασιλευούσης, ουδένα
+Έλληνα άφινεν η εξουσία να φύγη εκείθεν. Επ' αυτώ τούτω ανεγνώσθη
+την 8 φιρμάνι εν τω πατριαρχείω διατάττον τον πατριάρχην να
+προσκαλέση πάντας τους ομοπίστους του ραγιάδας, και να λάβη
+εγγύησιν της μη φυγής των εκ Κωνσταντινουπόλεως· να τους υποχρεώση
+δε και να αλληλεγγυώνται πέντε συνάμα, ώστε, αν είς εκ των πέντε
+έφευγεν, οι λοιποί τέσσαρες να ήναι ένοχοι θανάτου. Τοιουτοτρόπως
+οι εν τη βασιλευούση δυστυχείς Έλληνες εκινδύνευαν πάντοτε· διότι
+ή εφονεύοντο αν δεν έφευγαν, ή αν έφευγεν είς εκινδύνευαν να
+φονευθώσι τέσσαρες αντ' αυτού.
+
+Παύοντες την αιμοσταγή διήγησιν των τραγικών συμβάντων εν
+Κωνσταντινουπόλει, εν η και μόνη δεκαχισχίλιοι Χριστιανοί
+εθυσιάσθησαν, δεν δυνάμεθα να μη θαυμάσωμεν τον μέγαν χαρακτήρα,
+ον ο κλήρος, ο θείος τω όντι κλήρος, και οι άρχοντες επί της
+καταδιώξεώς των έδειξαν. Εν μέσω των δεσμών και των βασάνων,
+κατέμπροσθεν της επονειδίστου αγχόνης και υπό την ανθρωποκτόνον
+αξίνην, πολλοί εξ αυτών παρωρμώντο ν' αρνηθώσι τον Χριστόν προς
+διαφύλαξιν της ζωής και απόλαυσιν πολλών άλλων επιγείων αγαθών,
+αλλ' όλοι μέχρις ενός επροτίμησαν τας βασάνους και τον θάνατον.
+
+Ότε εν τη βασιλική καθέδρα εχέετο ποταμηδόν και ανηλεώς το αίμα
+του ιερού κλήρου, των αρχόντων, των εμπόρων, των τεχνιτών και
+αυτού του όχλου· ότε διά μόνης της φυγής, και αυτής επί θανατική
+ποινή απηγορευμένης, οι μεν άνδρες ήλπιζαν ν' αποφύγωσι τας
+βασάνους και τον θάνατον, αι δε γυναίκες την ατιμίαν· ότε τα άγια
+των αγίων εμιαίνοντο, και ό,τι εσέβετο και επροσκύνει ο Χριστιανός
+εσυντρίβετο, εποδοπατείτο ή εχλευάζετο· ότε αι οικίαι επατούντο
+και αι ιδιοκτησίας ηρπάζοντο· ότε όλα ταύτα επράττοντο υπό τας
+όψεις των αντιπροσώπων των ευρωπαϊκών αυλών και τα πλείστα διά των
+διαταγών αυτού του σουλτάνου, εύκολον είναι να συμπεράνη τις τας
+αιματοχυσίας και τα παντός είδους παθήματα των δυστυχών Ελλήνων
+κατά τα άλλα μέρη της τουρκικής αυτοκρατορίας. Όπου Τούρκοι και
+Έλληνες, εκεί και σφαγαί και αρπαγαί και ατιμίαι· εκορυφούντο δε
+τα κακά ταύτα όπου τυχόν συνηθροίζοντο και στρατεύματα.
+
+Η Σμύρνη, η δευτερεύουσα πόλις του κράτους, εκινδύνευσε να χαθή
+όλη τον καιρόν εκείνον. Οι κάτοικοι της πόλεως Τούρκοι, οι διά την
+ησυχίαν και ασφάλειάν της αφοπλισθέντες προ πολλού, εξωπλίσθησαν
+όλοι, έτοιμοι αφορμής δοθείσης να καταστρέψωσι τους Χριστιανούς.
+Ό,τι δε ερριψοκινδύνευσεν έτι μάλλον την πόλιν ήτον η συρροή
+πλήθους ενόπλων Τούρκων εις τα πέριξ, επί σκοπώ να πέσωσιν εκείθεν
+όπου εξερράγη η επανάστασις. Ο ένοπλος ούτος όχλος, αίσχος πάσης
+κυβερνήσεως και θανάσιμος πληγή πάσης κοινωνίας, εζήτει αναφανδόν
+την γενικήν σφαγήν των εν Σμύρνη Χριστιανών· αλλ' οι εντόπιοι
+Τούρκοι, έχοντες εν τη πόλει τας οικογενείας των και μη φοβούμενοι
+τους Χριστιανούς, αόπλους όντας, δεν επέτρεψαν την είσοδον αυτού
+εις την ειρηνικήν πόλιν. Αλλ' ούτος επί τη απαγορεύσει ταύτη
+εξηγριώθη και έπεσεν εις τα πέριξ της πόλεως χωρία, όπου, μηδενός
+εναντιουμένου, εσφάζοντο οι απροστάτευτοι χωρικοί ως πρόβατα,
+ητιμάζοντο αι γυναίκες και ηρπάζετο η περιουσία. Εντός δε της
+πόλεως, αν και ήτον ικανή εκτελεστική δύναμις οθωμανική, φόνοι
+σποράδην και αταξίαι συνέβαιναν καθ' ημέραν, και καθ' ημέραν φόβος
+ήτο γενικής σφαγής. Ουδείς Χριστιανός ετόλμα ν' αντείπη προς
+Τούρκον ό,τι και αν ήκουεν, ούτε να εξέλθη την νύκτα της οικίας
+ό,τι και αν εχρειάζετο. Οι Τούρκοι θεωρούντες εαυτούς εμπολέμους
+(σεφερλίδας) ενόμιζαν ότι όλα ήσαν συγχωρητά. Τόσον δε
+εθρασύνθησαν, ώστε δεν εσυστάλησαν να εξυβρίσωσι και κρατήσωσιν
+υπό φύλαξιν ολονυκτίως και αυτόν τον αρχηγόν της γαλλικής μοίρας
+και δύο αξιωματικούς συναπαντηθέντας καθ' οδόν υπό της
+εκτελεστικής δυνάμεως την νύκτα παρά την διαταγήν, αν και εφόρουν
+την στολήν των· αλλ' η θρασύτης αύτη τοις απέβη εις κακόν.
+Τολμηροί και αλαζόνες ενώπιον αόπλων, εφάνησαν δειλοί και
+ουτιδανοί ενώπιον ολίγων ευρωπαίων ενόπλων. Ο αρχηγός της γαλλικής
+μοίρας, απαιτών την επιούσαν ικανοποίησιν δι' όσα έπαθεν, έφερε το
+πλοίον του απέναντι του διοικητηρίου έτοιμον εις προσβολήν. Η
+πολεμία αύτη επίδειξις ήρκεσε μόνη και τους επ' ανδρία
+επαιρομένους Τούρκους να βάλη όλους εις φόβον και πολλούς εις
+φυγήν, και η ζητηθείσα ικανοποίησις εν τω άμα να δοθή. Αλλ' ο
+κίνδυνος των δυστυχών Χριστιανών εφαίνετο καθ' ημέραν εγγύτερος.
+
+Οσάκις τα πνεύματα είναι ηρεθισμένα και επιρρεπή εις φόβον, μικρά
+αφορμή αρκεί να φέρη το παν άνω κάτω.
+
+Την νύκτα της 30 μαρτίου έπεσε κατά περίστασιν εν τη πόλει
+τουφεκία. Φωναί ηκούσθησαν εν τω άμα λέγουσαι «έ β α λ α ν -
+σ π α θ ί». Αι φωναί αύται επανελήφθησαν, επιστεύθησαν, και όλοι οι
+κάτοικοι Χριστιανοί εχύθησαν εις το παραθαλάσσιον προς διάσωσιν
+εις τα πλοία· τινές δε εξ αιτίας του κυριεύοντος αυτούς φόβου
+ερρίφθησαν εις την θάλασσαν και επνίγησαν, ως αν τους κατεδίωκαν
+τω όντι φονείς· αλλ' η πόλις διεσώθη ως εκ θαύματος κατ' εκείνην
+την περίστασιν.
+
+Δεινά παθήματα έπαθε και η Αδριανούπολις. Διέτριβεν εν τη πόλει
+εκείνη ο πρώην οικουμενικός πατριάρχης Κύριλλος, μακράν των
+πολιτικών θορύβων, φυλάττων τας εντολάς του Θεού και μελετών τας
+ιεράς γραφάς· η υπόληψις δε, ην απελάμβανε, τον ανέδειξεν, ως
+είδαμεν, και απόντα άξιον της ομοφώνου εκλογής της εν
+Κωνσταντινουπόλει εκκλησιαστικής και κοσμικής ομηγύρεως εις την εκ
+δευτέρου πλήρωσιν του χηρεύσαντος πατριαρχικού θρόνου· αλλ' αυτή η
+υπόληψις τον ανέδειξεν ενώπιον εξουσίας τιμωρούσης την αρετήν
+άξιον θανάτου, και αντί να τον αναβιβάση εις τον οικουμενικόν
+θρόνον κατά την αυθόρμητον θέλησιν όλων, τον ανεβίβασεν εις το
+πήγμα της αγχόνης κατά την αυθαίρετον προσταγήν της εξουσίας.
+Εζήτησεν ο ιερός ανήρ ολίγας στιγμάς να προσευχηθή· προσευχήθη
+μυστικώς, είπε μεγαλοφώνως το «Μ ν η σ θ η τ ί - μ ο υ - Κ ύ ρ ι ε
+- ε ν - τ η - β α σ ι λ ε ί α -  σ ο υ», και παρέδωκε το πνεύμα
+εις χείρας του Πλάστου. Συγχρόνως εκρεμάσθησαν και οι
+προκριτώτεροι Χριστιανοί, και η μεγαλόπολις εκείνη επένθησε πένθος
+μέγα.
+
+Οι δε κάτοικοι της Αίνου έπαθαν άλλου είδους πάθημα. 800 Τούρκοι
+οπλοφόροι, σταλέντες εκεί εξ Αδριανουπόλεως, κατέλαβαν εν πρώτοις
+το φρούριον και έξωσαν τους έως τότε ενοικούντας Χριστιανούς· μετά
+τούτο αφώπλισαν όλους τους κατοίκους της πόλεως, τους επήραν ό,τι
+και αν είχαν, και προς εξευτελισμόν διέταξαν τους προϊσταμένους να
+φορέσωσιν αντί καλπακίου μαύρην προβίαν, και σεγκούνιον αντί του
+συνήθους επανωφορίου· τοις έλεγαν δε, ότι τοιούτον ήτο τα φόρεμα
+των πιστών ραγιάδων.
+
+Τοιαύτη ήτον η κατάστασις κατά το μάλλον και ήττον τας ημέρας
+εκείνας όλων των μερών του οθωμανικού κράτους, όπου συνέζων αι δύο
+ετερόθρησκοι και ετερογενείς φυλαί. Και ταύτα πάντα έπασχαν οι
+δυστυχείς Χριστιανοί όχι διότι επεβουλεύθησαν τον σουλτάνον, ή τον
+παρήκουσαν, ή τον επολέμησαν, αλλά διότι άλλοι, κατοικούντες άλλα
+μέρη της επικρατείας του, τυχόντες να ήναι ομογενείς των και
+ομόθρησκοι, εκίνησαν όπλα κατ' αυτού.
+
+Αλλά, καθώς άλλοτε η χύσις του αίματος των μαρτύρων εστερέωσε την
+καταδιωκομένην του Χριστού εκκλησίαν, ούτω και τα δεινά παθήματα
+τόσων αθώων ομογενών και ομοπίστων εστερέωσαν και σήμερον την
+επανάστασιν της Ελλάδος, διότι εξήψαν έτι μάλλον εν ταις καρδίαις
+των αγωνιζομένων το προς τους τυράννους μίσος, και τοις είπαν, ότι
+η μάχαιρα ήτον η μόνη ελπίς και η μόνη καταφυγή· ώστε η Πύλη
+λυσσώσα και μαινομένη υπεστήριξε τον κλονιζόμενον ελληνικόν αγώνα
+δι' ων τρόπων επεχείρησε να τον πολεμήση, εκίνησε την συμπάθειαν
+όλου του χριστιανικού κόσμου υπέρ των καταδιωκομένων, ηνάγκασε και
+αυτάς τας φιλικάς της Δυνάμεις να ομολογήσωσιν ότι Τούρκοι και
+Έλληνες δεν ήτο δυνατόν εις τα εξής να συζήσωσι, και επιθανολόγησε
+και τον μεταξύ αυτής και της Ρωσσίας πόλεμον, εφ' ον οι
+αγωνιζόμενοι Έλληνες εσάλευαν τας ελπίδας των. Τοιουτοτρόπως η
+Θεία Πρόνοια διά των ανεξερευνήτων βουλών της ρίπτει επί την
+κεφαλήν των απάνθρωπα πραττόντων τας απανθρωπίας των, και
+προετοιμάζει ακαταλήπτως πως το ευτυχές μέλλον της αδίκως
+πασχούσης ανθρωπότητος εν μέσω αυτών των δυστυχημάτων της.
+
+
+
+1821
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ζ'
+
+
+
+&Εξωτερική πολιτική προς την Ελλάδα και διαγωγή της Ρωσσίας προς
+τον Υψηλάντην.&
+
+ΣΥΝΕΔΡΙΑΖΕΝ η ιερά συμμαχία εν Λαϋβάχη, έχουσα προσηλωμένην όλην
+την προσοχήν της εις τα εν τη μεσημβρινή Ευρώπη μεγάλα πολιτικά
+συμβάντα, ότε εξερράγη η επανάστασις της Ελλάδος. Η συμμαχία αύτη
+συστηθείσα εν Παρισίοις το 1815, αν και όλη πολιτική, είχε
+πρόσχημα θρησκευτικόν. Το δεύτερον άρθρον της συνθήκης της έλεγεν.
+
+«Οι άνακτες Αυστρίας, Πρωσσίας και Ρωσσίας ομολογούν, ότι ο
+χριστιανικός κόσμος, ούτινος και αυτοί και οι λαοί των είναι μέλη,
+δεν έχει κυρίως βασιλέα ειμή τον Παντοκράτορα, τον Υιόν και Λόγον
+του Θεού, τον Σωτήρα ημών και Θεόν Ιησούν Χριστόν· διότι εν αυτώ
+και μόνω αποταμιεύονται όλοι οι θησαυροί της αγάπης, της γνώσεως
+και της σοφίας».
+
+Το γράμμα της συνθήκης απέκλειε πασιφανώς της συμμαχίας την
+οθωμανικήν Αρχήν ως αλλόθρησκον και ασεβή, και εθάρρυνε τους υπ'
+αυτήν πιστεύοντας εις Χριστόν λαούς· αλλ' αι πραγματικαί αρχαί της
+εφάνησαν επί των προρρηθέντων πολιτικών συμβάντων ούσαι η
+αναλλοίωτος διατήρησις των καθεστώτων παντός κράτους ανεξαιρέτως
+υπό οιονδήποτε θρησκευτικόν σύμβολον και αν διετέλει, και η εν
+αυτώ παραδοχή πολιτικών μεταβολών τότε μόνον, ότε αύται ενηργούντο
+διά της αυθορμήτου θελήσεως του άνακτος. Πραγματοποιήσασα η
+συμμαχία διά στρατιωτικής επεμβάσεως τας αρχάς ταύτας εν Ιταλία,
+τας εκήρυξε και εγγράφως εις γνώσιν όλου του κόσμου και τας
+εφήρμοσε και κατ' αυτού του αγώνος της Ελλάδος. Τοιουτοτρόπως,
+σεμνολογουμένη «Ι ε ρ ά», ως δήθεν ενεργούσα υπό το σωτήριον
+κράτος της αδελφικής εν Χριστώ αγάπης και της ευαγγελικής χάριτος,
+εγκατέλειψε και κατέκρινεν ολόκληρον χριστιανικόν λαόν, ως
+επιχειρήσαντα ν' αποτινάξη αλλόπιστον και μισόχριστον ζυγόν υφ' ην
+προ αιώνων εστέναζε.
+
+«Χρήσιμοι», εκήρυξεν η συμμαχία εν Λαϋβάχη, την 30 απριλίου 1821,
+«Χρήσιμοι ή αναγκαίαι μεταβολαί εν τη νομοθεσία ή εν τη διοικήσει
+των επικρατειών πρέπον είναι να πηγάζωσιν εκ της ελευθέρας
+θελήσεως και της πλήρους πεποιθήσεως των θεόθεν την εξουσίαν
+εμπεπιστευμένων. Παν ό,τι παρεκτρέπεται της αρχής ταύτης φέρει εξ
+ανάγκης τους λαούς εις αταξίαν, εις κλονισμούς και εις δεινά
+βαρύτερα παρ' όσα προτίθεται να θεραπεύση. Οι άνακτες,
+αισθανόμενοι βαθέως την αναλλοίωτον ταύτην αλήθειαν, δεν εδίστασαν
+να κηρύξωσι παρρησία, ότι σεβόμενοι τα δίκαια και την ανεξαρτησίαν
+όλων των νομίμων εξουσιών, εθεώρησαν ως νομίμως μη υπάρχουσαν και
+ως μη συνάδουσαν προς τας αρχάς του δημοσίου δικαίου της Ευρώπης
+πάσαν λεγομένην μεταρρύθμισιν ενεργουμένην δι' αποστασίας και δι'
+όπλων. Ως τοιαύτης φύσεως εθεώρησαν όχι μόνον όσα συνέβησαν εν
+τοις βασιλείοις της Νεαπόλεως και της Σαρδηνίας, αλλά και όσα
+(ήτοι τα της Ελλάδος) λ α β ό ν τ α - α ρ χ ή ν - ε κ -
+μ η χ α ν ο ρ ρ α φ ί α ς  - ε π ί σ η ς - ε γ κ λ η μ α τ ι κ ή ς,
+α ν - κ α ι - υ π ό -  π ο λ λ ά ς - δ ι α φ ο ρ ε τ ι κ ά ς -
+π ε ρ ισ τ ά σ ε ι ς, κ α τ έ σ τ η σ α ν - ε σ χ ά τ ω ς - τ ο -
+α ν α τ ο λ ι κ ό ν -  μ έ ρ ο ς - τ η ς - Ε υ ρ ώ π η ς -
+θ έ α τ ρ ο ν - α π ε ρ ά ν τ ων  - κ α κ ώ ν».
+
+Ας συμβιβάση όστις ημπορεί την πολιτικήν ταύτην και τας
+χριστιανικάς αρχάς, ας η ιερά συμμαχία εκήρυξε παρρησία ότι
+επρέσβευεν.
+
+Τυφλή και αξιοκατάκριτος είναι η πολιτική οσάκις δεν
+χειραγωγείται υπό της ηθικής· αλλά καθίσταται και βδελυρά οσάκις
+περιβάλλεται την ιεράν θρησκείαν, ό εστι, την υψίστην ηθικήν, εις
+καταπίεσιν της πασχούσης ανθρωπότητος. Ομολογήσαντες οι της ιεράς
+συμμαχίας εν τω επί της συστάσεώς της κηρύγματι, εν κατανύξει και
+ταπεινότητι καρδίας, ως παμβασιλέα των τον Κύριον ημών Ιησούν
+Χριστόν, εχρεώστουν βεβαίως να υποτάσσωνται εις τας εντολάς του
+παμβασιλέως των, καθώς τουλάχιστον απήτουν να υποτάσσωνται εις τας
+διαταγάς αυτών των μη παμβασιλέων οι λαοί.
+
+Το ιερόν ευαγγέλιον δεν εθεωρήθη ποτέ σχολείον δεσποτισμού και
+δουλείας, αλλά μάθημα πραότητος, αγάπης και παραμυθίας των
+πασχόντων, και βιβλίον ελευθέρων ανδρών και ισοτίμων. Ενήργουν άρα
+οι άνακτες παρά το πνεύμα και το γράμμα του ιερού ευαγγελίου,
+κανόνος κατ' αυτούς της πολιτικής των, κατακρίνοντες παρρησία τους
+πιστεύοντας εις Χριστόν Έλληνας ως μη θέλοντας να διαμένωσι δούλοι
+και υπό την μάχαιραν μισοχρίστων δεσποτών. Πασίγνωστον είναι, ότι
+οι Τούρκοι εθεώρουν και μετεχειρίζοντο τους Έλληνας ως δούλους,
+όχι δι' άλλο ειμή διότι ήσαν Χριστιανοί. Πασίγνωστον επίσης είναι,
+ότι οιανδήποτε στιγμήν απεφάσιζαν οι Έλληνες Χριστιανοί να
+τουρκεύσωσιν, εγίνοντο εν τω άμα ελεύθεροι και καθ' όλα ισότιμοι
+των Τούρκων, καθώς έγειναν ελεύθεροι και καθ' όλα ισότιμοι αυτών
+οι άλλοτε Χριστιανοί και σήμερον Μωαμεθανοί Αλβανοί, οι
+τυραννούντες ημάς διαμείναντας Χριστιανούς. Διά τριών τρόπων
+εδύναντο οι Έλληνες Χριστιανοί ν' απαλλαχθώσι της δουλείας· ή δι'
+αυθορμήτου θελήσεως και πλήρους πεποιθήσεως κατά την φράσιν της
+ιεράς συμμαχίας του σουλτάνου, ή δι' όπλων, ή δι' αρνησιθρησκείας.
+Ουδείς βεβαίως, σώας έχων τας φρένας, ήλπιζέ ποτε την
+απελευθέρωσιν των Ελλήνων Χριστιανών από αυθορμήτου θελήσεως και
+πλήρους πεποιθήσεως σουλτάνου· η χρήσις όπλων κατεκρίνετο και αύτη
+και κατετρέχετο υπό της ιεράς συμμαχίας· δεν έμενεν άρα άλλος
+τρόπος απελευθερώσεως παρά την αρνησιθρησκείαν. Τοιούτος ήτον ο
+πολιτικός φανατισμός της συμμαχίας· ήθελε τους αθλίους Έλληνας ή
+Μωαμεθανούς συνδεσπόζοντας ή Χριστιανούς δουλεύοντας!
+
+Εν ώ δε οι συστηταί της εκήρυξαν ταύτα κατά των Ελλήνων, διέταξαν
+και τους εν ταις ηγεμονείαις εδρεύοντας προξένους των ν'
+αναχωρήσωσιν εκ των μεμολυσμένων εκείνων τόπων.
+
+Ο δε αυτοκράτωρ Αλέξανδρος, ον πολλά δείγματα του ελληνικού
+αγώνος αποκαθίστων, αν και αδίκως, ύποπτον προς τους συμμάχους
+του, λαβών αφορμήν εκ των προς αυτόν αναφορών του Υψηλάντου, του
+Σούτσου και των Μολδαυών, εκήρυξεν, ότι εθεώρει το κίνημα του
+Υψηλάντου ως αποτέλεσμα του διακρίνοντος τον καιρόν εκείνον
+φιλοταράχου πνεύματος και της απειρίας και κουφότητος της
+νεαζούσης ηλικίας του· τον απέβαλε δε και της υπηρεσίας του και
+τον ειδοποίησεν, ότι απεδοκίμαζε το επιχείρημά του, ότι δεν έπρεπε
+να προσδοκά παραμικράν βοήθειαν παρά της Ρωσσίας, και ότι ώφειλε
+να εγκαταλείψη και τον αγώνα και τους τόπους εκείνους (α)· διέταξε
+δε συγχρόνως τον μεν αρχηγόν των κατά τον Προύθον και την
+Βεσσαραβίαν δυνάμεων του Βιτγενστέην να διατηρή αυστηράν
+ουδετερότητα και να μη βοηθή τον ελληνικόν αγώνα, τον δε εν
+Κωνσταντινουπόλει πρέσβυν του να κοινοποιήση ταύτα πάντα τω
+σουλτάνω, και να προσφέρη αυτώ όχι μόνον πάσαν ηθικήν συνδρομήν,
+αλλά και στρατιωτικήν βοήθειαν προς κατάπαυσιν των εν ταις δύο
+ηγεμονείαις ταραχών. Ό,τι δε προ πάντων παρώργισεν υπέρμετρα τον
+Αλέξανδρον κατά του Υψηλάντου, και δικαίως, και διήγειρε κατ'
+αυτού υποψίας παρά τη ιερά συμμαχία ήτον η εν τη προς τους Έλληνας
+προκηρύξει αυτού του Υψηλάντου φράσις λέγουσα, «κινηθήτε, και
+θέλετε ιδεί μίαν κραταιάν Δύναμιν να υπερασπισθή τα δίκαιά μας»
+Τοιουτοτρόπως εματαιώθησαν όλαι αι εξωτερικαί ελπίδες του αγώνος.
+
+
+
+1821
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Η'
+
+
+
+&Τα κατά τον Υψηλάντην διατρίβοντα εν Κολεντίνη. — Φυγή του
+ηγεμόνος Σούτσου. — Τα κατά τον Πεντεδέκαν. — Μετάβασις Υψηλάντου
+εις Τυργόβιστον. — Συμβάντα εν Μολδαυία. — Μάχη Γαλατσίου.&
+
+ΜΟΛΙΣ έφθασεν ο Υψηλάντης εις Κολεντίναν περιστοιχιζόμενος υπό
+καταχραστών, απειθών και επιβούλων, και έπεσαν επί την κεφαλήν του
+οι τρεις απροσδόκητοι κεραυνοί· ο μεν πνευματικός, ό εστιν, αι
+κατάραι και οι αφορισμοί της Μεγάλης εκκλησίας· οι δε δύο
+πολιτικοί, ήτοι η κατάκρισις του αγώνος παρ' όλης της ιεράς
+συμμαχίας, και η αποκήρυξις και καθαίρεσις αυτού παρά του
+αυτοκράτορος της Ρωσσίας. Και η μεν πνευματική πράξις απέσπασε
+πολλάς ευλαβείς καρδίας θεωρούσας αυτόν εις το εξής αφωρισμένον
+και κατηραμένον· η δε πολιτική, η της Ρωσσίας, ην εδημοσίευσεν ο
+εν Ιασίω γενικός αυτής πρόξενος καθ' ην ημέραν εστρατοπέδευσεν ο
+Υψηλάντης εν Κολεντίνη, εστηλίτευσεν επισήμως το ψεύδος, και
+έκαστος εφρόντιζεν έκτοτε πώς να σωθή. Οι άρχοντες των δύο
+ηγεμονιών, οι μεν έφευγαν, οι δε συνεννοούντο μυστικώς μετά των
+Τούρκων. Φόβος μέγας επεκράτει παντού, και εσωτερικώς εξ αιτίας
+της παντελούς αταξίας και αναρχίας, και εξωτερικώς εξ αιτίας
+επαπειλουμένης εισβολής οθωμανών. Ο δε Μιχαήλ Σούτσος, ιδών εξ ων
+έλαβεν απαντήσεων εις τας προς τον Αλέξανδρον αναφοράς του, ότι η
+ελπίς της ρωσσικής συμπράξεως, η μόνη απομένουσα ελπίς εφ' ης και
+αυτός στηριζόμενος εγένετο συμμέτοχος του αγώνος, εματαιώθη,
+υποπτεύων και τας μυστικάς σχέσεις των εντοπίων προς τους
+Τούρκους, και βλέπων ότι ο τόπος ήτο εις την διάκρισιν εχθρών,
+προδοτών και επιβούλων, και ότι ουδεμίαν είχε πλέον ισχύν,
+απεφάσισε, φοβούμενος μη κρατηθή και παραδοθή, να φύγη κρυφίως και
+μεταβή εις Βεσσαραβίαν, όπου, ως ειδοποιήθη, εδόθησαν διαταγαί εις
+υποδοχήν του· έφυγε δε διά νυκτός την 30 μαρτίου εν αγνοία των
+αρχόντων του τόπου, προϋπογράψας και σφραγίσας διπλώματα εις
+σύστασιν ανθηγεμονίας εκ των μελών του εντοπίου συμβουλίου,
+διαρκούσης της προσωρινής, ως έλεγεν, απουσίας του, και εις
+αντικατάστασιν εν τη υπηρεσία αυτοχθόνων αντί των Ελλήνων αυλικών
+του παρακολουθησάντων όλων· έστειλε δε τους διορισμούς, αφού διέβη
+τον Προύθον, προς τον μητροπολίτην, όπως ενεργηθώσιν. Εγνώσθη την
+επαύριον η φυγή του ηγεμόνος, εγνώσθησαν και οι διορισμοί, αλλ'
+ελογίσθησαν διορισμοί όχι ηγεμόνος απόντος, αλλ' αποστάτου και
+φυγάδος· διά τούτο συνελθόντες οι έχοντες δικαίωμα ψήφου εσύστησαν
+ανθηγεμονίαν όπως συνειθίζετο οσάκις εχήρευεν η ηγεμονεία.
+Συστηθείσα η νέα Αρχή έσπευσε να προσφέρη την υποταγήν της τω
+σουλτάνω, απεφυλάκισε και ώπλισεν ολίγους Τούρκους, ους εκράτει
+υπό φύλαξιν ο Σούτσος, ίνα μη κακοπάθωσι και ούτοι ως οι άλλοι
+(α), και διέταξε να καταδιώκονται ως εχθροί όσοι των περί τον
+Υψηλάντην διέμεναν εντός της ηγεμονείας επέκεινα ρητής προθεσμίας.
+Αλλ' αν η εντόπιος ανθηγεμονία παρέλαβε την Αρχήν
+εγκαταλειφθείσαν, δεν εφάνη αξία και να την φυλάξη παραληφθείσαν.
+
+Καθ' ας ημέρας εσυστήθη αύτη, έφθασεν εις Ιάσι ο Πεντεδέκας
+σταλείς παρά του Υψηλάντου, αγνοούντος εισέτι την φυγήν του
+Σούτσου, επί χρηματολογία και αποστολή εις το γενικόν στρατόπεδον
+των προσερχομένων καθ' ημέραν έξωθεν εθελοντών. Φθάσας ο
+Πεντεδέκας εις Ιάσι, αντί φιλικής ηύρε παρά πάσαν προσδοκίαν
+εχθρικήν κυβέρνησιν· και αμέσως συνέλεξεν όσους Έλληνας και άλλους
+εδυνήθη εν τη πόλει, ως 200, και πλήρης τόλμης εκυρίευσε διά της
+μικράς ταύτης δυνάμεως μεσούντος του απριλίου το ανάκτορον, και
+έλαβε μόνος αυτός όλην την πραγματικήν δύναμιν.
+
+Ο δε Υψηλάντης, φοβούμενος εισβολήν εχθρών, επειράθη να την
+εμποδίση, και ειδοποίησε τους ανθηγεμόνας της Βλαχίας, ότι
+επληροφόρησε τον αυτοκράτορα της Ρωσσίας περί των κινημάτων του,
+περί της καταστάσεως της Ελλάδος, και περί του επαπειλούντος τας
+δύο ηγεμονείας κινδύνου, αν εγίνοντο κέντρον ενώσεως εχθρικών
+στρατοπέδων και θέατρον πολέμου· ότι ο αυτοκράτωρ προς διατήρησιν
+της γενικής ειρήνης και των σχέσεών του τω παρήγγειλε μεν διά
+γράμματος του Καποδιστρίου όσα έκρινεν εύλογον εις παύσιν του
+κινήματος των Ελλήνων, αλλά τω εγνωστοποίησε συγχρόνως ότι
+ευηρεστήθη να προτείνη τη Πύλη φιλελληνικάς προτάσεις· ότι άνευ
+της παραδοχής των προτάσεων του αυτοκράτορος δεν κατέθετε τα όπλα·
+ότι σκοπόν δεν είχε να προσβάλη πρώτος τους Τούρκους, και ότι
+επεθύμει μηδ' αυτοί να προσβάλωσιν, ίνα μη πάθη ο ουδέτερος τόπος.
+
+[Απρίλιος] Τοιαύτα έγραψεν ο Υψηλάντης, αλλ' ουδέν ωφελήθη·
+διαμείνας δε ως μίαν εβδομάδα εν Κολεντίνη, ανεχώρησε πανστρατιά
+την 4 απριλίου, και την επαύριον εστρατοπέδευσεν εν Τυργοβίστω,
+όπου και ωχυρώθη· κατέλαβε δε διά του αδελφού του Νικολάου και το
+Κυμπουλούγγι, το επί των Καρπαθίων ορέων, ετοποθέτησε και τον
+Γεωργάκην κατά το Πιτέστι, το επί λοφώδους θέσεως μεταξύ
+Τυργοβίστου και του ποταμού Όλτου· τον δε Κωνσταντίνον Δούκαν
+απέστειλεν εις Πλοέστι. Αλλ' αι τέσσαρες αύται θέσεις ήσαν τόσω
+μακράν η μία της άλλης, ώστε και δυσκόλως συνεβοηθούντο, και
+ευκόλως διεκόπτοντο. Ο Υψηλάντης διατρίβων εν Τυργοβίστω ηύξησεν
+εις 450 τον ιερόν λόχον, ωργάνισε και μικρόν πυροβολικόν, και
+ιππικόν εκ διακοσίων, και έταξε την δύναμιν ταύτην υπό τον
+Καντακουζηνόν. Αλλά το στρατόπεδον έπασχεν έλλειψιν πολεμεφοδίων,
+πριν έτι αρχίση να πολεμή. Εξ αιτίας της αυστηράς απαγορεύσεως της
+αυστριακής Αρχής εις μάτην επροσπάθησεν ο Υψηλάντης να μεταφέρη
+πολεμεφόδια εκ Τρανσιλβανίας· ευτύχησεν όμως να συλλάβη πυρίτιδα
+δισχιλίας οκάδας στελλομένην έξωθεν προς τον Βλαδιμιρέσκον κρυφίως
+παρά τινων φίλων του, ην εκράτησεν εις χρήσιν του ολιγωρήσας τα
+πικρά παράπονα του προς ον εστέλλετο· μετεποίησε δε εις βόλια και
+την μολυβδίνην σκέπην του αρχιεπισκοπικού ναού της πόλεως. Δεν
+έπασχε δε το στρατόπεδόν του ολιγωτέραν έλειψιν τροφών. Τω όντι,
+τόση ήτον η αταξία, η παράλυσις, ο σφετερισμός και η απρονοησία,
+ώστε εν μέσω των ευφορωτέρων τόπων της οθωμανικής Αυτοκρατορίας,
+όθεν ετρέφετο κυρίως η Κωνσταντινούπολις, ο περί τον Υψηλάντην
+μικρός αριθμός επείνα. Αλλ' ό,τι κατετάραττε προ παντός άλλου τον
+Υψηλάντην ήτον η προς αυτόν επίβουλος διάθεσις του Βλαδιμιρέσκου
+και του Σάββα, ημέρα τη ημέρα αναπτυσσομένη και λαμβάνουσα
+επίφοβον χαρακτήρα. Ουδένα λόγον έχομεν να υποπτεύσωμεν την
+ειλικρίνειαν του Βλαδιμιρέσκου κατ' αρχάς του κινήματός του. Δεν
+έλαβεν αυθόρμητος τα όπλα, αλλά κατά πρότασιν και διά συνδρομής
+του Γεωργάκη, του πιστού οπαδού της Εταιρίας, και του Υψηλάντου·
+μετέβαλεν όμως σχέδια, ότε είδεν ότι ο Υψηλάντης είχε μάλλον να
+ελπίση και να φοβηθή παρ' αυτού, ή αυτός παρ' εκείνου. Έκτοτε
+κατεγίνετο σπουδαίως να πραγματοποιήση ό,τι ως πρόσχημα του
+αληθούς σκοπού του άλλοτε παρεδέχθη, ο εστί, την αυτονομίαν της
+πατρίδος του υπ' αυτόχθονας αυθέντας. Αφ' ού δε ησθάνθη τας
+δυνάμεις του, και είδεν ο μικρός ούτος την υψηλήν αριστοκρατίαν
+της πατρίδος του φεύγουσαν απέμπροσθέν του, συνέλαβε την ιδέαν και
+να αυθεντεύση, και ηγάπα να λέγεται Δ ο μ ν ο θ ε ό δ ω ρ ο ς
+ενεργών τα πάντα ηγεμονικώς διά του μητροπολίτου και των
+εναπομεινάντων αρχόντων συνεδριαζόντων παρά τω μητροπολίτη, ον
+φοβηθέντα και αναχωρήσαντα επανέφερε βία εις την πόλιν. Αλλ' ό,τι
+τον καταδικάζει είναι η υπουλότης και η απιστία του. Υπεκρίνετο
+τον οπαδόν του Υψηλάντου, και συνενοείτο κατ' αυτού κρυφίως μετά
+των Τούρκων, οίτινες κολακεύοντες την φιλαυτίαν του τον παρέσυραν
+εις τα συμφέροντά των και εις τον όλεθρόν του. Ουδεμία έμεινεν
+αμφιβολία περί της απιστίας του, αφ' ού οι περί τον Υψηλάντην
+συνέλαβαν δύο ταχυδρόμους επί της οδού της μεταξύ Βουκουρεστίου
+και Γυργέβου, πόλεως επί την αριστεράν όχθην του Δουνάβεως, εξ ων
+ο μεν εστέλλετο παρά του Βλαδιμιρέσκου προς τας τουρκικάς Αρχάς, ο
+δε ήρχετο εκείθεν προς αυτόν, φέροντες αμφότεροι γράμματα
+μαρτυρούντα την προς τον Υψηλάντην απιστίαν του και την επί λόγω
+αμοιβής απαίτησιν της ηγεμονίας της πατρίδος του. Συνέλαβαν και
+τον ιατρόν Θεοδόσιον επανερχόμενον εις Βουκουρέστι εκ της εν
+Τρανσιλβανία Στρεφανουπόλεως, όπου εστάλη εις προτροπήν των εκεί
+καταφυγόντων αρχόντων Βλάχων όπως γράψωσι τω σουλτάνω κατά της
+φαναριωτοκρατίας, και ζητήσωσιν αυθέντην τον Βλαδιμιρέσκον.
+
+Ο δε Σάββας, επίσης και αυτός άπιστος προς τον Υψηλάντην, εφάνη
+υπουλότερος του Θεοδώρου ως πνευματωδέστερος και επιτηδειότερος.
+Εν ώ ο Υψηλάντης διέτριβεν εν Βεσσαραβία, ο Σάββας τον εθάρρυνεν,
+ως είδαμεν, να μεταβή εις τας ηγεμονείας, υποσχόμενος να κινήση
+εις επανάστασιν διά της επιρροής του και της παρουσίας του την
+Βουλγαρίαν· δεν είχε δε τότε υπηρεσίαν παρά τω αυθέντη Αλεξάνδρω
+Σούτσω, και εθήρευε τύχην· αλλ' αποθανόντος τούτου κατέστη αρχηγός
+της φρουράς του Βουκουρεστίου· είχε δε και παλαιάς σχέσεις προς
+τον νέον ηγεμόνα Καλλιμάχην και ήλπιζε βεβαίως βελτίωσιν της τύχης
+του· και ουδεμία αμφιβολία, ότι εντεύθεν επήγασεν η πρώτη μεταβολή
+του φρονήματός του· αλλ', αφ' ού η αυτοκρατορική αποκήρυξις του
+Υψηλάντου εστηλίτευσε τας απατηλάς υποσχέσεις της Εταιρίας,
+εμελέτησε και προδοσίαν επ' ελπίδι να εύρη πλειοτέραν χάριν παρά
+τη οθωμανική εξουσία.
+
+Τοιούτοι εφάνησαν κατά δυστυχίαν οι δύο εκ των τριών ισχυροτέρων
+οπλαρχηγών του κατά τας ηγεμονείας αγώνος. Εν ώ δε οι δύο ούτοι
+επεβουλεύοντο τον Υψηλάντην εν αγνοία ο είς του άλλου,
+επεβουλεύοντο και αλλήλους αντιφερόμενοι θανασίμως διά παλαιά πάθη
+και ανθυπαβλεπόμενοι.
+
+Εν τοσούτω η Πύλη, μαθούσα τα κατά τας ηγεμονείας, ήρχισε να
+στέλλη ικανάς δυνάμεις προς τα παραδουνάβια φρούρια
+διαπραγματευομένη εν ταυτώ και παρά τω αυτοκράτορι της Ρωσσίας την
+μετάβασιν αυτών εις τας ηγεμονείας. Ο αυτοκράτωρ, αγωνιζόμενος
+παντοιοτρόπως να βεβαιώση την Πύλην και τας Ευρωπαϊκάς αυλάς ότι
+δεν ενείχετο εις τα επαναστατικά κινήματα, συγκατένευσε προθύμως
+εις την περί της στρατιωτικής εισβολής αίτησιν της Πύλης, και
+ούτως εκίνησαν τα στρατεύματά της. Και εν πρώτοις, μεσούντος του
+απριλίου, επέρασαν δισχίλιοι στρατιώται εκ Σιλιστρίας εις
+Καλαράσι, προς την αντικρύ της Σιλιστρίας όχθην του Δουνάβεως, και
+διά τον ολίγον αριθμόν των διέμειναν εντός του θέματος της
+Γιαλομνίτας, ούτινος το Καλαράσι είναι η πρωτεύουσα, συνάζοντες
+τροφάς αλλά μηδαμώς ενοχλούντες τους κατοίκους· άλλο δε μικρόν
+σώμα εξ 150 εισέβαλε μετ' ολίγον από του Ροστσουκίου επί λεηλασία
+και επροχώρησε και εις Ρουσεδεβέδην επί του ποταμού Βέδη, όπου 200
+στρατιώται εκ των του Γεωργάκη επιπεσόντες αιφνιδίως την 23, τους
+μεν εφόνευσαν ους δε αιχμαλώτευσαν. Την δε 30 ο φρούραρχος της
+Βραΐλας, Ισούφπασας Περκόφτσαλης, εξεστράτευσεν εις Γαλάτσι μετά
+3000 ιππέων και 1500 πεζών.
+
+[Μάιος] Έμπροσθεν του Γαλατσίου ήσαν τρεις προμαχώνες εγερθέντες
+παρά των Ρώσσων επί του τελευταίου πολέμου, εξ ων προς την οδόν
+της Βραΐλας ήτον ο οχυρώτερος. Προ ολίγου είχεν αποσταλεί εκεί
+παρά του Υψηλάντου εις φρούρησιν της πόλεως ο Θανάσης Τουφεκτσής
+Καρπενησιώτης, ανήρ γενναίος και μέχρι τούδε προσοδώνης. Ούτος,
+αναχωρήσας εκ Τυργοβίστου, είχε μόνον 60 στρατιώτας· αλλά φθάσας
+εις Γαλάτσι τους ηύξησεν εις 600, εν οις και πολλοί των πληρωμάτων
+των εν τω λιμένι 15 πλοίων, άτινα υπό τουρκικήν όντα σημαίαν και
+τουρκική ιδιοκτησία εκράτησεν ο Καραβιάς επί της κυριεύσεως του
+Γαλατσίου. Οι 600 ούτοι, αν και ολίγοι, απεφάσισαν να
+αντιπαραταχθώσι· και καθ' ην ημέραν εξήλθαν οι εχθροί της Βραΐλας,
+ο Θανάσης και ο Γεώργης Παπάς υποπλαρχηγός του, ολίγους έχοντες
+ιππείς, υπήγαν μέχρι των πλησίον του Γαλατσίου εις τον Δούναβιν
+εκβολών του ποταμού Σερέτη προς σκόπευσιν του προσερχομένου
+εχθρικού στρατεύματος, και ακροβολισθέντες επανήλθαν αυθημερόν εις
+τους προμαχώνας. Την δε επιούσαν (1 μαΐου) επήλθαν οι εχθροί.
+Τούτους ιδόντες μόνον επερχομένους οι κατέχοντες τους δύο
+ανωχύρους προμαχώνας ελειποτάκτησαν εν τω άμα και
+συνελειποτάκτησαν και οι πλείστοι των εν τω οχυρώ· εναπέμειναν δε
+ο Θανάσης, ο Παπάς και 43 στρατιώται, και επολέμησαν γενναίως όλην
+την ημέραν απωθούντες ευτυχώς τους πολλάκις εφορμώντας ιππείς.
+Επελθούσης δε της νυκτός, έπαυσεν η μάχη· και επειδή οι έγκλειστοι
+δεν έβλεπαν άλλον τρόπον σωτηρίας παρά την φυγήν, δύο ώρας πριν
+φέξη έρριψαν εν πρώτοις έξω του προμαχώνος τους επενδύτας των, ους
+οι Τούρκοι εκλαβόντες υπό το σκότος της νυκτός ως αυτούς τούτους,
+ετουφέκισαν· πριν δε προφθάσωσι και γεμίσωσιν εκ δευτέρου τα
+τουφέκια, εξεπήδησαν οι έγκλειστοι αφ' ού εγέμισαν τα εντός δύο
+εύχρηστα κανόνια και έθεσαν επί της οπής αυτών μακρά φυτίλια, ώστε
+ν' ανάψη το έν κατόπιν του άλλου μετά την φυγήν των, και ούτω να
+υπολάβωσιν οι εχθροί ότι απέμειναν και άλλοι εν τω προμαχώνι και
+να μη επιπέσωσιν όλοι επ' αυτούς φεύγοντας. Το στρατήγημα
+επέτυχεν, οι Τούρκοι δεν κατεδίωξαν τους φεύγοντας, και ούτω
+διεσώθησαν όλοι παρά τρεις επί μικράς Χερσονήσου προς την συμβολήν
+του Προύθου και του Δουνάβεως. Την δε επαύριον οι Τούρκοι
+εκυρίευσαν την πόλιν, την ελεηλάτησαν, την έκαυσαν, εξακοσίους εν
+αυτή Μολδαυούς εφόνευσαν, και τα εν τω λιμένι πλοία κατέστρεψαν.
+Ενδιατρίψαντες δε τρεις ημέρας επανήλθαν εις Βραΐλαν φέροντες τα
+λάφυρα. Ολίγοι ιππείς και πεζοί εξεκόπησαν καθ' οδόν και
+επροχώρησαν εις τα ενδότερα της Βλαχίας επί λεηλασία, εξ ων τινες
+πεζοί αφίχθησαν εις Ρύμνικον το μεταξύ Φωξάνης και Βουζέου, και
+ιδόντες Έλληνας εφίππους επερχομένους, εκλείσθησαν χάριν ασφαλείας
+έν τινι οικία, έφυγαν μετά δίωρον μάχην, και κατέφυγαν είς τινα
+μύλον έξω της κωμοπόλεως· αλλ' οι καταδιώκοντες αυτούς ιππείς και
+τον μύλον έκαυσαν, και τους πλείστους των εν αυτώ εθανάτωσαν.
+
+Μετά δε την φυγήν του Σούτσου και τα μεταξύ της ανθηγεμονίας και
+του Πεντεδέκα εν Ιασίω παρεμπεσόντα, και πριν έτι γνωσθώσιν εν
+Τυργοβίστω τα παθήματα των εν Γαλατσίω, ο Υψηλάντης διέταξε τον
+Καντακουζηνόν να μεταβή εις Μολδαυίαν ως γενικός αντιπρόσωπός του,
+να στείλη εκείθεν εις το γενικόν στρατόπεδον στρατιώτας,
+πολεμεφόδια, χρήματα και τα εν Γαλατσίω κανόνια, και να επανέλθη
+μετά ταύτα και αυτός· εν απουσία δε αυτού κατέστησεν αρχηγόν του
+ιερού λόχου τον Καραβιάν.
+
+Την 9 ανεχώρησεν εκ Τυργοβίστου ο Καντακουζηνός, έχων 350
+συμμίκτους οπλοφόρους. Πλησιάσας εις Φωξάνην και ειδοποιηθείς ότι
+ενδιέτριβαν 200 Τούρκοι εκ των επί λεηλασία εισβαλόντων, διέταξε
+τους πλείστους των περί αυτόν να πέσωσι την νύκτα επ' αυτούς
+κοιμωμένους. Οι διαταχθέντες εισήλθαν την νύκτα της 14 εις την
+πόλιν, και επροχώρησαν ησύχως μέχρι του μοναστηρίου του αγίου
+Ιωάννου όπου οι εχθροί διενυκτέρευαν ανύποπτοι· αλλ', ενώ η
+επιτυχία ήτο σχεδόν βεβαία έπεσαν εις λογοτριβάς, διηρέθησαν, και
+ανεχώρησαν άπρακτοι. Την δε υστεραίαν εστράτευσε μετά των λοιπών
+και ο Καντακουζηνός εις Φωξάνην ενωθείς μετά των άλλων καθ' οδόν,
+και την αυτήν ημέραν εξήλθαν του μοναστηρίου 100 ιππείς Τούρκοι
+εις προσβολήν αυτού, αλλ' εβιάσθησαν μετ' ολίγον, αποκρουσθέντες,
+να επανακάμψωσι. Κατόπιν αυτών εισήλθαν εις την πόλιν και οι περί
+τον Καντακουζηνόν και κατέσχαν μέρος αυτής. Οι δε εχθροί
+φοβηθέντες μη προβώσι και πλησιέστερον, έκαυσαν τας πέριξ των
+εισελθόντων οικίας, τους απεδίωξαν της πόλεως διά του πυρός, και
+φεύγοντας τους εκυνήγησαν· εφόνευσαν δε και επλήγωσαν καί τινας
+βοηθηθέντες και παρ' άλλων ιππέων ευρεθέντων έξω και συνοδευόντων
+τροφάς και αποσκευάς. Φυγόντες δ' εκείθεν οι περί τον
+Καντακουζηνόν έφθασαν αυθεσπερί εις Μύρα, μοναστήριον επί οχυράς
+θέσεως, και ενδιενυκτέρευσαν. Την δε επιούσαν πορευόμενοι διά των
+βουνών έμαθαν ότι 60 Τούρκοι ευρίσκοντο εν άλλω τινί μοναστηρίω
+ολίγας ώρας απέχοντι, και επεστράτευσαν. Αλλ' οι Τούρκοι
+προειδοποιηθέντες υπό κατασκόπων έφυγαν αφήσαντες τας αποσκευάς
+και τα ζώα των. Την δε 22 έφθασεν ο Καντακουζηνός μετά των συν
+αυτώ εις Ιάσι όπου τον υπεδέχθησαν όλοι εντίμως, και τον έφεραν
+κατ' ευθείαν εις την εκκλησίαν, εν ή εψάλη ευχαριστήριος
+δοξολογία, ως αν ήρχετο νικητής, εν ώ έφυγεν απέμπροσθεν των
+εχθρών. Αφ' ού δε εδημοσίευσε την δοθείσαν αυτώ παρά του Υψηλάντου
+πληρεξουσιότητα, εξέδωκε διαταγάς περί ευταξίας του τόπου και
+επανόδου των φυγόντων εις τας εστίας των, περί στρατολογίας και
+εκστρατείας, περί προμηθείας τροφών και χρηματολογίας, και περί
+κατοχής θέσεών τινων εις προφύλαξιν της πρωτευούσης· αλλ' ουδείς
+ήκουε τας διαταγάς του. Όλοι οι οπλοφορούντες εδόθησαν εις
+αρπαγήν, εις κραιπάλην, και εις αταξίαν. Όσα ζώα ή προϊόντα
+εσυνάζοντο εν ονόματι της κυβερνήσεως, όλα επωλούντο προς
+ιδιαιτέραν ωφέλειαν· πενταπλάσια στρατιωτικά σιτηρέσια εδίδοντο
+παρ' όσα πραγματικώς εχρειάζοντο· τα στενά και οι δρόμοι ήσαν
+αφύλακτοι· και αν τις εξεστράτευεν, επανήρχετο μετ' ολίγον εις
+Ιάσι αφ' ού εγύμνονε τους δυστυχείς και απροστατεύτους χωρικούς·
+ουδείς δε εγνώριζεν άλλον ανώτερόν του· ιδού πώς υπεγράφετο
+οπλαρχηγός τις μόνον 12 στρατιώτας έχων υπό την οδηγίαν του.
+
+«Γιαννάκης Μπουκουβάλας αρχιστράτηγος του εν Χαρλοβία ελληνικού
+στρατοπέδου, και ναζίρης των πέντε καδηλικίων διά την ευταξίαν και
+καλήν αποκατάστασιν του τόπου».
+
+Βλέπων δε ο Καντακουζηνός ότι ούτε τον ήκουέ τις, ούτε τον
+εφοβείτο, ούτε τον εσέβετο, και μαθών ότι και αυτός ο Πεντεδέκας
+ήρχισε να τον αντιπολιτεύεται κρυφίως ζητήσαντα λόγον των πράξεών
+του, φοβηθείς δε και επιβουλάς κατά της ζωής του εντός της πόλεως,
+μετέβη μετά μίαν εβδομάδα εις το επί του Προύθου χωρίον Στίγκαν,
+δύο ώρας μακράν της πόλεως, όπου και εστάθμευσεν· 60 δε μόνον
+στρατιώται τον ηκολούθησαν. Παρηκολούθησαν και 400 πεζοί και 50
+ιππείς εκ των εν Γαλατσίω πολεμησάντων. Οι δε λοιποί έμειναν όλοι
+εν Ιασίω εν οις και ο Πεντεδέκας εντρυφώντες. Δεν έπαυε δε ο
+Καντακουζηνός παρακινών τους εν τη πρωτευούση στρατιώτας και αυτόν
+τον Πεντεδέκαν να συνέλθωσιν όπου και αυτός· αλλά μη κερδήσας εξ
+αρχής το σέβας των στρατιωτών, κατεφρονήθη ολοτελώς αφ' ού
+ανεχώρησεν εξ Ιασίου, διότι οι εκεί επίστευαν και έλεγαν, ότι
+προητοιμάζετο να φύγη, και ότι διά τον σκοπόν τούτον επλησίαζε
+ταις όχθαις του ποταμού· αλλ' ο Πέντεδέκας, μη θέλων να ρίψη το
+προσωπείον, ήλθε μετ' ολίγον παρ' αυτώ και διετάχθη να παραλάβη
+τον παρευρισκόμενον στρατηγόν Σέρβον Μλάδην και τους περί αυτόν,
+και να τοποθετηθή κατά το Ρώμανον, πόλιν επί της συμβολής των
+ποταμών Μολδάβας και Σερέτη· αλλ' απεποιήθη επί λόγω, ότι οι
+στρατιώται του δεν τον ηκολούθουν, και ανεχώρησε μετά των υπ'
+αυτόν ολίγων κατά προτροπήν και αυτού του Καντακουζηνού, όστις
+εφοβήθη ακούσας αυτούς λέγοντας κατά πρόσωπόν του, ότι δεν τον
+εγνώριζαν αρχηγόν και ότι τον εθεώρουν προδότην. Συνέβη δε και
+άλλο τι εις επαύξησιν της επικρατούσης απειρίας και αταξίας. Έτυχε
+να ευρεθή εν Ιασίω επταννήσιός τις· ούτος μετονομασθείς κόμης
+Καποδίστριας εκήρυττεν ότι εστέλλετο παρά των συμμάχων Δυνάμεων
+ίνα οργανίση πολιτικώς την Μολδαυίαν, και ότι ενέκρινε να μη
+μετατοπήση ο εν τη πρωτευούση ελληνικός στρατός· ύβριζε δε
+αναφανδόν τον Καντακουζηνόν ως Μολδαυόν και ως προδότην των
+ελληνικών συμφερόντων· τόσω δε ίσχυσαν οι λόγοι του επιτηδείου
+τούτου αγύρτου μέχρι τινός, ώστε όλον το στρατιωτικόν τον ήθελεν
+αρχηγόν. Τοιαύτη ήτον η κατάστασις της Μολδαυίας καθ' ην ώραν
+επέκειτο εισβολή εχθρών και εις αυτήν την πρωτεύουσαν.
+
+
+
+1821
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Θ'
+
+
+
+&Είσοδος Τουρκικών δυνάμεων εις Βουκουρέστι. — Επιβουλή Σάββα. —
+Φόνος Βλαδιμερέσκου ως προδότου — Μάχαι Νουτσέτου και Δραγασανίου.
+— Απέλευσις Υψηλάντου — Οι εναπομείναντες οπλαρχηγοί. — Τα κατά
+την Μολδαυίαν. — Θάνατος Γεωργάκη Ολυμπίου. — Επιθεώρησις της
+διαγωγής του Υψηλάντου.&
+
+[Μάιος] Η ΕΠΙΒΟΥΛΟΣ διάθεσις του Σάββα και του Βλαδιμιρέσκου
+εθάρρυνε τους Τούρκους να οδεύσωσιν αφόβως προς το Βουκουρέστι,
+όπου και οι δύο διέτριβαν έχοντες μυστικάς σχέσεις προς αυτούς,
+αλλ' υποβλέποντες αλλήλους. Ο πασάς της Σιλιστρίας Σελήμ -
+Μεχμέτης, ετοιμάσας διά της συνδρομής του πασά του Γυργέβου
+οκτακισχιλίους οπλοφόρους, εξαπέστειλεν εις Βουκουρέστι, τους μεν
+τετρακισχιλίους υπό τον κεχαγιάν του Χατσή - καρά - Αχμέτ -
+εφέντην τον και αρχηγόν όλου του στρατού, τους δε λοιπούς υπό τον
+κεχαγιάν του πασά του Γυργέβου· ούτε δε ο είς ούτε ο άλλος
+απήντησαν καθ' οδόν εχθρόν, και εισήλθον εις την πόλιν, ο μεν
+αρχηγός την 15 ο δε υπαρχηγός την 17 μαΐου. Ολίγας δε ώρας πριν
+εισέλθη ο αρχηγός, εξήλθεν ησύχως ο εν τη πόλει εστρατοπεδευμένος
+φρούραρχος Σάββας λέγων, ότι δεν είχεν αποχρώσαν δύναμιν ν'
+αντισταθή, και ότι ο Βλαδιμιρέσκος απεποιήθη την σύμπραξίν του·
+υποκρινόμενος δε πάντοτε τον οπαδόν του Υψηλάντου ετοποθετήθη εν
+τω μοναστηρίω του Βακαρεστίου δύο ώρας μακράν του Τυργοβίστου,
+όπου σκεπτόμενος πώς να εύρη χάριν ενώπιον των μυστικών φίλων του
+εμεθοδεύθη να παγιδεύση τον Υψηλάντην διά του ακολούθου
+τεχνάσματος.
+
+Ο Υψηλάντης, αφ' ότου έφθασεν εις Κολεντίναν, δεν έπαυσε
+προτρέπων τον Σάββαν να κηρύξη εγγράφως, ότι έλαβε τα όπλα υπέρ
+του ελληνικού αγώνος κατά της τουρκοκρατίας. Μη θέλων δε να δείξη,
+ότι υποπτεύων αυτόν εζήτει έγγραφον την πολιτικήν του ταύτην
+ομολογίαν, τω έλεγεν ότι πολλάκις εζήτησε παρόμοιον ομολογίαν παρά
+του Βλαδιμιρέσκου, ον ο Σάββας έλεγε πάντοτε επίβουλον, και
+πάντοτε απέτυχε, διότι ο Βλαδιμιρέσκος απεκρίνετο ότι, εν όσω
+εσιώπα ο εχθρός του Σάββας, ηναγκάζετο και αυτός να σιωπά. Ο
+πονηρός Σάββας έβλεπεν, ότι τοιαύτη πράξις ανέτρεπε τας αρτιγενείς
+μυστικάς του σχέσεις προς τους Τούρκους, και την απεποιείτο υπό
+διαφόρους προφάσεις· αλλ' αφ' ού οι Τούρκοι εισήλθαν εις
+Βουκουρέστι, αυτός δε ετοποθετήθη εν τω μοναστηρίω του
+Βακαρεστίου, και εσχετίσθη προς τους Τούρκους στενότερον, και
+συνενοήθη αναμφιβόλως και περί ου εμελέτα να πράξη, επαναληφθείσης
+της προτάσεως, υπέγραψε και εξέδωκε την πράξιν ες χαράν και
+εμψύχωσιν του Υψηλάντου· την δε επαύριον επήγε προς αυτόν
+αυτεπάγγελτος, συνέφαγε, και τον εκάλεσε και αυτός εις γεύμα την
+ακόλουθον ημέραν και εις επιθεώρησιν του λαμπρού τω όντι ιππικού
+του. Τόσον δε θάρρος ενέπνευσε δι' ων είπε και έπραξεν, ώστε ο
+Υψηλάντης υπεσχέθη να μεταβή εις το μοναστήριον κατά την
+πρόσκλησίν του· αλλά λαβών μετά ταύτα αιτίαν να υποπτεύση
+δολιότητα, υπεκρίθη τον ασθενή και έστειλε μόνον τινάς των
+επιτελών του.
+
+Ο δε παρά το Βουκουρέστι εστρατοπεδευμένος Βλαδιμιρέσκος
+διέμεινεν εν τω στρατοπέδω του όλην την ημέραν καθ' ην οι Τούρκοι
+εισήλθαν εις την πόλιν, μήτε φανεράν συγκοινωνίαν λαβών, μήτε
+κηρυχθείς υπέρ αυτών, τρέφων όμως επιβούλους σκοπούς κατά του
+Υψηλάντου και προσπαθών να τους πραγματοποιήση επιτηδείως εις
+παντελή όλεθρόν του· την δε επιούσαν εξεστράτευσεν εις την μικράν
+Βλαχίαν μη προειδοποιήσας τον Υψηλάντην.
+
+Μεταξύ των οπλαρχηγών του Βλαδιμιρέσκου ήσαν τινες και την
+επίβουλον διαγωγήν του αρχηγού των κατακρίνοντες, και άλλην οδόν
+παρά την του Γεωργάκη να βαδίσωσι μη θέλοντες. Δια τον διττόν
+τούτον λόγον ήσαν ύποπτοι παρά τω Βλαδιμιρέσκω, όστις, σκληρός και
+αιμοβόρος και εξ ανατροφής και εκ προαιρέσεως, επεχείρησε ν'
+απαλλαχθή των οπλαρχηγών του όσους υπώπτευε, και ήρχισε καθ' οδόν
+να τους φονεύη αδίκως και ανεξετάστως. Αι φονικαί αύται πράξεις
+δυσηρέστησαν και εφόβησαν εις άκρον τους επιζώντας κινδυνεύοντας
+να πάθωσι τα αυτά εξ αιτίας των υποψιών ας εδύνατο να συλλάβη και
+κατ' αυτών· διά τούτο αποφασίσαντες να πράξωσι πριν πάθωσιν,
+εξεμυστηρεύθησαν τω Γεωργάκη τους φόβους των και επεκαλέσθησαν την
+σύμπραξίν του εις ασφάλειάν των χρείας τυχούσης.
+
+Εν τούτοις ο πανούργος Σάββας, ειδώς εξ ων είχε μυστικών σχέσεων
+προς τους Τούρκους τα σχέδια του Βλαδιμιρέσκου, τα ανεκάλυψε τω
+Υψηλάντη, ίνα μη χαρή ο εχθρός του τας πρώτας τιμάς της προδοσίας,
+ας αυτός επεθύμει. Τα ανακαλυφθέντα δε σχέδια ήσαν, ότι ο
+Βλαδιμιρέσκος ώδευε προς την μικράν Βλαχίαν εις προκατάληψιν των
+έμπροσθεν και εμπόδιον της εκείθεν του Όλτου διαβάσεως του
+ελληνικού στρατοπέδου, και ότι οι Τούρκοι εμελέτων, αφ' ού ο
+Βλαδιμιρέσκος ετοποθετείτο όπου έπρεπε, να κινήσωσι και αυτοί προς
+το Τυργόβιστον και να πέσωσιν επί τους περί τον Υψηλάντην όπισθεν,
+ώστε αυτόν μεν να φονεύσωσιν ή να συλλάβωσι, το δε στρατόπεδον να
+αφανίσωσιν. Ο Υψηλάντης εκοινοποίησε τω Γεωργάκη διαμένοντι εν
+Πιτεστίω τους λόγους του Σάββα, και τω παρήγγειλε να ματαιώση τα
+ολέθρια σχέδια του Βλαδιμιρέσκου καθ' οιουσδήποτε ενόμιζε
+καταλληλοτέρους τρόπους· διέταξε δε και τον εν Κυμπουλουγγίω
+αδελφόν του, εξ αιτίας του παρακολουθούντος τον Βλαδιμιρέσκον
+πλήθους, να καταβή και αυτός μετά των περί αυτόν εις το
+στρατόπεδον του Γεωργάκη προς ενδυνάμωσίν του. Ο δε Σάββας έδραξε
+την αρμοδίαν ταύτην ευκαιρίαν ίνα και τον Υψηλάντην αποκοιμήση και
+τον εχθρόν του Βλαδιμιρέσκον βλάψη, και έστειλε 400 ιππείς υπό τας
+διαταγάς του Γεωργάκη. Την 18 έφθασεν ο Βλαδιμιρέσκος πανστρατιά
+εις Γολέστι. Παρά το Πιτέστι και απέναντι του Γολεστίου ρέει ο
+Άρζησος· τας όχθας του ποταμού τούτου ζευγνύει γέφυρα, ην
+προκατέλαβεν ο Γεωργάκης. Ειδοποιηθείς ο Βλαδιμιρέσκος, παρεκάλεσε
+τον Γεωργάκην ν' αφήση το πέραμα ελεύθερον. Ο Γεωργάκης ανέβαλε
+την απάντησιν εις την επαύριον, καθ' ην συνοδευόμενος υπό 400
+εκλεκτών ιππέων και πεζών υπήγεν εις Γολέστι. Ο Βλαδιμιρέσκος τον
+υπεδέχθη ενώπιον των οπλαρχηγών του. Ο Γεωργάκης ήρχισε να τον
+επιπλήττη ως μη αντισταθέντα εν ώ εισήρχοντο οι Τούρκοι εις
+Βουκουρέστι, ως αθετήσαντα τας υποσχέσεις του και ως παραβάντα
+τους όρκους του. Ο Βλαδιμιρέσκος ηθέλησε να ενοχοποιήση περί της
+μη αντιστάσεώς του τον Σάββαν μη θελήσαντα να συμπολεμήση· αλλ' ο
+Γεωργάκης επανέλαβεν, ότι ο πρίγκηψ (Υψηλάντης) είχεν εγγράφους
+αποδείξεις των μυστικών σχέσεων αυτού προς τους εχθρούς της
+πίστεως, και ήξευρεν ότι αυτός τους εθάρρυνε να πατήσωσιν ένοπλοι
+την ηγεμονείαν, ότι διά της πράξεώς του ταύτης ηφάνισε τον τόπον,
+και ότι είχε να δώση λόγον ενώπιον Θεού και ανθρώπων· εστηλίτευσεν
+έπειτα την προς τους οπλαρχηγούς επίβουλον διαγωγήν του διά του
+αδίκου θανάτου τινών εξ αυτών, και παρήνειρεν, ότι πάσα ασφάλεια
+διά τους παρεστώτας εξέλειψεν. Ανεγνώσθη δε εις επήκοον πάντων και
+μυστική σύμβασις αυτού και του Βλαδιμιρέσκου, γραφείσα προ της
+ενάρξεως του επαναστατικού κινήματος, και αποδεικνύουσα ότι ο
+Βλαδιμιρέσκος έπραξε παρά τα συνομολογηθέντα. Ο Βλαδιμιρέσκος, ο
+έχων την διάθεσιν αλλ' όχι και την επιτηδειότητα του επιβούλου,
+εσκοτίσθη επιπληχθείς. Ο δε Γιωργάκης βλέπων τούτο, και ότι πολλοί
+των παρεστώτων ενέκριναν όσα αυτός έλεγεν, εξεκρέμασε την επάνωθεν
+του Βλαδιμιρέσκου τοιχοκρεμή σπάθην του ειπών, ότι δεν ήτον άξιος
+να την φορή, και ότι ήθελε να την στείλη προς τον αρχιστράτηγον. Η
+τόλμη του Γεωργάκη και τον Βλαδιμιρέσκον κατεπτόησε και ουδένα των
+παρεστώτων παρώργισε. Ο Γεωργάκης ετόλμησεν έτι μάλλον· ήρπασεν
+από της ζώνης του Βλαδιμιρέσκου τας πιστόλας του, και διέταξε να
+τον μεταφέρωσιν εις Τυργόβιστον ίνα απολογηθή ενώπιον του
+πρίγκηπος. Τότε τον συνέλαβαν τινες των παρόντων οπαδών του
+Γεωργάκη παρά πάντων εγκαταλειφθέντα, τον ωπισθαγκώνισαν, και τον
+απήγαγον υπό φύλαξιν εις Πιτέστι· εκεί τον παρέλαβεν ο Νικόλαος
+Υψηλάντης και τον έφερεν υπό ικανήν φύλαξιν εις Τυργόβιστον, όπου
+επιπληχθείς πάλιν πικρώς παρά του Υψηλάντου, απήχθη έξω της πόλεως
+και κατεκόπη μεληδόν υπό των στρατιωτών ως προδότης και επίορκος
+την 23, μήτε δικασθείς κατά τους στρατιωτικούς νόμους μήτε
+καταδικασθείς εν τάξει, αλλά δυνάμει των ανά χείρας του Υψηλάντου
+εγγράφων, εξ ων εφαίνετο τω όντι η προδοσία και η επιορκία του.
+
+Τοιούτος εφάνη και τοιούτον έλαβε τέλος ο Θεόδωρος Βλαδιμιρέσκος,
+άνθρωπος όστις επεθύμει μεν το καλόν της πατρίδος του, αλλ' εξ
+αιτίας της άκρας απαιδευσίας του, της βαρβάρου ανατροφής του και
+των κακών του έξεων εθεώρει θεμιτήν την χρήσιν της επιβουλής, της
+προδοσίας, των αδίκων φόνων και της επιορκίας, δι' ων διεκρίθη η
+τελευταία διαγωγή του.
+
+Μετά δε τον φόνον τούτου ο Υψηλάντης διώρισεν αρχηγούς του
+στρατεύματός του τους δύο σημαντικωτέρους οπλαρχηγούς αυτού, τον
+Χατσή - Πρόδαν, Σέρβον, και τον Μακεδόνσκην, Βλάχον, φέροντα το
+όνομα της μακεδονικής καταγωγής του. Συνίστατο δε τότε η δύναμις
+αύτη εκ 250 ιππέων, Σέρβων και Βουλγάρων, 4000 Πανδούρων, και εκ 4
+κανονίων. Τους διέταξε δε να μεταβώσιν εις την μικράν Βλαχίαν, να
+στρατολογήσωσι και να καταλάβωσί τινας θέσεις και την κώμην του
+Δραγασανίου, διότι ηκούσθη ότι δισχίλιοι εχθροί εξήλθαν του
+Βιδινίου και διεσπάρησαν εις την μικράν Βλαχίαν. Ο δε Υψηλάντης
+φοβούμενος ότι οι εν Βουκουρεστίω Τούρκοι εμελέτων, ως
+προειδοποιήθη, να τον κτυπήσωσιν εν Τυργοβίστω, απαλλαχθείς και
+του κρυφίου εχθρού του Βλαδιμιρέσκου, και βλέπων πανταχόθεν τας
+μεν δυνάμεις του εχθρού εις κίνησιν, τας δε υπ' αυτόν εις τελείαν
+απραξίαν, απεφάσισεν επί συμβουλίου την 27 να κινηθή και αυτός
+αυθημερόν· και επειδή οι εξελθόντες του Βιδινίου ήσαν οι
+ολιγαριθμότεροι, ηθέλησε να επιπέση πορευόμενος διά του επί της
+οδού προς την μικράν Βλαχίαν Πιτεστίου, όπου τον ανέμενεν ο
+Γεωργάκης· διέταξε δε να συγκεντρωθώσιν εκεί διάφορα σώματα και
+εκάλεσε και τον Σάββαν, μη ρίψαντα εισέτι το προσωπείον, να
+συνακολουθήση· αλλ' ούτος, υποπτεύων μη πάθη ό,τι έπαθεν ο
+συνεπίβουλός του Βλαδιμιρέσκος, απεποιήθη ευσχήμως την πρόσκλησιν,
+και ετοποθετήθη εν τω οχυρώ μοναστηρίω του Μαρτσενίου. Οι δε
+Τούρκοι, ως 5000, εξεστράτευσαν, καθώς προεσχεδιάσθη, προς το
+Τυργόβιστον την 25, και το εσπέρας της 26 έφθασαν πλησίον αυτού
+και διενυκτέρευσαν εντός του παρακειμένου δάσους, αγνοούντων των
+εισέτι εν Τυργοβίστω Ελλήνων, ότι οι εχθροί των ήσαν τόσω πλησίον.
+Το πρωί δε της 27, ό εστι καθ' ην ώραν ήρχισαν οι περί τον
+Υψηλάντην την προς το Πιτέστι πορείαν, 500 ιππείς αποσπασθέντες
+του κατόπιν αυτών οδεύοντος τουρκικού στρατεύματος εφάνησαν
+πορευόμενοι εις Νοτσέτον κατεχόμενον υπό των περί τον Γιαννάκην
+Κολοκοτρώνην, εξάδελφον του Θεοδώρου Κολοκοτρώνη. Φθάσαντες δε εις
+την παρακειμένην μονήν του αγίου Γεωργίου και ευρόντες ελληνικήν
+φρουράν υπό τον Σαχίνην και τον Σφίκαν, εφώρμησαν, αλλ'
+ωπισθοδρόμησαν άπρακτοι, δεινής γενομένης αντιστάσεως. Περί δε το
+δειλινόν συμπληρωθέντες οι εχθροί εις 1500 ιππείς, ήλθαν εις
+Νοτσέτον, όπου είχαν έλθει προ ολίγου εις βοήθειαν των εκεί ο
+Κωνσταντίνος Δούκας και ο Γεράσιμος Ορφανός, σταλέντες παρά του
+Υψηλάντου μαθόντος τα προς το μέρος εκείνο κινήματα των εχθρών.
+Και οι μεν περί τον Ορφανόν ετοποθετήθησαν παρά την μονήν, οι δε
+περί τον Δούκαν απώτερον επί τινος λόφου προς τα αριστερά. Οι εν
+Νοτσέτω, βοηθούμενοι υπό των περί τον Ορφανόν, εμάχοντο γενναίως
+προϊούσης και της νυκτός. Σφοδρώς αντέστη και άλλο σώμα ελληνικόν
+υπό τον Αναστάσην Αργυροκαστρίτην, κατέχον λοφίσκον
+προφυλαττόμενον έμπροσθεν μεν υπό τινος εκ του προχείρου υψωθείσης
+λιθιάς, όπισθεν δε και εκ των πλαγίων υπό του δάσους. Αλλ' ο
+Δούκας, ιδών απόσπασμα εχθρών επερχόμενον, εγκατέλειψε την θέσιν
+του, και διά της φυγομαχίας του εφόβισε και ηνάγκασε τους άλλους,
+τους ευτυχώς έως τότε πολεμήσαντας, να τραπώσιν εις φυγήν περί το
+μεσονύκτιον ως νενικημένοι.
+
+Αν και η πραγματική βλάβη των Ελλήνων ήτο μικρά, η ηθική, απέβη
+μεγίστη· διότι έφερεν εις μεγάλην αταξίαν το παραπορευόμενον υπό
+τον Υψηλάντην στράτευμα μαθόν το συμβάν, και εξ αιτίας τούτου
+αποσπάσματα τινα αυτού διεσκορπίσθησαν και επλανήθησαν εν μέσω του
+νυκτικού σκότους και του διαχυθέντος φόβου· εχάθησαν δε καί τινες
+αποσκευαί και ικαναί τροφαί επί της διαβάσεως του ποταμού
+Διμπαβίτσας. Ο δε Δούκας, επανελθών εις το στρατόπεδον και
+επιπληχθείς αυστηρώς διά την λειποταξίαν του, εγκατέλειψε τας
+ηγεμονείας.
+
+Πριν δε διαβώσι τον Όλτον οι περί τον Μακεδόνσκην και Χατσή -
+Πρόδαν ως διετάχθησαν, οι εν τη μικρά Βλαχία εχθροί εκυρίευσαν την
+Κραϊόβαν· τινές δε αυτών απήντησαν εκτός της Κώμης του Σαβιδινίου
+δύο σώματα, το μεν υπό τον Σολωμόν, το δε υπό τον Αναστάσην
+Μανάκην τον και Μιχάλογλουν, στρατεύοντα προς τον Υψηλάντην, τα
+εκτύπησαν και τα διεσκόρπισαν. 800 δε άλλοι Τούρκοι υπό τον υιόν
+του επ' ανδρία γνωστού Καραφεϊζή ετοποθετήθησαν εν Δραγασανίω. Οι
+δε περί τον Μακεδόνσκην και Χατσή - Πρόδαν ήλθαν και αυτοί πλησίον
+του χωρίου τούτου την νύκτα της 29, και επέπεσαν αίφνης όπου οι
+Τούρκοι έβοσκαν τα ζώα των, εξ ων συνέλαβον 70 εσκότωσαν δε και 5
+Τούρκους και εζώγρησαν δύο· ηκροβολίσθησαν και τας δύο ακολούθους
+ημέρας μετά των εν Δραγασανίω Τούρκων εξελθόντων εις καταδίωξίν
+των, και μετά ταύτα απεμακρύνθησαν.
+
+[Ιούνιος] Φθάσας δε ο Υψηλάντης εις Πιτέστι έμαθεν, ότι οι
+επερχόμενοι Τούρκοι εκ Βουκουρεστίου είχαν φανερόν συναγωνιστήν
+τον Σάββαν, και απέστειλεν ευθύς τον Φαρμάκην μετά 300 εις
+Αρζησίαν (κόρτε δε Αρζέσι) επί του ομωνύμου ποταμού εντός υψηλών
+ορέων, προς εξασφάλισιν της θέσεως εκείνης· αυτός δε έφθασε την 1
+Ιουνίου εις Ρύμνικον, πόλιν επί της δεξιάς όχθης του Όλτου, όπου
+ήλθαν και οι υπό τους οπλαρχηγούς Μακεδόνσκην, Χατσή - Πρόδαν,
+Διαμαντήν Σερδάρην, Σολωμόν και Μανάκην· ώστε αι υπό τας διαταγάς
+του Υψηλάντου δυνάμεις την ώραν εκείνην ήσαν 2500 ιππείς και 4500
+πεζοί συμπεριλαμβανομένου και του ιερού λόχου, και 4 κανόνια. Ο
+Υψηλάντης διέταξε τα πλείστα των σωμάτων να προχωρήσωσι προς το
+Δραγασάνι και καταλάβωσι θέσεις τινάς έως ου φθάση και αυτός. Την
+3 εκίνησαν τα σώματα όπως διετάχθησαν· την δε 5 παρηκολούθησε και
+ο Υψηλάντης μετά της οπισθοφυλακής. Οκτώ ώρας απέχει το Δραγασάνι
+του Ρυμνίκου· αλλά τα σώματα ταύτα υπέρ το σύνηθες ηργοπόρησαν,
+ουδ' ομού όλα έφθασαν, πεσούσης καθ' οδόν ραγδαίας και διαρκούς
+βροχής· μόλις δε συνήλθαν εις τον προς ον όρον αλληλοδιάδοχος
+μέχρι της αυγής της 7. Ο συστρατεύων Γεωργάκης εσκόπευεν, εξ
+αιτίας της υπεροχής του αριθμού των υπό την ελληνικήν σημαίαν, ν'
+αποκλείση τους ολίγους εχθρούς πανταχόθεν, και έστειλε διάφορα
+σώματα και κατέλαβαν τας περί το χωρίον επιτηδείας εις τον σκοπόν
+τούτον θέσεις. Ο δε Καραβιάς μετά των περί αυτόν ιππέων και ο
+Νικόλαος Υψηλάντης, ο επί του ιερού λόχου και του πυροβολικού
+ταχθείς εσχάτως, ετοποθετήθησαν εντεύθεν χαράδρας αντικρύ του
+Δραγασανίου, ης τα δύο χείλη συζευγνύει γέφυρα· ειδοποιήθησαν δε
+όλοι να ετοιμασθώσιν εις μάχην την επαύριον, καθ' ην εσκόπευε να
+παρευρεθή και ο αρχιστράτηγος μετά της οπισθοφυλακής εκ δισχιλίων.
+Ο δε Γεωργάκης, όστις διέθεσε τα πάντα, ετοποθετήθη απώτερον επί
+της οδού Ρυμνίκου, όπως διαλεχθή προ των άλλων μετά του αυθημερόν
+αναμενομένου αρχιστρατήγου. Οι εν Δραγασανίω Τούρκοι, κατέχοντες
+και την παρακειμένην μονήν, ησθάνθησαν πόσον δεινή ήτον η θέσις
+των και επεχείρησαν, αλλ' εις μάτην, να διώξωσι τους περί τον
+Αργυροκαστρίτην, μεταβάντας εκεί μετά τα εν τω Νοτσέτω συμβάντα
+και καταλαβόντας γήλοφον πλησίον του χωρίου εν μέσω ως·
+προβλέποντες δε, ότι η μάχη ήτον άφευκτος και εγγύς, ήρχισαν να
+καίωσι τας ευτελείς του χωρίου οικίας ως περιττάς ή επιζημίους.
+Αλλ' ο θερμουργός Καραβιάς εθεώρησε τον εμπρησμόν πρόδρομον φυγής,
+και φοβούμενος μήπως του φύγη η βεβαία, ως εφαντάζετο, νίκη εξ
+αιτίας της απραξίας του, διέβη μετά μεσημβρίαν συν τοις περί αυτόν
+πέραν της χαράδρας προς το χωρίον, μη προειδοποιήσας τους άλλους
+οπλαρχηγούς, ως θέλων να σφετερισθή όλην την δόξαν μόνος αυτός·
+παρηκολούθησαν δε επί τη προτροπή αυτού ο ιερός λόχος και το
+πυροβολικόν. Οι Τούρκοι εδειλίασαν υπολαβόντες, ότι θα εφώρμων οι
+Έλληνες εκ συνθήματος πανταχόθεν διά τούτο, εν ώ ήρχισε το
+πυροβολικόν να τους κτυπά, δεν εξήλθαν και εσκέπτοντο διά ποίας
+οδού να φύγωσιν· αλλά βλέποντες, ότι άλλοι δεν εκινήθησαν, και ότι
+τα κανόνια δεν τους έβλαπταν διά την απειρίαν των κανονοβολιστών,
+εξήλθαν έφιπποι και έπεσαν ξιφήρεις επί τους εχθρούς· και οι μεν
+περί τον Καραβιάν ελειποτάκτησαν, οι δε ιερολοχίται έδειξαν ότι
+φλόγες πατριωτισμού έκαιαν την καρδίαν των και επέμεναν μαχόμενοι·
+αλλ' ήσαν απειροπόλεμοι, και το ιππικόν του εχθρού επιπεσόν
+πανορμεί διέρρηξε τας τάξεις, εκυρίευσε τα κανόνια, και τους
+κατέκοψεν. Ακουσθείσης της βοής του πολέμου, έτρεξαν εις το πεδίον
+της μάχης ο Γεωργάκης καί τινες άλλοι οπλαρχηγοί μεθ' όσων
+εδυνήθησαν εκ του προχείρου, ετουφέκισαν τους Τούρκους
+καταδιώκοντας και κατακόπτοντας ανηλεώς τους ιερολοχίτας τραπέντας
+επί τέλους εις φυγήν, και τοιουτοτρόπως ελύτρωσαν της σφαγής και
+της αιχμαλωσίας πολλούς, εν οις και τους αδελφούς του
+αρχιστρατήγου κινδυνεύοντας να συλληφθώσιν. Όλοι δε οι ιερολοχίται
+θα ηφανίζοντο, αν δεν επρόφθαναν οι επιβοηθοί ούτοι, εν οις
+διέπρεψεν ο Βλάχος οπλαρχηγός Ιωαννίτσας Χόρκας. Οι Τούρκοι,
+καταδιώξαντες τους ηττηθέντας μέχρι της χαράδρας, επανήλθαν εις το
+χωρίον νικηταί, απορούντες και αυτοί δι' όσα παρ' ελπίδα
+κατώρθωσαν. Υπερδιακόσιοι Έλληνες εφονεύθησαν, όλοι σχεδόν
+ιερολοχίται, πεσόντες ως ευθαλείς κλάδοι υπό την κοπτεράν αξίνην
+στιβαρού ξυλοκόπου· εφονεύθησαν και οι επ' ανδρία μεταξύ των
+ανδρείων τούτων διακριθέντες εκατόνταρχοι, Δημήτριος Σούτσος, και
+Σπυρίδων Δρακούλης, 40 δε ηχμαλωτίσθησαν. Πανικός φόβος κατέλαβε
+τότε όλα τα σώματα, και τα πλείστα εν τω άμα διελύθησαν και κακήν
+κακώς διεσκορπίσθησαν. Ο δε Υψηλάντης, έμαθε το γεγονός καθ' οδόν
+τρεις ώρας μακράν της θλιβεράς σκηνής, και ιδών τον διασκορπισμόν
+των στρατιωτών επανερχομένων εις Ρύμνικον ωπισθοδρόμησε, και
+διέμεινεν εκεί την νύκτα και την ακόλουθον ημέραν· την δε 9 μετέβη
+εις Κόζιαν, μοναστήριον επί των Καρπαθίων ορέων δύο ώρας απέχον
+του Ρυμνίκου.
+
+Εξ ότου ο Υψηλάντης έλαβε τας απαντήσεις της αυλής της Ρωσσίας
+εις τας αναφοράς του, έχασε πάσαν ελπίδα εξωτερικής βοηθείας ή
+εξωτερικών προσκομμάτων εις τα κατ' αυτού στρατιωτικά κινήματα της
+Πύλης· η δε εσχάτως συμβάσα εν Δραγασανίω καταστροφή κατέστρεψε
+πάσαν προσδοκίαν εσωτερικής ευτυχούς αντιστάσεως· και το
+χείριστον, ότι μετά την καταστροφήν ταύτην εφοβείτο όχι μόνον τους
+Τούρκους αλλά και αυτούς τους στρατιώτας του, και ούτε να μείνη
+ηδύνατο, διότι εκινδύνευε να συλληφθή υπό των εχθρών, ούτε να φύγη
+ετόλμα, διότι οι υπ' αυτόν στρατιώται αντέτειναν· τινές δε αυτών,
+μαθόντες ότι ο κεχαγιάμπεης εξέδωκε κήρυγμα, δι' ου υπέσχετο
+αντιμισθίαν προς όποιον έφερε την κεφαλήν του, εμελέτησαν και
+επιβουλήν. Ένεκα τούτου συνέλαβεν ο Υψηλάντης δεινάς υποψίας·
+ώστε, τριημερεύσας εν τω μοναστηρίω, ολίγους εδέχετο εντός της
+αυλής, και την νύκτα διέμενεν αυτός και οι περί αυτόν προσεκτικοί
+και άγρυπνοι, ως αν εφοβούντο έφοδον εχθρών. Τω όντι την δευτέραν
+νύκτα της εκεί αφίξεώς των ανεφάνη πυρκαϊά εν τω προαυλίω του
+μοναστηρίου όπου διενυκτέρευαν στρατιώται, οίτινες, υποκριθέντες
+ότι εφοβούντο μη καώσιν, ανέβησαν πολλαχόθεν τα τείχη εις αποφυγήν
+δήθεν του κινδύνου. Αλλ' οι περί τον Υψηλάντην, ειδότες
+προηγουμένως ότι οι επιβουλεύοντες την ζωήν του εσχεδίασαν το
+τέχνασμα τούτο, τοις απηγόρευσαν την είσοδον επί ποινή θανάτου. Εν
+μέσω τοιούτων υποψιών και επιβουλών ο Υψηλάντης απεφάσισε να
+εγκαταλείψη τας ηγεμονείας. Η γνώσις, ην είχε του χαρακτήρος και
+της αξίας του Γεωργάκη, τον εθάρρυνε να τω ανακαλύψη τον σκοπόν
+του και ζητήση την ειλικρινή συνδρομήν του. Ο Γεωργάκης ούτε της
+εμπιστοσύνης του Υψηλάντου ανάξιος εφάνη, ούτε κωφός εις την
+αίτησίν του, αν και την εθεώρησε λίαν επιβλαβή, και προς τον
+κοινόν αγώνα και προς εαυτόν· απέπεμψε δέ τινας των εκεί υπόπτων
+οπλαρχηγών εις κατάληψιν δήθεν θέσεών τινων πολεμικών, κυρίως δε
+ίνα μη ενοχλήσωσι τον Υψηλάντην επί της απελεύσεώς του. Αλλ' ό,τι
+ο Υψηλάντης εμελέτα να πράξη υποκεκρυμμένως, πάμπολλοι των υπ'
+αυτόν έπρατταν παρρησία τρέχοντες μετά την εν Δραγασανίω τροπήν
+προς τα όρια, όπως διασωθώσιν εις την Τρανσιλβανίαν. Επειδή δε
+πάσα αιδώς και πας φόβος εξέλειψαν, ο δυνατός κατέθλιβε τον
+αδύνατον, μήτε ως συναγωνιστή συμπαθών μήτε ως ομοιοπαθεί· τινές
+δε τόσον εφάνησαν ασυνείδητοι και απάνθρωποι, ώστε, καταλαβόντες
+τα επί της προς την Τρανσιλβανίαν πορείας στενά, συνελάμβαναν, ως
+άλλοι Περιφήται και Κερκύωνες, τους διαβαίνοντας και κυρίως τους
+αξίους πάσης αγάπης και περιθάλψεως ιερολοχίτας, και αν δεν τους
+εφόνευαν ως οι παλαιοί συντεχνίται των, τους εγύμνοναν. Εν τοσούτω
+ο Υψηλάντης, προδιαθέτων τα εις επέλευσίν του, πρώτον μεν
+διέδωκεν, ότι η Αυστρία εκήρυξε πόλεμον κατά της Τουρκίας, έπειτα
+δε υπεκρίθη, ότι έλαβε γράμματα δηλωτικά της αφίξεως επί των ορίων
+και της εις Βλαχίαν ανυπερθέτου μεταβάσεως αυστριακών τινων
+ταγμάτων· προς πίστωσιν δε των λεγομένων έδωκε πάνδημα δείγματα
+χαράς διατάξας να τουφεκίσωσι, να φωτίσωσι το μοναστήριον και να
+ευθυμήσωσι πίνοντες εις υγείαν του αυτοκράτορος της Αυστρίας.
+Ταύτα έπραξε την εσπέραν· την δε επαύριον εξεστράτευσε προς τα
+όρια ειπών, ότι έλαβε πρόσκλησιν να μεταβή εκεί εις έντευξιν
+αξιωματικού σταλέντος παρά του αυτοκράτορος Φραγκίσκου προς
+διευθέτησιν των αφορώντων την είσοδον των αυστριακών στρατευμάτων.
+Εγγύς δε γενόμενος των ορίων ηναγκάσθη, απειλούμενος, να δώση εκ
+του υστερήματος τω Αργυροκαστρίτη χρήματα επί λόγω καθυστερούντων
+μισθών των οπαδών του, και ούτω ν' απαλλαχθή των χειρών αυτού·
+ημιώριον δε πριν φθάση εις Ροτερτούρμην, όπου εστάθμευεν η επί των
+ορίων αυστριακή Αρχή, εστάθη, και απέστειλε τον Λασσάνην, ίνα μάθη
+αν ήτο δεκτός επί της αυστριακής γης· μαθών δε ότι ήτο δεκτός αλλ'
+υπ' άλλω ονόματι, μετωνομάσθη Αλέξανδρος Κομνηνός, και την 14
+παρεδόθη εις τας αυστριακάς Αρχάς, και παρεδόθησαν και οι περί
+αυτόν, ήγουν οι δύο αδελφοί του, ο Ορφανός, ο Λασσάνης, ο
+Γορνόφσκης και ο Κωνσταντίνος Καβελλαρόπουλος, μετονομασθέντες και
+ούτοι, και εκείθεν μετεκομίσθησαν όλοι εις Αράδην, πόλιν της
+Ουγγαρίας επί του ποταμού Μαρόσχου, όπου διέμειναν οκτώ ημέρας
+προσμένοντες τας διαταγάς της αυστριακής αυλής, και μηδόλως
+υποπτεύοντες όσα τοις έμελλαν, αλλ' εξ εναντίας ελπίζοντες εν
+πλήρει πεποιθήσει την εκ της αυστριακής εις άλλην ελευθέραν γην
+μετάβασίν των, και την εις Ελλάδα ταχείαν κάθοδόν των. Εν Αράδη
+διατριβών ο Υψηλάντης εξέδωκε την ακόλουθον ημερησίαν διαταγήν
+γραφείσαν εν Ρυμνίκω την 8 Ιουνίου.
+
+«Στρατιώται! Όχι! δεν μολύνω πλέον το ιερόν, το τίμιον τούτο
+όνομα εις τα υποκείμενά σας. Άνανδροι αγέλαι λαών. Αι προδοσίαι
+σας, αι επιβουλαί σας με βιάζουσι να σας αποχωρισθώ. Εις το εξής
+κάθε δεσμός μεταξύ υμών και εμού κόπτεται· βαθείαν μόνον εις την
+ψυχήν μου θα φέρω την εντροπήν ότι σας εδιοικούσα. Επατήσατε τους
+όρκους σας, επροδόσατε θεόν και πατρίδα, επροδόσατε και εμέ την
+στιγμήν καθ' ην ήλπιζα ή να νικήσω ή να συναποθάνω μαζή σας
+ενδόξως. Σας αποχωρίζομαι λοιπόν· τρέξατε εις τους Τούρκους τους
+μόνους αξίους των φρονημάτων σας, εξέλθετε από τα δάση, καταβήτε
+από τα βουνά τα άσυλα της ανανδρίας σας, και τρέξατε εις τους
+Τούρκους, καταφιλήσατε τας χείρας των, από τας οποίας στάζει ακόμη
+το ιερόν αίμα των κατασφαγέντων απανθρώπως, των κορυφαίων υπουργών
+της θρησκείας, πατριαρχών, αρχιερέων, και μυρίων άλλων αθώων
+αδελφών σας. Ναι! τρέξατε, αγοράσατε την σκλαβίαν σας με την ζωήν
+σας, με την τιμήν των γυναικών και παιδιών σας·
+
+Σεις δε σκιαί των γνησίων Ελλήνων εκ του ιερού λόχου, Όσοι
+προδοθέντες επέσατε θύματα διά την ευδαιμονίαν της πατρίδος,
+δεχθήτε δι' εμού τας ευχαριστίας των ομογενών σας. Ολίγος καιρός,
+και στήλη θ' ανεγερθή να διαιωνίση τα ονόματά σας.
+
+Με χαρακτήρας φλογερούς είναι εγχαραγμένα εις τα φίλτρα της
+καρδίας μου τα ονόματα των φίλων όσοι μέχρι τέλους μ' έδειξαν
+πίστιν και ειλικρίνειαν. Η ενθύμησίς των θα είναι πάντοτε το μόνον
+δροσιστικόν ποτόν της ψυχής μου.
+
+Παραδίδω δε εις την απέχθειαν της ανθρωπότητος, εις την δίκην των
+νόμων, και εις την κατάραν των ομογενών τον επίορκον και προδότην
+καμινάρην Σάββαν, τους λειποτάκτας και πρωταιτίους της κοινής
+λειποταξίας και φυγής Κωνσταντίνον Δούκαν, Βασίλειον Μπαρλάν,
+Γεώργιον Μάνον Φαναριώτην, Γρηγόριον Σούτσον Φαναριώτην και τον
+φαυλόβιον Νικόλαον Σκούφον.
+
+Καθαιρώ και τον Βασίλειον Καραβιάν από την τάξιν των συστρατιωτών
+μου διά την απείθειάν του και διά το απρεπές πολίτευμά του».
+
+Αφ' ού δε ήλθαν αι διαταγαί της αυστριακής αυλής, ήλλαξαν όνομα
+οι περί τον Υψηλάντην και εκ δευτέρου· απαιτείται δε η μετονομασία
+των επί πολιτικαίς αιτίαις φυλακιζομένων εν Αυστρία, ίνα μηδ'
+αυτοί οι φυλάττοντες γνωρίζωσι ποίοι οι φυλασσόμενοι· και ο μεν
+Υψηλάντης μετωνομάσθη Βαρόνος Σχονβάρδος, οι δε άλλοι άλλως, και
+απεκομίσθησαν νυχθαμαξοπορούντες εις Μουνκάτσην, πόλιν της
+Ουγγαρίας, όπου εφυλακίσθησαν και έπαθαν όσα δεινόν και λέγειν. Εν
+έτει δε 1823 μετεκομίσθησαν εκείθεν διά το νοσώδες του τόπου εις
+Θερεσιενστάδην, πόλιν της Βοεμίας, όπου, εκτός του Καβελλαροπούλου
+και του Γορνόφσκη ελευθερωθέντων το 1826, του μεν πρώτου ως
+Ιονίου, του δε δευτέρου ως Πολωνού, διέμειναν εν φυλακή μέχρι
+τέλους του 1827, και ηλευθερώθησαν όλοι διά της μεσιτείας του
+αυτοκράτορος Νικολάου επί λόγω τιμής του να διαμείνωσιν, έως ου
+απεπερατούντο τα της Ελλάδος, εν οποία των τριών πόλεων, της
+Βιέννης, της Βενετίας, ή της Βερώνης, ευηρεστούντο· διέμειναν δε
+εν Βιέννη, όπου ο Υψηλάντης, πάσχων εξ όσων υπέστη εν τη δεινή του
+φυλακίσει, απέθανε την 20 Ιουλίου του 1828 περί το τριακοστόν
+όγδοον έτος της ηλικίας του.
+
+Η δε απέλευσις του Υψηλάντου εκ της Βλαχίας διέλυσε τον προς ένα
+και τον αυτόν σκοπόν των οπλαρχηγών αγώνα, και έκτοτε έκαστος
+ήγετο και εφέρετο υπό της φυσικής ροπής του και των συμφερόντων
+του· και οι μεν έφευγαν πέραν των ορίων, οι δε εκλείοντο εντός
+οχυρών θέσεων, και άλλοι περιήρχοντο εις ορεινά μέρη αποφεύγοντες
+την συνάντησιν των δυνατών και ευτυχών εχθρών, οίτινες
+διασπαρέντες κατεδίωκαν τους εναπολειφθέντας.
+
+Ο δε Γεωργάκης, αφ' ού απεχαιρέτησε τον Υψηλάντην, μετέβη εις
+Αρζησίαν όπου ηνώθη μετά του κατέχοντος την θέσιν εκείνην Φαρμάκη.
+Μαθόντες δε οι δύο ούτοι αρχηγοί, ότι και οι Τούρκοι και οι περί
+τον Σάββαν επήρχοντο, ανεχώρησαν έχοντες 800 επιλέκτους ιππείς,
+και διαβάντες τα μεθόρια έπεσαν εις Τρανσιλβανίαν, και έφθασαν εις
+το μολδαυικόν όρος, Βρεάτσαν, όπου κείνται δύσβατά τινα χωρία, και
+εστρατοπέδευσαν. Ο δε Γεωργάκης, αρρωστήσας καθ' οδόν, συνώδευε το
+στράτευμα βασταζόμενος εν φορείω πολλάς ημέρας.
+
+Οι δε Τούρκοι και οι περί τον Σάββαν, αποδιώξαντες πέραν των
+ορίων τον δεινότερον τούτον εχθρόν, εκίνησαν κατά του εν τη μονή
+της Βιστρίτσης, ή κατ' άλλους της Κόζιας, οχυρωθέντος Διαμαντή
+Σερδάρη. Ούτος αντέστη γενναίως δύο ημέρας· την δε τρίτην
+πιστεύσας τους λόγους του Σάββα παρεδόθη επ' ασφαλεία ζωής και
+διατηρήσει του βαθμού του· αλλ' οι Τούρκοι, παρασπονδήσαντες,
+αυτόν μεν απέστειλαν εις Κωνσταντινούπολιν, όπου απεκεφαλίσθη,
+πολλούς δε των συν αυτώ εθανάτωσαν εν τη μονή. Ο Σάββας εταράχθη
+επί τη απιστία των Τούρκων, και παρεπονέθη υποπτεύων μη πάθη και
+αυτός τα αυτά· αλλ' ο Κεχαγιάμπεης τον καθησύχασε λέγων, ότι ο
+Διαμαντής και οι συν αυτώ έπαθαν ως πολεμήσαντες τους Τούρκους, εν
+ώ αυτός εφάνη πιστός και συνεργός αυτών θερμότατος.
+
+Οι Τούρκοι εξήλασαν πανταχόθεν της Βλαχίας τους εναντίους
+ευκόλως, αλλ' ηύραν κάπου αντίστασιν· 400 απέκλεισαν 70 εν τη κατά
+την Σλάτιναν μονή, τους επολέμησαν τρία ημερονύκτια, και αφ' ού
+πολλοί εν οις και ο αρχηγός εφονεύθησαν, έβαλαν πυρ εις την μονήν
+και έφυγαν, και ούτως ελυτρώθησαν οι έγκλειστοι. Τρεις ημέρας
+απέκρουσαν ευτυχώς και οι περί τον Μανάκην τους Τούρκους εκ της
+μονής των πεντεκαδιλικίων, και την τετάρτην εξήλθαν διά νυκτός και
+διεσώθησαν εις Τρανσιλβανίαν.
+
+Ιερεύς δέ τις, κοινώς καλούμενος Παπα - Σέρβος, γνωστός διά την
+ανδρίαν του, αυθόρμητος ελθών εκ Σερβίας ίνα αγωνισθή μετά του
+Υψηλάντου διατρίβοντος εισέτι εν Τυργοβίστω, συνέλεξεν ικανούς
+στρατιώτας, ετοποθετήθη επί των Καρπαθίων άνωθεν του
+Κυμπουλουγγίου, απέκρουσε τους επελθόντας, κατέκοψε το ιππικόν των
+διά το δύσιππον του τόπου, και έφυγεν αβλαβής (α). Οι δε
+οπλαρχηγοί Μακεδόνσκης, Χατσή - Πρόδας, Σολωμός, Καραβιάς και
+άλλοι διεσώθησαν φεύγοντες εις Τρανσιλβανίαν.
+
+Ο δε κεχαγιάμπεης, αφ' ού είδεν όλην την Βλαχίαν απηλλαγμένην των
+εχθρών του, εκάλεσεν εις Βουκουρέστι τον Σάββαν επί λόγω να τον
+ανταμείψη διά την προς τον σουλτάνον πιστήν και πολυωφελή
+υπηρεσίαν του. Ο Σάββας αφίχθη όπου εκλήθη εν πολλή δυνάμει, και
+παραλαβών εκλεκτούς τινας στρατιώτας και τους δύο του
+υποπλαρχηγούς, Μιχάλην και Γέντσην, υπήγε την 7 αυγούστου εις την
+κατοικίαν του κεχαγιάμπεη, και τους μεν στρατιώτας αφήκεν εν τω
+προαυλίω, αυτός δε και οι δύο υποπλαρχηγοί, προχωρήσαντες
+ενδότερον, εδολοφονήθησαν πριν φθάσωσιν ενώπιον του κεχαγιάμπεη.
+Τοιαύτην αμοιβήν έλαβεν ο Σάββας διά την επιορκίαν του προς την
+Εταιρίαν και διά την επίβουλον διαγωγήν του προς τον Υψηλάντην. Η
+δολοφονία αύτη έδωκεν αφορμήν εις αλληλομαχίαν των εν τω προαυλίω
+στρατιωτών του Σάββα και των Τούρκων, και εις χύσιν πολλού
+αίματος. Εν ώ δε ηθεμιτουργούντο ταύτα, απειράριθμοι Τούρκοι, οι
+μεν έφιπποι οι δε πεζοί διανυθέντες αδεία της εξουσίας εις όλην
+την πόλιν και πατήσαντες πολλάς οικίας έπεσαν ξιφήρεις επί τους
+προστυχόντας Αρβανίτας, απροφυλάκτους διά το απροσδόκητον, και
+κόπτοντες τας κεφαλάς των, καθώς και παμπόλλων αθλίων Χριστιανών
+μη ανηκόντων εις την τάξιν ταύτην, τας επεσώρευαν εν τη αυλή του
+κεχαγιάμπεη χάριν της παρά τοις Τούρκοις συνήθους τρισβαρβάρου και
+βδελυράς αντιμισθίας. Τόσαι δε κεφαλαί επεσωρεύθησαν, ώστε ο
+κεχαγιάμπεης φειδωλευόμενος απεποιήθη την αντιμισθίαν, και ούτως
+έπαυσεν η ανηλεής εκείνη αιματοχυσία διαρκέσασα τρεις σχεδόν ώρας.
+Τόση δε κατάχρησις έγεινε της φονικής ταύτης αδείας, ώστε ο
+αριθμός των αποκοπεισών κεφαλών υπερέβαινε τον γνωστόν αριθμόν
+όλων των εν Βουκουρεστίω Α ρ β α ν ι τ ώ ν. Επηνέθη ο κεχαγιάμπεης
+παρά της Πύλης ως απαλλάξας τον τόπον των ολετήρων, και
+επροβιβάσθη εις βαθμόν πασά. Διαρκούσης δε της μιαιοφονίας ταύτης,
+Θανάσης τις Χειμαριώτης, είς και αυτός των περί τον Σάββαν, και 26
+στρατιώται κατέφυγαν εις την εν τη πόλει εκκλησίαν του Ολτενίου·
+εκεί απεκλείσθησαν πολεμούντες και πολεμούμενοι τρία ημερονύκτια,
+έως φθείραντες τα πολεμεφόδια, ήνοιξαν την θύραν και εξώρμησαν
+ξιφήρεις εν μέσω των εχθρών φονεύοντες και φονευόμενοι· τρεις δε
+μόνον διεσώθησαν φεύγοντες. Και ταύτα μεν τα εν Βλαχία.
+
+[Ιούνιος] Ο δε εν Μολδαυία Καντακουζηνός, συγκαλέσας αρχομένου του
+Ιουνίου εν τω χωρίω Στίγκα τους οπλαρχηγούς και υποπλαρχηγούς, και
+είτε αγανακτών δι' όσα κατ' αυτού ελέγοντο, είτε και απόφασιν έχων
+έκτοτε να φύγη, τοις επρόβαλε να εκλέξωσιν άλλον αρχηγόν· αλλ'
+εκείνοι απεκρίθησαν ομοφώνως ότι αυτόν ήθελαν. Τοις εκοινοποίησεν
+εν εκτάσει τότε ο Καντακουζηνός τον σκοπόν της αποστολής του, τοις
+είπεν όσα τον εμπόδισαν να τον πραγματοποιήση, και επρόσθεσεν ότι
+κατά τας παρούσας περιστάσεις ελπίς δεν ήτο να ενωθώσι πλέον μετά
+του Υψηλάντου διά της συνήθους οδού ως προεσχεδιάσθη, και ότι
+έκρινεν εύλογον να μεταβώσιν εις Βεσσαραβίαν, να παραλάβωσι τους
+εκεί ετοίμους εις συνεκστρατείαν, και εμβάντες όλοι εις τα εν
+Ισμαϊλίω πλοία να πλεύσωσιν εις την μαύρην θάλασσαν, ν'
+αποβιβασθώσιν όπου θα τους ωδήγει η περίστασις εις έντευξιν αυτού,
+και ούτω να συστηθή διά της ενώσεως όλων στρατόπεδον αξιόμαχον·
+έλεγε δε ότι έκρινεν αναγκαίον να μη περάσωσιν ευθύς τον Προύθον
+εις εκτέλεσιν του σχεδίου τούτου ως φυγόμαχοι, αλλά να οχυρωθώσι
+παρά το Σκουλένι το επί της δεξιάς όχθης του ποταμού απέναντι του
+ρωσσικού λοιμοκαθαρτηρίου, όπου εύκολον ήτο να λαμβάνωσι τα
+αναγκαία εκ της αντικρύ ρωσσικής γης· ούτω δε ωχυρωμένοι, να
+στέλλωσι μικρά σώματα εις κατασκοπήν του εχθρού, και εάν επήρχετο
+δύναμις ανάλογος της δυνάμεώς των, να την πολεμήσωσιν, ει δε και
+επήρχετο μεγάλη, ως εφημίζετο, να μείνωσιν 100 πολεμισταί εν τω
+οχυρώματι και να μη αφήσωσι τον εχθρόν να πλησιάση έως ου λάβωσι
+καιρόν οι πολλοί να περάσωσιν εις την άντικρυς όχθην μεταφέροντες
+όλας τας πολεμικάς αποσκευάς ακινδύνως· μετ' αυτούς δε να
+διασωθώσιν εκεί και οι λοιποί 100, και ούτω να ενεργηθή το περί ου
+ο λόγος σχέδιον. Η γνώμη αύτη, σαθρά και κούφη, ως στηρηζομένη επί
+αλλοκότου σχεδίου, και υποθέτουσα την ρωσσικήν γην σύμμαχον των
+υπό τον Υψηλάντην παρά τας γνωστάς και ρητάς διαταγάς του
+αυτοκράτορος, ενεκρίθη παρ' όλων των παρευρεθέντων, πιστευόντων
+όσα ήκουαν ως ευκατόρθωτα· εστάλησαν δε και οι υπό τον Μλάδην και
+Βασίλην Θεοδώρου, προσελθόντα μετά τινων και αυτόν, εις κατασκοπήν
+το εχθρού και ήρχισαν πολλοί να εργάζωνται εις οχύρωσίν των εν
+Σκουλενίω· αλλά μόλις άρχισαν, και έμαθαν την εις Ιάσι κατά την 13
+περί την μεσημβρίαν είσοδον των εχθρών μηδενός εναντιωθέντος. Επί
+τη ειδήσει ταύτη ο Καντακουζηνός διέταξε τους επί κατασκοπή
+προαποσταλέντας να επανέλθωσιν εις Σκουλένι, όπου μετέβη και αυτός
+την αυτήν νύκτα· την δε ακόλουθον ημέραν επέρασε τον Προύθον επί
+λόγω να ίδη την εκεί διατρίβουσαν μητέρα του, να την ασπασθή τον
+τελευταίον ασπασμόν και να επανέλθη εις τον τόπον της τιμής και
+του κινδύνου· αλλά καθ' ην ημέραν επέρασεν εις το ρωσσικόν
+λοιμοκαθαρτήριον, προσκαλέσας τους εν τω Σκουλενίω αρχηγούς, τον
+Θανάσην, τον Κοντογόνην, τον Σοφιανόν και τον Σφαέλλον, τοις είπεν
+ότι δεν έκρινεν εύλογον ν' αντισταθώσι τόσον ολίγοι και ανέτοιμοι
+εντός του αδυνάτου οχυρώματος του Σκουλενίου, αλλά να περάσωσιν
+όλοι εις Βεσσαραβίαν· αυτά ταύτα τοις παρήγγειλαν και πολλοί άλλοι
+ομογενείς βλέποντες τον επικείμενον κίνδυνον. Αλλ' οι οπλαρχηγοί
+απέρριψαν ομογνωμόνως τας τοιαύτας προτάσεις, ως αναξίας ανδρών
+φιλελευθέρων και φιλοτίμων, επανήλθαν εις το οχύρωμα υβρίζοντες
+τον Καντακουζηνόν ως δειλόν, λειποτάκτην και προδότην, ωρκίσθησαν
+ν' αποθάνωσι πόλεμούντες, και πλήρεις πατριωτισμού και
+χριστιανικής ευλαβείας έφαγαν άγιον άρτον, ως προετοιμασίαν εις
+θάνατον, ειπόντες, «α ύ τ η - ε ί ν α ι - η  - υ σ τ ε ρ ι ν ή -
+τ ρ ο φ ή - μ α ς (β).
+
+Σπανίως το παράδειγμα των αρχηγών δεν ευρίσκει μιμητάς μεταξύ των
+οπαδών των· 400 απεφάσισαν να συναποθάνωσιν, αφ' ού οι αρχηγοί
+ανήγγειλαν την απόφασίν των. Το οχύρωμα ήτον ασθενέστατον· μόλις
+αι δύο πλευραί του ήσαν οπωσούν ευϋπεράσπιστοι, την δε τρίτην
+έσπευσαν να φράξωσιν επισωρεύοντες ξύλα· επέθεσαν δε και οκτώ
+κανόνια ουδ' αυτά λίαν εύχρηστα.
+
+Γνωστής δε γενομένης της φιλομάχου αποφάσεως, συνέρρευσαν πλήθη
+θεατών εις την αντικρύ όχθην του Προύθου, εν οις και αυτός ο
+διοικητής της Βεσσαραβίας, παρετάχθησαν και στρατεύματα ρωσσικά
+επί της αυτής γραμμής προς διατήρησιν της ουδετερότητος, όλοι
+αισθανόμενοι και δεικνύοντες συμπάθειαν υπέρ των ολίγων
+αντιπαραταττομένων προς πολλούς, υπέρ των χάριν πίστεως, πατρίδος
+και εξευγενισμού μαχομένων προς μισοχρίστους, αλλοφύλλους,
+βαρβάρους και τυράννους. Η απόφασις των εν Σκουλενίω ολίγων
+Ελλήνων εφάνη εξ αυτών των πραγμάτων σταθερά, και η πολεμική των
+ζέσις μεγάλη· αλλά γενικόν αρχηγόν δεν είχαν· έκαστος εκινείτο
+όπως ήθελε, και τούτο τους έβλαψε θανάσιμα.
+
+Τω όντι, την 15 εκίνησάν τινες εκ Σκουλενίου προς το Ιάσι μη
+ζητήσαντες την γνώμην των άλλων, αλλ' επανήλθαν άπρακτοι μετ'
+ολίγον· εκίνησαν και άλλοι επίσης την ακόλουθον ημέραν, και εν ώ
+επέστρεφαν και αυτοί άπρακτοι, απήντησαν εχθρούς παρά τον ποταμόν
+Ζίζαν προς το εσπέρας, συνεκρούσθησαν, εχύθη αίμα εκατέρωθεν, και
+νυκτός γενομένης επανήλθαν εις το οχύρωμα. Την δε 17 περί την α'
+ώραν εφάνη έξωθεν αυτού μικρά τις εχθρική δύναμις, και επεξήλθαν
+τινές των Ελλήνων· αλλ' ιδόντες, ότι ήτον η προφυλακή του
+τουρκικού στρατοπέδου κινηθέντος όλου επί τους εν Σκουλενίω,
+επανήλθαν τουφεκιζόμενοι, και ητοιμάσθησαν όλοι εις μάχην
+θαρρύνοντες αλλήλους· έκαυσαν δε και παροικοδομήματά τινα, ίνα μη
+τα κυριεύσωσιν οι εχθροί και τους πολεμώσιν εκείθεν. Οι Τούρκοι
+ήσαν ως τετρακισχίλιοι ιππείς και δισχίλιοι πεζοί· έσυραν δε και
+έξ κανόνια. Πασίγνωστον πόσον είναι σφοδρά η πρώτη ορμή του
+τουρκικού ιππικού. Οι Έλληνες εδειλίασαν αλλ' αναθαρρήσαντες κατά
+το παράδειγμα των αρχηγών των αντέστησαν γενναίως και απέκρουσαν
+την πρώτην έφοδον. Οι Τούρκοι επεχείρησαν δευτέραν, τρίτην και
+τετάρτην έφοδον, αλλ' απεκρούσθησαν καθ' όλας, υπέφεραν πολλήν
+φθοράν, και απεσύρθησαν μακράν του οχυρώματος εξ αιτίας του συχνού
+και ευτυχούς κανονοβολισμού των εγκλείστων, οίτινες, βλέποντες
+τους εχθρούς αποσυρομένους, εξήλθαν εις καταδίωξίν των αλαλάζοντες
+και φωνάζοντες, ε τ σ ά κ ι σ α ν - τ α -  β ρ ω μ ό σ κ υ λ α -
+ε τ σ ά κ ι σ α ν· π ά ρ τ ε - το υ ς, π α ι δ ι ά, π ά ρ τ ε -
+τ ο υ ς. Αλλά μετ' ολίγον έν εχθρικόν σώμα 500 ιππέων και πεζών
+εφορμήσαν, κατέλαβε θέσιν τινά πλησίον του οχυρώματος, επέθηκεν έξ
+κανόνια και ήρχισε να κανονοβολή ευτυχώς, και να κατεδαφίζη το
+οχύρωμα. Τούτο ιδόντες οι αποσυρθέντες εχθροί επανήλθαν όλοι,
+απώθησαν εις το οχύρωμα τους εξελθόντας, εφώρμησαν πανταχόθεν, και
+το εκυρίευσαν την η' ώραν αφ' ού ήρχισεν η μάχη. Οι αρχηγοί των
+Ελλήνων και πολλοί των αξιωματικών, πιστοί εις τους όρκους των,
+ενεκαρτέρησαν όλοι, υπερασπίζοντες την θέσιν των και απέθαναν
+κινούντες εις έκπληξιν και αυτούς τους εχθρούς διά των ανδραγαθιών
+των (γ). Συναπέθαναν ενδόξως καί τινες των στρατιωτών· οι δε
+πλείστοι αυτών ερρίφθησαν εις τον ποταμόν και άλλοι μεν επνίγησαν,
+άλλοι δε εν οις και οι οπλαρχηγοί Γεώργης Παπάς και Δαλόστρος
+καταπληγωμένοι, διεσώθησαν εις την αντίπεραν όχθην, όπου αι
+ρωσσικαί Αρχαί τους υπεδέχθησαν φιλανθρώπως. Χίλιοι Τούρκοι
+έπεσαν, και τριακόσιοι Έλληνες εφονεύθησαν και επνίγησαν· ουδείς
+δε αυτών ηχμαλωτίσθη.
+
+Μετά ημιώριον έφθασαν παρά το πεδίον της μάχης οι επί κατασκοπή
+προαποσταλέντες υπό τον Μλάδην και τον Β. Θεοδώρου 450 ιππείς, και
+άλλοι τόσοι υπό τον Ηπειρώτην Γκίκαν και τον Σέρβον Σφάτκον
+συνενωθέντες καθ' οδόν· αγνοούντες δε το γεγονός έπεσαν εν μέσω
+των εχθρών, επτοήθησαν, και οι μεν ετράπησαν, οι δε επνίγησαν,
+τινές δε ετοποθετήθησαν επί τινα γλώσσαν προέχουσαν εις τον
+ποταμόν, και πολεμήσαντες μέχρι της β' ώρας της νυκτός
+ανδρικώτατα, διεσώθησαν εις την ρωσσικήν γην επί τινων πλοιαρίων
+σταλέντων εκείθεν. Εχάθησαν και κατά την μάχην ταύτην 90
+Χριστιανοί, και άλλοι τόσοι Τούρκοι. Μόνος των αρχηγών ο Μλάδης
+διήλθε μετ' ολίγων ιππέων διά μέσου των νικητών αβλαβής·
+περιπλανηθείς δε ημέρας τινάς εις συνάντησιν του Γεωργάκη και
+αποτυχών, απήλθεν εις την Σερβίαν.
+
+Μετά δε τα συμβάντα ταύτα η Τουρκική εξουσία δεν είχεν εντός των
+δύο Ηγεμονειών άλλον αντίπαλον ειμή τον Γεωργάκην, όστις διέμεινε
+μετά του αχωρίστου φίλου του Φαρμάκη επί του όρους Βρεάτσας μέχρι
+τέλους αυγούστου εις ανάρρωσιν, διότι η θέσις ήτον οχυρά. Δεν
+έμεινεν όμως άεργος εν τω μεταξύ τούτω ως προς τα του πολέμου,
+διότι έστελλεν αποσπάσματα κατά των εχθρών οσάκις τους ήκουε
+περιφερομένους πλησίον του, και τοιουτοτρόπως και το πυρ του
+πολέμου διετήρει, και τους Τούρκους ανησύχαζε.
+
+[Σεπτέμβριος] Τας αρχάς δε του σεπτεμβρίου αναλαβών την υγείαν του
+εξεστράτευσε μετά του Φαρμάκη επί σκοπώ να πλησιάση προς την
+Βεσσαραβίαν, όθεν ήλπιζε να προμηθεύεται ευκολώτερον τα εις
+διατήρησιν του πολέμου· αλλά πολλοί των υπ' αυτόν θεωρούντες ην
+προέθετο πορείαν μακράν και κινδυνώδη ελειποτάκτησαν καθ' οδόν,
+ώστε έμειναν παρ' αυτώ 350 οπλοφόροι καθ' ην ημέραν έφθασεν εις
+Σέκον, μοναστήριον εν τω τμήματι του Νιάμτσου, εντός στενής
+κοιλάδος εστεφανωμένης. υπό συνδένδρων ορέων και εισιτόν διά μιας
+και μόνης τρίβου, ην ο Γεωργάκης, προθέμενος να διαμείνη εν τω
+μοναστηρίω τινάς ημέρας, απέκλεισε ταφρεύσας και ανεγείρας τους
+συνήθεις προμαχώνας εν οις έταξε τους πλείστους των στρατιωτών
+του· αυτός δε και οι λοιποί ετοποθετήθησαν εν τω μοναστηρίω. Την 5
+επήλθαν 1500 Τούρκοι, και ευρόντες ισχυράν αντίστασιν επί της
+τάφρου οπισθοδρόμησαν. Αιχμαλωτισθέντος δέ τινος εχθρού, έμαθαν οι
+Έλληνες ότι πολυάριθμοι Τούρκοι επήρχοντο. Ο Γεωργάκης
+εταλαντεύετο αν έπρεπε ν' αναμείνη τον εχθρόν εν η κατείχε θέσει,
+ή ν' αναβή διά το ασφαλέστερον πάλιν εις Βρεάτσαν· αλλά μη
+πιστεύων τους λόγους του αιχμαλώτου, και λαβών την επιούσαν γράμμα
+του επισκόπου Ρωμάνου προτρέποντας αυτόν, μετά τας συνήθεις ευχάς
+και ευλογίας, επί δολίω, ως λέγεται, σκοπώ να μη αφήση το
+μοναστήριον έχον πάμπολλα κοσμικά και ιερά κεμήλια και άγια
+λείψανα να λεηλατηθή και βεβηλωθή, απεφάσισε να μη μετατοπίση. Την
+δε 8 συνεσωρεύθησαν πάμπολλοι εχθροί επί των άνωθεν της κοιλάδας
+ορέων, και αφήσαντες την κοινήν τρίβον, κατέβησαν διά δυσβάτων
+μονοπατίων εις την κοιλάδα υπό την οδηγίαν εντοπίων φραστήρων.
+Τούτο ιδόντες οι εντός των προμαχώνων τους εγκατέλειψαν, και οι
+μεν έγιναν άφαντοι, οι δε ήλθαν εντός του μοναστηρίου, εν οις και
+ο Φαρμάκης, και κατέλαβαν διαφόρους θέσεις. Ο δε Γεωργάκης μετά
+ένδεκα πιστών οπαδών του εκλείσθη εν τω κωδωνοστασίω. Επήλθαν οι
+Τούρκοι και ήρχισαν να μάχωνται και να καίωσι τα ξύλινα
+παροικοδομήματα. Ο δε Γεωργάκης, ιδών την απηλπισμένην θέσιν του,
+και φοβηθείς μη πέση ζων εις χείρας των εχθρών, Ε γ ώ - θ α - κ α ώ,
+είπεν εις επήκοον των συμπολεμιστών του, σ ε ι ς - δ ε, α ν -
+θ έ λ ε τ ε, φ ύ γ ε τ ε· ι δ ο ύ, σ α ς - α ν ο ί γ ω - ε γ ώ -
+τ η ν - θ ύ ρ αν. Οι Τούρκοι, ιδόντες ότι ήνοιξεν η θύρα, και
+αγνοούντες την αληθή αιτίαν, διεχύθησαν εις το κωδωνοστάσιον, και
+αίφνης καπνοί και φλόγες ανεφάνησαν ένδοθεν, το κωδωνοστάσιον ως
+ξύλινον έγεινεν όλον διά μιας σωρός, και οι εν αυτώ, εν οις και ο
+Γεωργάκης, κατεστράφησαν εν μέσω των φλογών εκτός ενός
+μαρτυρούντος τα γεγονότα· συγκατεστράφησαν δε και εχθροί όχι
+ολίγοι.
+
+Μετά το συμβάν τούτο έσπευσαν οι Τούρκοι να προβάλωσι τοις περί
+τον Φαρμάκην να προσκυνήσωσιν εντός τριημέρου ανακωχής υποσχόμενοι
+ασφάλειαν· εγένετο δεκτή η ανακωχή· αλλά, παρελθουσών των τριών
+ημερών, ήρχισεν εκ νέου ο πόλεμος, και παύων εκ διαλειμμάτων
+επανελαμβάνετο εν διαστήματι εννέα ημερών· έγινε και πάλιν
+μονοήμερος ανακωχή· αλλά και μετ' αυτήν εξήφθη μάχη φονικωτέρα.
+Την δε 22 ήλθε τσαούσμπασης προτείνων όρους συνθήκης
+ευπροσδεκτοτέρους· συνώδευε δε αυτόν εν στολή και ο γραμματεύς του
+αυστριακού προξενείου Ουδρίσκης, εχθρός άσπονδος του ελληνικού
+αγώνος, και εγγυήθη την διατήρησιν των όρων εξ ονόματος της αυλής
+του. Υπό ταύτην την απάτην εδέχθησαν οι έγκλειστοι την συνθήκην
+και υπεσχέθησαν να παραδοθώσι την επαύριον· ήσαν δε τότε έως 200,
+εξ ων 33 μη θελήσαντες να δώσωσι πίστιν έφυγαν ξιφήρεις την αυτήν
+νύκτα και διεσώθησαν επί της αυστριακής γης όλοι αβλαβείς παρά ένα
+πληγωθέντα· οι δε εναπομείναντες παρεδόθησαν την επαύριον, και
+όλοι παρά την συνθήκην εσφάγησαν εν τω μοναστηρίω εκτός των
+υποπλαρχηγών σταλέντων εις Σιλιστρίαν, όπου εθανατώθησαν, και του
+οπλαρχηγού Φαρμάκη, όστις σταλείς εις Κωνταντινούπολιν
+σιδηροδέσμιος απεκεφαλίσθη αφ' ού σκληρώς εβασανίσθη.
+
+Η μάχη του Σέκου είναι η τελευταία σκηνή του κατά τας Δακικάς
+ηγεμονείας πολεμικού δράματος αρξαμένου την 22 φεβρουαρίου και
+τελευτήσαντος την 22 σεπτεμβρίου, ό εστι, διαρκέσαντος όλους μήνας
+επτά· επεσφραγίσθη δε διά του θανάτου του Γιωργάκη, του
+ενδοξοτέρου πολεμάρχου, του τιμιωτέρου ανδρός, και του
+διακαεστέρου και πιστοτέρου φίλου του επταμηνιαίου αγώνος.
+Αξιοσημείωτος είναι η μέχρι θανάτου πάλη του ανδρός τούτου·
+εδύνατο να καταφύγη εις ξένην γην και να σωθή, ως και οι λοιποί
+συναγωνισταί του, χωρίς να λογισθή φυγόμαχος· αλλ' έμεινεν
+αυτοπροαιρέτως, αν και τετρυπωμένος υπό βαρείας και μακράς
+ασθενείας, επί της εγκαταλειφθείσης παρ' όλων των άλλων και παρ'
+αυτού του αρχηγού γης· δεν έμεινε δε ουδ' επολέμησεν ουδ' απέθανεν
+επ' ελπίδι νίκης, διότι ελπίς νίκης δεν υπήρχε πλέον, ουδ'
+ηγωνίσθη τον αγώνα του θανάτου εις υποστήριξιν του υπέρ ελευθερίας
+αγώνος, διότι ο αγών κατεστράφη· αλλ' έμεινεν, επολέμησε και
+απέθανε διά την στρατιωτικήν τιμήν του, διά τον όρκον του, και διά
+τον πατριωτισμόν του. Υπό τοιαύτας περιστάσεις η ανθρωπότης
+υπερβαίνει την ασθενή φύσιν της.
+
+Αφ' ού εξεθέσαμεν όσα συνέβησαν λόγου άξια εν ταις δύο
+ηγεμονείαις καθ' όλην την διάρκειαν της εκστρατείας του Υψηλάντου,
+ερχόμεθα ήδη ν' ανακεφαλαιώσωμεν εν συντόμω τα της διαγωγής αυτού
+θεωρουμένου ως αρχηγού της επαναστάσεως, και να δείξωμεν τα κύρια
+αίτια της αποτυχίας του.
+
+Όσον ασήμαντος ήτο η μυστηριώδης Αρχή της Εταιρίας των Φιλικών,
+τόσω πλειότερος μισθός οφείλεται τω Αλεξάνδρω Υψηλάντη
+προθυμηθέντι να περικαλύψη τα ταπεινά σπάργανά της υπό την
+επισημότητα του γένους του και την λαμπρότητα της θέσεώς του·
+θερμός πατριωτισμός αναμφιβόλως και υψηλή φιλοδοξία τον έπεισαν ν'
+αναδεχθή τον κινδυνωδέστατον αγώνα, υπέρ ου και λαμπράν θέσιν παρά
+τω αυτοκράτορι πρόθυμος εθυσίασε και τα εν Τουρκία υπό ρωσσικήν
+προστασίαν συμφέροντά του ωλιγώρησε, και μέγα μέρος της πατρικής
+περιουσίας γενναίως εδαπάνησεν. Αλλ' ήττων εδείχθη του δυσχερούς
+έργου του· ευαπάτητος και πρόθυμος να πιστεύη ό,τι επεθύμει,
+έγεινε παίγνιον εξ αυτής της αρχής ιδιοτελών, ραδιούργων,
+κακοβούλων και προδοτών, και ηναγκάσθη μετ' ολίγον να φροντίζη και
+υπέρ αυτής της σωτηρίας του (δ)· αναποφάσιστος και ανεπίμονος
+εδείχθη καθ' όλα τα κινήματά του· έξωθεν μάλλον ή έσωθεν ήλπιζε·
+παρεγνώρισε δε και την φύσιν των επαναστάσεων συντηρουμένων εκ
+προοιμίων και κρατυνομένων δι' επιθέσεως, αναστελλομένων δε και
+φθειρομένων δι' αμύνης. Αισιώτερα ηύρε τα πράγματα εν ταις
+ηγεμονείαις παρ' ό,τι εδύνατο ευλόγως να ελπίση, διότι και η
+Μολδαυία και η Βλαχία προθύμως τον εδέχθησαν, και υπέρ διμηνίαν
+ουδαμού Τούρκοι εφάνησαν. Αλλά και αι τόσον αίσιαι περιστάσεις,
+και ο τόσω πολύτιμος της ανέσεως καιρός δεν τον ωφέλησαν. Όλη η
+δύναμίς του ήτον η επικρατούσα ιδέα ότι, αναδεχθείς παρρησία τον
+αγώνα, αντεπροσώπευε μυστικώς την Ρωσσίαν και όμως εματαίωσεν
+αυτός την σωτήριον ταύτην πλάνην, κηρύξας ότι μεγάλη τις Δύναμις
+επροστάτευε τον αγώνα, και αναγκάσας την Ρωσσίαν και το κίνημά του
+πανδήμως να κατακρίνη, και την συναίνεσίν της προς αποστολήν
+οθωμανικών δυνάμεων εις τας ηγεμονείας προθύμως να δώση. Αι μάχαι
+του Δραγασανίου, του Σκουλενίου και του Σέκου, και η γενναία
+αντίστασις τόσων άλλων πολεμιστών μετά την απέλευσίν του
+απέδειξαν, ότι είχεν υπό την οδηγίαν του άνδρας ετοίμους και να
+τον δοξάσωσι, και ν' αποθάνωσι χάριν του αγώνος· αλλ' εις ουδέν
+ωφελήθη. Αφ' ού δε κατέστη η θέσις του τόσω δεινή, παρεδόθη επί
+ματαία ελπίδι εις ξένην και δυσμενή εξουσίαν υφ' ην και ετελείωσε
+πικρώς τας ημέρας του. Το κατά τας ηγεμονείας όμως ατυχές κίνημά
+του ωφέλησε τα μέγιστα την κινηθείσαν Ελλάδα, διότι έφερε μέγαν
+στρατιωτικόν αντιπερισπασμόν και βαρείας πολιτικάς συγκρούσεις
+Ρωσσίας και Τουρκίας, παρ' ολίγον δε και εχθροπραξίας. Η δε μνήμη
+του Υψηλάντου, όπως και αν τον θεωρήση τις, θα διαμένη παρ' ημίν
+αγήρατος και πολυύμνητος δι' όσα μεγαλοφρόνως και φιλοκινδύνως
+επεχείρησε, δι' όσα χάριν της πατρίδος έπαθε, και διά την επί
+τέλους ευτυχή έκβασιν του αγώνος, ον πρώτος εκίνησεν. Αναπληροί δε
+ο διακαής και ειλικρινής αυτού ζήλος όλας τας πολιτικάς και
+πολεμικάς ελλείψεις του.
+
+
+
+1821
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ι'.
+
+
+
+&Κατάστασις των νήσων, Ύδρας, Σπετσών και Ψαρών. — Αίτια της
+ευτυχίας των — Η κατά θάλασσαν δύναμις Ελλήνων και Τούρκων. —
+Αποστασία των τριών Νήσων. — Έκπλους του ελληνικού στόλου. —
+Αποστασία του Αιγαίου πελάγους και της Σάμου.&
+
+ΤΡΙΑ ασήμαντα νησίδια αντιπαρετάχθησαν ευτυχώς υπέρ της
+ελευθερίας όλης της Ελλάδος προς μεγάλην και παλαιάν
+αυτοκρατορίαν, και κατήσχυναν στόλους χιλιάκις και μυριάκις
+ανωτέρας δυνάμεως διά μόνων εμπορικών πλοίων, και διά μόνων των
+χρημάτων τινών των κατοίκων. Πώς έφθασαν τα νησίδια ταύτα εις
+τόσην ισχύν και ευπορίαν;
+
+Ούτε Τούρκους κατοίκους είχαν, ούτε Τούρκους διοικητάς· αλλ' έζων
+αυτόνομα και αυτοδιοίκητα υπό την ανωτάτην δικαιοδοσίαν του κατά
+καιρόν καπητάμπασα επί τινι κατ' έτος φόρω και επί αποστολή
+αριθμού τινος ναυτών εις υπηρεσίαν του βασιλικού στόλου.
+Τοιουτοτρόπως διοικούμενοι οι κάτοικοι συμφέρον δεν είχαν να
+σπουδαρχώσι, και μακράν έζων της κακοηθείας και της διαφθοράς των
+κρατούντων. Ούτε γεωργοί ήσαν ούτε τεχνίται, αλλ' όλοι ναύται και
+έμποροι. Ολιγώτατα γράμματα ήξευραν και αυτοί οι πρόκριτοι. Τα ήθη
+των ήσαν απλά και σεμνά, και η προς τα θρησκευτικά ευλάβειά των
+θερμοτάτη. Λιτώτατοι ήσαν περί την δίαιταν και τιμιώτατοι περί τας
+συναλλαγάς. Είχε σπαρτιατικόν τι ο χαρακτήρ των προκρίτων της
+Ύδρας· ήτον αγέρωχος και εμβριθής. Η νήσος των ήτον η
+σημαντικωτέρα των τριών· η διοίκησίς της ήτο παλαιόθεν
+αριστοκρατική, και οι αριστοκράται της εγνωρίζοντο υπό το όνομα ν
+ο ι κ ο κ υ ρ α ί ο ι· ανήκαν δε εις την τάξιν ταύτην όσοι ήσαν
+εύποροι και δεν εθαλασσοπόρουν. Αόριστος ήτον ο αριθμός αυτών, και
+συχνάκις πλοίαρχοι είτε διά γηρατειά, είτε δι' ασθένειαν, ή και
+διότι ευτύχησαν, παύοντες του να ταξειδεύωσι, συγκατετάττοντο. Η
+τάξις αύτη συνίστα το ανώτατον συμβούλιον, όπου πάσα υπόθεσις
+κοινή ανεφέρετο και απεφασίζετο άνευ συμπράξεως του λαού· καθίστα
+δε και τους δημογέροντας του τόπου εκ των μελών της, ους έπαυεν
+οσάκις ήθελεν. Οι πόροι του κοινού ήσαν οι του τελωνίου 2 1/2 τοις
+0/0, και τρία γρόσια κατ' οικογένειαν ετησίως· τα δε ελλείποντα
+εις συμπλήρωσιν της δημοσίας δαπάνης κατέθεταν μόνοι οι
+νοικοκυραίοι αναλόγως. Αρχομένου δε του 1803 κατέστησεν ο
+καπητάμπασας διοικητήν του τόπου κατ' αίτησιν των νοικοκυραίων,
+επιθυμούντων διοίκησιν ισχυροτέραν εις διατήρησιν της κοινής
+ησυχίας ταραττομένης τότε υπεράλλοτε, τον συντοπίτην των Γεώργην
+Βούλγαρην, όστις διά της ικανότητος και δραστηριότητός του
+επανήγαγε την ησυχίαν εις την πατρίδα του και την διετήρησε·
+συναινέσει δε και συμπράξει των νοικοκυραίων, ων παρά γνώμην ουδέν
+έπραττεν, μετερρύθμισε τα του τελωνίου, έπαυσε τας συνεισφοράς
+προκαλούσας συχνάς και βαρείας διενέξεις, και εις θεραπείαν των
+αναγκών της πατρίδος έθεσε φόρον 5 τοις 0/0 εφ' όλου του κέρδους
+παντός πλοίου, εμπεριεχομένων και αυτών των μεριδίων των ναυτών·
+εκανόνισε και τον τόκον των κεφαλαίων κατά τας αποστάσεις των
+τόπων μεθ' ων εμπορεύοντο, και ώρισε τον αριθμόν των νοικοκυραίων
+εις είκοσι τέσσαρας, εξ ων δώδεκα ενήργουν κατ' έτος. Επειδή δε
+εκρίθη και περιττόν και επιζήμιον ως προς τας ιδιαιτέρας υποθέσεις
+των να συνέρχωνται καθ' ημέραν και οι δώδεκα, υποδιηρούντο εις
+τρία, ώστε τέσσαρες μόνον ειργάζοντο μετά του διοικητού ως
+δημογέροντες κατά τετραμηνίαν διά τας συνήθεις υποθέσεις· οσάκις
+δε συνέπιπταν σπουδαιότεραι, εκαλούντο και οι δώδεκα, πολλάκις και
+οι είκοσι τέσσαρες, εν περιπτώσει, δε δεινής τινος περιστάσεως,
+και οι πλοίαρχοι, ους συνερχομένους κατ' ιδίαν ειδοποίουν οι
+νοικοκυρέοι περί ων εβουλεύοντο και εζήτουν την γνώμην των. Τα
+πλοία τα υπό των συγκαλουμένων πλοιάρχων κυβερνώμενα ήσαν κτήματα
+των νοικοκυραίων, επομένως και η ψήφος αυτών ψήφος εκείνων. Νόμους
+είχε το κοινόν τα έθιμα, τον ορθόν λόγον, και την γνώμην των
+νοικοκυραίων· είχε και σφραγίδα τετραμερή, ης το τεταρτημόριον
+εκράτει έκαστος των εν ενεργεία νοικοκυραίων, οίτινες συνερχόμενοι
+εσφράγιζαν τα βουλεύματά των επισφραγιζόμενα και υπό του
+διοικητού.
+
+Τας αυτάς αριστοκρατικάς βάσεις και τους αυτούς σχεδόν
+κανονισμούς είχε και το διοικητικόν σύστημα των Σπετσών.
+
+Το δε των Ψαρών ήτο δημοκρατικόν. Συνήρχετο ο λαός κατ' έτος όλος
+και εξέλεγε πανδημεί 40 εκλέκτορας εκ των διαφόρων τάξεων των
+πολιτών· ούτοι δε εξέλεγαν τρεις δημογέροντας, και ή όλοι ομού, ή
+τινες αυτών, ενίοτε δε και μόνοι οι δημογέροντες, κατ' εντολήν των
+εκλεξάντων αυτούς, εθεώρουν την ληψοδοσίαν των παυόντων
+δημογερόντων. Η σφραγίς του κοινού ήτο τριμερής· έκαστος των
+δημογερόντων εκράτει το τριτημόριον, και συνερχόμενοι και οι τρεις
+εσφράγιζαν· επί τινων δε περιστάσεων εκάλουν και τους προκρίτους
+εις σύσκεψιν. Εισοδήματα του κοινού ήσαν τα του τελωνίου, 50
+γρόσια κατ' οικογένειαν ετησίως, και 2 παράδες το κοιλόν επί τω
+ανάπλω και επί τω κατάπλω εκάστου πλοίου.
+
+Τοιούτον ήτο το διοικητικόν σύστημα των νήσων· μετήρχοντο δε την
+ναυτιλίαν και το εμπόριον ως εξής.
+
+Ούτε ναύτας εμίσθοναν, ούτε τα πλοία των συνήθως εναύλοναν (α),
+αλλ' εναυτίλοντο και δι' ιδίων χρημάτων εμπορεύοντο επ' ωφελεία ή
+ζημία κοινή των κυρίων των πλοίων, των κεφαλαιούχων και του
+πληρώματος όλου· εμοίραζαν δε τα κέρδη των κατά τον εξής τρόπον.
+Αφήρουν εν πρώτοις τα κεφάλαια, τον κανονισμένον τόκον, τα της
+τροφής και ό,τι άλλο εδαπάνουν αφήρουν έπειτα τον δημοτικόν φόρον·
+αφήρουν και 1 τοις 0/0 εις χρήσιν του μοναστηρίου των· μετά ταύτα
+όσοι ήσαν οι ναύται άνευ διακρίσεως ηλικίας, βαθμού, ή ικανότητος,
+τόσα ελογίζοντο και τα μερίδια, όλα ίσα· άλλα τόσα μερίδια
+ελογίζοντο και τα του πλοίου, εις α επροστίθεντο δέκα, άτινα
+εδίδοντο τω πλοιάρχω προς αντιμισθίαν των ανωτέρων και ικανωτέρων
+του πληρώματος κατά την κρίσιν αυτού. Ούτε τα εν τω πλοίω κεφάλαια
+ενείχοντο εις τας ζημίας του πλοίου, ούτε το πλοίον εις τας των
+κεφαλαίων. Η διανομή δε εγίνετο καθ' ον είπαμεν τρόπον οσάκις το
+μερίδιον του ναύτου έπιπτε τουλάχιστον είκοσι δίστηλα· αλλ', αν
+ολιγώτερον, εμετριάζετο ο κανονικός επί των κεφαλαίων τόκος. Τόσον
+δε ευθείς και άμεμπτοι ήσαν οι άνδρες ούτοι εις τας συναλλαγάς
+των, ώστε αμέτρητα επί της αναγωγής των πλοίων παρέδιδαν οι
+κεφαλαιούχοι τα εις κίνησιν αυτών χρήματα, και αμέτρητα τα
+παρελάμβαναν επί της καταγωγής των· αποδεικτικά δε παραλαβής, ή
+εξοφλητικά αποδόσεως δεν έδιδαν, θεωρούντες τοιαύτα τον απλούν
+λόγον, και ασφάλειαν των δανειστών την τιμήν των δανειζομένων.
+
+Κατά το σύστημα δε τούτο της κινήσεως των πλοίων, ο απλούς
+ναύτης, έχων αναλόγως το αυτό συμφέρον του πλοιάρχου και του
+κεφαλαιούχου ως προς την ευτυχή έκβασιν του ταξειδίου του, ως
+συμμέτοχος και αυτός του κέρδους, εκοπίαζε προθύμως,
+ερριψοκινδύνευεν αυτοπροαιρέτως, και εθαλασσομάχει πλήρης ελπίδων·
+διά τούτο και τα ταξείδιά των ήσαν και συντομώτερα και
+οικονομικώτερα και συχνότερα των άλλων, και τα πλοία των εισέπλεαν
+ευτυχώς τους απαγορευμένους εν πολέμω λιμένας φέροντα τροφάς επί
+υπερόγκω τιμή, και λαμβάνοντα εκείθεν επί μετρία τα δυσκόλως
+εξαγόμενα εντόπια προϊόντα. Αν και ναυπηγοί και πλοίαρχοι και
+ναύκληροι ήσαν όλοι ανεπιστήμονες και όλοι σχεδόν αναλφάβητοι, η
+μακρά όμως πείρα, η καθημερινή έξις και η αδιάλειπτος προσοχή
+ανεπλήρουν επιτυχώς πάσαν έλλειψιν επιστήμης και την αγραμματίαν.
+
+Η επανάστασις της Γαλλίας και οι μετά ταύτα ευρωπαϊκοί πόλεμοι
+εξήψαν την φιλοκέρδειαν των νησιωτών, και τοις έδωκαν αφορμήν και
+τον αριθμόν των πλοίων ν' αυξήσωσι, και την κατασκευήν επί το
+ταχυπλοώτερον να καλητερεύσωσι, και διά πολυαριθμοτέρων παρά το
+σύνηθες πληρωμάτων να ταξειδεύωσιν· ενοχλούμενοι δε υπό των κατ'
+εκείνους τους χρόνους μολυνόντων την μεσόγειον Αλγερινών,
+Τουνεζίνων και Τριπολίνων, ηναγκάζοντο να οπλίζωσι τα πλοία προς
+ιδίαν υπεράσπισιν, ώστε μετερχόμενοι το εμπόριον εν λιτότητι,
+προθυμία και τόλμη, και πλούτον πολύν έφεραν εις την πατρίδα, και
+εις τα του πολέμου εγυμνάζοντο, και πλήρεις θάρρους και αυτομαθείς
+πολεμικοί ευρέθησαν επί της επαναστάσεως απέναντι αγυμνάστου και
+απειροπολέμου ναυτικού.
+
+Καθ' ον δε καιρόν εξερράγη η επανάστασις, αι τρεις νήσοι είχαν
+176 πλοία (καράβια) φορταγωγά, άτινα μετεχειρίσθησαν ως πολεμικά
+επ' αγαθώ της κοινής πατρίδος. Τα πλείστα δε και μεγαλήτερα ήσαν
+τα της Ύδρας, 92 τον αριθμόν· 44 ήσαν τα των Σπετσών, και 40 τα
+των Ψαρών. Τα μεγαλήτερα δε των πλοίων της Ύδρας ήσαν τρία, το
+τρικάταρτον του Τομπάζη 20 κανονίων των 12 λιτρών, το τρικάταρτον
+του Λελεχού 18 κανονίων των μεν των 18 των δε των 15 λιτρών, και
+το δικάταρτον του Μιαούλη 18 κανονίων των 12 λιτρών τα δε άλλα
+πλοία είχαν ανά 10 έως 14 κανόνια συνήθως των 9 λιτρών. Εκτός των
+ανωτέρω τριών ναυτικών νήσων είχαν και άλλαι συναποστατήσασαι
+ολίγα πλοία, ως η Κάσσος και η Μύκωνος, χρησιμεύσαντα και αυτά εις
+τον αγώνα. Πλειότερα είχε το εν τω Κορινθιακώ κόλπω Γαλαξείδι. Ο
+δε αριθμός των Ελλήνων ναυτών ήτο πολλά ανώτερος παρ' όσον
+εχρειάζετο η κίνησις των πλοίων τούτων, διότι όλαι αι νήσοι και
+όλα τα παράλια της Ελλάδος εδημιούργουν διά της ακτοπλοΐας
+ακαταπαύστως ναύτας. Αρκεί δε να ρίψη τις το βλέμμα επί τον
+γεωγραφικόν χάρτην της Ελλάδος ίνα πεισθή, ότι οι επί της ξηράς
+αγώνες των Ελλήνων, όσον λαμπροί και αν ήσαν, αδύνατον ήτο να
+ευδοκιμήσωσιν άνευ της ευτυχούς συμπράξεως του γενναίου τούτου
+ναυτικού. Αλλ' η υπηρεσία των ναυτικών τούτων νήσων τιμά αυτάς
+διαφερόντως, διότι ήσαν σχεδόν αυτόνομοι και αυτοδιοίκητοι προ της
+επαναστάσεως και ούτε ησθάνοντο τα κακά της τυραννίας ως τα άλλα
+μέρη της Ελλάδος, ούτε, ευδοκιμούντος του αγώνος, επροσδόκουν την
+απόλαυσιν ων θ' απελάμβαναν καλών εκείνα· εβάστασαν δε και όλον
+τον ναυτικόν αγώνα διά των ιδιοκτήτων πλοίων, και κατά τα πρώτα
+έτη διά του ιδίου πλούτου. Τινές των πλουσίων κατοίκων αυτών εξ
+αιτίας των υπέρ πατρίδος χρηματικών θυσιών επτώχευσαν, και όλοι
+ανεξαιρέτως εμίκρυναν τας ουσίας των. Αι τρεις ναυτικαί νήσοι
+απέκτησαν δικαίω τω λόγω μεγίστην επιρροήν εις τα πολιτικά
+συμβούλια της Ελλάδος, και την μετεχειρίσθησαν εις ωφέλειαν της
+κοινής πατρίδος.
+
+Η δε θαλάσσιος δύναμις της Πύλης συνίστατο, αρχομένου του αγώνος,
+εκ 4 Τρικρότων, 13 Δικρότων, 20 Φρεγατών, 22 Κορβετών και άλλων
+μικροτέρων πλοίων, συνυπηρέτουν δε καί τινα των εν Αφρική
+ηγεμονιών, αλλ' άδηλον το ποσόν και το ποιόν αυτών· διεκρίνοντο δε
+τα πληρώματά των ως μάλλον των άλλων εξησκημένα εις την ναυτιλίαν
+και ως μαχιμότερα.
+
+Πρώτη των νήσων απεστάτησεν η των Σπετσών· και μηδόλως αναμείνασα
+την απόφασιν της γείτονος και συναδέλφου της Ύδρας, εστόλισε την
+26 μαρτίου κοινή γνώμη των εντοπίων όλων τα πλοία της διά της νέας
+σημαίας. Ήτο δε αύτη κυανόχρους και ο γύρος αυτής ερυθρός· εν μέσω
+είχεν ημισέληνον προς τα κάτω βλέπουσαν και άνωθεν αυτής σταυρόν·
+δεξιόθεν του σταυρού λόγχην, αριστερόθεν άγκυραν φέρουσαν όφιν
+περιτετυλιγμένον, και γύπα μεταξύ του σταυρού και της αγκύρας
+τρώγοντα την γλώσσαν του όφεως· δεξιόθεν δε και αριστερόθεν της
+ημισελήνου ήσαν εγκεχαραγμέναι αι λέξεις «Ε λ ε υ θ ε ρ ί α - ή -
+θ ά ν α τ ο ς». Ήσαν δε όλα τα σύμβολα και τα γράμματα ερυθρόχροα.
+Υπό τοιαύτην σημαίαν έπλευσαν των Σπετσών τα πλοία τα μεν εις
+πολιορκίαν της Μονεμβασίας πολιορκουμένης ήδη διά ξηράς, τα δε εις
+τον αργολικόν κόλπον, και άλλα προς καταδίωξιν ή σύλληψίν των
+χάριν εμπορίου περιφερομένων εχθρικών πλοίων. Τα πλείστα δε των
+εις Μονεμβασίαν καταπλευσάντων μετέπλευσαν εις Μήλον και Κίμωλον
+όπου ελλιμένιζον δύο τουρκικά πολεμικά· μία κορβέτα και έν
+δικάταρτον, συνοδεύοντα έν φορτηγόν, φέρον πολεμεφόδια εις χρήσιν
+του κατά την Ήπειρον στρατού· συνέλαβαν δε τα τρία ταύτα αίφνης
+αύτανδρα, και τα μετέφεραν εις την πατρίδα των, όπου ο λαός τα μεν
+πληρώματα κατέστρεψε, τα δε πλοία έκαυσεν αυτόφορτα επί λόγω ότι
+οι συλλαβόντες αυτά, ήθελαν να τα θεωρώσιν ως ίδια.
+
+Κατόπιν των Σπετσών ύψωσαν την επαναστατικήν σημαίαν τα Ψαρά
+κοινή γνώμη και αυτά των κατοίκων, και επροϊμίασαν ευτυχώς εις
+ωφέλειαν της κοινής πατρίδος κατά τον ακόλουθον τρόπον.
+
+Άμα γνωστής γενομένης της αποστασίας της Πελοποννήσου, εξέδωκεν η
+Πύλη προσταγάς να συναχθώσιν όσον τάχιον στρατεύματα εις τα
+παράλια της Ασίας εκ των ενδοτέρων, και διαβιβασθώσιν εις
+Πελοπόννησον. Συνήχθησαν τρισχίλιοι εις τα παράλια της Σμύρνης,
+και ητοιμάζοντο να εκπλεύσωσιν υπό την προστασίαν του αναμενομένου
+οθωμανικού στόλου· αλλ' οι Ψαριανοί, μαθόντες τούτο, έστειλαν 7
+πλοία εις τα παράλια εκείνα υπό τον Νικολήν Αποστόλη, άτινα
+αιφνιδίως επιπεσόντα εβύθισαν έν τουρκικόν και συνέλαβον 4 φέροντα
+πολεμικάς αποσκευάς και 450 στρατιώτας· μετέφεραν δε και τα πλοία
+και τους στρατιώτας αβλαβείς εις την νήσον των, και εκείθεν
+διεσκόρπισάν τινας αυτών εις άλλας νήσους. Οι δε επί της ξηράς,
+μαθόντες τα παθήματα των συναδέλφων των, διεσκορπίσθησαν, και
+τοιουτοτρόπως εματαιώθη η κατά της Πελοποννήσου πρώτη εκστρατεία.
+
+Εντός του κόλπου της Αίνου επί νησιδίου όχι μακράν του μυχού του
+κόλπου, καθώς και επί της αντικρύ ξηράς, εσώζοντο κανονοστάσια
+ανεγερθέντα άλλοτε και οπλισθέντα εις προφύλαξιν των φρουρίων του
+Ελλησπόντου από ενδεχομένου εχθρικού κινήματος. Οι Ψαριανοί,
+πλήρεις τόλμης και ενθουσιασμού, και θέλοντες να οχυρώσωσι την
+πατρίδα των, έστειλαν 4 πλοία υπό τον Ανδρέαν Γιαννίτσην, εξ ων
+απεβιβάσθησαν την 2 μαΐου επί της ξηράς και επί του νησιδίου τινές
+οπλοφόροι· οι δε φυλάττοντες τα κανονοστάσια Τούρκοι, ως 70,
+έφυγαν μετά μικράν αντίστασιν, και ούτως οι Ψαριανόι μετέφεραν εις
+την πατρίδα των 23 κανόνια, τα μεν των 15, τα δε των 30 λιτρών, 2
+βομβοβόλους και ικανά πολεμεφόδια. Κατ' εκείνας τας ημέρας δύο
+άλλα πλοία των κατεδίωξαν δύο εχθρικά κατά την Θεσσαλονίκην, άτινα
+έρριψαν οι εμπλέοντες εις τα παράλια του αγίου Όρους και τα
+έκαυσαν· αυτοί δε διεσώθησαν φεύγοντες. Οι Ψαριανοί μετέφεραν τα
+κανόνια και των πλοίων τούτων εις την νήσον των και περιέπλεαν τα
+παράλια της πλησίον Ασίας και Ευρώπης, ως αν ήσαν κύριοι των μερών
+εκείνων, φοβίζοντες τους κατοίκους των Τούρκους και θαρρύνοντες
+τους Χριστιανούς.
+
+Η Ύδρα ύψωσεν η τελευταία την επαναστατικήν σημαίαν υπό
+περιστάσεις αξιοσημειώτους, κινηθέντος του λαού παρά γνώμην των
+προκρίτων.
+
+Είς των δευτερευόντων της Ύδρας πλοιάρχων, ο Αντώνης Οικονόμου,
+ναυαγήσας παρά τα Γάδειρα, επανήλθεν εις την πατρίδα του, και μη
+δυνάμενος να εύρη χρήματα επί κτήσει άλλου πλοίου, μετέβη προς
+εύρεσιν αυτών εις Κωνσταντινούπολιν, όπου μυσταγωγηθείς τα της
+Εταιρίας και σχετισθείς προς τους ενδιατρίβοντας επιτρόπους αυτής
+επανέστρεψεν εις Ύδραν άπρακτος μεν ως προς τον σκοπόν του, αλλά
+όλος ενθουσιών υπέρ της μελετωμένης πολιτικής μεταβολής. Ολίγοι
+ήσαν οι εν Ύδρα φιλικοί, και αυτοί εκ της τάξεως των πλοιάρχων·
+ήσαν καί τινες νέοι εκ των ανωτέρων οικογενειών· αν δε επεθύμουν
+και εμελέτων την αποστασίαν της πατρίδος, ήθελαν εις ευόδωσιν του
+κινδυνώδους τούτου τολμήματος να ενεργηθώσι τα δέοντα γνώμη και
+συμπράξει των ισχυρών προκρίτων του τόπου· αλλ' ούτοι τόσον
+απείχαν του σκοπού τούτου, ώστε και μετά την επανάστασιν της
+Πελοποννήσου και των Σπετσών έστειλαν εις Κωνσταντινούπολιν τους
+επί βασιλική υπηρεσία πεμπομένους κατ' έτος νύκτας, ους
+προφθάσαντες καλή τύχη εις Μήλον εν καιρώ εμπόδισαν, διότι άλλως
+θα εγίνοντο όλοι θύματα, ως εγένοντο οι εν τη αυτή, υπηρεσία
+συνάδελφοι των. Ο δε Οικονόμος υποστηριζόμενος παρά του Γκίκα,
+ενεργούντος εν αγνοία του πατρός του, Θεοδώρου Γκίκα, ενός των
+προκρίτων, και έχων θερμούς συνεργούς τον συμπολίτην του Πέτρον
+Μαρκέζην και τον Γεώργην Αγαλλόπουλον Πελοποννήσιον κατοικούντα εν
+Ύδρα, επροσπάθει να διαταράξη τον τόπον και παρά την θέλησιν των
+προκρίτων. Νεκρόν ήτο τον καιρόν εκείνον το εμπόριον της Ύδρας
+καθώς και το των άλλων ναυτικών νήσων, και τα πλοία των διέμεναν
+εν τω λιμένι αργά· όθεν και πλοίαρχοι και ναύται συνεσωρεύθησαν
+εις τας νήσους των καταστενοχωρούμενοι. Η περίστασις αύτη
+συνέτρεξε μεγάλως εις το να ακούσωσιν οι πλοίαρχοι και άλλοι
+κατώτεροι ευμενώς τους λόγους του Οικονόμου, δελεαζόμενοι εν μέσω
+της δυστυχίας υπό χρηστών ελπίδων.
+
+[Μάρτιος] Τα πνεύματα ήσαν τοιουτοτρόπως προητοιμασμένα ότε το
+δειλινόν της 27 μαρτίου έφθασεν εις Ύδραν πλοιάριον αναγγέλλον,
+ότι οι Κορίνθιοι και οι Μεγαρείς απέκλεισαν τους Τούρκους εν
+Ακροκορίνθω. Ο Οικονόμος εστρατολόγει πρό τινων ημερών εν Ύδρα επί
+σκοπώ να εκστρατεύση εις Πελοπόννησον, ης τα κινήματα ήσαν γνωστά·
+αλλ' η περί ης ο λόγος αγγελία εμεγάλυνε ταύτα, ενεθουσίασε τον
+λαόν και τον κατέστησεν ακράτητον. Ο Οικονόμος, όστις
+εκαιροφυλάκτει, ιδών την διάθεσιν του λαού παρήτησε τα σχέδιον της
+εκστρατείας του, και απεφάσισε να διεγείρη αυθημερόν τους
+συμπολίτας του εις επανάστασιν· και άμα ενύκτωσεν, ήχησεν ο κώδων
+της πόλεως κατά διαταγήν αυτού, και κήρυκες περιέτρεχον τας οδούς
+φωνάζοντες «σ τ' - ά ρ μ α τ α - ό λ ο ι, σ τ' - ά ρ μ α τ α· και
+οι μεν πρόκριτοι εφοβήθησαν επί τω ήχω του κώδωνος και επί τη
+κραυγή των κηρύκων και δεν εξήλθαν των οικιών δι' όλης της νυκτός·
+ο δε λαός συνήχθη όπου εκλήθη, και ακούσας εις τι η κλήσις,
+ώρμησεν επί τη προτάσει του Οικονόμου και επάτησε τα εν τω λιμένι
+πλοία, έδραξε τα εν αυτοίς όπλα, και ο επιχειρηματίας και
+μεγαλότολμος Οικονόμος, ευρεθείς την επαύριον αρχηγός παμπόλλων
+οπλοφόρων, κατέβη εις το διοικητήριον και εξεθρόνισε τον Νικολόν
+Κοκοβίλαν διοικητήν του τόπου, αλαλάζοντος του λαού. Οι δε
+πρόκριτοι της νήσου, Λάζαρος Κουντουριώτης, Δημήτρης Τσαμαδός,
+Βασίλης Μπουντούρης και Γκίκας Γκιώνης, οίτινες συνήλθαν ως
+δημογέροντες της περιόδου εκείνης ημέρας γενομένης εις το
+μοναστήριον, όπως συσκεφθώσι περί των πραγμάτων, ακούσαντες έξωθεν
+πολλήν οχλοβοήν, και μαθόντες και τον εκθρονισμόν του διοικητού,
+ερρίφθησαν έξω του μοναστηρίου διά των θυρίδων έντρομοι και
+διεσκορπίσθησαν· ώστε πάσα εξουσία πολιτική στρατιωτική και
+ναυτική αφέθη εις τον Οικονόμον. Ούτος υπώπτευσεν εξ όσων είδε,
+μήπως οι πρόκριτοι, ων εν αγνοία και ακουσία εκινήθη η
+επανάστασις, φύγωσι και στερήσωσι τον τόπον της χρηματικής
+συνδρομής των· διά τούτο τους παρεφύλαττεν· ήξευρεν ότι ούτε αυτόν
+ως όμοιον κατεδέχοντο, ούτε προς το επαναστατικόν κίνημα ήσαν
+ευδιάθετοι, και εις επιτυχίαν ανέθεσε τας ελπίδας του εις τον
+λαόν, ον συνήθροισεν ένοπλον εκ νέου, και μέγα συμφέρον έχων να
+οικειοποιηθή, απήτει δι' αυτού από των προκρίτων εν ταις οικίαις
+κρυπτομένων χρήματα εις διανομήν εντός της ημέρας. Οι πρόκριτοι
+έστειλαν αυθωρεί πολλά· «δ ε ν - μ α ς - φ θ ά ν ο υ ν» εφώναζαν
+οι οπλοφόροι σείοντες τας ρομφαίας, «θ έ λ ο μ ε ν  - κ α ι -
+ά λ λ α»· έστειλαν και άλλα, και πάλιν άλλα, έως ου συνεπληρώθησαν
+εντός τριών ημερών δίστηλα 130 χιλιάδες, και ούτως ησύχασε το
+πλήθος ευφημούν τους καλούς και γενναίους προκρίτους. Εν μέσω δε
+του αλαλαγμού και της δημεγερσίας εφάνησαν έξωθεν της Ύδρας δύο
+πλοία σπετσιωτικά υπό την επαναστατικήν σημαίαν, εξ ων το έν
+ήρχετο να παραλάβη τον Γιάννην Μέξην πρόκριτον των Σπετσών,
+ευρεθέντα τας ημέρας εκείνας εν Ύδρα περί των αυτών πραγμάτων. Ο
+κυματισμός της νεοφανούς σημαίας καθ' ην ώραν τα πνεύματα ήσαν
+τόσον εξημμένα ενεθουσίασεν έτι μάλλον τον ατρόμητον τούτον λαόν,
+όστις απήτει να οπλισθώσι και τα πλοία της πατρίδος του και
+εκπλεύσωσιν υπό την σημαίαν της ελευθερίας. Την 31 ενομιμοποιήθη
+δι' επισήμου πράξεως η πληρεξουσιότης, ην ήρπασε ο Οικονόμος διά
+της μαχαίρας του (β)· αλλ' η ειλικρινής σύμπραξις των προκρίτων
+ήτο πάντοτε αναγκαία, και ο Οικονόμος την απήτει επιμόνως· οι δε
+πρόκριτοι απεκρίνοντο, ότι έτοιμοι ήσαν και να συμπράξωσι και να
+συγκινδυνεύσωσι και να θυσιάσωσι τας καταστάσεις των διά την
+ελευθερίαν του έθνους, αν ήθελεν ο επαναστάτης να βαδίση
+τακτικώτερον και συστηματικώτερον. Ο Οικονόμος, όστις έβλεπεν ότι
+οι πρόκριτοι δεν ήσαν οι φυσικοί σύμμαχοί του, έβλεπεν επίσης, ότι
+δεν εδύνατο να τους παραγγωνίση, διότι υπεστηρίζοντο παρά των εις
+αυτούς αφοσιωμένων κυβερνητών των πλοίων των, ανδρείων ως αυτόν,
+επιρροήν μεγάλην εχόντων επί των ναυτών, και ετοίμων να πράξωσιν
+υπέρ των προκρίτων ό,τι διά το αιφνίδιον δεν έπραξαν τας πρώτας
+ημέρας. Διά τα αίτια ταύτα εδέχθη τους λόγους των προκρίτων,
+συνηνώθη διατηρών πάντοτε την υπεροχήν του, και την παρασκευήν της
+διακαινησίμου, ό εστι την 15 απριλίου, συνήχθησαν οι πρόκριτοι και
+ο λαός εις την εκκλησίαν, εψάλη παράκλησις και δοξολογία υπέρ του
+αρξαμένου εθνικού αγώνος, και υψώθη κατά πρώτην φοράν η σημαία της
+ελευθερίας εν μεγάλη πομπή υπό τον κανονοβολισμόν των εν τω λιμένι
+πλοίων.
+
+Συνενωθείσαι αι τρεις θαλασσακράτορες νήσοι υπό την αυτήν
+σημαίαν, απεφάσισαν να κινήσωσιν εκ συμφώνου τας δυνάμεις των εις
+διάδοσιν του αγώνος, και οργανίσωσι και το ναυτικόν πρεπόντως· και
+ως προς τον τελευταίον τούτον σκοπόν εφωδίασαν τα πλοία διά
+διπλωμάτων υπογεγραμμένων παρά των τοπικών Αρχών (γ), εν οις
+εξέθεταν τα αίτια και τον σκοπόν του κινήματος, αιτούμενοι και την
+συνδρομήν των ουδετέρων Δυνάμεων· υπέγραψαν εν ταυτώ και διάταξιν
+περί διανομής των λειών επ' ωφελεία των πλοίων, των ναυτών και του
+κοινού (δ), εξέδωκαν και εγκυκλίους οδηγίας παραγγέλλοντες τοις
+πλοιάρχοις να προστατεύωσι παντού τους Έλληνας και να σέβωνται την
+ουδετέραν σημαίαν ως σκεπάζουσαν και αυτάς τας εχθρικάς
+πραγματείας, να εμποδίζωσι δε τα υπό τοιαύτην σημαίαν πλοία μόνον
+όταν μεταφέρωσι στρατεύματα ή πολεμικάς αποσκευάς, αλλά και τότε
+να λαμβάνωσι μεν τας πολεμικάς αποσκευάς αποδίδοντες τον ναύλον,
+ν' αποπέμπωσι δε τα εχθρικά στρατεύματα ανενόχλητα επί των αυτών
+ουδετέρων πλοίων εις τους λιμένας όπου επεβιβάσθησαν (ε).
+
+Ως προς την διάδοσιν δε του αγώνος εξέδωκαν επαναστατικάς
+προκηρύξεις προς όλους τους κατοίκους του Αιγαίου και των
+παραλίων, προς τον κλήρον και προς όλον το έθνος (στ) λέγοντες
+ό,τι επίστευαν και αυτοί, δηλαδή, ότι ο πόλεμος ωργανίσθη υπό
+επισήμων ανδρών, ότι δεν ήτο ληστρικός, αλλ' εθνικός και
+θρησκευτικός κατά τυράννων και ασεβών, και ότι χιλιάδες και
+μυριάδες κατέβαιναν εκ Δουνάβεως εις Κωνσταντινούπολιν υπό τον
+αρχιστράτηγον πρίγκηπα Υψηλάντην προς καταστροφήν του θρόνου του
+σουλτάνου· εκάλουν δε όλους εις τα όπλα ενθυμίζοντές τους όσα
+υπέφεραν υπό τον αλλοεθνή και αλλόπιστον ζυγόν, και τα προς την
+πατρίδα και την πίστιν ιερά καθήκοντα, και στιγματίζοντες τον προς
+τον κοινόν τούτον πόλεμον αδιάφορον ως εθνοκατάρατον και ως
+βδέλυγμα ανθρώπων και εξουθένημα λαού. «Ενδύσασθε», έλεγαν τοις
+κληρικοίς, «ενδύσασθε την πανοπλίαν του ουρανίου βασιλέως,
+ευλογείτε, ενθαρρύνετε τον λαόν, μάχεσθε οι ίδιοι κατά των
+βλασφημούντων το όνομα του Υψίστου, κατά των βεβηλούντων τους
+θείους ναούς του, κατά των αρπαξάντων τον θρόνον, τον οποίον
+έστησεν ο μέγας και ευσεβέστατος αυτοκράτωρ των Χριστιανών
+Κωνσταντίνος, μιμήθητε τον Μωυσήν τον καταβαλόντα τον Αιγύπτιον,
+τον Ιησούν του Ναυή τον καταπολεμήσαντα τους Αμαλικήτας, τον
+Θεσβίτην Ηλίαν τον εν στόματι μαχαίρας εξαφανίσαντα τους ιερείς
+της Αισχύνης»· δεν έπαυαν δε συμβουλεύοντες και τους κοσμικούς να
+ενώσωσιν ανδρίαν και τιμήν, δι' ων διακρίνονται οι αληθείς φίλοι
+της ελευθερίας, να μη ενοχλώσι τους ομοπίστους και ομογενείς και
+να σέβωνται των ξένων Δυνάμεων τας σημαίας και τους υπηκόους επί
+ποινή του να λογίζεται εχθρός του έθνους και τιμωρήται όστις
+τολμήση να καταδιώξη αδίκως και ληστρικώς πλοίον ελληνικόν ή υπ'
+ουδετέραν σημαίαν ή να πειράξη χριστιανόν. Ταύτα έλεγαν και ταύτα
+εφρόνουν αι Αρχαί των ναυτικών νήσων αρξαμένου του αγώνος.
+
+Η δε υπέρ της ελευθερίας φωνή των αντήχησε καθ' όλας τας Κυκλάδας
+και πολλάς των Σποράδων. Μόναι αι καρδίαι των του δυτικού δόγματος
+Ελλήνων εκώφευσαν. Εφάνη κατά την περίπτωσιν ταύτην υπό την μορφήν
+του δόγματος τούτου όλη η ασχημοσύνη του φανατισμού προτιμήσαντος
+την ημισέληνον του σταυρού και την δουλείαν της ελευθερίας.
+
+Ουδείς των εν Πελοποννήσω και τη στερεά Ελλάδι Ελλήνων πρεσβεύει
+το δυτικόν δόγμα. Ενδεκακισχιλίους του δόγματος τούτου περιείχαν
+αι τέσσαρες νήσοι του Αιγαίου, Σύρα, Τήνος, Νάξος και Σαντορήνη.
+Εξαιρουμένων δε πολλά ολίγων φανέντων αληθών Ελλήνων επί του
+αγώνος, οι λοιποί και αντείπαν και αντέπραξαν φανερά και κρυφίως,
+και σχέσεις έλαβαν μυστικάς προς τους εχθρούς του έθνους, και
+χαράν μεγάλην ασυστόλως έδειξαν επί ταις αποτυχίαις των ομογενών.
+Αλλ' οποία και αν ήτον η διάθεσις και τυφλότης των προς την
+εθνικήν τιμήν και τα κοινωνικά αυτών συμφέροντα, έκλιναν και ούτοι
+τον αυχένα υπό την γενικήν θέλησιν όλων των ομογενών, των μέχρι
+θανάτου αγωνιζομένων προς απόλαυσιν της εθνικής ισονομίας και
+ισοτιμίας άνευ διακρίσεως δόγματος και μακράν πάσης καταθλίψεως
+συνειδότος. Τόσην δε κλίσιν έδειξαν προς τους Τούρκους οι
+δυτικόφρονες εν γένει και κατ' εξοχήν οι της Σύρας, ους ευτύχησεν
+η επανάστασις, και τόσον ολίγην πεποίθησιν είχαν επί τη ευοδώσει
+του εθνικού αγώνος, ώστε συνεισέφεραν διπλούς φόρους, τους μεν εξ
+ανάγκης χάριν των Ελλήνων, τους δε εκ προαιρέσεως χάριν των
+Τούρκων. Τόσον το μίσος των αιρέσεων, σφοδρότερον πολλάκις του
+μίσους της ετεροθρησκείας (ζ), σκοτίζει τον νουν και πνίγει παν
+αίσθημα ευγενές! Μακάριον το έθνος το πρεσβεύον όλον έν και το
+αυτό δόγμα. Κάτοχοι, χάρις τω Θεώ, είμεθα τοιούτου ευτυχήματος,
+και εθνοκατάρατος έστω όστις δι' οιανδήποτε αιτίαν θελήσει δι'
+ετεροδιδασκαλίας ή δι' άλλου τρόπου να επιβουλευθή την ενότητα της
+πίστεως των Ελλήνων.
+
+Εν ώ δε ακόμη αντεφέροντο οι πρόκριτοι της Ύδρας προς τον
+Οικονόμον, οι στολίσκοι των Σπετσών και των Ψαρών, ετοιμασθέντες
+μετά πολλής σπουδής, ηγκυροβόλησαν αντικρύ της Ύδρας αναμένοντες
+και τον υδραϊκόν, όστις συνηνώθη αφ' ού εωρτάσθη η σύμπνοια των
+προκρίτων και του Οικονόμου. Η κοινότης της Ύδρας δεν διώρισεν
+αρχηγόν του στολίσκου της, αλλ' αφήκε την εκλογήν τοις πλοιάρχοις
+του. Εξ αυτών ήτο και ο Γιακουμάκης Τομπάζης, είς των προκρίτων.
+Τούτον αυθόρμητοι οι πλοίαρχοι του στολίσκου ανέδειξαν αρχηγόν.
+Είχε δε και έκαστος των δύο άλλων στολίσκων αρχηγόν αλλ' επειδή η
+Ύδρα είχεν αδιαφειλονείκητα τα πρωτεία, ο δε Τομπάζης ετιμάτο παρά
+πάντων και δικαίως, εδόθη αυτώ η γενική αρχηγία της ναυτικής
+ταύτης δυνάμεως και παρά των αρχηγών των δύο άλλων στολίσκων.
+
+Ελλιμένιζεν εκείναις ταις ημέραις έμπροσθεν του Μούρτου αντικρύ
+της νήσου των Κορυφών ναυτική τις μοίρα σταλείσα προς εκείνα τα
+μέρη παρά της Πύλης επί της αποστασίας του Αλή. Η μοίρα αύτη, εξ
+ής είχεν αποσπασθή το πρό τινων ημερών καταπλεύσαν εις Πάτρας
+πλοίον, εφαίνετο ευπρόσβλητος, και η συνενωθείσα ελληνική δύναμις
+εσκόπευε να την προσβάλη. Αλλ' εν ώ εσχεδιάζετο ο επίπλους, ήλθεν
+εις Ύδραν ο διδάσκαλος Νεόφυτος Βάμβας προβάλλων ν' αναβληθή επί
+τον παρόντος η εκτέλεσις του σχεδίου, και να πλεύση η ναυτική
+εκείνη δύναμις εις ελευθέρωσιν της Χίου, επί λόγω, ότι αν αι τρεις
+πλησιόχωροι και σημαντικαί νήσοι, Ψαρά, Σάμος και Χίος, ετάττοντο
+υπό την ελληνικήν σημαίαν, θα εχρησίμευαν διά την θέσιν, τας
+δυνάμεις και τους πόρους των ως ισχυρά θαλάσσιος προφυλακή όλης
+της Ελλάδος. Η γνώμη του Βάμβα ενεκρίθη και διά τους λόγους
+τούτους, και διότι οι πρόκριτοι και οι κύριοι των πλοίων της
+Ύδρας, διατηρούντες εξ ιδίων τον στόλον υπέρ του κοινού αγώνος,
+επεθύμουν να συμπαραλάβωσι και την πλουσίαν Χίον προς ανακούφισιν.
+
+[Απρίλιος] Απέπλευσε δε η περί ης ο λόγος ναυτική δύναμις προς την
+νήσον εκείνην την 22 απριλίου, και αυθεσπερί ηγκυροβόλησεν
+έμπροσθεν της Τήνου, όπου, δοθείσης αφορμής, επραγματοποίησε διά
+της ακολούθου διαγωγής της όσα υπέρ της ουδετέρας σημαίας είπαν αι
+νήσοι δι' ης ανεφέραμεν προκηρύξεως.
+
+Έν των περιπλεόντων πλοίων των Σπετσών ευρεθέν εν Τήνω επάτησεν
+αυστριακήν γολέτταν φέρουσαν επιβάτας Τούρκους, ων και η ζωή
+εκινδύνευε και πολλά πράγματα ηρπάγησαν· αλλά κατ' έντονον
+διαταγήν του στόλου και οι κινδυνεύοντες επιβάται επροστατεύθησαν
+και απεπέμφθησαν σώοι όλοι και αβλαβείς επί της αυτής αυστριακής
+γολέττας, και τα αρπαγέντα πράγματα απεδόθησαν, και ο παραβάς τας
+εντολάς του πλοίαρχος εστάλη εις την πατρίδα του ως αξιόποινος. Η
+πράξις αύτη του στόλου δεικνύει την διάθεσιν των προκρίτων των
+ναυτικών νήσων και ως προς την θαλάσσιον τάξιν και ως προς το εις
+τας ουδετέρας σημαίας σέβας. «Β ά σ ι μ ο ς - σ κ ο π ό ς - μ α ς
+- ε ί ν α ι», έγραφαν οι Σπετσιώται εν τη περιπτώσει ταύτη, «ν α -
+δ ι α φ υ λ ά ξ ω μ ε ν - τ α - δ ί κ α ι α - τ ω ν - ε θ ν ώ ν
+(η). Η διάθεσις αύτη διέμενε και μετά ταύτα η αυτή, αλλ' όχι και
+επίσης ευτυχής εξ αιτίας των δεινών περιστάσεων, αίτινες και την
+αταξίαν παρά την θέλησιν των προκρίτων ενεθάρρυναν, και την
+ατιμωρησίαν των ατάκτων επέφεραν.
+
+Διορθώσας ο στόλος το ατόπημα τούτο, ανήχθη την 23. Κατά δε την
+αναγωγήν έμαθε τα εν Κωνσταντινουπόλει τραγικά συμβάντα και την
+αγχόνην του πατριάρχου και εξηγριώθη. Την αυτήν ημέραν απήντησε
+μεταξύ Τήνου και Μυκώνου τρία ελληνικά πλοία συλλαβόντα έν
+κρητικόν υπό σημαίαν τουρκικήν κατεβαίνον εκ Κωνσταντινουπόλεως,
+μεταφέρον ξυλείαν, και έχων 13 ναύτας, εξ ων 7 Χριστιανοί και 6
+Τούρκοι· και οι μεν Χριστιανοί συμπαρελήφθησαν εις τα πληρώματα
+των ελληνικών πλοίων, οι δε δυστυχείς Τούρκοι εφονεύθησαν. Την
+ακόλουθον ημέραν έφθασεν ο στόλος εις Ψαρά, όπου διέτριψε μέχρι
+της 26. Ταις δύο δε ταύταις ημέραις οι μεν αρχηγοί του στόλου και
+οι πρόκριτοι των Ψαρών συνεσκέπτοντο περί του πρακτέου· πολλά δε
+πλοία περιέπλεαν εις καταδίωξιν των υπό εχθρικήν σημαίαν· και τα
+μεν υδραϊκά εβύθισαν έν έμπροσθεν του Φρουρίου της Χίου, όπου είχε
+καταφύγει φέρον πολεμεφόδια, τα δε ψαριανά συνέλαβαν άλλο φέρον
+250 επιβάτας Τούρκους άνδρας και γυναίκας, εν οις και 140
+προσκυνητάς· και το μεν πλοίον εκράτησαν, τους δε επιβάτας
+απεβίβασαν όλους σχεδόν αβλαβείς εις τα παράλια της Ασίας. Την 27
+ο στόλος κατέπλευσεν εις του Πασά την βρύσιν προς το βόρειον μέρος
+της Χίου, και την επιούσαν ο ναύαρχος Τομπάζης ωρκίσθη ενώπιον των
+πλοιάρχων της πατρίδος του τον ακόλουθον όρκον.
+
+«Ορκίζομαι εις τον αληθινόν θεόν, τον υπερασπιζόμενον τον
+δίκαιον, τον εκδικούμενον τον κακόν και παραβάτην των ηθικών του
+Ευαγγελίου αρετών· ορκίζομαι εις το θείον και ιερόν Ευαγγέλιον·
+ορκίζομαι εις την ελευθερίαν και εις την μέλλουσαν του έθνους
+ανέγερσιν, παρόντων των αξιοτίμων καπηταναίων της πατρίδος μου
+Ύδρας, να φυλάξω όσα ακολουθούν.
+
+αον. Να αναδεχθώ την προσωρινήν αξίαν του ναυάρχου του ναυτικού
+Ύδρας έως ου να τελειώση η εκστρατεία μας εις την οποίαν η πατρίς
+μας έστειλε, κατά την κοινήν ψήφον των συμπατριωτών μου
+καπηταναίων, την οποίαν αναδέχομαι προθύμως και με την αναγκαίαν
+φιλογένειαν.
+
+βον. Να ακούω τας διαταγάς της βουλής της Ύδρας οπού ήθελε τύχει
+να μας πέμψη.
+
+γον. Να κινήσω το ναυτικόν της Ύδρας κατά του βαρβάρου τυράννου
+της πατρίδος και των οπαδών του χωρίς να βλάψω άλλον όπου εύλογον
+από το κοινόν συμβούλιον·
+
+δον. Εις αναποκτήτους τόπους ή εις εχθρικόν πλοίον να σέβωμαι την
+ιδιοκτησίαν των αθώων ομογενών μας, των ευρωπαϊκών υπηκόων και
+α υ τ ώ ν - τ ω ν - Τ ο ύ ρ κ ω ν, όταν παραδίδωσι τα όπλα χωρίς
+πόλεμον.
+
+εον. Επειδή το ναυτικόν μας είναι ενωμένον με τα πλοία των άλλων
+δύο νησίων, να συνεργώ μετ' αυτών εις τον κοινόν σκοπόν κατά την
+απόφασιν, ήτις θέλει γίνεται εις τα πολεμικά μας συμβούλια κατά
+καιρούς.
+
+στον. Να φέρω ή να στείλω εις Ύδραν το μέρος των λαφύρων οπού ο
+παρών στόλος ήθελε κάμει διά να το μοιράση η πατρίς κατά τους
+διορισθέντας νόμους.
+
+ζον. Αν δε παραβώ τον άνω εκτεθέντα όρκον μου, κηρύττομαι ανάξιος
+του εμπιστευθέντος μοι υπουργήματος και υπόχρεως να δώσω λόγον εις
+τον Θεόν, εις την πατρίδα μου και εις όλους τους αρχηγούς του
+γένους.»
+
+Αντεγράψαμεν ολόκληρον τον όρκον ως δεικνύοντα πόθεν και υπό
+ποίους όρους έλαβεν ο ναύαρχος την Αρχήν, ποία τα καθήκοντά του,
+ποία η εξουσία του και ποία η διάθεσίς του όχι μόνον προς τους
+ουδετέρους, αλλά και προς αυτούς τους παραδίδοντας τα όπλα
+εχθρούς· αλλά, αν η διάθεσις ήτο πρόθυμος εις συστολήν των
+καταχρήσεων, η χειρ ήτον ασθενής.
+
+Το σκοπούμενον δε σχέδιον μετά την άφιξιν της ναυτικής δυνάμεως
+εις Χίον ήτο να επαναστατήσωσι τα χωρία, και να κινήσωσιν οι
+χωρικοί διά ξηράς προς την πόλιν, συγχρόνως δε να προσβάλη αυτήν
+και ο στόλος. Επί τω σκοπώ τούτω έστειλεν ο ναύαρχος άνθρωπον εις
+τα χωρία φέροντα προκήρυξιν της Ύδρας λέγουσαν, ότι όλον το έθνος
+ήτον εις τα όπλα υπέρ της ελευθερίας του· ότι οι Πελοποννήσιοι
+απέκλεισαν εν τοις φρουρίοις όλους τους Τούρκους, αδυνάτους,
+ανετοίμους και περιφόβους· ότι πολλά τουρκικά φρούρια ήσαν εγγύς
+να παραδοθώσιν· ότι ο ελληνικός στόλος διεσπάρη εις πολλά μέρη και
+εμελέτα να κλείση τα Δαρδανέλια, ώστε να μη δυνηθή να εξέλθη
+εχθρική δύναμις· ότι αι τρεις ναυτικαί νήσοι δεν εδύναντο να
+βαστάζωσι μόναι όλον το βάρος του στόλου, και ανάγκη να συντρέξη ο
+είς τον άλλον κατά τον ιερόν τούτον αγώνα, και ότι η Χίος, ως η
+πλουσιωτέρα των άλλων νήσων, εχρεώστει να δείξη τόσην προθυμίαν
+υπέρ της ελευθερίας του έθνους, όσην έδειξε φιλογένειαν υπέρ του
+φωτισμού του. Ταύτα έγραφαν οι Υδραίοι προς τους Χίους
+συγκερνώντες μετά των προτροπών απειλάς. Αλλ' εν ώ ο στόλος
+ανέμενε το αποτέλεσμα της προκηρύξεως, ήλθεν είδησις, ότι οι
+Τούρκοι, ιδόντες ερχόμενα τα πλοία, κατεταράχθησαν και έφεραν
+ενώπιόν των τους δημογέροντας· ότι οι δημογέροντες απεκρίθησαν
+ερωτηθέντες, ότι ουδεμίαν είδησιν περί του ερχομού των πλοίων
+είχαν, ούτε ενοχήν ουδεμίαν υπώπτευαν των εντοπίων χριστιανών· ότι
+ο μοντεσελίμης τοις παρέστησεν ως αναγκαίον να προσκληθώσι και
+άλλοι πρόκριτοι εις σύσκεψιν περί της ασφαλείας του τόπου· ότι
+ανύποπτοι ούτοι περί ων εμελέτα ο μουτεσελίμης και πρόθυμοι να
+εξαλείψωσι πάσαν υποψίαν εκάλεσαν όσους και οποίους υπέδειξεν ο
+μουτεσελίμης επί τη προτάσει των εντοπίων Τούρκων· ότι αφ' ού όλοι
+οι κλητοί, εν οις και ο αρχιερεύς Πλάτων, συνήλθαν ανυπόπτως, αντί
+να συσκεφθώσι περί ων εκλήθησαν, μετεκομίσθηταν εις το Φρούριον
+υπό φύλαξιν ως όμηροι κατά την επί των τοιούτων περιστάσεων
+τουρκικήν συνήθειαν, και ότι άλλοι μεν των Τούρκων ηγρύπνουν νύκτα
+και ημέραν εις φύλαξιν του φρουρίου, άλλοι δε διεσπάρησαν εις τα
+χωρία προς αφοπλισμόν των κατοίκων. Την δε 29 επανήλθεν εις τον
+στόλον ο αποσταλείς εις τα χωρία και ανέφερε και αυτός ότι μεταξύ
+των χωρικών ολίγην προθυμίαν ηύρε προς όσα εμελετώντο. Διά τας
+αιτίας ταύτας ο στόλος, ενδιατρίψας ένδεκα ημέρας και φοβηθείς μη
+διακινδυνεύση την ζωήν των ομηρευόντων, απέπλευσεν άπρακτος την 7
+μαΐου. Τοιουτοτρόπως η πρώτη ναυτική εκστρατεία απέβη ανωφελής,
+παρεκτραπείσα του αρχικού σκοπού κατά του εν Μούρτω εχθρικού
+στολίσκου, όστις ανέτοιμος και άφροντις δυσκόλως θα διέφευγε την
+άλωσιν ή τον εμπρησμόν.
+
+Εν ώ δε το πλείστον του στόλου ελλιμένιζεν έμπροσθεν της Χίου,
+διάφορα πλοία του περιέπλεαν εις βλάβην των θαλασσοπορούντων
+εχθρών. Την 28 απριλίου οι υπό τους πλοιάρχους Λάζαρον Πινότσην
+και Σαχτούρην πρόπλοι συνέλαβαν εχθρικόν πλοίον φέρον πολύτιμα
+δώρα του Σουλτάνου προς τον Μεχμέτ - Αλήν, και μεταβίβαζον εις
+Αίγυπτον πανέστιον τον προ ολίγου έκπτωτον γενόμενον και
+αποπεμπόμενον σεχουλισλάμην, ως αποποιηθέντα, κατά τα λεγόμενα,
+την έκδοσιν φετφά εις γενικήν σφαγήν των Ελλήνων· και τα μεν εν τω
+πλοίω πλούτη εν οις και τα του σεχουλισλάμη, διήρπασαν οι
+συλλαβότες το πλοίον και τα εμοιράσθησαν μη παραλαβόντες
+συμμετόχους τους απόντας κατά την σύλληψιν αυτού άλλους
+συναγωνιστάς των, μηδέ χωρίσαντες το κανονικόν μερίδιον εις χρήσιν
+του κοινού· τους δε επιβάτας Τούρκους, εν οις και τον άξιον
+ευγνωμοσύνης σεχουλισλάμην, όλους ανηλεώς κατέσφαξαν
+δικαιολογούμενοι εφ' οις έπαθαν οι αθώοι ομογενείς των και ο
+πατριάρχης εν Κωνσταντινουπόλει, ως αν δικαιολογή απάνθρωπος
+πράξις κατά μη πταίσαντος άλλην απάνθρωπον πράξιν κατ' άλλου
+επίσης μη πταίσαντος· σημειωτέον όμως, ότι προ της αγχόνης του
+πατριάρχου οι Έλληνες και επί της ξηράς και επί της θαλάσσης
+εφέροντο φιλανθρωπότερον προς όλους τους συλλαμβανομένους
+Τούρκους. Η δε άνω ρηθείσα πλουσία λεία σφετερισθείσα
+τοιουτοτρόπως εκίνησε δίκαια παράπονα και διετάραξε τα πληρώματα
+των άλλων πλοίων.
+
+[Μάιος] Οι Έλληνες προσέβαλαν την 1 μαΐου εχθρικήν τινα γολέτταν
+εν τω πορθμώ της Χίου πλέουσαν εκ Σμύρνης εις Κρήτην οι δε εν αυτή
+Τούρκοι έχοντες υπ' όψιν όσα θα επάθαιναν παραδιδόμενοι,
+επολέμησαν γενναίως και βυθισθέντος του πλοίου επνίγησαν. Την δε 4
+κατεδίωξαν οι Έλληνες άλλο μικρόν πλοίον, οι δ' εν αυτώ Τούρκοι το
+έρριψαν εις την ξηράν και απέφυγαν διά της εις τα όρη φυγής τας
+φονικάς των καταδιωκόντων χείρας. Την ακόλουθον ημέραν συνέλαβαν
+δύο άλλα πλοία, το μεν φέρον πίσσαν, το δε επιβάτας, ους
+εθανάτωσαν εις ε ξ ι λ έ ω σ ι ν, ως έλεγαν, τ ο υ  -
+π α τ ρ ι ά ρ χ ο υ. Αναχωρήσαντος δε του στόλου εκ Χίου,
+επανέπλευσεν εκάστη μοίρα εις τον λιμένα της.
+
+Η νήσος η μετά τας τρεις ναυτικάς κατά τον υπέρ ελευθερίας αγώνα
+διαπρέψασα, και υπέρ πάσαν άλλην διά την προ των πυλών της μικράς
+Ασίας θέσιν ως προφυλακή όλης της αποστατησάσης Ελλάδος
+ριψοκινδυνεύσασα είναι η Σάμος.
+
+Η νήσος αύτη χωρίζεται από της Ασίας διά πορθμού ενός μιλίου ως
+έγγιστα το πλάτος· είχεν 25 χωρία μικρά μεγάλα και εξακισχιλίας
+χριστιανικάς οικογενείας· διετέλει υπό τον σεχουλισλάμην και
+απελάμβανεν άλλοτε πολλά προνόμια διοικουμένη αυτονόμως παρά των
+αυτοχθόνων επί μικροίς φόροις. Από τινος δε καιρού εστέλλετο αγάς
+και καδής και ηυξήθησαν και οι φόροι του χαρατσίου, του οίνου και
+του τελωνίου. Επεκράτουν δε εν τη νήσω δύο φατρίαι υπό το όνομα η
+μεν των κ α λ ι κ α ν τ σ ά ρ ω ν ή των ολιγαρχικών, η δε των
+κ α ρ μ α ν ι ό λ ω ν ή των δημοτικών· η επικρατεστέρα δε φατρία
+αρχομένης της επαναστάσεως ήτον η των κ α λ ι κ α ν τ σ ά ρ ω ν.
+
+Την 17 απριλίου έρριψαν άγκυραν εις το στενόν της Μυκάλης δύο
+σπετσιωτικά πλοία. Η εμφάνισις αυτών υπό την νεοφανή σημαίαν της
+ελευθερίας έβαλεν άνω κάτω την Σάμον όλην, και έγινεν αφορμή ν'
+αποστατήση την αυτήν ημέραν το Βαθύ. Την δε επελθούσαν νύκτα
+ώρμησάν τινες των κατοίκων της κωμοπόλεως εκείνης και έσφαξαν τους
+ενδιατρίβοντας χάριν εμπορίου φιλησύχους Τούρκους αντί να τους
+αποβιβάσωσιν αβλαβείς εις την αντικρύ ξηράν, ως μήτε αντιτείναντας
+μήτε επιφόβους όντας. Μετά δε την σκληράν ταύτην και
+αδικαιολόγητον πράξιν ητοιμάσθησαν να μεταβώσιν εις την Χ ώ ρ α ν,
+πρωτεύουσαν της Σάμου, κατοικουμένην υπό 1500 ψυχών επί σκοπώ να
+φονεύσωσι τους ενδιατρίβοντας Τούρκους και τον αγάν και τον καδήν.
+Αλλ' οι προεστώτες της Χώρας, μη θέλοντες την επανάστασιν, και
+συστήσαντες φρουράν εξ 100 οπλοφόρων, εματαίωσαν την
+επαπειλουμένην εισβολήν και την μελετωμένην φθοράν των Τούρκων·
+παρεκάλεσαν δε και τον εν Κουσαντασίω Ελέζογλουν και τον μπέην της
+Ρόδου να στείλωσιν, ο μεν πρώτος χιλίους στρατιώτας, ο δε δεύτερος
+πλοίον εις παύσιν των εν τη νήσω αναφυεισών ταραχών και εις
+σύλληψιν των αποστατών· ιδόντες όμως μετ' ολίγον, ότι το
+επαναστατικόν πνεύμα διεχέετο καθ' όλην την νήσον, δεν ανέμειναν
+την ζητηθείσαν δύναμιν, αλλ' απέπεμψαν τους παρ' αυτοίς Τούρκους
+κρυφίως επί την άντικρυς Ασίαν εις λύτρωσιν από αφεύκτου και
+αδίκου θανάτου. Τούτου γενομένου, όλη η νήσος και αυτή η Χ ώ ρ α,
+ήσαν εντός ολίγων ημερών εις πλήρη επανάστασιν παρά την γνώμην των
+προεστώτων.
+
+
+
+1821
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΑ'
+
+
+
+&Κατάστασις της στερεάς Ελλάδος.&
+
+Η ΣΤΕΡΕΑ Ελλάς κατεπιέζετο και εξηντλείτο πολλά έτη υπό τον Αλήν.
+Υπό διαφόρους προφάσεις ο πλούσιος, είτε Τούρκος είτε Χριστιανός,
+εγυμνούτο, και ο δυνατός πάντοτε εμηδενίζετο, συχνάκις δε και
+εφονεύετο. Ο ασυνείδητος ούτος σατράπης εκίνει τους Τούρκους κατά
+των Χριστιανών, τους Χριστιανούς κατά των Τούρκων και τους
+οικείους κατά των οικείων· εβράβευε την κακίαν, επαίδευε την
+αρετήν, διέφθειρε τον λαόν όλον, και εθεώρει και αυτήν την
+οικιακήν τιμήν των αθλίων ραγιάδων καθημερινόν παίγνιον των
+αισχρών και απλήστων επιθυμιών του· εν ενί λόγω ουδέν όσιον
+εσέβετο, και ουδέν ανόσιον απεστρέφετο· αγωνιζόμενος δε πάντοτε να
+εκτείνη τα όρια και της αυθαιρέτου εξουσίας του και της τοπαρχίας
+του, και να βάλλη υπό τας θελήσεις του τους απειθείς ή αντιπάλους
+του, είχε πάντοτε περί εαυτόν μεγάλας δυνάμεις ως όργανα των
+φιλάρχων και πλεονεκτικών σκοπών του. Επειδή εξ αιτίας της
+τυραννίας επλεόναζεν η ληστεία, ο Αλής εις εξόντωσιν αυτής είχε
+χρείαν μεταβατικών οπλοφόρων και η χρεία αύτη διετήρει τα
+πολυθρύλλητα καπητανάτα των μερών εκείνων. Οι κάτοικοι,
+καταπιεζόμενοι εν ταις ειρηνικαίς των εργασίαις, ησπάζοντο τον
+στρατιωτικόν βίον, ευρίσκοντες εν αυτώ ασφάλειαν, άνεσιν, τιμήν
+και κέρδος· ώστε αυτός ο δεσποτισμός και αυτή η τυραννία του Αλή
+εγύμναζαν πολύ μέρος των κατοίκων εις την χρήσιν των όπλων, και
+προητοίμαζον αγνώστως την ευτυχή ανέγερσιν της Ελλάδος. Η
+καταδρομή του συνετέλεσε τα μέγιστα εις γενικήν εφόπλισιν τω
+βουλομένων και δυναμένων Ελλήνων να φέρωσιν όπλα, των μεν υπέρ
+αυτού, των δε κατ' αυτού· ώστε η Στερεά Ελλάς εφαίνετο κατ'
+εκείνας τας ημέρας όλη στρατόπεδον. Οι δε Εταίροι, δράξαντες
+επιδεξίως την ευκαιρίαν της καταδρομής του, και θεωρούντες τους
+σκοπούς των συμβιβαζομένους προς τους σκοπούς αυτού, τω ανεκάλυψαν
+το μυστήριον της Εταιρίας, και τον εθάρρυναν λέγοντές τω, ότι
+δάκτυλος ρωσσικός υπεκίνει τα πάντα. Ο πανούργος σατράπης υπεκρίθη
+προθυμίαν και ειλικρίνειαν εξ αιτίας της δεινής θέσεώς του· αλλ'
+επιθυμών παντοίοις τρόποις να εξιλεώση τον κυριάρχην του, προς ον
+και άλλοτε είχεν ανακοινώσει όσα έμαθε περί της Εταιρίας, τω
+εγνωστοποίησε τα πάντα, υποσχόμενος, αν αμνηστεύετο, να σβέση
+εντός ολίγων ημερών την ανάψασαν εν Πελοποννήσω φλόγα της
+επαναστάσεως. Αλλ' η Πύλη απέρριψε τας προτάσεις του αλαζονευομένη
+επί τη υπεροχή της και απιστούσα εις τον ψευδή χαρακτήρα του. Αν
+κατεδέχετο η Πύλη να πολιτευθή τον Αλήν, η ελληνική επανάστασις θα
+επνίγετο εν τοις σπαργάνοις της, διότι είχεν ο ανήρ ούτος τόσην
+φήμην, τόσην επιρροήν, τόσην πραγματικήν ισχύν, τόσην προσωπικήν
+γνώσιν και των ανθρώπων και των τόπων, το όνομά του διέσπειρε
+τόσον τρόμον καθ' όλην την Ελλάδα, ώστε το παν θα υπέκυπτεν, αν
+εκινείτο. Η κατ' ευτυχίαν απόρριψις της προτάσεώς του έφερε το
+εναντίον αποτέλεσμα· αντί πολεμίου τον ανέδειξε σύμμαχον της
+Ελλάδος· και η εξ ανάγκης ανταρσία του την ωφέλησε τα μέγιστα,
+διότι κατ' αυτήν την έκρηξιν της επαναστάσεως εν Πελοποννήσω, καθ'
+ην ο Πελοποννήσιος Έλλην ήτον εισέτι και άτολμος και απειροπόλεμος
+και ανεφοδίαστος και αβέβαιος, η αντίστασίς του ανεχαίτισε πολλάς
+των εν τη στερεά Ελλάδι σουλτανικών δυνάμεων ετοίμους να πέσωσιν
+εις Πελοπόννησον και ικανάς να την υποτάξωσιν.
+
+Η Εταιρία, ως είπαμεν, είχεν ολίγους οπαδούς κατά την στερεάν
+Ελλάδα διά τον φόβον του Αλή· αλλά τα υπ' όψιν των στερεοελλαδιτών
+μεγάλα κατά την Πελοπόννησον, την γείτονά των, συμβάντα εφείλκυαν
+όλην την προσοχήν των, και τους ερέθιζαν έτι μάλλον αι
+ακατάπαυστοι των Πελοποννησίων προτροπαί εις συμμέθεξιν του υπέρ
+πατρίδος αγώνος. Η θέσις της στερεάς Ελλάδος δεν ήτον οποία η της
+Πελοποννήσου. Αν και εις ένοπλον κίνησιν εξ αιτίας της
+αλληλομαχίας του σουλτάνου και του Αλή, η αβεβαιότης της εκβάσεως
+του εμφυλίου τούτου πολέμου, ο εύλογος φόβος και η επικρατούσα
+υποψία συμβιβασμού των αλληλομαχούντων, ικανού να επιφέρη αφεύκτως
+την αποτυχίαν παντός επαναστατικού κινήματος, έτι δε και η εν αυτή
+παρουσία τόσων στρατευμάτων ήσαν ισχυρά αίτια ν' αναστείλωσι την
+εις την επανάστασιν ροπήν της.
+
+Ο Αλής εκυρίευσεν επί των λαμπρών ημερών του το Σούλι, και
+ηνάγκασε τους Σουλιώτας να καταφύγωσιν εις ξένην γην και να
+ψωμοζητώσιν. Υποχείριόν του ήτο καθ' ον καιρόν απεκηρύχθη· μεγάλως
+δε θα εχρησίμευε τη Πύλη η σύμπραξις του τολμηρού και
+εμπειροπολέμου τούτου λαού, διψώντος την ανάκτησιν της γης του,
+και πνέοντος εκδίκησιν κατά του θανασίμου εχθρού του Αλή. Αλλ' ο
+αρχιστράτηγος αυτής Ισμαήλ - πασας ο άλλοτε Ισμαήλμπεης, ο και
+Πασόμπεης, κάκιστα επολιτεύθη τους νέους τούτους φίλους της·
+εφωράθη δε και επιβουλευόμενος αυτούς, είτε διότι οι αντίζηλοί των
+Αλβανοί ερραδιούργησαν, ώστε να δυσπιστή προς αυτούς, είτε διότι
+έκρινε την κατά τας παρούσας περιστάσεις ωφέλειαν της υπηρεσίας
+των πολύ κατωτέραν της προς τα τουρκικά συμφέροντα μετά ταύτα
+βλάβης, εκ της επανόδου χριστιανικού και ανδρείου λαού εις τόπον
+τόσον οχυρόν. Ο άοκνος και προσεκτικός Αλής ωφεληθείς εκ της προς
+τους Σουλιώτας κακής διαθέσεως του αντιπάλου του, και εγκολπωθείς
+αυτούς, τοις απέδωκε την πατρίδα των, τους εμίσθωσεν ως
+συναγωνιστάς του και αντήλλαζεν εις αμοιβαίαν ασφάλειαν και
+ομήρους. Εν ώ δε ταύτα ενηργούντο, ούτε η ελληνική επανάστασις
+είχεν εκραγή, ούτε οι Σουλιώται εγνώριζαν τα της Εταιρίας· διά
+τούτο ανεδέχθησαν απλώς και ειλικρινώς επί λόγω τοπικών και
+ιδιαιτέρων συμφερόντων τον υπέρ του Αλή, αγώνα· και αφ' ού
+εξερράγη η επανάστασις, και εμυήθησαν τα της Εταιρίας, ουδέ και
+τότε εφάνησαν εξ αιτίας των περιστάσεων αλλάξαντες σκοπόν, ουδέ
+σημαίαν εθνικήν ύψωσαν, αν και εσωτερικώς εφρόνουν όσα και οι
+λοιποί Έλληνες υπέρ της γενικής ελευθερίας του έθνους. Ο υπό
+τοιαύτην όμως μορφήν ενεργούμενος πόλεμος υπέφαινε τον αληθινόν
+του χαρακτήρα προς τους άλλους Έλληνας, οίτινες ατενίζοντες
+μακρόθεν εις την ακρότομον Κιάφαν πολεμούσαν και πολεμουμένην, την
+έβλεπαν διά του λογισμού των ως λαμπάδα καιομένην αφ' υψηλής
+περιωπής εις φωτισμόν των εν τω σκότει της δουλείας καθημένων και
+εις χειραγωγίαν των.
+
+
+
+1821
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΒ'
+
+
+
+&Αποστασία Φωκίδος και Βοιωτίας. - Εκστρατεία εις Πατρατσίκι -
+Αποστασία Αττικής. - Περιγραφή και αποστασία Θετταλομαγνησίας και
+Ευβοίας. - Αποστασία Μακεδονίας και Κρήτης.&
+
+ΑΝ και απέναντι των εν Πελοποννήσω μεγάλων συμβάντων διεγειρόντων
+εν ταις καρδίαις των στερεοελλαδιτών ενθουσιασμόν, άμιλλαν και
+φιλοτιμίαν, η Αιτωλοακαρνανία δεν ησπάσθη διά μιας τον εθνικόν
+αγώνα, εξ αιτίας της επί των πυλών της Ηπείρου όπου ήσαν τα μεγάλα
+εχθρικά στρατόπεδα θέσεώς της, άλλα όμως της στερεάς Ελλάδος μέρη,
+απώτερον κείμενα, τον ησπάσθησαν θαρραλέως· αλλ' ουδ' αυτά εκ
+κοινού συνθήματος ή εκ κοινής προμελέτης, ως προερρέθη, αν και
+λόγος εγίνετο πολύς περί τούτου μυστικώς παρά τοις οπλαρχηγοίς και
+τοις προκρίτοις.
+
+[Μάρτιος] Οπλαρχηγός της επαρχίας Σαλώνων ήτον ο Πανουργιάς,
+όστις, άμα επολιορκήθη υπό των βασιλικών ο Αλής, έφυγεν εξ
+Ιωαννίνων και ήλθεν εις Σάλωνα. Την 24 μαρτίου, ό εστιν αφ' ού
+έμαθεν ότι εκινήθη η Αχαΐα, διέτριβε μετά των υπό την οδηγίαν του
+60 αρματωλών εν τη μονή του προφήτου Ηλίου μίαν ήμισυ ώραν μακράν
+των Σαλώνων, όπου εκάλεσε τους προεστώτας της πόλεως και των
+χωρίων εις γενικήν συνέλευσιν, καθ' ην απεφασίσθη ομοφώνως να
+προσβάλωσι τους εν τη επαρχία Τούρκους. Διέταξε δε συγχρόνως τον
+μεν γαμβρόν του και υποπλαρχηγόν του Θανάσην Μανίκαν να
+στρατολογήση κατά το τμήμα των Βλαχοχωρίων τους ικανούς να φέρωσιν
+όπλα, τον δε εξάδελφόν του Γιάννην Γκούραν, όστις αφανής τότε
+διέπρεψε μετά ταύτα, ν' απέλθη εις τον άγιον Γεώργιον επί
+στρατολογία, και να συννοηθή μετά των κατοίκων του Γαλαξειδίου,
+οίτινες μηδένα έχοντες συγκάτοικον Τούρκου και ερεθιζόμενοι καθ'
+εκάστην υπό των Πατρίων, πολλήν επιρροήν παρ' αυτοίς εχόντων διά
+τας πολλάς εμπορικάς σχέσεις, ανυπόμονοι ήσαν ν' αποτινάξωσι τον
+ζυγόν. Αφ' ού δε συνενοήθησαν, εκίνησαν την νύκτα της 26, οι μεν
+εξ ενός οι δε εξ άλλου μέρους, εξημερώθησαν εις Σάλωνα και
+επολιόρκησαν υπό την αρχηγίαν του Πανουργιά το φρούριον, όπου
+υποπτεύοντες οι Τούρκοι επρόλαβαν και εκλείσθησαν όλοι συν γυναιξί
+και τέκνοις, και συνεκλείσθησαν και όλαι αι εκεί μετά την
+ανέγερσιν της Αχαΐας μεταβάσαι τουρκικαί οικογένειαι της
+Βοστίτσης· ήσαν δε μεταξύ όλων αυτών 600 ένοπλοι. Ο ενθουσιασμός
+των κατ' εκείνα τα μέρη Ελλήνων ήτο μέγας, κυρίως δε ο των
+Γαλαξειδιωτών, μεταφερόντων εις ευόδωσιν του κοινού αγώνος ψιλά
+όπλα, πολεμεφόδια και κανόνια εκ των πλοίων. Αν και οι Τούρκοι
+ήσαν δυνατοί, οι Έλληνες επέπεσαν τόσον ορμητικώς, ώστε εκυρίευσαν
+την πρώτην ημέραν το προς την ρίζαν του φρουρίου νερόν.
+
+[Απρίλιος] Οι δε έμφρουροι, απρομήθευτοι των αναγκαίων και
+διψώντες, εξώρμησαν την 8 απριλίου επ' ελπίδι να κυριεύσωσι καν
+την παραρρέουσαν πηγήν, αλλ' απέτυχαν και εφονεύθησαν 13, εν οις
+και ο επ' ανδρία γνωστός Χάιδας. Πεινώντες οι δυστυχείς και
+διψώντες παρεδόθησαν ενήμερα του Πάσχα (10 απριλίου), επ' ασφαλεία
+ζωής και τιμής, και παρέδωκαν και τα όπλα τω Πανουργιά, έμπροσθεν
+της πύλης καθημένω, και παραλαμβάνοντι αυτά· και οι μεν έμειναν εν
+ταις οικίαις των ανεπηρέαστοι, οι δε εις πλειοτέραν ασφάλειαν
+ηθέλησαν να κατοικήσωσι μεθ' ων είχαν σχέσεις Χριστιανών. Το
+φρούριον δε των Σαλώνων ήτο το πρώτον των κυριευθέντων υπό των
+Ελλήνων.
+
+[Μάρτιος] Γνωσθείσης της πολιορκίας των Σαλώνων, ο Δήμος Σκαλτσάς,
+οπλαρχηγός Λιδωρικίου και Μαλανδρίνου, συννοηθείς μετά του
+Αναγνώστη Λιδωρίκη, του Παπά Γεωργίου Πολίτη, και λοιπών
+προεστώτων των δύο επαρχιών, έχων και αυτός 60 αρματωλούς και
+συμπαραλαβών τους δυναμένους να φέρωσιν όπλα χωρικούς, ύψωσε την
+σημαίαν της ελευθερίας την 28 μαρτίου· και αυτός μεν εισήλθε την
+αυτήν ημέραν υπό τον ήχον των τυμπάνων εις Λιδωρίκι, απέστειλε δε
+τον υποπλαρχηγόν του Θεοδωρήν Χαλβατσήν εις Μαλανδρίνον. Οι
+Τούρκοι και οι εν Λιδωρικίω και οι εν Μαλανδρίνω εκλείσθησαν εντός
+τινων οικιών, και αντέστησαν· αλλά μετά δύο ημέρας, αφ' ού
+εφονεύθησάν τινες αυτών, κατέθεσαν τα όπλα και παρεδόθησον ως και
+οι εν Σαλώνοις.
+
+Κατόπιν των επαρχιών τούτων ύψωσε την ελληνικήν σημαίαν η της
+Λεβαδείας υπό την επιρροήν του οπλαρχηγού της Θανάση Διάκου,
+σκοπεύοντας να την υψώση προ των άλλων συναδέλφων του, αλλ'
+εμποδισθέντος διά τας των προκρίτων της πρωτευούσης της επαρχίας
+εκείνης διχονοίας. Ούτος, έχων 100 συντρόφους και στρατολογήσας
+και πολλούς Αραχωβίτας και άλλους εξ άλλων χωρίων της επαρχίας,
+κατέλαβε διά νυκτός τας θέσεις του Ζαγαρά και του προφήτου Ηλίου
+άνωθεν τις πόλεως Λεβαδείας, και εκείθεν έστειλε πρώτον και
+απέκλεισε διόδους τινάς εις διακοπήν πάσης κοινωνίας των εντεύθεν
+και εκείθεν Τούρκων έπειτα φιλιώσας τους διαφωνούντας προεστώτας
+της Λεβαδείας εισήλθε την 30 εις την πόλιν υπό τας σημαίας της
+ελευθερίας. Ιδόντες δε την ένοπλον εισβολήν ταύτην οι εν τη πόλει
+Τούρκοι, οι μεν ανέβησαν συν γυναιξί και τέκνοις εις το φρούριον,
+οι δε εκλείσθησαν εν ταις δυνατωτέραις οικίαις της πόλεως·
+συνεκλείσθησαν δε και οι εκεί ευρεθέντες πολλοί Αλβανοί· ο αριθμός
+δε των δυναμένων να βρώσιν όπλα εγκατοίκων Τούρκων και των Αλβανών
+ανέβαινεν εις 800. Την 31 συνήφθη μάχη και διήρκεσε πέντε ημέρας.
+Ο Ρούκης καί τινες άλλοι ανέβησαν διά νυκτός εις το φρούριον,
+ελπίζοντες να το κυριεύσωσιν· οι Τούρκοι τους ενόησαν, τους
+αντέκρουσαν, επλήγωσάν τινας και τους απεδίωξαν· αλλ' η έλλειψις
+της τροφής και του νερού τους ηνάγκασε μετ' ολίγον ν' απλώσωσι
+λευκήν σημαίαν, να καταθέσωσι τα όπλα και να παραδοθώσιν ως και οι
+εν Σαλώνοις. Ο δε Διάκος εφάνη εξ αυτής της αρχής πνέων θερμόν
+πατριωτισμόν, και ανώτερος παντός υλικού συμφέροντος· συνάξας τα
+παραδοθέντα όπλα και λάφυρα τα παρέδωκεν όλα εις χείρας των
+προκρίτων προς αγοράν τροφών και πολεμεφοδίων του στρατού, αυτός
+δε εξεστράτευσε μετά 600 κατά την Βοδωνίτσαν και Θερμοπύλας, διότι
+εψιθυρίζετο, ότι στρατεύματα εχθρικά συνηθροίζοντο εν Ζητουνίω.
+
+Καθ' ην δε ημέραν ήνοιξεν ο πόλεμος εν Λεβαδεία, διέταξεν ο
+Διάκος και τον εν τη υπό την οπλαρχηγίαν του επαρχία του Ταλαντίου
+Αντώνην Κοντουσόπουλον, εξάδελφόν του, να πράξη και αυτός εκεί τα
+αυτά συννοηθείς μετά των προκρίτων του τόπου. Την 31 υψώθη και
+εκεί η σημαία της ελευθερίας.
+
+[Απρίλιος] Την δε 1 απριλίου ο οπλαρχηγός Μπούσγος μετέβη κατά
+διαταγήν του διάκου εις Θήβας, και έστησε και αυτός εκεί την
+ελληνικήν σημαίαν αμαχητί, διότι οι Θηβαίοι Τούρκοι προβλέποντες
+ό,τι συνέβη, παρέλαβαν προ του ερχομού του τας γυναίκας, τα τέκνα
+και τα πράγματά των και μετέβησαν ησύχως εις Εύβοιαν.
+
+Μαθών και ο οπλαρχηγός των επαρχιών Ζητουνίου, Βοδωνίτσης και
+Τουρκοχωρίου, Γιάννης Δυοβινιώτης, όσα επράχθησαν κατά τας άλλας
+επαρχίας και έχων 80 συντρόφους εστρατολόγησεν άλλους 500 εκ των
+κατοίκων των υπό τα όπλα του επαρχιών, ύψωσε της επαναστάσεως την
+σημαίαν, αν και ο υιός του ήτον υποχείριος του Αλή, και την 8
+επολιόρκησε το φρούριον της Βοδωνίτσης, όπου εκλείσθησαν αι εν
+αυτή 70 τουρκικαί οικογένειαι. Την αυτήν ημέραν ήλθεν εις
+επικουρίαν και ο Κομνάς Τράκας, σταλείς παρά του Πανουργιά μετά
+200, και ο Διάκος μετά των περί αυτόν, και ώρμησαν όλοι επί το
+φρούριον, όπερ, αν και μικρόν, δεν ήτο αλώσιμον ειμή διά της
+πείνας ή της δίψας ως κείμενον επί δυνατής θέσεως· διά τούτο οι
+ρηθέντες οπλαρχηγοί, αφήσαντες δύναμίν τινα εις διατήρησιν της
+πολιορκίας, ανεχώρησαν εις Ζητούνι, και την 10 έφθασαν εις την επί
+του Σπερχιού γέφυραν, όπου, δευτέρας σκέψεως γενομένης, απεφάσισαν
+να μη προχωρήσωσι, πριν συννοηθώσι και μετά του οπλαρχηγού της
+επαρχίας του Πατρατσικίου Μίτσου Κοντογιάννη, έχοντος και δύναμιν
+ικανήν και επιρροήν· μετέβησαν δε εκείθεν εις Κομποτάδας πλησίον
+του Πατρατσικίου, όπου και εστρατοπέδευσαν. Ήλθεν εκεί και ο
+Πανουργιάς μετά 500, ώστε, συρρευσάντων και άλλων, όλος ο στρατός
+συνηριθμείτο εις 2000. Οι οπλαρχηγοί εκάλεσαν τότε τον
+Κοντογιάννην εις συνεκστρατείαν· δεν τους ήκουσε· τον εκάλεσαν και
+εκ δευτέρου· ουδέ και τότε τους ήκουσεν. Η παρακοή του, αφορμήν
+έχουσα το κινδυνώδες του επιχειρήματος, δεν ήτον άλογος, αλλ' ήτο
+παράκαιρος και βλαπτική προς τους αποστατήσαντας λαούς και προς
+τους συναδέλφους του οπλαρχηγούς· τον εκάλεσαν και εκ τρίτου,
+έστειλαν και παραινέτας τον Γεώργην Δεσποτόπουλον και τους
+αξιωματικούς του Διάκου, Καλύβαν και Μπακογιάννην, οίτινες τον
+απήντησαν κατά τον Κούκον, ώρας μακράν του ελληνικού στρατοπέδου·
+αλλ' ούτε αυτοί τον έπεισαν· ώστε το ελληνικόν στρατόπεδον εκάθητο
+αργόν οκτώ ημέρας. Αλλ' ό,τι δεν κατώρθωσαν αι προσκλήσεις και
+παραινέσεις, κατώρθωσαν ο ζήλος και ο ενθουσιασμός των ανεψιών του
+και υποπλαρχηγών του, και η γνωσθείσα απόφασις των λοιπών
+οπλαρχηγών να προσβάλωσι το Πατρατσίκι και παρά την γνώμην αυτού.
+Αφ' ού δε ηνώθη και ο Κοντογιάννης, ουδείς οπλαρχηγός της
+Ανατολικής Ελλάδος (α) έμενεν εκτός του αγώνος, και εκ συμφώνου
+απεφασίσθη να κινηθώσιν εις άλωσιν του Πατρατσικίου· και ο μεν
+Κοντογιάννης να προσβάλη διά του δυτικού μέρους, οι δε λοιποί διά
+του ανατολικού. Εν τούτοις παρεδόθη το φρούριον της Βοδωνίτσης.
+
+Αφ' ης ημέρας οι εν Πατρατσικίω Τούρκοι, εν οις ήσαν 800
+οπλοφόροι, εντόπιοι, Αλβανοί και άλλων επαρχιών, έμαθαν τα εν
+Σαλώνοις, ητοιμάσθησαν εις μάχην, ωχύρωσαν τας δυνατωτέρας οικίας,
+τα ωρολογιοστάσιον, το ζαμίον, την εκκλησίαν, τους πύργους και
+άλλα μέρη, έφραξαν τας οδούς και τας στενωπούς, και εξήλθαν
+πλείστοι προς τον ρύακα του προαστείου των Μπογομύλων προσμένοντες
+τους εχθρούς εντός των εκεί οχυρωμάτων. Οι δε κατά τους Κομποτάδες
+Έλληνες επέπεσαν την 18 τόσον ορμητικοί, ώστε διά του πρώτου
+τουφεκισμού τους ηνάγκασαν να αφήσωσι τους Μπογομύλους, και να
+περιορισθώσιν, εν τη πόλει· έκαυσαν δε και τας οικίας των
+Μπογομύλων και εισήλθαν εις την πόλιν πολεμούντες και καίοντες.
+Καθ' ον δε καιρόν εκινήθησαν οι ανωτέρω εκ του ανατολικού μέρους,
+εκινήθησαν και οι εν τω μοναστηρίω της Αγάθωνας υπό τον
+Κοντογιάννην, και διαβάντες τον Ξηριάν έπεσαν εις Μισαλάν,
+απεδίωξαν τους εκεί οχυρωθέντας Τούρκους και εισήλθαν και ούτοι
+εις την πόλιν πόλεμούντες και καίοντες· αλλ' οι κλεισθέντες εν
+τοις οχυροίς κτιρίοις Τούρκοι αντείχαν γενναίως. Περί δε το
+μεσονύκτιον, καθ' ην ώραν εξησθένησεν ο πόλεμος, είδαν οι Έλληνες
+επί της πεδιάδος κατά το Λιανοκλάδι παμπληθή πυρά των εχθρών
+ελθόντων εκεί διά νυκτός, και φοβηθέντες μη αποκλεισθώσιν υπό του
+συνακολουθούντος ιππικού ανεχώρησαν την επαύριον, ο μεν
+Κοντογιάννης εις τα ίδια, οι δε λοιποί οπλαρχηγοί εις Κομποτάδας
+αφήσαντες την πόλιν ημίκαυστον. Επί της επιδρομής δε ταύτης
+εσκοτώθησαν 6 Έλληνες και επληγώθησαν 5 εν οις και ο Ρούκης.
+Εσκοτώθησαν και 40 Τούρκοι και επληγώθησαν άλλοι τόσοι.
+
+Ούτε η αποτυχία της εκστρατείας ταύτης, ούτε η εμφάνισις των
+εχθρών κατά το Λιανοκλάδι έστησαν την πρόοδον της επαναστάσεως
+κατά την Ανατολικήν Ελλάδα.
+
+Η Αττική ήτον η μόνη επαρχία εκείνου του μέρους, η έως τότε μη
+αποστατήσασα. Είδαμεν ότι αι επαρχίαι της Ανατολικής Ελλάδος
+ανηγέρθησαν διά της ενεργείας των οπλαρχηγών των· άλλη Αττική ήτον
+η μόνη των επαρχιών της στερεάς Ελλάδος η μη έχουσα έκπαλαι
+οπλαρχηγόν, διότι ούτε η θέσις της ούτε τα βουνά της εθεωρούντο
+κατάλληλος φωλεά κλεπτών καθ' ων εσυστήθησαν τα αρματωλίκια· διά
+τούτο αι Αθήναι, εν ώ απεστάτησαν τα γειτονικά μέρη, διέμειναν
+μέχρι τινός υπό την πλήρη κυριότητα των Τούρκων κυμαινόμεναι
+μεταξύ επιθυμιών και φόβων.
+
+Ο Μελέτης Βασιλείου, κάτοικος των Χασιών, χωρίου της Αττικής
+κειμένου, κατά την ονομασίαν του, εντός της περιοχής του παλαιού
+δήμου των Χαστιέων και πλησίον της Φυλής, ην άλλοτε κατέλαβαν οι
+καταλύσαντες την τυραννίαν των Τριάκοντα, άνθρωπος φιλόπατρις,
+γενναίος και πολλήν έχων εκεί επιρροήν, θέλων ν' απαλλάξη το
+χωρίον του των κακών όσα υπέφερεν όλη η Αττική και παρά του
+διοικητού της και παρά του ηγεμόνος της Ευβοίας, ούτινος η
+δικαιοδοσία εξετείνετο και εις αυτήν, κατώρθωσεν άλλοτε και
+απέκοψεν αυτό της λοιπής επαρχίας επί λόγω ότι ήτο δ ε ρ β έ ν ι
+εξ αιτίας της επί της ανόδου του Πάρνηθος θέσεώς του, και το
+επροίκισε δι' ων προνομίων επροικίζοντο τα των τοιούτων θέσεων
+χωρία, ων την φύλαξιν ήσαν εμπεπιστευμένοι εντόπιοι, έχοντες την
+άδειαν του οπλοφορείν. Η περίστασις αύτη υπέκρυψεν ευσχήμως, ότε
+ήλθεν η ώρα της γενικής επαναστάσεως, τους αληθείς σκοπούς του
+Μελέτη, όστις, μέλος της Φιλικής Εταιρίας, αφ' ού είδεν όσα
+συνέβησαν εν ταις πλησιοχώροις επαρχίαις, ώπλισε την 1 απριλίου
+τους χωρικούς του επί λόγω, ότι θα υπεράσπιζε τον τόπον του από
+πάσης ενδεχομένης επιδρομής κλεπτών, έστησε το μικρόν του
+στρατόπεδον εν Μενιδίω, συμπαρέλαβε συναγωνιστάς του τους
+Μενιδιώτας υπό τον Χατσή - Αναγνώστην Τσουρκατιώτην, καί τινας
+Σαλαμινίους ελθόντας προς αυτόν αυθορμήτως, και την 18 εκτύπησεν
+εν τω αντικρύ της Ευβοίας χωρίω της Αττικής, Καλάμω, τους περί τον
+Καρύστιον Ομέρμπεην μεταβάντας εκεί εξ Ευβοίας εις παρατήρησιν των
+κατ' εκείνα τα μέρη νεωστί συμβάντων. Θέλοντες δε ο Μελέτης και οι
+λοιποί να ενωθώσιν υπό ένα και τον αυτόν αρχηγόν, αντιπροσωπεύοντα
+την Εταιρίαν, παρεκάλεσαν τους άρχοντας της Λεβαδείας να τοις
+στείλωσι τοιούτον. Οι άρχοντες ευρόντες κατάλληλον τον Δήμον
+Αντωνίου, κατηχητήν προ ολίγου της Εταιρίας, ευρωπαϊκά
+ενδεδυμένον, τω έβαλαν επωμίδας και περικεφαλαίαν και τον έστειλαν
+εις Μενίδι, όπου τον υπεδέχθησαν, οι Αττικοί ως άνδρα υπερέχοντα
+εξαιτίας της ασυνήθους στολής του, και ετέθησαν υπ' αυτόν μεθ'
+όσης άλλοτε αφοσιώσεως ετέθησαν οι Σπαρτιάται υπό τον χωλόν
+συμπατριώτην του Μελέτη Τυρταίον.
+
+Οι κάτοικοι Τούρκοι των Αθηνών ήσαν 400 οικογένειαι·
+παρευρίσκοντο και 60 Αλβανοί ως αστυνομική δύναμις· ανησύχαζαν δε
+δικαίω τω λόγω βλέποντες τα κινήματα των πλησιοχώρων επαρχιών·
+αλλ' ιδόντες και τα χωρία αυτής της επαρχίας των εις ένοπλον
+κίνησιν, και τους χωρικούς αρπάζοντας ποίμνια υπό τα τείχη της
+πόλεως, κατεταράχθησαν και ωργίσθησαν· και κατ' αρχάς μεν
+συνέλαβαν την κοινήν ιδέαν να σφάξωσιν όλους τους εν Αθήναις
+δυναμένους να οπλοφορώσι Χριστιανούς· αλλά βλέποντες, ότι τούτο
+ούτε πολιτικόν ήτον, ούτε ευκατόρθωτον, και ότι εδύνατο να επιφέρη
+ό,τι ήθελαν ν' αποφύγωσι, παρητήθησαν· ήρχισαν όμως να
+προετοιμάζωνται ανακομίζοντες τροφάς και τα πράγματά των εις την
+ακρόπολιν, καθαρίζοντες μίαν των δύο ευχρήστων αλλά προ καιρού μη
+εν χρήσει δεξαμενών και μετακομίζοντες εκ της πόλεως νερόν.
+Πεισθέντες δε εξ όσων ήκουαν και έβλεπαν, ότι οι έξωθεν
+κ λ έ π τ α ι θα εφώρμων, συνέλαβαν αίφνης την 11 τους τρεις
+προεστώτας και 10 άλλους περιφερομένους εις τας οδούς της πόλεως,
+τους ανεβίβασαν εις την ακρόπολιν και τους εφυλάκισαν. Η σύλληψις
+αύτη εφόβισε τους άλλους προύχοντας και τους ηνάγκασε να κρυβώσιν·
+αλλά τους ηνάγκασεν εν ταυτώ και να συννοηθώσι κρυφίως μετά των έξω
+και τους προτρέψωσι να έμβωσιν ένοπλοι εις την πόλιν· ώστε ό,τι
+έπραξαν οι Τούρκοι εις προφύλαξίν των απέβη εις βλάβην των.
+
+Απρονόητοι δε και ασυνεπείς, φυλακίσαντες εν τη ακροπόλει τους
+προεστώτας και λοιπούς, δεν εφρόντισαν να έχωσιν ικανούς φύλακας
+εν τη πόλει, εν ώ έβλεπαν τόσους οπλοφόρους Χριστιανούς εκτός
+αυτής· αλλ' ό,τι διακρίνει υπέρ παν άλλο την μωρίαν των είναι,
+ότι, εξαιρουμένων των πυλών του τείχους φυλαττομένων υπό Τούρκων,
+εφρούρουν τα λοιπά μέρη αυτού κατά διαταγήν αυτών Χριστιανοί.
+
+Την νύκτα της 25 συσσωματωθέντες οι έξωθεν Χριστιανοί εν Μενιδίω,
+ως 600, άλλοι φέροντες όπλα, άλλοι λόγχας, και άλλοι ρόπαλα,
+εστράτευσαν προς την πόλιν δύο ώρας πριν εξημερώση, ανέβησαν
+ησύχως το μεταξύ των πυλών των αγίων Αποστόλων και της
+Μπουμπουνίστρας τείχος, εισεπήδησαν ανεμποδίστως, εφόνευσαν τους
+επί των δύο πυλών ολίγους Τούρκους, και διεσπάρησαν εις την πόλιν
+τουφεκίζοντες και αλαλάζοντες. Επειδή δε οι Τούρκοι ανέβαιναν
+πάσαν εσπέραν εις την ακρόπολιν, ολίγοι ευρέθησαν εν τη πόλει, δι'
+ο και ολίγοι εχάθησαν· 36 δε, άνδρες, γυναίκες, παιδία, εκ των
+ενευρεθέντων κατέφυγαν εις τα προξενεία και διεσώθησαν. Οι
+Αττικοί, κυριεύσαντες την πόλιν, έστησαν την 28 την σημαίαν της
+ελευθερίας επί του διοικητηρίου, όπου εκάθησαν και οι οπλαρχηγοί,
+εν οις και ο πρωταθλητής της Αττικής Μελέτης.
+
+Μόλις διεδόθη εις τα πέριξ η είδησις των συμβάντων τούτων, και
+συνέρρευσεν εις Αθήνας ικανός αριθμός Αιγινητών, Κείων, Θερμιωτών
+και Υδραίων οπλοφόρων. Κατόπιν αυτών ήλθαν καί τινες Κεφαλλήνες (5
+μαΐου) φέροντες και κανόνια· ώστε εντός δέκα ημερών ο αριθμός των
+εν Αθήναις οπλοφόρων συνηριθμείτο εις τρισχιλίους.
+
+Οι έγκλειστοι Τούρκοι, βλέποντες μεταξύ των πολιορκητών πολλούς
+φραγκοενδεδυμένους, τινάς δε φορούντας και στολάς, ηπόρησαν και
+ηρώτησαν διά γράμματος τους προξένους, αν οι Φράγκοι βασιλείς
+εκήρυξαν πόλεμον κατά του σουλτάνου. Οι πρόξενοι τοις έγραψαν την
+αλήθειαν· αλλ' οι Έλληνες, μαθόντες τας υποψίας και τους φόβους
+των, συνέλεξαν όσους ίππους, όνους και ημιόνους ηύραν, και άλλοι
+καθήσαντες επ' αυτών, των μεν εχόντων των δε μη εχόντων εφίππια,
+άλλοι δε πεζοί, και οι πλείστοι φραγκοφορούντες και
+σκιαδοφορούντες, περιήλθαν μια των ημερών την ακρόπολιν υπό τον
+κρότον ευρωπαϊκών τυμπάνων και σαλπίγγων επιδεικνύμενοι δήθεν τον
+ευρωπαϊσμόν των· αλλά μία κανονία, πεσούσα εκ της ακροπόλεως εν
+μέσω αυτών και φονεύσασα ένα, διέλυσεν εν τω άμα την γελοίαν
+ταύτην σκηνήν.
+
+Δράξαντες οι Αθηναίοι τα όπλα επεμελήθησαν να τακτοποιηθώσι
+πολιτικώς και στρατιωτικώς όσον επέτρεπεν η περίστασις· και επειδή
+εστερούντο πολεμικής ύλης, απέσπασαν τον επί των θόλων των εν τη
+πόλει ζαμίων μόλυβδον, έχυσαν βόλια, και έβαλαν εις κίνησιν και
+τους σωζομένους πυριτομύλους· έστησαν δε κατά των εν τη ακροπόλει
+διά της θερμής συνδρομής και των άλλοθεν ελθόντων Ελλήνων επτά
+κανόνια επί διαφόρων θέσεων, της Πνυκός, του Μουσείου όπου το
+μνημείον του Φιλοπάππου, πλησίον των θεάτρων του Βάκχου και του
+Ηρώδου, και προς τον ναόν του Ολυμπίου Διός. Κατ' αίτησιν δε των
+Αθηναίων ήλθε τας πρώτας ημέρας της ενοπλίσεώς των εις τον Πειραιά
+και υδραϊκόν πλοίον 11 κανονίων, σταλέν παρά των αδελφών
+Κουντουριωτών υπό τον Γεώργην Νέγκαν.
+
+Εκτός δε του κάτωθεν εις μίαν των δεξαμενών μετακομισθέντος
+νερού, είχαν εις χρήσιν οι Τούρκοι και το μόλις πόσιμον ενός των
+τριών πηγαδιών των εν τω παρατειχίσματι (σερπεντσέ)· και επειδή το
+της δεξαμενής θα κατηναλίσκετο εντός ολίγου, οι πολιορκηταί
+προσεπάθουν κατ' αρχάς να σπάσωσι διά κανονιών το παρατείχισμα επ'
+ελπίδι να το κυριεύσωσι και στερήσωσι τους εχθρούς των του εν αυτώ
+νερού, διότι διά μόνης της δίψας ή της πείνας ηλπίζετο η κυρίευσις
+της ακροπόλεως. Εν τοσούτω πολιορκηταί και πολιορκούμενοι
+εκανονοβόλουν και εκανονοβολούντο, μήτε βλάπτοντες μήτε
+βλαπτόμενοι. Έρριπταν δ' ενίοτε οι εν τη ακροπόλει και βόμβας εις
+πόλιν, αλλά πάντοτε αβλαβείς διά την ανεπιτηδειότητα των
+ριπτόντων.
+
+Εν τοσούτω η επανάστασις έβοσκε κατά την ανατολικήν Ελλάδα ως
+πυρκαϊά και διεχύθη και εις Μαγνησίαν.
+
+Η νυν Μαγνησία, η το πάλαι μέχρι των εκβολών του Πηνειού κοινώς
+Σαλαμπριάς εκτεινομένη και περιλαμβάνουσα την Όσσαν ήτοι τον
+Κίσσαβον, περιλαμβάνει μόνον το Πήλιον όρος ήτοι το βουνόν της
+Ζαγοράς, και σχηματίζει γλώσσαν προέχουσαν εις την θάλασσαν μεταξύ
+του Θερμαϊκού, ήτοι του Θεσσαλονικού κόλπου, και του Παγασητικού,
+ήτοι του κόλπου του Βώλου· έχει δε προς μεν άρκτον επί της ξηράς
+όρια την μεταξύ του Πηλίου και της Όσσης κοιλάδα, ήτοι τον κάμπον
+της Αγυιάς, προς δε δύσιν την Βοιβηίδα λίμνην, την κοινώς Κάρλαν,
+και μικρά τίνα ριζοβούνια του Πηλίου, δι' ων χωρίζεται από της
+περιοχής του Βελεστίνου και του Αρμυρού· διαιρείται δε εκ φύσεως
+εις ανατολικοβόρειον και δυτικονότειον· εκείνη μεν είναι
+ορεινοτέρα, κρημνωδεστέρα, κατάφυτος καστανηών και ολίγον
+καρποφόρος· αύτη δε ομαλωτέρα και ευφορωτέρα. Έχει δε όλη η
+Μαγνησία 47 χωρία περιέχοντα κατοίκους 50 χιλιάδας, εξ ων 1750
+Τούρκοι· όλα δε τα χωρία είναι χριστιανικά πλην του Βώλου και των
+Λεχωνιών κατοικουμένων του μεν υπό μόνων Τούρκων, των δε υπό
+Τούρκων και Χριστιανών. Το πλήθος δε των κατοίκων δεικνύει πόσον
+πολυάνθρωπα ήσαν πολλά των χωρίων· το πολυανθρωπότερον δε ήτον η
+Μακρυνίτσα. Παρά την είσοδον δε του κόλπου του Βώλου και επί της
+παραλίας μικράς χερσονήσου, συνδεομένης εν σχήματι αγκώνος μετά
+της νοτειοδυτικής άκρας της λοιπής Μαγνησίας διά πετρώδους και
+δυσπροσίτου ισθμού μιας ώρας σχεδόν μήκος έχοντος, κείνται τα
+Τρίκερα ή Τρίκερη.
+
+[Μάιος] Την 5 μαΐου εφάνησαν προς τα παράλια των Τρικέρων και του
+Αρμυρού πλοία Ύδρας και Σπετσών.
+
+Πρό τινων ετών διέτριβεν εν Μαγνησία, σχολαρχών εν Μηλιαίς, ο
+Ανθιμος Γαζής, μέλος της Αρχής των Φιλικών, και προετοιμαστής κατ'
+εκείνα τα μέρη της επαναστάσεως. Ούτος καιροφυλακτών εκίνησεν εις
+επανάστασιν επί τω εμφανισμώ των ρηθέντων πλοίων, ήτοι την 7, τους
+κατοικούντας την Μαγνησίαν Χριστιανούς, εξ ων οι μεν επροοιμίασαν
+σκοτώσαντες τον διοικητήν τινων χωρίων επανερχόμενον έκ τινος επί
+συλλήψει υπόπτων προεστώτων περιοδίας, οι δε εκινήθησαν υπό τον
+Κυριακόν Μπαστέκην κατά των κατοικούντων τα Λεχώνια Τούρκων, και
+όλους σχεδόν, ως 600, εξωλόθρευσαν. Πληγωθέντος δε του Μπαστέκη,
+ανεδείχθη διάδοχος το πρωτοπαλλήκαρόν του ο Κοντονίκος. Εκείθεν
+εστράτευσαν οι Έλληνες εις πολιορκίαν του Βώλου, βοηθούμενοι υπό
+των ρηθέντων πλοίων καί τινων τρικεριωτικών· και οι μεν
+εστρατοπέδευσαν παρά το φρούριον, οι δε επί τινος λόφου
+πυραμοειδούς, κοινώς καλουμένου εξ αιτίας του σχήματός του «Πιλάφ
+- Τεπέ», σκοπεύοντες να κόψωσι διά της κατοχής εκείνης της θέσεως
+πάσαν συγκοινωνίαν του πολιορκουμένου Βώλου και του Βελεστίνου και
+Αρμυρού· εσύστησαν δε συγχρόνως και τοπικήν διοίκησιν, Β ο υ λ ή ν
+- Θ ε τ τ α λ ο μ α γ ν η σ ί α ς, εδρεύουσαν όπου το δεύτερον
+στρατόπεδον· μετ' ολίγον δε έστησαν και τρίτον πλησιέστερον του
+Βελεστίνου, εν τω αγίω Γεωργίω, και πλήρεις θάρρους και ελπίδων
+ώρμησαν άλλοι διά της πεδιάδος και άλλοι διά των βουνών εις
+Βελεστίνον, τον επάτησαν, τον έκαυσαν, ηνάγκασαν τους εν αυτώ
+Τούρκους να κλεισθώσιν εντός τεσσάρων πύργων, κειμένων εν μέσω
+ευρυχώρων αυλογύρων, και μηδενός εναντιουμένου εδόθησαν όλοι εις
+αρπαγήν και εις κραιπάλην. Κατά την έφοδον δε ταύτην επληγώθη ο
+Κοντονίκος, ον διεδέχθη ο Παναγιώτης Μπαστέκης. Αλλ' οι
+έγκλειστοι, βλέποντες την παράλυσιν των Ελλήνων, εθαρρύνθησαν
+τόσον, ώστε 60 μόνον έφιπποι εξήλθαν, και διαβάντες διά μέσου των
+Ελλήνων χιλίων όντων όλοι αβλαβείς έγειναν άφαντοι· μετά δέ τινας
+ώρας η καθημένη επί τινος υψώματος ελληνική σκοπιά ανήγγειλεν, ότι
+στράτευμα πολύ εφαίνετο επί της οδού της Λαρίσσης ερχόμενον προς
+τον Βελεστίνον. Πανικός τότε φόβος κατέλαβε τους Έλληνας· όλοι
+εγκατέλειψαν την κωμόπολιν και έτρεχαν προς το εν τω αγίω Γεωργίω
+στρατόπεδον· βλέποντες δε και οι εν τοις πύργοις Τούρκοι τους
+εχθρούς των φεύγοντας επέπεσαν, τους κατεδίωξαν μέχρι του
+στρατοπέδου και εσκότωσαν 60· οι δε λοιποί, υποπτεύοντες ότι και
+εν τω στρατοπέδω δεν ήσαν ασφαλείς, διεσκορπίσθησαν κακήν κακώς.
+Μετά τέσσαρας δε ή πέντε ημέρας εχύθησαν εντός της Χερσονήσου
+πολυάριθμα τουρκικά στρατεύματα υπό τον Μαχμούτπασαν Δράμαλην,
+διέλυσαν την πολιορκίαν του Εώλου, κατέστρεψαν τα χωρία Κανάλια
+και Κύπουρνα, έπεσαν εις Μακρυνίτσαν, εκυρίευσαν το επάνω μέρος
+αυτής φυγόντων των κατοίκων, εκυρίευσαν μετά ταύτα και το κάτω,
+επάτησαν και άλλα χωρία, έκαυσαν, ήρπασαν, εφόνευσαν,
+ηχμαλώτευσαν, και οι δυστυχείς Χριστιανοί κατέφευγαν πανταχόθεν
+προς το Τρίκερη. Ο δε Δράμαλης, αφήσας στράτευμα εις φύλαξιν του
+Βώλου, επανήλθεν εις Λάρισσαν· αλλά, μαθών ότι εσυστήθη εκ νέου
+ελληνικόν στρατόπεδον κατά το Μαλάχι πλησίον των Λεχωνίων,
+ωπισθοδρόμησε, συνήψε μάχην, ενίκησε και κατεδίωξε τους εχθρούς
+του μέχρι του ισθμού των Τρικέρων, όπου ευρών αντίστασιν επανήλθεν
+εις Λάρισσαν. Μόλις δε απηλλάχθησαν οι Έλληνες του δεινού τούτου
+εχθρού, και εσύστησαν πάλιν άλλο στρατόπεδον εν Λιθοκάστρω,
+πλησίον του μεγάλου χωρίου της Αργαλεστής, και έμειναν έκτοτε
+ανεπηρέαστοι, διότι ο Δράμαλης εθεώρει το μεν νεοσύστατον
+στρατόπεδον μικρού λόγου άξιον, την δε Μαγνησίαν υπεξούσιον· και
+τω όντι τέσσαρα μόνον χωρία, ο Λαύκος, το Προμίρι· η Αργαλεστή και
+τα Τρίκερη δεν είχαν προσκυνήσει· περιείχαν δε ψυχάς
+οκτακισχιλίας.
+
+Από του πορθμού των Τρικέρων και του στομίου του μαλιακού κόλπου,
+αντικρύ της Λοκρίδος, της Βοιωτίας και της Αττικής μέχρι των
+Πρασιών (πόρτο Ράφτη) παρατείνεται νοτειοανατολικώς η μακρά και
+στενή νήσος Εύβοια, κοινότερον Εύριπος, μήκος έχουσα 160 μιλίων
+από του ακρωτηρίου Κηναίου (Λιθάδας) μέχρι Γεραιστού
+(Πλατανιστού), μέγιστον δε πλάτος 40 από Χαλκίδος μέχρι Κούμης. Η
+νήσος αύτη χωρίζεται της ξηράς διά πορθμού, πλάτος έχοντος επί μεν
+του προς τον Γεραιστόν στόματος 34 μιλίων, επί δε του προς το
+Κήναιον τριών. Ο τερπνότατος ούτος και μακρύς πορθμός, πού μεν
+πλατύς, πού δε στενός, κάπου δε φαινόμενος κλειστός και σχηματίζων
+λίμνην, καθίσταται στενότατος προς την Χαλκίδα. Επί δε της πλησίον
+Βοιωτικής γης έκειτο η Αυλίς, όθεν απέπλευσε τα πάλαι εις Τρωάδα ο
+πολυάριθμος και πανελλήνιος εκείνος στόλος. Εν μέσω δε του
+στενοτάτου μέρους του πορθμού αναδύει βράχος διχοτομών τον
+πορθμόν, εφ' ου εκτίσθη πυργοειδές οχύρωμα· και το μεν προς την
+Βοιωτίαν είναι πλατύτερον και ρηχότερον, το δε προς την Χαλκίδα
+στενότερον και βαθύτερον, δι' ο και ευπλευστότερον· ζευγνύεται δε
+ο βράχος μετ' εκείνης μεν διά λιθίνης γεφύρας, ως 70 ποδών το
+μήκος, μετά ταύτης δε διά ξυλίνης και κινητής κατά το ήμισυ μόνον
+μακράς· η υποκάτωθεν δε ρύμη της περιφήμου παλιρροίας κατατέρπει
+την όρασιν και την ακοήν. Κείται δε η πόλις αύτη, η θεωρουμένη
+παρά τοις αρχαίοις και παρ' ημίν ούσα μητρόπολις της νήσου, επί
+της άκρας πλατείας γλώσσης, όλη περιτετειχισμένη, και φέρουσα
+εισέτι τα σύμβολα του αγίου Μάρκου επί του τείχους· και η μεν
+ανατολική πλευρά της χωρίζεται της ξηράς διά τινος χαρακώματος, αι
+δε τρεις άλλαι είναι θαλασσόβρεκτοι· εκείθεν δε του προαστείου υπό
+Χριστιανών κατοικουμένου περιεχαράκωσαν οι Τούρκοι επί της
+επαναστάσεως ικανήν γην χρήσιμον εις βοσκήν. Τόσω δε σημαντική
+εθεωρείτο πάντοτε η περί ης ο λόγος πόλις διά την θέσιν της, ώστε
+π έ δ α ς - τ η ς - Ε λ λ ά δ ο ς εκάλει ταύτην και την Κόρινθον
+Φίλιππος ο Μακεδών, ε π ι δ έ σ μ ο υ ς δε συμπεριλαμβανομένης και
+της Δημητριάδος, ως κυρίας των προς τα Τέμπη παρόδων, οι
+μεταγενέστεροι του Φιλίππου. Αντικρύ δε τη Χαλκίδος επί της
+Βοιωτικής ξηράς και επί λόφου 130 ποδών ύψος έχοντος κείται το
+φρούριον του Καραμπαμπά, επέχον τόπον ακροπόλεως ως υπερκείμενον
+της Χαλκίδος. Τω όντι ο κύριος αυτού είναι και κύριος αυτής.
+Θαυμάσιος είναι ο έμπροσθεν της Χαλκίδος κυκλοειδής και όλος
+φαινόμενος ανείσοδος λιμήν. Δύο φρούρια είχε προ της επαναστάσεως
+η νήσος, το της Χαλκίδος, και το της Καρύστου τα προς τον
+Γεραιστόν, υπό τα όρος της Όχης, το κοινώς άγιον Ηλίαν, διά την
+επί της κορυφής του εκκλησίαν του προφήτου· εν ουδετέρω δε των
+φρουρίων επετρέπετο επί τουρκοκρατίας διαμονή Χριστιανών.
+
+Έν των σημαντικωτέρων χωρίων της Ευβοίας είναι η Λίμνη, αντικρύ
+του οπουντίου κόλπου, ήτοι του κόλπου του Ταλαντίου. Οι πρόκριτοι
+του χωρίου τούτου έχοντος καί τινα πλοία, και άλλων τινών χωρίων,
+μαθόντες τα κατά την Ανατολικήν Ελλάδα, απεφάσισαν να υψώσωσι την
+επαναστατικην σημαίαν, και συνενοήθησαν μετά των Τρικεριωτών. Τας
+αρχάς δε του μαΐου οι καλοί ούτοι γείτονες ήλθαν εις βοήθειάν των,
+φέροντες τέσσαρα πλοία, πολεμεφόδια καί τινας στρατιώτας υπό τον
+Βαρούσαν Ανδρίτσου. Βλέποντες οι εν Ευβοία Τούρκοι όσα συνέβησαν
+πλησίον αυτών, υπώπτευαν μεν απόβασιν εις την νήσον των, αλλά
+τόσον δεν υπώπτευαν τους εντοπίους Χριστιανούς, ώστε θέλοντες να
+φυλάξωσι παραλίους τινάς θέσεις, ως τα Κανάτια και τον άγιον
+Νικόλαον, παρέλαβαν συναγωνιστάς πολλούς Χριστιανούς. Ιδόντες δε
+ερχόμενα τα τρικεριωτικά πλοία προς εκείνα τα παράλια ήρχισαν να
+τα τουφεκίζωσιν· αντετουφέκισαν τότε και οι καιροφυλακτούντες
+Λίμνιοι και οι των γειτονικών χωρίων, και ούτως ήρχισε και εκεί ο
+αγών. Οι Έλληνες υπερίσχυσαν κατά την πρώτην ταύτην σύγκρουσιν,
+απέβησαν και οι επί των πλοίων, συγκατεδίωξαν τους εχθρούς,
+εφόνευσαν ολίγους, και ηνάγκασαν τους λοιπούς να φύγωσιν. Μετά δε
+την φυγήν των συνήλθαν οι πρόκριτοι πολλών χωρίων εις Ξηροχώρι,
+διώρισαν τρεις οπλαρχηγούς, τον Βερούσην Μουστανάν, τον Νικολόν
+Ζαγωριανόν και τον Γιαννιόν Χαλκιάν, συνέλεξαν 2000 εντοπίους
+ενόπλους, και τους απέστειλαν τους μεν διά ξηράς τους δε διά
+θαλάσσης εις αποκλεισμόν της Χαλκίδος διά της συμπράξεως και των
+πλοίων των Τρικέρων και της Λίμνης· αλλ' οι εν τω φρουρίω τούτω
+Τούρκοι εξήλθαν και συνήψαν μάχην κατά τον Τροχόν διαρκέσασαν
+πανήμερον. Οι Έλληνες ετράπησαν· και πρώτον μεν κατέλαβαν το
+Δερβένι, εκείθεν δε μετέβησαν εις την παραθαλάσσιον θέσιν
+Βρυσάκια, όπου και ωχυρώθησαν· έμειναν δε εις αποκλεισμόν τα
+εντόπια πλοία της Λίμνης· αλλ' επειδή ήσαν μικρά και αδύνατα,
+επεκράτει δε εν τω στρατοπέδω δυσαρέσκεια κατά του Βερούση, τούτον
+μεν απέβαλαν και τον αντικατέστησαν προσωρινώς υπό του Σταύρου
+Βασιλείου Τομαρά, μετά ταύτα δε υπό του συμπολίτου των Αγγελή
+Νικολάου Γοβρίνα, ανδρός γενναίου, εμπειροπολέμου και
+φιλοπάτριδος· εμίσθωσαν δε και μετέφεραν εκ του λιμένος της αγίας
+Μαρίνας ως δυνατώτερον και καταλληλότερον διά τον αποκλεισμόν της
+Χαλκίδος, τo πλοίον του Αλεξανδρή Κριεζή υδραίου. Κατ' εκείνας τας
+ημέρας, ό εστι τον μάιον, ήλθεν εις Εύβοιαν και ετέθη υπό τας
+διαταγάς του Αγγελή και ο Νικόλαος Κριεζώτης Ευβοεύς, μετερχόμενος
+εν Ασία το ποιμενικόν έργον.
+
+Αν και το κατά της Χαλκίδος σχέδιον δεν ευδοκίμησεν, η προ μικρού
+όμως αναφθείσα λαμπάς της επαναστάσεως εν Ευβοία δεν εσβέσθη διά
+την αποτυχίαν ταύτην ή την δύναμιν του εχθρού· ολίγον όμως έλειψε
+να σβεσθή διά την διχόνοιαν των Ελλήνων, ελθόντων κατ' αυτάς τας
+πρώτας ημέρας εις αλληλομαχίαν, διότι ο προ ολίγου αποβληθείς της
+αρχηγίας Βερούσης, ξενολογήσας τετρακοσίους, ήλθεν εις Λίμνην επί
+σκοπώ να την καύση προς εκδίκησιν· αλλ' απέτυχε και έφυγε χάρις
+εις τον αρχηγόν Αγγελήν και εις τον συναγωνιστήν του Κριεζώτην.
+Μετά τα συμβάντα ταύτα, ό εστι κατά τον ιούνιον, οι εν Χαλκίδι
+Τούρκοι εστράτευσαν πάλιν κατά των εν Βρυσακίοις Ελλήνων, σύροντες
+κανόνια, τους συνήντησαν εις Μάνικα, παράλιον θέσιν μίαν ώραν
+μακράν του φρουρίου, και επολέμησαν όλην την ημέραν. Οι Έλληνες,
+βοηθούμενοι υπό των πλοίων, έθραυσαν τους εχθρούς φονεύσαντες και
+πληγώσαντες σχεδόν 100· εξ αυτών δε εφονεύθησαν 11 και επληγώθησαν
+15. Μετά δε την μάχην ταύτην οι μεν Τούρκοι επανήλθαν εις Χαλκίδα,
+οι δε Έλληνες εις το στρατόπεδον.
+
+Μετά την επανάστασιν της Ευβοίας όλη η Ανατολική Ελλάς ήτον εις
+πλήρη επανάστασιν και εις την κατοχήν των Ελλήνων εκτός τινων εν
+αυτή φρουρίων και των πόλεων Πατρατσικίου και Ζητουνίου.
+
+Τα σπέρματα της Φιλικής Εταιρίας πεσόντα εν καιρώ εις την γην της
+Μακεδονίας, εκαρποφόρησαν. Καθ' ον χρόνον εξερράγη η ελληνική
+επανάστασις η Θεσσαλονίκη ετέλει εν ελλείψει πασά υπό
+μουτεσελήμην, τον Ισούφμπεην, άνθρωπον καχεντρεχή και αιμοβόρον.
+Ούτος λαβών αφορμήν να υποπτεύση, ότι ήσαν συνωμόται και εντός και
+εκτός της Θεσσαλονίκης, και εν αυτώ τω αγίω Όρει, εκάλεσε τους
+προεστώτας των υπό την δικαιοδοσίαν του επαρχιών, σκοπεύων να
+ζητήση κατά την τουρκικήν συνήθειαν ομήρους εις ασφάλειαν, ίσως δε
+και να κρατήση αυτούς· αλλ' οι προεστώτες, εν γνώσει όσων
+εμελετώντο, δεν υπήγαν· απέστειλαν δε δευτερεύοντάς τινας, και εκ
+της τάξεως αυτών εδόθησαν οι ζητηθέντες όμηροι. Τούτο επηύξησε τας
+υποψίας της τουρκικής Αρχής. Το μέρος δε το υπέρ παν άλλο
+ανησυχάζον τον Ισούφμπεην ήτο το άγιον Όρος, όπου ο Εμμανουήλ
+Παπάς, προεστώς των Σερρών και θερμός οπαδός της Φιλικής Εταιρίας,
+είχε πολλούς και ισχυρούς προσηλύτους· αλλ' επειδή δυνάμει αρχαίων
+προνομίων απηγορεύετο η είσοδος οθωμανικών στρατευμάτων, ο
+Ισούφμπεης έστειλε κατ' αρχάς στρατεύματα μόνον προς τον ισθμόν
+του αγίου Όρους, μεγάλως ενοχλούντα τους κατοίκους των μερών
+εκείνων· ηθέλησε μετά ταύτα να πιάση και τους προεστώτας του
+Πολυγύρου, πρωτευούσης των Χασίκων χωρίων, ως υποκινούντας
+ταραχάς, και διέταξε να στρατεύσωσι προς την ρηθείσαν κωμόπολιν ο
+μεν αρχηγός της πολιτοφυλακής της Παζαρούδας, Τσιρίμπασης, μετά
+500 διά των ορέων, ο δε ταμίας του Ισούφπασα των Σερρών Χασάναγας,
+ο διοικών τα Χάσικα χωρία, μετ' άλλων 500 διά της πεδιάδος, και
+
+[Μάιος]εισελθόντες την 17 μαΐου να συλλάβωσι τους προεστώτας, ν'
+αφοπλίσωσι τους κατοίκους, και να ενδιαμείνωσιν· αλλ' οι
+προεστώτες, μαθόντες όσα ετεκταίνοντο, εξήλθαν την 16 αναθέσαντες
+εις άλλους την προμήθειαν των αναγκαίων τροφών και καταλυμάτων του
+ερχομένου στρατού. Την εσπέραν δε της αυτής ημέρας στρατιώται του
+διοικητού της κωμοπόλεως περιφερόμενοι ύβριζαν τους προστυχόντας,
+και ετουφέκισαν καί τινας νέους. Το περιστατικόν τούτο και οι
+απειλητικοί των Τούρκων λόγοι, έτι δε και φόνοι συμβάντες σποράδην
+εντός του πασαληκίου, έδωκαν αφορμήν να πιστεύσωσιν οι κάτοικοι,
+ότι όλοι θ' απέθνησκαν εν στόματι μαχαίρας επί της εισόδου των
+στρατευμάτων. Εις πρόληψιν δε του κακού έδραξαν τα όπλα, επάτησαν
+το διοικητήριον την επαύριον, εφόνευσαν τον διοικητήν και τους
+περί αυτόν 18 στρατιώτας και εστράτευσαν αυθημερόν εις προφύλαξιν
+της κωμοπόλεως, οι μεν κατά του Τσιρίμπαση, οι δε κατά του
+Χασάναγα, και ούτως ηνάγκασαν αμφοτέρους να οπισθοδρομήσωσι. Ταύτα
+μαθών ο μουτεσελίμης της Θεσσαλονίκης έγεινε θηρίον· εσούβλισε
+τους δυστυχείς ομήρους των επαρχιών, και απεκεφάλισε τον επίσκοπον
+Κυτρών, τον Χριστόδουλον Μπαλάνον, τον Χρήστον Μενεξέν και τον
+Κυδωνιάτην· δισχιλίους δε άλλους Χριστιανούς εφυλάκισεν εν τω ναώ
+και τη αυλή της μητροπόλεως και εγύμνωσε πολλάς οικίας. Είχαν δε
+οι Τούρκοι συμπράκτορας θερμούς εν ταις αθεμιτουργίαις τους
+κατοικούντας την πόλιν πολυαρίθμους Εβραίους οπλοφορήσαντας και
+αυτούς κατά των Χριστιανών. Αλλά τα κακά ταύτα εξήψαν αντί να
+σβέσωσι την αποστασίαν· διότι κατά το παράδειγμα του Πολυγύρου όλα
+τα χωρία της επαρχίας και άλλα κατόπιν αυτών έδραξαν τα όπλα, και
+πανταχόθεν συνέρρευσαν στρατεύματα, εξ ων εσυστήθησαν δύο
+στρατόπεδα, το μεν εκ Μαδεμοχωρι?? και Μοναχών εξελθόντων του
+αγίου Όρους υπό τας διαταγάς του Παπά, όστις ανηγορεύθη
+α ρ χ η γ ό ς - κ α ι -  π ρ ο σ τ ά τ η ς - τ η ς -
+Μ α κ ε δ ο ν ί α ς, το δε εκ Χασικοχωρητών και Κασσανδρέων υπό τον
+οπλαρχηγόν Χάψαν Κασσανδρέα. Τα δύο δε ταύτα στρατόπεδα πολλάκις
+αψιμαχήσαντα προς τους εχθρούς υπερίσχυσαν· το υπό τον Χάψαν μάλιστα
+επροχώρησε μέχρι της Καλαμαρίας και κατεδίωξε τους Τούρκους δύο ώρας
+μακράν της Θεσσαλονίκης. Μεσούντος δε του Ιουνίου ο Μπαηράμπασας,
+ετοιμαζόμενος να στρατεύση εις Ανατολικήν Ελλάδα και Πελοπόννησον,
+έπεσεν εν πρώτοις πανστρατιά επί τον Παπάν, εστρατοπεδευμένον προς
+το βάθος του Στρυμονικού κόλπου (της Κοντέσσας), και τον εβίασε να
+υποχωρήση προς τα όρη· στραφείς δε μετά ταύτα και κατά του άλλου
+στρατοπέδου, ηνάγκασε και αυτό να υποχωρήση προς τα όρη. Εντεύθεν
+εμψυχωθέντες οι εν Θεσσαλονίκη Τούρκοι, παραλαβόντες και τους
+Εβραίους, επροχώρησαν μέχρι των Βασιλικών, 4 ώρας μακράν της
+Θεσσαλονίκης, όπου ηύραν 200 Έλληνας οπλοφόρους υπό τον Χάψαν.
+Γενναίως επολέμησαν κατ' αρχάς οι ολίγοι ούτοι, αλλ' ενικήθησαν
+διά τον μικρόν αριθμόν των, και επί τέλους ετράπησαν· εφονεύθησαν
+δε 60 εν οις και ο πολλού επαίνου άξιος αρχηγός· οι δε Τούρκοι και
+οι Εβραίοι, εμβάντες εις την κώμην, την έκαυσαν φονεύσαντες και
+ανδραποδίσαντες τους κατοίκους. Άλλη μάχη, επίσης δυστυχής, συνέβη
+μετά τινας ημέρας κατά την Γαλάτισταν, 2 ώρας απέχουσαν των
+Βασιλικών ανατολικώς. Οι Τούρκοι έκαυσαν και την κώμην εκείνην,
+τους δε εν αυτή Χριστιανούς, τους μεν εφόνευσαν, τους δε
+ηνδραπόδισαν. Οι Έλληνες μετά τα δυστυχήματα ταύτα απεσύρθησαν, οι
+μεν εις Κασσάνδραν, οι δε εις άγιον Όρος, καί τινες εις τα επί της
+Σιδωνίας χωρία, Παρθενώνα και Συκιάν.
+
+Η χερσόνησος Κασσάνδρα ή ελληνικώτερον Κασσάνδρεια, είναι η το
+πάλαι γνωστή Πελλήνη και παλαιότερον Φλέγρα· προέχει εις την
+θάλασσαν μεταξύ του Θερμαϊκού και Κορωναίου κόλπου ως 40 μίλια
+μέχρι του ακρωτηρίου Κανάστρου, κοινώς λεγομένου Παλιούρι. Επί του
+ισθμού δε της χερσονήσου ταύτης κείται το χωρίον Πινάκα, όπου
+έκειτο άλλοτε η Ποτίδαια, η τόσων λογομαχιών και κακών πρόξενος
+μεταξύ Αθηναίων και Μακεδόνων· το δε πλάτος του ισθμού είναι
+περίπου 450 οργυιών. Οι Έλληνες, αφ' ού συνηθροίσθησαν εντός της
+χερσονήσου, έκοψαν τον ισθμόν τούτον· εντεύθεν δε της τομής
+ωχυρώθησαν κατ' αρχάς 2700 οπλοφόροι εντόπιοι στήσαντες και
+Κανόνια εκ Ψαρών μετακομισθέντα· εβοηθούντο δε και υπό δύο Λιμνίων
+πλοίων· εισήλθαν μετά ταύτα εις την χερσόνησον και 400 Ολύμπιοι
+υπό τους οπλαρχηγούς Λιακόπουλον και Μπίνον. Επί δε του αγίου
+Μάμαντος αντεστρατοπέδευσαν και ωχυρώθησαν τριπλάσιοι Τούρκοι,
+οίτινες αφού άπαξ επί αποπείρα εφόδου επλησίασαν μέχρι της τομής
+και απεκρούσθησαν, περιωρίσθησαν εις ακροβολισμούς αποβαίνοντας
+συνήθως προς βλάβην των. Οι δε εντός της χερσονήσου Έλληνες,
+έχοντες τα ανωτέρω πλοία και ικανά πλοιάρια, απέβαιναν συχνάκις
+εις διάφορα μέρη διά νυκτός και ηνόχλουν τους εχθρούς. Και ταύτα
+μεν τα κατά την Μακεδονίαν τω καιρώ εκείνω.
+
+Μεταβαίνοντες δε ήδη εις τα της Κρήτης, κρίνομεν αναγκαίον να
+θεωρήσωμεν πρώτον την εσωτερικήν κατάστασιν αυτής.
+
+Ουδαμού της αποστατησάσης Ελλάδος ο αριθμός των Τούρκων ως προς
+τον των Χριστιανών ήτο τόσον πολύς, ή ο χαρακτήρ αυτών τόσον
+κακοποιός, ή το σύστημά των τόσον ολέθριον, όσον εν Κρήτη· 290,000
+ελογίζοντο όλοι οι κάτοικοι της νήσου, εξ ων οι μεν 160,000 ήσαν
+Χριστιανοί, οι δε 130,000 Τούρκοι (β). Αλλ' οι Χριστιανοί ουδεμίαν
+είχαν των δημοτικών ελευθεριών, ων απελάμβαναν οι των άλλων μερών
+της Ελλάδος ομόπιστοί των· ως είλωτες εθεωρούντο, και είλωτες
+ήσαν· τα τέκνα των ηρπάζοντο καθ' ημέραν ή εις υπηρεσίαν των
+Τούρκων ή εις θεραπείαν των αισχρών ορέξεών των, και οι ιδρώτες
+των εχρησίμευαν εις τροφήν και ηδυπάθειάν των. Υπό τρεις πασάδας
+ετέλει η νήσος. Το Μεγάλον Κάστρον (Ηράκλειον), η Ρεθύμνη, και τα
+Χανιά (Κυδωνία) ήσαν αι πόλεις όπου έδρευαν· αλλ' ουδείς των
+τριών, εξ ων ο του Μεγάλου Κάστρου έφερε τίτλον βεζίρη, εξουσίαζε
+την Κρήτην· την εξουσίαζεν η μάχαιρα των εντοπίων Τούρκων
+φοβίζουσα πολλάκις και αυτούς τους πασάδας· ο τυχών Τούρκος, διότι
+ήτο Τούρκος, ύβριζεν, εξύλιζεν, επιστόλιζεν, εγύμνονε τον τυχόντα
+Χριστιανόν, διότι ήτο Χριστιανός, και ποτέ δεν επαιδεύετο όσον
+αξιόποινος και αν ήτο η διαγωγή του· οι αγάδες ηγόραζαν διά βίου
+τας προσόδους των χωρίων, και τοιουτοτρόπως μετήρχοντο, μηδενός
+εναντιουμένου, πάσαν εξουσίαν επί των Χριστιανών, ως αυθένται επί
+δούλων (γ)· επί τω θανάτω δε των πατέρων διεδέχοντο συνήθως την
+εξουσίαν οι υιοί, ώστε η δουλεία απέβαινε κληρονομική. Εντεύθεν
+ευκόλως δύναταί τις να συμπεράνη πόσον έπασχεν ο χριστιανικός
+λαός. Μόνοι οι ορεσίτροφοι απέφευγαν τα κακά ταύτα· μεταξύ δε
+τούτων διέπρεπαν οι Σφακιανοί κατοικούντες τραχείαν και βουνώδη
+γην υπό τας κορυφάς των Λευκών ορέων. Ο ολίγος ούτος λαός είναι
+ανδρείος και εμπειροπόλεμος, αλλ' άτακτος και φιλάρπαξ, καθώς όλοι
+οι μη ζώντες υπό νόμον, και μάλλον αδιοίκητος ή αυτοδιοίκητος.
+
+Η Κρήτη έπαθε θρησκευτικώς ό,τι δεν έπαθεν άλλο μέρος της
+αποστατησάσης Ελλάδος, διότι ουδέν άλλο υπέστη όσα πολιτικά κακά
+υπέστη η νήσος εκείνη.
+
+Πολλούς αιώνας προ της πτώσεως της λοιπής Ελλάδος υπό τον
+οθωμανικόν ζυγόν, εν έτει 653 μετά Χριστόν, επατήθη η Κρήτη υπό
+των περί τον Μοάβιον στρατηγόν του Οσμάν - καλίφη Αράβων·
+κατεξουσιάσθη δε υπό των εξ Ισπανίας κατάδιωχθέντων και
+κατασταθέντων μέχρι τινός εν Αλεξάνδρεια ομοφύλων αυτών μεσούντος
+του ι' αιώνος, και διέμεινεν υπεξούσιος έως ου τους εξήλασε
+Νικηφόρος ο Φωκάς επί του αυτοκράτορος Ρωμανού, εγγόνου Βασιλείου
+του Μακεδόνος. Υπό την μακράν δε ταύτην αραβικήν ή σαρακινήν
+εξουσίαν πάμπολλοι των εγκατοίκων ηλλαξοπίστησαν, αλλ' επανήλθαν
+εις την θρησκείαν των πατέρων των επανελθούσης της πατρίδος των
+υπό την βυζαντινήν αυτοκρατορίαν· ηλλαξοπίστησαν δε πάλιν πεσούσης
+της πατρίδος των υπό τον οθωμανικόν ζυγόν.
+
+Σκληροί και αιμοβόροι πάντοτε οι Κρήτες Τούρκοι, καθώς τους
+παρεστήσαμεν, εύκολον είναι να συμπεράνη τις πόσον εξεμάνησαν κατά
+των Χριστιανών, μαθόντες τας εν Πελοποννήσω ταραχάς. Υποπτεύοντες
+όμως ότι δάκτυλος ρωσσικός τας υπεκίνει, δεν εκακοποίησαν τους
+Χριστιανούς κατ' αρχάς ειμή σποράδην, και έβαλαν κατά νουν να
+προφυλαχθώσι μάλλον ή να βλάψωσι· διά τούτο αφώπλισαν τους κατά
+τας πόλεις και τα πέριξ χωρία, τους κατεδίκασαν να εργάζωνται καθ'
+ημέραν υπό εργοδιώκτας εις επισκευήν και εφοδιασμόν των φρουρίων,
+και μετεκάλεσαν εις το Μεγάλον Κάστρον τους αρχιερείς των
+ανατολικών επαρχιών.
+
+Αν και η επανάστασις εξηπλώθη καθ' όλην την Πελοπόννησον και
+διεδόθη και εις το Αιγαίον, αν και πλοία υπό σημαίαν ελληνικήν
+εφαίνοντο κατά τα παράλια της Κρήτης, οι κάτοικοι αυτής Χριστιανοί
+και οι επί των πεδινών και οι επί των ορεινών τόπων δεν εσείσθησαν
+παντάπασιν· οι δε αρχιερείς κατέβαλαν πάσαν φροντίδα εις
+διατήρησιν της ησυχίας καθ' όλην την νήσον εκδώσαντες εγκυκλίους
+προς τους υπό την ποιμαντορίαν των, δι' ων εξύμνουν τας απείρους
+προς αυτούς αγαθοεργίας της υψηλής Πύλης, και τους εσυμβούλευαν να
+προσέχωσιν αυστηρώς μη τύχη και διά κακοβούλων και απατηλών
+εισηγήσεων αποπλανηθώσιν, ως οι αχάριστοι Πελοποννήσιοι, από της
+σωτηρίου οδού της προς την Πύλην υποταγής των· ενήργουν δε εν
+ειλικρινεία, διότι έβλεπαν παν κίνημα επαναστατικόν τείνον εις
+εξολόθρευσιν των Χριστιανών, και έσπευδαν να μαλάξωσι την σκληράν
+και αιμοχαρή καρδίαν των εντοπίων Τούρκων διά πλουσίων δωρεών·
+αλλά τα θηρία δεν ανθρωπίζονται.
+
+Πρό τινος καιρού είχαν συστηθή εν ταις πρωτευούσαις των Χανιών
+και της Ρεθύμνης δύο αλληλοδιδακτικά σχολεία. Αν και η περί της
+συστάσεως αυτών άδεια ηγοράσθη δι' αδράς δαπάνης, και η διδασκαλία
+ήτον η συνήθης, τα σχολεία ταύτα εθεωρήθησαν σχολεία αποστασίας
+και πολέμου, εκλείσθησαν μεσούντος του μαρτίου, και οι διδάσκαλοι
+εφυλακίσθησαν.
+
+[Μάιος] Κατ' αίτησιν δε του όχλου εφυλάκισεν ο πασάς των Χανιών
+Λατίφης, αρχομένου του μαΐου, και τον επίσκοπον Κισάμου, ως δήθεν
+υποκινούντα εις επανάστασιν τους Χριστιανούς· μετά δέ τινας
+ημέρας, οχλαγωγίας δευτέρας γενομένης, φοβηθείς παρέδωκε τον
+δυστυχή επίσκοπον εις τον όχλον επ' ελπίδι να τον καθησυχάση μη
+αναλογισθείς ότι ο ενδίδων εις παράφορον και μανιώδη όχλον τον
+θρασύνει και τον φέρει εις δεινότερα. Παραλαβών ο όχλος τον
+επίσκοπον, τον εβασάνισε, τον επόμπευσεν ημίγυμνον διά των οδών
+και την 19 τον εκρέμασεν έξω της πόλεως· εκρέμασε συγχρόνως και
+τον διδάσκαλον του αλληλοδιδακτικού. Τούτου δε γενομένου εζήτει ο
+θηριώδης όχλος την άδειαν να σφάξη και όλους τους εν τη πόλει
+Χριστιανούς· επελθόντος όμως του ραμαζανίου, ανεβλήθη η γενική
+σφαγή.
+
+[Ιούνιος] Αλλά την 17 ιουνίου ηνοίχθησαν αι οπλοθήκαι εις
+εφοπλισμόν των Τούρκων, υψώθησαν και περιεφέροντο εις όλην την
+πόλιν σημαίαι πολέμου, και επροοιμίασε την μέλλουσαν καταστροφήν ο
+φόνος δυστυχούς τινος σιδηρουργού εν ώ ειργάζετο. Την δε ακόλουθον
+ημέραν, ό εστι την τελευταίαν του ραμαζανίου, εξεδόθη ο προ πολλού
+ζητούμενος ορισμός του πασά και ανεγνώσθη και φετφάς εις
+εξολόθρευσιν των Χριστιανών. 30 εξ αυτών (διότι οι άλλοι επρόλαβαν
+και έφυγαν) είχαν απομείνει εν τη πόλει υπό την προστασίαν αγάδων
+τινών, και τους 30 ο όχλος εθανάτωσεν αυθημερόν, εν οις και τον
+διερμηνέα του πασά, εγύμνωσε δε και την μητρόπολιν αρπάσας τα ιερά
+σκεύη και τα άμφια· την δε επιούσαν νύκτα εξήλθε της πόλεως, 20
+χωρία και πολλά μοναστήρια έκαυσε, όσους Χριστιανούς ηύρεν όλους
+εξολόθρευσε πνίξας σφάξας καύσας και κρεμάσας, και δι' όλης
+δεκαπενθημερίας επώλει εν τη αγορά των Χανιών γυναίκας· εν ενί
+λόγω πάσα ημέρα ολοκλήρου μηνός ήτον ημέρα φρίκης, και η εξοχή των
+Χανιών θέατρον καταστροφής και ερημώσεως (δ).
+
+Η δεινή αύτη θέσις των τρισαθλίων Χριστιανών ηνάγκασε πολλούς
+κατοικούντας τα πεδινά ν' αναβώσι χάριν ασφαλείας εις τα όρη, και
+να καταφύγωσι κυρίως εις Σφακιά. Εφάνη δε κατ' εκείνας τας ημέρας
+εν τη νήσω της Κρήτης ό,τι ουδαμού εφάνη της Ελλάδος. Καθ' ον
+καιρόν οι ειδωλολάτραι αυτοκράτορες κατεδίωκαν τους Χριστιανούς,
+πολλοί εις αποφυγήν βασάνων ελάτρευαν παρρησία τα είδωλα, αλλ' εν
+κρυπτώ τον Χριστόν· τοιούτον τι συνέβη εν τη Κρήτη, επί της
+τελευταίας υποδουλώσεώς της. Τινές των πλουσιωτέρων οικογενειών
+του μεγάλου Κάστρου και των γειτονικών αυτού μερών εδέχθησαν μεν
+αναφανδόν τον ισλαμισμόν εις ασφάλειαν ζωής, τιμής και περιουσίας,
+επρέσβευαν όμως μυστικώς τα του ευαγγελίου, και ανέτρεφαν κατά τον
+αυτόν τρόπον τα τέκνα των. Τοιούτοι ανεφάνησαν, αρχομένης της
+επαναστάσεως, εις έκστασιν Τούρκων και Χριστιανών, μεταξύ άλλων
+και οι ισχύοντες Κουρμούλαι, οίτινες ομολογήσαντες παρρησία την εν
+κρυπτώ χριστιανικήν θρησκείαν των, και δράξαντες τα όπλα,
+μετέβησαν από του επί της ευκάρπου πεδιάδος της Μεσκράς χωρίου των
+Κουσέ εις Σφακιά, εγκαταλείψαντες όλην την πλουσίαν περιουσίαν
+των, και έτοιμοι να χύσωσι το αίμα των υπό την σημαίαν του
+σταυρού· μετέφεραν δε εις Σφακιά και όλους τους χωρικούς των
+Χριστιανούς. Ήσαν δε οι μεταναστάντες ψυχαί 1200.
+
+Μόλις τον τελευταίον μάρτιον έλαβαν οι Σφακιανοί αμυδράν τινα
+ιδέαν της Εταιρίας, ελθόντος προς αυτούς Νικολάου τινός
+Βαρελζόγλου ή κατ' άλλους Καρατσά, αποστόλου της Εταιρίας. Τοις
+είπεν ο απόστολος ό,τι έλεγαν οι λοιποί, δηλαδή ότι όλα τα
+βοηθήματα θα ήρχοντο εντός ολίγου εκ της Ρωσσίας· διά τούτο
+ουδεμία ετοιμασία προϋπήρχεν. Είχε καταπλεύσει εις Λούρον, λιμένα
+των Σφακιών, μεσούντος του απριλίου, πλοίον φέρον προς αυτούς
+δωρεάν, αλλ' επί πλαστή πωλήσει διά το ανύποπτον, ικανήν ποσότητα
+πυρίτιδος και μολύβδου· αλλά το πλείστον μέρος της πολεμικής
+ταύτης ύλης διεσκόρπισαν οι Σφακιανοί, πιστεύοντες όσα τοις έλεγεν
+ο απόστολος. Εν τοσούτω είτε έτοιμοι είτε ανέτοιμοι δεν ημπόρουν
+να μείνωσιν ακίνητοι. Τα παθήματα των λοιπών Χριστιανών της Κρήτης
+τοις έλεγαν καθαρά τι θα επάθαιναν και αυτοί· ήξευραν ότι οι
+Τούρκοι εμελέτων να πατήσωσιν επί του μπαϊραμίου τα βουνά των, αν
+δεν παρέδιδαν ως οι άλλοι τα όπλα· ηύραν δε προθύμους συναγωνιστάς
+και τους Ριζίτας, ό εστι τους επί της αρκτικής υπωρείας των αυτών
+βουνών Χριστιανούς, εν οις διέπρεπαν οι κατοικούντες τα
+σημαντικότερα δύο χωρία, Λάκκους και Θέρισον· συνηνώθησαν και οι
+Μεσαρίται, Αποκωρονίται, Αγιοβασιλίται και άλλοι, διηρέθησαν εις
+διάφορα σώματα και πρώτοι οι περί τον Γιάννην Χάλην, τον
+Παπαδανδρέαν και τον Μουστογιάννην προσέβαλαν την 14 εχθρούς
+εξελθόντας επί λεηλασία κατά το εν τη επαρχία των Χανιών Λούλον,
+τους έβλαψαν και τους έτρεψαν. Τούτου γενομένου, ο μεν Γεώργης
+Δασκαλάκης ο και Τσελεπής, ο Σήφακας Κωνσταντουδάκης, ο Ανδρέας
+Φασουλής, οι κατά το Λούλον αριστεύσαντες και άλλοι εστράτευσαν
+εις Κεραμεία, εν τη επαρχία και αυτά των Χανιών, εκτύπησαν τους
+εκεί εχθρούς και τους διεσκόρπισαν· κατέλαβαν δε και διαφόρους
+πλησιοχώρους θέσεις εν αις και το ορεινόν χωρίον Μαλάξαν, όπου
+πολλάκις εφορμήσαντας τους εχθρούς απέκρουσαν συνεργεία και του
+παρασκηνούντος Αναγνώστη Παναγιώτου. Οι δε υπό τον Ρούσον
+Μπουρδουμπάν, τον Αναγνώστην Παπαδάκην, τον Αντώνην Μελιδώνην,
+τους Δεληγιαννάκας, τους Σουδερούς και άλλους, εν οις και ο είς
+των δύο αδελφών Κουρμούλων, ο άλλοτε Χουσεΐναγας, και νυν Μιχάλης
+και οι δύο του υιοί, επάτησαν τας επαρχίας Αποκορώνου, Ρεθύμνης
+και αγίου Βασιλείου, έπεσαν επί το οχύρωμα του Αρμυρού και το
+εκυρίευσαν, απέκλεισαν εντός δυνατού πύργου κειμένου εν τω
+Προσνέρω εκατόν Τούρκους υπό τον Αληδάκην μετακομίσαντες εκ του
+Αρμυρού και κανόνια, συνήψαν δεινήν μάχην παρά τας Καλύβας, όπου
+εστάθμευαν εχθροί εξελθόντες των Χανιών, έπαθαν και εκινδύνευσαν
+κατ' αρχάς, αλλ' επιτεθέντων όπισθεν των περί τον Δασκαλάκην και
+Σήφακαν, εκραταιώθησαν και υπερίσχυσαν. Οι αυτοί απήντησαν μετ'
+ολίγον διακοσίους εχθρούς υπό τους επί κακουργία γνωστούς Ισμαήλ
+Κουντούρην και Γλυμίδην κατά τον Αϊγιάννην (Καϋμένον), τους
+περιεκύκλωσαν, επήραν δύο σημαίας και εσκότωσαν αμφοτέρους τους
+αρχηγούς ανδρείως μαχομένους. Και άλλαι άλλων Τούρκων και
+Χριστιανών συγκρούσεις πολλαχού κατά τους αυτούς καιρούς
+συνέβησαν, εν αις οι Χριστιανοί ως επί το πλείστον υπερίσχυσαν.
+Μετά δε την κατά τον Αϊγιάννην μάχην επροχώρησαν οι νικηταί εις
+Αμπαδιάν εν τη επαρχία Αμαρίου, έτρεψαν τους αγρίους κατοίκους των
+χωρίων αυτής, συνέλαβαν ζώντα τον επ' ανδρία ονομαστόν Ντελή -
+Μουσταφάν, τον εφόνευσαν μη θελήσαντα να βαπτισθή και έκαυσαν τινά
+των χωρίων. Εκείθεν έπεσαν εις την Επισκοπήν εκ τριακοσίων σχεδόν
+οικιών συγκειμένην, των πλείστων τουρκικών, έκαυσαν πολλάς αυτών,
+έκαυσαν το εν αυτή ζαμίον και την πλουσίαν τουρκικήν βιβλιοθήκην
+και εφόνευσαν καί τινας· φθάσαντες δε εις Ατσιπόπουλον εκυκλώθησαν
+αίφνης υπό δισχιλίων Τούρκων εφορμησάντων εκείθεν, επολεμήθησαν
+και ηναγκάσθησαν να εξέλθωσι του χωρίου, αλλ' ούτε απεμακρύνθησαν,
+ούτε έπαυσαν ενοχλούντες τους πλησίον εχθρούς. Παρέπλεαν δε καί
+τινα Κάσσια πλοία υπό τον Θεοδωρήν Κανταρτσήν εις ενίσχυσιν του
+αγώνος.
+
+Ανίκανοι δε οι Χανιώται και οι Ρεθύμνιοι Τούρκοι να βλάψωσιν
+αυτοί μόνοι τους εχθρούς των, ούς εφρύατταν βλέποντες έξωθεν
+σχεδόν των πυλών των φρουρίων, επεκαλέσθησαν την σύμπραξιν των
+Καστρινών και άλλων εις καταδίωξίν των.
+
+Έμελλεν εν τούτοις, αφ' ού τόσον αθώον χριστιανικόν αίμα εχύθη
+τήδε κακείσε εντός της Κρήτης, να χυθή και το ιερώτερον και
+πολυτιμότερον επ' αυτού του αγίου θυσιαστηρίου, καθ' ην ώραν
+εδοξολογείτο ο Ύψιστος.
+
+Έδρευαν εν τω Μεγάλω Κάστρω ο αρχιεπίσκοπος της νήσου Γεράσιμος
+και ο επί ψιλώ ονόματι επίσκοπος Διουπόλεως· είχαν προσέλθει επί
+τη προσκλήσει της τουρκικής Αρχής και οι επίσκοποι των ανατολικών
+επαρχιών, ο Κνωσσού, ο Χερονήσου, ο Λάμπης και ο Σιτείας. Όλοι δε
+οι εν τω φρουρίω Χριστιανοί, κληρικοί και λαϊκοί, μηδ' αυτών των
+αρχιερέων εξαιρουμένων, ειργάζοντο εις τα του φρουρίου όχι μόνον
+τας καθημερινάς, αλλά και τας εορτάς μετά την απόλυσιν της
+εκκλησίας. Την 23 προ της ανατολάς του ηλίου εκλείσθησαν αίφνης αι
+πύλαι, ώρμησε πλήθος αιμοχαρών Τούρκων φρυαττόντων και
+ξιφηφορούντων εις την μητρόπολιν, και απαντήσαντες καθ' οδόν δύο
+Χριστιανούς, Χαλκωματάδας επονομαζομένους, πορευομένους και αυτούς
+εις το αυτό μέρος, τους εφόνευσαν. Εντεύθεν προοιμιάσαντες
+εχύθησαν εντός της μητροπόλεως· και κλείσαντες τον πυλώνα έπεσαν
+κατά των εν αυτή χριστιανών ως λέοντες ορυόμενοι· και πρώτον μεν
+εφόνευσαν 75 κοσμικούς, προσμένοντας εν τη αυλή τους αρχιερείς,
+ίνα συναπέλθωσιν εις τας συνήθεις εργασίας των· μετά ταύτα δε
+ανέβησαν άλλοι μεν εις τα επάνω, άλλοι δε εις το κάτω συνοδικόν,
+και εφόνευσαν τον αρχιεπίσκοπον και τους πέντε επισκόπους.
+Μεθύσαντες από του αίματος αυτών, επατήσαν και αυτήν την
+εκκλησίαν, εν ώ εψάλλετο η ακολουθία, και ο τόπος των θείων
+δοξολογιών, των οικτιρμών και της αγιότητος έγεινε τόπος
+βλασφημιών, αιμάτων και πάσης βδελυρίας· εισήλθαν μετά ταύτα εις
+τα άγια των αγίων και αιματόβαψαν το αναίμακτον θυσιαστήριον,
+μαχαιροκόψαντες τον ιερουργούντα· και τα μεν σώματα των αρχιερέων
+και κληρικών εισέτι σπαράττοντα έρριψαν εις τας οδούς, έκοψαν δε
+την γηραιάν κεφαλήν του αρχιεπισκόπου, και άλλοι μεν εμπήξαντες
+αυτήν επί ξύλου την επόμπευσαν διά της πόλεως και την έφεραν
+ενώπιον του βεζίρη Σερήφπασα, άλλοι δε εχύθησαν εις τας οδούς της
+πόλεως σπώντες τας θύρας των χριστιανικών οικιών και των
+εργαστηρίων, και τους μεν άνδρας φονεύοντες, εν οις και τους δύο
+αδελφούς του αρχιεπισκόπου, τας δε νέας γυναίκας καταισχύνοντες,
+πολλά δε παιδία περιτέμνοντες. Η πόλις εν ενί λόγω ωμοίαζε τρεις
+ώρας πόλιν δορυάλωτον. Μετά ταύτα ηνοίχθησαν αι πύλαι και
+διεσπάρησαν οι ανθρωποκτόνοι εις τα χωρία, φονεύοντες όλους τους
+άνδρας όσοι δεν επρόφθασαν ν' αναβώσιν εις τα όρη. Σκοπός δε αυτών
+ήτον ουδ' ένα άνδρα Χριστιανόν ζώντα ν' αφήσωσι· διά τούτο
+καταφθάσαντες 27 εν τω χωρίω Βενεράτω, και τους 27 εθανάτωσαν.
+Μόλις το δειλινόν εξέδωκεν ο βεζίρης ορισμόν να παύση η
+ανθρωποκτονία, και να φυλακισθώσιν οι εναπομείναντες Χριστιανοί,
+ως αναγκαίοι να εργάζωνται· έκτοτε έπαυσαν οι εν τη πόλει φόνοι·
+αλλ' η διαρπαγή των οικιών και των εργαστηρίων διήρκεσεν όλην την
+νύκτα και όλην την επιούσαν ημέραν. 730 ελογίσθησαν οι εν τω
+Μεγάλω Κάστρω θανατωθέντες κατ' εκείνην την ημέραν. Παυσάσης δε
+της σφαγής, ήρχισεν η φυλάκισις· οι κρυπτόμενοι Χριστιανοί
+ανευρισκόμενοι εσύροντο εις τας φυλακάς, και τόσον απανθρώπως
+ερραβδίζοντο, ώστε τινές απέθαναν πριν φυλακισθώσι· πολλοί δε των
+φυλακισθέντων εξεψύχησαν βασανιζόμενοι.
+
+Τα συμβάντα ταύτα μαθών αγάς τις, έχων υπό την εξουσίαν του χωρία
+τινά εν τη ανατολική επαρχία της Κρήτης, Σιτεία, ο Χατσή -
+αφεντάκης, εμάνδρευσεν εντός της αυλής του τους χωρικούς του
+Χριστιανούς ως διακοσίους, επί λόγω ότι ήθελε να τοις λαλήση, και
+κλείσας την αυλόθυραν τους εφόνευσεν, έχων συνεργούς τους
+συγγενείς του, τους επιστάτας των χωρίων του και άλλους Τούρκους·
+ο δε πασάς, μαθών το γεγονός, υπερεπήνεσε τον πολύν ζήλον και την
+αφιλοκέρδειαν του χριστιανοβόρου αγά. Μετά τινας δε ημέρας ο εν
+Ρεθύμνη Οσμάμπασας εκάλεσε και αυτός τους ηγουμένους διαφόρων
+μοναστηρίων και διαφόρους ιερείς των εν τοις χωρίοις των επαρχιών
+Μυλοποτάμου και Αμαρίου επί λόγω να διανείμη δι' αυτών τοις
+ομοπίστοις των έγγραφά του εις ασφάλειάν των· συνελθόντας δε τους
+εθανάτωσεν όλους· εν ενί λόγω, εκτός των άλλων μεγάλων συμφορών
+των εν Κρήτη Χριστιανών, χίλιοι τουλάχιστον αθώοι, εν οις και επτά
+αρχιερείς, εθανατώθησαν ταις θλιβεραίς εκείναις ημέραις.
+
+Οι δε Ρεθύμνιοι και Χανιώται Τούρκοι, πάσχοντες διά ξηράς, ουδέ
+την διά θαλάσσης συγκοινωνίαν είχαν ελευθέραν, διότι την διέκοπταν
+παραπλέοντα μεταξύ των δύο φρουρίων τα πλοία της Κάσσου. Αλλ'
+ευρόντες προθύμους αντιλήπτορας τους Καστρινούς, τους Κισαμίους
+και τους Σελινιώτας, ων την σύμπραξιν επεκαλέσθησαν, απεφάσισαν να
+πατήσωσι τα Σφακιά οι μεν εντεύθεν οι δε εκείθεν. Ολίγοι ήσαν οι
+ενδιαμένοντες οπλοφόροι Χριστιανοί, διότι οι πολλοί ήσαν ήδη
+διεσπαρμένοι εις άλλας θέσεις· διέμεναν δε οι πλείστοι εν τω χωρίω
+Ασκύφω, κατείχαν τινές και τον Καλλικράτην.
+
+[Ιούλιος] Αρχομένου του Ιουλίου εξεστράτευσαν πρώτοι οι Καστρινοί
+και οι Ρεθύμνιοι, συνηνωμένοι, ους ιδόντες εφορμώντας οι
+κατέχοντες τον Καλλικράτην, τον εγκατέλειψαν, οι δε Τούρκοι τον
+έκαυσαν, και καταλαβόντες την επαύριον τον Ασκύφον κατέστρεφαν τα
+πέριξ. Αλλ' οι καταλιπόντες τα δύο χωρία οπλοφόροι Χριστιανοί,
+ενισχυθέντες μετ' ολίγον υπό τινων άλλων πολλαχόθεν προσελθόντων,
+τους προσέβαλαν αίφνης εν αφοβία διάγοντας και αμερινία, και τους
+απεδίωξαν. Επήλθαν άλλοθεν και οι Κισάμιοι και οι Σελινιώται, αλλ'
+ευρόντες αντιπάλους κατά τα Ποροσάλια ετράπησαν και αυτοί. Την δε
+4 εξεστράτευσαν οι Χανιώται υπό τον Οσμάμπασαν φέροντες και 4
+κανόνια· πορευόμενοι εις Λάκκους και Θέρισον απήντησαν την
+επαύριον λίαν πρωί κατά το χωρίον Φουρνές, τους περί τον
+Δασκαλάκην, τον Βασίλην Χάλην και τον Φασούλην, και προχωρούντες
+εις το δάσος προς το χωρίον Μεσκλά, επολέμουν αμφιρρεπή και δεινόν
+πόλεμον μέχρι του δειλινού· αλλ' επελθόντων άλλοθεν κατ' εκείνην
+την ώραν των περί τον Αναγνώστην Παναγιώτου, τον Ανδρέαν
+Παπαπωλάκην και τον Σταμάτην Ανωγειανόν, ηναγκάσθησαν να τραπώσιν,
+εγκαταλείψαντες ζώα, πολεμεφόδια, σημαίας και τα 4 κανόνια.
+Υπερτριακόσιοι εξ αυτών εφονεύθησαν και 40 ηχμαλωτίσθησαν· όλοι δε
+οι αιχμαλωτισθέντες απέθαναν εν στόματι μαχαίρας· εφονεύθησαν και
+εκ των Ελλήνων 20, και επληγώθησαν 40· διεκρίθησαν δε επ' ανδρία
+οι Λακκιώται, και εξόχως ο Σαρηδαντώνης και ο Νικολουδάκης· ήσαν
+δε όλοι οι συγκρουσθέντες, Χριστιανοί μεν εννεακόσιοι, Μωαμεθανοί
+δε υπερδισχίλιοι. Και ούτοι μεν επανήλθαν πανταχόθεν κατησχυμένοι
+εις τα ίδια, οι δε Χριστιανοί κατέλαβαν και αύθις τας προτέρας
+θέσεις αγαλλόμενοι. Επεχείρησαν πολλοί Καστρινοί καί τινες
+Ρεθύμνιοι νέαν εκστρατείαν μεσούντος του αυτού μηνός εις Σφακιά
+υπό τον επ' ανδρία τιμώμενον Καούσην· και κατ' αρχάς μεν
+ευδοκίμησαν και κατέλαβαν την 16 και τον Ασκύφον· αλλά δεινώς
+προσβληθέντες υπό του Πρωτοπαπαδάκη, του Ρούσου, του Πωλογιωργάκη,
+του Παπαδάκη και του Δασκαλάκη, ηναγκάσθησαν να στρέψωσι τα νώτα,
+και διερχόμενοι το στενόν του Κατρέως πολλά έπαθαν· παραλαβόντες
+δε τους εν τω πύργω του Αληδάκη, ον οι Έλληνες μετά ταύτα
+ανέτρεψαν, επανήλθαν εις τα ίδια. Παρακολούθησαν τούτους,
+αγνοούντες την τροπήν των, άλλοι άλλοθεν Καστρινοί υπό τον Γερλή -
+κεχαγιάν, αλλά και αυτοί ηττηθέντες κατά την Άμπελον, και
+αιχμαλωτισθέντος και φονευθέντος του αρχηγού, επαλινδρόμησαν εις
+τα φρούρια. Εξώρμησαν την 25 τινές των εν τω φρουρίω των Χανιών
+επί τους παρασκηνούντας Έλληνας, αλλ' ουδέν ουδ' αυτοί κατώρθωσαν.
+
+Τοιαύτη ήτον η πολεμική θέσις των Κρητών λήγοντος του Ιουλίου.
+
+
+
+1821
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΓ'
+
+
+
+&Διασκορπισμός των περί την Καρύταιναν Ελλήνων - Συγκρούσεις
+Τούρκων και Ελλήνων περί την Τριπολιτσάν - Απόβασις του κεχαγιά
+του ηγεμόνος της Πελοποννήσου εις Πάτρας και ευτυχής αυτού άνοδος
+εις Τριπολιτσάν. - Μάχαι Βαλτετσίου και Δολιανών.&
+
+ΕΝ ώ οι Έλληνες ανέμεναν, ως είπαμεν, ώρα τη ώρα την πτώσιν του
+παλαιοφρουρίου της Καρυταίνης και διεπραγματεύοντο περί τούτου,
+έμαθαν οι εν Τριπολιτσά Τούρκοι την δεινήν θέσιν των εν αυτώ παρά
+δύο χωρικά ενδυθέντων και διά νυκτός εξελθόντων εκείθεν,
+εξεστράτευσαν 700 ιππείς και 2000 πεζοί το πρωί της 30 μαρτίου,
+και προχωρούντες έκαυσαν το επί της οδού χωρίον Σάλεσι, δύο ώρας
+μακράν της Καρυταίνης. Ο Κολοκοτρώνης, ιδών τους καπνούς του
+καιομένου χωρίου, ανέβη εις Φλωριόν, και παρατήρησας διά του
+τηλεσκοπίου, ότι ήρχοντο εχθροί, το εγνωστοποίησε διά συνθήματος,
+και εν τω άμα οι περί την Καρύταιναν Έλληνες, αν και εξακισχίλιοι,
+όλοι σχεδόν διεσκορπίσθησαν τρέχοντες εις τα βουνά και εις τα
+σπήλαια· ώστε ο Κολοκοτρώνης καταβάς από του Φλωριού ηύρε μόνους
+εγκαρτερούντας και πολεμούντας εντεύθεν μεν του φρουρίου τους περί
+τον Ηλίαν Μαυρομιχάλην, εκείθεν δε τους αδελφούς Πλαπούτας, αλλά
+και ούτοι μετ' ολίγον ανεχώρησαν. Ανεχώρησαν τελευταίοι και οι
+περί τον Κολοκοτρώνην, οίτινες και συνεπληρώθησαν καθ' οδόν εις
+διακοσίους· απέφυγαν δε τον κίνδυνον κρυπτόμενοι και
+νυκτοπορούντες διά τινων αποκρήμνων και αγνώστων μονοπατίων,
+ανευρισκομένων παρά του Κολοκοτρώνη υπό το σκότος της νυκτός εις
+έκστασιν των συνοδοιπόρων του, αν και δεκαεπτά παρήλθαν έτη αφ'
+ότου είχε διαβή εκείθεν, ό εστιν αφ' ότου έπαυσε να περιφέρεται
+εις Πελοπόννησον ως κλέπτης. Οι δε Τούρκοι, φθάσαντες εις
+Καρύταιναν, παρέλαβαν εν ησυχία όλους τους εγκλείστους και τους
+συνώδευσαν εις Τριπολιτσάν· επανερχόμενοι δε απήντησαν προς το
+Καλογεροβούνι τους υπό τον Κυριακούλην Μαυρομιχάλην, τον αδελφόν
+του Κωνσταντίνον και τον Νικήταν Σταματελόπουλον, και έτρεψαν και
+αυτούς φονεύσαντες και τον γυναικάδελφον του Γιατράκου. Τόσον δε
+παράλογος τρόμος κατέλαβε τους Έλληνας εξ αιτίας της εξόδου ταύτης
+των εχθρών, ώστε 17 μόνον ένοπλοι Τούρκοι συνώδευσαν κατ' εκείνας
+τας ημέρας εις Τριπολιτσάν 200 τροφοφόρα ζώα διά δυσβάτων και
+επιφόβων οδών από τόπου απέχοντος έξ ώρας μηδένα ένοπλον
+απαντήσαντες Έλληνα.
+
+Αφ' ού δε η τόση πληθύς των περί την Καρύταιναν διεσκορπίσθη
+τόσον αισχρώς, οι οπλαρχηγοί απομείναντες σχεδόν όλοι άνευ οπαδών
+συνήλθαν οι πλείστοι διά διαφόρων οδών εις Στεμνίτσαν, όπου
+συνήχθησαν ένθεν κακείθεν καί τινες των οπαδών των, και ώδευσαν
+εις Χρυσοβίτσι όλοι τριακόσιοι, επ' ελπίδι να καταλάβωσι την θέσιν
+Λαγκάδαν και κτυπήσωσι Τούρκους τινάς επανερχομένους διά του
+μέρους εκείνου εις Τριλιτσάν αλλ' οι εκατόν ελειποτάκτησαν καθ'
+οδόν. Φθάσαντες δε οι λοιποί εις Χρυσοβίτσι έμαθαν, ότι οι Τούρκοι
+είχαν ήδη διαβή. Τότε πολλοί των οπλαρχηγών απεφάσισαν να
+μεταβώσιν εις Λεοντάρι, και εκείθεν να καταβώσιν εις Μεσσηνίαν επί
+στρατολογία· παρεκίνουν δε και τον Κολοκοτρώνην να συνακολουθήση.
+«Δ ε ν - έ ρ χ ο μ α ι», τοις είπεν ούτος όλος περίλυπος, «θ έ λ ω
+- ν α - μ ε - φ ά γ ο υ ν -  τ α - π ο υ λ ι ά - π ο υ - μ ε -
+γ ν ω ρ ί ζ ο υ ν». Εν τοσούτω ούτε άνθρωπον είχε παρ' αυτώ ούτε καν
+το τουφέκι του, διότι έχασε και αυτό επί της φυγής. Είπε τότε ο
+Δίκαιος πρός τινα των Μανιατών «Μ ε ί ν ε - μ α ζ ή - τ ο υ - μ η
+- τ ο ν - φ ά γ η - ο -  λ ύ κ ο ς».
+
+Αφ' ού δε ανεχώρησαν οι οπλαρχηγοί, ο Κολοκοτρώνης εμβήκεν εις
+την εκκλησίαν, έκαμε τον σταυρόν του και έμεινε πολλήν ώραν
+σύννους. Έπειτα ασπασθείς την εικόνα της Θεοτόκου, «Π α ν α γ ί α
+- μ ο υ», είπε, «β ο ή θ η σ ε - τ ο υ ς - Χ ρ ι σ τ ι α ν ο ύ ς·
+τ ο υ ς - ε π ή ρ α μ ε - 'σ τ ο - λ α ι μ ό - μ α ς· και ταύτα
+ειπών εκίνησε προς την Πιάναν όλος απηλπισμένος συνοδίτην έχων
+μόνον τον Μανιάτην του.
+
+Ο δε Κανέλλος Δηληγιάννης, φεύγων και αυτός εκ Καρυταίνης ως και
+οι λοιποί, μετέβη εις την πατρίδα του, τα Λαγκάδια, και ηύρεν όλον
+το χωρίον έρημον, και αυτήν του την οικογένειαν φυγούσαν κατά την
+επαρχίαν των Καλαβρύτων· έδραμε δε κατόπιν αυτής πεζός και
+ανυπόδητος, την επρόφθασεν εις το Σωποτόν, και την συνώδευσεν εις
+μέγα - Σπήλαιον. Εκεί μαθών, ότι οι επαρχιώται του απελπισθέντες
+απεφάσισαν να προσκυνήσωσιν, απέστειλεν εις πρόληψιν του κακού τον
+αδελφόν του Δημητράκην εις Λαγκάδια μεθ' όσων εδυνήθη να συλλέξη
+στρατιωτών. Φθάσας εκεί ούτος ηύρε τους εντοπίους Τούρκους
+συναθροισμένους όλους αόπλους εν τη αγορά, διότι την ημέραν της
+επαναστάσεως τοις αφήρεσαν τα όπλα οι περί τον Κανέλλον, και τους
+επεδίκλωσαν, αλλά δεν τους εφυλάκισαν· ηύρε δε συν αυτοίς και
+πολλούς χωρικούς Χριστιανούς ετοίμους, επί τη προτροπή των
+Τούρκων, να προσφέρωσι, διά πρεσβείας προς τους εν Τριπολιτσά, την
+υποταγήν του λαού. Ο Δημητράκης και οι συν αυτώ, διότι πολλοί των
+διεσκορπισμένων συνεπαρχιωτών του τον ηκολούθησαν καθ' οδόν,
+περιεκύκλωσαν τους εν τη αγορά Τούρκους, τους ετουφέκισαν και τους
+εφόνευσαν όλους, αναγκάσαντες τους συνεπαρχιώτας των να γένωσι και
+αυτοί συμμέτοχοι του φόνου, ώστε να μη τολμήσωσι πλέον και
+προσκυνήσωσι φοβούμενοι την αγανάκτησιν και εκδίκησιν των
+τουρκικών Αρχών. Τοιαύτα ήσαν τα αποτελέσματα του διασκορπισμού
+των περί Καρύταιναν και ως προς το στρατιωτικόν και ως προς τον
+λαόν.
+
+Εν τοσούτω, όσον η θέσις των Ελλήνων ήτο δεινή, τόσω προθυμότερον
+ηγωνίζοντο οι αρχηγοί να την καλητερεύσωσι στρατολογούντες
+ακαμάτως, φαινόμενοι γενναίοι εν μέσω του πανικού φόβου και
+προκινδυνεύοντες. Τω όντι διά των αξιεπαίνων προσπαθειών και υπό
+την οδηγίαν του επισκόπου Βρεμένης Θεοδωρήτου, του Σαριγιάννη, του
+Παναγιώτη Ζαφειροπούλου, του Κωνσταντίνου Μαυρομιχάλη, του Κοντάκη
+και άλλων, συνήχθησαν κατ' εκείνας τας ημέρας έως 1500 ένοπλοι,
+Μιστριώται, Αγιοπετρίται, Τριπολιτσιώται και Μανιάται εις Βέρβενα,
+θέσιν βουνώδη και δυνατήν εν τη επαρχία του αγίου Πέτρου, όπου και
+ωχυρώθησαν, κτίσαντες τέσσαρας πύργους· συνήχθησαν και υπό τον
+Κολοκοτρώνην ικανοί εις Πιάναν, 3 ώρας απέχουσαν της Τριπολιτσάς·
+αλλά θάρρος δεν λάμβαναν οι συναζόμενοι· Τούρκους ήκουαν και
+πάραυτα έφευγαν.
+
+[Απρίλιος] Την 5 απριλίου οι Τριπολιτσιώται Τούρκοι εξεστράτευσαν
+κατά των εν Πιάνα, τους διεσκόρπισαν μόλις φανέντες, και έκαυσαν
+το χωρίον· ο δε Κολοκοτρώνης, απολειφθείς μόνος, μετέβη εις το
+μεταξύ Αλωνίσταινας και Βυτίνας διάσελον· αλλ' οι εχθροί υπήγαν
+και εκεί, εσκόρπισαν τους συνελθόντας, έτρεψαν και αύθις τον
+Κολοκοτρώνην, έκαυσαν το χωρίον και μετέφεραν τας εκεί
+αποτεταμιευμένας των Ελλήνων τροφάς εις Τριπολιτσάν. Ενήμερα δε
+του Πάσχα εστράτευσαν εις Βλαχοκερασιάν, χωρίον 4 ώρας μακράν της
+Τριπολιτσάς, όπερ κατείχαν ο Κυριακούλης Μαυρομιχάλης, και ο
+Αντώνης Νικολόπουλος Λακεδαιμόνιος μετά 800 συντρόφων· αλλά μόλις
+επλησίασαν, ελειποτάκτησαν όλοι οι υπό τον Κυριακούλην· οι δε υπό
+τον Νικολόπουλον αντέστησαν κατ' αρχάς, αλλά φονευθέντος αυτού
+ετράπησαν και ούτοι και ανέβησαν τα όρη· εφονεύθησαν δε διαρκούσης
+της μάχης και ο Παναγής Βενετσιανάκος, και άλλοι. Οι δε Τούρκοι
+καύσαντες το χωρίον, επανήλθαν εις Τριπολιτσάν.
+
+Εξ αιτίας δε των δεινών τούτων περιστάσεων συνήλθαν κατά
+πρόσκλησιν του Κολοκοτρώνη και του Κανέλλου Δηληγιάννη,
+ευρισκομένων τότε εν Μαρμαριά, διάφοροι οπλαρχηγοί εις Πάπαρι, 4
+ώρας απέχον της Τριπολιτσάς, και κοινής σκέψεως γενομένης,
+συνωμολόγησαν, ότι δύσκολος ήτον η στρατολογία, και έτι
+δυσκολωτέρα η μη λειποταξία των στρατολογουμένων, εις διόρθωσιν δε
+του κακού ανηγόρευσαν όλοι ομογνωμόνως τον εν Καλαμάτα διατρίβοντα
+Πετρόμπεην αρχιστράτηγον της Πελοποννήσου, και τον παρεκάλεσαν να
+συνάξη όσους εδύνατο Μανιάτας, υποσχόμενοι αυτοίς τροφάς και
+μισθούς, και να συναναβή και αυτός κατ' εκείνα τα μέρη, ώστε να
+βιάσωσι τους χωρικούς διά των Μανιατών να οπλοφορήσωσι, να
+εκστρατεύσωσι και να διατηρήσωσι τας θέσεις των. Τούτου γενομένου
+διελύθη η συνέλευσις· και ο μεν Δηληγιάννης και ο Τσαλαφατίνος
+ετοποθετήθησαν κατά το διάσελον της Αλωνίσταινας, όπου υπήγε μετ'
+ολίγον και ο Πλαπούτας επ' ελπίδι να εμποδίσωσι τον εχθρόν, αν
+εδοκίμαζε να πέση εκείθεν εις άλλας επαρχίας, οι δε λοιποί
+μετέβησαν εις Βαλτέτσι, χωρίον ορεινόν, 2 ώρας απέχον της
+Τριπολιτσάς.
+
+Κατ' εκείνας τας ημέρας 800 Καλαβρυτινοί υπό τον Χαραλάμπην, καί
+τινες Τριπολιτσιώται υπό τον Αρβάλην, μαθόντες τα εν Καρυταίνη
+δυστυχήματα, εσταρατοπέδευσαν εν Λεβιδίω, 5 ώρας μακράν της
+Τριπολιτσάς, εις εγκαρδίωσιν των ολιγοψυχησάντων συναδέλφων, και
+εις εμπόδιον του εχθρού, αν επεχείρει να διαβή εκείθεν προς τα
+Καλάβρυτα· αλλ' οι Τριπολιτσιώται Τούρκοι, μαθόντες τον ερχομόν
+αυτών, εξεστράτευσαν την 13 διά νυκτός και τοις επλησίασαν
+ανατείλαντος του ηλίου. Επτοήθησαν οι Έλληνες πριν φθάσωσιν οι
+εχθροί, και ανέβησαν εις τας πλησίον ορεινάς θέσεις· μόνοι δε 60
+υπό τους οπλαρχηγούς Νικολόν Σολιώτην, Αναγνώστην Στριφτόμπολαν,
+Γεώργην Κουλοχέρην και Γιαννάκην Πετμεζάν, εκλείσθησαν εντός τινων
+οικιών του χωρίου και επολέμησαν αντέχοντες γενναίως εις τας
+αλλεπαλλήλους προσβολάς των πολλών εχθρών 7 ώρας. Εν ώ δε
+εκινδύνευαν, ήλθαν έξωθεν εις βοήθειάν των ο Πλαπούτας, ο
+Τσαλαφατίνος, ο Νικολός Πετμεζάς και άλλοι, κατέβησαν και ολίγοι
+εκ των καταφυγόντων εις τα όρη, και ούτως ελυτρώθησαν οι
+έγκλειστοι προσβληθέντων όπισθεν των εχθρών και αναγκασθέντων να
+φύγωσιν. Εφονεύθησαν εν τη μάχη ταύτη ο Στριφτόμπολας, ο
+υποπλαρχηγός Σωτήρης Σολμενίκος και τρεις στρατιώται. Η αντίστασις
+των ολίγων τούτων και η γενναιότης των έξωθεν επιβοηθησάντων καθ'
+ον καιρόν η δειλία κατέλαβε τας ψυχάς όλων είναι αξία παντός
+επαίνου.
+
+Μετά δε την μάχην του Λεβιδίου ο Πλαπούτας και ο Τσαλαφατίνος,
+συνενωθέντος και του Δηληγιάννη, μετέβησαν εις το διάσελον της
+Αλωνίσταινας και εκείθεν εις Πιάναν, όπου ηύραν εστρατοπεδευμένον
+τον Αντώνην Κολοκοτρώνην. Οι δε λοιποί διέμεναν εν Βαλτετσίω.
+
+Οι Τριπολιτσιώται Τούρκοι υπήγαιναν συνήθως εις τους μύλους της
+Δαβιάς και άλεθαν. Τούτο παρατηρήσαντες οι εν Πιάνα και Βαλτετσίω
+Έλληνες έστειλαν τον Αντώνην Κολοκοτρώνην μετά 80 εις ένεδραν· ο
+Αντώνης ενήργησε όσα διετάχθη, και την 18 εκτύπησε τους Τούρκους
+ερχομένους προς τους μύλους, εφόνευσε 10 και συνέλαβεν ολίγα ζώα.
+Εξήλθαν οι εν Τριπολιτσά εις τιμωρίαν των ολίγων εκείνων Ελλήνων.
+Βλέποντες αυτούς εξερχομένους εξήλθαν και οι εν Πιάνα και
+Βαλτετσίω Έλληνες εις υπεράσπισιν των περί τον Αντώνην και ούτως
+συνεκρούσθησαν Έλληνες και Τούρκοι προς την Σιλίμναν. Οι Έλληνες
+υπερίσχυσαν και εσκότωσαν 20 Τούρκους, εν οις και τον επ' ανδρία
+φημιζόμενον Ομέραγαν Τριπολιτσιώτην· δύο Έλληνες εσκοτώθησαν και
+δύο επληγώθησαν. Μετά την σύγκρουσιν ταύτην οι μεν Τούρκοι
+επανήλθαν εις Τριπολιτσάν οι δε Έλληνες εις Πιάναν και Βαλτέτσι
+οπωσούν θαρραλεώτεροι. Εθαρρύνθησαν έτι μάλλον μετ' ολίγον και διά
+του εξής αριστεύματος. Ο Νικήτας καί τινες των οπαδών του είδαν
+επί της πεδιάδος μίαν ώραν και τέταρτον μακράν της Τριπολιτσάς 20
+Τούρκους, και καταβάντες τους εκτύπησαν και εφόνευσαν έξ, τους δε
+λοιπούς απώθησαν εις την πόλιν φωνάζοντας ότι προ των πυλών της
+εφονεύοντο Τούρκοι. Εξήλθαν ιππείς προς καταδίωξιν των περί τον
+Νικήταν, αλλ' ούτοι σκυλεύσαντες τους φονευθέντας ανέβησαν
+αβλαβείς εις Βέρβενα, όπου τους εφήμισε το στρατόπεδον, ως
+τολμήσαντας να φανώσι κατά τον δεινόν εκείνον καιρόν τόσον πλησίον
+της Τριπολιτσάς.
+
+Την δε 24 εξεστράτευσαν οι Τούρκοι κατά των εν Βαλτετσίω, τους
+διεσκόρπισαν και διεσπάρησαν συνάζοντες ζώα· αλλ' ωπισθοδρόμησαν
+μετ' ολίγον αφήσαντες καθ' οδόν τα ζώα, διότι επήλθαν οι εν
+Βερβένοις και Πιάνα. Επανελθόντων δε των Τούρκων εις Τριπολιτσάν,
+ο μεν Κολοκοτρώνης εσύστησεν άλλο στρατόπεδον εις Χρυσοβίτσι, ο δε
+Γιατράκος, οπλαρχηγός της επαρχίας του Μιστρά, εις Βέρβενα, όπου
+εψηφίσθη ομογνωμόνως την 5 μαΐου αρχηγός του στρατοπέδου εκείνου
+επί τη προτάσει του επισκόπου Βρεσθένης· άλλοι δε εκ των
+οπλαρχηγών μετέβησαν εις Λεοντάρι και έστειλάν τινας εις τας
+επαρχίας, όπου έκαστος είχεν επιρροήν, επί στρατολογία. Οι δε
+Τούρκοι, διασκορπίσαντες το στρατόπεδον του Βαλτετσίου,
+περιήρχοντο ανύποπτοι και ανενόχλητοι πέριξ της Τριπολιτσάς
+συνάζοντες ζώα, και εμπαίζοντες μακρόθεν τους φυγομάχους Έλληνας.
+
+Τοιαύτη ήτον η κατάστασις των περί την Τριπολιτσάν Ελλήνων, ότε
+τοις ήλθεν είδησις, ότι ο Μουσταφάμπεης, κεχαγιάς του ηγεμόνος της
+Πελοποννήσου, μετά 3500 εκλεκτών στρατιωτών, όλων σχεδόν Αλβανών,
+απέβη εις Πάτρας.
+
+[Απρίλιος] Ο Χουρσήδης, ως προείπαμεν, κατεγίνετο εις τον κατά του
+Αλή πόλεμον καθ' ον καιρόν εξερράγη εν Πελοποννήσω η επανάστασις.
+Εκτός του προς τον σουλτάνον χρέους του αναγκάζοντος αυτόν να
+κινήση δυνάμεις κατά των επαναστατών, είχε και ιδιαίτερον αίτιον·
+αφήκεν εν Τριπολιτσά αναχωρών τας γυναίκας του και τους θησαυρούς
+του. Ο αγέρωχος χαρακτήρ του, ον εξιστορήσαμεν, αρκεί να δείξη την
+αγανάκτησιν της ψυχής του μαθόντος, ότι και αι γυναίκες και οι
+θησαυροί του εκινδύνευαν να πέσωσιν εις την διάκρισιν των απίστων·
+μόλις δε έμαθε τα συμβάντα ταύτα, και έστειλεν αμέσως τας ανωτέρω
+δυνάμεις υπό τον κεχαγιάν του ηγεμόνος της Πελοποννήσου, πολλής
+ικανότητος άνδρα και εμπειροπόλεμον, όστις απέβη εις Πάτρας
+μεσούντος του απριλίου, εθάρρυνε τους εκεί ομοπίστους του ειπών,
+ότι παρακολούθουν και άλλαι δυνάμεις, και μετέβη εις Βοστίτσαν,
+όπου ούτε στρατιώτας ηύρεν, ούτε κατοίκους, αλλά πολλάς τροφάς
+ετοιμασθείσας προ της αποστασίας, επί σκοπώ να σταλώσιν εις το εν
+Ιωανίννοις υπό τον Χουρσήδην στρατόπεδον. Διέμεινε δε εκεί μίαν
+εβδομάδα εκδίδων αμνηστήρια (συγχωροχάρτια) προς τους
+Καλαβρυτινούς και Βοστιτσάνους, αλλά μη εισακουόμενος· μαθών δε
+ότι έν σώμα Καλαβρυτινών υπό τον Ζαήμην εστάθμευε παρά την μονήν
+των Ταξιαρχών, έστειλε 500, το διεσκόρπισε, και παρά μικρόν
+ηχμαλώτισε και τον Ζαήμην εναπομείναντα μετ' ολίγων, διότι οι
+πολλοί ελειποτάκτησαν· έκαυσεν έπειτα την Βοστίτσαν μη ελθόντων
+των κατοίκων της εις προσκύνησίν του, ελεηλάτησε τα πέριξ, ήρπασε
+πολλά ζώα και ώδευσε προς την Κόρινθον. Εκεί είχε μεταβή πρό τινων
+ημερών ο Δικαίος, ίνα συμπράξη εις την πτώσιν της Ακροκορίνθου·
+επί δε τω ερχομώ του κεχαγιά επροσπάθησε να εμψυχώση τους
+στρατιώτας εις αντίστασιν, αλλ' ουδέν κατώρθωσεν· όλοι αφήκαν και
+την πολιορκίαν και την πόλιν και ανεχώρησαν αισχρώς. Τότε ο
+Δικαίος απελπισθείς έκαυσε την μεγαλοπρεπή οικίαν του Κιαμήλμπεη,
+και ανεχώρησεν εις Σωφικόν. Η δε εντός της Ακροκορίνθου μήτηρ του
+Κιαμήλμπεη, ιδούσα τον εμπρησμόν της οικίας, εφρύαξε, και διέταξε
+ν' αποκεφαλίσωσι τον διόλου μη πταίσαντα Ανδρίκον Νοταράν, ον είχε
+συμπαραλάβει εν τη ακροπόλει καθ' ον καιρόν εκλείσθη εν αυτή.
+Τόσον δ' αιφνιδίως εισέβαλεν εις Κόρινθον ο κεχαγιάς, ώστε ο εν
+αυτή ευρεθείς επίσκοπος Δαμαλών, Ιωνάς, εκινδύνευσε φεύγων να
+πιασθή, αποτινάξαντος αυτόν του ζώου εφ' ου εκάθητο. Συνελήφθησαν
+ο έξω της πόλεως και εφονεύθησαν ο διάκονός του καί τις ηγούμενος.
+Διατρίψας δε ο κεχαγιάς εν Κορίνθω μίαν ημέραν, αφήκεν εις
+ενδυνάμωσιν της ακροπόλεώς τινας των συνακολουθούντων αυτόν
+Αλβανών, και εστράτευσε προς το Άργος την 24, προπορευομένων των
+προς τους προεστώτας και κατοίκους της πόλεως εκείνης αμνηστηρίων.
+
+Αφ' ού οι Αργείοι Τούρκοι περιωρίσθησαν εν Ναυπλίω, ήλθαν ικανοί
+Κρανιδιώται και Καστριώται και το επολιόρκησαν μετά των εν
+Αργολίδι χριστιανών. Οι Τούρκοι, εμποδιζόμενοι να εξέλθωσιν εις
+την ξηράν, επεχείρησαν ενήμερα του Πάσχα απόβασιν εις τους αντικρύ
+του Ναυπλίου μύλους επί συλλογή τροφίμων· αλλ' ευρόντες την θέσιν
+εκείνην κατεχομένην επέστρεψαν εις Ναύπλιον άπρακτοι. Εξ αιτίας δε
+των ημερών του Πάσχα οι διά ξηράς πολιορκούντες εδόθησαν εις την
+κραιπάλην. Τούτο παρατηρήσαντες οι Τούρκοι επέπεσαν αίφνης,
+εσκότωσάν τινας, διεσκόρπισαν τους άλλους, και συλλαβόντες τον
+Κρανιδιώτην Γεώργην Λεμπέσην, τον εσούβλισαν.
+
+Εν των επί πολιορκία του Ναυπλίου καταπλευσάντων πλοίων ήτο και
+το της χήρας Μπουμπουλίνας, εφ' ου επέβη και η ανδρόφρων αύτη και
+αρειμάνιος γυνή οπλοφορούσα και ενθουσιώσα υπέρ του αγώνος·
+συνοδευομένη δε υπό του αξίου τοιαύτης μητρός υιού της και άλλων
+συμπολιτών της ανέβη την τετράδην της διακαινησίμου εις Άργος,
+όπου υπεδέχθη ως βασίλισσα· ανέβη κατόπιν εις την αυτήν πόλιν
+ευφημούντος του λαού και ο πρόκριτος των Σπετσών, Γκίκας Μπότασης,
+συμπολιορκητής και αυτός του Ναυπλίου. Η ανάβασις αυτού και έτι
+μάλλον η πρωτοφανής παρουσία γυναικός εν τω σταδίω του πολέμου,
+καθ' ον καιρόν οι άνδρες έφευγαν απέμπροσθεν των εχθρών,
+ανεθάρρυναν τους Αργείους προς επανάληψιν της λυθείσης πολιορκίας
+του Ναυπλίου· την δε 23 μαθόντες την θριαμβευτικήν είσοδον του
+κεχαγιά εις Κόρινθον ητοιμάσθησαν να τον αντικρούσωσιν αναβαίνοντα
+εις Άργος (α).
+
+Ολίγα βήματα έξωθεν της πόλεως προς την οδόν της Κορίνθου σώζεται
+τείχος επί της κοίτης του χειμαρρώδους Χαράδρου, του κοινώς Ξηριά,
+εις προφύλαξιν της πόλεως από της εν καιρώ χειμώνος καταφοράς των
+ρευμάτων. Οι Έλληνες, άπειροι εισέτι, ετοποθετήθησαν όπισθεν του
+τείχους αφήσαντες ανοικτά τα πλάγια· τόσω δε ήσαν βέβαιοι, ότι θα
+ενίκων, ώστε όλοι οι εν τη πόλει άνδρες και γυναίκες εχύθησαν εις
+τα πλησίον υψώματα θεωροί της νίκης. Οι Τούρκοι, ιδόντες μακρόθεν
+τόσον λαόν επί των υψωμάτων, υπέθεσαν, ότι ήσαν τόσοι οπλοφόροι
+και εφοβήθησαν. Φθάσαντες δε μετά πάσης προφυλάξεως εις την παρά
+το τείχος εκκλησίαν του αγίου Νικολάου, εγνώρισαν την αλήθειαν,
+και ηπόρησαν ιδόντες το θάρρος των εναντίων· διηρέθησαν τότε εις
+τρία· και οι μεν πεζοί ετάχθησαν εν τω κέντρω, οι δε ιππείς άλλοι
+δεξιόθεν και άλλοι αριστερόθεν, και ούτως εκίνησαν επί τους
+κατέχοντας το τείχος όλοι ταυτοχρόνως. Οι Έλληνες, ανυπόμονοι να
+πολεμήσωσι, τους ετουφέκισαν πριν έλθωσιν εντός βολής. Τότε οι
+ιππείς της δεξιάς και της αριστεράς πτέρυγος, κεντήσαντες τους
+ίππους και ευρόντες τα πλάγια αφύλακτα, εκύκλωσαν τους
+πρωτοπείρους Έλληνας και τους διεσκόρπισαν φονεύσαντες πολλούς, εν
+οις και τον υιόν της Μπουμπουλίνας. Ο νέος ούτος έρριψε κατά γης
+έφιππον Αλβανόν, τον Βελήμπεην· αλλά καθ' ην στιγμήν εξέτεινε την
+δεξιάν εις σφαγήν του, έπεσε νεκρός επ' αυτού φονευθείς παρ'
+άλλου. Η ήττα αύτη επέφερε τον διασκορπισμόν των επαναλαβόντων την
+πολιορκίαν του Ναυπλίου, και την τροπήν των επί των υψωμάτων
+θεατών, εξ ων άλλοι ηχμαλωτίσθησαν, άλλοι εις τους μύλους
+διεσώθησαν, πολλαί δε οικογένειαι καί τινες οπλοφόροι εκλείσθησαν
+εν τη υπό την ακρόπολιν μονή της Κεκρυμμένης. Οι δε Τούρκοι,
+εισελθόντες εις την πόλιν την 25, επολιόρκησαν τους εν τη μονή,
+προσπαθούντες να τους πείσωσι να παραδοθώσιν επί πλήρει και τελεία
+αμνηστεία· αλλ' εκείνοι εμψυχούμενοι παρά των εν αυτή ολίγων
+οπλοφόρων απέρριψαν τας πρώτας προτάσεις, και αντεστάθησαν ευτυχώς
+τρεις ημέρας· η έλλειψις όμως του νερού τους ηνάγκαζε να
+προσκυνήσωσιν. Είς των εγκλείστων ήτο και ο Κρανιδιώτης Παπά -
+Αρσένιος, ανήρ πλήρης ζήλου και τόλμης, όστις, παρευρεθείς εν τη
+προλαβούση μάχη κατά το τείχος, τόσον διέπρεψεν, ώστε ο κεχαγιάς
+επαναλαβών τας προτάσεις του, επέμενε να εξαιρεθή μόνος αυτός της
+γενικής αμνηστείας. Ο Αρσένιος, ιδών ότι εξ αιτίας της δίψας
+αδύνατον ήτον οι έγκλειστοι ν' ανθέξωσι, τοις είπε να δεχθώσιν
+αυτάς ανοίξωσι τας πύλας την επαύριον· αυτός δε θα εφρόντιζε περί
+της ιδίας ασφαλείας του. Τω όντι την νύκτα εξήλθε της μονής
+ξιφήρης, διέσχισε τους πέριξ εχθρούς και διεσώθη αβλαβής εις τους
+μύλους. Ο δε κεχαγιάς εδέχθη φιλοφρόνως τους προσκυνήσαντας, και
+εξ αυτών, αποδιδόντων τα αίτια της αποστασίας εις τους απόντας
+προκρίτους, κατέστησε δύο προεστώτας και τους εφόρεσε τα συνήθη
+καββάδια· απηλευθέρωσε δε και όλους τους κατεχομένους Χριστιανούς
+από των συλλαβότων αυτούς Τούρκων εκτός πέντε νεανίδων,
+διακρινομένων διά το κάλλος, μη δυνηθείς να τας αποσπάση εκ των
+χειρών των κατεχόντων αυτάς Αλβανών.
+
+Εν ώ δε ο κεχαγιάς κατεγίνετο να ευτακτήση τα του Άργους, οι εν
+Λεβιδίω τότε σταθμεύοντες οπλαρχηγοί, Σκαλτσάς, Τσαλαφατίνος και
+Μπελίδας, μαθόντες την εκ Κορίνθου εις Άργος ανάβασίν του,
+εκίνησαν μετά 500, παρέλαβαν καθ' οδόν τον Νταγρέν και έφθασαν την
+27 έξω του Άργους εν αγνοία των εχθρών. Αφ' ού δε ενύκτωσεν,
+απεφάσισαν να εισέλθωσιν εις την πανέρημον ακρόπολιν, όπου ούτε
+τουρκική ούτε ελληνική ήτο φρουρά. Εκ των 500, μόλις 90
+επροθυμήθησαν να συνακολουθήσωσιν· αλλ' εμβάντες άνευ αντιστάσεως
+ή συγκρούσεως εξήλθαν πάλιν ησύχως πριν φέξη, όντες ολίγοι, και
+ηνώθησαν μετά των έξω απομεινάντων. Την δε ημέραν εκείνην, ό εστι
+την 28, ήλθεν όπου ήσαν οι προειρημένοι ο Στάικος Σταϊκόπουλος,
+ανεψιός του Κολοκοτρώνη. Γενναίος ο ανήρ ούτος και ενθουσιώδης
+(β), απέκτησεν, αν και ξένος της επαρχίας του Άργους, τόσην
+επιρροήν διά μιας, ώστε ετάχθησαν υπό την οδηγίαν του 600 Αργείοι.
+Η νέα αύτη δύναμις εθάρρυνε τους απροθύμους άλλους στρατιώτας·
+ώστε, πριν βραδυάση, ανέβησαν όλοι εις την ακρόπολιν τουφεκίζοντες
+εν ώ εισήρχοντο. Οι εχθροί εφοβήθησαν, και υποπτεύσαντες νυκτικήν
+έφοδον ωχυρώθησαν εντός των οικιών και έκαυσαν την μητρόπολιν. Την
+δε 30 ηκούσθη πολύς τουφεκισμός κατά το Κουτσοπόδι· ήσαν δε οι
+Πετμεζάδες και ο Δικαίος ερχόμενοι κατά των εχθρών και έχοντες 400
+οπλοφόρους. Ανυπόμονος ο μεγαλότολμος Δικαίος ν' ανδραγαθήση
+παρέλαβε 15 στρατιώτας και εκίνησε το καταμεσήμερον προς την
+ακρόπολιν, όπου ανέβη αβλαβής εν μέσω κινδύνων και τουφεκισμών.
+Αλλ' η ακρόπολις ήτον απρομήθευτος τροφών· διά τούτο οι εν αυτή,
+εν οις και ο Δικαίος, έφυγαν εκείθεν την ακόλουθον νύκτα.
+
+[Μάιος] Εν τοσούτω οι εν Τριπολιτσά Τούρκοι, μαθόντες τον ερχομόν
+του κεχαγιά, έστειλαν 800 ιππείς εις προϋπάντησίν του· έφθασαν δε
+εις Άργος οι σταλέντες ανενόχλητοι διά του Παρθενίου, και την 1
+μαΐου ανέβησαν όλοι ομού εις Τριπολιτσάν διά του Τουρνικίου επίσης
+ανενόχλητοι. Τόσος δε φόβος κατέλαβε τους έξωθεν της πόλεως
+εκείνης εστρατοπεδευμένους, ώστε ουδείς ετόλμησε καν να φανή επί
+της αναβάσεως του κεχαγιά κατά το Παρθένι ή το Τουρνίκι. Μόνος ο
+Νικήτας, ευρεθείς εν Λεονταρίω καθ' ην ώραν ηκούσθη η όσον ούπω
+ανάβασις αυτού εις Τριπολιτσάν, επροθυμήθη αυθόρμητος να υπάγη εις
+κατάληψιν του Παρθενίου· τω εδόθησαν δε εκ των στρατοπέδων και 300
+βοηθοί, αλλά μόνον 150 τον ηκολούθησαν, και εξ αυτών οι 130 καθ'
+οδόν ελειποτάκτησαν. Τοιαύτη ήτον η πολεμική διάθεσις των
+Πελοποννησίων τας ημέρας εκείνας.
+
+Τα πρώτα δοκίμια λαών από βαρέως και πολυχρονίου ζυγού αυθορμήτως
+ανεγειρομένων είναι άξια πολλής προσοχής· διά τούτο ιστορήσαμεν
+λεπτομερώς τους περιστοιχίσαντας τον ελληνικόν αγώνα επί της
+ενάρξεως του μεγάλους κινδύνους ως διδάσκοντας διά των πραγμάτων
+τους επιχειρούντας τα αυτά, ότι δεν πρέπει μαχόμενοι υπέρ πατρίδος
+ν' απελπίζωνται αποτυγχάνοντες. Ενδεκαπλάσιοι των Τούρκων ήσαν οι
+Χριστιανοί (γ) εν Πελοποννήσω· αλλ' οι Τούρκοι εξουσίαζαν όλα τα
+φρούρια παρέχοντα και όπλα και πολεμεφόδια και ασφάλειαν· ήσαν
+παιδιόθεν εις το οπλοφορείν συνειθισμένοι· εθεώρουν τον Έλληνα ως
+ουτιδανόν ραγιάν και είχαν ην δίδει η εξουσία επί των
+εξουσιαζομένων υπεροχήν. Εξ εναντίας οι Έλληνες ήσαν εστερημένοι
+και όπλων και πολεμεφοδίων· κατείχαν ατείχιστα και ευπρόσβλητα
+μέρη· ήσαν ασυνείθιστοι εις οπλοφορίαν· ιππικόν δεν είχαν ως οι
+εναντίοι· εθεώρουν τους εχθρούς των ως ανωτέρους των· Τούρκον
+ήκουαν και έτρεμαν· τρανώτατα δε μαρτυρούν την αλήθειαν των
+λεγομένων αι δύο αδύνατοι εισβολαί των εχθρών εις την
+Πελοπόννησον, η μεν υπό τον Ισούφπασαν, η δε υπό τον κεχαγιάν, και
+τα περί την Καρύταιναν συμβάντα. 300 Τούρκοι υπό τον Ισούφπασαν
+μετέβησαν, ως είδαμεν, από Ρίου εις Πάτρας ανενόχλητοι εν μέσω
+χιλιάδων Ελλήνων, και 3500 υπό τον κεχαγιάν ανέβησαν εκ της
+εσχατιάς της Πελοποννήσου εις τον ομφαλόν της νικηταί και
+τρισευτυχείς· 6000 δε οπλοφόροι Έλληνες περί την Καρύταιναν,
+ιδόντες μόνον τον καπνόν μακρόθεν τινών καιομένων καλυβών καί
+τινας εχθρούς επερχομένους διεσκορπίσθησαν εις τα όρη όλοι,
+μηδενός καταδιώκοντος αυτούς· και σημειωτέον, ότι οι φυγόντες ήσαν
+Καρυτινοί, Λεονταρίται, Μανιάται και Κουτσουκμανιώται, ήγουν εκ
+των ανδρειοτέρων λαών της Πελοποννήσου. Τόσον επτοήθησαν οι
+Πελοποννήσιοι κατ' αρχάς· αλλά νικώμενοι έμαθαν να νικώσι χάρις
+εις τους ακαμάτους και καρτερικούς αρχηγούς των.
+
+Οι δε μεταβάντες εις Λεοντάρι και Μεσσηνίαν οπλαρχηγοί,
+στρατολογήσαντες εν ταις επαρχίαις, όπου έκαστος ίσχυεν,
+συνενοήθησαν μετά του Κολοκοτρώνη, και εστρατοπέδευσαν εκ νέου υπό
+την αρχηγίαν του Κυριακούλη Μαυρομιχάλη εν Βαλτετσίω, όπου,
+φοβούμενοι μη πάθωσιν όσα άλλοτε ωχυρώθησαν εντός τεσσάρων
+λιθοκτίστων προμαχώνων υπεράνω του χωρίου και επί της εκκλησίας·
+και εντός μεν του ενός εκλείσθησαν ο αρχηγός Μαυρομιχάλης μετά
+120, εντός δε του ετέρου ο ανεψιός του Ηλίας, οι αδελφοί Φλέσαι, ο
+Σιόρης και ο Ευμορφόπουλος μετά 250, κατέλαβαν δε τους δύο άλλους
+τον μεν ο Ιωάννης Μαυρομιχάλης, ο Παπατσώνης, ο Παναγιώτης Κεφάλας
+και ο Μητροπέτροβας μετά 350, τον δε ο Τσαλαφατίνος μετά 80,
+ωχυρώθη και επί της εκκλησίας ο Κατσανός και οι δυο αδελφοί
+Μπουραίοι μετά 80· ώστε οι εν Βαλτετσίω ήσαν όλοι 880. Εκτός δε
+του στρατοπέδου τούτου υπήρχαν, ως είρηται, όχι μακράν της
+Τριπολιτσάς και τρία άλλα μικρά, το μεν εν Χρυσοβιτσίω υπό τον
+Ανδρέαν Παπαδιαμαντόπουλον, το δε εν Πιάνα υπό τον Πλαπούταν, και
+το τρίτον εν Βερβένοις υπό τον Γιατράκον· ήσαν δε και τα τέσσαρα
+πλησίον το έν του άλλου εις συμβοήθειαν εν καιρώ ανάγκης· είχαν δε
+μεταβή κατ' εκείνας τας ημέρας και 350 υπό τον Νικήταν, τον
+Γιάννην Κολοκοτρώνην και τον Κωνσταντίνον Μαυρομιχάλην εις Άργος,
+όπου εσώζοντο δύο δημόσια κτίρια μολυβδοσκεπή επί μεταφορά εις το
+στρατόπεδον των Βερβένων μέρους της πολεμικής εκείνης ύλης, ης το
+στρατόπεδον έπασχε μεγάλην έλλειψιν.
+
+Ο δε κεχαγιάς, φθάσας εις Τριπολιτσάν, διέσπειρε διαφόρους
+αποστόλους του Χριστιανούς εις τας επαρχίας της Πελοποννήσου,
+κηρύττοντας μετάνοιαν και φέροντας αμνηστήρια και προτρεπτικά εις
+υποταγήν γράμματα των εγκλείστων αρχιερέων και προεστώτων·
+παρήγγειλε δε και ταις τουρκικαίς Αρχαίς της Πελοποννήσου, όπου
+εισηκούοντο αι διαταγαί του, ανοχήν και φιλανθρωπίαν προς τον
+ραγιάν· αλλά δεν εκέρδισε διά του τρόπου τούτου ειμή τους
+κατοίκους τινών των πέριξ της Τριπολιτσάς χωρίων. Την δε 12
+ανήγγειλαν αι επί των υψωμάτων ελληνικαί σκοπιαί διά σημείων, ότι
+οι εχθροί εκινούντο προς το Βαλτέτσι.
+
+Ούτε τόσον πλήθος εχθρών συνεξεστράτευσεν εν Πελοποννήσω εξ αρχής
+του αγώνος μέχρι τούδε, ούτε τοιούτον πολεμικόν σχέδιον
+εσχεδιάσθη. Ο κεχαγιάς διήρεσε τον στρατόν του εις τέσσαρα·
+χιλίους έστειλεν εις το Καλογεροβούνι, ίνα εμποδίση δι' αυτών το
+στρατόπεδον των Βερβένων του να βοηθήση το του Βαλτετσίου μετά την
+έναρξιν της μάχης· εξακοσίους έστειλεν όπισθεν του Βαλτετσίου εις
+αιχμαλωσίαν ή όλεθρον των Ελλήνων φευγόντων, βέβαιος ων εκ των
+προηγουμένων περί της φυγής των φανέντος του εχθρού· έστειλε και
+τον γνωστόν επ' ανδρία και πολεμική εμπειρία Ρουμπήν Μπαρδουνιώτην
+μετά τρισχιλίων πεντακοσίων επί τους εν Βαλτετσίω· αυτός δε έχων
+χιλίους πεντακοσίους ιππείς προσεφέδρευεν. Ο Ρουμπής ώρμησεν ως
+μαινόμενος επί τους Έλληνας την β' ώραν μετά την ανατολήν του
+ηλίου, οι δε σημαιοφόροι εχύθησαν πρώτοι, αλλά 14 έπεσαν διά μιας.
+Οι Έλληνες παρά την συνήθειάν των και την προσδοκίαν των εχθρών
+όχι μόνον δεν ελειποτάκτησαν, αλλά και γενναίως αντέστησαν,
+αποκρούοντες ευτυχώς τας αλλεπαλλήλους εφόδους των εχθρών και
+συνενισχυόμενοι. Μετά μίαν ήμισυ ώραν έφθασαν επίκουροι ο
+Κολοκοτρώνης, μετ' ολίγον δε και ο Πλαπούτας έχοντες αμφότεροι
+1200, και ετοποθετήθησαν όπισθεν των εχθρών κόψαντες την
+συγκοινωνίαν αυτών. Ο κεχαγιάς, βλέπων την απροσδόκητον αντίστασιν
+των εν Βαλτετσίω και την επελθούσαν επικουρίαν, επλησίασεν όπου η
+μάχη έλκων δύο κανόνια, και ήρχισε να κανονοβολή· αλλ' ο
+κανονοβολισμός εξ αιτίας της θέσεως των κανονίων και της απειρίας
+των κανονοβολούντων δεν έβλαπτε τους Έλληνας.
+
+Ήλθε μετά ταύτα εις το πεδίον της μάχης όλον το εις αιχμαλωσίαν ή
+όλεθρον των Ελλήνων επί της προσδοκουμένης φυγής των σταλέν
+εχθρικόν σώμα· ήλθε και το σώμα το προκαταλαβόν το Καλογεροβούνι,
+και ο πόλεμος διήρκει σφοδρός όλην την ημέραν. Επελθούσης δε της
+νυκτός εισήλθαν εις το χωρίον ο Κολοκοτρώνης και ο Πλαπούτας εις
+εμψύχωσιν των μαχομένων, αλλ' επανήλθαν όπου και πρότερον και οι
+μεν Έλληνες ήλπιζαν ότι οι Τούρκοι αποτυχόντες θ' ανεχώρουν, οι δε
+Τούρκοι ότι οι Έλληνες μη έχοντες άλλον τρόπον σωτηρίας θα
+έφευγαν· αλλά διετήρησαν αμφότεροι τας θέσεις των πολεμούντες και
+την νύκτα ως επολέμησαν την ημέραν. Περί δε το μεσονύκτιον
+επεβοήθησαν τους Έλληνας περίπου εξακόσιοι εκ του στρατοπέδου των
+Βερβένων υπό τον Αντωνάκην Μαυρομιχάλην, τον Πέτρον Μπαρμπιτσιώτην
+και τον Σακελλάριον Καλογωνιώτην, και εφόβισαν τους εχθρούς
+τουφεκίζοντές τους απροσδοκήτως όπισθεν· ο δε Μπαρμπιτσιώτης,
+αναλογιζόμενος ότι οι εν τω Βαλτετσίω συνάδελφοί του ήσαν
+απηυδημένοι πολεμούντες ακαταπαύστως 16 ώρας, ηύρε 17 στρατιώτας
+ανδρείους ως αυτόν, διέσχισε ξιφήρης τους μεταξύ σωρούς των
+εχθρών, εισήλθεν αβλαβής μετά των περί αυτόν εις το χωρίον υπό το
+σκότος της νυκτός και ενδιέμεινε μαχόμενος. Περί δε τα χαράγματα
+ήλθεν άλλη επικουρία εκ Βερβένων υπό τον Γιατράκον, και η μάχη
+εξήφθη έτι μάλλον. Αφ' ού δε εξημέρωσεν, ο κεχαγιάς παρετήρησεν,
+ότι ο Ρουμπής ήτο πανταχόθεν κατεστενοχωρημένος, και ότι ουδεμίαν
+ελπίδα νίκης είχε· διά τούτο εσήμανε περί την α' ώραν της ημέρας
+την ανάκλησιν, και ο Ρουμπής και οι συν αυτώ ώρμησαν να φύγωσι διά
+μέσου των Ελλήνων. Τούτο βλέποντες οι έγκλειστοι ερρίφθησαν όλοι
+έξω των προμαχώνων επί τους φεύγοντας κτυπούντες αυτούς όπισθεν,
+εν ώ τους εκτύπουν οι άλλοι έμπροσθεν. Ο εχθροί έπιπταν σωρηδόν·
+και, επ' ελπίδι να μη καταδιώκωνται φεύγοντες, έρριπταν έμπροσθεν
+των Ελλήνων τα χρυσά και αργυρά των όπλα εις αρπαγήν. Το τέχνασμα
+τούτο ευδοκίμησεν εν μέρει, και ως εκ τούτου δεν έπαθαν οι
+φεύγοντες όσην φθοράν άλλως θα επάθαιναν. Αφ' ού δε οι εχθροί
+κατέβησαν εις την πεδιάδα, εφάνησαν ερχόμενοι προς το πεδίον της
+μάχης οι επί μετακομίσει του μολύβδου προκαταβάντες εις Άργος
+Έλληνες, οίτινες, φθάσαντες την προτεραίαν περί την δύσιν του
+ηλίου εις Δολιανά, έμαθαν και ήκουσαν την εν Βαλτετσίω μάχην, καί
+μηδόλως αναπαυθέντες έτρεξαν εκεί νυκτοπορούντες, αλλ' υστέρησαν.
+Η μάχη διήρκεσεν 23 ώρας· εξακόσιοι υπελογίσθησαν οι σκοτωθέντες
+και πληγωθέντες Τούρκοι, τέσσαρες δε οι σκοτωθέντες και δεκαεπτά
+οι πληγωθέντες Έλληνες· έπεσαν εις χείρας των νικητών και πέντε
+σημαίαι. Καθ' ην δε ημέραν έφυγαν οι Τούρκοι, έφθασαν εις την
+Πιάναν ο Ζαήμης, ο Κανακάρης, ο Χαραλάμπης και οι Πετμεζάδες μετά
+χιλίων εκ Λεβιδίου, όπου εστρατοπέδευαν εις φύλαξιν της θέσεως
+εκείνης· και αν δεν ανεχώρουν οι εχθροί, ο παντελής αφανισμός των
+ήτον άφευκτος. Περατωθείσης της μάχης εδημηγόρησεν ο Κολοκοτρώνης
+και παρήγγειλε να νηστεύσωσιν όλοι την ημέραν εκείνην παρασκευήν,
+δοξολογούντες και ευχαριστούντες τον δοτήρα της νίκης Θεόν.
+
+Είδαμεν τους Έλληνας έως χθες διασκορπιζομένους και φεύγοντας
+απέμπροσθεν των εχθρών οσάκις και όπου τους συνήντων· επί δε της
+περί ης ο λόγος μάχης βλέπομεν αυτούς τούτους νικώντας διά της
+επιμονής των και γενναιότητος· και το παραδοξότερον, τους βλέπομεν
+νικώντας αφ' ού τρισχίλιοι εκλεκτοί Αλβανοί επεδυνάμωσαν τους
+εχθρούς, και εν ώ πρώτην φοράν εγένετο πόλεμος υπό την γενικήν
+οδηγίαν αρχηγού εμπείρου και δυναμένου ως εκ της υψηλής θέσεως του
+να βραβεύση τους νικητάς. Η παράδοξος αύτη μεταβολή δεν προήλθεν
+εξ ελλείψεως των Τούρκων, ων και το πολεμικόν σχέδιον ήτον ορθόν,
+και η γενναιότης μεγάλη· αλλ' οφείλεται όλη εις την γενναίαν
+απόφασιν των εν τω χωρίω ολίγων Ελλήνων να νικήσωσιν ή ν'
+αποθάνωσιν, εις την θερμήν συνδρομήν των έξωθεν επιβοηθησάντων,
+και εις το εκ της συχνής συναντήσεως των εχθρών γεννώμενον κατ'
+ολίγον θάρρος. Η νίκη αύτη ενίσχυσε τον κλονιζόμενον αγώνα.
+
+Κατησχυμένος ο κεχαγιάς δι' όσα έπαθεν, έσπευσε να συνάψη νέαν
+μάχην επ' ελπίδι ν' απονίψη το αίσχος του.
+
+Οκτώ ημέρας μετά τα εν Βαλτετσίω παθήματά του, ό εστι την 23
+μαΐου, εξεστράτευσαν τετρακισχίλιοι Τούρκοι επί το εν Βερβένοις
+στρατόπεδον σύροντες και κανόνια. Την δε προτεραίαν ο
+Κολοκοτρώνης, προ ολίγου κληθείς υπό των εν Άργει να στείλη
+στρατιωτικήν βοήθειαν και αρχηγόν της πολιορκίας του Ναυπλίου,
+διώρισεν ως τοιούτον τον Νικήταν, τω έδωκε 50 στρατιώτας εκ του
+στρατοπέδου του Βαλτετσίου, και τον διέταξε να παραλάβη και άλλους
+τόσους εκ του των Βερβένων και καταβή εις το Άργος. Ο Νικήτας
+συμπληρώσας εν Βερβένοις την ακολουθίαν του εις 120, ευρέθη
+εκείθεν του χωρίου των Δολιανών, μίαν ήμισυ ώραν απέχοντος των
+Βερβένων, ότε ήκουσε, Τ ο ύ ρ κ ο ι, Τ ο ύ ρ κ ο ι· επέστρεψε τότε
+μετά των ολίγων οπαδών του εις Δολιανά, και εκλείσθη εντός των
+δυνατωτέρων οικιών έτοιμος εις μάχην. Οι Τούρκοι διαβάντες
+εκείθεν, τινές μεν ενδιέμειναν και επολέμουν τους εγκλείστους, οι
+δε πολλοί εξηκολούθησαν την εις Βέρβενα πορείαν των. Το
+στρατόπεδον των Βερβένων συνίστατο τότε εκ δισχιλίων πεντακοσίων·
+ούτοι ακούσαντες την εν Δολιανοίς μάχην, έτρεξαν σχεδόν όλοι προς
+εκείνο το μέρος· αλλ' αίφνης ευρέθησαν εν μέσω των έμπροσθεν
+ερχομένων εχθρών και πολλών ιππέων προκαταλαβόντων εν αγνοία αυτών
+τα όπισθεν και παρακολουθούντων. Οι Έλληνες φοβηθέντες έσπευσαν να
+επανέλθωσιν εις την θέσιν των, και πολεμούντες τους όπισθεν
+ιππείς, μη δυναμένους να τους βλάψωσι διά το δύσβατον, έφθασαν εις
+Βέρβενα αβλαβώς· οι δε Τούρκοι ελθόντες κατόπιν τους απέκλεισαν,
+και ο ανδρειότερος των σημαιοφόρων ορμήσας έστησε την σημαίαν του
+επί τινος των οχυρωμάτων των Ελλήνων, και τοις επροξένησε φόβον
+μέγαν· αλλά δύο τολμηροί Έλληνες εξήλθαν έρποντες, έρριψαν την
+σημαίαν, και εσκότωσαν τον σημαιοφόρον. Άλλος σημαιοφόρος έστησεν
+άλλην σημαίαν· αλλά και αυτός και η σημαία του έπαθαν τα αυτά.
+Τότε οι δειλιώντες Έλληνες έλαβαν θάρρος, και οι θαρραλέοι Τούρκοι
+εδειλίασαν, και εξέλαβαν τα των σημαιών οι μεν ως καλόν οι δε ως
+κακόν οιωνόν. Οι Τούρκοι δεν ήθελαν να παραταθή η μάχη φοβηθέντες
+μη διά τυχούσης επιθέσεως άλλων Ελλήνων εκ των πλησίον στρατοπέδων
+πάθωσιν όσα εν Βαλτετσίω, και ήρχισαν ν' αναχωρώσι. Τότε επέπεσαν
+οι εν Βερβένοις Έλληνες καταδιώκοντές τους μέχρι των Δολιανών·
+ηνώθησαν μετά των φευγόντων και οι πολεμούντες τους περί τον
+Νικήταν εχθροί, έφυγαν όλοι, εγκατέλειψαν τα κανόνια, έχασαν τρεις
+σημαίας, καί τινες φεύγοντες έρριπταν, ως και εν Βαλτετσίω,
+έμπροσθεν των καταδιωκόντων αυτούς Ελλήνων τα πολύτιμα όπλα των.
+Εφονεύθησαν δε 70 Τούρκοι, 2 δε μόνον Έλληνες, ο Αναγνώστης Ρόρης
+δολιανίτης και ο Γεωργάκης Διγενής Τσάκων, και επληγώθησαν 12· ο
+δε Νικήτας έδωκε τρανά δείγματα ανδρίας. Τοιουτοτρόπως οι μεν
+Τούρκοι κατεσχυμένοι διεσώθησαν υπό το σκότος της νυκτός εις
+Τριπολιτσάν, οι δε Έλληνες επανήλθαν εις Βέρβενα ψάλλοντες εκ
+δευτέρου τα νικητήρια.
+
+
+
+1821
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΔ'
+
+
+
+&Μάχαι Θερμοπυλών και Γραβιάς.&
+
+Ο ΔΕ ΧΟΥΡΣΗΔΗΣ, μαθών τα κατά την Ανατολικήν Ελλάδα επαναστατικά
+κινήματα, διέταξε τον Ομέρπασαν Βρυώνην, ηγεμόνα του Μπερατίου,
+και τον Κιοσέ - Μεχμέτπασαν ηγεμόνα της Πελοποννήσου, να συνάξωσιν
+εν Ζητουνίω όσον πολυαριθμότερον στράτευμα εδύναντο, και να
+εισβάλωσιν εις την επαναστατήσασαν Ελλάδα·
+
+[Απρίλιος]ητοιμάσθησαν δε μεσούντος του απριλίου επτακισχίλιοι εις
+εκστρατείαν. Οι οπλαρχηγοί της Ανατολικής Ελλάδος, μαθόντες την
+μελετωμένην εισβολήν, διέταξαν παρά τας σπονδάς να φονεύσωσιν
+όλους τους επί ασφαλεία ζωής παραδοθέντας και διασπαρέντας εις τας
+επαρχίας Τούρκους, τους δυναμένους να οπλοφορώσι, προφασιζόμενοι,
+ως αν έλειψάν ποτε προφάσεις εν αμαρτίαις, ότι επιβλαβές ήτο να
+έχωσιν επί της εισβολής των έξωθεν εχθρών και άλλους εχθρούς
+εντός. Κατά την απάνθρωπον ταύτην διαταγήν ολίγοι των δυστυχών
+εκείνων απέφυγαν τον θάνατον, ευρόντες παρά τοις δυνατοίς
+προστάτας. Οι δε οπλαρχηγοί, οι μετά την κατά το Πατρατσίκι
+αποτυχίαν υποχωρήσαντες εις Κομποτάδας, θέλοντες να μάθωσιν
+ακριβέστερον τον αριθμόν των ετοίμων να εισβάλωσιν εχθρών,
+υπέπεμψαν την εσπέραν της 19, καθ' ην έφθασαν εις το περί ου ο
+λόγος χωρίον, τινάς των τολμηροτέρων στρατιωτών επί κατασκοπή,
+παραγγείλαντές τοις αυστηρώς μη τύχη και παροργίσωσι τους εχθρούς
+τουφεκίζοντες ή άλλως πως ενοχλούντες αυτούς, διότι ήθελαν να
+λάβωσι καιρόν και τας δυνάμεις των ν' αυξήσωσι, και θέσεις οχυράς
+να προκαταλάβωσιν. Αλλ' οι σταλέντες, πλησιάσαντες διά νυκτός εις
+τα άκρα του στρατοπέδου αφανείς, εζώγρησαν δύο εχθρούς και 8
+ίππους, και προς τα χαράγματα ετουφέκισαν και επανήλθαν εις το
+στρατόπεδον καυχώμενοι επί τοις έργοις των. Οι οπλαρχηγοί
+λυπηθέντες διά το γεγονός, μετέβησαν εν βία όλοι ομού την 20 εις
+Χαλκωμάταν, την επί της οδού των Σαλώνων, όπου διηρέθησαν
+συνυποσχεθέντες να βοηθήσωσιν όποιον και αν προσέβαλεν ο εχθρός·
+και ο μεν Πανουργιάς έμεινεν εκεί, και κατέσχε και το χωρίον
+Μουσταφάμπεη μεθ' όλων των υπό την οδηγίαν του Σαλωνιτών, ως 600,
+έχων συναγωνιστήν και τον αξιοσέβαστον επίσκοπον Σαλώνων Ισαΐαν,
+όστις πλήρης ζήλου ηκολούθει το στράτευμα ευλογών και θαρρύνων
+αυτό εις τον προκείμενον αγώνα· ο δε Δυοβουνιώτης μετά 400
+κατέλαβε την γέφυραν του Γοργοποτάμου, ο δε Διάκος μετά 500 την
+του Σπερχειού, το κοινώς γεφύρι της Αλαμάνας, και την άγουσαν εις
+Θερμοπύλας οδόν απέναντι της γεφύρας ταύτης προς τα Π ο ρ ι ά. Προ
+τού δε προφθάσωσι και οχυρωθώσιν ούτοι εκινήθη την 22 το κατά το
+Λιανοκλάδι στρατόπεδον από πρωίας, προπορευομένων των πεζών και
+ακολουθούντων των ιππέων, υπό τας αμέσους διαταγάς του Βρυώνη·
+εκινήθη και το εν Ζητουνίω κατά την αυτήν τάξιν υπό την άμεσον
+οδηγίαν του Μεχμέτη. Το σώμα του Δυοβουνιώτη, ιδόν τους υπό τον
+Βρυώνην επερχομένους, και ανίκανον ν' αντιπαραταχθή προς τόσον
+πεζικόν και ιππικόν, υπεχώρησε και κατέλαβε την στενήν θέσιν,
+Δέμα. Ο Βρυώνης καταδιώξας το σώμα τούτο έως ου δεν εδύνατο να
+προχωρήση περαιτέρω το ιππικόν του διά την κακοτοπίαν,
+ωπισθοδρόμησε· πλησιάσας δε εις το χωρίον Μουσταφάμπεη το υπό του
+Παπά Ανδρέα Κοκοβιστιανού και του Κομνά Τράκα, αξιωματικών του
+Πανουργιά, κατεχόμενον, και ευρών τους εν αυτώ καλώς οχυρωμένους
+εντός των οικιών, της εκκλησίας και του μύλου, και αφόβους, δεν
+τους εκτύπησεν αλλά έμεινεν ολίγον επί της πεδιάδος, όπου, αφ' ού
+συνήλθεν όλον το στράτευμά του, ανεγνώσθη η συνήθης προπόλεμος
+ευχή, και διηρέθη το στράτευμα εις τρία· και το μεν έπεσεν επί το
+εν Χαλκωμάτα σώμα όπου ήτο και ο Πανουργιάς, το δε επί το υπό τον
+Διάκον· ώστε δεν εδύνατο να δώση βοήθειαν το έν τω άλλω· το δε
+τρίτον έτρεξε και κατέλαβε τα ορεινά μέρη. Κατ' αυτήν την ώραν
+έφθασε παρά το ξενοδοχείον του Σπερχειού και το υπό τον Μεχμέτην
+πέραν του ποταμού εχθρικόν στρατόπεδον, και ήρχισε να προσβάλη και
+αυτό τους φυλάττοντας την γέφυραν· ώστε έπεσαν οι εχθροί αθρόοι
+επί τα ελληνικά ταύτα σώματα. Κατ' αυτήν την πρώτην έφοδον οι εν
+Χαλκωμάτα ετράπησαν και εκινδύνευσε και αυτός ο Πανουργιάς·
+συνελήφθησαν δε και πολλοί και εσφάγησαν· εσφάγησαν συλληφθέντες
+και ο Σαλώνων Ισαΐας, ο αδελφός του και ο ανεψιός του. Ο δε
+Διάκος, εν ώ επολέμει προς τα Ποριά, παρετήρει και τα επί της
+γεφύρας κινήματα των συντρόφων του· και ιδών ότι άρχισαν και ούτοι
+να φεύγωσι, διέταξε τον Καλύβαν και τον Μπακογιάννην ν' απέλθωσιν
+εκεί προς εμψύχωσιν. Έτρεξαν ατρόμητοι οι δύο ούτοι αξιωματικοί,
+και ηύραν πολλά ολίγους εισέτι μαχομένους· αλλά και οι ολίγοι
+ούτοι έφυγαν. Τότε ο Καλύβας, ο Μπακογιάννης και δύο απλοί
+στρατιώται εισεπήδησαν εις το αντικρύ της γεφύρας ξενοδοχείον,
+έκλεισαν την θύραν και ετουφέκιζαν τους εχθρούς επί τη ματαία
+ελπίδι να μη αφήσωσι τόσην δύναμιν να περάση την γέφυραν και πέση
+και αύτη επί τον Διάκον.
+
+Εν τοσούτω απεδειλίασαν και αυτοί οι πολεμούντες κατά τα Ποριά,
+και εζήτησαν εν τη φυγή την σωτηρίαν των. Μόνος ο Διάκος και
+ολίγοι των οπαδών του, μιμούμενοι το παράδειγμά του, ησθάνθησαν
+ότι εκεί απέθανεν ο Λεωνίδας. Τω όντι, ότε ο ψυχουιός του, βλέπων
+λειποτακτούντας τους άλλους, τον παρεκίνει, εγκαταλειπόμενον να
+φύγη και αυτός εις ωφέλειαν εν άλλη περιστάσει της πατρίδος, και
+τω έφερε τον ίππον, εκείνος απεκρίθη, ο - Δ ι ά κ ο ς - δ ε ν -
+φ ε ύ γ ε ι. Εν τοσούτω επιπίπτουν οι εχθροί, φονεύεται έμπροσθέν
+του ο αδελφός του, εμπλέκεται αυτός εν μέσω των εχθρών και μόλις
+μετά 10 στρατιωτών μεταβαίνει είς τινας τραχείας πέτρας, τα
+Μανδροστάματα της μονής της Δαμάστας, όπου τοποθετείται και
+μάχεται ολόκληρον ώραν. Φονεύονται οι ακόλουθοι του εκτός του
+ψυχουιού του, τραυματίζεται και αυτός εις τον δεξιόν ώμον, πίπτει
+το τουφέκι του, ανθίσταται βαστών διά της αριστεράς χειρός την
+πιστόλαν, γνωρίζεται, περικυκλούται, και συλλαμβάνεται ζων και
+καταιματωμένος.
+
+Οι δε κλεισθέντες τέσσαρες εν τω ξενοδοχείω και τουφεκίζοντες
+τους διαβαίνοντας την εγκαταλειφθείσαν γέφυραν, ιδόντες μετ'
+ολίγον διά των θυρίδων ότι ούτε ο Διάκος, ούτε άλλος τις εφαίνετο,
+ήνοιξαν την θύραν και ώρμησαν ξιφήρεις διά μέσου των εχθρών
+θαυμαζόντων την ανδρίαν των· ευρέθησαν δε την ακόλουθον ημέραν
+νεκροί πλησίον της θέσεως, όπου επιάσθη ο Διάκος. Τριακόσιοι
+Έλληνες εσκοτώθησαν την ημέραν εκείνην και πολλοί άλλοι
+επληγώθησαν· ολιγώτατοι δε Τούρκοι εχάθησαν.
+
+Τελειωθείσης της μάχης, οι πασάδες ώδευσαν προς το Ζητούνι,
+συνεπάγοντες μετά του ψυχουιού και τον Διάκον, ον διέταξαν να
+οδεύη πεζός έμπροσθέν των χάριν της κενοδοξίας των. Αλλά
+φοβούμενοι μη κρυβή ή φύγη, τον εκάθησαν μετ' ολίγον εφ' ημιόνου
+πεδικλωμένον· την δε νύκτα αφ' ού έφθασαν εις Ζητούνι, τον έφεραν
+έμπροσθέν των, παρόντος και του εντοπίου Χαλήλμπεη, και εζήτουν να
+μάθωσι τα περί της επαναστάσεως. Ο Διάκος τοις είπεν αφόβως, ότι
+το έθνος όλον των Ελλήνων απεφάσισε να χαθή ή να ελευθερωθή.
+Θαυμάσας ο Μεχμέτης του ανδρός την παρρησίαν, τω είπεν, ότι
+πρόθυμος ήτο να τον ιατρεύση, αν ήθελε πιστώς να τον υπηρετήση. «Δ
+ε ν - σ ε - υ π η ρ ε τ ώ», απεκρίθη ο Διάκος. «Α λ λ ά - κ α ι -
+α ν σ ε - υ π η ρ έ το υ ν, δ ε ν - θ α - σ ε -  ω φ έ λ ο υ ν».
+«Θ α - σε - σ κ ο τ ώ σ ω», επανέλαβεν ο πασάς, «α ν -  δ ε ν -
+μ ε - υ π η ρ ε τ ή σ η ς». «Η - Ε λ λ ά ς», απήντησεν εκείνος,
+«έ χ ε ι - π ο λ λ ο ύ ς - Δ ι ά κ ο υ ς». Την ακόλουθον δε ημέραν
+(24 απριλίου) εξεδόθη απόφασις να σουβλισθή (α)· ο δε κοινοποιήσας
+αυτώ την σκληράν απόφασιν, τω έδωκεν εις χείρας και το άτιμον και
+οδυνηρόν εργαλείον του θανάτου, και τω είπε να τον ακολουθήση
+βαστών αυτό. Ο Διάκος το έρριψε κατά γης αγανακτών, και στραφείς
+προς τους περιεστώτας Αλβανούς, «δ ε ν  - ε υ ρ ί σ κ ε τ α ί -
+τ ι ς», είπε, «ν α - μ ε - σ κ ο τ ώ σ η; δ ι α τ ί - α φ ί ν ε τ ε
+- τ ο υ ς - Α ν α τ ο λ ί τ α ς - ν α - μ ε -  π α ι δ ε ύ ω σ ι ν;
+ε γ ώ - κ α κ ο ύ ρ γ ο ς - δ ε ν - ε ί μ α ι». Ακούσας δε ότι
+αν ετούρκευεν εσώζετο, «Χ ρ ι σ τ ι α ν ό ς», απεκρίθη,
+«ε γ ε ν ν ή θ η κ α, κ α ι - Χ ρ ι σ τ ι α ν ό ς - θ' -
+α π ο θ ά ν ω». Οδεύων δε εις τον τόπον της ποινής εστάθη, και
+ρίψας το βλέμμα επί την γελώσαν φύσιν κατά την εαρινήν εκείνην ώραν·
+είπε το εξής δίστιχον.
+
+«Για ιδέ καιρό που διάλεξεν ο Χάρος να με πάρη, Τώρα π' ανθίζουν
+τα κλαδιά και βγάν' η γη χορτάρι».
+
+Ηκολούθησε δε μετά ταύτα την πορείαν του και υπέστη καρτεροψύχως
+πολυώδυνον θάνατον τρεις ώρας βασανιζόμενος.
+
+[Μάιος] Και τα μεν εχθρικά στρατεύματα αφ' ού ανεπαύθησαν ολίγας
+ημέρας εν Ζητουνίω, εξεστράτευσαν την 7 μαΐου επί σκοπώ να
+εισβάλωσιν εις Σάλωνα.
+
+Οι δε οπλαρχηγοί, Πανουργιάς και Δυοβουνιώτης, αφ' ού έχασαν τον
+συνάδελφον Διάκον, συνήλθαν μετά των στρατευμάτων αυτών εις το
+ξενοδοχείον της Γραβιάς, το επί της προς τα Σάλωνα δημοσίας οδού,
+και 4 ώρας εκείθεν απέχον, όλον πλινθόκτιστον· σκοπόν δε
+συνελθόντες είχαν να σκεφθώσι πώς να στήσωσι την ορμήν του εχθρού,
+και εμψυχώσωσι το δειλιάσαν στρατιωτικόν. Εν ώ δε συνεσκέπτοντο,
+έφθασαν απροσδοκήτως πλήρεις ζήλου υπέρ του αγώνος ο Οδυσσεύς
+Ανδρούτσου και ο Χρήστος Κασμάς, έχοντες αμφότεροι 120. Ο
+Πανουργιάς και ο Δυοβουνιώτης εγνωμοδότησαν τότε, ο μεν Οδυσσεύς
+να κλεισθή εν τω ξενοδοχείω άμα φανή ο εχθρός, και να συμπαραλάβη
+και τους αξιωτέρους στρατιώτας, αυτοί δε μείναντες έξω να
+καταλάβωσιν εκατέρωθεν τα στενά της οδού εις προφύλαξιν αυτού. Την
+δε 8 περί την δ' ώραν μετά την ανατολήν του ηλίου, εφάνησαν ο
+Μεχμέτης και ο Βρυώνης οδεύοντες μετά οκτακισχιλίων προς το
+ξενοδοχείον· εν ώ δε επλησίαζαν, συνήλθαν οι οπλαρχηγοί Έλληνες εκ
+δευτέρου και απεφάσισαν ο μεν Οδυσσεύς να εισέλθη ευθύς εις το
+ξενοδοχείον, ο δε Πανουργιάς και ο Δυοβουνιώτης να καταλάβωσι τα
+αριστερά της οδού, ο δε Κασμάς τα δεξιά, βοηθούντες τοιουτοτρόπως
+τους εγκλείστους. Είπε τότε πλήρης τόλμης ο Οδυσσεύς, «όποιος
+θέλει να μ' ακολουθήση ας πιασθή κατόπιν μου εις τον χορόν»· και
+ήρχισε να πυρριχίζη. Επιάσθησαν κατόπιν αυτού εκατόν, εν οις και ο
+Γκούρας, ο Παπα - Ανδρέας, ο Τράκας, ο Αναστάσης Μάρος, ο Αγγελής
+Γοβγίνας, και ο Π. Μπουτούνης, όλοι αξιωματικοί, οι μεν του
+Πανουργιά, οι δε του Δυοβουνιώτη· επιάσθησαν και πολλοί
+Γαλαξειδιώται, και ούτω χειροκρατούμενοι οι εκατόν και
+συγχορεύοντες εισήλθαν εις το ξενοδοχείον, προπορευομένου του
+Οδυσσέως, και εν ροπή οφθαλμού επέτρωσαν έσωθεν θύρας και θυρίδας,
+ήνοιξαν ολόγυρα τας συνήθεις πολεμίστρας και ανέμεναν τον εχθρόν
+έτοιμοι εις μάχην. Κατέλαβαν δε και οι έξω οπλαρχηγοί τας θέσεις
+των και ωχυρώθησαν. Εν τούτοις επλησίασαν οι εχθροί ηναγκασμένοι
+να διαβώσι παρά το ξενοδοχείον επί της εις Σάλωνα πορείας των.
+Εστάθησαν εν πρώτοις ολίγον, αφ' ού δε ανεγνώσθη η προπόλεμος
+ευχή, διηρέθησαν εις τρία, και το μεν εκινήθη προς τα αριστερά της
+οδού επί τον Πανουργιάν και τον Δυοβουνιώτην, το δε προς τα δεξιά
+επί τον Κασμάν το δε τρίτον προς το κέντρον, ό εστιν επί το
+ξενοδοχείον. Μόλις ήρχισεν η προσβολή και διεσκορπίσθησαν οι περί
+τον Πανουργιάν, τον Δυοβουνιώτην και τον Κασμάν· απέμειναν δε
+μόνοι ενώπιον όλης ταύτης της δυνάμεως οι κλεισθέντες εν τω
+ξενοδοχείω εκατόν. Ο Οδυσσεύς, όστις διέταξε να μη τουφεκίση τις
+πριν τουφεκίση αυτός, είδε διά τινος οπής προπορευόμενον του
+επερχομένου στρατού γηραιόν Δερβίσην έφιππον. Τον εχαιρέτησεν
+αλβανιστί και αντεχαιρετήθη, τον εχλεύασε και αντεχλευάσθη, τον
+ύβρισε και ανθυβρίσθη, τον ετουφέκισε και τον εσκότωσεν (β). Οι
+διηρημένοι Τούρκοι συνηνώθησαν τότε και ώρμησαν πανστρατιά επί το
+ξενοδοχείον μαινόμενοι διά τον φόνον του αγίου ανδρός. Ως αν
+ήθελαν δε ν' αναρπάσωσιν όλους τους εγκλείστους, ώθουν τα τοιχία
+διά των χειρών και των ώμων και τα ετρύπων και διά των μαχαιρών.
+Άφοβοι οι εντός ετουφέκιζαν ακαταπαύστως πανταχόθεν επί τον σωρόν
+και εφόνευαν πολλούς, ώστε οι Τούρκοι ιδόντες την φθοράν των
+απεσύρθησαν. Εφώρμησαν και δευτέραν και τρίτην φοράν· η δε τρίτη
+εφορμή έγεινε τόσον σφοδρά, ώστε κατώρθωσαν να εμπήξωσι σημαίας
+επί των τοιχίων. Μετά δε την μεσημβρίαν ιδών ο Βρυώνης την τόσην
+αποτυχίαν, συγκαλέσας τους οπλαρχηγούς του, τους επέπληξε, τους
+εθάρρυνε και τους εκίνησεν όλους ιππείς και πεζούς εις νέαν
+έφοδον. Αλλά και κατά ταύτην οι εχθροί κατησχύνθησαν, και τα
+γύρωθεν του ξενοδοχείου πτώματα συσσωρευόμενα εγίνοντο και αυτά
+προσκόμματα της εφορμήσεώς των. Δύσαντος δε του ηλίου διέταξαν οι
+πασάδες τον αποκλεισμόν του ξενοδοχείου, και έστειλαν καί τινας
+εις Ζητούνι επί μετακομίσει κανονίων προς κατεδαφισμόν του. Εν
+τοσούτω ησύχασαν και οι εντός και οι εκτός διαρκούσης της νυκτός·
+όρθρου δε βαθέως εν ώ οι εχθροί απηυδημένοι εκοιμώντο, οι εντός
+εξεπέτρωσαν ησύχως την κάτω θύραν και διήλθαν αταράχως όλοι
+αβλαβείς. Δύο μόνον εφονεύθησαν εντός επί των προσβολών, οι
+αξιωματικοί Θανάσης Καστάνης και Θανάσης Σεφέρης, και δύο
+επληγώθησαν. Οι εχθροί διέμειναν μετά την μάχην εν τω ξενοδοχείω 8
+ημέρας προς αναψυχήν, θάπτοντες εν ταύτω τους νεκρούς και
+στέλλοντες εις Ζητούνι τους τραυματίας. Η τόσον ευτυχής αύτη και
+απροσδόκητος αντίστασις εκατόν φιλοκινδύνων ανδρών προς τόσον
+ιππικόν και πεζικόν κατ' αυτά τα προοίμια της επαναστάσεως,
+συνετέλεσε τα μέγιστα εις εμψύχωσιν του αγώνος και εμεγάλυνε
+δικαίως τον Οδυσσέα.
+
+
+
+1821
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΕ'
+
+
+&Πτώσις Αντώνη Οικονόμου. — Πλους ελληνικής μοίρας προς τον
+Ελλήσποντον, και άλλης εις τον κορινθιακόν κόλπον — Εμπρησμός
+τουρκικού δικρότου εν Ερισώ. — Καταστροφή Κυδωνιών.&
+
+Η ΠΡΩΤΗ ναυτική εκστρατεία αφήκεν εν Ύδρα τον Οικονόμον μέγαν και
+πολύν, αλλ' επί της επιστροφής της δεν τον ηύρε τοιούτον.
+Ευδοκιμούν δημεγέρται κατά των ισχυρών αριστοκρατών, οσάκις καλούν
+τον λαόν εις ανάκτησιν της πολιτικής του ισονομίας, ην η
+αριστοκρατία αφήρπασεν, ή εις διανομήν της κοινής γης, ην
+εσφετερίσθη· αλλ' η αριστοκρατία της Ύδρας ήτον αγαθοποιός προς
+τον λαόν, διότι όχι μόνον ουδέν του αφήρπασεν, όχι μόνον δεν
+ετρέφετο παρ' αυτού, αλλά διά της κινήσεως των ιδιοκτήτων πλοίων
+της και διά της χρήσεως των διά του εμπορίου αποκτηθέντων χρημάτων
+της έτρεφεν όλον το πλήθος, πολλούς δε και ευτύχει. Επέτυχεν ο
+Οικονόμος, διότι το κίνημά του ήτον απροσδόκητον, και ο λαός ήθελε
+την επανάστασιν, και εζήτει να εύρη εν καιρώ αργίας πόρον
+υπάρξεως. Αλλ', αφ' ού και η επανάστασις εξερράγη, και οι
+πρόκριτοι ειλικρινώς την ησπάσθησαν, και ο πόρος ευρέθη διά της
+γενναίας αυτών καταβολής και διά της κινήσεως των πλοίων, η πάλη
+του λαού και των αριστοκρατών έπαυσε φυσικώ τω λόγω, και η εξουσία
+θα επανήρχετο όπου και πρώτον και όθεν προς καιρόν αφηρέθη. Διά
+τον λόγον τούτον την ύψωσιν του Οικονόμου παρηκολούθησεν η πτώσις
+του. Τα όργανα της επιρροής των προκρίτων παρά τω λαώ ήσαν οι
+πλοίαρχοί των. Ούτοι ήσαν ευπειθείς προς αυτούς και είχαν και
+πιστούς τινας οπαδούς, ως οι της ξηράς οπλαρχηγοί. Ο Οικονόμος
+επεχείρησε να βάλη επί των πλοίων φίλους και ομόφρονάς του
+πλοιάρχους, και δι' αυτών να άγη και να φέρη τους ναύτας. Αλλ'
+ούτε τα πλοία ήσαν εθνικά, ούτε οι κατά το σχέδιον του Οικονόμου
+εξωθούμενοι νόμιμοι πλοίαρχοι έστεργαν, διότι έχαναν και τιμήν και
+επιρροήν και πόρον. Διά τούτο απέτυχεν η αντικατάστασις αύτη, και
+οι κινούντες εν μέρει τον λαόν πλοίαρχοι, ους εμελέτα ο Οικονόμος
+να παύση, έγειναν όλοι εχθροί του. Μεμπτός δεν ήτον ο Οικονόμος ως
+προς τούτο, διότι το απήτει η θέσις του· αλλ' αστόχαστος εδείχθη
+ως προς το εξής. Διαρκούσης της πρώτης ναυτικής εκστρατείας έφεράν
+τινες εις Ύδραν λείας, ας ηθέλησαν να οικειοποιηθώσιν αθετούντες
+τον περί της διανομής κανονισμόν. Οι πρόκριτοι παρεκίνησαν τον
+Οικονόμον, ως εισακουόμενον, ν' απαιτήση την εκτέλεσιν του
+κανονισμού. Την απήτησεν· αλλ' οι ναύται όχι μόνον τον παρήκουσαν,
+αλλά και τον ύβρισαν και τον ηπείλησαν. Το μόνον υποστήριγμά του
+ήτον ο λαός. Αναμφιβόλως η απαίτησις της εκτελέσεως του κανονισμού
+ήτο δικαία και επαινετή· αλλά δεν εσυλλογίσθη ο Οικονόμος ορθώς,
+απαιτήσας αυτός την εκτέλεσίν του και ψυχράνας τοιουτοτρόπως τον
+λαόν. Από της ώρας εκείνης έπεσε, διότι έμεινεν άνευ
+υποστηρίγματος εν μέσω τόσω δυνατών εχθρών.
+
+Ελαττωθείσης της δημοτικότητάς του, δύο μεγαλότολμοι πλοίαρχοι
+Υδραίοι, ο Λάζαρος Παναγιώτας και ο Θεόφιλος Δρένιας, μη
+ανεχόμενοι να βλέπωσι τους προκρίτους, ους εσέβοντο,
+περιφρονουμένους, φορολογουμένους και κινδυνεύοντας, ουδέ την
+πατρίδα των εις χείρας δημεγέρτου, απεφάσισαν να τον σκοτώσωσι,
+
+[Μάιος] και μηδενί ανακαλύψαντες την απόφασίν των εκίνησαν την 12
+μαΐου προς το διοικητήριον όπου ήτον ο Οικονόμος. Καθ' οδόν
+απήντησαν τον Αντώνην Κριεζήν, και τον εμυσταγώγησαν. Οπλισθείς εν
+τω άμα και αυτός, και οπλίσας και δέκα συγγενείς του έτρεξε
+κατόπιν. Αναβαίνοντες δε οι δύο πρώτοι εις το διοικητήριον
+απήντησαν τον Οικονόμον ιστάμενον άνωθεν της κλίμακος εν μέσω
+δώδεκα οπλοφόρων, εν οις και ο υιός του και ο τολμηρός Κολοδήμας.
+Ο Οικονόμος απείκασεν εις τι ο ερχομός των και αμέσως επυροβόλησε
+τον Δρένιαν, αλλά δεν τον επήρε. Μετά τον πυροβολήσαντα πατέρα
+επυροβόλησε τον αυτόν και ο υιός και τον έρριψε νεκρόν.
+Επυροβόλησαν και οι άλλοι και επλήγωσαν τον Παναγιώταν
+πυροβολήσαντα και αυτόν και πληγώσαντα τον Κολοδήμαν. Έφθασεν εν
+τούτοις και ο Κριεζής μετά των περί αυτόν και έμεινεν υπό το
+διοικητήριον πυροβολών και πυροβολούμενος, αλλά μήτε βλάπτων μήτε
+βλαπτόμενος. Το κατά του Οικονόμου κίνημα ανδρών εχόντων υπόληψιν
+απέσπασε πολλούς των οπαδών του. Βλέπων δ' εκείνος την δεινήν
+θέσιν του, εφώναξε μεγαλοφώνως έσωθεν του διοικητηρίου,
+«β ο ή θ ε ι α, π α ι δ ι ά, β ο ή θ ε ι α». Έτρεξάν τινες έξωθεν
+εις βοήθειαν, αλλ' απεκρούσθησαν υπό των περί τον Κριεζήν· έτρεξαν
+και εκ δευτέρου ακούσαντες την αυτήν φωνήν, αλλά και εκ δευτέρου
+απεκρούσθησαν. Τότε οι περί τον Κριεζήν υποπτεύσαντες μη γίνωσιν
+οι έξω ολίγοι πολλοί και ορμήσωσιν επ' αυτούς ολίγους όντας,
+ανέβησαν εις την παρακειμένην οικίαν του Βούλγαρη και εκείθεν
+ετουφέκιζαν το διοικητήριον. Συγχρόνως το ετουφέκιζαν και ο
+Μανώλης Τομπάζης και ο Αναστάσης Κριεζής και ο Τερσανάς εκ των
+οικιών αυτών. Εμβάς και ο Γεώργης Σαχτούρης εις το πλοίον του
+Κριεζή, προσωρμισμένον εις επισκευήν, ήρχισε να κανονοβολή και
+αυτός το διοικητήριον, και συνεκανονοβόλουν και δύο άλλα πλοία. Ο
+Οικονόμος, δεινώς πολεμούμενος και κινδυνεύων, εξήλθε του
+διοικητηρίου διά τινος στενωπού· αλλ' οι περί τον Κριεζήν
+ερρίφθησαν κατόπιν και τον κατέφθασαν υπό την οικίαν του Γεώργη
+Γκιώνη, όπου εντός 10 βημάτων τον επιστόλισεν ο Κριεζής
+συνοδευόμενον υπό πέντε, αλλά δεν τον εκτύπησε. Τούτου γενομένου,
+διεσκορπίσθησαν οι ακολουθούντες τον Κριεζήν. Ο δε Γκιώνης,
+ακούσας άνωθεν της οικίας τον πιστολισμόν, και ιδών τον Κριεζήν
+σχεδόν απομεμονωμένον και κινδυνεύοντα, κατέβη και τον ανέβασεν
+εις την οικίαν του. Τρέχοντες δε οι περί τον Οικονόμον έμφοβοι,
+διότι επήρχοντο πολλοί, κατέλαβαν οικίαν τινά επί του άνω μέρους
+της πόλεως, και ούτως οι μαχόμενοι διεχωρίσθησαν, και ο Κριεζής
+κατέβη εις την αγοράν, όπου ηύρε 500 ετοίμους να κινηθώσι κατά του
+Οικονόμου, εν οις και τον Αναστάσην Τσαμαδόν, τον Μανώλην Τομπάζην
+και τον Γεώργην Σαχτούρην. Ο Οικονόμος μαθών την κατ' αυτού
+εκστρατείαν και βλέπων ότι δεν είχεν ελπίδα σωτηρίας εντός της
+νήσου, μετέβη εις το Καμίνι, και εμβάς εις αλιάδα επέβη επί της
+εκεί ευρεθείσης άνευ ναυτών γολέττας του Τομπάζη και απέπλευσε.
+Τούτο ιδόντες οι κατάδιώκοντες αυτόν έστειλαν εις σύλληψιν της
+γολέττας πλοίον, εφ' ου επέβη και ο Μανώλης Τομπάζης. Κινδυνεύων
+τότε ο Οικονόμος επόδισε κατά τον Παλαμιδάν προς το δυτικόν μέρος
+της νήσου, εγκατέλειψε την γολέτταν πλέουσαν, απέβη εις την ξηράν
+και ανέβη εις το βουνόν. Αλλά τον εκύκλωσαν εκεί οι αντίπαλοί του
+και τον προσεκάλεσαν επί ποινή θανάτου να παραδοθή· παρεδόθη,
+επεβιβάσθη επί τινος των εν τω πορθμώ της Ύδρας πλοίων, και
+εκείθεν εις λέμβον έχουσαν 10 ναύτας διαταχθέντας να τον
+μεταφέρωσιν εις την αντίπορθμον της Πελοποννήσου γην και να τον
+θανατώσωσιν. Αλλά μεταξύ των 10 ναυτών έτυχαν και συγγενείς του
+Οικονόμου, οίτινες υπερισχύσαντες τον απέλυσαν επί της
+πελοποννησιακής ξηράς αβλαβή. Τοιουτοτρόπως σωθείς ο Οικονόμος
+κατέφυγεν εις Κρανίδι, όπου ηύρεν ευμενή υποδοχήν· εφοβέριζε δε να
+επανέλθη εις Ύδραν, και να θύση και απολέση.
+
+Έτυχε να φθάση κατ' εκείνας τας ημέρας εις Ύδραν ο Σωτήρης
+Θεοχαρόπουλος, επικαλούμενος εξ ονόματος των Αχαιών αποστολήν
+ναυτικής δυνάμεως εις τον κορινθιακόν κόλπον. Οι πρόκριτοι
+απεκρίθησαν, ότι εν όσω ο Οικονόμος διέτριβεν αντικρύ της νήσου
+των επί της Πελοποννήσου, οχλαγωγών και απειλών, δεν ενέκριναν ν'
+απομακρυνθώσι τα πλοία των. Ο Θεοχαρόπουλος, ανήρ δραστήριος,
+λαβών γράμματα των αρχόντων της Ύδρας προς τους Κρανιδιώτας
+αποποιούμενους έως τότε και να παραδώσωσι τον Οικονόμον και να τον
+αποπέμψωσι, μετέβη εις Κρανίδι, τον παρέλαβε και τον εφυλάκισεν εν
+τω μοναστηρίω του Φονιά, όπου διέμεινε μονάζων εν μέσω των
+καλογήρων, και προσποιούμενος μεν τον μετανοούντα, παραφυλάττων δε
+την ευκαιρίαν ν' αναφανή επί της πολιτικής σκηνής. Τοιουτοτρόπως
+ησύχασεν η Ύδρα, κινδυνεύσασα να πέση κατ' αυτήν την αρχήν της
+επαναστάσεως εις δεινήν αλληλομαχίαν. Η πτώσις και η απουσία του
+Οικονόμου απέδωκαν εκ νέου όλην την εξουσίαν εις τους συνετούς και
+φιλοπάτριδας προκρίτους της Ύδρας μετελθόντας αυτήν εις πρόοδον
+και ευόδωσιν του εθνικού αγώνος.
+
+Μεταξύ μυρίων άλλων ομοίων περιστάσεων συντείνει και η του
+εγκαταλειφθέντος Οικονόμου ν' αποδείξη πόσον άστατος είναι η
+εύνοια του λαού, την μίαν ημέραν θυμιάζοντος το είδωλόν του, και
+την άλλην καταρρίπτοντος και συντρίβοντος αυτό.
+
+Ο δε ελληνικός στόλος, αφ' ού επανήλθεν εις τα ίδια μετά την
+πρώτην εκστρατείαν, ητοιμάσθη μετά της αυτής προθυμίας και εις
+δευτέραν, και εξέπλευσε την 18, διαιρεθείς εις δύο μοίρας.
+Συνίστατο δε η μία εκ 18 πλοίων υδραϊκών υπό τον Γιακουμάκην
+Τομπάζην (α), 7 σπετσιωτικών υπό τον Γκίκαν Τσούπαν, 27 ψαριανών,
+καί τινων μιστίκων υπό τον Αποστόλην, ενός Λιμνίου και ενός της
+Αίνου. Σκοπόν δεν είχεν η μοίρα αύτη να επαναστατήση ως άλλοτε
+τόπους, αλλά να εμποδίση τον έκπλουν ή να ματαιώση τα σχέδια του
+εχθρικού στόλου, όστις ετοιμασθείς εν Κωνσταντινουπόλει εστέλλετο,
+ίνα επαναγάγη εις την υποταγήν του σουλτάνου το Αιγαίον, και
+προστατεύση την μετάβασιν τουρκικών στρατευμάτων εξ Ασίας εις τα
+αποστατήσαντα της Ελλάδος μέρη. Ο τουρκικός στόλος, άπειρος εισέτι
+της τόλμης των Ελλήνων, επερείδετο δικαίως επί τη υλική υπεροχή
+του· οι δε Έλληνες, αν και είχαν τόλμην, ήσαν εν άκρα αμηχανία πώς
+να τον βλάψωσιν.
+
+Την 26 η ελληνική μοίρα απήντησεν εχθρικόν δίκροτον, προφυλακίδα
+του οθωμανικού στόλου πλέοντος προς τα παράλια της Ασίας. Τινά των
+ελληνικών πλοίων το επλησίασαν και εκανονοβόλησαν, αλλ' ανίκανα
+ήσαν να το βλάψωσι. Την εσπέραν της αυτής ημέρας το δίκροτον
+κατέπλευσεν εις Ερισόν, παρακολουθούμενον υπό των ελληνικών
+πλοίων. Ο πλοίαρχος αυτού, φοβούμενος νυκτερινήν έφοδον, παρέλαβεν
+από της ξηράς ικανούς Τούρκους εις υπεράσπισίν του. Οι δε
+πλοίαρχοι Έλληνες συνήλθαν επί της ναυαρχίδος εις συμβούλιον
+πεπεισμένοι, ότι όχι μόνον δεν εδύναντο να βλάψωσι τον εχθρόν,
+αλλ' ούτε καν να τον φοβίσωσι διά των αδυνάτων κανονίων των.
+Διάφορα τεχνάσματα υπεβλήθησαν, αλλ' όλα απερρίφθησαν, ή ως
+ανίσχυρα ή ως παράτολμα. Ο δε ναύαρχος Τομπάζης είπε τότε, ότι ο
+διοικητής πολεμικού αγγλικού πλοίου, όπερ απήντησεν η ελληνική
+μοίρα προς τον Καφηρέα, τον ηρώτησεν εις τι η ναυτική αύτη
+εκστρατεία· και ακούσας ότι ανέβαινε τον Ελλήσποντον εις
+αντιπαράταξιν προς τον τουρκικόν στόλον, ματαίως, είπε, θα
+κοπιάσητε, αναμφιβόλως δε και θα βλαφθήτε εξ αιτίας της μεγάλης
+ανισότητος των δυνάμεων· ναύτας αξίους και τολμηρούς έχετε,
+μεταχειρίσθητε δι' αυτών κατά των αναξίων, απειροθαλάσσων και
+δειλών εχθρών σας τα πυρπολικά, και βεβαίως θα υπερισχύσετε.
+Ταύτα, είπεν ο Τομπάζης, ήκουσα, και ταύτα λέγω, λυπούμενος, ότι
+δεν ηρώτησα τον Άγγλον πλοίαρχον πώς παρασκευάζονται τα περί ων
+ανέφερε πυρπολικά. Επί τούτοις ο Αποστόλης είπεν, ότι και εν τη
+νήσω των Ψαρών εγίνετο λόγος περί πυρπολικών, διότι έζων διάφοροι
+ναύται, παρευρεθέντες καθ' ον καιρόν οι Ρώσσοι έκαυσαν εν τω
+λιμένι του Τσεσμέ τον τουρκικόν στόλον δι' αυτών· αλλ' ουδείς
+ήξευρε πώς παρεσκευάζοντο. Εν τούτοις η λέξις Μ π ο υ ρ λ ό τ ο ν
+έτρεχεν εξ ενός εις άλλο στόμα εν τω συμβουλίω μηδενός των
+παρευρισκομένων πλοιάρχων ειδότος τα περί παρασκευής αυτού, και
+έφθασε και εις την ακοήν των μη εν τω συμβουλίω αξιωματικών.
+Μεταξύ τούτων ήτο και τις Γιάννης Πάργιος, επονομαζόμενος
+Πατατούκος, κάτοικος Ψαρών, όπου επηγγέλετο τον διδάσκαλον της
+πρακτικής ναυτικής. Ούτος είπεν, ότι ήξευρε πώς παρεσκευάζετο το
+πυρπολικόν, και παρεσκεύασεν εν τω άμα έν των πλοίων της
+εκστρατείας, όπερ ερρίφθη επί το δίκροτον την νύκτα, αλλά δεν
+εκόλλησε και εκάη εις μάτην.
+
+Ο Πατατούκος παρεσκεύασεν άλλο σταλέν επί τοιαύτη χρήσει εκ
+Ψαρών, μετεποίησε και ο Καλαφάτης Ψαριανός το πλοίον του εις
+πυρπολικόν, και την 27 ερρίφθησαν αμφότερα επί το δίκροτον τρίτην
+ώραν προ μεσημβρίας, συνοδευόμενα υπό της ελληνικής μοίρας
+κανονοβολούσης αυτό εκατέρωθεν. Και το μεν του Καλαφάτη,
+ανεπιτηδείως παρασκευασθέν, εκάη ανωφελώς, τα δε άλλο υπό τον
+Δημήτρην Παπά - Νικολή, Ψαριανόν και αυτόν, έπεσεν επί την πρώραν
+του δικρότου, εκόλλησε και μετέδωκεν εν τω άμα τας φλόγας (β).
+Μετά τρία τέταρτα της ώρας επυρσοκρότησεν η πυριτοθήκη, το
+δίκροτον διερράγη, και οι εν αυτώ επνίγησαν εκτός ολίγων
+διακολυμβησάντων ή εμβάντων εις τας λέμβους. Ήσαν δε επί του
+δικρότου και ναύται Χριστιανοί, ους πεσόντας εις την θάλασσαν
+διέσωσαν αι λέμβοι των Ελλήνων. Το νεοφανές τούτο και όλως
+απροσδόκητων κατόρθωμα κατεφόβισε τους Τούρκους, εξίππασε και
+αυτούς τους Έλληνας και επλήρωσε χρηστών ελπίδων τας καρδίας των.
+
+Την δε ακόλουθον ημέραν εφάνη προς εκείνο το μέρος ο λοιπός
+εχθρικός στόλος εξ ενός δικρότου, τριών φρεγατών, μιας κορβέτας
+και δύο δικατάρτων. Επέπεσεν η ελληνική μοίρα εμψυχωθείσα υπό της
+προσφάτου επιτυχίας· ο δε στόλος, έντρομος δι' όσα έπαθε το
+δίκροτον, έφυγε πλησίστιος προς τον Ελλήσποντον και την επαύριον
+προσωρμίσθη υπό την προστασίαν των εκεί φρουρίων. Την αυτήν ημέραν
+η ελληνική μοίρα προσωρμίσθη και αυτή εν τω λιμένι της Ίμβρου εις
+ύδρευσιν.
+
+Ίδιον των αδυνάτων, των δειλών και των τυραννικών κυβερνήσεων
+είναι, οσάκις δεν δύνανται να εκδικώνται τους πταίστας, να
+παιδεύωσι τους αθώους. Οσάκις ενίκων οι ένοπλοι Έλληνες, οι υπό
+τους Τούρκους άοπλοι και αβλαβείς ομογενείς των έπασχαν. Τα αυτά
+ανομήματα, αξιοκατάκριτα βεβαίως όπως και αν θεωρηθώσιν, έπραξαν
+και οι Έλληνες· αλλ' ούτοι ήσαν εις πλήρη επανάστασιν και εις
+αναρχίαν. Πότε καταδυναστευόμενον έθνος, λαβόν όπλα κατά του
+καταδυναστεύοντος, δεν ηνόμησεν, ή δεν έχυσεν αίματα πταιστών και
+αθώων ανεξετάστως; Σπανίως κατά δυστυχίαν υπείκει εις τα εντάλματα
+της μετριότητος η αιχμάλωτος του πάθους της εκδικήσεως ανθρώπινος
+ψυχή. Αλλ' υπό το σκήπτρον του σουλτάνου, αύται αι Αρχαί ήσαν αι
+χείρες της ανομίας και των αιμάτων. Οι Μιτυληναίοι Χριστιανοί και
+οι κατά τα πλησιόχωρα παράλια της Ασίας όχι διότι ήσαν συμμέτοχοι
+του εμπρησμού του δικρότου, αλλά διότι έτυχε να κατοικώσι γην,
+παρ' ην το δίκροτον εκάη, έγειναν οι τρισάθλιοι θύματα της μανίας
+των τουρκικών Αρχών, σφαζόμενοι ανηλεώς, γυμνούμενοι και
+πωλούμενοι ως ανδράποδα. Αλλ' η γειτονία εκείνη έμελλε να γένη
+συγχρόνως θέατρον άλλων δεινοτέρων συμφορών. Πόλις, περιέχουσα
+ψυχάς 30 χιλιάδας, έμελλε ν' αφανισθή όλη, όχι διότι έλαβεν όπλα
+κατά της υπόπτου εξουσίας, ούτε διότι εφάνη άλλως πως αξία
+καταστροφής, αλλά διότι ήτον όλη χριστιανική και ικανή και την
+αιμοχαρή δίψαν της εξουσίας να σβέση, και την εξ αδίκων πλουτείν
+επιθυμίαν της να πληρώση. Η πόλις αύτη είναι αι Κυδωνιαί, γνωσταί
+διά την αυτονομίαν και ευνομίαν, διά τα φιλάνθρωπα καταστήματα,
+διά το φιλοσοφικόν σχολείον και την φιλοκαλίαν και ευζωίαν των
+κατοίκων.
+
+Οι Κυδωνιείς εξ αιτίας της επί της Ασίας θέσεώς των ενώπιον τόσων
+μυριάδων Τούρκων, όχι μόνον δεν επεχείρησαν ν' απελευθερωθώσιν,
+αλλ' εφρόντισαν και να καθησυχάσωσι τας υποψίας των Τούρκων διά
+της διαγωγής των. Αφ' ης ημέρας απεστάτησαν τα Ψαρά, η τουρκική
+Αρχή της Περγάμου, εις ην υπέκειντο αι Κυδωνιαί, υποπτεύουσα πόλιν
+τόσον πολυάνθρωπον, και όλην χριστιανικήν, έστειλεν εις προφύλαξιν
+τετρακισχιλίους οπλοφόρους, σκηνώσαντας κατ' αρχάς εκτός αυτής,
+αλλά πολλούς μετά ταύτα παρεισελθόντας. Όπου συρροή τουρκικών
+στρατευμάτων, εκεί και αταξίαι ατιμώρητοι εν καιρώ πολέμου·
+ηνοχλούντο λοιπόν καθ' ημέραν οι Χριστιανοί, και εκινδύνευαν παρά
+την θέλησίν των να ταραχθώσιν εξ αιτίας της διαγωγής των εις
+προφύλαξιν ελθόντων. Ο προεστώς της πόλεως Χατσή - Θανάσης υπήγεν
+εις Πέργαμον επ' ελπίδι να πείση την Αρχήν εις ανάκλησιν των
+ατάκτων στρατευμάτων, αλλά δεν εισηκούσθη.
+
+[Ιούνιος] Την 2 Ιουνίου η ελληνική μοίρα έπλευσεν εις τα έμπροσθεν
+των Κυδωνιών Μοσχονήσια. Ο λαός του μόνου κατοικουμένου νησιδίου,
+όλος χριστιανικός, ως και ο των Κυδωνιών, είχεν ένα μόνον Τούρκου,
+τον αγάν, ον απεδίωξεν επί τη παρουσία των ελληνικών πλοίων, ύψωσε
+την σημαίαν της ελευθερίας και κατέλαβε το Κλειδί, ό εστι την
+συζευγνύουσαν το νησίδιον και την ξηράν γέφυραν, εις εμπόδιον
+εισβολής Τούρκων. Το συμβάν τούτο εξηγρίωσεν έτι μάλλον τα
+στρατεύματα και έδωκεν αφορμήν εις νέους φόβους και κινδύνους. Οι
+δε Κυδωνιείς βλέποντες ότι θα επάθαιναν τα πάνδεινα, είτε
+ησυχάζοντες είτε επαναστατούντες, απεφάσισαν να φύγωσι, και
+έστειλαν εις τα Μοσχονήσια τον διδάσκαλον Βενιαμίν, παρακαλούντες
+τον ναύαρχον να φροντίση περί μεταφοράς του κινδυνεύοντος λαού εις
+Ψαρά· και επειδή πλοία δεν δύνανται να εισπλεύσωσι διότι τα νερά
+είναι ρηχά παρά το λιμενοστόμιον, εστάλησαν λέμβοι εις το
+ακροθαλάσσιον την 4, και οι Κυδωνιείς ήρχισαν να καταβιβάζωσι τας
+γυναίκας και τα τέκνα των. Ταύτα βλέποντες οι Τούρκοι και
+εκλαμβάνοντές τα ίσως ως πολεμικάς προετοιμασίας, εμπόδιζαν βιαίως
+τους φεύγοντας. Οι κάτοικοι ηναγκάσθησαν ν' αποκρούσωσι την βίαν
+διά της βίας· αι δε λέμβοι όσαι είχαν κανόνια, τα μετεχειρίσθησαν
+και αύται κατά των ενοχλούντων τους Χριστιανούς Τούρκων, και ούτως
+ήρχισαν εντός της πόλεως την 4 σφαγαί, αρπαγαί, αιχμαλωσίαι και
+πυρκαϊαί· το παραθαλάσσιον εσκεπάσθη προσφύγων, πολλαί γυναίκες
+έπιπταν εις την θάλασσαν, ίνα μη πέσωσιν εις χείρας Τούρκων, η
+πόλις εκαίετο, και όλαι αι λέμβοι και όλα τα μικρά πλοιάρια των
+Μοοχονησιωτών μετέφεραν αδιακόπως και επεσώρευαν εις τα πλοία τους
+δυστυχείς Κυδωνιείς, βλέποντας φλεγομένας τας οικίας των και
+θρηνούντας την μεγάλην συμφοράν των. Τοιουτοτρόπως κατεστράφη η
+λαμπρά των Κυδωνιών πόλις, και οι κάτοικοί της, όσοι κατέφυγαν εις
+τα πλοία, μετεκομίσθησαν και διεσπάρησαν εις διαφόρους νήσους,
+βιούντες βίον αβίωτον. Κυβέρνησις, όχι μόνον μη παρέχουσα αλλά και
+αφαιρούσα τα εις προφύλαξιν και διάσωσιν κινδυνεύοντος λαού και
+καταστρέφουσα επί απλαίς υποψίαις αυτόν, είναι αξία της κατάρας
+και του αναθέματος όλων των εθνών και όλων των αιώνων.
+
+Επί δε τη συμφορά των Κυδωνιών κατεφοβήθησαν όλοι οι κατοικούντες
+τα ενδότερα της Ασίας Χριστιανοί και κατέβαιναν σωρηδόν εις τα
+παραθαλάσσια, ίνα διασωθώσι δι' ων εδύναντο τρόπων είς τινας των
+υπό την ελληνικήν σημαίαν νήσων. Εγκατέλειψαν και οι Μοσχονησιώται
+την πατρίδα των, και κατέφυγαν και αυτοί όπου ημπόρεσαν· ώστε όλη
+εκείνη η έως χθες ανθηρά ακτή έγεινε τόπος ερημώσεως. Τοιαύτη
+είναι η φύσις των δεσποτικών, των τυραννικών και των βαρβάρων
+κυβερνήσεων.
+
+Τα δ' ελληνικά πλοία, αφού ελύτρωσαν τόσον πλήθος, έπλευσαν την 7
+προς την Τένεδον, και επανέπλευσαν εκείθεν εις τα ίδια· κατήραν δε
+την 12 τα υδραϊκά εις τον λιμένα των.
+
+Οι θρασείς ενώπιον των αδυνάτων είναι δειλοί ενώπιον των δυνατών.
+Εν ώ τόσα κακά υπέφεραν οι άοπλοι Χριστιανοί, αι τουρκικαί Αρχαί
+της Μιτυλήνης τόσον εφοβήθησαν τους γείτονας των Ψαριανούς εξ
+αιτίας του εμπρησμού του δικρότου, ώστε τοις υπεσχέθησαν φόρον,
+υπό τον όρον να μη ενοχλώσι την Μιτυλήνην και το μικρόν ναυτικόν
+της.
+
+Τοιαύτη ήτον η κατάστασις των μερών εκείνων μεσούντος του
+ιουνίου.
+
+Η δε άλλη μοίρα του ελληνικού στόλου συγκειμένη εκ 12 πλοίων,
+ήτοι 6 υδραϊκών υπό τον Δημήτρην Βώκον Μιαούλην, και 6
+σπετσιωτικών υπό τον Νικολόν Μπότασην, εξέπλευσεν επί τη επιμόνω
+αιτήσει των Πελοποννησίων κατά τον κορινθιακόν κόλπον προς
+καταδίωξιν ολίγων τουρκικών πλοίων αποσπασθέντων της εν Μούρτω
+ναυτικής δυνάμεως και μεταπλευσάντων εις τον λιμένα των Πατρών,
+και προς άλωσιν της Ναυπάκτου και του Αντιρρίου διά της συμπράξεως
+και των κατά ξηράν δυνάμεων. Εκ των 12 δε τούτων πλοίων, 2, τα του
+Αναστάση Καλανδρούτσου και τα του Αναγνώστη Κουλάτση, έμειναν κατά
+τον διάπλουν έμπροσθεν του Νεοκάστρου και της Κορώνης προς
+αποκλεισμόν των φρουρίων εκείνων·
+
+[Μάιος] τα δε άλλα, προχωρήσαντα κατά τας Πάτρας, είδαν την 20
+μαΐου πλέοντα έμπροσθεν του ακρωτηρίου του Πάπα εις αποκλεισμόν
+των Πατρών υπό σημαίαν ελληνικήν 6 δικάταρτα, εξ ων τα 5
+γαλαξειδιωτικά και το έν κεφαλληναίον (γ), και δύο κανονοφόρους·
+είδαν και μίαν κορβέταν τουρκικήν πλέουσαν προς τα έξω και
+επέπλευσαν· αλλ' αύτη φοβηθείσα εστράφη πλησίστιος προς την
+Ναύπακτον. Ανήχθησαν εν τω άμα και τα εν τω λιμένι των Πατρών 4
+τουρκικά δικάταρτα επί τη διά σημείων προσκλήσει της κορβέτας, και
+κατέφυγαν και αυτά υπό την Ναύπακτον. Τόσον δε επί τη εμφανίσει
+της ελληνικής ταύτης μοίρας εφοβήθη ο εν Πάτραις Ισούφης, ώστε
+ανήγγειλε τοις εισέτι ενδιαμένουσι προξένοις, ότι δεν ηγγυάτο εις
+το εξής την ασφάλειάν των και επεθύμει ν' αναχωρήσωσιν αυθημερόν,
+διότι ηναγκάζετο να καύση τας κατοικίας των, μη τας κατάσχωσιν οι
+εχθροί του. Επί τη προσκλήσει ταύτη και τη απειλή οι πρόξενοι
+ανεχώρησαν όλοι αυθημερόν εμβάντες εις την εν τω λιμένι γαλλικήν
+φρεγάταν Arriège. Τα δε ελληνικά πλοία, άτινα εχαιρέτησαν οι
+Έλληνες άνωθεν των βουνών ανάψαντες πυρά, διεπέρασαν αβλαβώς το
+στενόν στόμιον του κόλπου υπό το εχθρικόν πυρ των φρουρίων, τα μεν
+καθ' ην έφθασαν έμπροσθεν των Πατρών εσπέραν, τα δε την επαύριον·
+επειράθησαν οι εν αυτοίς να βλάψωσι τα εχθρικά, αλλά δεν
+εδυνήθησαν εξ αιτίας της υπό το πυρ του φρουρίου της Ναυπάκτου
+θέσεώς των, και αγκυροβολήσαντες πλησίον έστησαν επί της ξηράς
+τρία κανόνια, δι' ων εκτύπουν, αν και αβλαβώς, και την Ναύπακτον
+και τα πλοία.
+
+Είχαν ήδη καταβή προς εκείνα τα παραθαλάσσια ικανά στρατεύματα
+εις πολιορκίαν της Ναυπάκτου και του Αντιρρίου. Στερούμενα παντός
+επιτηδείου εις προσβολήν φρουρίων και πρόθυμα να επιχειρήσωσί τι,
+έδραξαν την ευκαιρίαν της εμφανίσεως των ελληνικών πλοίων, ήλθαν
+πλησιέστερον της Ναυπάκτου την 24 και την επαύριον ήρχισε
+σφοδρότατος τουφεκισμός και κανονοβολισμός διά ξηράς και θαλάσσης·
+τόσον δε εφοβήθησαν οι Τούρκοι, ώστε έβαλαν πυρ εις την πόλιν και
+ανέβησαν εις την ακρόπολιν. Την δε 26 υπήγαν οι αρχηγοί του
+ελληνικού στρατοπέδου εις τον στόλον, και, συσκέψεως γενομένης,
+απεφασίσθη η εξ εφόδου άλωσις του Αντιρρίου. Επί τω σκοπώ τούτω
+ητοιμάσθησαν επί των πλοίων 10 κλίμακες, 10 πηχών εκάστη, ας
+παραλαβόντες οι αρχηγοί του στρατοπέδου απέβησαν εις την ξηράν.
+
+[Ιούνιος] Δευτέρου δε συμβουλίου γενομένου, ωρίσθη ημέρα εφόδου η
+6 Ιουνίου. Προτείναντος δε του Διαμαντή Χορμώβα, ενός των αρχηγών,
+ν' αναβή πρώτος το τείχος, και αιτήσαντος να τον ακολουθήσωσιν
+όσοι προηρούντο, υπεσχέθησαν 400 να συγκινδυνεύσωσιν. Αλλ' αφ' ού
+ήλθεν η ώρα της εφόδου και του κινδύνου και επλησίασαν το τείχος,
+ο μεν Διαμαντής ανέβη καθ' ά επρότεινεν, αλλ' ολιγώτατοι τον
+ακολούθησαν, και εφονεύθησαν αυτός καί τινες των οπαδών του. Μετά
+δε την αποτυχίαν ταύτην οι ναύται, μιμούμενοι τους εν τη Ερισώ,
+απέθεσαν έν τινι γαλαξειδιωτικώ πλοίω ανεπιτηδείως ύλας καυστικάς,
+και ανάψαντες αυτάς το έρριψαν την 10 επί τα τουρκικά υπό την
+οδηγίαν ενός και μόνου ανδρός, του Γεωργίου Παξινού βαστώντος το
+πηδάλιον· αλλά πριν κολλήση το πλοίον, περιεφλογίσθη ο πηδαλιούχος
+και έπεσεν εις την θάλασσαν, οι δε εχθροί, συλλαβόντες αυτόν, τον
+έψησαν ζώντα ματαιώσαντες και το επιχείρημά του. Μετά πέντε δε
+ημέρας εξέπλευσεν η ελληνική μοίρα, αναπλέουσα εις τα ίδια, και
+έμειναν εντός του κόλπου το κεφαλληναίον, τα 5 γαλαξειδιωτικά, έν
+σπετσιωτικόν και αι κανονοφόροι· διεπέρων δε τα πλοία ταύτα συχνώς
+και αφόβως το στόμιον του κόλπου ενισχύοντα ποτέ μεν τα εντός,
+ποτέ δε τα εκτός κινήματα των κατά ξηράν Ελλήνων, εκπλέοντα μέχρι
+του ακρωτηρίου του Πάπα και εμποδίζοντα πολλάκις τα έξωθεν
+ερχόμενα προς τους εν Πάτραις Τούρκους βοηθήματα, και την διάβασιν
+μάλιστα των Τούρκων εις τας ιονίους νήσους και εις την παραλίαν
+της Ηπείρου, αλλά μηδόλως σεβόμενα την ιόνιον σημαίαν· εφ' ώ
+οργισθείσα η αρμοστεία εξαπέστειλε ναυτικήν δύναμιν, ήτις, ευρούσα
+την νύκτα κατά την Γλαρέντσαν μίαν των δύο κανονοφόρων και αίφνης
+επιπεσούσα εφόνευσε δύο ναύτας, συνέλαβε δύο άλλους και μετέφερεν
+εις Ζάκυνθον και αυτούς και την κανονοφόρον εγκαταλειφθείσαν υπό
+των λοιπών ναυτών της, εις την ξηράν διασωθέντων. Μετά τρίμηνον δε
+φυλάκισιν απελύθησαν οι συλληφθέντες.
+
+Αν η εις τον κορινθιακός κόλπον ναυτική εκστρατεία δεν έφερε το
+προσδοκώμενον αποτέλεσμα, εχρησίμενσεν όμως μεγάλως εις εμψύχωσιν
+των Ελλήνων και τρόμον των Τούρκων εκείνου του μέρους, εξ αιτίας
+της διά πορθμού, ενός και ήμισυ μιλίου πλάτος έχοντος, τολμηράς
+και ευτυχούς διαπεραιώσεως των πλοίων μεταξύ δύο φρουρίων
+ακαταπαύστως κανονοβολούντων· συνέτρεξε δε τα μέγιστα και εις την
+επανάστασιν της Αιτωλοακαρνανίας. Εν τούτοις, μαθόντες τα της
+εκστρατείας ταύτης οι εν τη κατά τον Μούρτον τουρκική μοίρα,
+συνέλαβαν αίφνης τινάς εμπλέοντας Υδραίους και τους εθανάτωσαν, εν
+οις και τον Μανώλην Γκιούστον, τον μόνον επιζώντα αδελφόν των εν
+τω ναυστάθμω της Κωνσταντινουπόλεως άλλοτε αποκεφαλισθέντων.
+
+
+
+1821
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΣΤ'
+
+
+
+&Παθήματα των Σμυρναίων, Κυπρίων και Κώων Χριστιανών.&
+
+[Μάιος] ΚΑΘ' ον δε καιρόν αι τρισάθλιαι Κυδωνιαί έγειναν τόπος
+ερημώσεως, δεινά δυστυχήματα έπαθεν η Σμύρνη. Εφάνησαν τον μάιον
+εν εκείνη τη πόλει δύο δερβίσαι, οίτινες περιφερόμενοι τας οδούς
+και τα καφενεία και παριστάμενοι ως θεόπνευστοι, ηρέθιζαν τους
+Τούρκους εις καταστροφήν των Χριστιανών, ως εχθρών της πίστεώς των
+και του σκήπτρου των. Καλή τύχη ο μουτεσελήμης της Σμύρνης
+απεμάκρυνε τους ταραξίας ευσχήμως. Τον αυτόν μήνα συνηθροίσθησαν
+επί της πλησίον του επιθαλασσίου φρουρίου πεδιάδος πάμπολλοι
+ασιανοί Τούρκοι, οι μεν επί προφυλάξει του μέρους εκείνου από
+ενδεχομένου επαναστατικού κινήματος, οι δε επί μεταβάσει εις άλλα
+αποστατήσαντα μέρη. Ο αρχηγός του στρατεύματος τούτου, καθήμενος
+εντός της πόλεως, το διέταξε να διαμείνη εκτός. Αλλ' εν ώ ουτος
+απελάμβανε τας τρυφάς της μεγαλοπόλεως εκείνης, και εις προμήθειαν
+τροφών επέβαλλε συχνάκις βαρείς φόρους, το στράτευμα του ελίμωττε,
+και εκ ταύτης της αιτίας διεσπάρη εις όλα τα περίχωρα, εχύθη και
+εις αυτήν την πόλιν την 23 παρά τας διαταγάς του ανωτέρου του,
+έτρεξεν εις τας αποθήκας των αρτοποιών και λοιπών τροφοπωλών,
+έπραξε παντός είδους αταξίας, εφόνευσε δύο Χριστιανούς και ηπείλει
+αυθημερόν γενικήν καταστροφήν. Οι Χριστιανοί, έμφοβοι και
+απροστάτευτοι, αφήκαν όλοι τα έργα των, άλλοι εκλείσθησαν εν ταις
+οικίαις των, άλλοι έτρεξαν εις το παραθαλάσσιον, και η μεγάλη
+εκείνη πόλις εφαίνετο μεγάλη ερημία. Την εσπέραν δε της αυτής
+ημέρας είς των περιφερομένων γενιτσάρων, διψών Χριστιανικόν αίμα
+και μη ευρίσκων Χριστιανόν εν ταις οδοίς, έρριψε μίαν πιστολίαν
+απροσέκτως και ασκόπως και εκτύπησε κατά τύχην διαβαίνοντά τινα
+μωαμεθανόν Κρήτα. Ο γενίτσαρος, φοβούμενος μη πάθη ως φονεύς, ή
+προθέμενος ίσως την καταστροφήν της πόλεως, ερωτηθείς περί του
+συμβάντος, είπεν, ότι η πιστολία έπεσεν έκ τινος χριστιανικής
+οικίας. Η ψευδής αύτη μαρτυρία του ενόχου ήρκεσε να εκθέση εν τω
+άμα εις τον έσχατον κίνδυνον την εν η εγένετο ο φόνος συνοικίαν,
+και τόσος ήτον ο επικρατών τρόμος, ώστε οικογένειά τις του δυτικού
+δόγματος, ό εστιν, ο ανήρ, η γυνή, ο υιός, τέσσαρες θυγατέρες και
+έν βρέφος θηλάζον, φοβούμενοι μη πέσωσιν εις τας χείρας των
+κακούργων, σπώντων τας θύρας των γειτονικών οικιών, ανέβησαν επί
+της οροφής της οικίας των όλοι, και πηδώντες από παρωροφίδος εις
+παρωροφίδα έφθασαν είς τινα απολήγουσαν εις στενωπόν· συνέδεσε
+τότε ο δυστυχής πατήρ την παρωροφίδα ταύτην και την απέναντι
+επιρρίψας σανίδα, και τοιουτοτρόπως τρέμοντες μη πέσωσι κάτω και
+συντριβώσιν, επέρασαν όλοι πατούντες επί του σειομένου εκείνου
+συστεγάσματος, και τουφεκιζόμενοι κάτωθεν υπό των Τούρκων ως πτηνά
+πετώντα, κατήντησαν είς τινα ευρωπαϊκήν οικίαν, όπου διεσώθησαν.
+
+Ο δε διοικητής, αφ' ού είδεν ότι αι προσταγαί και αι απειλαί του
+δεν ίσχυσαν, εξήλθε μεθ' όλης της φρουράς εις παύσιν των δεινών,
+και μόλις κατώρθωσε να περιορισθώσιν οι άτακτοι εντός της
+τουρκικής συνοικίας, αφ' ού τρεις ώρας διήρκεσαν αι αταξίαι,
+είκοσιν οικίαι επατήθησαν και εγυμνώθησαν και είκοσιν άθλιοι
+Έλληνες εφονεύθησαν. Μετά τα παθήματα ταύτα πολλοί των Χριστιανών
+ήρχισαν να επανέρχωνται εις τας οικίας των, θαρρυνθέντες υπό της
+καλής διαθέσεως της τοπικής Αρχής, αλλ' έπαθαν μετ' ολίγον
+χειρότερα (α).
+
+Κατ' εκείνας τας ημέρας διεδόθη φήμη, ότι η Ρωσσία εκήρυξε
+πόλεμον κατά της Τουρκίας. Η ψευδής αύτη φήμη έβαλε πάλιν άνω κάτω
+την πόλιν· και οι υπό την ρωσσικήν προστασίαν, φοβηθέντες,
+κατέφυγαν οι μεν εις άλλα προξενεία, οι δε εις πλοία· ουδ' αυτός
+δε ο πρόξενος της Ρωσσίας ήτον ασφαλής επί της ξηράς. Οι δε
+δυστυχείς Έλληνες, ους εθεώρουν οι Τούρκοι όλους Ρώσσους,
+εκρύπτοντο όπου ημπόρουν. Δισχίλιαι ψυχαί κατέφυγαν εις μόνον το
+υπό τον γενναίον και φιλάνθρωπον Δαυίδ γαλλικόν προξενείον. Μόλις
+εψεύσθη η περί του πολέμου φήμη, και συνέπεσαν κακή τύχη άλλα
+περιστατικά, εξαγριώσαντα πάλιν τους διψώντας την καταστροφήν των
+Χριστιανών.
+
+[Ιούνιος] Προ πολλών ημερών ευρίσκετο εν τω λιμένι της Σμύρνης
+ρωσσικόν πλοίον εμπορικόν. Την 3 Ιουνίου, ό εστι τας ημέρας των
+ταραχών, το πλοίον ητοιμάσθη εις απόπλουν. Επί τη ειδήσει ταύτη
+συνήχθησαν οι Τούρκοι εις τον αιγιαλόν, το εμπόδισαν λέγοντες, ότι
+μετεκόμιζε πολεμεφόδια εις την Ελλάδα, και εζήτησαν την άδειαν να
+το επισκεφθώσι· το επεσκέφθησαν δις και τρις· και μη ευρόντες ό,τι
+υπώπτευαν, το απέλυσαν. Αλλά την αυτήν ημέραν εγνώσθη ο εν Ερισώ
+εμπρησμός του δικρότου. Οι Τούρκοι εξεμάνησαν επί τούτω, εχύθησαν
+εις διάφορα μέρη της πόλεως και εφόνευαν αδιακρίτως τους
+προστυχόντας Χριστιανούς, ανυπόπτως εν τη πόλει περιφερομένους.
+Την νύκτα ήλθεν η είδησις της καταστροφής των Κυδωνιών. Η είδησις
+αύτη ήλθε παρηλλαγμένη ή εξ αγνοίας ή εκ κακοβουλίας· ελέγετο, ότι
+οι Κυδωνιείς, βοηθούμενοι υπό του ελληνικού ναυτικού, έδωκαν την
+πρώτην αφορμήν σφάξαντες τους εν τη πόλει Τούρκους και
+προκαλέσαντες την εισβολήν των έξω τουρκικών στρατευμάτων. Μόλις
+εξημέρωσε, και ήρχισε νέα σφαγή εξ αιτίας της ειδήσεως ταύτης, και
+τόσον αίμα αθώον εχύθη, ώστε οι επί των άλλων ημερών φόνοι
+εφαίνοντο μικρού λόγου. Επειδή δε δεν εύρισκαν πλέον οι δήμιοι
+Χριστιανούς εν ταις οδοίς εις σφαγήν, υπήγαν τινες αυτών να
+πατήσωσι το Ρωσσικόν προξενείον. Οι δε εις φύλαξιν αυτού
+γενίτσαροι εφοβήθησαν και έφυγαν αφήσαντές το απροστάτευτον. Καλή
+τύχη ήλθαν λέμβοι ένοπλοι διαφόρων ευρωπαϊκών πλοίων εις
+υπεράσπισίν του, έπεσε και μία κανονία έκ τινος πολεμικού
+ευρωπαϊκού πλοίου εις απλούν φόβον, και τοιουτοτρόπως οι μεν
+απειλούντες το προξενείον διεσκορπίσθησαν, ο δε πρόξενος και οι
+περί αυτόν διεσώθησαν εις τα πλοία κακώς έχοντες. Οι κακούργοι
+υπήγαν μετ' ολίγον εις το γαλλικόν προξενείον ζητούντες να τοις
+παραδοθώσιν οι εις αυτό καταφυγόντες δισχίλιοι Χριστιανοί. Αντέστη
+ο πρόξενος γενναίως· ήλθαν και ένοπλοι λέμβοι βασιλικού τινος
+γαλλικού πλοίου ευρεθέντος εν τω λιμένι, και ούτω διεσώθησαν οι
+κινδυνεύοντες. Μη ευχαριστούμενοι δε οι άνθρωποι των αιμάτων να
+φονεύωσι σποράδην, συνέλαβαν την τρομεράν ιδέαν γενικής σφαγής·
+αλλ' εις πραγματοποίησιν τοιούτου τολμήματος έκριναν αναγκαίον να
+προκαλέσωσι πράξιν νομιμοποιούσαν το μελετώμενον και υπήγαν προς
+τον μουλάν ζητούντες τον αναγκαίον φετφάν· ανετριχίασεν ο
+ευσυνείδητος μουλάς ακούσας τοιαύτην αίτησιν, την απέρριψε, και
+τους επέπληξεν. Εφρύαξαν οι επιπληχθέντες διά την παρακοήν του
+μουλά· και, εν ώ αυτός ο σουλτάνος σέβεται το τάγμα των ανθρώπων
+τούτων ως τάγμα υπηρετών του νόμου και της θρησκείας, ούτοι τον
+εσκότωσαν. Μετά το μέγα τούτο ανοσιούργημα εσκότωσαν και τον
+αγιάνην και άλλους Τούρκους κατακρίνοντας τας πράξεις των·
+αβλαβείς δε αφήκαν τον μουτεσελήμην και τον αρχηγόν των· διότι ο
+μεν πρώτος, φοβούμενος την οργήν των, δεν εφέρετο ως πρότερον, ο
+δε άλλος εθεωρείτο ως υποκινητής των πραττομένων. Εξ όσων δε
+συνέβησαν, ενόμιζεν έκαστος των εν Σμύρνη, ότι έφθασεν η τελευταία
+ώρα όλων των εκεί Χριστιανών· αλλά έπαυσαν παρά πάσαν προσδοκίαν
+οι φόνοι περί την εσπέραν, και η πόλις απέφυγεν ως εκ θαύματος τα
+επαπειλούμενα δεινά.
+
+Την δε επιούσαν ηθέλησαν οι αλιτήριοι να επισκεφθώσι και τετάρτην
+φοράν το υπό ρωσσικήν σημαίαν πλοίον, ανακομισθέν εις τον λιμένα
+την παρελθούσαν νύκτα· αλλ' ουδέ τότε ηύραν πολεμεφόδια· ηύραν
+όμως κατά δυστυχίαν 50 επιβάτας Έλληνας, εν οις καί τινας Ίονας·
+και τούτους μεν παρέδωκαν αβλαβείς τω προξένω της Αγγλίας, τους δε
+λοιπούς απεβίβασαν, και τους μεν έσφαξαν, τους δε εδημοπράτησαν.
+
+Μετ' ολίγας δε ημέρας, επειδή απηγορεύετο πας είσπλους και
+έκπλους, έρριψεν άγκυραν εκτός του λιμένος πλησίον του φρουρίου
+σαρδηνικόν πλοίον, και ήρχισε να επιβιβάζη κρυφίως επί αδρά τιμή
+Έλληνας, ίνα τους μετακομίση είς τινας των ελευθέρων νήσων προς
+ασφάλειαν. Εμπόδισεν η Πύλη πρό τινων ημερών διά φιρμανίου την
+φυγήν των Ελλήνων, και απηγόρευσε να δέχωνται τους φυγάδας
+ευρωπαϊκά πλοία· διέταξε δε και νηοψίαν και επέβαλε ποινήν την
+δήμευσιν των δεχομένων τοιούτους επιβάτας· διέταξε δε ταύτα πάντα
+συναινέσει των εν Κωνσταντινουπόλει πρέσβεων, οίτινες απέστειλαν
+τοιαύτας οδηγίας προς όλους τους κατά την οθωμανικήν επικράτειαν
+προξένους· μόνος δε ο της Ρωσσίας δεν συνήνεσεν. Αι τουρκικαί
+Αρχαί όλων των μερών της επικρατείας εγίνωσκον και την διαταγή της
+Πύλης και τας περί τούτου δοθείσας τοις προξένοις οδηγίας· Δι' ο
+μαθούσαι αι της Σμύρνης, ότι το σαρδηνικόν πλοίον μετήρχετο το
+απηγορευμένον τούτο έργον, έστειλαν δικάταρτον αλγερινόν ευρεθέν
+εν τω λιμένι εις σύλληψίν του. Το σαρδηνικόν είχεν ανελκύσει την
+άγκυραν προ μιας ώρας, αλλά δεν εδυνήθη ν' απομακρυνθή διά την
+επικρατούσαν νηνεμίαν· βλέπον δε τον επικείμενον κίνδυνον
+κατέφυγεν υπό την προστασίαν της γαλλικής φρεγάτας Jeanne d' Arc.
+Ο Αλγερινός απήτει το πλοίον· αλλ' ο διοικητής της φρεγάτας
+ανένευεν· επί τέλους ενεκρίθη ν' αποφασισθή τι μέλλει γενέσθαι
+παρά του προξένου της Γαλλίας και των επί της ξηράς τουρκικών
+Αρχών. Εν ώ δε ταύτα διεπραγματεύοντο, οι επί του σαρδηνικού
+πλοίου διακόσιοι επιβάται Έλληνες μετεκομίσθησαν ασφαλείας χάριν
+εις την φρεγάταν, αλλά μετ' ολίγον εστάλησαν εις το γαλλικόν
+προξενείον προς αποφυγήν της εις τον πλοίαρχον επικειμένης
+ευθύνης. Ο δε πρόξενος, μη δυνάμενος ν' αντείπη εις τας οδηγίας
+τους και πιστεύσας εις τας απατηλάς υποσχέσεις των τουρκικών Αρχών
+περί της ασφαλείας των ανθρώπων φοβηθείς δε μη πατηθή και το
+προξενείον και δοθή αφορμή να καή ίσως και η πόλις, καθώς ελέγετο,
+αν επροστάτευε τους δυστυχείς εκείνους, ενέδωκεν εν άκρα θλίψει,
+και παρέλαβαν οι Τούρκοι τους επιβάτας και το πλήρωμα του
+σαρδηνικού πλοίου· και οι μεν επιβάται, άλλοι εφονεύθησαν και
+άλλοι εξηγοράσθησαν· εκ δε των του πληρώματος, επτά μετά του
+πλοιάρχου, υπηκόων όλων ξένης Δυνάμεως, τρεις απεκεφαλίσθησαν, δύο
+κατεσπαράχθησαν, ο δε πλοίαρχος και είς ναύτης εκρεμάσθησαν· εις
+χλευασμόν δε της Ευρώπης έβαλαν εν τω στόματι αυτών οι αγχονισταί
+σ ι γ ά ρ ο ν (β). Τοιούτον έφερεν αποτέλεσμα η αισχρά και
+αδικαιολόγητος συναίνεσις εις τας ορέξεις της Πύλης των εν
+Κωνσταντινουπόλει πρέσβεων, καταισχυνάντων τας σημαίας των
+βασιλέων αυτών επ' ολέθρω της καταδιωκομένης και πασχούσης
+ανθρωπότητος. Ημάρτησαν οι πρέσβεις φιλανθρώπων και Χριστιανών
+βασιλέων αμάρτημα μέγα συντρέξαντες χάριν της Πύλης εις τα δεινά
+των ομοπίστων αυτών διά των προς τους προξένους χρήσιν του
+δικαιώματος της νηοψίας οδηγιών, διότι ήξευραν, εξ ων ήκουαν και
+έβλεπαν, ότι το δικαίωμα της νηοψίας ήτο παρά τοις Τούρκοις
+δικαίωμα σφαγής. Χρέος είχαν να προστατεύωσιν αδιακρίτως αθώους
+και αόπλους είτε Τούρκους είτε Χριστιανούς, μη καταδικαζομένους
+υπό τινος νόμου, προστρέχοντας υπό την σκέπην των σημαιών των εις
+αποφυγήν της φανεράς και αδίκου σφαγής ή του ανδραποδισμού.
+
+Εκ των εν Σμύρνη οδυνηρών συμβάντων μεταφέρομεν τον λόγον εις τα
+εν Κύπρω και Κω οδυνηρότερα· παρατρέχομεν δε άλλα άλλων μερών εις
+αποφυγήν επαναλήψεως των αυτών δεινών, και διότι όσα διηγούμεθα
+είναι ικανά αυτά μόνα να δείξωσιν υπό ποίας τίγρεις ετέλουν οι
+άθλιοι Χριστιανοί.
+
+Η Κύπρος είχεν επί της επαναστάσεως κατοίκους εκατόν χιλιάδας, εξ
+ων εικοσακισχίλιοι ήσαν Τούρκοι, οι δε λοιποί, εκτός ολίγων
+Εβραίων, Χριστιανοί. Δεκακισχιλίους Τούρκους και πεντακισχιλίους
+Χριστιανούς είχεν η Λευκωσία, η πρωτεύουσα της νήσου· έδρευε δ' εν
+αυτή ο μουτεσελήμης της νήσου, ο αλαήμπεης, ο γενιτσάραγας, ο
+μουφτής, οι γενικοί δημογέροντες και ο αρχιεπίσκοπος ο και
+μ α κ α ρ ι ώ τ α τ ο ς. Η νήσος είχε και άλλους τρεις αρχιερείς,
+τον Πάφου, τον Κιτίου, και τον Κερηνίας εδρεύοντας εν ταις
+επαρχίαις των.
+
+Η Πύλη επί της εκρήξεως της επαναστάσεως διέταξε τον πασάν του
+Ακρίου να μεταβιβάση εις Κύπρρν στρατεύματα και έδωκε συγχρόνως
+πλήρη άδειαν τω μουτεσελήμη να σφάξη όσους των Χριστιανών έκρινεν
+αξίους σφαγής.
+
+Λαβών ο τότε μουτεσελήμης Κουτσούκ - Μεχμέτης τοιαύτας διαταγάς,
+τας εκοινοποίησε τοις εντοπίοις Τούρκοις επί μυστικού συμβουλίου.
+Πρόθυμοι ούτοι να θεραπεύσωσι την κατά των Χριστιανών λύσσαν των
+και ν' ασφαλίσωσιν ίσως, ως ενόμιζαν, και τα συμφέροντα και την
+ύπαρξίν των, επήνεσαν ως σωτήριον την πρόνοιαν της κυβερνήσεως και
+εγνωμοδότησαν να θυσιασθώσιν εις πλήρη διατήρησιν της ασφαλείας
+της νήσου όχι μόνον οι τέσσαρες αρχιερείς και ολίγοι τινές των
+εγκρίτων Χριστιανών κατά την πρότασιν του μουτεσελήμη, αλλ' όλοι
+όσοι, είτε διά περιουσίαν είτε διά παιδείαν είτε δι' άλλην αιτίαν,
+είχαν επιρροήν επί των ομοεθνών των και εδύναντο να τους ωθήσωσιν
+εις επανάστασιν. Επί τούτοις συνέταξαν μακρόν κατάλογον προγραφής
+συμπαραλαμβάνοντες αναμφιβόλως και όσους έκαστος εμίσει ή όσων
+επεθύμει να οικειοποιηθή επί μικρά τιμή την περιουσίαν. Ο
+μουτεσελήμης ηύρεν υπέρμεγαν τον αριθμόν των εν τω καταλόγω και
+ανωφελή την θυσίαν πολλών εξ αυτών ως ασημάντων· αλλ' οι εντόπιοι
+Τούρκοι, ιδόντες ότι εδίσταζε, τον ηπείλησαν λέγοντες, ότι ήτον
+υπεύθυνος, αν ένεκα της τοιαύτης επιεικείας απεστάτει η νήσος.
+Διαρκούσης δε της λογοτριβής περί του ποσού και του ποιού των
+θυμάτων, κατήχθη εις την νήσον ο αρχιμανδρίτης Θεοφύλακτος Θησεύς
+Κύπριος, και μείνας επί του πλοίου διέδωκεν επιστολάς και
+προκηρύξεις προτρεπτικάς εις επανάστασιν. Αι προκηρύξεις έπεσαν
+εις χείρας του μουτεσελήμη και συνετέλεσαν εις το να τον πείσωσι
+να εκτελέση τας διαταγάς της κυβερνήσεώς του και τας επιθυμίας των
+εντοπίων αγάδων· αλλά, φοβηθείς μήποτε η θυσία τοσούτων και
+τοιούτων επιφέρη ταραχήν, ανέβαλε την εκτέλεσιν μέχρι της αφίξεως
+της αναμενομένης στρατιωτικής δυνάμεως.
+
+Την 3 μαΐου έφθασαν τετρακισχίλιοι, και μετά την άφιξιν αυτών ο
+μουτεσελήμης εκάλεσεν εις Λευκωσίαν τους αρχιερείς και λοιπούς
+προύχοντας επί λόγω ότι, επαναστατησάντων αλλού των ομοθρήσκων
+των, επάναγκες ήτο προς σωτηρίαν αυτών, πιστών όντων, να στείλωσι
+κοινήν αναφοράν εις την Πύλην βεβαιούντες την ακλόνητον εις τον
+θρόνον του σουλτάνου πίστιν και αφοσίωσίν των· υπέσχετο δε να
+επικυρώση τα γραφόμενα δι' ιδιαιτέρας του αναφοράς. Πολλοί
+επίστευσαν τους λόγους του και υπήγαν εις Λευκωσίαν· τινές δε
+συνετώτεροι υπώπτευσαν και κατέφυγαν εις Λάρνακα, πόλιν έχουσαν
+εξακισχιλίους κατοίκους, τους πλείστους ομοθρήσκους, και εκρύβησαν
+εν τοις εκεί προξενείοις. Όσοι δε προύχοντες της Λάρνακος και της
+Λεμεσού δεν έλαβαν την πρόνοιαν να κρυφθώσιν, συνελήφθησαν
+εξερχόμενοι των εκκλησιών και εστάλησαν δέσμιοι εις Λευκωσίαν. Ο
+δε μουτεσελήμης, αφ' ού συνήθροισεν εν τη πρωτευούση όσους
+ημπόρεσεν, έρριψε το προσωπείον και εφανέρωσε τους φονικούς
+σκοπούς του, αν και οι δυστυχείς Χριστιανοί ουδεμίαν έδωκαν
+αιτίαν.
+
+Την 9 Ιουλίου έφεραν οι υπηρέται της εξουσίας εις την έμπροσθεν
+του διοικητηρίου πλατείαν τον αρχιεπίσκοπον Κυπριανόν και τους
+τρεις άλλους αρχιερείς· και τον μεν εκρέμασαν από τινος δένδρου
+απέναντι της πύλης του διοικητηρίου, τους δε απεκεφάλισαν.
+Συναπεκεφάλισαν καί τινας των προκρίτων Χριστιανών και αφήκαν κατά
+γης ερριμένα τα πτώματα όλων ημέρας τινάς· δεν έπαυσαν δ' έκτοτε
+εν διαστήματι 30 ημερών σφάζοντες και πολλούς κόπτοντες μεληδόν
+ζώντας. Διακόσιοι προύχοντες πόλεων και χωρίων εθυσιάσθησαν, και
+μόνοι σχεδόν οι φυγόντες διεσώθησαν· τα δε υπάρχοντα όλων και
+θανατωθέντων και φυγόντων εδημεύθησαν και επωλήθησαν.
+Φιλανθρωπότατοι εφάνησαν ταις θλιβεραίς εκείναις ημέραις οι
+πρόξενοι, και κατ' εξοχήν ο της Γαλλίας Μεναίνης, παρέχοντες εν
+πρώτοις τα προξενεία άσυλα τοις καταδιωκομένοις, και αποπέμποντες
+αυτούς μετά ταύτα δι' ευρωπαϊκών πλοίων.
+
+Πάνδεινα έπαθαν συγχρόνως και οι δυστυχείς Κώοι.
+
+Δωδεκισχίλιοι Τούρκοι και εξακισχίλιοι Χριστιανοί ήσαν επί της
+επαναστάσεως οι κάτοικοι της νήσου ταύτης, διεσπαρμένοι εις έξ
+μέρη, την κυρίως λεγομένην Χώραν, και τα χωρία Κέφαλον,
+Αντιμάχειαν, Πηλείον, Ασφενδιον και Κερμετήν.
+
+Οι εντόπιοι Τούρκοι, αν και υπερίσχυαν και κατά τον αριθμόν και
+κατ' άλλα, μετέφεραν τον απρίλιον εις την νήσον εκ των της Ασίας
+μερών κατά διαταγήν της Πύλης διά φόβον ενδεχομένης εξωτερικής
+επιδρομής Ελλήνων εξακοσίους οπλοφόρους. Αταξίαι, αρπαγαί και
+φόνοι σποράδην συνέβαιναν έκτοτε καθ' ημέραν· αλλά τα κακά
+εκορυφώθησαν την 11 Ιουλίου. Εκ μόνων των κατοίκων της Χώρας
+εσφάγησαν 98, όλαι δε αι οικίαι εγυμνώθησαν, οι ναοί κατεπατήθησαν
+και εβεβηλώθησαν, τα ιερά εχλευάσθησαν, αι νέαι γυναίκες, όσαι δεν
+κατέφυγαν εις τα όρη, εκρατήθησαν και μετά τρεις ημέρας
+απελύθησαν· πάσα αιδώς εν ενί λόγω εξέλειψε, και πας σπινθήρ
+ελέους εσβέσθη· και ταύτα πάντα επράχθησαν εις βλάβην λαού, όχι
+μόνον αθώου και μη δώσαντος σημείον επαναστατικής διαθέσεως, αλλά
+μήτε ακούσαντος αν υπήρχε Φιλική Εταιρία, μήτε έχοντος καν όπλα,
+διότι απηγορεύετο ανέκαθεν τοις εν τη νήσω εκείνη Χριστιανοίς η
+κτήσις και χρήσις αυτών.
+
+
+
+1821
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΖ'
+
+
+
+&Επανάστασις Αιτωλοακαρνανίας. — Εισβολή Ελλήνων εις Βραχώρι και
+κυρίευσις αυτού, Τεκέ, Πλαγιάς και Ζαπαντίου. — Μάχαι Μακρυνόρους
+και Πέτα. — Καταστροφή Καλαρρύτων και Συράκκου — Τα κατά το
+Καρπενήσι και το Ασπροπόταμον. — Αποτυχία της προς ελευθέρωσιν της
+Πάργας εκστρατείας.&
+
+ΕΙΠΑΜΕΝ τας αιτίας δι' ας εβράδυνε να κινηθή η Αιτωλοακαρνανία,
+ως πλησιεστέρα των μεγάλων εχθρικών δυνάμεων. Το πρώτον σύμπτωμα
+των ταραχών εκείνου του μέρους εφάνη αρχομένου του μαρτίου.
+Εστέλλετο εκ Μεσολογγίου εις Ναύπακτον επί μετακομίσει εις
+Κωνσταντινούπολιν ο συνήθης ετήσιος φόρος. Ο Μακρής, καταλαβών την
+Σκάλαν του Μαυρομμάτη, στενήν δίοδον προς την Ναύπακτον, εκτύπησε
+την 5 μαρτίου τους συνοδεύοντας τα χρήματα, και αυτούς μεν
+εφόνευσεν εκτός ενός, όστις στραφείς εις το Μεσολόγγι ανήγγειλε το
+γεγονός, τα δε χρήματα ήρπασεν. Η τουρκική Αρχή της πόλεως
+εθεώρησε το κοινόν του Μεσολογγίου ένοχον της πράξεως και
+υπεύθυνον της αρπαγής και ελογομάχει μετά των προεστώτων
+αρνουμένων πάσαν ενοχήν και αποποιουμένων πάσαν απόδοσιν. Διήρκει
+η απαίτησις της Αρχής και η αποποίησις των προεστώτων, ότε ήλθεν
+είδησις ότι υδραιοσπετσιωτικά πλοία κατέπλεαν όσον ούπω εις τον
+κορινθιακόν κόλπον. Η είδησις αύτη ηρέθισεν εις άκρον την
+φιλοτιμίαν των εισέτι υπό τον ζυγόν Μεσολογγιτών και έδωκεν
+αφορμήν να συνέλθωσι μυστικώς οι προεστώτες και συσκεφθώσι περί
+του πρακτέου. Ο διοικητής ηθέλησε να συλλάβη αυτούς εν τω
+διοικητηρίω, όπου τον επεσκέπτοντο συνήθως την πρωίαν εκάστης
+ημέρας· αλλ' ούτοι υποπτεύσαντες, δεν τον επεσκέπτοντο έκτοτε όλοι
+ομού.
+
+Εν τοις μεταξύ Μεσολογγίου και Ναυπάκτου χωρίοις, Γαλατά και
+Μποχωρίω, εστάθμευε τουρκική φρουρά. Διεδόθη λόγος εκείναις ταις
+ημέραις ότι ήρχετο κατ' αυτής ο Κώστας Χορμόβας μεθ' ικανών
+παλληκαρίων· επί δε τω λόγω τούτω κατέφυγεν αύτη εις Μεσολόγγι.
+Την επιούσαν διεφημίσθη πάλιν ότι τα βουνά του Ζυγού εσκεπάσθησαν
+υπό κ λ ε π τ ώ ν καταβαινόντων εις κυρίευσιν του Μεσολογγίου.
+Όστις φοβηθή, πιστεύει ευκόλως ό,τι επίφοβον ακούση· οι δε εν
+Μεσολογγίω ολίγοι Τούρκοι ευλόγως εφοβούντο, διότι είχαν υπ' όψιν
+τα εν Πελοποννήσω και εν τη Ανατολική Ελλάδι συμβάντα.
+Τοιουτοτρόπως προδιατεθειμένοι, ακούσαντες και πιστεύσαντες τα
+λεγόμενα, παρέλαβαν εν ειρήνη και οι εντόπιοι και οι πάροικοι
+Τούρκοι τας γυναίκας και τα τέκνα των, διεβιβάσθησαν διά της
+λίμνης αντικρύ του Ανατολικού και μετέβησαν εις Βραχώρι μήτ'
+ενοχλούντες μήτ' ενοχλούμενοι (α).
+
+[Μάιος] Κατόπιν αυτών μετέβησαν εις το αυτό μέρος και ο διοικητής
+και η φρουρά του Μεσολογγίου ησύχως, και την 20 μαΐου, καθ' ην
+εφάνησαν εισπλέοντα τον κόλπον τα ελληνικά πλοία, κατέλαβαν οι
+Χριστιανοί το εγκαταλειφθέν διοικητήριον, ανεστήλωσαν την
+επαναστατικήν σημαίαν χαίροντες και αλαλάζοντες, εκάλεσαν τον έξω
+περιφερόμενον Μακρήν εις την πόλιν και ανήγγειλαν τοις προκρίτοις
+και οπλαρχηγοίς των άλλων μερών της Δυτικής Ελλάδος τα συμβάντα,
+προσκαλούντες αυτούς να κινηθώσι και προκαταλάβωσι τα στενά του
+Μακρυνόρους εις αντίκρουσιν πάσης δι' εκείνου του μέρους εχθρικής
+εισβολής. Η πρόσκλησις εισηκούσθη, και ο μεν Μακρής εισήλθεν εις
+την πόλιν το μεσονύκτιον, και την επαύριον μετέβη εις Ανατολικόν,
+όπου ελθόντες προς αυτόν οι εντόπιοι Τούρκοι παρέδωκαν τα όπλα και
+ανεχώρησαν και αυτοί εις Βραχώρι συν γυναιξί και τέκνοις
+ανενόχλητοι. Οι δε οπλαρχηγοί και προεστώτες των άλλων μερών
+ητοιμάσθησαν, οι μεν να καταλάβωσι τα στενά του Μακρυνόρους, οι δε
+να πέσωσιν επί την Βόνιτσαν, και άλλοι να εκστρατεύσωσιν εις
+Βραχώρι και Ζαπάντι κατοικούμενα υπό πολλών Τούρκων.
+
+Το Βραχώρι, Εβραιοχώρι, ή Βλωχοχώρι, κείμενον εν τη επαρχία του
+Βλωχού εν μέσω πεδιάδος, ήτον η πρωτεύουσα του Καρλελίου, ήτοι του
+πλείστου μέρους της Αιτωλοακαρνανίας, και κατοικία πλουσίων και
+ισχυρών Τούρκων, ων αι μεγαλοπρεπείς οικίαι περιείχοντο ως επί το
+πλείστον εντός διπλού, ενίοτε δε και τριπλού, περιφράγματος·
+κατέφυγαν δ' εκεί, καθώς είπαμεν, ως εις ασφαλές μέρος, οι εκ
+Μεσολογγίου και Ανατολικού αναχωρήσαντες Τούρκοι και άλλοι εξ
+άλλων γειτονικών μερών. Ευρίσκετο κατ' εκείνον τον καιρόν εν τη
+πόλει ταύτην, ως μουτεσελήμης και δερβέναγας των Επαρχιών του
+Καρλελίου, ο Αλβανός Νούρκας Σέρβανης, έχων υπό την οδηγίαν του
+πολλήν και εκλεκτήν φρουράν εξ Αλβανών· κατά πρόσκλησιν δε αυτού
+αφίχθη εκεί και ο ομογενής του Ταχήρ - Παπούλιας, δερβέναγας και
+αυτός των Κραββάρων και του Αποκούρου· ώστε ήσαν εν τη πόλει,
+εντόπιοι και μη, χίλιοι Τούρκοι μάχιμοι, προσεκτικοί μεν και
+περιποιητικοί, προς τους έξω Έλληνας, ους εφοβούντο, βαρείς δε και
+απειλητικοί προς τους εντός, ους κατεφρόνουν. Οπλαρχηγός της
+επαρχίας του Βλωχού ήτον ο Αλεξάκης Βλαχόπουλος, όστις δεν έπαυεν,
+εξ ότου εξερράγη η επανάστασις εν Πελοποννήσω, ερεθίζων μυστικώς
+τους οπλαρχηγούς και προεστώτας των μερών εκείνων εις το να
+σχίσωσι το προσωπείον. Μετά δε τα εν Μεσολογγίω συμβάντα και τας
+εκείθεν προτροπάς απεφασίσθη ημέρα εκστρατείας εις Βραχώρι η 28.
+Κατά την απόφασιν δε ταύτην επλησίασαν την 26 και 27 οι μέλλοντες
+να εφορμήσωσιν οπλαρχηγοί και ετοποθετήθησαν ο μεν Μακρής μετά 700
+Μεσολογγιτών, Ανατολικιωτών και Ζυγιωτών παρά τα γεφύρια του
+Αλαήμπεη προς την πόλιν· ο δε Σαδήμας, οπλαρχηγός του Αποκούρου,
+μετά 500 συνεπαρχιωτων του, και ο Γρίβας μετά 200, κατά το Δογρί·
+ο δε Βλαχόπουλος εν τω παλαιοφρουρίω άνωθεν της πόλεως μετά 500 εκ
+της επαρχίας του καί τινων άλλων εκ των υπό τον Τσόγκαν,
+οπλαρχηγόν της Βονίτσης. Την δε 28, πριν φέξη, εισήλθαν πρώτοι οι
+υπό τον Μακρήν και Βλαχόπουλον εκ διαφόρων μερών κραυγάζοντες και
+τουφεκίζοντες. Ήτο ραμαζάνι, και οι Τούρκοι ήσαν όλοι έξυπνοι και
+έτρωγαν· ώστε, αφ' ού ηκούσθησαν αι κραυγαί και οι τουφεκισμοί, οι
+κατοικούντες τα άκρα της πόλεως Τούρκοι ήρπασαν τας γυναίκας και
+τα τέκνα των και υπεχώρησαν εις τα ενδότερα αφήσαντες εστρωμένας
+και αυτάς τας τραπέζας· οι δε Έλληνες ηύραν κενάς τας πρώτας
+οικίας, τας ελαφυραγώγησαν και τας έκαυσαν· προχωρούντες δε και
+πάντοτε καίοντες απήντησαν οι εντεύθεν τους εκείθεν μετ' ολίγον
+εισβαλόντας συναδέλφους των· απήντησαν και τους κατοίκους του
+Βραχωρίου Χριστιανούς ενόπλους κατά το μέρος όπου προεσχεδιάσθη να
+ευρεθώσι, και όλοι ομού έτρεξαν προς το κέντρον όπου ήσαν αι
+δυνατώτεραι οικίαι, και όπου ο Νούρκας, ο Ταχήρ - Παπούλιας και οι
+μπέηδες τους ανέμεναν έγκλειστοι. Εκεί ήρχισε σφοδρός και
+πεισματώδης αμοιβαίος τουφεκισμός· και αφ' ού εξημέρωσεν,
+ευρέθησαν τέσσαρες Έλληνες νεκροί και πολλοί τραυματίαι. Οι δε
+Τούρκοι τόσον ήσαν πλήρεις θάρρους, ώστε ητοιμάσθησαν να
+επεξέλθωσι ερεθιζόμενοι δι' αμοιβαίων ύβρεων. «Κ α ρ τ ε ρ ε ί τ ε
+- μ α ς - π α λ η ο ρ α γ ι ά δ ε ς», έλεγαν οι Τούρκοι.
+«Ε λ ά τ ε - β ρ ω μ ό σ κ υ λ α, α ν - ε ί σ θ ε  -
+π α λ η κ ά ρ ι α», τοις απεκρίνοντο οι Έλληνες.
+
+Εν ώ δε ελογομάχουν ομηρικώς προκαλούντες και προκαλούμενοι,
+ηκούσθησαν μακρόθεν πολλοί τουφεκισμοί περί την α' ώραν μετά την
+ανατολήν του ηλίου. Ήσαν δε οι περί τον Σαδήμαν και τον Γρίβαν
+φθάσαντες την ώραν εκείνην και τουφεκίζοντες επί της εισελεύσεώς
+των. Οι Τούρκοι εδειλίασαν, και απορούντες ηρώτων τους Έλληνας
+πόθεν τοις ήλθε τόση νέα δύναμις· «ά λ λ η -  τ ό σ η - θ α -
+μ α ς - έ λ θ η - α ύ ρ ι ον», απεκρίθησαν οι Έλληνες «κ α ι - α ν
+- δ ε ν - π ρ ο σ κ υ ν ή σ η τ ε - σ ή μ ε ρ ο ν, ό λ ο υ ς - θ α
+- σ α ς - κ ό ψ ω μ ε ν - α ύ ρ ι ο ν». Οι Τούρκοι εζήτησαν περί την
+μεσημβρίαν να έλθωσιν εις λόγους μετά των Ελλήνων, και
+εισακουσθέντες έστειλαν αξιωματικόν, ον οι Έλληνες εδέχθησαν
+φιλοφρόνως, και ακούσαντες αυτόν λέγοντα εξ ονόματος των
+δερβεναγάδων και των μπέηδων ν' απομακρυνθώσι και ησυχάσωσιν,
+«ειπέ», απεκρίθησαν, «τω δερβέναγα ότι ημείς ήλθαμεν ν'
+αποδιώξωμεν τους Τούρκους, και επειδή έχομεν παλαιάς σχέσεις προς
+αυτόν, είμεθα πρόθυμοι να τω δώσωμεν συνοδίαν έως εις το
+Μακρυνόρος εις ασφάλειάν του, αν θέλη φιλικώς να φύγη».
+Αποτυχούσης της επικηρυκείας, η μάχη εξήφθη σφοδρότερα. Ο δε
+Νούρκας και οι εν τω διοικητηρίω εγκριτώτεροι μπέηδες τόσον
+εφοβήθησαν επί τη εφορμήσει, ώστε έφυγαν όλοι διά του όπισθεν
+μέρους και εκλείσθησαν εντός τινων γειτονικών οικιών· το δε
+εγκαταλειφθέν διοικητήριον εκυριεύθη υπό των Ελλήνων,
+ελαφυραγωγήθη και επυρπολήθη. Εγκατελείφθη μετ' ολίγον και όλη η
+πόλις, και οι Τούρκοι περιωρίσθησαν εις πέντε ή έξ οικίας
+αφήσαντες και αυτάς τας τροφαποθήκας των. Εν τοσούτω συνέρρεαν
+καθημερινώς εις πολιορκίαν του Βραχωρίου Βαλτινοί και Ξηρομερίται.
+Την 30 ήλθεν ο Γιώτης αδελφός του οπλαρχηγού του Ξηρομέρου
+Γεωργάκη Βαρνακιώτου, του σημαντικωτέρου των οπλαρχηγών όλης της
+Δυτικής Ελλάδος· μετά τρεις ημέρας ήλθε και αυτός ο Βαρνακιώτης·
+
+[Ιούνιος] ώστε την 3 Ιουνίου συνηριθμούντο 4000 οι αυτόθι
+οπλοφόροι Έλληνες· αλλ' έπασχαν έλλειψιν πολεμεφοδίων·
+εστενοχωρούντο δε και οι Τούρκοι έτι μάλλον καθ' ημέραν, πάσχοντες
+και ούτοι έλλειψιν τροφών.
+
+Έπλεε κατ' εκείνας τας ημέρας προς τον λιμένα των Πατρών αγγλικόν
+πλοίον εμπορικόν, φέρον υπό την ασφαλή σκέπην της ουδετέρας του
+σημαίας πολεμεφόδια εις πώλησιν. Κατά τύχην έμαθεν ο πλοίαρχος έξω
+του λιμένος του Μεσολογγίου τα του Βραχωρίου, και ην έπασχαν οι
+Έλληνες έλλειψιν πολεμοφοδίων, έρριψεν άγκυραν, απεβίβασε τα
+πολεμεφόδιά του και έν ελαφρόν κανόνι, και τα συνώδευσεν εις
+Βραχώρι όπου τα επώλησεν. Εφοδιασθέντες τοιουτοτρόπως οι Έλληνες
+εμάχοντο σφοδρότερον. Οι δε Τούρκοι, μη προσδοκώντες ταχείαν
+έξωθεν βοήθειαν εις λύσιν της πολιορκίας, διότι ήκουσαν ότι οι
+Έλληνες κατέλαβαν τα στενά του Μακρυνόρους, καταναλώσαντες και
+όλας σχεδόν τας τροφάς απεφάσισαν να συμβιβασθώσι και εζήτησαν
+δευτέραν συνέντευξιν. Ο Νούρκας, ως άνθρωπος γνωστός, τινών δε των
+οπλαρχηγών και φίλος, υπήγε προς αυτούς και εσυμβιβάσθη, αυτός μεν
+και οι συν αυτώ Αλβανοί να εξέλθωσι την επαύριον αβλαβείς και
+ένοπλοι υπό την συνοδίαν και εγγύησιν των Ελλήνων φέροντες και τα
+πράγματά των, οι δε λοιποί Τούρκοι να συνθηκολογήσωσιν ιδίως μετά
+των Ελλήνων, αν ήθελαν· τοις παρέδωκε δε ως όμηρον και τον υιόν
+του. Τοιουτοτρόπως ο αισχρός αντιπρόσωπος του σουλτάνου, παραβάς
+το προς αυτόν χρέος του και καταπατήσας την τιμήν του, εγκατέλειψε
+τους συμπάσχοντας ομοπίστους του επ' ασφαλεία και ωφελεία μόνον
+εαυτού και των οικείων του. Αναιδής εις τους λόγους του και άτιμος
+εις τας πράξεις του, ειδοποίησε τους μπέηδας, επιστρέψας, ότι
+αυτός και οι Αλβανοί του θ' ανεχώρουν την επαύριον επί συνθήκη. «Α
+μ' - η μ ά ς - π ο ύ - μ α ς -  α φ ί ν ε ι ς;» τον ηρώτησαν οι
+μπέηδες· «Κάμετε», τοις απεκρίθη ψυχρά, «ό, τ ι - σ α ς -
+φ ω τ ί σ η - ο - θ ε ό ς», και διέταξεν αυτούς και τους πλουσίους
+Εβραίους να τω φέρωσι τα πολύτιμά των πράγματα και τα χρήματα,
+ειπών ότι αρεστότερον τοις ήτο να τα επάρη αυτός ο φίλος των
+σήμερον, ή να τα επάρωσιν οι εχθροί των αύριον. Οι μπέηδες και οι
+Εβραίοι, ακούσαντες τους λόγους τούτους, απηλπίσθησαν, διότι
+έβλεπαν ότι επρόκειτο να γυμνωθώσι σήμερον υπό των φίλων των, και
+να πέσωσιν αύριον γυμνοί εις χείρας των εχθρών των· υπείκοντες δε
+εις την ανάγκην έδωκαν μεν πολλά των πολυτίμων πραγμάτων τω
+Νούρκα, αλλ' ειδοποίησαν κρυφίως τους γνωρίμους των οπλαρχηγούς
+Έλληνας διά τινος Εβραίου, ότι ο Νούρκας τους επήρεν όσα σκοπόν
+είχαν να τοις δώσωσιν εις λύτρωσίν των. Οι οπλαρχηγοί ειδοποίησαν
+τον Νούρκαν, ότι έμαθαν τας πράξεις του, και διελάλησαν εν τη
+πόλει, ότι όστις Αλβανός, μικρός ή μεγάλος, εφωράτο επί της εξόδου
+απάγων οποιουδήποτε είδους πράγματα των εντοπίων Τούρκων ή Εβραίων
+θα εφονεύετο ως παραβάτης του συμβιβασμού. Ο Νούρκας απεκρίθη, ότι
+έτοιμος ήτο ν' αποδώση αυτός πρώτος όσα επήρε, και να υποβληθή και
+υποβάλη και όλους τους συντρόφους του, την επαύριον επί της εξόδου
+εις ψηλάφησιν· περί δε τα μεσονύκτιον εδραπετέυσε μεθ' όλης της
+συνοδίας του απάγων όσα ήρπασεν. Οι μπέηδες εγνωστοποίησαν αμέσως
+την δραπέτευσίν του, και οι Έλληνες έστειλαν εις καταδίωξιν τον
+Κώσταν Βλαχόπουλον κατά το Μακρυνόρος. Ο Νούρκας ανέβη δρομαίως
+την επαρχίαν του Καρπενησίου, προθέμενος να μεταβή εις Πατρατσίκι·
+αλλ' έπεσε και αυτός, έπεσαν και όσα ήρπασεν εις χείρας των
+αδελφών Γιολδασαίων, οπλαρχηγών του Καρπενησίου, ειδοποιηθέντων εν
+καιρώ περί της δραπετεύσεώς του και προκαταλαβόντων τας διόδους.
+Ούτως η θεία δίκη επαίδευσε τον παραβάτην των καθηκόντων του και
+τον προδότην των ομοθρήσκων του. Οι δε εν Βραχωρίω Τούρκοι και
+Εβραίοι παρεδόθησαν την 9 επί ασφαλεία ζωής και τιμής· και οι μεν
+μπέηδες δεν εκακόπαθαν, ως υπό την προστασίαν των δυνατών
+οπλαρχηγών, και ουδείς των άλλων Τούρκων εφονεύθη· οι δε Εβραίοι
+υπέφεραν τα πάνδεινα, και οι πλείστοι εφονεύθησαν ανηλεώς επί
+προφάσει, ότι οι ομόπιστοί των έσυραν εις τας οδούς της
+Κωνσταντινουπόλεως το σώμα του πατριάρχου, και κατεμήνυαν τους
+κρυπτομένους Χριστιανούς. Τοιουτοτρόπως Χριστιανοί και Τούρκοι
+εφάνησαν επί της επαναστάσεως πολλάκις μαθηταί ενός και του αυτού
+σχολείου, αλλά σχολείου τουρκικού διδάσκοντος να παιδεύωνται διά
+πταίσματα άλλων οι μη πταίσαντες.
+
+Καθ' ην δε ημέραν επάτησαν οι Έλληνες το Βραχώρι, έπεσε και ο
+Τσόγκας αίφνης επί τους ολίγους Τούρκους τους κατέχοντας τα επί
+της δυτικής εσχατιάς της Ακαρνανίας αντικρύ της αγίας Μαύρας
+τειχίδια του Τεκέ και της Πλαγιάς, και ταύτα μεν εκυρίευσε, τους
+δε εν αυτοίς άλλους εσκότωσε, και άλλους απέστειλεν εις Άρταν επί
+ανταλλαγή· προσέβαλε μετά ταύτα και την πόλιν της Βονίτσης και την
+επάτησεν έρημον μείνασαν, διότι οι μεν κάτοικοι αυτής Χριστιανοί
+έφυγαν προ της εισβολής του, οι δε Τούρκοι εκλείσθησαν εν τω
+φρουρίω της. Μη δυνηθείς δε να την διατηρήση, ως πολεμούμενος
+άνωθεν, την εγκατέλειψεν.
+
+Οι Έλληνες αφ' ού εκυρίευσαν το Βραχώρι, εγκατέστησαν προσωρινήν
+Αρχήν και εστράτευσαν προς το Ζαπάντι, μικράν κωμόπολιν, όλην υπό
+Τούρκων κατοικουμένην και τρία τέταρτα της ώρας απέχουσαν του
+Βραχωρίου. Βλέποντες οι εν αυτή Τούρκοι τα κατά το Βραχώρι
+προείδαν τι τοις έμελλεν· αλλά προσδοκώντες πάντοτε βοήθειαν παρά
+του εν Άρτη οθωμανικού στρατού περιετειχίσθησαν εκ του προχείρου
+και ητοιμάσθησαν εις αντίστασιν· ωχύρωσαν και δύο ζαμία και
+τέσσαρας δυνατούς πύργους και τους περιετάφρευσαν. Τριακόσιοι ήσαν
+οι πολεμισταί, εν οις καί τινες Αλβανοί, και δις απέρριψαν τας
+περί παραδόσεως προτάσεις των Ελλήνων. Την δε 16 εφορμήσαντες οι
+Έλληνες απεκρούσθησαν και μεγάλως εβλάφθησαν· μετέφεραν τότε δύο
+κανόνια εκ Μεσολογγίου, αλλ' ουδ' εξ αυτών ωφελήθησαν διά την
+απειρίαν των κανονοβολιστών και την έλλειψιν καταλλήλων σφαιρών·
+μετά ταύτα κατεσκεύασαν πύργον υψηλόν και εκείθεν εκτύπουν τους
+εχθρούς· αλλά και ούτως ούτε τους έβλαπταν ούτε τους εφόβιζαν·
+ήνοιξαν υπόνομον, την άναψαν την 18, κατηδάφισαν μέρος του
+περιτειχίσματος και εφώρμησαν συγχρόνως πολλαχόθεν, αλλ'
+αντεκρούσθησαν και τότε υπό των ολίγων αντιπάλων, φανέντων τόσον
+ανδρείων, ώστε μετά την έφοδον και την αποτυχίαν των Ελλήνων
+εξήλθαν πολλαχόθεν ξιφήρεις και έτρεψαν οι ολίγοι τους πολλούς εις
+φυγήν. Κατά δε την έξοδον ο Βλαχόπουλος, απομείνας μετά τινων εν
+τη θέσει του, είχεν έμπροσθέν του έν μικρόν κανόνι, και οι Τούρκοι
+ώρμησαν υπό τον αρχηγόν των Ισούφην Σουλευκάραγαν να το αρπάσωσιν·
+ήλθαν δε τόσον πλησίον, ώστε εφόνευσαν ένα εκ των φυλασσόντων
+αυτό· αλλ' εν ώ κατεγίνοντο να σκυλεύσωσι τον φονευθέντα, ο
+Βλαχόπουλος ετουφέκισεν ένδοθεν του προμαχώνος του ευστόχως και
+έρριψε νεκρόν τον Σουλευκάραγαν, διακρινόμενον διά της χρυσής
+ενδυμασίας του. Τότε οι προς εκείνο το μέρος Τούρκοι εκύκλωσαν τον
+νεκρόν, αγωνιζόμενοι να τον σηκώσωσιν υπό το πυρ των εχθρών, αλλά
+δεν το κατώρθωσαν, διότι μετά το συμβάν τούτο επανήλθαν τινες των
+φυγόντων Ελλήνων εις ην κατείχαν οι περί τον Βλαχόπουλον θέσιν και
+σφοδρώς κτυπούντες τους εφορμώντας Τούρκους και φονεύοντες τους
+ηνάγκασαν να επανέλθωσιν εντός του περιτειχίσματός των άπρακτοι·
+υπεχώρησαν δε συγχρόνως εντός αυτού και οι λοιποί εκ των άλλων
+μερών εξ αιτίας του συμβάντος τούτου. Πέντε Έλληνες εφονεύθησαν
+την ημέραν εκείνην, και δεκατρείς επληγώθησαν· εφονεύθησαν και
+δεκαοκτώ Τούρκοι. Οι Έλληνες κατά τα διδάγματα των αυθεντών και
+διδασκάλων των έκοψαν τας κεφαλάς των φονευθέντων και τας
+εκρέμασαν έξωθεν του πύργου των κατέναντι των πολιορκουμένων
+δυστυχών συγγενών των. Οι δε Τούρκοι, στερηθέντες του αρχηγού και
+μηδεμίαν βλέποντες έξωθεν βοήθειαν, έχασαν και τας ελπίδας και το
+θάρρος και παρεδόθησαν την επαύριον επί ασφαλεία τιμής και ζωής,
+παρέδωκαν και τα όπλα και δεν εκακόπαθαν· και οι μεν εντόπιοι
+διεσπάρησαν όπου ηθέλησαν, οι δε Αλβανοί εστάλησαν διά του
+Μακρυνόρους εις Άρταν ασφαλείς, αλλ' άοπλοι.
+
+Ο δε Χουρσήδης, λαβών γνώσιν των εν Μεσολογγίω κατά την 20 μαΐου
+συμβάντων, διέταξε τον Ισμαήλπασαν Πλιάσαν να εισβάλη μετά 1800
+εις την Δυτικήν Ελλάδα διά του Μακρυνόρους προς αντίληψιν των
+πασχόντων ομοπίστων του. Πύλη της Δυτικής Ελλάδος προς την Ήπειρον
+είναι το Μακρυνόρος· έχει δε δύο διόδους, την μεν διά της
+Παληοκούλιας, την δε διά της Λαγκάδας, διαχωριζομένας προς τους
+πρόποδας παρά τινα ρύακα διά της μεταξύ του όρους και του
+Κομποτίου κοιλάδος ρέοντα· κείται δε η Παληοκούλια πλησιέστερον
+της θαλάσσης.
+
+Μαθών ο Ανδρέας Ίσκος, οπλαρχηγός του Βάλτου, την μελετωμένην
+εισβολήν και ανέτοιμος εισέτι, έτρεξε μετά μόνων 43 προς το
+Μακρυνόρος επ' ελπίδι, ότι θα παρηκολούθουν ο Βαρνακιώτης και
+άλλοι οπλαρχηγοί. Την 27 η προφυλακή του Ισμαήλη εκ 200 ανέβη τα
+στενά του Μακρυνόρους. Ο Ίσκος προκαταλαβών την επί της οδού της
+Λαγκάδας δυνατήν θέσιν, Γυφτοπήδημα, αντέστη και απέκρουσεν
+ευτυχώς την προφυλακήν· μετά ταύτα μετέβη εις Παληοκούλιαν,
+αντέστη και εκεί και εμπόδισε την αυτήν προφυλακήν δοκιμάσασαν να
+διαβή εκείθεν μετά την αποτυχίαν της.
+
+Τούρκοι και Έλληνες συνείθιζαν, εν ώ εμάχοντο, να συνομιλώσι. «Π
+ο ύ - π α ς - π α σ ά; εφώναξεν ο Ίσκος εκ της θέσεώς του μετά την
+ανωτέρω αντίστασιν, «θ α - χ α θ ή ς· ό λ ο ν - τ ο -
+Κ ά ρ λ ε λ ι  - έ π ι α σ ε - τ' - ά ρ μ α τ α». «Α λ ή θ ε ι α -
+κ α π η τ ά ν -  Α ν δ ρ έ α;» τον ηρώτησεν ο πασάς, «α λ ή θ ε ι α
+- π α σ ά», απεκρίθη ο Ίσκος, «ε ι ς - τ η ν - π ί σ τ ι ν -
+σ ο υ;» «ε ι ς - τ η ν  - π ί σ τ ι ν - μ ο υ.». Ο Ισμαήλης,
+πιστεύσας τους αληθείς λόγους του Ίσκου, δεν έκρινε πρέπον να
+ριψοκινδυνεύση εισβάλλων εις τα ενδότερα, και αν διέβαινε και τα
+στενά του Μακρυνόρους, διά τούτο ωπισθοδρόμησε πανστρατιά
+αυθημερόν και εστρατοπέδευσεν εν Κομποτίω σκοπεύων να εισβάλη μετά
+ταύτα εν πολλή δυνάμει.
+
+Αφού δε ανεχώρησαν οι Τούρκοι, μετέβη και ο Ίσκος εις Λαγκάδαν,
+όπου ήλθαν μετ' ολίγον ο Καραϊσκάκης και ο Γώγος Μπακώλας.
+Συνήλθαν εκεί και άλλοι άλλοθεν.
+
+Η φήμη, η πολλάκις μεγαλύνουσα τα συμβάντα, διέδωκεν, ότι οι
+Έλληνες, αφ' ού απώθησαν τους Τούρκους, εχύθησαν κατόπιν αυτών και
+κατέλαβαν το Κομπότι. Επί τη αγγελία ταύτη Έλληνές τινες και ο
+Αλβανός Σουλεϊμάνης Μέτος, εχθρός της Πύλης ως αληπασίζων, ήρχοντο
+προς το Κομπότι ανύποπτοι, ίνα ενωθώσι μετά των εκεί Ελλήνων. Οι
+εν Λαγκάδα τους είδαν μακρόθεν ερχομένους, υπέθεσαν ότι
+ελανθάσθησαν, και προϊδόντες τον απροσδόκητον κίνδυνόν των έδραμαν
+εις βοήθειάν των· επέδραμαν και οι εν Κομποτίω Τούρκοι, και ούτω
+συνεκρούσθησαν Έλληνες και Τούρκοι κατά τον Ά ν ι ν ο ν.
+Εσκοτώθησάν τινες αμφοτέρωθεν κατά την σύγκρουσιν, επληγώθη και ο
+Καραϊσκάκης και μετέβη εις Λουτράκι προς ίασιν.
+
+Την τρίτην δε ημέραν αφ' ης οι Έλληνες εκτύπησαν τους εν Βραχωρίω
+Τούρκους, οι Γιολδασαίοι και ο οπλαρχηγός του Σοβολάκου Γιάννης
+Μπράσκας εστράτευσαν επί τους εν Καρπενησίω Τούρκους. Ούτοι, ως 70
+οικογένειαι, εκλείσθησαν εντός των δυνατωτέρων οικιών της
+κωμοπόλεως και ανθίσταντο γενναίως, ειδοποιήσαντες κρυφίως το εν
+Ιωαννίνοις στρατόπεδον περί της καταστάσεώς των. Οι δε
+πολιορκούντες Έλληνες τόσον ήσαν απλοί και ανείδεοι, ώστε
+μετεχειρίσθησαν τα εξής πολεμιστήρια· έσχισαν το στέλεχος μιας
+αγριαπηδιάς και το εκοίλαναν πλην του κάτω μέρους· συνήρμοσαν
+έπειτα τας δύο σχίζας και τας εσιδήρωσαν εν είδει κανονίου εις
+εκπόρθησιν των οικιών· βλέποντες δε ότι το πυροβόλον τούτο εκαίετο
+μάλλον ή έκαιε, κατεσκεύασαν σιδηράς διχάλας, ας εφαρμόζοντες
+πεπυρωμένας εις το στόμα των τουφεκιών έρριπταν επί τας εχθρικάς
+οικίας, αλλ' οι Τούρκοι έσβεαν τα φλογερά ταύτα βέλη προσάπτοντες
+όπου εκόλλων βρεκτά ξυλοσπόγγια (β).
+
+Την δε 19 μαθόντες οι πολιορκηταί, ότι ήρχοντο στρατεύματα υπό
+τον Βελήμπεην Πρεμετινόν εις βοήθειαν των πολιορκουμένων
+διηρέθησαν· και οι μεν έμειναν όπου ήσαν, οι δε κατέλαβαν τα
+Καγγέλια, βουνά δύο ώρας μακράν της κωμοπόλεως, αλλ' επελθόντες οι
+Τούρκοι τους έτρεψαν φονεύσαντες και τον Κατσικογιάννην·
+επορεύθησαν και εις την κωμόπολιν και την έκαυσαν εν μέρει· οι δε
+εν αυτή Έλληνες έφυγαν διά νυκτός και συνήλθαν εις το χωρίον,
+άγιον Ανδρέαν, τρεις ώρας μακράν του Καρπενησίου, δημοπρατούντες
+όσα ήρπασαν του Νούρκα, ως αν ήσαν εν πλήρει ειρήνη· αλλά μαθόντες
+ότι παρηκολούθουν οι Τούρκοι, κατέλαβαν το επί της οδού του
+Καρπενησίου χωρίον Μπιάραν, όπου προσβαλόντες αυτούς γενναίως τους
+διεσκόρπισαν· διεσκόρπισαν μετ' ολίγον και τους κατασχόντας τα
+Καγγέλια. Εν ώ δε επολέμουν, οι πολιορκούμενοι μη θεωρούντες
+εαυτούς του λοιπού ασφαλείς, έφυγαν την νύκτα διά δυσβάτων οδών
+εις Ήπειρον.
+
+Συγχρόνως σχεδόν απεδίωξαν και οι Αγραφιώται τους εν τη επαρχία
+αυτών ολίγους Τούρκους αβλαβείς, και συσσωματωθέντες υπό την
+οδηγίαν του οπλαρχηγού των Σταμούλη Γάτσου έπεσαν εις Θεσσαλίαν
+και έκαυσαν τα επί των μεθορίων δύο κονιαροχώρια, Φράγκον και
+Λοξάδαν. Εν ώ δε ητοιμάζοντο να προχωρήσωσι και εις τα ενδότερα,
+επήλθαν οι εν Λαρίσση Τούρκοι και τους ηνάγκασαν να
+οπισθοδρομήσωσι και αναβώσιν εις τα χωρία Μπλάζον και Κανάλια·
+αλλά και εκεί τους προσέβαλαν και τους ενίκησαν· τους κατεδίωξαν
+και εις τα χωρία Κερασιάν και Στούγκον όπου απεσύρθησαν, τους
+επολέμησαν και εκεί, τους απώθησαν εις τα ορεινότερα μέρη και
+κατέλαβαν την Ρεντίναν. Μετά τινας δε ημέρας κατέβησαν οι Έλληνες
+από των ορέων, επολιόρκησαν υπό την οδηγίαν του λογοθέτου Ζώτου
+τους καταλαβόντας την Ρεντίναν Τούρκους, και έκαυσαν μέρος αυτής·
+αλλ' οι Τούρκοι υπερίσχυσαν επί τέλους, διεσκόρπισαν και αύθις
+τους εχθρούς των, ηχμαλώτευσαν μεταξύ άλλων και τον Κώσταν Βελήν,
+ον απέστειλαν εις Κωνσταντινούπολιν, όπου εθανατώθη, και διέμειναν
+έκτοτε εν Ρεντίννι ανενόχλητοι.
+
+Ο δε κατ' εκείνας τας ημέρας στρατοπεδεύων εν Κομποτίω τουρκικός
+στρατός, συμπληρωθείς εις τετρακισχιλίους υπό τον Ισμαήλπασαν
+Πλιάσαν, τον Αχμέτπασαν Βρυώνην, τον Χασάμπεην, τον Μπεκήραγαν
+Τσογαδόρον και τον αρχιταμίαν του Χουρσήδη, εστράτευσε την 17 προς
+τα στενά του Μακρυνόρους.
+
+Οι Έλληνες εγκαρδιωθέντες εκ των προτέρων κατορθωμάτων, λαβόντες
+και ικανά πολεμεφόδια σταλέντα προς αυτούς εκ Μεσολογγίου διά του
+Γεωργάκη Βαλτινού, ητοιμάσθησαν εις αντίστασιν. Δύο ήσαν τότε οι
+αρχηγοί των Ελλήνων κατά το Μακρυνόρος, ο Γώγος και ο Ίσκος. Ούτοι
+δεν ήξευραν κατ' αρχάς αν οι Τούρκοι εσκόπευαν να εισβάλωσι διά
+της Παληοκούλιας ή διά της Λαγκάδας· αλλ' ιδόντες αυτούς οδεύοντας
+προς την Παληοκούλιαν, ετοποθέτησαν τους πλείστους των στρατιωτών
+εκεί, τους δε λοιπούς κατά την Λαγκάδαν. Οι Τούρκοι προχωρήσαντες
+προς την Παληοκούλιαν, εστράφησαν αίφνης εις το άλλο στενόν, και
+έπεσεν η προφυλακή επί τους Έλληνας όχι πλειοτέρους των εκατόν υπό
+τον Γώγον κατά την αγίαν Παρασκευήν. Η θέσις αύτη είναι πολλά
+στενή, και δεν ήτο δυνατόν πολλοί Τούρκοι να πολεμήσωσι διά μιας.
+Ο Γώγος αρξαμένης της μάχης, εφάνη άξιος της πολεμικής του φήμης
+και ενέπνευσε τοις οπαδούς του θάρρος ως πρόμαχος. Εν ώ διήρκει η
+μάχη και οι προχωρούντες αλληλοδιαδόχως Τούρκοι έπιπταν υπό το πυρ
+των Ελλήνων, έπεσε θανασίμως πληγωθείς και ο αρχηγός της τουρκικής
+προφυλακής. Οι Τούρκοι, ιδόντες αυτόν πεσόντα και ψυχομαχούντα,
+έτρεξαν να τον σηκώσωσι, και πολλοί αυτών εθανατώθησαν. Κατ'
+εκείνην την ώραν ηκούσθησαν τουφεκισμοί μακρόθεν. Οι δε
+τουφεκίζοντες ήσαν οι κατέχοντες τας άλλας θέσεις Έλληνες, οίτινες
+βλέποντες, ότι όλοι οι Τούρκοι έπεσαν προς εκείνο το μέρος,
+έτρεξαν και αυτοί εκεί. Οι Τούρκοι, αψυχήσαντες δι' ην έπαθαν
+φθοράν και υποθέσαντες εκ του πολλού τουφεκισμού, ότι επήρχετο
+πολλή δύναμις, εγκατέλειψαν τον ψυχομαχούντα αρχηγόν και τα δύο
+κανόνια και ωπισθοδρόμησαν τόσοι πολλοί απέμπροσθεν τόσων ολίγων.
+Οι Έλληνες εσκύλευσαν τους φονευθέντας και επήραν πάμπολλα φορτηγά
+ζώα φέροντα τροφάς εις χρήσιν του εχθρού. Οι δε τραπέντες εις
+φυγήν Τούρκοι τόσον φόβον, επανελθόντες εις τα ίδια, διέσπειραν ως
+προς την δίοδον του Μακρυνόρους, ώστε καθ' όλον το διάστημα των
+δεκαπέντε ακολούθων μηνών Τούρκος μηδέ καν να φανή ετόλμησε προς
+το όρος εκείνο.
+
+Είπαμεν, ότι οι Έλληνες προ της επαναστάσεως, θέλοντες να
+αποκοιμίζωσι τους Τούρκους περί ων εμελέτων επαναστατικών
+κινημάτων, διέδιδαν επιτηδείως, ότι ο αποστάτης Αλής υπεκίνει τας
+ταραχάς διά τα συμφέροντά του. Ο λόγος ούτος, αν και ψευδής,
+επιστεύετο εν γένει και κυρίως υπό των πολεμούντων κατά την
+Ήπειρον υπέρ του Αλή Αλβανών, και μάλιστα αφ ού οι Σουλιώται
+επολέμουν αναφανδόν υπέρ αυτού· τόσον δε επιστεύετο, ώστε άμα
+έμαθαν οι προύχοντες τα ανδραγαθήματα των Αιτωλών και Ακαρνάνων,
+εσυγχάρησαν τους Σουλιώτας. Μόνος ο Αλής, εν γνώσει των της
+Εταιρίας, εγίνωσκε τον αληθή χαρακτήρα των ελληνικών κινημάτων·
+αλλά δεν έκρινε πρέπον να τον ανακαλύψη· ώστε οι αληπασίζοντες
+Αλβανοί έμεναν υπό την απάτην, θεωρούντες ως συμμάχους των τους
+υπέρ της ελευθερίας της ιδίας πατρίδος πολεμούντας Έλληνας.
+
+Δεινά έπαθαν μετά την λαμπράν μάχην του Μακρυνόρους καί τινες
+άλλοι Τούρκοι κατά το χωρίον Αυτί, όπου ο συν αυτοίς στρατεύων
+οπλαρχηγός Πουλής εζωγρήθη υπό των περί τον Γιαννάκην Ράγκον και
+εθανατώθη. Περί τον αυτόν δε καιρόν 200 Έλληνες υπό τον Φλώρον
+Γρίβαν και τον Τραγουδάραν κατέλαβαν τα χωρίον του Πέτα· αλλ'
+επιστρατευσάντων των εν Άρτη Τούρκων, δεν εδυνήθησαν να
+διατηρήσωσι την θέσιν των, ην μήτε καν να οχυρώσωσιν εφρόντισαν,
+και κατέφυγαν κακώς έχοντες εις Μακρυνόρος. Εφονεύθησαν δε καί
+τινες αυτών, εν οις και ο Τραγουδάρας γενναίως μαχόμενος.
+
+Μετ' ολίγας δε ημέρας ο Γώγος ετοποθετήθη μετά 250 εν τω αυτώ
+χωρίω του Πέτα. Την δε 15 Ιουλίου επεστράτευσαν πάμπολλοι εχθροί
+εξ Άρτης και επεχείρησαν επανειλημμένας κατ' αυτού εφόδους,
+κατέχοντος υψηλήν θέσιν κατέμπροσθεν του χωρίου, αλλά καθ' όλας
+απέτυχαν. Η τόλμη του οπλαρχηγού τούτου την ημέραν εκείνην έφερεν
+εις θάμβος και αυτούς τους εχθρούς του, ους, επταπλασίους όντας,
+έτρεψεν εις φυγήν προπορευόμενος ξιφήρης. Εξαιτίας δε των τόσω
+λαμπρών ανδραγαθημάτων του έλεγαν έκτοτε και φίλοι και εχθροί, ότι
+- ό π ο υ - ο - Γ ώ γ ο ς, ε κ ε ί - κ α ι -  η - ν ί κ η.
+
+Εν τοσούτω η επανάστασις διεδόθη και περαιτέρω. Προς διατήρησιν
+της ελευθέρας κοινωνίας των εν Ιωαννίνοις και Θεσσαλία στρατοπέδων
+είχαν σταλή παρά του Χουρσήδη 750 Τούρκοι υπό τον Ιβραήμ Πρεμέτην
+εις τας επί του Πίνδου δύο μεγάλας Βλαχοκωμοπόλεις, την των
+Καλαρρύτων και την του Συράκου, τρία μίλια απ' αλλήλων απεχούσας,
+ων η μεν πρώτη περιείχε 680, η δε δευτέρα 750 οικογενείας, όλας
+χριστιανικάς. Οι κάτοικοι αυτών, καταθλιβόμενοι, φορολογούμενοι
+και υβριζόμενοι παρά των Τούρκων, υποκινούμενοι δε και υπό των
+θελόντων την διάχυσιν της επαναστάσεως προκρίτων, Κωνσταντίνου
+Τουρτούρη, Πρωτοπαπά Σγουρού, Ιωάννου Κωλέττη και Νικολάου
+Γιαννίκου, βουλήν έβαλαν ν' αποστατήσωσι και προσκαλέσαντες
+κρυφίως εις βοήθειάν των τον οπλαρχηγόν Γιαννάκην Ράγκον
+απέκλεισαν δύο περίπου εβδομάδας προ της μάχης του Πέτα τους υπό
+τον Πρεμέτην εντός τινων οικιών και τους ηνάγκασαν μετά δέκα
+ημέρας ν' αναχωρήσωσιν αβλαβείς υπό συνθήκας (γ). Αλλ' ούτοι
+απερχόμενοι απήντησαν καθ' οδόν στρατεύματα ερχόμενα εις τας δύο
+κωμοπόλεις επί τη διαταγή του Χουρσήδη, μαθόντος τα συμβάντα, και
+εστράφησαν εις τα οπίσω. Οι Συρακιώται εφύλατταν την προς τα
+Ιωάννινα οδόν εις απώθησιν των επερχομένων· αλλ' ούτοι ευρόντες
+προθύμους οδηγούς τους κατοικούντας το χωρίον Γότισταν, 4 ώρας
+απέχον του Συράκου, και νυκτοπορήσαντες διά τινος στενού και
+ανυπόπτου μέρους εβάρεσαν αίφνης όπισθεν τους φυλάττοντας την οδόν
+Συρακιώτας και τους έτρεψαν· εν τω μεταξύ δε τούτω οι λοιποί
+κάτοικοι των δύο κωμοπόλεων έσπευσαν να μεταφέρωσιν εις ασφαλές
+μέρος τα πολυάριθμα ποίμνιά των και έφυγαν και αυτοί ως και ο
+οπλαρχηγός Ράγκος, καταφοβηθέντες, απελπισθέντες και κακώς
+έχοντες· μόνος ο οπλαρχηγός Γερομπαλωμένος, Συντεκνιώτης, επέμενε
+πολεμών γενναίως ικανήν ώραν, έχων μόνον 8 παλληκάρια.
+Τοιουτοτρόπως οι εχθροί εκυρίευσαν τας δύο κωμοπόλεις αναιμωτί,
+τας έκαυσαν και ήρπασαν τα εναπομείναντα πράγματα των φευγόντων,
+εξ ων συνέλαβαν μόνον δέκα.
+
+Τον αυτόν καιρόν έδράξε τα όπλα και το Ασπροπόταμον. Η επαρχία
+αύτη έχει 67 χωρία μικρά μεγάλα, όλα χριστιανικά. Γενικός αρχηγός
+των όπλων της επαρχίας ήτον ο Νικολός Στουρνάρης και είχεν υπό την
+οδηγίαν του τους οπλαρχηγούς των χωρίων Χριστόδουλον Χατσή Πέτρου,
+Νάσον Μάνταλον, τους αδελφούς αυτού, Στέριον, Γεώργον, Κώσταν και
+Μήτρον, και τον γαμβρόν του Γρηγώρην Λιακατάν, οπλαρχηγόν του
+Κλενοβού.
+
+[Ιούλιος] Άπαντες δε ούτοι εστράτευσαν αρχομένου του Ιουλίου μετά
+τρισχιλίων επί τους εν τη επαρχία βασιλικούς στρατιώτας όχι φανερά
+υπό το σύμβολον του ελληνικού αγώνος, αλλ' επί λόγω αληπασισμού.
+Και πρώτον μεν εφόνευσαν αναιτίως 66 Τούρκους διεσπαρμένους εις τα
+χωρία, έπειτα δε ητοιμάσθησαν να πέσωσι πολλαχόθεν εις τα Τρίκκαλα
+και εζήτησαν ως προς την μελετωμένην εκστρατείαν και την σύμπραξιν
+του Σταμούλη Γάτσου· αλλ' εκείνος απαρνηθείς τον εθνικόν αγώνα
+μετά τα κατά τα Άγραφα συμβάντα, αντέπραξε παρρησία και έφερε
+Τούρκους εις προσβολήν των Ασπροποταμιτών. Διά τον λόγον τούτον το
+σχέδιον εματαιώθη, και οι οπλαρχηγοί του Ασπροποτάμου κατέλαβαν
+επί των ορίων της επαρχίας διαφόρους θέσεις προς ασφάλειαν. Αλλ'
+οι εν Τρικκάλοις Τούρκοι, μαθόντες τα γενόμενα, εκινήθησαν οι μεν
+κατά του Λιακατά, φυλάττοντος τα επί του Κλενοβού στενά, οι δε
+κατά του Χατσή Πέτρου, κατέχοντος τον Πρόδρομον, και άλλοι κατ'
+αυτού του Στουρνάρη, στρατοπεδεύοντος εν τω χωρίω Πόρτα· αλλά καθ'
+όλας τας προσβολάς των αποκρουσθέντες εστράφησαν κακώς έχοντες.
+
+Εν τοσούτω οι εξ Ιωαννίνων στρατεύσαντες, αφ' ού κατέστρεψαν τας
+κωμοπόλεις Καλαρρύτων και Συράκου, επορεύθησαν προς το
+Ασπροπόταμον και έφθασαν επί των ορίων την 29 ιουλίου. Την δε
+υστεραίαν εξημερώθησαν αίφνης κατά την Πόρταν άλλοι 2000 Τούρκοι
+εκ Τρικκάλων ιππείς και πεζοί έλκοντες και δύο κανόνια, επολέμησαν
+το εκεί ελληνικόν στρατόπεδον δι' όλης της ημέρας και το έβλαψαν·
+την δε νύκτα πάμπολλοι Έλληνες ελειποτάκτησαν. Τούτο ιδών ο
+Στουρνάρης ωπισθοδρόμησε προς τα ενδότερα του Ασπροποτάμου, και
+κατέλαβε τας δυνατάς θέσεις της Μαύρης Πούλιας και του Κόρμπου, 8
+ώρας μακράν της Πόρτας. Αλλ' οι Τούρκοι, πλήρεις θάρρους διά την
+λειποταξίαν και οπισθοδρόμησιν των Ελλήνων, έδραμαν κατόπιν, και
+καύσαντες τα μεταξύ χωρία έφθασαν εις Κόρμπον, όπου τους εκτύπησαν
+πάλιν· νυκτός δε γενομένης ανεχώρησαν εκείθεν κατά την Πόρταν,
+φοβούμενοι να ενδιανυκτερεύσωσιν εξ αιτίας των στενοτοπιών.
+
+Εν τοσούτω, αφ' ού κατεστράφησαν αι κωμοπόλεις Καλαρρύτων και
+Συράκου, αφ' ού υπερίσχυσαν οι εχθροί κατά τα Άγραφα, και αφ' ού
+το Ασπροπόταμον ευρέθη εν μέσω δύο εχθρικών στρατοπέδων, και εξ
+αιτίας του διαχυθέντος φόβου επί τη καταστροφή των δύο κωμοπόλεων
+δεν είχε δύναμιν αξιόμαχον ν' αντιτάξη, οι Ασπροποταμίται,
+εξαγοραζόμενοι τον καιρόν, εσυμβιβάσθησαν μετά των Τούρκων, αυτοί
+μεν να ησυχάσωσι και να στέλλωσι τους συνήθεις φόρους, Τούρκος δε
+να μη πατήση τα χώματά των.
+
+Καθ' ον δε καιρόν απετύγχαναν τα επί του Πίνδου κινήματα των
+Ελλήνων, ητοιμάζετο εκστρατεία εις ανάκτησιν της Πάργας, ης τους
+δυστυχείς κατοίκους είχε προ ολίγου αποδιώξει πανεστίους η
+υπερισχύσασα πολιτική του Αλή.
+
+Εφρούρουν την πόλιν ταύτην ταις ημέραις εκείναις 100 Αλβανοί υπό
+τον Χουσεήμπεην Δελβινιώτην, υιόν του Μουσταφάπασα· 170 δε
+Πάργιοι, εξ ων οι πλείστοι έφυγαν κρυφίως εκ Κορυφών, και 50
+Σουλιώται υπό τον φρούραρχον της Ρενιάσης Περραιβόν μετεβιβάσθησαν
+όλοι την νύκτα της 24 εις Παγωνιάν, λιμένα πλησίον της Πάργας, και
+ανέβησαν εις το έν τέταρτον της ώρας απέχον της Πάργας όρος, αγίαν
+Ελένην, όπου εκάθησαν αφανείς όλην την ημέραν. Αφ' ού δε
+ενύκτωσεν, εισήλθαν ησύχως εις το προάστειον και, ευρεθέντων των
+Τούρκων όλων εν τη πόλει ως μηδέν υποπτευόντων, το εκυρίευσαν
+αναιμωτί και ενδιέμειναν πόλεμούντες και πολεμούμενοι. Την δε 27
+εφάνησαν έξωθεν της Πάργας εχθρικά πλοία εκ της κατά τον Μούρτον
+μοίρας και συνέλαβαν 4 μικρά ελληνικά εκ των μεταβιβασάντων εις
+την Παγωνιάν τους προθεμένους την ελευθέρωσιν της Πάργας·
+συνέλαβαν δε εν αυτοίς καί τινας Παργίους. Την εσπέραν δε της
+αυτής ημέρας απέβησαν εις τον άγιον Ιωάννην 500 Αλβανοί εκ
+Πρεβέζης, και μετέβησαν εις Μαργαρίτι, όπου προσήλθαν αυθημερόν
+και χίλιοι Τσάμιδες όλοι δε ούτοι εστράτευσαν την υστεραίαν προς
+την Πάργαν. Οι δε Έλληνες μη δυνάμενοι να διατηρηθώσιν εν τω
+προαστείω και προσδοκώντες πάντοτε νέαν βοήθειαν εκ Σουλίου,
+μετέβησαν εις ορεινάς θέσεις. Αλλ' οι εχθροί επιπεσόντες τους
+έβαλαν εις μέγαν κίνδυνον ολίγους όντας και μήτε ν' ανθέξωσιν
+ευτυχώς μήτε να φύγωσιν ευκόλως δυναμένους. Καλή τύχη έφθασαν
+διαρκούσης της μάχης όπισθεν των εχθρών διακόσιοι Σουλιώται υπό
+τον Γιώτην Δαγκλήν, τον Διαμαντήν Ζέρβαν και τον Νάσον Φωτομάραν
+και τους ελύτρωσαν. Τοιουτοτρόπως το σχέδιον της εκστρατείας
+απέτυχε παντάπασιν. Οι δε εκστρατεύσαντες Πάργιοι επανελθόντες εις
+Κορυφούς, όπου ήσαν αι γυναίκες και τα τέκνα των, απεπέμφθησαν
+κατά διαταγήν του μεγάλου αρμοστού εκδοθείσαν την 27 σεπτεμβρίου
+και λέγουσαν·
+
+«Οι Πάργιοι, οι παραβάντες τους καθ' όλας τας ευνομουμένας
+επικρατείας εν χρήσει νόμους και παρακούσαντες την κυβέρνησιν υφ'
+ην έζων, αποβάλλονται της Επταννήσου· αφ' ης δε ημέρας εκδοθή η
+παρούσα, τοις δίδεται δεκαήμερος προθεσμία όπως συμπαραλάβωσι τα
+πράγματά των και τας οικογενείας των, αν αύται θέλωσι να
+συνακολουθήσωσιν· αν δε τις εξ αυτών τολμήση να επανέλθη εις τας
+νήσους ταύτας, υπόκειται εις ας ορίζει ο νόμος ποινάς».
+Τοιουτοτρόπως οι περί ων ο λόγος ατυχείς Πάργιοι ούτε την πατρίδα
+των ανέκτησαν, και του τόπου της καταφυγής των εστερήθησαν.
+
+
+
+1821
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΗ'
+
+
+
+&Οι Λαλιώται. - Απόβασις Επταννησίων εις Γαστούνην. - Μάχαι. -
+Μετάβασις Λαλιωτών εις Πάτρας. - Πολιτική της αγγλοϊονικής
+Κυβερνήσεως προς την Ελλάδα.&
+
+ΔΙΗΓΗΘΗΜΕΝ ήδη, ότι μεταξύ όλων των κατά την Πελοπόννησον Τούρκων
+των μη κατοικούντων φρούρια μόνοι οι Λαλιώται διέμειναν εν τη
+κωμοπόλει των βλάπτοντες τους περιοικούντας Έλληνας, και ότι, αν
+διά την ενδεχομένην έλλειψιν των αναγκαίων δεν εδέχθησαν παρ'
+αυτοίς τους Γαστουναίους Τούρκους, έτρεξαν όμως εις βοήθειάν των,
+τους ελύτρωσαν πολιορκουμένους εν Χλουμουτσίω και τοις ήνοιξαν την
+εις Πάτρας οδόν· επειδή δε διεκρίθησαν των λοιπών εν Πελοποννήσω
+Τούρκων, κρίνομεν δίκαιον να είπωμέν τινα περί της καταγωγής και
+της καταστάσεως αυτών, αρχομένης της επαναστάσεως.
+
+Επί τερπνής και υψηλής θέσεως του εν τη επαρχία της Γαστούνης
+όρους της Φολόης κείται η κωμόπολις του Λάλα, κατοικηθείσα υπό
+Αλβανών από των Βυζαντινών χρόνων καθώς και τα Μπαρδουνοχώρια και
+άλλα μέρη της Πελοποννήσου. Ολίγοι ήσαν οι πρώτοι κάτοικοι· αλλ'
+επί του εν έτει 1769 Τουρκορρωσικού πολέμου, καθ' ον εχύθησαν εις
+την Πελοπόννησον πλήθη Αλβανών, και κυρίως επί της μετά το τέλος
+του πολέμου τούτου καταστροφής των, ο αριθμός των κατοίκων του
+Λάλα επερίσσευσε, διότι κατέφυγαν εκεί ικανοί των κατατρεχθέντων.
+
+Αφ' ότου η Πελοπόννησος εκυριεύθη υπό των Τούρκων, η επαρχία της
+Γαστούνης εκληρουχήθη εις τους εκ της σουλτανικής γενεάς
+Οθωμανίδας. Οι δε ενοικούντες ανδρείοι και εμπειροπόλεμοι Λαλιώται
+έζων κατ' αρχάς ή ως λησταί ή ως υπομίσθιοι αυτών. Αλλ' ο ισχυρός
+υπομίσθιος δεν αργεί να γίνη πρώτον εύνους, μετ' ολίγον φίλος,
+έπειτα ισότιμος, και τελευταίον, ανώτερος του ανισχύρου
+μισθοδότου. Τοιουτοτρόπως οι ανέστιοι ούτοι άνδρες, ων η τύχη
+ημέρα τη ημέρα εβελτιούτο εξ αιτίας της ανδρίας και φιλοπονίας
+αυτών, και της ηδυπαθείας και ακηδίας των Οθωμανιδών, κατήντησαν
+και να συγγενεύσωσι και να τους αντικαταστήσωσι μεταπεσούσης και
+της επί τας επαρχίας Γαστούνης και Πύργου εξουσίας, μετά την
+εξάλειψιν των αρρένων της σουλτανικής γενεάς, εις τους
+διαπρέψαντας αδελφούς Μουσταφάγαν και Σεήδαγαν και τον περίφημον
+συγγενή των Αλή -  Φαρμάκην, ως κληρονόμους εξ αιτίας των εκ του
+γένους εκείνου γυναικών των και ως δυνατούς· ανηγέρθησαν δ' έκτοτε
+λαμπραί και δύναται οικοδομαί εν τη κωμοπόλει εν μέσω ευρυχώρων
+περιοχών· ώστε αι 800 οικίαι του Λάλα περιείχαν πολλήν γην, και
+την γην ταύτην εσκέπαζαν καρποφόρα δένδρα. Ευκραέστατος είναι ο
+αήρ του τόπου τούτου, υγιέστατα τα νερά, και εύρωστοι και
+μακρόβιοι οι κάτοικοι. Ολίγος καιρός ήτον αφ' ού εδόθησαν εις τας
+τρυφάς και τας αναπαύσεις εξ αιτίας του επιρρεύσαντος πλούτου· διά
+τούτο εφύλατταν εισέτι επί της επαναστάσεως διά της αδιακόπου
+χρήσεως των όπλων τον πρώτον πολεμικόν χαρακτήρα και εφάνησαν
+άξιοι της ανδρικής καταγωγής των.
+
+Η ευτυχής εκστρατεία αυτών εις λύσιν της πολιορκίας του
+Χλουμουτσίου τους εθάρρυνε να επιχειρήσωσι και άλλας πλείονος
+λόγου αξίας· και επειδή ήσαν δυνατοί, επλάκωσαν όλα τα πέριξ του
+Λάλα χριστιανικά χωρία, παρέλαβαν βία 200 εκ των εγκατοίκων ως
+συναγωνιστάς, και συσσωματωθέντες, όλοι υπερχίλιοι, εστράτευσαν
+εις Πύργον την 2 απριλίου.
+
+Εντός του Πύργου ήσαν 550 Έλληνες υπό διαφόρους αρχηγούς, εν οις
+διέπρεπαν ο Χαραλάμπης Βιλαέτης εντόπιος, και ο Αλέξης Μοσχούλας
+εξ Αγουλινίτσης· παρευρίσκοντο δε και οι Ζακύνθιοι αδελφοί
+Καμπασαίοι Παναγιώτης και Δημήτρης, και οι δύο υιοί του
+Κολοκοτρώνη Πάνος και Γιάννης, διαβιβασθέντες εκ Ζακύνθου εις το
+Πυργί την 25 μαρτίου και απερχόμενοι προς τον πατέρα των ήσαν δε
+και χίλιαι αδύνατοι ψυχαί.
+
+Οι Έλληνες απεφάσισαν να δείξωσι στήθος προς τους επερχομένους
+και ηθέλησαν ν' αντισταθώσιν εκτός της πόλεως· και οι μεν Λαλιώται
+ετοποθετήθησαν, καθ' ην ημέραν εξεστράτευσαν, μίαν ώραν μακράν
+αυτής και εκάλεσαν διά γράμματος τους Πυργίους να προσκυνήσωσιν·
+οι δε Πύργιοι απεκρίθησαν, ότι ήλθεν ο καιρός να προσκυνήση ο
+Τούρκος τον Χριστιανόν. Διά της αλληλογραφίας ταύτης διήλθεν η
+ημέρα. Την δε επαύριον διηρέθησαν οι Λαλιώται εις τρία σώματα,
+έπεσαν επί τα έξω οχυρώματα, και μετά μικράν αντίστασιν, 300
+Έλληνες και διάφοροι αρχηγοί των εδραπέτευσαν και κατέφυγαν εις
+Σκαφιδιάν και εις άλλους πλησίον λιμένας κακώς έχοντες, οι δε
+λοιποί 250 υπό τον Βιλαέτην, τον Μοσχούλαν, τους υιούς του
+Κολοκοτρώνη και τους Καμπασαίους απεσύρθησαν εις την πόλιν και
+εκλείσθησαν εντός διαφόρων δυνατών οικιών, όπου τους
+παρακολούθησαν οι Λαλιώται και έβαλαν πυρ εις διάφορα μέρη
+φονεύοντες και αιχμαλωτίζοντες· αλλ' οι ολίγοι Έλληνες διετήρησαν
+μέχρι τέλους την θέσιν των γενναίως εν μέσω της πυρκαϊάς. Επτά
+ώρας διήρκεσεν η μάχη· και οι μεν Λαλιώται, μικράν παθόντες και
+πολλήν προξενήσαντες ζημίαν, επανήλθαν εις τα ίδια δουλαγωγούντες
+υπέρ τους 100 και απελαύνοντες ζώα· οι δε Πύργιοι έμειναν εν μέσω
+των ερειπίων των.
+
+Τα ευτυχή κινήματα των Λαλιωτών απέδειξαν οφθαλμοφανώς πόσον
+έσφαλαν οι εν Πελοποννήσω λοιποί Τούρκοι, και μάλιστα οι
+Μπαρδουνοχωρίται, αφήσαντες δι' απλούν φόβον τους τόπους των, όθεν
+εδύναντο να βλάπτωσι καιρίως τους εχθρούς των. Κλεισθέντες εν τοις
+φρουρίοις όχι μόνον δεν εβελτίωσαν την πολεμικήν κατάστασιν αυτών,
+αλλ' επετάχυναν και την πτώσιν των διά της ταχείας καταναλώσεως
+των εν αυτοίς τροφών.
+
+Ολίγαις δε ημέραις μετά την μάχην ταύτην εγνώσθη, ότι τα
+μεσημβρινά φρούρια Μοθώνης και Νεοκάστρου, στενά πολιορκούμενα υπό
+των Ελλήνων, εκινδύνευαν να πέσωσιν. Οι Λαλιώται, επηρμένοι επί τη
+ανδρία και ταις επιτυχίαις των, και ως αν ήσαν οι γενικοί
+αντιλήπτορες των πασχόντων ομοθρήσκων των, απεφάσισαν να
+εκστρατεύσωσιν εις λύσιν των πολιορκιών εκείνων, και διαβάντες τον
+Αλφειόν μεσούντος του απριλίου εκινήθησαν προς την επί της
+αριστεράς όχθης του ποταμού Αγουλινίτσαν. Έμαθαν οι εκεί Έλληνες
+εν καιρώ το σχέδιον, και ωχυρώθησαν υπό τον Μοσχούλαν, ήλθαν και
+ολίγοι Αρκάδιοι υπό τον πρωτοσύγγελον Αμβρόσιον Φραντσήν και
+κατέλαβαν την δυσδιάβατον θέσιν του Κ λ ε ι δ ί ου, δι' ης θα
+επέρων οι εχθροί απερχόμενοι προς τα φρούρια. Οι Λαλιώται
+εκτύπησαν τους εν τη Αγουλινίτση, αλλ' ηύραν πολλήν αντίστασιν,
+και απολέσαντες 9, επέστρεψαν αυθημερόν εις τα ίδια, διαδοθέντος
+ψευδούς λόγου, ότι επήρχετο πλήθος Αρκαδίων.
+
+Ο Πύργος είχεν, ως είδαμεν, ένα γενναίον άνδρα, τον Χαραλάμπην
+Βιλαέτην, στρατεύσαντα άλλοτε υπό τους εν τη Επταννήσω Γάλλους και
+Άγγλους. Φραγμόν επεθύμει ούτος να στήση εις την κατά της
+Γαστούνης και του Πύργου ορμήν των Λαλιωτών· αλλ' επειδή δεν τον
+εβοήθει η μεταξύ τοποθεσία, ούσα όλη επίπεδος, εστρατοπέδευσε μετά
+500 κατά το επί ακρολοφίας κείμενον και 4 ώρας απέχον του Λάλα
+Στρέφι, και κατέσχεν ως προφυλακήν και το πλησιέστερον του Λάλα
+Λαντσόι εγκατατάξας άλλους 100. Πεδινόν είναι το χωρίον τούτο·
+πεδινή και η διαχωρίζουσα αυτό και το Στρέφι γη· παρά δε το
+Λαντσόι προς μεσημβρίαν ρέει εντός χάσματος χείμαρρος· μετ' αυτόν
+είναι άμπελοι και προς το ανατολικόν μέρος σειρά συνδένδρων λόφων·
+ο διαιρών δε την σειράν ταύτην και το Στρέφι τόπος, δύο μίλια
+πλατύς, είναι και αυτός ομαλός. Τοιαύτη ήτον η τοποθεσία του
+μικρού στρατοπέδου του Βιλαέτη.
+
+Χίλιοι Λαλιώται εξεστράτευσαν την 2 μαΐου εις Λαντσόι, όπου
+φθάσαντες λίαν πρωί και καταλαβόντες οικίας τινάς επολέμουν τους
+άλλας οικίας του αυτού χωρίου κατέχοντας Έλληνας καίοντες και τας
+μεταξύ. Ακουσθέντος του τουφεκισμού, είπεν ο Βιλαέτης τοις περί
+αυτόν, «όποιος είναι Χριστιανός και παλληκάρι ας μ' ακολουθήση»,
+και έδραμε διά της πεδιάδος εις βοήθειαν των πολεμουμένων προς το
+μέρος των λόφων, όπου ήτο μύλος δέκα λεπτά του Λαντσοΐου απέχων.
+Οι Τούρκοι ιδόντες αυτόν ερχόμενον εξέδραμαν και αυτοί προς εκείνο
+το μέρος και τον συνήντησαν προς τον μύλον. Εκατόν μόνον
+ακολούθους είχεν ο Βιλαέτης και γενναίως αντέστη προς
+υπερπεντακοσίους ους και απέκρουσεν, αλλ' επληγώθη ο σημαιοφόρος
+του και εφονεύθη και ο Σπύρος Σαρενίτης, είς των οπλαρχηγών των
+συμπολεμούντων Αρκαδίων αυτός δε προχωρών και καταδιώκων έφθασε
+παρά τον χείμαρρον, αλλά μετ' ολίγων οπλοφόρων, αποκόψαντος του
+εχθρικού ιππικού τους πλείστους, αναγκασθέντας εκ ταύτης της
+αιτίας ν' αναβώσιν είς τινας λόφους εκείθεν του χάσματος· ιδών δε
+ότι οι περί αυτόν ήσαν ολίγοι, ήλλαξε σχέδιον και έτρεξε να
+καταλάβη άμπελόν τινα έχουσαν προς το δυτικόν μέρος το χάσμα· αλλ'
+επειδή το μεταξύ ήτο πεδινόν και ως εκ τούτου πολλά επικίνδυνον,
+μόνον 26 τον ηκολούθησαν, οι δε λοιποί ελειποτάκτησαν, και άλλοι
+μεν αυτών διεσώθησαν, άλλοι δε εφονεύθησαν. Ο δε Βιλαέτης και οι
+26 κατέλαβαν μεν την άμπελον αλλά διά την ολιγότητά των αφήκαν τα
+νώτα αφύλακτα ελπίζοντες ίσως καταβώσιν οι επί των λόφων Έλληνες
+εις φύλαξιν. Αλλ' επρόλαβαν οι Τούρκοι, τα κατέλαβαν και επολέμουν
+τους ολίγους Έλληνας έμπροσθεν και όπισθεν. Ο Βιλαέτης επληγώθη
+κατ' αρχάς εις την κεφαλήν, αλλά και πληγωθείς εμάχετο θαρρύνων
+τους ολίγους συμμαχητάς του έως ου εφονεύθησαν αυτός και οι συν
+αυτώ όλοι εκτός ενός τρωθέντος εις τον πόδα και κρυβέντος εντός
+κουφώματος δένδρου. Οι Τούρκοι έκοψαν κατά την συνήθειαν τας
+κεφαλάς των φονευθέντων, και στήσαντες επί ξύλου την του Βιλαέτου
+ανεχώρησαν χαίροντες, διότι ελυτρώθησαν τοιούτου εχθρού, γνωστού
+διά την εν πολέμω αφοβίαν και εμπειρίαν.
+
+Αφ' ού ο έλειψεν ο εχθρός ούτος, οι Λαλιώται έγειναν
+τολμηρότεροι, κατέτρεχαν όλα τα πέριξ του Λάλα, τα ελεηλάτουν, και
+έκαιαν τα χωρία της επαρχίας. Τόσον δε ήσαν άφοβοι, ώστε
+επροχώρουν θύοντες και απολλύοντες και εις αυτά τα όρια της
+επαρχίας των Πατρών, όπου ήσαν διάφορα σώματα Ελλήνων. Μεταξύ των
+αρχηγών τούτων ήτο και ο Γεώργης Γιαννόπουλος Προστοβιτσιώτης,
+διακρινόμενος διά την τόλμην του. Ούτος, συμπλακείς έν τινι
+επιδρομή των Λαλιωτών προς την Κατσαρούν, εφονεύθη, και
+συνεφονεύθησαν και 8 σύντροφοί του.
+
+Η Επτάννησος (α), αν και πολιτικώς αποχωρισμένη της αδελφής της
+Ελλάδος, επροθυμήθη να βοηθήση την εκραγείσαν επανάστασιν και διά
+των γενναίων συνεισφορών της και διά των ανδρείων βραχιόνων της. Η
+κυβέρνησίς της, η μετ' ολίγον εξαγριωθείσα, εξεθαμβήθη μόνον κατ'
+αρχάς, και δεν έδειξε προς τον αγώνα κακήν διάθεσιν. Αυθόρμητοι οι
+Ζακύνθιοι και οι Κεφαλλήνες αντιλήπτορες των αραμένων όπλα
+ομογενών και ομοπίστων, παρωρμήθησαν έτι μάλλον και δι' ων
+επιστολών επεκαλούντο οι Πελοποννήσιοι την φιλογενή αντίληψίν των.
+Οι Ζακύνθιοι έτρεξαν πρώτοι των Επταννησίων εις την φωνήν της
+πίστεως και της πατρίδος, και οι μεν απέβησαν εις την Μεσσηνίαν
+υπό τον Μερκάτην, οι δε εις τα αντικρύ της τερπνής και χαριτωμένης
+πατρίδος των παράλια. Εξ αυτών έως 150, υπό τον Δημήτρην Πεθαμένον
+και τον Παύλον Αντσετίρην Κεφαληνόν, μετέβησαν εις το στρατόπεδον
+των Πατρών, άλλοι δε 100 υπό τον Γεώργιον Σολωμόν, Διονύσιον
+Σεμπρικόν, Αναστάσην Γιαννικέσην και Παναγιώτην Στούρτσαν,
+απέμειναν εν τη επαρχία της Γαστούνης. Περί δε τα τέλη του
+απριλίου απέβη πρώτος εκ Κεφαλληνίας εις Γλαρέντσαν ο Ευαγγέλης
+Πανάς μετά 100 οπλοφόρων,
+
+[Μάιος] και την 9 μαΐου έφθασαν εκείθεν εις τον αυτόν λιμένα ο
+Ανδρέας Μεταξάς, ο Κωνσταντίνος Μεταξάς, και ο Γεράσιμος Βίκτωρος
+Φωκάς επί του εντοπίου των ενόπλου πλοίου του Ανάσταση Φωκά υπό
+τουρκικήν σημαίαν, φέροντος ικανά πολεμεφόδια και 350 οπλοφόρους.
+Αφ' ού δε ελλιμένισε το πλοίον, κατέβασαν οι εν αυτώ την τουρκικήν
+σημαίαν, ύψωσαν την επαναστατικήν, εκανονοβόλησαν, παρετάχθησαν οι
+οπλοφόροι επί του καταστρώματος, εψάλη επί του πλοίου δοξολογία
+υπό δύο ιερέων ακολουθούντων το στράτευμα, και απέβησαν οι
+ρηθέντες επί της ξηράς υποδεχθέντες υπό των εντοπίων
+φιλοφρονέστατα. Την δε επιούσαν διατάξαντες το πλοίον να παραπλέη
+τας ακτάς των Πατρών, και αφήσαντες εν αυτώ 70 οπλοφόρους διά παν
+ενδεχόμενον, ανεχώρησαν μετά των λοιπών 280, και έφθασαν το
+εσπέρας εις Μανολάδαν, όπου ηύραν τον Σισίνην και τον Ευαγγέλην
+Πανάν. Η υπεραυξήσασα δε τον αριθμόν αυτών φήμη διέδωκεν, ότι
+ήλθαν οι επισημότεροι άνδρες της Κεφαλληνίας φέροντες πολλά
+βοηθήματα χρηματικά και πολεμικά, και έβαλεν εις νέαν κίνησιν τους
+κατοίκους των πέριξ επαρχιών, ους κατεφόβισαν αι έως τότε
+αλλεπάλληλοι ευτυχείς επιδρομαί των Λαλιωτών. Υπεστήριξε την φήμην
+ταύτην καί τις πομπώδης προκήρυξις, ην υπέγραψαν οι προϊστάμενοι
+επονομαζόμενοι α ρ χ η γ ο ί - κ α ι - σ τ ρ α τ η γ ο ί - τ ω ν -
+η ν ω μ έ ν ω ν -  δ υ ν ά μ ε ω ν - τ η ς - Ε π τ α ν ν ή σ ο υ.
+Διεκρίνετο δε το σώμα τούτο των άλλων δι' ην ετήρει εν ταις
+στρατοπεδείαις του τάξιν, ήτις, καθ' ους καιρούς μία επωμίς, ή μία
+περικεφαλαία εκίνει θαυμασμόν, δεν ήτο ματαία επίδειξις. Ιδού δε η
+τάξις. Την γ' ώραν μετά την δύσιν του ηλίου εψάλλετο η παράκλησις,
+εκρούοντο τα τύμπανα, ετάττοντο φυλακαί κράζουσαι εκ διαλειμμάτων
+«γρηγορείτε», έπιπτε μία κανονία, και οι στρατιώται απεχώρουν εις
+τας θέσεις των· το πρωί εψάλλετο πάλιν η παράκλησις, εκρούοντο τα
+τύμπανα, ήχουν αι σάλπιγγες και έπιπτεν άλλη κανονία.
+
+Μεταβαίνον δε το σώμα τούτο από χωρίου εις χωρίον, έφθασε την 26
+εις Στρέφι και Κούκουρα και διέτριψεν εκεί μέχρι της 30
+ετοιμαζόμενον, ως πλησίον του εχθρού. Εκεί ηύξησεν ο αριθμός
+αυτού, ενωθέντων και των Ζακυνθίων και πολλών εντοπίων. Την δε 31
+ώδευσαν όλοι προς την Καπέλην και έφθασαν το εσπέρας εις Γούμερον·
+επειδή δε εσκόπευαν να πατήσωσι την επιούσαν την μεγάλην πεδιάδα,
+έστειλαν αυτονυκτί εις διαφόρους θέσεις σκοπιάς, και πρωίας
+γενομένης εξεστράτευσαν έχοντες εν τω κέντρω 4 κανόνια, τα
+πολεμεφόδια και τας αποσκευάς των.
+
+Προς την θέσιν, Μποδίνι, κείται λόφος. Εν ώ έφθασαν εις αυτόν
+ανύποπτοι, ως πεποιθότες επί τας σκοπιάς των, ηκούσθησαν αίφνης
+πολλαί τουφεκίαι και κραυγαί λέγουσαι, Λ α λ ι ώ τ α ι,
+Λ α λ ι ώ τ α ι· επί μόνη τη κραυγή ταύτη χωρικοί τινες εκ των
+συνακολουθούντων Γαστουναίων ετράπησαν εις φυγήν, οι δε λοιποί και
+οι Επταννήσιοι έτρεξαν εις την κορυφήν του λόφου, και ιδόντες τους
+Λαλιώτας ελθόντας εις τους πρόποδας, τους εκανονοβόλουν
+προξενούντες φόβον μάλλον ή βλάβην. Ήρχισε δε μετ' ολίγον και ο
+τουφεκισμός, και οι μεν Επταννήσιοι και οι εντόπιοι, τουφεκίζοντες
+τους Λαλιώτας άνωθεν, τους έβλαπταν· ούτοι δε αντείχαν γενναίως,
+αν και η θέσις των ήτο κακίστη, έως ου είδαν τους εχθρούς των
+κινουμένους προς τα κάτω, και τότε επέστρεψαν διά του Πυρναρίου
+εις Λάλα φεύγοντες, οι δε Επταννήσιοι τους επεδίωξαν, έπεσαν και
+εις την πεδιάδα έως ου εφάνη πλήθος οπλοφόρων τουφεκιζόντων
+μακρόθεν, και τότε υποπτεύσαντες, ότι ήσαν ενεδρεύοντες εχθροί,
+εστάθησαν και κατέλαβαν τα πλησίον δένδρα προς συνασπισμόν· αλλ'
+οι τουφεκίζοντες οπλοφόροι προχωρούντες εγνώσθησαν, ότι ήσαν
+Καλαβρυτινοί ερχόμενοι κατά του κοινού εχθρού· ήσαν δε ως χίλιοι
+υπό τον Ασημάκην Φωτίλαν, προεστώτα των Καλαβρύτων, τον
+Λεχουρίτην, και άλλους. Το ευτυχές συμβάν κατά την ημέραν εκείνην
+εγέμισε χαράς τας κάρδίας των Ελλήνων και ετίμησε δικαίως τους
+Επταννησίους, διότι ήτον η πρώτη φορά καθ' ην εξ αιτίας αυτών
+κατησχύνθησαν οι φόβον και τρόμον παντού και πάντοτε ενσπείροντες
+Λαλιώται.
+
+Αφ' ότου ήρχισεν η επανάστασις της Πελοποννήσου πολλοί Καρυτινοί
+είχαν καταλάβει τα χωρία, Μπέτσι και Ρένεσι, υπό τους
+εμπειροπολέμους αδελφούς Πλαπούτας. Σκοπός της κατοχής ήτον η
+προφύλαξις της επαρχίας των από ενδεχομένων επιδρομών των γειτόνων
+Λαλιωτών· αλλ' αφ' ού διεσκορπίσθησαν οι πολιορκηταί του φρουρίου
+της Καρυταίνης, διεσκορπίσθησαν και οι κατέχοντες τα δύο ταύτα
+χωρία. Περί την 20 ομως απριλίου εσύστησεν ο Γεώργης Πλαπούτας
+πάλιν στρατόπεδον κατά την Συκιάν, δύο ώρας μακράν του Λάλα, εκ
+Καρυτινών, Φαναριτών και Αρκαδίων υπό την αρχηγίαν του Δημητράκη
+Δηληγιάννη· λήγοντος δε του μαΐου μετεστρατοπέδευσεν εκείθεν εις
+Πούσι, ημιώριον μακράν του Λάλα, όπου αφίχθησαν,
+
+[Ιούνιος] κατά πρόσκλησιν αυτού, την νύκτα της 1 Ιουνίου οι
+Επταννήσιοι, οι Καλαβρυτινοί και οι Γαστουναίοι.
+Συστρατοπεδεύσαντες δε όλοι ούτοι ήρχισαν την επαύριον να
+οχυρόνωσι τας θέσεις των, και έστησαν εκ του προχείρου τόσας
+καλύβας, ώστε το εσπέρας η ράχις εκείνη εφαίνετο κώμη. Οι Λαλιώται
+ωχυρώθησαν και αυτοί εκτός αλλά πολλά πλησίον του Λάλα. Την δε
+επιούσαν οι Έλληνες πλήρεις θάρρους κατέβησαν εις την πεδιάδα εις
+χορτολογίαν και σκόπευσιν. Οι Λαλιώται δεν εκινήθησαν την ημέραν
+εκείνην· τινές μόνον ιπποκόμοι και ποιμένες εφάνησαν προς το πέραν
+μέρος του Λάλα βόσκοντες θρέμματα.
+
+Οι Έλληνες, ασυνήθιστοι έως τότε να νικώσιν, εξετίμησαν την
+ανδραγαθίαν των υπέρ την αξίαν της, και επίστευσαν τω όντι, ότι
+κατεπόνεσαν τα θηρία του Λάλα· επί δε τη πίστει ταύτη συνέλαβαν
+ελπίδα, ότι οι Λαλιώται θα επροσκύνουν, και απέστειλαν την 4 προς
+αυτούς τον Παναγιώτην Μεσσάρην Κεφαλλήνα. Οι Λαλιώται βλέποντες
+τον αποσταλέντα ερχόμενον υπό λευκήν σημαίαν τον υπεδέχθησαν και
+τον ηρώτησαν είς τι ο ερχομός του. Ο Μεσσάρης τοις ενεχείρισε
+γράμμα των αρχηγών των Κεφαλλήνων και των Ζακυνθίων λέγον αυτολεξί
+τα εξής. «Διατεταγμένοι από το ελληνικόν έθνος και από τον γενικόν
+επίτροπον, πρίγκηπα Αλέξανδρον Υψηλάντην, ήλθαμεν ενταύθα να σας
+πολεμήσωμεν ως εχθρούς της πίστεως και της πατρίδος· αλλ' ως
+ανέκαθεν καλοί φίλοι σας και γείτονες, σας προβάλλομεν, ότι, αν
+θελήσητε να παραδοθήτε χωρίς πόλεμον εις ημάς, σας υποσχόμεθα
+ασφάλειαν ζωής, τιμής και ιδιοκτησίας· άλλως, αφ' ού εκάμαμεν το
+χρέος μας, το κρίμα ας ήναι εις τον λαιμόν σας.»
+
+Περιποιηθέντες οι Λαλιώται τον γραμματοφόρον, τον εξεπροβόδησαν
+δώσαντές τω την ακόλουθον απάντησιν.
+
+«Προς σας κυρ Μεταξά και λοιποί φίλοι μας καπεταναίοι Κεφαλονήτες
+και Ζακύνθιοι. Ελάβαμεν το γράμμα σας και είδαμεν όσα μας γράφετε·
+αλλ' επειδή και οι μπέηδες και οι αγάδες είναι τριγύρω στου Λάλα
+με τα ασκέρια, δεν ημπορούμεν να σας αποκριθούμεν σήμερον με τον
+εδικόν σας κυρ - Παναγιώτην, αλλ' αύριον με εδικόν μας ξεμοτόχου
+ελτσήν. Λάβετε ως τόσον ολίγα κεράσια του Λάλα και δύο ρεβανιά διά
+αγάπην, και μένομεν.»
+
+Το γράμμα τούτο είχε τα σφραγίσματα υποκάτω προς τιμήν των προς
+ους εστέλλετο.
+
+Την δε επαύριον εφάνη ιππεύς ερχόμενος από του Λάλα προς το
+ελληνικόν στρατόπεδον, βαστών πρασίνην σημαίαν, και ωδηγήθη όπου
+ήσαν οι Επταννήσιοι αρχηγοί, προς ους επέδωκε την ακόλουθον
+επιστολήν.
+
+«Προς τους φίλους μας καπεταναίους Κεφαλονίτας και Ζακυνθίους.
+Καθώς χθες σας εγράψαμεν με τον εδικόν σας Παναγιώτην, ιδού
+εξαποστέλλομεν τον εδικόν μας Μπέικον Κεχαγιάν, άνθρωπον όστις
+χαίρει όλην την εμπιστοσύνην μας διά να σας ομιλήση και στοματικώς
+όσα δεν έχομεν τον καιρόν να γράψωμεν πλατύτερα. Είναι αλήθεια,
+καθώς λέγετε, ότι εσταθήκαμεν φίλοι και καλοί γείτονες, αλλ' ίσια
+ίσια διά τούτο δεν ελπίζαμεν ποτε, ότι πιστεύοντες τα ψεύματα των
+Μωραϊτών και ξεχωριστά αυτού του ψευτο - Γεώργη (ενόουν τον
+Γεώργην Σισίνην) να έλθετε να μας φορτωθείτε μέσα εις τα σπήτια
+μας. Ό,τι έγεινεν, έγεινεν· όσα μας λέγετε είναι χάλτια, τα οποία
+δεν στοχαζόμεθα πως και εσείς πιστεύετε· διά τούτο λοιπόν σας
+λέγομεν να έλθετε εις του Λάλα, όπου θέλει σας δεχθούμεν ως καλούς
+φίλους, και θέλει σας συνοδεύσομεν έως το Κατάκωλον ή την
+Γλαρέντσαν διά να πάτε στα σπήτια σας και να μένωμεν πάντα φίλοι·
+αλλέως και δεν ακούσετε αυταίς ταις φιλικαίς συμβουλαίς μας, το
+κρίμα ας ήναι στον λαιμόν σας.
+Λάλα, 5 Ιουνίου, 1821».
+
+Η επιστολή αύτη, η μη ομοιάζουσα την προσταλείσαν κατά το ύφος,
+δεν την ωμοίαζεν ούτε και κατά την θέσιν των σφραγισμάτων ως
+φέρουσα αυτά επί κεφαλής εις ένδειξιν, ότι εγράφετο παρ' ανωτέρων
+προς κατωτέρους. Αφ' ού δε ανεγνώσθη, έλαβε τον λόγον ο
+απεσταλμένος και επανέλαβε τα αυτά εντόνως, προσθέσας ότι, αν οι
+Επταννήσιοι υπήγαιναν εις του Λάλα, οι μπέηδες και αγάδες ήσαν
+πρόθυμοι να τους δεχθώσι και να τους φιλοδωρήσωσιν· είδε και είχαν
+απόφασιν να μείνωσι και να πολεμήσωσιν, έπρεπε να φέρωσι 40,000 κ
+α π έ λ λ α εις ευόδωσιν του σκοπού των. Ταύτα ακούσαντες οι
+Επταννήσιοι απεκρίθησαν διά στόματος του Ανδρέου Μεταξά τα εξής·
+«Ως φίλοι εστοχάσθημεν να σας προβάλλωμεν να παραδοθήτε χωρίς
+πόλεμον, διά να ημπορέσωμεν να σας προφυλάξωμεν από την δικαίαν
+οργήν και αγανάκτησιν του ελληνικού λαού. Επειδή όμως οι μπέηδες
+και οι αγάδες μάς εστοχάσθησαν ποταπούς και ανοήτους, το κρίμα ας
+ήναι εις τον λαιμόν των. Αυτή είναι η απάντησίς μας και αύριον
+έχομεν πόλεμον».
+
+Μετά τους λόγους τούτους απέπεμψαν οι Επταννήσιοι τον κήρυκα,
+δώσαντές τω εις αμοιβήν των προσταλέντων αυτοίς φαγωσίμων
+γλυκίσματά τινα και ποτά της πατρίδος των.
+
+Αποτυχούσης της διακηρυκείας, οι αρχηγοί των διαφόρων ελληνικών
+σωμάτων, ιδόντες ότι συνηθροίσθησαν εκ διαφόρων επαρχιών
+πεντακισχίλιοι σχεδόν οπλοφόροι πέριξ του Λάλα, απεφάσισαν να
+προκαλέσωσι τον εχθρόν εις μάχην, και την 6 κατέβησαν εις την
+πεδιάδα εκ διαφόρων μερών έως 300, ηκροβολίσθησαν μετ' ολίγων
+ιππέων και πεζών επελθόντων, και την εσπέραν επανήλθαν εις το
+στρατόπεδον. Οι Έλληνες έδωκαν δευτέραν αφορμήν την επιούσαν, αλλ'
+εις μάτην. Θαρρυνθέντες δε εκ της απραξίας των εχθρών απεφάσισαν
+να προσβάλωσιν αυτήν την κωμόπολιν του Λάλα· και ο μεν Γεώργης
+Πλαπούτας μετά των Καρυτινών και Φαναριτών να πέση από του μέρους
+του Μπασταρά, οι δε Καλαβρυτινοί καί τινες Γαστουναίοι και οι
+Αρκάδιοι να προχωρήσωσι προς το μικρόν χωρίον Δούκα, οι δε
+Επταννήσιοι μετά των Πυργίων και λοιπών Γαστουναίων να ορμήσωσι
+προς το κέντρον. Ταύτα αποφασίσαντες εκινήθησαν την 9 υπό τον ήχον
+των τυμπάνων και σαλπίγγων επί τους έξω της κωμοπόλεως προμαχώνας
+του εχθρού· ο εχθρός απεσύρθη εις την κωμόπολιν, και η
+οπισθοδρόμησις αύτη, αν και στρατηγηματική, υπελήφθη αποτέλεσμα
+δειλίας, και εθάρρυνε τους Έλληνας να προχωρήσωσιν. Αλλ' αφ' ού
+επλησίασαν, ώρμησαν 200 ιππείς επί τους Καρυτινούς και Φαναρίτας,
+και παρά πάσαν προσδοκίαν τους έτρεψαν όλους εις φυγήν. Η τροπή
+αύτη εματαίωσε το σχέδιον της εφόδου, έβαλεν εις σύγχυσιν όλα τα
+σώματα και ηνάγκασε τους Επταννησίους να σημάνωσι την υποχώρησιν
+του κέντρου και της προς το χωρίον Δούκα πτέρυγος, και ούτως
+απεμακρύνθησαν όλοι οι Έλληνες αβλαβείς, αλλ' άπρακτοι και
+κατησχυμένοι. Ο δε φιλότιμος Πλαπούτας, απομείνας τελευταίος και
+κινδυνεύων να πέση εις χείρας των εχθρών, τόσον έτρεξε και τόσον
+ελυπήθη διά την απροσδόκητον ταύτην τροπήν, ώστε έφθασεν ημιθανής
+εις το στρατόπεδον και μετ' ολίγον εξεψύχησεν.
+
+Ο θάνατος αρχηγού ατάκτων γίνεται συνήθως πρόξενος τροπής όλου
+του σώματος αυτών. Εν τη περιστάσει δε ταύτη συνέβη συγχρόνως και
+η αποτυχία του κινήματος, αν και εξ ουδεμιάς ευλογοφανούς αιτίας·
+διά τούτο την ακόλουθον νύκτα τα δύο τρίτα του στρατοπέδου
+ελειποτάκτησαν.
+
+Τον άξιον αρχηγόν Γεώργην Πλαπούταν διεδέχθη ο αξιώτερός του
+αδελφός Δημήτρης φθάσας εις το στρατόπεδον την 12· αλλ' ούτε η
+παρουσία του γενναίου τούτου ανδρός εθάρρυνε τους δειλιάσαντας,
+τρέμοντας και εντός των οχυρωμάτων· εκουράσθησαν και οι Λαλιώται
+πολεμούντες και νικώντες, διά τούτο ησύχαζαν· βεβαιωθέντες δε ότι
+όχι μόνον όλη η Πελοπόννησος, αλλά και η στερεά Ελλάς και αι
+ναυτικαί νήσοι και άλλα μέρη εκινήθησαν, και πληροφορηθέντες ότι
+ελληνικός στόλος εφάνη έμπροσθεν των Πατρών και διέπλευσεν αβλαβής
+τον δυσείσβολον κορινθιακόν κόλπον, απεφάσισαν να μη κινδυνεύωσιν
+ανωφελώς αυτοί μόνοι, εν ώ όλοι οι συνάδελφοι των εκλείσθησαν εξ
+αυτής της αρχής του αγώνος εν τοις φρουρίοις· διά τούτο ανεχώρησε
+την 12 ο Κουτσοραΐπαγας από του Λάλα μετά 4 μόνον ιππέων, και
+φθάσας εις Πάτρας ανεπηρέαστος καθ' όλην την μακράν πορείαν του,
+ανεκοίνωσε τω Ισούφη την βουλήν των αποστειλάντων αυτόν του να
+μεταβώσιν εκεί και εζήτησε βοήθειαν διά την ασφαλή μετακόμισιν των
+οικογενειών και της περιουσίας των. Ο πασάς διέταξεν αμέσως να
+συσκευασθώσι 700 ιππείς εις συνοδίαν των Λαλιωτών. Η είδησις αύτη
+διεδόθη εις τους περί τας Πάτρας Έλληνας· αλλ' αντί να
+ετοιμασθώσιν εις αντίστασιν, απεσύρθησαν, και αναγγείλαντες τοις
+έξω του Λάλα συναγωνισταίς των όσα έμαθαν τοις παρήγγειλαν να
+καταλάβωσιν επί της οδού οχυράς θέσεις και κτυπήσωσι τον εχθρόν
+έμπροσθεν, υποσχόμενοι να τον κτυπήσωσι και αυτοί όπισθεν.
+
+Εν τοσούτω ο Ισούφης εξεστράτευσε μετά των 700 ιππέων την 20 και
+εισέβη εις του Λάλα δύοντος του ηλίου, μηδενός Έλληνος καθ' οδόν
+μήτ' έμπροσθεν μήτ' όπισθεν φανέντος. Προείδαν οι Έλληνες, ότι οι
+Λαλιώται ενισχυθέντες διά της νέας βοηθείας θα τους εκτύπουν, και
+απέστειλαν διά νυκτός τον Κωνσταντίνον Μεταξάν και τον Γεώργην
+Σολομόν εις Τριπολιτσάν αιτούμενοι επικουρίαν.
+
+Την δε 24 το πρωί ήρχισαν να εξέρχωνται από του Λάλα ιππείς και
+πεζοί. Οι Έλληνες υπέθεσαν, ότι οι εξελθόντες ήρχοντο κατεπάνω
+των, και ητοιμάσθησαν εις μάχην· αλλ' είδαν μετ' ολίγον, ότι, αντί
+να έλθωσι προς το Πούσι, υπήγαιναν προς, την Κάπελην διά των
+απέναντι λόφων, και ως εκ τούτου υπέλαβαν, ότι ώδευαν προς τας
+Πάτρας συν γυναιξί και τέκνοις φέροντες και τα ψιλά πράγματά των.
+Επί τη υποθέσει ταύτη ο Ανδρέας Μεταξάς και ο Γεράσιμος Φωκάς,
+παραλαβόντες έως 100 επιλέκτους Επταννησίους και ικανούς
+Πελοποννησίους, έδραμαν εις την κορυφήν τινος των πλησίον του
+ελληνικού στρατοπέδου λόφων προς παρατήρησιν των κινημάτων των
+εχθρών· και ιδόντες εστημένην όχι μακράν μεγάλην σημαίαν και
+ολίγους Τούρκους πέριξ επλησίασαν και ήρχισαν να τουφεκίζωσιν. Οι
+εχθροί δεν αντετουφέκισαν κατ' αρχάς, αλλά μετ' ολίγον ηκούσθη
+πολύς αλαλαγμός, εκινήθη η μεγάλη σημαία, και ανεφάνη πλήθος
+ιππέων και πεζών ορμώντων επί τους τουφεκίζοντας. Οι Έλληνες
+ετράπησαν εις φυγήν, και άλλοι μεν, εν οις και ο Μεταξάς και ο
+Φωκάς, έδραμαν εις το οχύρωμά των, άλλοι δε διεσκορπίσθησαν τήδε
+κακείσε εις την πεδιάδα, ένθα τινές αυτών έμειναν δύο ημέρας
+άσιτοι. Οι Τούρκοι επεδίωξαν τους φεύγοντας μέχρι του στρατοπέδου
+των ανεμπόδιστοι, και εκεί συνεκροτήθη γενική μάχη, ελθόντων και
+των λοιπών Τούρκων διά της πεδιάδος του Λάλα, και εντεύθεν εφάνη,
+ότι οι προς την Κάπελην οδεύοντες Τούρκοι εμελέτων να επιπέσωσι
+δι' εκείνου του μέρους, εν ώ οι άλλοι ήρχοντο διά του εμπροσθινού.
+Αρξαμένης δε της μάχης εξώρμησε του οχυρώματός του ο Λεχουρίτης,
+αλλ' απεκρούσθη, και μη δυνηθείς να επανέλθη εισήλθεν εις το του
+Πλαπούτα· εγκατέλειψαν άμα προσβληθέντες το oχύρωμά του και οι
+Φαναρίται· εν ώ δε έφευγαν διά τινος κοιλάδος προς την Κάπελην, 40
+εξ αυτών συνελήφθησαν παρά των εχθρών και εσφάγηοαν όλοι εν τω
+άμα. Κυριεύσαντες οι εχθροί τα δύο οχυρώματα, ώρμησαν πολλάκις υπό
+την οδηγίαν αυτού του Ισούφη εις κυρίευσιν και των υπό τον
+Πλαπούταν και τους Επταννησίους, αλλά κατησχυμένοι ωπισθοδρόμησαν·
+επειδή δε έκλινεν η ημέρα, αφήκαν εν τω πεδίω της μάχης
+ακροβολιστάς τινας, το δε πλήθος κατέβη κατ' ολίγον εις την
+πεδιάδα, και περί την 5 ώραν μετά μεσημβρίαν εδόθη το σημείον της
+υποχωρήσεως, και εισήλθαν όλοι εις την κωμόπολιν. 70 Έλληνες
+εφονεύθησαν και επληγώθησαν, και πενταπλάσιοι εχθροί, ως ορμώντες
+ανώχυροι επί ωχυρομένους. Εφονεύθη προς τοις άλλοις και ο
+Σιλιχτάρης του Ισούφη. Μεταξύ δε των πληγωθέντων Ελλήνων ήσαν
+διάφοροι αξιωματικοί, εν οις και ο Ανδρέας Μεταξάς πληγωθείς εις
+τας χείρας, και ο Διονύσιος Σεμπρικός. Οι Τούρκοι ήσαν τόσον
+βέβαιοι ότι θα ενίκων, ώστε έφεραν και σχοινία εις δέσμευσιν των
+αιχμαλώτων.
+
+Τελειωθείσης της μάχης, οι Έλληνες είδαν, ότι δεν εδύναντο πλέον
+να διατηρήσωσι την θέσιν των· είχαν δε ανάγκην και ιατρικής
+επισκέψεως οι τραυματίαι· όθεν, θάψαντες την νύκτα τους νεκρούς,
+ανεχώρησαν την α' ώραν μετά το μεσονύκτιον εγκαταλείψαντες και τα
+κανόνια· και οι μεν περί τον Πλαπούταν υπήγαν εις Μπέτσι, οι δε
+λοιποί εις την μεγάλην Δίβρην, όπου έμειναν μέχρι της 27 και
+εκείθεν διεχωρίσθησαν. Την αυτήν δε νύκτα, καθ' ην έφυγαν οι
+Έλληνες, έκαυσαν και οι Λαλιώται τα δυσκόμιστα πράγματά των, και
+τα εξημερώματα σουβλίσαντες αιχμαλώτους τινάς ανεχώρησαν όλοι συν
+γυναιξί και τέκνοις εις Πάτρας υπό τον Ισούφην κατά το σχέδιόν
+των, καίοντες τα καθ' οδόν χωρία· γνωσθείσης δε της φυγής των,
+εισήλθαν οι πέριξ Έλληνες εις την κωμόπολιν, την ελεηλάτησαν και
+την έκαυσαν. Ανεκτική εφάνη η αγγλοϊονική πολιτική ως προείπαμεν
+αρξαμένου του αγώνος, αλλά δυσμενής μετ' ολίγον. Εκτός της γενικής
+τω καιρώ εκείνω αποστροφής όλων των αυλών προς παν επαναστατικόν
+κίνημα, επηρέασαν ιδίως την αγγλοϊονικήν πολιτικήν κατά του
+ελληνικού αγώνος όχι μόνον η παντοτεινή επιθυμία της Αγγλίας να
+διατηρηθή η ακεραιότης της οθωμανικής αυτοκρατορίας, αλλά και ο
+μέγας ενθουσιασμός και η θερμή συμπάθεια των Ιόνων προς τους
+αποστατήσαντας, έτι δε και η επικρατούσα σφοδρά υποψία ότι
+δάκτυλος ρωσσικός υπεκίνησε την Ελλάδα, και επί τέλους το άσπονδον
+μίσος του μεγάλου αρμοστού προς τον Καποδίστριαν, ον υποθέτων
+κρυφίον αρχηγόν της επαναστάσεως ήθελε διά της αποτυχίας αυτής να
+καταισχύνη. Εμίσει δε ο μέγας αρμοστής τον Καποδίστριαν, διότι
+κατεμήνυεν ούτος εκείνον ενώπιον των αυλών ως διοργανίσαντα επί το
+δεσποτικώτερον την Επτάννησον παρά το γράμμα και το πνεύμα της
+συνθήκης, δι' ης ετέθη υπό την αγγλικήν προστασίαν. Ομοία η
+αγγλοϊονική πολιτική πάσης άλλης, κρυπτούσης τους αληθείς σκοπούς
+της υπό έν ή άλλο εύσχημον κάλυμμα, εκηρύχθη ουδετέρα προς τους
+αλληλομαχούντας Έλληνας και Τούρκους, εκραγείσης της επαναστάσεως·
+και η πρώτη περί ουδετερότητος πράξις της εξεδόθη την 9 απριλίου.
+Η πράξις αύτη, αποτεινομένη προς τους διατρίβοντας όπου εξερράγη η
+επανάστασις Ίονας, έλεγεν, ότι όστις εξ αυτών συνηγωνίζετο,
+εστερείτο της αγγλοϊονικής προστασίας και πάσης υπέρ αυτού
+μεσολαβήσεως της κυβερνήσεώς του προς τας τουρκικάς Αρχάς, αν
+ηχμαλωτίζετο. Την δε 18 Ιουλίου, εξ αιτίας της μεταβάσεως εις
+Πελοπόννησον των Ζακυνθίων και των Κεφαλλήνων, εξεδόθη άλλη πράξις
+λέγουσα, ότι πολλοί Ίονες εξέδωκαν προκήρυξιν την 1 Ιουνίου, δι'
+ης αυτονομάζονται οδηγοί των Κεφαλλήνων και των Ζακυνθίων και
+εκτελεσταί διαταγών τινος ξένου· ότι υπό τον ψευδή τούτον και
+εγκληματικόν χαρακτήρα ετόλμησαν μετά πολλών ενόπλων Ιόνων να
+συμμεθέξωσι του πολέμου της Πελοποννήσου, ενεργούντες
+τοιουτοτρόπως παρά το κοινόν δίκαιον των εθνών, και παραβαίνοντες
+την αρχήν της ουδετερότητος της ιονίου κυβερνήσεως· ότι, αν οι
+οδηγοί ούτοι δεν επανήρχοντο εις τα ίδια εντός 15 ημερών ίνα
+δικασθώσι, θα κατεδικάζοντο εις αειφυγίαν, και τα κτήματά των θα
+εδημεύοντο· αν δέ ποτε έπιπταν εις χείρας της κυβερνήσεως, θα
+ετιμωρούντο όπως ώριζαν οι νόμοι· όσοι δε ηκολούθησαν τους οδηγούς
+τούτους, και όσοι γενικώς έγειναν συμμέτοχοι του ελληνικού αγώνος,
+παρηγγέλλοντο να επιστρέψωσιν εις τα ίδια, διότι άλλως θα
+επαιδεύοντο μετά ταύτα ως παραβάται της ουδετερότητος.
+
+Η πρώτη των ανωτέρω δύο πράξεων είναι πράξις εντός των όρων της
+ουδετερότητος. Σημειωτέον, ότι η αγγλοϊονική κυβέρνησις δεν
+διέταττε δι' αυτής τους Ίονας να μη μεθέξωσι του ελληνικού αγώνος,
+αλλά τους προειδοποίει, ότι διά τοιαύτης διαγωγής εστερούντο της
+προστασίας της, ώστε τους εθεώρει ελευθέρους να πολιτευθώσιν όπως
+ήθελαν επί του προκειμένου αγώνος επί τη ιδία αυτών ευθύνη· έθετε
+δε τας αυτάς υγιείς βάσεις, ας επί της τελευταίας αποστασίας του
+Καναδά κατά της αγγλικής κυριαρχίας ετήρησαν απαραλλάκτως και αι
+ομόσπονδοι επαρχίαι της αρκτώας Αμερικής. Κατά την αποστασίαν
+ταύτην μέγας αριθμός πολιτών των πλησίον του Καναδά αμερικανικών
+επαρχιών έτρεχαν και ηγωνίζοντο μετά των λαβόντων κατά της
+αγγλικής κυριαρχίας τα όπλα, εν ώ η κυβέρνησίς των εκηρύχθη
+ουδετέρα. Παρεπονέθη η Αγγλία· αλλ' ούτε αύτη απήτησεν, ούτε η
+ουδετέρα κυβέρνησις της Αμερικής έπραξεν άλλο, ειμή να κηρύξη, ότι
+όστις των πολιτών της ηγωνίζετο υπέρ του Καναδά εστερείτο της
+προστασίας της, αν έπιπτεν εις χείρας των Άγγλων. Η δε δευτέρα
+πράξις υπερέβαινε τους όρους της ουδετερότητος και εδείκνυε
+φανεράν μεροληψίαν υπέρ των Τούρκων, διότι κατεδίωκε και ετιμώρει
+βαρέως τους αγωνιζομένους μετά των Ελλήνων Ίονας. Αναμφιβόλως τα
+καθήκοντα της ουδετερότητος αναγκάζουν την κυβέρνησιν ή να μη δίδη
+παντάπασιν, ή να δίδη τα αυτά βοηθήματα προς τους αλληλομαχούντας.
+Αλλ' ο υπήκοος της ουδετέρας Δυνάμεως δεν κείται υπό τον αυτόν
+κανονισμόν, και δύναται να βοηθήση επί τη ιδία αυτού ευθύνη και
+διά ξίφους και διά παντός άλλου τρόπου τον αγώνα του ενός ή του
+άλλου των διαμαχομένων αλλά, καθώς ούτος δεν έχει δίκαιον ν'
+απαιτήση την προστασίαν της κυβερνήσεώς του εν τοιαύτη περιστάσει,
+διότι πολιτεύεται παρά την πολιτικήν αυτής, ούτω και η κυβέρνησίς
+του δεν έχει άλλο τι κατ' αυτού να πράξη ειμή να τον εγκαταλείψη,
+ή και να τον παύση της υπηρεσίας της, αν τύχη υπάλληλός της. Διά
+τον λόγον τούτον είδαμεν επί του ελληνικού αγώνος συστηθείσας
+αναφανδόν εν πολλαίς επικρατείαις εταιρίας εξ ιδιωτών εις
+υποστήριξιν του αγώνος δι' αποστολής εις Ελλάδα τροφών, χρημάτων,
+όπλων, πολεμεφοδίων και πολεμιστών, εν ώ αι επικράτειαι εκείναι
+επρέσβευαν και ετήρουν μεταξύ Τουρκίας και Ελλάδος ουδετερότητα·
+είδαμεν και πολλούς ευρωπαίους υπό το όνομα Φ ι λ ε λ λ ή ν ω ν
+ελθόντας εις Ελλάδα και πολεμήσαντας, αλλά μηδαμώς κατατρεχθέντας
+παρά των ουδετέρων κυβερνήσεών των. Η παραβαίνουσα δε τας αρχάς
+και τους όρους της ουδετερότητας δευτέρα αύτη πράξις ήτο και υπέρ
+το δέον σκληρά και ασύνετος, διότι μη αμνηστεύουσα τους ενόχους
+μήτε και αν μετανοούντες επανήρχοντο εις τα ίδια, αλλά βάλλουσα
+και τότε αυτούς υπό δίκην δεν εθάρρυνε την επάνοδόν των, ήτις ήτον
+ο κύριος σκοπός της. Ο λόρδος Βύρων και τόσοι άλλοι Άγγλοι
+ησπάσθησαν τον ελληνικόν αγώνα παρά την ουδετερότητα της
+κυβερνήσεως των, αλλ' ούτε εις αειφυγίαν κατεδικάσθησαν, ούτε εις
+δίκην εισήχθησαν, ούτε των κτημάτων εστερήθησαν. Η ουδετέρα αυλή
+της Ρωσσίας εκάθηρε τον Υψηλάντην ως υπάλληλόν της και τον
+εγκατέλειψεν ως υπήκοόν της, αλλ' ουδέν άλλο κατ' αυτού, αν και
+αρχιαποστάτου, έπραξεν. Έπταισαν αναμφιβόλως οι υπογράψαντες την
+προκήρυξιν Ίονες επονομασθέντες «αρχηγοί και στρατηγοί των
+ηνωμένων δυνάμεων της Επταννήσου», και εις φανέρωσιν της αληθείας
+και ικανοποίησιν της Πύλης, καθήκον ουδετέρας Δυνάμεως έπραξεν η
+κυβέρνησίς των στηλιτεύσασα τον ψευδή τούτον τίτλον· αλλ' ο μέγας
+αρμοστής ηκολούθησεν εν ταύτη τη περιπτώσει τας αρχάς της οργής
+του, και εφήρμοσε τον κώδηκα των παθών του· και όμως ουδ' αύτη η
+πράξις, ουδ' άλλαι μεταγενέστεραι της αυτής εννοίας ίσχυσαν να
+μεταβάλωσι το υπέρ των Ελλήνων φρόνημα και πολίτευμα των Ιόνων, ων
+ο φιλογενής ζήλος έμεινε διακαής μέχρι τέλους του αγώνος εν μέσω
+απειλών, δημεύσεων, καταδιώξεων και τιμωριών.
+
+
+
+1821
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΘ'
+
+
+
+&Συνέλευσις εν Καλτετσιαίς και σύστασις πελοποννησιακής
+γερουσίας. — Έλευσις του Δημητρίου Υψηλάντου εις Ελλάδα και
+διενέξεις αυτού και της γερουσίας.&
+
+ΚΟΙΝΗ επιθυμία συστάσεως γενικής Αρχής εις τακτοποίησιν των
+κατεπειγουσών υποθέσεων επεκράτει εξ αρχής του αγώνος· αλλ' ούτε
+δυνατή ούτε ωφέλιμος ήτο καθ' ην ώραν έλαβαν οι Έλληνες τα όπλα
+τοιαύτη τακτοποίησις, ως τείνουσα εις το να ελκύση προς τα
+πολιτικά την προσοχήν των δυνατών της Ελλάδος, ην απήτει όλην ο
+πόλεμος. Συνήθως επί των επαναστάσεων ανατρέπονται τα ενυπάρχοντα
+πολιτικά συστήματα, αλλά διατηρούνται τα της δημοσίας υπηρεσίας,
+τα συντηρούντα την κοινωνίαν. Αλλ' εν τη Ελλάδι, καθ' ην ώραν
+κατεστράφη η εξουσία του σουλτάνου, συγκατεστράφη και όλη η
+δημοσία υπηρεσία· ώστε διά μόνης της επιρροής των προκρίτων των
+επαρχιών ανεπληρούντο τα ελλείποντα. Είναι δε παρατηρήσεως άξιον,
+ότι η ευταξία διετηρείτο εν ταις επαρχίαις, τα συμφέροντα των
+πολιτών δεν έπασχαν και η υπηρεσία ενηργείτο. Επειδή δε εις
+σύστασιν της περί ης ο λόγος Αρχής ούτε εθνικήν συνέλευσιν ούτε
+τακτικήν εκλογήν πληρεξουσίων επέτρεπεν η κατάστασις των
+πραγμάτων, απεφάσισαν οι προκριτότεροι της Πελοποννήσου,
+εκκλησιαστικοί, πολιτικοί και πολεμικοί, να συστήσωσι προσωρινώς
+πελοποννησιακήν μόνον Αρχήν, αλλά και ταύτην όχι διά συνδρομής του
+λαού, αλλ' εν τη ιδία εξουσία. Είχε συστηθή εν Καλαμάτα την 25
+μαρτίου «μεσσηνιακή γερουσία»· αλλ' ήτο μόνον τοπική του μέρους
+εκείνου Αρχή, και εσυστήθη και αύτη διά του προϊσταμένου της
+Μάνης. Εις ευόδωσιν δε του προκειμένου ήδη σκοπού συνήλθαν
+διάφοροι πρόκριτοι των πλείστων της Πελοποννήσου επαρχιών εις την
+επί των ορίων της Λακεδαίμονος μονήν των Καλτετσιών, ως πλησίον
+των περί την Τριπολιτσάν στρατοπέδων,
+
+[Μάιος] και έχοντες την γνώμην και των εξ αιτίας του πολέμου
+απόντων προκρίτων υπέγραψαν την 26 μαΐου πράξιν, ην εκδίδομεν
+ολόκληρον, διότι όλα τα πρακτικά της συνελεύσεως είναι αύτη και
+μόνη, δεικνύουσα προς τίνα σκοπόν συνήλθαν οι συγκροτήσαντες
+αυτήν, εκ τίνων εσύστησαν την Αρχήν, ην εκάλεσαν πελοποννησιακήν
+γερουσίαν, ποίαν εξουσίαν τη έδωκαν και ποίαν διάρκειαν αυτής
+ώρισαν.
+
+«Πατρίς·
+
+Η γενική ευταξία των υποθέσεων της πατρίδος μας Πελοποννήσου, και
+η αίσια έκβασις του προκειμένου ιερού αγώνος περί της σεβαστής
+ελευθερίας του γένους μας, επειδή και αναγκαίως απήτουν την
+γενικήν συνέλευσιν και σκέψιν, συναθροίσθημεν επί τούτου οι
+υπογεγραμμένοι από μέρος των επαρχιών μας, έχοντες και την γνώμην
+και όλων των λοιπών απόντων μελών κατά την σεβαστήν μονήν των
+Καλτεζιών, κατ' εύλογον κοινήν ημών γνώμην και απόφασιν και όλων
+των απόντων, εκλέξαντες τους φιλογενεστάτους κυρίους τον τε άγιον
+Βρεσθένης Θεοδώρητον, Σωτήριον Χαραλάμπην, Αθανάσιον Κανακάρην,
+Αναγνώστην Παπαγιαννόπουλον, Θεοχαράκην Ρέντην και Νικόλαον
+Πονηρόπουλον (α), καθ' υπακοήν και συγκατένευσιν και αυτών εις την
+κοινήν ημών ταύτην πρότασιν, τους διορίζομεν διά να παρευρίσκωνται
+μετά του ενδοξοτάτου κοινού αρχιστρατήγου μας Πετρόμπεη
+Μαυρομιχάλη, και πάντες οι άνωθεν επέχοντες την γερουσίαν όλου του
+δήμου των επαρχιών της Πελοποννήσου, προηγουμένου της ενδοξότητός
+του, να συσκέπτωνται, προβλέπωσι και διοικώσι και κατά το μερικόν
+και κατά το γενικόν απάσας τας υποθέσεις, διαφοράς, και παν ό,τι
+συντείνει εις την κοινήν ευταξίαν, αρμονίαν, εξοικονομίαν τε και
+ευκολίαν του ιερού αγώνος μας καθ' όποιον τρόπον η Θεία πρόνοια
+τους φωτίσει και γνωρίσωσιν ωφέλιμον, έχοντες κατά τούτο κάθε
+πληρεξουσιότητα, χωρίς να ειμπορή τινας να αντιτείνη ή να
+παρακούση εις τα νεύματα και διαταγάς των. Και τούτο το υπούργημά
+των και η ημετέρα εκλογή θέλει διατρέξει και θέλει έχει το κύρος
+μέχρι της αλώσεως της Τριπολιτσάς και δευτέρας κοινής σκέψεως. Και
+περί μεν της από το μέρος των ειλικρινούς, απαθούς και μετά της
+δυνατής επιμελείας και σκέψεως εις το άνωθεν υπούργημά των
+εξακολουθίας, καθώς και της από το μέρος ημών τε και όλων των
+απόντων υπακοής και άνευ τινός αντιστάσεως, προφασιολογίας και
+αναβολής της εξακολουθίας και ενεργείας των νευμάτων και διαταγών
+των, ελάβομεν αμφότερα τα μέρη τον πρέποντα όρκον ενώπιον του
+υψίστου Θεού εν βάρει συνειδότος και της τιμής μας, και ούτως
+επεδόθη αυτοίς το παρόν ενυπόγραφον αποδεικτικόν και κυρωτικόν
+γράμμα μας».
+
+Πλατυτάτη και πάντη ανεύθυνος ήτον η δοθείσα τη πελοποννησιακή
+γερουσία παρά της αρχαιρεσιαζούσης συνελεύσεως εξουσία, διότι ούτε
+υπό περιορισμόν τινα εδόθη, ούτε υπ' ευθύνην περί της χρήσεως
+αυτής ετέθησαν οι ταύτην εμπιστευθέντες. «Δ ι ο ι κ ή σ α τ ε»,
+τοις είπαν οι εντολείς των, «κ α θ' -  ό π ο ι ο ν - τ ρ ό π ο ν -
+η - Θ ε ί α - π ρ ό ν ο ι α - σ α ς -  φ ω τ ί σ ει  - κ α ι -
+γ ν ω ρ ί σ ε τ ε - ω φ έ λ ι μ ο ν»· εγγύησιν δε ούτε εζήτησαν
+ούτε έλαβαν άλλην παρά τον εις Θεόν εν βάρει συνειδήσεως και
+τιμής όρκον· και το περιεργότερον, ωρκίσθησαν ταυτοχρόνως και οι
+λαβόντες και οι δώσαντες την εξουσίαν, εκείνοι μεν ίνα υπηρετώσιν
+ειλικρινώς, απαθώς και επιμελώς, ούτοι δε ίνα εκτελώσιν
+ανεξετάστως τας διαταγάς των και υπακούωσιν εις τα νεύματά των. Η
+προς αλλήλους αύτη ορκοδοσία χαρακτηρίζει τους καιρούς, και
+δεικνύει την τότε προς αλλήλους πίστιν. Αλλ' όσον πλατεία και
+ανεύθυνος ήτον η δοθείσα εξουσία, τόσον περιωρισμένη και συνετή
+εγένετο αυτής χρήσις, λαβόντων κυρίως υπ' όψιν των αναδεχθέντων
+ταύτην όσα συνέτειναν εις υποστήριξιν του αγώνος.
+
+Αφ' ού δε υπεγράφη η ανωτέρω συστατική της πελοποννησιακής
+γερουσίας πράξις, εψάλη πάνδημος δοξολογία επ' εκκλησίας· και,
+απολύσεως γενομένης, ο ενάρετος, ο ταπεινόφρων, ο φιλόπατρις
+επίσκοπος Έλους, Ανθιμος, επήρεν εκ της ζώνης του Χαραλάμπη τας
+δύο πιστόλας του, έκαμε δι' αυτών το σημείον του σταυρού επί της
+εικόνος του Χριστού, και προτείνας αυτάς προς τους παρεστώτας
+είπεν ένθους και μεγαλοφώνως· «Έ λ λ η ν ε ς, ο -  Κ ύ ρ ι ο ς -
+ε υ λ ό γ η σ ε - κ α ι - α γ ί α σ ε - τ α - ό π λ α -  σ α ς».
+Οι φιλοπόλεμοι λόγοι του αγίου ανδρός ηλέκτρισαν όλον το
+ακροατήριον. Μετά ταύτα η συνέλευσις διελύθη, η δε γερουσία
+μετετόπισεν εις Στεμνίτσαν, όπου συνεδρίασε και εξέδωκε την 30 εις
+όλας τας επαρχίας της Πελοποννήσου εγκύκλιον, δι' ης διέταττε την
+σύστασιν γενικών εφοριών εν τη πρωτευούση πάσης επαρχίας και
+υπεφοριών εν τοις χωρίοις, προσδιώριζε τα διοικητικά καθήκοντα των
+δημοτικών τούτων Αρχών, και είλκυε κυρίως την προσοχήν των εις την
+προμήθειαν των αναγκαίων του στρατεύματος εκάστης επαρχίας. Η
+τουρκική Αρχή προ της επαναστάσεως απεδεκάτονεν όλα τα προϊόντα
+της γης· οι δε Τούρκοι, οι μισθούντες τα κτήματά των απελάμβαναν
+το πέμπτον των προϊόντων. Τα κανονικά δε ταύτα δέκατα και γαιόμορα
+και τα παντός είδους ζώα των Τούρκων διέταξεν η γερουσία να
+λαμβάνωνται εις χρήσιν του κοινού καθώς και οι καρποί όλων των
+τουρκικών χωραφίων των είτε ως παρασπορίων, είτε παρ' αυτών των
+Τούρκων εσπαρμένων, αφ' ού εξεπίπτοντο τα έξοδα της συγκομιδής.
+Όλα δε τα τρόφιμα ταύτα εχρησίμευαν προς διατήρησιν του
+στρατεύματος της επαρχίας, διότι πάσα επαρχία έτρεφε εκ των ιδίων
+προσόδων το στράτευμά της, αλλά δεν το εμισθοδότει. Μόνοι οι
+Μανιάται ετρέφοντο υπό των άλλων επαρχιών και εμισθοφόρουν. Η
+γερουσία απηγόρευσε και την εξαγωγήν όλων των τροφίμων και λοιπών
+προϊόντων της Ελλάδος, (β), και διέταξε να τρέφωνται παρά του
+κοινού αι γυναίκες και τα τέκνα των αποθνησκόντων εν πολέμω, και
+να καταγράφωνται τα ονόματα αυτών εν τω κώδηκι της επαρχίας·
+παρήγγειλε και επαγρύπνησιν αστυνομικήν, και την μη επέμβασιν της
+Αρχής μιας επαρχίας εις τα της άλλης, και έδωκεν εξουσίαν ταις
+εφορίαις να τιμωρώσι τους πταίστας κατά τα πταίσματά των,
+απαγορεύσασα μόνον τον φόνον και την δήμευσιν.
+
+Είτε διά το κατεπείγον των περιστάσεων, είτε διά την κατ' εκείνην
+την ώραν ευτυχή άγνοιαν πολιτικών θεωριών, τα μέλη της εν
+Καλτετσιαίς συνελεύσεως και της γερουσίας περιωρίσθησαν δι' ων
+έπραξαν εις όσα απήτει το αληθές συμφέρον της πατρίδος, ήγουν εις
+την πρόοδον του πολέμου, και τα πάντα εφαίνοντο ήσυχα· αλλ' η
+κατάστασις αύτη διήρκεσε μόνον δύο εβδομάδας.
+
+[Ιούνιος] Την 7 Ιουνίου ο Δημήτριος Υψηλάντης πληρεξούσιος του
+αυταδέλφου του Αλεξάνδρου, έφθασεν εις Ύδραν εκ Τεργέστης. Χαράς
+και ελπίδων επλήρωσε τας καρδίας όλων των Ελλήνων το άκουσμα
+προσδοκώντων και τα της αγνώστου Αρχής παρ' αυτού να μάθωσι, και
+τα περί συμπράξεως της Ρωσσίας να βεβαιωθώσι, και βοηθήματα να
+λάβωσιν. Επειδή δε διαβάς διά Σπετσών θ' απεβιβάζετο εις Άστρος,
+κατέβασαν εκεί όλοι οι γερουσιασταί και οι περί την Τριπολιτσάν
+ευρεθέντες σημαντικώτεροι, εκκλησιαστικοί, πολιτικοί και
+πολεμικοί, τον υπεδέχθησαν ως άλλον Μεσσίαν την 9, τον απεβίβασαν
+εις τον άγιον Ιωάννην, τον συνώδευσαν εις το εν Βερβένοις
+στρατόπεδον την 10, και τω έδωκαν την επαύριον επί τη αιτήσει του
+200 φρουρούς· την δε 12 συνήλθαν όλοι εις τα αλώνια των Βερβένων,
+όπου εδοξολόγησαν τον Θεόν, ως αποστείλαντα τον λυτρωτήν των. Μετά
+δε την δοξολογίαν ανεγνώσθησαν εις επήκοον όλων γράμματα, τα μεν
+του Αλεξάνδρου Υψηλάντου, τα δε ως στελλόμενα παρά της υπερτάτης
+Αρχής, δι' ων εδίδετο τω Δημητρίω Υψηλάντη πάσα εξουσία. Εν μέσω
+δε των εις τιμήν του πυροβολισμών και των υπέρ πατρίδος και
+ελευθερίας ζητωκραυγών ηκούσθησαν και φωναί λέγουσαι «να μας ζήση
+ο αφέντης του τόπου». Αλλ' ευθύς ήρχισαν αι λογοτριβαί και αι
+διαιρέσεις.
+
+Ο Υψηλάντης ήξευρεν ότι έως τότε ηγνόουν οι Πελοποννήσιοι,
+δηλαδή, ότι η πολυθρύλλητος Αρχή ήτον απάτη· και όμως εν ονόματι
+της απάτης απήτησεν ευθύς την κατάργησιν της γερουσίας και την εις
+χείρας του συγκέντρωσιν όλης της πολιτικής και στρατιωτικής
+εξουσίας. Ουδεμία αμφιβολία, ότι όσον ωφέλιμος και αν ήτο κατ'
+εκείνας τας περιστάσεις η γερουσία, η συγκέντρωσις όλης της
+εξουσίας εις χείρας ενός και μόνου ήτον ωφελιμωτέρα, διότι όπου
+απαιτείται δραστηριότης, η πολυαρχία είναι πρόσκομμα. Αλλ' οι
+άρχοντες της Πελοποννήσου απέκρουσαν την απαίτησιν ταύτην ως
+υποδουλούσαν και εξευτελίζουσαν αυτούς· επροθυμήθησαν όμως και
+συμπράκτορά των εν τη γερουσία να τον παραλάβωσι, και πρόεδρον
+αυτής να τον αναγορεύσωσι, και μηδέν έργον να τη επιτρέψωσι άνευ
+της γνώμης αυτού· και αυτός ο Μαυρομιχάλης, όστις επρώτευεν,
+έσπευσε να τον τιμήση ως ανώτερόν του· αλλ' ουδεμία τοιούτου
+είδους παραχώρησις ευχαρίστει τον Υψηλάντην· ήθελε να ήναι μόνος
+αυτός η υπερτάτη εξουσία, και όλοι οι άλλοι υπό τας διαταγάς του·
+ήθελε να ήναι εν τη Ελλάδι ότι ήτον ο αδελφός του εν
+Βλαχομολδαυία· αφ' ού δε είδεν ότι ο σκοπός ούτος δεν ευωδούτο,
+και ότι οι γερουσιασταί ελογομάχουν μετ' αυτού πικρώς, τόσον
+ηπόρησε και δυσηρεστήθη ώστε ανεχώρησεν εις Καλαμάταν.
+
+Μεγάλη ήτον η προδιάθεσις του κοινού υπέρ της Αρχής της φιλικής
+Εταιρίας, και μεγάλαι αι εκείθεν προσδοκίαι. Το κοινόν εθεώρησε
+τον Υψηλάντην ελθόντα ως πλήρωμα των προσδοκιών του, οι δε
+στρατιώται ως δοτήρα μισθών, τιμών και βαθμών· διά τούτο η
+αναχώρησίς του εξηγρίωσε το εν Βερβένοις στρατόπεδον, και τόσω
+μάλλον καθ' όσον διεδόθη λόγος, ότι διά την δυστροπίαν των
+προκρίτων της Πελοποννήσου διενοείτο να εγκαταλείψη ολοτελώς την
+Ελλάδα. Ηρέθιζαν το στρατιωτικόν έτι μάλλον καί τινες των περί τον
+Υψηλάντην· ώστε καθ' ην ώραν ήσαν οι πλείστοι των γερουσιαστών και
+άλλοι πρόκριτοι συνηγμένοι παρά τω Μαυρομιχάλη, και εσκέπτοντο
+περί της ρήξεως, και κατεγίνοντο να ειδοποιήσωσι περί τούτου τους
+γείτονάς των προκρίτους Ύδρας και Σπετσών, ήλθαν έξωθεν πάμπολλοι
+στρατιώται βοώντες τα μύρια κατά των προκρίτων, και απειλούντες να
+τους σφάξωσιν ως αποδιώξαντας τον σωτήρα της Ελλάδος. Ευρέθησαν
+καλή τύχη έξω της οικίας διάφόροι Μανιάται και άλλοι στρατιώται
+ακόλουθοι των προκρίτων και εμπόδισαν την πρώτην ορμήν των
+φιλοταράχων. Εξήλθε μετά ταύτα και ο παρευρεθείς Κολοκοτρώνης,
+τους καθησύχασε, και τους απέστειλεν εις τα ίδια, υποσχόμενος την
+ταχείαν επιστροφήν του Υψηλάντου εις το στρατόπεδον. Τω όντι
+εστάλησαν προς αυτόν ανυπερθέτως οι οπαδοί του, Αναγνωσταράς και
+Δικαίος, οι και υποκινήσαντες την στρατιωτικήν ταραχήν, τον
+επρόφθασαν εις Λεοντάρι, τον μετέπεισαν και τον συνώδευσαν εις το
+στρατόπεδον των Τρικόρφων.
+
+Αν ο Υψηλάντης είχε τόσην πολιτικήν τόλμην όσην έδειξε πάντοτε
+ανδρίαν εν πολέμω, η περίστασις εκείνη ήτον αρμοδιωτάτη να τον
+περιβάλη ην επεθύμει εξουσίαν· τον ετίμων και τον υπήκουαν αι
+ναυτικαί νήσοι και όλη η στερεά Ελλάς· τα εν Τρικόρφοις και εν
+Βερβένοις στρατόπεδα τον εχαιρέτισαν επανελθόντα αγαλλόμενα και
+ήσαν υπό τα νεύματά του· ο λαός της Πελοποννήσου τον ηγάπα, και
+αυτοί οι πρόκριτοι ήθελαν μόνον να περιστείλωσι την απόλυτον
+εξουσίαν του, αλλ' όχι και να την καταργήσωσι, διότι εφοβούντο την
+Αρχήν της Εταιρίας αγνοούντες ότι ήτο μύθος· εν συντόμω πολιτικοί
+και πολεμικοί, οι της θαλάσσης και οι της ξηράς, μικροί και
+μεγάλοι, όλοι εις τον Υψηλάντην ήλπιζαν αλλ' όλα ταύτα δεν τον
+ωφέλησαν. Εκάθητο επί των Τρικόρφων και ανταπεκρίνετο μετά των
+αντιπάλων του συντηγμένων εις Ζαράκωβαν· σχέδια οργανισμού
+συχνάκις αντεπεστέλλοντο, και ουδέν απεφασίζετο· εν ενί λόγω ό,τι
+έπρεπεν ως επαναστάτης και εδύνατο εν μέσω τόσων ευτυχών
+περιστάσεων ως τολμηρός να κατορθώση εν μια στιγμή, σείων μόνον
+την σπάθην του και μηδέ ρανίδα χύνων αίματος, ως μηδενός τολμώντος
+ν' αντισταθή ενόπλως, το διεπραγματεύετο ως αδύνατος συμβιβαστής
+δι' ειρηνικών πρεσβειών και δι' ανωφελών συζητήσεων. Μη δυνηθείς
+δε να δράξη την εξουσίαν κατ' αυτήν την αρχήν του σταδίου του,
+μηδέ εις το εξής το κατώρθωσε καθ' όλον τον εθνικόν αγώνα, πάντοτε
+αντιπολιτευόμενος τας κυβερνήσεις, ας εθεώρει σφετεριστάς της
+ανηκούσης αυτώ εξουσίας, και πάντοτε σχετιζόμενος προς τους
+στρατιωτικούς κατά των αντιζήλων του πολιτικών· αλλά και πάντοτε
+τρέχων αυθόρμητος εις τους κινδύνους, και διαπρέπων εν πολέμω, και
+μηδαμώς φειδόμενος της ζωής του διά την σωτηρίαν και την
+ελευθερίαν της πατρίδος του. Κατ' εκείνας τας περιστάσεις
+υπώπτευσαν πολλοί τον Υψηλάντην ως υπενεργούντα τον φόνον των
+αντιπάλων του, διότι εφωράθησαν τω όντι τινές των περί αυτόν
+υποκινούντες χείρας μιαιφόνους κατ' εκείνων. Αλλ' ο Υψηλάντης
+αμέτοχος ήτο και αμέτοχος παντός εγκλήματος διέμεινε μέχρι τέλους
+της ζωής του και εν έργω και εν λόγω.
+
+Αφ' ού δε και αυτός και οι προεστώτες της Πελοποννήσου
+εκουράσθησαν, ανωφελώς διαπραγματευόμενοι, ανέβαλαν τας περί Αρχής
+λογοτριβάς και γραφομαχίας εις την πτώσιν της Τριπολιτσάς, καθ' ήν
+έπαυε και η δύναμις της γερουσίας κατά την απόφασιν αυτής της εν
+Καλτετσιαίς συνελεύσεως. Εν τοσούτω ο Υψηλάντης έπηξε την καλύβην
+του επί των Τρικόρφων και έστησεν εκεί και την αρχιγραμματίαν του
+υπό τον διδάσκαλον Βάμβαν, ενεργών μεν αδιαφιλονεικήτως καθ' όλην
+την εκτός του ισθμού Ελλάδα ως πληρεξούσιος του γενικού επιτρόπου
+της Αρχής της φιλικής Εταιρίας, αντιφερόμενος δε πάντοτε εντός του
+ισθμού προς την γερουσίαν και αντικρουόμενος εν τη χρήσει της
+εξουσίας του.
+
+Τοιουτοτρόπως παρίστατο εν Πελοποννήσω το φαινόμενον δύο αόπλων
+και αντικαταδιωκομένων, αλλά και μη ενόπλως συγκρουομένων
+κυβερνήσεων, της μεν μονοκρατορικής, της δε ολιγαρχικής, αλλ'
+ουδεμίας αυτών δημογενούς.
+
+
+
+ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
+
+
+
+ΠΡΟΛΕΓΟΜΕΝΑ
+
+(α.)
+
+Ιδού πώς εκαθάρισα και ερύθμισα το λεκτικόν μου. Απεσκοράκισα τα
+«Μ ο λ ο ν - τ ο ύ τ ο, μ ο λ α τ α ύ τ α, ε κ - μ έ ρ ο υ ς, α φ'
+-  ε ν ό ς, α φ' - ε τ έ ρ ο υ, ε π ή ρ α - μ έ τ ρ α, δ ε ν -
+έ χ ω - τ α -  μ έ σ α».
+
+Μετεχειρίσθην τα παρ' ημίν εν κοινή χρήσει ως αόριστα επί της
+αυτής αορίστου χρήσεως, ε ί ς, ε ν ό ς, ε ν ί, έ ν α· μ ί α, μ ι α
+ς, μ ι α, μ ί α ν ως τοιαύτα τα μετεχειρίζοντο ενίοτε και οι
+αρχαίοι· αλλ' επίσης μετεχειρίσθην επί της αυτής σημασίας και τα
+εν κοινή χρήσει παρά τοις αρχαίοις «τ ι ς, τ ι ν ο ς, τ ι ν ι,
+τ ι ν α», οδηγούμενος υπό της ευφωνίας. Ευφωνίαν δε εννοώ την εκ της
+συνήθους χρήσεως των λέξεων εύηχον φωνήν.
+
+Των παλαιών αριθμητικών ονομάτων «τ ρ ι ά κ ο ν τ α,
+τ ε σ σ α ρ ά κ ο ν τ α», κτλ. επροτίμησα τα συγκεκομμένα της κοινής
+γλώσσης «τ ρ ι ά ν τ α, σ α ρ ά ν τ α», κτλ. και ως βραχυσυλλαβότερα
+και τα μόνα εν χρήσει.
+
+Παρεδέχθην τον σχηματισμόν της παλαιάς δοτικής. Ο λαός λέγει
+«έ δ ω κ α - τ ο υ - Π έ τ ρ ο υ»· οι δε λόγιοι, οι μεν γράφουν
+«έ δ ω κ α - τ ο ν - Π έ τ ρ ο ν» οι δε «έ δ ω κ α - ε ι ς - τ ο ν -
+Π έ τ ρ ο ν», ολίγοι δε «έ δ ω κ α - τ ω - Π έ τ ρ ω». Πλησιέστερον
+της επικρατούσης συνηθείας είναι το και ορθότερον «έ δ ω κ α - τ ω
+-  Π έ τ ρ ω», δι' αυτόν τον λόγον επροτίμησα τον μικρόν τούτον
+μετασχηματισμόν.
+
+Χάριν ευφωνίας, δεν έκλινα «η - π ε ί ν α - τ η ς - π ε ί ν η ς
+και η δ ί ψ α - τ η ς - δ ί ψ η ς», αλλ' η π ε ί ν α - τ η ς -
+π ε ί ν α ς και η δ ί ψ α - τ η ς - δ ί ψ ας δωρικώς ως εν τη κοινή
+χρήσει.
+
+Χάριν επίσης ευφωνίας και βραχυσυλλαβίας παρεδέχθην την αποκοπήν
+της τελευταίας συλλαβής της ονομαστικής και της αιτιατικής πολλών
+ονομάτων κατά την επικρατούσαν κοινήν χρήσιν, γράψας «Μεσολόγγι,
+τουφέκι, κανόνι», κτλ. και όχι «Μ ε σ ο λ ό γ γ ι ο ν,
+τ ο υ φ έ κ ι ο ν, κ α ν ό ν ι ο ν» κτλ.
+
+Εκτός ολίγων εξαιρέσεων ωνόμασα τους ανθρώπους και τους τόπους,
+ους αναφέρω, όπως ωνομάζοντο τω καιρώ εκείνω. Τουτέστι «Μ ή τ ρ ο ν,
+Κ ώ σ τ α ν», κτλ. δεν έγραψα δε «Λαμίαν ή Άμφισσαν» αλλά
+«Ζητούνι και Σάλωνα».
+
+Επροτίμησα του «δ ι ά - ν α» το «ί ν α». Και του μετά της
+αιτιατικής «με» την μετά της γενικής πρόθεσιν «μ ε τ ά».
+
+Έγραψα «ήτον» επομένου φωνήεντος· «ήτο» δε επομένου συμφώνου.
+
+Πολλάκις εις αποφυγήν χασμωδίας έγραψα «μην» επομένου φωνήεντος
+επί ρημάτων, πάντοτε δε «μη» επομένου συμφώνου.
+
+Την πρόθεσιν «από», την συνήθως συνταττομένην μετά αιτιατικής,
+συνέταξα μετά γενικής «α π ό - τ ω ν - π ο λ λ ώ ν -
+φ ρ ο ν τ ί δ ω ν» και όχι «α π ό - τ α ς - π ο λ λ ά ς -
+φ ρ ο ν τ ί δ α ς».
+
+Έγραψα «ν α - δ έ χ ε τ α ι - να γράψετε», κτλ. οριστικοφανώς, και
+όχι «ν α - δ έ χ η τ α ι - να γράψητε», κτλ. υποτακτικώς, διά το
+ευφωνότερον. Ηκολούθησα δε τόσω μάλλον την εν κοινή και απαραβάτω
+συνήθεια ταύτην χρήσιν, καθ' όσον η οριστικοφανής γραφή αύτη επί
+της υποτακτικής ευρίσκεται συχνάκις και παρ' Ομήρω, και γελοίον μ'
+εφάνη απομακρυνόμενοι της κοινής συνηθείας ν' απομακρυνώμεθα και
+αυτού του Ομήρου.
+
+Η κοινή γλώσσα απήλλαξε τους παρακειμένους του αναδιπλασιασμού και
+της αυξήσεως των· αλλ' οι λόγιοι επανέφεραν και τους
+αναδιπλασιασμούς και τας αυξήσεις. Εγώ οδηγόν έχων την ευφωνίαν
+ποτέ μεν μετεχειρίσθην τον ένα τρόπον ποτέ δε τον άλλον.
+
+Παρέλειψα τα άρθρα «το» και «του» ως υπονοούμενα επί των εξής
+φράσεων «ορθόν νομίζω το να συνέλθωμεν»· «φροντίζω του να
+κατορθωθή το ποθούμενον», κ.τ.λ.
+
+Δεν έγραψα κατά την αρχαίαν γλώσσαν «υπέρ τους δισχιλίους
+εξεστράτευσαν», αλλ' ενεολόγησα επί το γλαφυρότερον, γράψας
+συνθέτως «υπερδισχίλιοι εξεστράτευσαν» και των παρομοίων ωσαύτως.
+
+Επροτίμησα του σχηματισμού των παρατατικών της παλαιάς γλώσσης τον
+σχηματισμόν των παρατατικών της σημερινής, ως και λογικώτερον,
+διότι δεν συγχέει η φωνή εν τούτοις ως εν εκείνοις τους αριθμούς
+και τα πρόσωπα και έγραψα «έ τ ρ ω γ α» αντί του «έ τ ρ ω γ ο ν»
+του πρώτου προσώπου του ενικού αριθμού· και «έ τ ρ ω γ α ν» αντί
+του «έ τ ρ ω γ ο ν» του τρίτου προσώπου του πληθυντικού. Ο
+σχηματισμός ούτος ον δεν παραδέχονται οι πλείστοι των ημετέρων
+λογίων, ήτον εν χρήσει προ δισχιλίων ετών. Ιδού τι παρατηρεί ο
+παραδεχόμενος και συνιστών αυτόν Κοραής εν μια των επιστολών του·
+«Ο Ηρακλείδης λέγει, ότι οι Ελληνίζοντες εν Κιλικία αποβάλλοντες
+το ν και μετατιθέντες το ο εις βραχύ α, προφέρονται, έλαβα
+λέγοντες και έφαγα· και τρίτα τούτων πληθυντικά εις αν λήγοντα
+λέγουσι. Ευρίσκονται δε και εν τη των εβδομήκοντα μεταφράσει
+συχνάκις, έ φ υ γ α ν, έ λ α β α ν, ε γ κ ατ έ λ ε ι π α ν,
+ή λ θ α ν και άλλα τοιαύτα».
+
+Επροτίμησα επίσης του παρά τοις αρχαίοις σχηματισμού του τρίτου
+προσώπου του πληθυντικού αριθμού του ενεστώτος και του μέλλοντος
+χρόνου της οριστικής τον παρ' ημίν κατά συγκοπήν σχηματισμόν ως
+ολιγοσυλλαβότερον, και αντί του «π ε ρ ι π α τ ο ύ σ ι και
+π ε ρ ι π α τ ή σ ο υ σ ι ν» έγραψα «π ε ρ ι π α τ ο ύ ν και
+π ε ρ ι π α τ ή σ ο υ ν», αλλ' επί της υποτακτικής διετήρησα τον
+σχηματισμόν της παλαιάς και έγραψα «να - π ε ρ ι π α τ ή σ ω σ ι»
+και όχι «ν α - π ε ρ ι π α τ ή σ ο υ ν» εις αποφυγήν της ταυτότητος
+και συγχύσεως της φωνής επί των αυτών χρόνων της οριστικής εγκλίσεως
+και της υποτακτικής.
+
+Μετεχειρίσθην αδιαφόρως κατά το ευφωνότερον άλλοτε την συνηρημένην
+και άλλοτε την βαρύτονον κλίσιν των ρημάτων της τρίτης συζυγίας,
+ήτοι των εις «οω» κατά τους αρχαίους, και εις «ονω» καθ' ημάς
+σχηματιζόντων το πρώτον πρόσωπον του οριστικού ενεστώτος· «Χρυσόω
+χρυσώ χρυσόνω» «αναπληρόω αναπληρώ αναπληρόνω». Απέφυγα δε την εις
+μι κατάληξιν των ρημάτων ως πάντη παρ' ημίν ασυνήθη.
+
+Η φύσις της σημερινής γλώσσης απαιτεί πάντοτε την επί των
+παρωχημένων συλλαβικήν αύξησιν έξωθεν των προθέσεων. Αλλ' οι
+ημέτεροι λόγιοι την έθεσαν έσωθεν, εν ώ και παρ' αυτοίς τοις
+αρχαίοις ήτον εν χρήσει όπως και παρ' ημίν· ως το «Καθεύδω
+εκάθευδον· Κάθημαι εκαθήμην, Καθαίρω εκάθηρα», εγώ παρεδέχθην ποτέ
+τον ένα τρόπον και ποτέ τον άλλον κατά το ευφωνότερον. Ο Όμηρος
+(δεν αναφέρω άλλους ποιητάς) πολλάκις παραλείπει ολοτελώς την
+αύξησιν όπως την παραλείπει ολοτελώς και η συνήθεια λέγουσα «μας
+πρόσταξε» «μας συγχώρησε» αντί του «μας επρόσταξε, μας
+εσυγχώρησε».
+
+Ομηρίζουσα η κοινή γλώσσα εφύλαξεν άτρεπτον το αρκτικόν φωνήεν των
+ρημάτων επί των παρωχημένων, λέγουσα «άρχισεν, ερώτησεν,
+αναγκασμένος». Αλλ' οι λόγιοι παρορώντες τον Όμηρον παρακούοντες
+και τον λαόν, έτρεψαν το φωνήεν κατά τους Αττικούς γράφοντες
+«ήρχισαν, ηρώτησαν, ηναγκασμένος». Επειδή ο τρόπος ούτος του
+γράφειν τους παρωχημένους εγενικεύθη, ηναγκάσθην να τον παραδεχθώ
+και εγώ υπό μικράς τινας εξαιρέσεις προς αποφυγήν κακοφωνίας.
+
+Προ δισχιλίων σχεδόν ετών δεν μετέτρεπαν οι συγγραφείς την ε υ
+δίφθογγον εις η υ επί των παρωχημένων χρόνων, και έγραφαν ως και
+παρ' Ομήρω και Ηροδότω, ευδόκησα, ευτύχησα, και όχι ηυδόκησα,
+ηυτύχησα· τον και παρ' ημίν συνήθη τούτον τρόπον του σχηματίζειν
+τους παρωχημένους παρεδέχθην και εγώ.
+
+(β.)
+
+Όρα Ξενοφώντος Πολιτείαν Αθηναίων. Ετήρησα το εν κοινοτάτη χρήσει
+«θα», και απεσκοράκισα το «θ έ λ ω», απορών πώς και αυτός ο Κοραής
+επροτίμησε του «θα» το άχαρι και χαλαρόν «θέλω», εν ώ ούτε η
+παλαιά γλώσσα επί της περί ης ο λόγος χρήσεως το συνιστά, ούτε
+λόγος τις δικαιοί, ούτε η κοινή συνήθεια παραδέχεται. Εθεώρησα δε
+τον μετά του «θα» χρόνον ως μέλλοντα της οριστικής εγκλίσεως διά
+τούτο και δεν τον υπέγραψα.
+
+ΠΡΟΟΙΜΙΟΝ
+
+(α.)
+
+Ο πόλεμος της Ελλάδος είχε και τα χαρακτηριστικά επαναστάσεως ως
+ανατρέψας τα καθεστώτα, και τα χαρακτηριστικά αποστασίας ως
+αποστήσας την Ελλάδα της οθωμανικής αυτοκρατορίας, εις ην
+υπέκειτο· διά τούτο μεταχειρίζομαι αδιαφόρως τας δύο ταύτας
+λέξεις, συγχεομένας παρ' ημίν αν και διεκρίνοντο παρά τοις
+αρχαίοις. (Όρα Θουκυδίδην, βιβλίον γ', παράγραφος λθ'.)
+
+(β.)
+
+Άξια προσοχής και εφαρμοζόμενα εις τας περί ων ο λόγος περιστάσεις
+των σημερινών Ελλήνων είναι όσα αναφέρει ο Θουκυδίδης εν τω
+ακολούθω παραγράφω περί της κατά γην και θάλασσαν ληστείας επί των
+αρχαίων χρόνων της Ελλάδος.
+
+«Οι γαρ Έλληνες το πάλαι και των βαρβάρων οι τε εν τη ηπείρω
+παραθαλάσσιοι και όσοι νήσους είχον, επειδή ήρξαντο μάλλον
+περαιούσθαι ναυσίν επ' αλλήλους, ετράποντο προς ληστείαν,
+ηγουμένων ανδρών ου των αδυνατωτάτων κέρδους του σφετέρου αυτών
+ένεκα και τοις ασθενέσι τροφής, και προσπίπτοντες πόλεσιν
+ατειχίστοις και κατά κώμας οικουμέναις ήρπαζον και τον πλείστον
+του βίου εντεύθεν εποιούντο, ουκ έχοντός πω αισχύνην τούτου του
+έργου, φέροντος δε τι και δόξης μάλλον· δηλούσι δε των τε
+ηπειρωτών τινες έτι και νυν, οις κόσμος καλώς τούτο δραν, και οι
+παλαιοί των ποιητών, τας πύστεις των καταπλεόντων πανταχού ομοίως
+ερωτώντες ει λησταί εισιν, ως ούτε, ων πυνθάνονται απαξιούντων το
+έργον, οις τ' επιμελές είη ειδέναι ουκ ονειδιζόντων. Ελπίζοντο δε
+και κατ' ήπειρον αλλήλους· και μέχρι τούδε πολλά της Ελλάδος τω
+παλαιώ τρόπω νέμεται περί τε Λοκρούς τους Οζόλας και Αιτωλούς και
+Ακαρνάνας και την ταύτη ήπειρον. Το τε σιδηροφορείσθαι τούτοις
+τοις ηπειρώταις από της παλαιάς ληστείας εμμεμένηκεν».
+
+(γ.)
+
+Εις πλήρη γνώσιν του δημογεροντικού τούτου συστήματος παραπέμπω
+τον αναγνώστην εις το ΚΕ' Κεφάλαιον της ιστορίας ταύτης.
+
+(δ.)
+
+Ηγεμονίαν γράφω τον υπό τον ηγεμόνα τόπον, ηγεμονίαν δε το αξίωμα
+του ηγεμόνος προς διάκρισιν.
+
+(ε.)
+
+Ηρώτησάν τινες, διατί δεν συμπαρέλαβα εν τη ανά χείρας ιστορία και
+τα κατά τον Ρήγαν. Ιδού η απάντησίς μου.
+
+Συγγράφων τα της ελληνικής επαναστάσεως, ώφειλα να εξετάσω κατά
+πρώτον τις ο οργανίσας και τις ο κινήσας αυτήν. Τούτου χάριν,
+ενδιέτριψα εις τα της φιλικής Εταιρίας, ήτις την ωργάνισε και την
+εκίνησεν· ουδείς δε σύνδεσμος υπάρχει αυτής και των κατά τον
+Ρήγαν, ουδέ λόγος περί τούτων γίνεται εν τοις οργανισμοίς ή εν
+τοις όρκοις εκείνης· μαρτυρεί δε τα λεγόμενα και ο συνεταίρος του
+Ρήγα και απόστολος της Εταιρίας Περραιβός εν τοις Απομνημονεύμασί
+του. Σχέσιν τινά είχεν η φιλική Εταιρία μόνον προς την εν έτει
+1813 συστηθείσαν εν Αθήναις φιλόμουσον Εταιρίαν, και την σχέσιν
+ταύτην δεν απεσιώπησα. Ουδείς αμφισβητεί, ότι τα σημερινά συμβάντα
+είναι γεννήματα των χθεσινών, και ότι εις ακριβή γνώσιν εκείνων
+αναγκαία η διήγησις τούτων· αλλά, αν ένεκα τούτου χρέος είχα να
+συμπαραλάβω τα κατά τον Ρήγαν, χρέος διά τον αυτόν λόγον θα είχα
+να συμπαραλάβω και τα κατά τον Παπα - θύμιον, τους πολέμους
+Σουλίου και Αλήπασα, τα επί της ηγεμονίας τούτου, τα κατά τον
+Λάμπρον Κατσώνην και τα επί της Αικατερίνης, να ρίψω το βλέμμα εις
+τα διάφορα πολιτεύματα της Επταννήσου, να επεξέλθω τους πολέμους
+Ενετών και Τούρκων, να διατρέξω τα κατά τον Σκενδέρμπεην, και
+άλλους τοπάρχας, ν' αναβώ εις αυτούς τους καιρούς της αλώσεως της
+Κωνσταντινουπόλεως αν όχι απώτερον και να εξετάσω οποία η εν τω
+μεταξύ τούτω κατάστασις του ελληνικού έθνους, οποία η του
+οθωμανικού κράτους και πόθεν η πρόοδος εκείνου και η παρακμή
+τούτου. Τοιαύτη δεν ήτον η πρόθεσίς μου· υπαινίττομαι όμως εν
+προοιμίω τα σκοπιμώτεrα. Τόσον απήτει η οικονομία του συγγράμματος
+να είπω, καθ' ους έθεσα όρους, και τόσον είπα.
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Α'.
+
+(α.)
+
+Ο αριθμός των μελών της Αρχής δεν ωρίσθη, ως κοινώς επιστεύετο εις
+δεκαέξ. Η ιδέα αύτη επεκράτησε, διότι το εφοδιαστικόν των ιερέων
+είχε 16 στήλας και τον δεκαέξ αριθμόν δεξιόθεν και αριστερόθεν του
+εν αυτώ σημείου του σταυρού, και διότι ερωτώμενος ο συστημένος ή ο
+ιερεύς υπό τινος των συναδέλφων, «πόσ' έχει»· απεκρίνετο,
+«δεκαέξ», εξ αιτίας των 16 στηλών του εφοδιαστικού των ιερέων.
+Έκαστον δε μέλος της Αρχής ελάμβανεν ως γνώρισμά του το ον Α και
+έν άλλο των στοιχείων του αλφαβήτου, το πρώτον των μη εισέτι
+παραληφθέντων. Ο Αλέξανδρος Υψηλάντης, έν των τελευταίων, ίσως και
+το τελευταίον μέλος της Αρχής, εγνωρίζετο διά του στοιχείου του
+αλφαβήτου Ρ, και εντεύθεν συνάγεται πόσος ήτον ο αριθμός των μελών
+της αγνώστου Αρχής, ό εστιν όσων ήξευραν, ότι η υποτιθεμένη Αρχή
+ήτον απάτη.
+
+(β.)
+
+Κατ' άλλους μόνον έξ, μη συμπαραλαμβανομένου του των
+α ρ χ ι π ο ι μ έν ω ν. Εγώ εδέχθην την βαθμολογίαν ταύτην ως
+κανονικήν· αλλά ηξεύρω ότι το δίπλωμα του Γρηγορίου Δικαίου, έφερε
+σφράγισμα λέγον επί της περιφερείας του «α ρ χι ε ρ ε ύ ς -
+δ ι κ α ι ο σ ύ ν η ς». Τούτο αποδεικνύει, ότι δεν εφυλάττετο
+ακριβώς η ρηθείσα βαθμολογία, ή τουλάχιστον η ρηθείσα ονοματοθεσία.
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Β'.
+
+(α.)
+
+Ιδού το έγγραφον.
+
+«Αγαθή τύχη.
+
+«Οι υπογράφοντες κινούντες όλην την μηχανήν της φιλικής Εταιρίας
+και μέλλοντες να χωρισθώσι, καθώς συμφώνως τους εφάνη εύλογον,
+λαμβάνων καθείς ετέραν διεύθυνσιν διά τας υποθέσεις της ιδίας
+κρίνουσι και αποφασίζουσα τα ακόλουθα, τα οποία θέλει τους
+χρησιμεύσουσι κανόνες των ιδίων των πράξεων και των σχέσεων των με
+τους άλλους.
+
+ατον. Ουδείς από τους κινούντας εις το εξής δεν θέλει ενεργεί ή
+πράττει προς ιδιαίτερον τέλος· αλλ' όλαι αι πράξεις του θέλουν
+είναι όλως διόλου διά την Εταιρίαν. Εις αυτήν την υποχρέωσιν
+υπόκεινται και οι απόντες γνωρίζοντες και λαμβάνοντες μέρος
+οπωσούν εις την κίνησιν κατά το παρόν. Πλην προς τελείωσιν και
+παύσιν των μερικών υποθέσεών των δίδεται διορία των μεν Αντωνίου
+Κομιζόπουλου και Αθανασίου Σέκερη μήνες έξ, του δε Ανθίμου Γαζή
+μήνες τρεις από της σήμερον, οι οποίοι ανίσως, δεν κάμωσι κατά
+ταύτην την απόφασιν θέλει θεωρούνται εις το εξής ως απλά μόνα
+μέλη· μόνον του Παναγιώτη Σέκερη, επειδή και η παρουσία του είναι
+καλή εις Κωνσταντινούπολιν, συγχωρείται να εξακολουθή το εμπόριόν
+του όπως ο ίδιος το κρίνει εύλογον.
+
+βον. Υποχρεούνται οι κινούντες να ειδοποιώνται αναμεταξύ των διά
+τας πράξεις των, διαθέτοντες εκ συμφώνου διά τα χρήματά της
+Εταιρίας προς ωφέλειαν αυτής, καθώς και διά τα γράμματα χωρίς να
+έχη ουδείς το δικαίωμα να τα κατακρατή ή να τα μεταχειρίζηται κατ'
+αρέσκειάν του.
+
+γον. Ουδείς δεν θέλει φανερώσει την κινητικήν Αρχήν μήτε κανένα
+από τους κινούντας, μήτε τον εαυτόν του ως κινούντα, μήτε ότι
+ηξεύρει τι περί της Αρχής· δεν θέλει δεχθή ή κάμει συνθήκην με
+αλλοεθνείς· δεν θέλει επιχειρισθή τι σχετικόν αποστασίας γενικής ή
+μερικής χωρίς την συναίνεσιν και των άλλων κινούντων αδελφών εις
+περίστασιν διαφωνίας αι περισσότεροι γνώμαι υπερισχύουσιν.
+
+Γίνεται εξαίρεσις ως προς την φανέρωσιν μόνον της κινητικής Αρχής
+του Εμμανουήλ Ξάνθου, υπάγοντος εις αντάμωσιν του κόμητος Ιωάννη,
+έχων την άδειαν να φανερώση την Αρχήν εις αυτόν μόνον, όστις
+εμβαίνων εις τον αριθμόν των κινούντων θέλει υπογράψει τούτο το
+υποχρεωτικόν, υποχρεούμενος όμως ο Ξάνθος να δώση ευθύς είδησιν
+εις τα πλείστα μέλη των κινούντων όλων των σχέσεων του και
+αναφορών του με τον Κόμητα.
+
+Εν Κωνσταντινουπόλει τη 22 Σβρίου 1818.
+
+          Άνθιμος Γαζής.
+          Εμμανουήλ Ξάνθος.
+          Αθανάσιος Ν. Τσακάλωφ.
+          Παναγιώτης Α. Αναγνωστόπουλος.
+          Παναγιώτης Σέκερης.
+          Νικόλαος Μ. Πατζιμάδης.
+          Γεώργιος Λεβέντης.
+          Αντώνιος Κομιζόπουλος».
+
+Το έγγραφον τούτο, εν ώ φαίνονται οκτώ οι προΐστάμενοι της
+Εταιρίας, αναφέρει τινάς των υπογεγραμμένων ως απόντας. Τωόντι,
+καθ' ον καιρόν συνετάχθη εν Κωνσταντινουπόλει, ο Γαζής, ο
+Πατζιμάδης, ο Λεβέντης και ο Κομιζόπουλος δεν παρήσαν εν τη πόλει
+εκείνη, και το υπέγραψαν όπου τότε έκαστος διέτριβε.
+
+(β.)
+
+Πολλοί ηπόρησαν πώς άνθρωποι νουνεχείς και υψηλής θέσεως εν
+Ελλάδι, οποίοι ο Π. Πατρών, ο Ανδρέας Ζαήμης, ο Πανούτσος Νοταράς,
+ο Ανδρέας Λόντος και άλλοι τοιούτοι παρεδέχθησαν την Εταιρίαν
+ανεξετάστως. Ιδού τι ήκουσα. Ο Αντώνης Πελοπίδας Καρυτινός εστάλη
+το 1818 παρά των εν Κωνσταντινουπόλει Εταίρων εις Πελοπόννησον ως
+κατηχητής. Επειδή τινες αυτών εγνώριζαν τον Π. Πατρών και τον
+Ανδρίαν Καλαμογδάρτην, πρόκριτον της πόλεως εκείνης, εσύστησαν
+αυτοίς τον κατηχητήν. Ο Πελοπίδας υπέδειξε πρώτον τον σκοπόν της
+αποστολής του τω Καλαμογδάρτη, αλλά μη ευρών αυτόν ευδιάθετον
+εδοκίμασε την διάθεσιν του Π. Πατρών, όστις, αν και νουνεχής και
+πολυπράγμων, εδέχθη προθύμως την πρότασιν διά την εξής αιτίαν.
+
+Πρό τινων ημερών είχε λάβει γράμμα του εν Πίση της Τοσκάνης
+Αλεξάνδρου Μαυροκορδάτου πολλά περιποιητικόν. Διά του γράμματος
+τούτου ο Μαυροκορδάτος τω έλεγεν, ότι ήλπιζε μ ί α ν - η μ έ ρ α ν
+-  ν' - α ξι ω θ ή - ν α - α σ π α σ θ ή - τ η ν - ι ε ρ ά ν –
+δ ε ξ ι ά ν - τ ο υ -  ε π' - α γ α θ ώ - τ η ς - Ε λ λ ά δ ο ς. Ο
+Μαυροκορδάτος συνώδευσε τον αυθέντην Καρατσάν φυγόντα εκ Βλαχίας·
+ο δε Π. Πατρών ούτε προσωπικήν, ούτε εξ αλληλογραφίας είχε προς
+αυτόν σχέσιν· διά τούτο το περί ου ο λόγος απροσδόκητον και
+αινιγματωδώς γράμμα τον έφερεν εις πολλούς διαλογισμούς απορούντα
+πώς ο Μαυροκορδάτος, φυγάς, ήλπιζε ν' ασπασθή την δεξιάν του, εν ώ
+ήτον επίσης πάντη απίθανος η μετάβασις του Π. Πατρών, ως
+αρχιερέως, εις την Ιταλίαν επί της τουρκοκρατίας· η δε φράσις «ε
+π' - α γ α θ ώ - τ η ς -  Ε λ λ ά δ ο ς» τω εφαίνετο έτι μάλλον
+μυστηριώδης. Διά τούτο μόλις ήκουσε την πρότασιν του Πελοπίδα,
+ενόμισεν, ότι ηύρε την λύσιν του αινιγματώδους τούτου γράμματος.
+Υποθέσας ο εντεύθεν ότι αι σημαντικώτεροι και οι συνετώτεροι του
+έθνους ήσαν μέλη της Εταιρίας, εδέχθη προθύμως την ανακάλυψιν του
+μυστηρίου και κατετάχθη ως ιερεύς εν τω χορώ των Φιλικών· διέταξε
+δε και τον Πελοπίδαν να μη κατηχήση άλλον εν Πάτραις σκοπών αυτός
+να κατηχήση τους αξίους· αλλά να μεταβή εις Βοστίτσαν και να
+κατηχήση τον εκεί προεστώτα Ανδρέαν Λόντον. Ούτως έγεινεν. Ο
+Λόντος κατηχήθη επί τη συστάσει του Π. Πατρών, και επί τη συστάσει
+αμφοτέρων κατηχήθησαν οι Νοταράδες, οι Ζαήμαι και άλλοι.
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Γ'.
+
+(α.)
+
+Οι λεγόμενοι Πανδούροι είναι χωρικοί της μικράς Βλαχίας, οπλοφόροι
+παιδιόθεν, φιλόθηροι μάλλον και οκνηροί, ή φιλόπονοι και γεωργοί·
+στρατολογούνται δε επί μισθώ εις υπηρεσίαν και ευταξίαν του τόπου·
+είναι εν ενί λόγω τα παλληκάρια της Βλαχίας.
+
+(β.)
+
+Κατ' άλλους ο Γεώργιος Καντακουζινός ήλθεν εις το Ιάσι την
+ακόλουθον ημέραν του ερχομού του Υψηλάντου.
+
+(γ.)
+
+Ο νέος στρατηγός ηύρεν εν Φωξάνη τρεις δυστυχείς μεταπράτας
+Τούρκους· «ή - β α π τ ί ζ ε σ θ ε», τοις είπεν, «ή - σας
+σ κ ο τ ώ ν ω»· οι δύο εβαπτίσθησαν, ο δε τρίτος εσκοτώθη.
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Δ'.
+
+(α.)
+
+Πολλοί πολλάκις είπαν, ότι ο Πετρόμπεης έλαβε σημαντικάς ποσότητας
+χρημάτων εις προετοιμασίαν του αγώνος. Ερωτήσας αυτόν περί τούτου
+ήκουσα, ότι εκατόν μαχμουδιέδας έλαβεν άπαξ διά χειρός του
+Περραιβού και πλέον ουδέν.
+
+(β.)
+
+Εις ακριβεστέραν γνώσιν του χαρακτήρος του Χουρσήδπασα σημειούμεν
+τα ακόλουθα ανέκδοτα.
+
+Διορισθείς ηγεμών της Πελοποννήσου ήλθε διά θαλάσσης εις Ναύπλιον
+επειδή δε έφερε και αμάξας, έγεινε φροντίς να εξομαλυνθή η άγουσα
+εις Τριπολιτσάν οδός. Αλλά την νύκτα προ της ημέρας καθ' ην
+ανέβαινεν, έπεσε τόσον ραγδαία βροχή, ώστε μία των αμαξών του
+εκόλλησε και εμπόδισε την πρόοδον όλης της συνοδίας. Ο Χουρσήδης
+υπολαβών ένοχον τον ηνιόχον τον επιστόλισεν αυτοχειρί ανεξετάστως·
+διανυκτερεύσας κατά τον Αχλαδόκαμπον έμαθε την επαύριον, ότι εξ
+αιτίας πεσούσης και αύθις την νύκτα ραγδαίας βροχής και του
+νυκτερινού ψύχους τινές αγωγιάται έφυγαν κρυφίως εγκαταλείψαντες
+τα ζώα της επαρχίας των, και μεταπεμψάμενος αυθωρεί τον εν
+Τριπολιτσά ανθηγεμόνα Μουσταφάμπεην τον διέταξε ν' αποκεφαλίση
+ευθύς τον προεστώτα του αγίου Πέτρου, Γιαννούλην Καραμάνον, διά
+την φυγήν των αγωγιατών της επαρχίας του. Αλλ' ο αγαθός
+Μουσταφάμπεης ανέβαλεν επιτηδείως την εκτέλεσιν της διαταγής, έως
+ου οι προεστώτες της Πελοποννήσου, λαβόντες καιρόν, εξιλέωσαν τον
+άγριον πασάν δι' αδράς δωροδοκίας. Καθ' ην δε ημέραν εισήρχετο εις
+Τριπολιτσάν εφέρετο επί λαμπράς αμάξης ελκομένης υπό έξ λευκών
+ίππων. Τρία σχεδόν τέταρτα της ώρας μακράν της πόλεως έν των ζώων
+τούτων απεζεύχθη, απέπτυσε τους χαλινούς και έφυγεν. Ο Χουρσήδης,
+εκλαβών το συμβάν τούτο ως κακόν οιωνόν, έσπασε θυμού πλήρης την
+υαλίνην θυρίδα της αμάξης και διέταξε την συνοδίαν να στραφή. «Α τ
+υ χ ή ς», εφώναξεν, «ε ί ν α ι - η - η γ ε μ ο ν ί α - μ ο υ· δ ε ν
+- θ έ λ ω - ν α - ε ι σ έ λ θ ω - ε ι ς - τ η ν -
+π ρ ω τ ε ύ ο υ σ ά ν - μ ο υ». Αλλ' ο Σεννετσίπης, ο τιμώμενος
+διά την αγιότητά του, γονατήσας ενώπιόν του τον έπεισε να
+παραβλέψη τον κακόν οιωνόν. Εισελθών δε ο Χουρσίδης εις το
+παλάτιόν του ηθέλησε να επισκεφθή τους εις χρήσιν των αυλικών
+του θαλάμους· μη παρευρεθέντος δε κατά τύχην του κλειδούχου και
+μετ' ολίγον ελθόντος διέταξε να του σπάσωσι τους εμπροσθινούς
+οδόντας. Παρατάξεως δε μεγαλοπρεπούς γενομένης την επαύριον, αφ'
+ού ανεγνώσθησαν τα έγγραφα του διορισμού του εις επήκοον των αγάδων
+και των προεστώτων, εγερθείς του θρονίου του έρριψε κύκλω βλοσυρόν
+βλέμμα και διέλυσε την συνέλευσιν ειπών βαρεία τη φωνή, «ο –
+Θ ε ό ς  - ν α - λ υ τ ρ ώ σ η - τ ο ν - δ ί κ α ι ο ν - ε κ –
+τ η ς - σ π ά θ η ς - μου! Τοιαύτα εστέλλοντο να διοικήσωσι τους
+αθλίους Έλληνας!
+
+(γ.)
+
+Επέστρεψεν ούτος μετ' ολίγον εις Μάνην αδεία της εξουσίας εις
+εξόπλισιν δήθεν των Μανιατών κατά των κακά βουλευομένων.
+
+(δ.)
+
+Ψευδής είναι η εν Ελλάδι επικρατούσα ιδέα, ότι εν τη μονή της
+αγίας Λαύρας υψώθη κατά πρώτον η σημαία της ελληνικής
+επαναστάσεως. Την ιδίαν ταύτην εξέφρασα και εγώ εν τω επικηδείω
+μου λόγω εις Ανδρέαν Ζαήμην πριν εξακριβώσω την αλήθειαν.
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ε'.
+
+(α.)
+
+Δεν εγνώρισα άνθρωπον τόσον ολιγόλογον ως τον Ασημάκην Ζαήμην· τον
+είδα πολλάκις εν συναναστροφή πολλών καπνίζοντα και σιωπώντα
+σιωπήν βαθείαν καθ' όλην την ομιλίαν.
+
+(β.)
+
+Ο διερμηνεύς του Αγγλικού προξενείου, Βαρθόλδης Σταυροδρομίτης,
+κατηγορήθη ως προδόσας την υπόνομον. Τον δε εν τη πόλει των Πατρών
+πρόξενον της Αγγλίας οι πολιορκούντες και πολεμούντες τους εκεί
+Τούρκους Έλληνες εθεώρησαν πάντοτε ως εχθρόν του ελληνικού αγώνος
+και ως βοηθούντα υπό το πρόσχημα της ουδετερότητος τους Τούρκους
+δι' όσων εδύνατο τρόπων· διεμαρτυρήθησαν δε και κατά της διαγωγής
+του. Αλλ' ο πρόξενος απηρνήθη πάσαν ενοχήν. Όρα &Green's Sketches
+on the War in Greece.&
+
+(γ.)
+
+Πλησίον του χωρίου της Μανολάδας κατέφθασαν οι εχθροί τον δυστυχή
+Αναστάσην Χαμαμτσόπουλον φεύγοντα, τον έφεραν εις την ακρόπολιν
+και τον ελιάνισαν.
+
+(δ.)
+
+Προκήρυξις.
+
+«Προς τας ευρωπαϊκάς αυλάς εκ μέρους του φιλογενούς αρχιστρατήγου
+των σπαρτιατικών στρατευμάτων Πέτρου Μαυρομιχάλη, και της
+μεσσηνιακής γερουσίας της εν Καλαμάτη.
+
+Ο ανυπόφορος ζυγός της οθωμανικής τυραννίας εις το διάστημα ενός
+επέκεινα αιώνος κατήντησεν εις μίαν ακμήν, ώστε να μη μείνη άλλο
+εις τους δυστυχείς Πελοποννησίους Έλληνας ειμή μόνον πνοή, και
+αυτή διά να ωθή κυρίως τους εγκαρδίους αναστεναγμούς των. Εις
+τοιαύτην όντες αθλίαν κατάστασιν, στερημένοι από όλα τα δίκαιά μας
+με μίαν γνώμην ομοφώνως απεφασίσαμεν να λάβωμεν τα άρματα και να
+ορμήσωμεν κατά των τυράννων. Πάσα προς αλλήλους φατρία και
+διχόνοια, καρποί της τυραννίας, απερρίφθησαν εις τον βυθόν της
+λήθης, και άπαντες πνέομεν πνοήν ελευθερίας. Αι χείρες μας, όπου
+ήσαν δεδεμέναι μέχρι του νυν από τας σιδηράς αλύσους της
+βαρβαρικής τυραννίας, ελύθησαν και έλαβον τα όπλα κατά των
+τυράννων. Οι πόδες μας, οι περιπατούντες εν νυκτί και ημέρα εις
+τας αγγαρεύσεις της ασπλαγχνίας, τρέχουν εις απόκτησιν των
+δικαιωμάτων μας. Η κεφαλή μας, η κλίνουσα τον αυχένα υπό τον
+ζυγόν, τον απετείναξε και άλλο δεν φρονεί ειμή την ελευθερίαν. Η
+γλώσσα μας, η αδυνατούσα εις το να προφέρη λόγον, εκτός των
+ανωφελών παρακλήσεων προς εξιλέωσιν των τυράννων, τώρα μεγαλοφώνως
+φωνάζει και κάμνει να αντηχή το γλυκύτατον όνομα της ελευθερίας.
+Εν ενί λόγω απεφασίσαμεν, ή να ελευθερωθώμεν ή να αποθάνωμεν. Διό
+και παρακαλούμεν την συνδρομήν όλων των εξευγενισμένων ευρωπαϊκών
+εθνών, ώστε να δυνηθώμεν να φθάσωμεν εις τον ιερόν και δίκαιον
+σκοπόν μας και να λάβωμεν τα δίκαιά μας και να αναστήσωμεν το
+τεταλαιπωρημένον ελληνικόν γένος μας. Δικαίω τω λόγω η μήτηρ μας
+Ελλάς, εκ της οποίας και σεις, εφωτίσθητε, απαιτεί όσον τάχιστα
+την φιλάνθρωπον συνδρομήν σας, διά την οποίαν και ημείς θέλομεν
+δείξει εν καιρώ πραγματικώς την ευγνωμοσύνην μας.
+
+Εν τω σπαρτιατικώ στρατοπέδω της Καλαμάτας τη 25 μαρτίου, 1821.
+
+Πέτρος Μαυρομιχάλης, ηγεμών και αρχιστράτηγος, και η μεσσηνιακή
+Γερουσία η εν Καλαμάτη».
+
+(ε.)
+
+Οι αρχαίοι έλεγαν ο ακροκόρινθος, και όχι, ως άπαντες ημείς οι
+νεώτεροι, η ακροκόρινθος, η παράγραφος και όχι ο παράγραφος, η
+ενέδρα και όχι η ένεδΡα, αυθήμερον και όχι αυθημερόν, χειρουργός
+και όχι χειρούργος.
+
+(στ.)
+
+Οι κάτοικοι της παλαιάς Αρκαδίας ελέγοντο Άρκαδες· αλλά η καθ'
+ημάς Αρκαδία δεν είναι η παλαιά, και Αρκάδιοι ή Αρκαδινοί λέγονται
+οι κάτοικοι αυτής· διά τούτο επροτιμήθη της παλαιάς η νέα
+ονομασία· «Αρκάδιοι».
+
+(ζ.)
+
+Αι νύκτες μηνολογούνται εν τω συγγράμματι τούτω όπως αι
+προηγούμεναι αυτών ημέραι κατά την παρ' ημίν συνήθειαν φέρ'
+ειπείν, νύκτα 25 Μαρτίου λογίζομαι την νύκτα την μετά την ημέραν
+της 25.
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΣΤ'.
+
+(α.)
+
+Έπονται τα έγγραφα.
+
+«Γρηγόριος ελέω Θεού αρχιεπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως, νέας Ρώμης,
+και οικουμενικός πατριάρχης.
+
+Οι τω καθ' ημάς αγιωτάτω, πατριαρχικώ, αποστολικώ και οικουμενικώ
+θρόνω υποκείμενοι ιερώτατοι μητροπολίται και υπέρτιμοι και
+θεοφιλέστατοι αρχιεπίσκοποί τε και επίσκοποι, εν αγίω Πνεύματι
+αγαπητοί αδελφοί και συλλειτουργοί, και εντιμότατοι κληρικοί της
+καθ' ημάς του Χριστού μεγάλης εκκλησίας και εκάστης επαρχίας·
+ευλαβέστατοι ιερείς και οσιότατοι ιερομόναχοι, οι ψάλλοντες εν
+ταις εκκλησίαις της Πόλεως, του Γαλατά και όλου του Καταστένου και
+απανταχού, και λοιποί απαξάπαντες ευλογημένοι Χριστιανοί, τέκνα εν
+Κυρίω ημών αγαπητά, χάρις είη υμίν και ειρήνη παρά Θεού, παρ' ημών
+δε ευχή, ευλογία και συγχώρησις! Η πρώτη βάσις της ηθικής, ότι
+είναι η προς τους ευεργετούντας ευγνωμοσύνη είναι ηλίου
+λαμπρότερον· και όστις ευεργετούμενος αχαριστεί είναι ο κάκιστος
+των ανθρώπων. Αυτήν την κακίαν βλέπομεν πολλαχού στηλιτευομένην
+και παρά των ιερών γραφών και παρ' αυτού του Κυρίου ημών Ιησού
+Χρίστου ασυγχώρητον, καθώς έχομεν το παράδειγμα του Ιούδα. Όταν δε
+η αχαριστία ήναι συνωδευμένη και με πνεύμα κακοποιόν και
+αποστατικόν εναντίον της κοινής ημών ευεργέτιδος και τροφού,
+κραταιάς και αηττήτου βασιλείας, τότε εμφαίνει και τρόπον
+αντίθεον, επειδή ουκ έστι, φησί, βασιλεία και εξουσία ειμή υπό
+«Θεού τεταγμένη»· όθεν και πας ο αντιταττόμενος αυτή τη θεόθεν εφ'
+ημάς τεταγμένη κραταιά βασιλεία, τη του Θεού διαταγή ανθέστηκε.
+Και τα δύο ταύτα ουσιώδη και βάσιμα ηθικά και θρησκευτικά χρέη
+κατεπάτησαν με απαραδειγμάτιστον θρασύτητα και αλαζονείαν ό, τε
+προσδιορισθείς της Μολδαυίας ηγεμών, ως μη ώφειλε, Μιχαήλ, και ο
+του γνωστού αγνώμονος και φυγάδος Υψηλάντου αγνώμων υιός
+Αλέξανδοος Υψηλάντης. Εις όλους τους ομογενείς μας είναι γνωστά τα
+άπειρα ελέη, όσα η αένναος της εφ' ημάς τεταγμένης κραταιάς
+βασιλείας πηγή εξέχεεν εις τον κακόβουλον αυτόν Μιχαήλ· από μικρού
+και ευτελούς τον ανύψωσεν εις βαθμούς και μεγαλεία· από αδόξου και
+ασήμου τον προήγαγεν εις δόξας και τιμάς· τον επλούτισε, τον
+περιέθαλψε, τέλος πάντων τον ετίμησε και με τον λαμπρότατον της
+ηγεμονίας αυτής θρόνον και τον κατέστησεν άρχοντα λαών. Αυτός
+όμως, φύσει κακόβουλος ων, εφάνη τέρας έμψυχον αχαριστίας και
+συνεφώνησε μετά του Αλεξάνδρου Υψηλάντου, υιού του δραπέτου και
+φυγάδος εκείνου Υψηλάντου, όστις παραλαβών μερικούς ομοίους του
+βοηθούς ετόλμησε να έλθη αίφνης εις την Μολδαυίαν και αμφότεροι
+απονενοημένοι επίσης, αλαζόνες και δοξομανείς, ή μάλλον ειπείν,
+ματαιόφρονες, εκήρυξαν του γένους ελευθερίαν και με την φωνήν
+αυτήν εφείλκυσαν πολλούς των εκεί κακοήθεις και ανοήτους,
+διασπείραντες και αποστόλους εις διάφορα μέρη διά να εξαπατήσωσι
+και να εφελκύσωσιν εις τον ίδιον της απωλείας κρημνόν και άλλους
+πολλούς των ομογενών μας. Διά να δυνηθώσι δε τρόπον τινά να
+ενθαρρύνωσι τους ακούοντας μετεχειρίσθησαν και το όνομα της
+ρωσσικής Δυνάμεως, προβαλλόμενοι, ότι και αυτή είναι σύμφωνος με
+τους στοχασμούς και τα κινήματά των· πρόβλημα διόλου ψευδές και
+ανύπαρκτον, και μόνον της ιδικής των κακοβουλίας και
+ματαιοφροσύνης γέννημά τε και αποκύημα· επειδή, εν ώ το τοιούτον
+είναι αδύνατον ηθικώς και πολλής πρόξενον μομφής εις την ρωσσικήν
+αυτοκρατορίαν, και ο ίδιος ενταύθα εξοχωτατος πρέσβυς αυτής έδωκεν
+έγγραφον πληροφορίαν, ότι ουδεμίαν ή είδησιν ή μετοχήν έχει το
+ρωσσικόν κράτος εις αυτήν την υπόθεσιν, καταμεμφόμενον μάλιστα και
+αποτροπιαζόμενον του πράγματος την βδελυρίαν· και προσεπιπλέον η
+αυτού εξοχότης ειδοποίησεν εξ επαγγέλματος τα διατρέχοντα,
+υπομνήσας το Βασίλειον κράτος, ότι ανάγκη πάσα να φροντίση ευθύς
+εξ αρχής τον αποσκορακισμόν και την διάλυσιν των τοιούτων κακών·
+και τόσον εκ της ειδοποιήσεως ταύτης όσον και από τα έγγραφα, τα
+οποία επιάσθησαν από μέρους των μουχαφίσιδων των βασιλικών
+σερχατίων, και από άλλους πιστούς ομογενείς επαρρησιάσθησαν,
+έγεινε γνωστή εις το πολυχρόνιον κράτος η ρίζα και η βάσις όλου
+αυτού του κακοήθους σχεδίου. Με τοιαύτας ραδιουργίας εσχημάτισαν
+την ολεθρίαν σκηνήν οι δύο ούτοι και οι τούτων συμπράκτορες
+φιλελεύθεροι, μάλλον δε μισελεύθεροι, και επεχείρησαν εις έργον
+μιαρόν, θεοστυγές και ασύνετον, θέλοντες να διαταράξωσι την άνεσιν
+και ησυχίαν των ομογενών μας πιστών ραγιάδων της κραταιάς
+Βασιλείας, την οποίαν απολαμβάνουσιν υπό την αμφιλαφή αυτής σκιάν
+με τόσα ελευθερίας προνόμια, όσα δεν απολαμβάνει άλλο έθνος
+υποτελές και υποκείμενον, ζώντες ανενόχλητοι με τας γυναίκας και
+τα τέκνα των, με τας περιουσίας και καταστάσεις, και με την
+ύπαρξιν της τιμής των, και κατ' εξοχήν με τα προνόμια της
+θρησκείας, ήτις διεφυλάχθη και διατηρείται ασκανδάλιστος μέχρι της
+σήμερον επί ψυχική ημών σωτηρία. Αντί λοιπόν φιλελευθέρων εφάνησαν
+μισελεύθεροι, και αντί φιλογενών και φιλοθρήσκων εφάνησαν
+μισογενείς, μισόθρησκοι και αντίθεοι, διοργανίζοντες, φευ, οι
+ασυνείδητοι με τα απονενοημένα κινήματά των την αγανάκτησιν της
+ευμενούς κραταιάς Βασιλείας εναντίον των ομογενών μας υπηκόων της,
+και σπεύδοντες να επιφέρωσι κοινόν και γενικόν τον όλεθρον
+εναντίον παντός του γένους. Και αγκαλά είναι γνωστόν, ότι, όσοι
+είναι κατηρτισμένοι τω όντι εις την ευσέβειαν, όσοι νουνεχείς και
+τίμιοι και των ιερών κανόνων και θείων νόμων ακριβείς φύλακες δεν
+θέλουν δώσει ευηκοΐαν εις τας ψευδολογίας των αχρείων εκείνων και
+κακοβούλων, επειδή όμως είν' ενδεχόμενον να συνηρπάσθησάν τινες
+και παρασυρθώσι και άλλοι, διά τούτο προκαταλαμβάνοτες εκ προνοίας
+εκκλησιαστικής υπαγορεύομεν πάσιν υμίν τα σωτήρια, και γράφοντες
+μετά των περί ημάς ιερωτάτων συναδελφών, του μακαριωτάτου
+πατριάρΧου των Ιεροσολύμων, των εκλαμπροτάτων και περιφανεστάτων
+προυχόντων του γένους, των τιμιωτάτων πραγματευτών, των αφ'
+εκάστου ρουφετίου προκριτωτέρων και όλων των εν τη βασιλευούση
+ορθοδόξων μελών εκάστης τάξεως και εκάστου βαθμού, συμβουλεύομεν
+και παραινούμεν και εντελλόμεθα και παραγγέλλομεν πάσιν υμίν τοις
+κατά τόπον αρχιερεύσι, τοις ηγουμένοις των ιερών μοναστηρίων, τοις
+ιερεύσι των εκκλησιών, τοις πνευματικοίς πατράσι των ενοριών, τοις
+προεστώσι και ευκαταστάτοις των κωμοπόλεων και χωρίων, και πάσιν
+απλώς τοις κατά τόπον προκρίτοις να διακηρύξετε την απάτην των
+ειρημένων κακοποιών και κακοβούλων ανθρώπων, και να τους
+αποδείξετε και να τους στηλιτεύσετε πανταχού ως κοινούς λυμεώνας
+και ματαιόφρονας, και να προσέχετε όσον το δυνατόν εις τας απάτας
+αυτών και ραδιουργίας, γινώσκοντες, ότι η μόνη απόδειξις της
+αθωότητός των είναι να εμφανίσωσιν όσα γράμματα λάβωσι τυχόν εις
+χείρας περί της αυτής υποθέσεως, ή ειδήσεις μάθωσι, και να
+παρρησιάσωσιν οι μεν ενταύθα εν βασιλευούση προς ημάς, οι δ' εν
+τοις έξω μέρεσιν εις τους κατά τόπον αρχιερείς και τους
+διοριζομένους παρ' ημών εκκλησιαστικούς εξάρχους και τους
+βασιλικούς εξουσιαστάς και διοικητάς, δηλοποιούντες και
+παραδίδοντες και εκείνους τους απλουστέρους, όσοι ήθελον φωραθή
+ότι ενεργούν ανοίκεια του ρεαγιαδιακού χαρακτήρος· καθότι οι
+τοιούτοι διαταράττουσι την γενικήν ησυχίαν, και κατακρημνίζουσι
+τους αδυνάτους και αθώους ομογενείς μας εις της απωλείας το
+βάραθρον. Και τόσον υμείς οι αρχιερείς, οι μοναστηριακοί, οι
+ιερωμένοι, και οι προεστώτες και ευκατάστατοι και πρόκριτοι
+εκάστου τόπου με την άγρυπνον προσοχήν σας, όσον και οι λοιποί
+εκάστης τάξεως και βαθμού άνθρωποι με τας εκ μέρους σας
+αδιαλείπτους συμβουλάς και νουθεσίας, και κατά τας πατρικάς και
+προνοητικάς εκκλησιαστικάς ημών οδηγίας και παραινέσεις να γενήτε
+εδραίοι και αμετακίνητοι επί του κέντρου του ρεαγιαλικίου, και εξ
+όλης ψυχής και καρδίας σας να διαφυλάττετε την πίστιν και κάθε
+υποταγήν, και ευπείθειαν εις αυτήν την θεόθεν εφ' ημάς τεταγμένην
+κραταιάν και αήττητον βασιλείαν, και να αποδεικνύετε εντελώς με
+όλα τα πραγματικά της ειλικρινείας σημεία· καθότι η μετ'
+ευχαριστίας και ειλικρινείας υποταγή χαρακτηρίζει και την προς
+Θεόν αγάπην και πίστιν, και την προς τας θείας αυτού εντολάς και
+τας υπαγορεύσεις των θείων νόμων και ιερών κανόνων υπακοήν, και
+την ευγνωμοσύνην της καρδίας ημών διά τ' άπειρα ελέη, όπου
+απολαμβάνομεν παρά της βασιλικής φιλανθρωπίας. Επειδή δε προς τοις
+άλλοις εγένετο γνωστόν, ότι οι το σατανικόν της δημεγερσίας
+φρόνημα επινοήσαντες, και εταιρίαν τοιαύτην συστησάμενοι προς
+αλλήλους, συνεδέθησαν και με τον δεσμόν του όρκου, γινώσκετωσαν,
+ότι ο όρκος αυτός είναι όρκος απάτης, είναι αδιάκριτος, και όμοιος
+με τον όρκον του Ηρώδου, όστις, διά να μη φανή παραβάτης του όρκου
+του, απεκεφάλισεν Ιωάννην τον βαπτιστήν. Αν ήθελεν αθετήσει τον
+παράλογον όρκον του, τον οποίον επενόησεν η άλογος επιθυμία του,
+έζη βέβαια τότε ο θείος πρόδρομος· ώστε ενός απλού όρκου επιμονή
+έφερε τον θάνατον του προδρόμου. Η επιμονή άρα του όρκου εις
+διατήρησιν των υποσχεθέντων παρά της φατρίας αυτής,
+πραγματευομένης ουσιωδώς την απώλειαν ενός ολοκλήρου γένους, πόσον
+είναι ολεθρία και θεομίσητος είναι φανερόν· εξ εναντίας, η
+αθέτησις του όρκου αυτού, απαλλάττουσα το γένος εκ των επερχομένων
+απαραμυθήτων δεινών, είναι θεοφιλής και σωτηριώδης. Διά τούτο τη
+χάριτι του παναγίου Πνεύματος έχει η εκκλησία αυτόν διαλελυμένον,
+και αποδέχεται και συγχωρεί εκ καρδίας τους μετανοούντας και
+επιστρέφοντας, και την προτέραν απάτην ομολογούντας. και το πιστόν
+ρεαγιαλίκι αυτών εναγκαλιζομένονς ειλικρινώς. Ταύτα αμέσως να
+κοινολογήσετε εις όλους τους γνωστούς σας, και να κατασταθήτε όλοι
+προσεκτικώτεροι, ανατρέποντες και διαλύοντες ως αραχνιώδη
+υφάσματα, όσα η απάτη και η κακοβουλία των πρωταιτίων εκείνων καθ'
+οιονδήτινα τρόπον συνέπλεξε. Επειδή, εάν, ο μη γένοιτο, δεν ήθελε
+καθαρισθή η θανατηφόρος αύτη λύμη, και φωραθώσι τινές τολμώντες
+εις επιχειρήματα εναντία των καθηκόντων του ρεαγιαλικίου, κοντά
+όπου οι τοιούτοι έχουσι να παιδευθώσι χωρίς ελέους και οικτιρμών,
+(μη γένοιτο, Χριστέ Βασιλεύ!) αμέσως θέλει εξαφθή η δικαία οργή
+του κράτους του καθ' ημών, και ο θυμός της εκδικήσεως γενικός των
+εχλιϊσλάμιδων, και θέλουν εκχυθή τόσων αθώων αίματα αδίκως και
+παραλόγως, καθώς αποκριματίστως ταύτα πάντα διεσάλπισεν η κραταιά
+και αήττητος βασιλεία διά του εκδοθέντος και επ' ακροάσει κοινή
+ημών αναγνωσθέντος υψηλού βασιλικού προσκυνητού ορισμού. Εκείνους
+δε τους ασεβείς πρωταιτίους και απονενοημένους φυγάδας και
+αποστάτας ολεθρίους να τους μισήτε και να τους αποστρέφεσθε και
+διανοία και λόγω, καθότι και η εκκλησία και το γένος τους έχει
+μεμισημένους, και επισωρεύει κατ' αυτών τας παλαμναιοτάτας και
+φρικωδεστάτας αράς· ως μέλη σεσηπότα, τους έχει αποκεκομμένους της
+καθαράς και υγιαινούσας χριστιανικής ολομελείας· ως παραβάται δε
+των θείων νόμων και κανονικών διατάξεων, ως καταφρονηταί του ιερού
+χρήματος της προς τους ευεργέτας ευγνωμοσύνης και ευχαριστίας, ως
+εναντίοι ηθικών και πολιτικών όρων, ως την απώλειαν των αθώων και
+ανεύθυνων ομογενών μας ασυνειδήτως τεκταινόμενοι, αφωρισμένοι
+υπάρχειεν και κατηραμένοι και ασυγχώρητοι, και μετά θάνατον
+άλυτοι, και τω αιωνίω υπόδικοι αναθέματι, και αυτοί, και όσοι τοις
+ίχνεσιν αυτών κατηκολούθησαν ή κατακολουθήσωσι του λοιπού, αν μη
+θελήσωσιν εννοήσαι την αρπαγήν και απάτην, και επιστραφήναι τε και
+βαδίσαι την ευθείαν της σωτηρίας οδόν, αν δεν αναλάβωσιν ό εστι,
+τον εντελή χαρακτήρα του ρεαγιαδικού αυτών επαγγέλματος. Τα αυτά
+δε και κατά της αρχιερωσύνης σας και ιερωσύνης σας
+επανανατείνομεν, εάν μη βαδίσητε, εις όσα εν Πνεύματι αγίω
+αποφαινόμεθα διά του παρόντος εκκλησιαστικώς, εάν δεν δείξετε εν
+έργω την επιμέλειάν σας και προθυμίαν εις την διάλυσιν των
+σκευωριών, εις την αναστολήν των καταχρήσεων και αταξιών, εις την
+επιστροφήν των πλανηθέντων, εις την άμεσον και έμμεσον καταδρομήν
+και εκδίκησιν των επιμενόντων εις τα αποστατικά φρονήματα, εάν δεν
+συμφωνήσετε τη εκκλησία του Θεού, και, εν ενί λόγω, εάν καθ'
+οιονδήτινα τρόπον δολιευθήτε και κατενεχθήτε κατά της κοινής ημών
+ευεργέτιδος κραταιάς βασιλείας, έχομεν υμάς αργούς πάσης
+ιεροπραξίας, και τη δυνάμει του παναγίου Πνεύματος εκπτώτους του
+βαθμού της αρχιερωσύνης και ιερωσύνης και τω πυρί της γεέννης
+ενόχους, ως την κοινήν του γένους απώλειαν προτιμήσαντας. Ούτω
+τοίνυν γινώσκοντες, ανανήψατε προς Θεού και ποιήσατε καθώς
+γράφομεν εκκλησιαστικώς και γενικώς παρακελευόμεθα, και μη άλλως
+εξ αποφάσεως, ότι περιμένομεν κατά τάχος την αισίαν των γραφομένων
+αποπεράτωσιν, ίνα και η του Θεού χάρις και το άπειρον έλεος είη
+μετά πάντων υμών.
+
+                                             αωκά εν μηνί μαρτίω.
+
+Υπεγράφη συνοδικώς επάνωθεν του ιερού θυσιαστηρίου παρά της ημών
+μετριότητος και της μακαριότητός του και πάντων των συναδελφών
+αγίων αρχιερέων.
+
+         Ο π α τ ρ ι ά χ η ς Κωνσταντινουπόλεως αποφαίνεται.
+         Ο Ιεροσολύμων Π ο λ ύ κ α ρ π ο ς συναποφαίνεται.
+         Ο Καισαρίας Ι ω α ν ν ί κ ι ο ς.
+         Ο Νικομηδείας Α θ α ν ά σ ι ο ς.
+         Ο Δέρκων Γ ρ η γ ό ρ ι ο ς.
+         O Αδριανουπόλεως Δ ω ρ ό θ ε ο ς.
+         O Βιζύης Ι ε ρ ε μ ί α ς.
+         O Σίφνου Κ α λ λ ί ν ι κ ο ς.
+         O Ηρακλείας Μ ε λ έ τ ι ο ς.
+         O Νικαίας Μ α κ ά ρ ι ο ς.
+         O Θεσσαλονίκης Ι ω σ ή φ.
+         O Βερροίας Ζ α χ α ρ ί α ς.
+         O Δυδιμοτοίχου Κ α λ λ ί ν ι κ ο ς.
+         O Βάρνης Φ ι λ ό θ ε ο ς.
+         O Ρέοντος Δ ι ο ν ύ σ ι ο ς.
+         O Κυζίκου Κ ω ν σ τ ά ν τ ι ο ς.
+         O Χαλκηδόνος Γ ρ η γ ό ρ ι ο ς.
+         O Τουρνόβου Ι ω α ν ν ί κ ι ο ς.
+         O Πισειδίας Ε υ γ έ ν ι ο ς.
+         O Δρύστας Ά ν θ ι μ ο ς.
+         O Σωζοπόλεως Π α ΐ σ ι ο ς
+         O Φαναρίου και Φερσάλων Δ α μ α σ κ ην ό ς.
+         O Ναυπάκτου και Άρτης Ά ν θ ι μ ο ς».
+
+* * * * *
+
+«Γρηγόριος ελέω Θεού αρχιεπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως, νέας Ρώμης,
+και οικουμενικός πατριάρχης.
+
+Ιερώτατε μητροπολίτα . . . . . . .υπέρτιμε και έξαρχε πλαγηνών, εν
+αγίω Πνεύματι αγαπητέ αδελφέ, και συλλειτουργέ της ημών
+μετριότητος, Κύριε (ο δείνα) χάρις είη σου τη ιερότητι και ειρήνη
+παρά Θεού.
+
+Πόσον διετάραξε τας καρδίας ου μόνον των εκκλησιαστικών, αλλά και
+πάντων των εν τη βασιλευούση κατοίκων ομογενών από μικρού έως
+μεγάλου το απροσδόκητον αποστατικόν αυτόθι κίνημα, αδυνατούμεν
+γραφή παραδούναι· όλοι πενθούντες και σκυθρωπάζοντες μένομεν
+εκστατηκότες, ότι και της εκκλησίας και της θεόθεν εφ' ημάς
+τεταγμένης κραταιάς και αηττήτου βασιλείας έφθασεν επί τοσούτον
+αγνώμων και αχάριστος να φανή ο επί την ηγεμονείαν αυτήν, ως μη
+ώφειλε, προαχθείς Μιχαήλ, και με το πρόσχημα της ελευθερίας να
+κηρυχθή τω πράγματι και τη αληθεία εχθρός του γένους επίσημος,
+συμφωνήσας τω φυγάδι εκείνω και επίσης αγνώμονι Αλεξάνδρω τω
+Υψηλάντη. Αυτοί μήτε τα προς Θεόν όσια, μήτε τα προς ανθρώπους
+δίκαια διατηρήσαντες, καταπατήσαντες και θρησκευτικά και ηθικά, ου
+μόνον εξηπάτησαν τους αυτόθι ουτιδανούς και αφελεστέρους, αλλά και
+το γένος όλον ασυνειδότως εσυκοφάντησαν, προβαλλόμενοι το
+κακοηθέστατον σχέδιον αυτό ως εθνικόν. Αλλ' η θεία πρόνοια και η
+επαγρύπνησις της κραταιάς και αηττήτου βασιλείας, διά των κατά
+τόπους φωραθέντων γραμμάτων, και εξ αυτής της επαγγελματικώς
+δοθείσης ειδοποιήσεως του εξοχωτάτου πρέσβεως της Ρωσσίας,
+ανεκάλυψε την σκηνήν, και εγνώσθη η βάσις και η αρχή πόθεν και
+εφωράθη το ψεύδος του προβλήματος και η απάτη, την οποίαν
+αναισχύντως μεταχειρίζονται, ως έχοντες δήθεν συνεργόν εις
+τοιούτους σκοπούς ολεθρίους την ρωσσικήν Δύναμιν, καθώς ταύτα
+πάντα διεκηρύχθησαν και διά του επίτηδες επ' αυτή τη υποθέσει
+εκδοθέντος, και σήμερον επ' ακροάσει κοινή πάντων ημών
+αναγνωσθέντος, υψηλού βασιλικού προσκυνητού ορισμού.
+
+Το βασιλικόν κράτος επεχείρησεν ευτάκτως την ανατροπήν του
+κακακοήθους σχεδίου, και η αγία του Χριστού εκκλησία κατά χρέος
+απαραίτητον επαγρυπνούσα υπέρ των απανταχού ομογενών, εξέδωκε
+γράμματα και διένειμε δι' εξάρχων, υπαγορεύουσα τοις ομογενέσι
+κοινώς τε και κατά μέρος τα σωτήρια και στηρίζουσα πάντας εις το
+πιστόν του ραγιαλικίου και τα χρέη της ειλικρινούς ευπειθείας και
+υποταγής· εκείνους δε τους πρωτουργούς και τους αμεταμελήτως
+αυτοίς κατακολουθούντας και συμφωνούντας αραίς αλύτοις
+καθυποβάλλει και αναθέμασιν, ως προφανώς ολετήρας και την έκχυσιν
+τόσων και τόσων αθώων αιμάτων ομογενών ασπλάχνως και απανθρώπως
+επιθυμήσαντας. Τοιαύτα γράμματα στέλλονται προσφόρως και εις την
+επαρχίαν της ιερότητός σου, και των θεοφιλεστάτων επισκόπων σου,
+εκ των οποίων γραμμάτων και ακριβέστερον πληροφορείσαι· ιδίως δε
+γράφοντες και διά της παρούσης εντελλόμεθά σοι εκκλησιαστικώς να
+διασαλπίσης εις όλους τους υπό την πνευματικήν σου προστασίαν
+Χριστιανούς τας εννοίας των εκκλησιαστικών μας γραμμάτων, να
+αγωνισθής εκ παντός τρόπου εις το ν' αποδείξης την πλάνην, εις την
+οποίαν ευρίσκονται, να διαλύσης τους ματαίους στοχασμούς των, και
+τέλος πάντων ν' αποδείξης, ότι με την επιμονήν αυτών εις το
+απονενοημένων τούτο κίνημα διοργανίζουσι τον όλεθρον όλου του
+γένους, να πληροφορήσης αυτούς, ότι, αν δεν διορθώσωσι το σφάλμα
+με μίαν τελείαν και ειλικρινή μεταμέλειαν, η εκκλησία τους έχει
+αποκεκομμένους της των πιστών ολομελείας και αποβλήτους και
+ενόχους τω αιωνίω αναθέματι.
+
+Προ πάντων δε προσεκτικώτατος έσο η ιερότης σου, αγαπητέ αδελφέ!
+εννόησον ότι έχεις να δως απολογίαν επί του αδεκάστου βήματος του
+Κυρίου ημών εν τη φοβερά εκείνη ημέρα της ετάσεως περί όλων των
+αυτόθι ομογενών και των αλλαχού ευρισκομένων και εξ αιτίας αυτών
+κακόν τι υποστησομένων. Εκ της χειρός σου εκζητηθήσεται το αίμα
+αυτών, αν μη και λόγω και έργω δεν προφθάσης την αναγκαίαν
+θεραπείαν και διόρθωσιν, αν δεν εκτελέσης τα αρχιερατικά χρέη σου,
+μεταπείθων τους εξαπατηθέντας, αποδεχόμενος και συγχωρών τους
+μετανοούντας, και των όρκων εκείνων των σατανικών απαλλάττων,
+μισών, αποστρεφόμενος, καταδιώκων και κατατρέχων τους
+λειποτακτήσαντας, και κατά πάντα συμφρονών τη του Θεού εκκλησία
+και τη εφ' ημάς θεοδότω κραταιή βασιλεία· καθότι, εάν, ό μη
+γένοιτο, αντιδιατεθείς και άλλα παρά τα εκκλήσιαστικώς γραφόμενα
+επιχειρήσης, ή λόγω, ή έργω ή διανοία, σε έχομεν εξ εκείνης της
+ώρας έκπτωτον του αρχιερατικού βαθμού, αυτοκατάκριτον, και μέλος
+αλλότριον και ξένον της εκκλησίας του Θεού, και καθαιρέσει
+αμετακλήτω ένοχον. Διό, περιπόθητε αδελφέ! αγωνίσθητι όσον το
+δυνατόν, διά ν' αποφύγης τον ψυχικόν κίνδυνον, ότι εν οχετοίς
+δακρύων και το στελλόμενόν σοι συνοδικόν γράμμα επί του θείου
+υπεγράφη θυσιαστηρίου· ούτως εξεκαύθη η δικαία της εκκλησίας
+αγανάκτησις κατά των κοινών φθορέων και λυμεώνων. Περιμένομεν να
+χαροποιηθώμεν με τας ταχείας αποκρίσεις σου, δηλωτικάς της αισίας
+των γραφομένων αποπερατώσεως διά να σε καταστέψωμεν και με τας
+κοινάς ημών ευχάς και ευφημίας· η δε του Θεού χάρις είη μετά της
+αρχιερωσύνης σου.
+
+                        O Κωνσταντινουπόλεως εν Χριστώ Αδελφός,
+                                               αωκά μαρτίου ιά».
+
+* * * * *
+
+«Γρηγόριος ελέω Θεού, αρχιεπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως, νέας Ρώμης
+και οικουμενικός πατριάρχης.
+
+Ιερώτατε μητροπολίτα . . . υπέρτιμε και έξαρχε πλαγηνών, εν αγίω
+Πνεύματι αγαπητέ αδελφέ και συλλειτουργέ, και ευγενέστατοι
+άρχοντες οι εν τη επαρχία ταύτη, αυτόχθονες τε και ημεδαποί,
+τιμιώτατοι πραγματευταί, χρησιμώτατοι πρόκριτοι των αυτόθι
+ευλογημένων ρουφετίων (συντεχνιών), και λοιποί απαξάπαντες
+ευλογημένοι Χριστιανοί εκάστης τάξεως και βαθμού, τέκνα εν Κυρίω
+ημών αγαπητά, χάρις είη υμίν και ειρήνη παρά Θεού.
+
+Η πρώτη βάσις της ηθικής ότι είναι η προς τους ευεργετούντας
+ευγνωμοσύνη, είναι ηλίου λαμπρότερον, και, όστις ευεργετούμενος
+αχαριστεί, είναι ο κάκιστος πάντων ανθρώπων. Αυτήν την κακίαν
+βλέπομεν πολλαχού στηλιτευομένην παρά των ιερών γραφών και παρ'
+αυτού του κυρίου ημών Ιησού Χριστού ασυγχώρητον, καλώς έχομεν το
+παράδειγμα του Ιούδα. Όταν η αχαριστία ήναι συνωδευμενη και με
+πνεύμα κακοποιόν και αποστατικόν εναντίον της κοινής ημών
+ευεργέτιδος και τροφού κραταιάς και αηττήτου βασιλείας, τότε
+εμφαίνει και τρόπον αντίθεον, επειδή ουκ έστι, φησί, βασιλεία και
+εξουσία ει μη υπό Θεού τεταγμένη, και πας ο αντιτασσόμενος αυτή,
+τη θεόθεν εφ' ημάς τεταγμένη κραταιή βασιλεία τη του Θεού διαταγή
+ανθέστηκε. Αυτά τα δύο ουσιώδη και βάσιμα ηθικά και θρησκευτικά
+χρέη κατεπάτησαν με απαραδειγμάτιστον θρασύτητα και αλαζονείαν
+ό,τε προδιορισθείς της Μολδαυίας ηγεμών, ως μη ώφειλε, Μιχαήλ και
+ο Αλέξανδρος Υψηλάντης. Εις όλους τους ομογενείς μας είναι γνωστά
+τα άπειρα ελέη, όσα η αένναος της εφ' ημάς τεταγμένης κραταιάς
+βασιλείας πηγή εξέχεεν εις τον κακόβουλον Μιχαήλ. Από μικρού και
+ευτελούς τον ανύψωσεν εις βαθμούς και μεγαλεία· από αδόξου και
+ασήμου τον προήγαγεν εις δόξας και τιμάς· τον επλούτισε· τον
+περιέθαλψε· τέλος πάντων τον ετίμησε και με τον λαμπρότατον της
+ηγεμονείας αυτής θρόνον και τον κατέστησεν άρχοντα λαών. Αυτός
+όμως, φύσει κακόβουλος ων, εφάνη τέρας έμψυχον αχαριστίας, και
+συμφωνήσας μετά του δραπέτου και φυγάδος Αλεξάνδρου Υψηλάντου,
+αμφότεροι απονενοημένοι, επίσης αλαζόνες, δοξομανείς, ή μάλλον
+ειπείν ματαιόφρονες, εκήρυξαν ελευθερίαν του γένους, και με την
+φωνήν αυτήν υφείλκυσαν και πολλούς των αυτόθι, διασπείραντες και
+αποστόλους εις διάφορα μέρη διά να εξαπατήσωσι και να εφελκύσωσιν
+εις τον ίδιον της απωλείας κρημνόν και άλλους πολλούς των ομογενών
+μας. Διά να δυνηθώσι δε τρόπον τινά να ενθαρρύνωσι τους ακούοντας,
+μετεχειρίσθησαν και το όνομα της ρωσσικής Δυνάμεως, προβαλλόμενοι,
+ότι και αυτή είναι σύμφωνος με τους στοχασμούς και τα κινήματά
+των, πρόβλημα διόλου ψευδές και ανύπαρκτον, και μόνης της ιδικής
+των ματαιοφροσύνης αποκύημα· επειδή, ενώ το τοιούτον είναι
+αδύνατον ηθικώς, και πολλής πρόξενον μομφής εις την ρωσσικήν
+αυτοκρατορίαν, και ο ίδιος ενταύθα εξοχώτατος πρέσβυς αυτής έδωκεν
+έγγραφον πληροφορίαν, ότι ουδεμίαν ή είδησιν, ή μετοχήν έχει το
+ρωσσικόν κράτος εις αυτήν την υπόθεσιν, καταμεμφόμενος μάλιστα και
+αποτροπιαζόμενος του πράγματος την βδελυμίαν. Με τοιαύτας
+ραδιουργίας εσχημάτισαν την ολεθρίαν σκηνήν οι ούτοι, και οι
+τούτων συμπράκτορες φιλελεύθεροι, ή μάλλον ειπείν μισελεύθεροι,
+και επεχείρησαν εις έργον μιαρόν, θεοστυγές και ασύνετον, θέλοντες
+να διαταράξωσι την άνεσιν και ησυχίαν των ομογενών μας, πιστών
+ραγιάδων της κραταιάς βασιλείας, την οποίαν απολαμβάνουσιν υπό την
+αμφιλαφή σκιάν αυτής με τόσα προνόμια ελευθερίας, όσα δεν
+απολαμβάνει άλλο έθνος υποτελές και υποκείμενον, τα τε άλλα και
+εις τα της θρησκείας μας κατ' εξοχήν, ήτις διεφυλάχθη και
+διατηρείται ασκανδάλιστος μέχρι της σήμερον επί ψυχική ημών
+σωτηρία. Αντί λοιπόν φιλελεύθεροι εφάνησαν μισελεύθεροι· αντί
+φιλογενείς και φιλόθρησκοι εφάνησαν μισογενείς, μισόθρησκοι και
+αντίθεοι, διοργανίζοντες, φευ, οι ασυνείδητοι με τα απονενοημένα
+κινήματά των την αγανάκτησιν της ευμενούς κραταιάς βασιλείας
+εναντίον των υπηκόων της ομογενών μας, και σπεύδοντες να επιφέρωσι
+κοινόν και γενικόν τον όλεθρον εναντίον παντός του γένους.
+
+Τοιαύτα τοίνυν ακούσαντες ημείς τε και πάσα η περί ημάς ιερά
+αδελφότης, και όλα τα ενταύθα μέλη του ευσεβούς ημών γένους
+εκάστης τάξεως, κατηφείας επλήσθημεν πολλής και καιρίας οδύνης,
+και προήχθημεν υπό φιλοστοργίας πατρικής και προνοίας
+εκκλησιαστικής αμέσως εις το να εμπνεύσωμεν υμίν τα σωτήρια. Και
+δη γράφοντες εντελλόμεθα και παραγγέλλομεν τη αρχιερωσύνη σου, και
+ο ίδιος αμέσως και διά των υπαλλήλων σοι ηγουμένων, ιερομονάχων
+και πνευματικών πατέρων να διακηρύξης την απάτην των ειρημένων
+κακοβούλων ανθρώπων, και να καταρτίσης τους υπό την πνευματικήν
+προστασίαν σου Χριστιανούς εκάστης τάξεως εις την διατήρησιν του
+πιστού ραγιαλικίου, και της άκρας υποταγής και δουλικής ευπειθείας
+προς αυτήν την θεόθεν εφ' ημάς τεταγμένην κραταιάν βασιλείαν· να
+διαλύσης με τας πραγματικάς αποδείξεις της αληθείας τας πλεκτάνας
+των ολεθρίων εκείνων ανθρώπων και να τους αποδείξης κοινούς
+λυμεώνας και ματαιόφρονας, χωρίς μήτε η αρχιερωσύνη σου, μήτε το
+λογικόν σου αυτό ποίμνιον να δώσητε εις τους λόγους των και εις τα
+κινήματά των καμμίαν προσοχήν· μάλιστα δε να τους μισήτε και να
+τους αποστρέφεσθε, καθότι και η εκκλησία και το γένος τους έχει
+μεμισημένους, και επισωρεύει κατ' αυτών τας παλαμναιοτάτας αράς,
+ως μέλη σεσηπότα τους έχει αποκεκομμένους της καθαράς και
+υγιαινούσης χριστιανικής ολομελείας. Ως παραβάται των θείων νόμων
+και αποστολικών διατάξεων, ως καταφρονηταί του ιερού χρήματος της
+προς τους ευεργετήσαντας ευγνωμοσύνης και ευχαριστίας, ως ενάντιοι
+των ηθικών και πολιτικών όρων, ως την απώλειαν των αθώων και
+ανευθύνων ομογενών μας ασυνειδότως τεκταινόμενοι, αφωρισμένοι
+υπάρχουσι και κατηραμένοι και ασυγχώρητοι και άλυτοι μετά θάνατον,
+και τω αιωνίω υπόδικοι αναθέματι και τυμπανιαίοι· αι πέτραι, τα
+ξύλα, και ο σίδηρος λυθείησαν, αυτοί δε μηδαμώς· σχισθείσα η γη
+καταπίοι αυτούς, ουχ' ως τον Δαθάν και Αβειρών, αλλά τρόπω δη τινι
+παραδόξω, εις θαύμα και παράδειγμα· πατάξαι Κύριος αυτούς τω
+ψύχει, τω πυρετώ, τη ανεμοφθορία και τη ώχρα· γενηθήτω ο ουρανός,
+ο υπέρ την κεφαλήν αυτών, χαλκούς, και η γη, η υπό τους πόδας
+αυτών, σιδηρά· εκκοπείησαν αώρως της παρούσης ζωής και
+προσζημιωθείησαν και την μέλλουσαν· επιπεσάτωσαν επί τας κεφαλάς
+αυτών κεραυνοί της θείας αγανακτήσεως· είησαν τα κτήματα αυτών εις
+παντελή αφανισμόν και εις εξολόθρευσιν· γενηθήτωσαν τα τέκνα αύτων
+ορφανά και αι γυναίκες αυτών χήραι· εν γενεά μια εξαλειφθείη το
+όνομα αυτών μετ' ήχου, και ου μη μένη αυτοίς λίθος επί λίθου·
+άγγελος Κυρίου καταδιώξαι αυτούς εν πυρίνη ρομφαία, έχοντες και
+τας αράς πάντων των απ' αιώνος αγίων και των οσίων και θεοφόρων
+πατέρων, και αυτοί και όσοι τοις ίχνεσιν αυτοίς κατηκολούθησαν
+αμεταμελήτως, ή κατακολουθήσωσι του λοιπού. Τοιαύτα απαρώμεθα κατ'
+αυτών, κρουνούς δακρύων εκ των οφθαλμών ημών αφίεντες και πλήρεις
+αγανακτήσεως δικαίας υπάρχοντες. Επειδή δε προς τοις άλλοις
+εγνώσθη, ότι οι το σατανικόν της δημεγερσίας φρόνημα νοήσαντες και
+εταιρίαν τοιαύτην συστησάμενοι προς αλλήλους συνεδέθησαν και με
+τον δεσμόν του όρκου, γινωσκέτωσαν, ότι ο όρκος αυτός είναι όρκος
+απάτης, είναι αδιάκριτος και ασεβής, όμοιος με τον όρκον του
+Ηρώδου, όστις, διά να μη φανή παραβάτης του όρκου του,
+απεκεφάλισεν Ιωάννην τον βαπτιστήν· αν ήθελεν αθετήσει τον
+παράλογον όρκον, τον οποίον επενόησεν η άλγος επιθυμία του, έζη
+τότε βέβαια ο θείος πρόδρομος, ώστε ενός παραλόγου όρκου επιμονή
+έφερε τον θάνατον του προδρόμου· η επιμονή άρα του όρκου εις
+διατήρησιν των υποσχεθέντων παρά της φατρίας αυτής,
+πραγματευομένης ουσιωδώς την απώλειαν ενός ολοκλήρου γένους, πόσον
+είναι ολεθρία και θεομίσητος, είναι φανερόν· εξ εναντίας η
+αθέτησις του όρκου αυτού απαλλάττουσα το γένος εκ των επερχομένων
+απαραμυθήτων δεινών, είναι θεοφιλής και σωτηριώδης. Διά τούτο τη
+χάριτι του παναγίου Πνεύματος εν ει η εκκλησία διαλελυμένον τον
+όρκον αυτών και αποδέχεται και συγχωρεί εκ καρδίας τους
+μετανοούντας και επιστρέφοντας και την προτέραν απάτην
+ομολογούντας και το πιστόν του ραγιαλικίου αυτών εναγκαλιζομένους
+ειλικρινώς· αποτείνοντες δε τον λόγον ιδίως και προς την
+αρχιερωσύνην σου αποφαινόμεθα, εάν μη βαδίσης εις όσα εν πνεύματι
+αγίω παραινούμεν διά του παρόντος εκκλησιαστικώς, εάν δεν δείξης
+εν έργω την επιμέλειάν σου και προθυμίαν εις την διάλυσιν των
+σκευωριών, εις την αναστολήν των καταχρήσεων και αταξιών, εις την
+επιστροφήν των πλανηθέντων, εις την άμεσον και έμμεσον καταδρομήν
+και εκδίκησιν των επιμενόντων εις τα αποστατικά φρονήματα, εάν δεν
+συμφρονήσης τη εκκλησία, και ενί λόγω, εάν καθ' οιονδήποτε τρόπον
+κατενεχθής κατά της κοινής ημών ευεργέτιδος κραταιάς βασιλείας, σε
+έχομεν αργόν πάσης αρχιεροπραξίας, και τη δυνάμει του άγιου
+Πνεύματος έκπτωτον του βαθμού της αρχιερωσύνης και των ιερών
+περιβόλων απόβλητον και της θείας χάριτος γεγυμνωμένον και τω πυρί
+της γεέννης ένοχον, ως τη απώλειαν του γένους ημών αιρετησάμενον
+και προτιμήσαντα.
+
+Ούτω τοίνυν, αγαπητοί αδελφοί, ανανήψατε προς Θεού και ποιήσατε
+καθώς εκκλησιαστικώς υμίν γράφοντες κελευόμεθα, ότι περιμένομεν
+κατά τάχος την αισίαν των γραφομένων εκτέλεσιν, ίνα και η του Θεού
+χάρις και το άπειρον έλεος είη μετά πάντων υμών.
+
+                                             αωκά εν μηνί μαρτίω.
+
+Υπεγράφη συνοδικώς επί της αγίας Τραπέζης παρά της ημών
+μετριότητος, και της μακαριότητός του και πάντων των αγίων
+αρχιερέων.
+
+         ο Κωνσταντινουπόλεως ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ αποφαίνεται.
+         ο Ιεροσολύμων ΠΟΛΥΚΑΡΠΟΣ συναποφαίνεται.
+         ο Καισαρείας ΙΩΑΝΝΙΚΙΟΣ.
+         ο Ηρακλείας ΜΕΛΕΤΙΟΣ.
+         ο Κυζίκου ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΟΣ.
+         ο Νικομηδείας ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ.
+         ο Νικαίας ΜΕΛΕΤΙΟΣ.
+         ο Χαλκηδόνος ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ.
+         ο Δέρκων ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ.
+         ο Θεσσαλονίκης ΙΩΣΗΦ.
+         ο Τυρνάβου ΙΩΑΝΝΙΚΙΟΣ.
+         ο Αδριανουπόλεως ΔΩΡΟΘΕΟΣ.
+         ο Προύσσης ΜΕΛΕΤΙΟΣ.
+         ο Δυδιμοτοίχου ΚΑΛΛΙΝΙΚΟΣ.
+         ο Αγκύρας ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ.
+         ο Ναξίας ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ.
+         ο Σίφνου ΚΑΛΛΙΝΙΚΟΣ.
+         ο Φαναρίου και Φερσάλων ΔΑΜΑΣΚΗΝΟΣ κτλ. κτλ.».
+
+(β.)
+
+Ιδού δύο άλλα νεώτερα έγγραφα του σουλτάνου περί των αυτών, το μεν
+προς τον κεχαγιάμπεην, το δε προς όλον το έθνος των Μουσουλμάνων.
+Το προς τον κεχαγιάμπεην έλεγεν·
+
+«Ουδείς αγνοεί τα κατά τας επαρχίας της Βλαχίας και της Μολδαυίας
+εσχάτως συμβάντα, και την παντοτεινήν του έθνους των Ελλήνων
+απιστίαν. Ας ελπίσωμεν εις τον θεόν ότι η ησυχία θα επανέλθει.
+Είναι όμως αναγκαίον να φέρεται εις το εξής έκαστος Μουσουλμάνος
+αξίως των σημερινών περιστάσεων, αίτινες απαιτούν την απάρνησιν
+πάσης τροφής, ήτις τους ηχμαλώτευσε, την επάνοδον εις την εν τοις
+στρατοπέδοις ζωήν ως ανέκαθεν και την κατ' ολίγον μίμησιν των ηθών
+των προγόνων μας. Είναι επίσης αναγκαίον και οι υπουργοί του
+κράτους και οι υπάλληλοι και οι γραφείς ν' απαρνηθώσι πάσαν
+ηδυπάθειαν και να ετοιμασθώσιν εις την περί ης ο λόγος μεταβολήν
+των ηθών αγοράζοντες όπλα και ίππους».
+
+Ιδού το προς το έθνος των Μουσουλμάνων.
+
+«Οι άπιστοι, μάρτυρες των ακολασιών των υπουργών και των υπαλλήλων
+του κράτους μου, και προβλέποντες ότι ούτοι δεν ήσαν ικανοί ν'
+αντισταθώσιν, ετόλμησαν να κινήσωσιν ένοπλον χείρα. Ηξεύρουν τούτο
+όλοι οι μεγιστάνες, οι υπουργοί και οι υπάλληλοι του κράτους μου·
+και όμως ουδείς δεικνύει τον πρέποντα ζήλον· μόλις οι γραφείς
+έρχονται εις τα έργα των την γ' ώραν· αι υποθέσεις δεν διεξάγονται
+πρεπόντως κατά τον τρόπον τούτον· όλαι αι ώραι δεν είναι ώραι
+τρυφής. Ιδού τα ελεεινά αποτελέσματα της τοιαύτης ζωής.
+Εψυχράνθησαν οι Μουσουλμάνοι. Τινές κακεντρεχείς δεν παύουν
+χλευάζοντες και κατηγορούντες τους άλλους· διά τούτο δεν θα
+συμβουλεύω εις το εξής, αλλά θα παραδίδω εις τας χείρας του δημίου
+τους ζώντας ταύτην την ζωήν, τους ολιγωρούντας την εντολήν του να
+θεωρώσιν ως αδελφούς τους άλλους, τους τρέφοντας μίσος κατ' αυτών,
+τους μη φροντίζοντας διά την εκπλήρωσιν των καθηκόντων, τους
+ερχομένους παρ' ώραν εις τα έργα των και τους κακολογούντας
+αλλήλους. Ας ανοίξωσιν οι τοιούτοι καλά τα όμματά των. Αι
+σημεριναί περιστάσεις δεν είναι ως αι παρελθούσαι. Πρόκειται περί
+θρησκείας. Ο αυτοκρατορικός σκοπός μου είναι να κερδίσω τας
+καρδίας των αληθών πιστών και να ενισχύσω τον νόμον του Μωάμεθ.
+Είθε να φανήτε όλοι άγρυπνοι! Αμήν!»
+
+Σημειωτέον, ότι όσα τουρκικά έγγραφα εκδίδω μετεφράσθησαν όλα εκ
+γαλλικών μεταφράσεων.
+
+(γ.)
+
+Μετά τινας ημέρας απεκεφάλισεν η Πύλη και ένα των υιών και τον
+αδελφόν του Παπαρρηγοπούλου.
+
+(δ.)
+
+Ότι ακρίτως και ανεξετάστως και επί απλή υποψία εφόνευαν οι
+Τούρκοι τους Χριστιανούς, αρκεί ν' αναφέρω, ότι το έγγραφον της
+καταδίκης του Γεωργίου Μαυροκορδάτου έλεγεν, ότι «κατεδικάσθη εις
+θάνατον, διότι μετέφερεν έξωθεν κανόνια έμπροσθεν της οικίας του
+εις ανατροπήν της τουρκικής Αρχής». Η δε παραμορφωθείσα αλήθεια
+έχει ούτως. Η οικία του ήτο παραθαλάσσιος, και έμπροσθεν αυτής
+ηγκυροβόλουν πλοία αποβιβάζοντα συνήθως χάριν επισκευής τα κανόνιά
+των.
+
+(ε.)
+
+Εξωρίσθη και ο μέγας ούτος διερμηνεύς και κληθείς εις γεύμα επί
+της εξορίας του παρά τω διατρίβοντι εν τη εξοχή διοικητή
+εδολοφονήθη καθ' οδόν υπό τινων των υπηρετών αυτού του διοικητού
+υποκριθέντων ότι ήσαν λησταί.
+
+(στ.)
+
+Ιδού αι οδηγίαι δι' ων ο σουλτάνος εφωδίασε τον νέον αρχιβεζίρην
+Μπεντερλή - Αλήπασαν.
+
+««Αλήπασα.
+
+Συ, ο ευυπόληπτος αρχιβεζίρης μου και ο γενικός επίτροπός μου,
+μετά τους αυτοκρατορικούς χαιρετισμούς μου μάθε, ότι ο προκάτοχός
+σου Σαΐδ - Αλήπασας δεν έδειξε την αναγκαίαν σταθερότητα· ηγάπα
+τας αναπαύσεις και τας τρυφάς και δεν ήτον ο άνθρωπος των
+σημερινών περιστάσεων, διά τούτο τον έξωσα· ύψωσα δε εις την αξίαν
+του επιτρόπου μου σε, τον διακρινόμενον μεταξύ των βεζιρών μου διά
+τον ζήλον σου, την ανδρίαν σου, την προς εμέ πίστιν σου και την
+ευθύτητά σου, και τον δόσαντα μέχρι σήμερον δείγματα φρονήσεως διά
+της διαγωγής σου καθ' ας σοι ενεπιστεύθην υποθέσεις· αναμένω δε να
+ίδω και τας πράξεις σου εν τη σημερινή υπηρεσία σου. Ο σημερινός
+καιρός δεν ομοιάζει τους άλλους. Παράστησε διά του ορθού λόγου
+σου, διά της τιμιότητός σου και διά του προς την θρησκείαν ζήλου
+σου, ότι είναι επάναγκες όλοι οι πιστοί να ενωθώσι κατά το
+ακόλουθον ιερόν ρητόν του κορανίου, «ο δε Θεός βλέπει ιλαρώς τους
+πιστούς τους προσκυνούντας αυτόν υπό το δένδρον και τους αξίους
+της θείας χάριτος». Διάταξε τους αγαπητούς μου ουλεμάδας, τους
+βεζίρας και υπουργούς της αυτοκρατορίας μου, τους αρχηγούς των
+γενιτσάρων να ζώσιν εν ομονοία, και να μη κατηγορή ο είς τον
+άλλον· οι υπουργοί, οι μεγιστάνες, οι αγάδες των γενιτσάρων, οι
+υπηρέται μου εν γένει οφείλουν ν' αφήσωσιν εις το εξής πάσαν
+ηδυπάθειαν και πολυτέλειαν και εν γένει τον συνήθη τρόπον του ζην,
+μόνον ανεκτόν εν καιρώ ειρήνης· μήτε δε ν' ασωτεύωσι πρέπει ή ν'
+αργώσιν· αλλά, καθώς διατάττει ο νόμος του προφήτου, να
+προσεύχωνται οι μεν μεγιστάνες της αυτοκρατορίας μου ιδία και
+δημοσία, ο δε κοινός λαός εν τοις ζαμίοις και τοις ευκτηρίοις.
+Προμήθευσε δε προ πάντων την βασιλεύουσαν παντός είδους τροφών και
+επαγρύπνει μεθ' όλων των ορθώς φρονούντων καθώς και μετά των
+υπουργών και λοιπών υπαλλήλων την ασφάλειαν της βασιλευούσης και
+των ορίων. Κοινοποίει μοι πάσαν υπόθεσιν αξίαν λόγου, ώστε ουδεμία
+ν' αμελήται ή ν' αναβάλλεται.
+
+Είθε ο Παντοδύναμος να ευλογήση και εν τω νυν αιώνι και εν τω
+μέλλοντι όλους όσοι σε συνδράμουν και όσοι υπακούσουν την θείαν
+φωνήν την λέγουσαν «έσω ταπεινός ενώπιον του Θεού και ευπειθής εις
+τον προφήτην». Αύτη είναι η δοθείσα πρώτη εντολή»».
+
+
+(ζ.)
+
+Ιδού το χάτι σερίφι περί της καθαιρέσεως του Μπεντερλή - Αλήπασα
+και περί της εγκαταστάσεως του διαδόχου του Σαλήχπασα·
+
+«Σαλήχπασα·
+
+Δέξου τους αυτοκρατορικούς χαιρετισμούς μου και μάθε, ότι αφ' ότου
+έγεινε φανερά η απροσδόκητος αποστασία του γένους των Ελλήνων,
+όλοι οι Βεζίραι, όλοι οι άνθρωποι του νόμου, όλοι οι αρχηγοί και
+σημαντικοί των στρατευμάτων μου, γνωρίζοντες ότι όλοι οι
+Μουσουλμάνοι είναι αδελφοί, ηνώθησαν χάριτι θεία και αγρυπνούν
+ένοπλοι νύκτα και ημέραν εις απόσβεσιν της αποστασίας παιδεύοντες
+τους πρωταιτίους της· αλλ' ο προκάτοχος σου Μπεντερλή - Αλή -
+πασας, όστις εφάνη εξ αυτής της αρχής της υπηρεσίας του μήτε των
+νόμων της αυτοκρατορίας μου, μήτε των αιτιών της αποστασίας γνώσιν
+έχων, ηθέλησε να φ ε ι σ θ ή - τ η ς - ζ ω ή ς - τ ω ν –
+Ε λ λ ή ν ω ν, ων η προδοσία είναι πασίγνωστος, μη κατανοήσας τα
+αποτελέσματα της ανακαλυφθείσης αποστασίας. Τολμηρός εδείχθη εξ
+αιτίας της αγνοίας του και επολιτεύθη όπως δεν έπρεπε·
+παραδείγματος χάριν, ετόλμησε να εναντιωθή εις την τιμωρίαν του
+αξιοκαταφρονήτου τούτου έθνους, να ψυχράνη τον ζήλον των
+Μουσουλμάνων, να διαλύση την υπάρχουσαν αγάπην και ομόνοιάν των
+και να σπείρη μεταξύ όλων των κλάσεων τα ζιζάνια της διαφωνίας.
+Επειδή τοιαύτη διαγωγή εδύνατο να φέρη αποτελέσματα ελεεινά,
+εκρίθη αναγκαίον όχι μόνον να μη αναβληθή η πτώσις του, αλλά και
+ν' απομακρυνθή και μείνη εκτός πάσης υπηρεσίας.
+
+Επειδή συ είσαι εκ των παλαιοτέρων υπουργών μου και γνωρίζεις
+επίσης καλώς και τας αιτίας και τα αποτελέσματα παντός έργου,
+προσδοκώ παρά σου τιμιότητα και ζήλον· δι' ο και σε ανέδειξα
+αρχιβεζίρην. Φανού λοιπόν τοιούτος οποίον σε νομίζω· πολιτεύσου
+μετά της συνήθους σου τιμιότητος και του ζήλου σου· ενώσου μετά
+των βεζιρών μου, των υπηρετών του νόμου, των υπουργών της
+αυτοκρατορίας μου και των αρχηγών των στρατευμάτων μου κατά την
+εντολήν του προφήτου, και πρόσεχε μηδεμία υπόθεσις ν' αμελήται,
+αναφέρων προς εμέ ταχέως τας κατεπειγούσας· διάταξε δε όλους τους
+Μουσουλμάνους ν' απαρνηθώσι την ηδυπάθειαν, την πολυτέλειαν και
+την ασωτίαν, μεταβάλλοντες την κατάστασιν της ειρήνης εις
+κατάστασιν πολέμου και πράττοντες κατά τους νόμους του προφήτου.
+Φρόντισε να ενεργηθώσι τα διαταττόμενα.
+
+Είθε ο Παντοδύναμος ν' ανταμείψη και εν τω νυν αιώνι και εν τω
+μέλλοντι όλους τους μη την παρούσαν αποστασίαν ως ασήμαντον
+εκλαμβάνοντας, τους θεωρούντας το βασίλειόν μου ως βασίλειον του
+Μωάμεθ, τους πεπεισμένους ότι το συμφέρον όλων των Μουσουλμάνων
+κρέμαται από της ειλικρινούς ενώσεως όλων και τους ενεργούντας εκ
+συμφώνου και σεβομένους τας διαταγάς σου. Αύτη είναι η επιθυμία
+μου!»
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ζ'.
+
+(α.)
+
+Ιδού το αυτοκρατορικόν κατά του Υψηλάντου διάταγμα.
+
+«1. Ο Πρίγκηψ Αλέξανδρος Υψηλάντης αποβάλλεται της υπηρεσίας της
+Ρωσσίας.
+
+2. Να τω γνωστοποιηθή, ότι ο μεγαλειότατος αυτοκράτωρ αποδοκιμάζει
+επισήμως το επιχείρημά του και ότι εις υποστήριξιν αυτού μηδεμίαν
+έπρεπέ ποτε να προσδοκά συνδρομήν παρά της Ρωσσίας.
+
+3. Να σταλώσι ρηταί διαταγαί προς τον κόμητα Βιτγενστέην, γενικόν
+αρχηγόν των επί του Προύθου και εν Βεσσαραβία ρωσσικών
+στρατευμάτων, όπως διατηρή αυστηροτάτην ουδετερότητα και
+αμεροληψίαν ως προς τας εκραγείσας εντός των ηγεμονειών ταραχάς.
+
+4. Να κοινοποιηθώσιν αι αποφάσεις αύται τω εν Κωνσταντινουπόλει
+πρέσβει της Ρωσσίας, όπως τας γνωστοποιήση τη Υψηλή Πύλη
+επαναλαμβάνων εν ταυτώ τας ειλικρινείς και καθαράς διαβεβαιώσεις
+τας παρ' ημών επί της αποστασίας των ηγεμονειών δοθείσας· να
+αναγγείλη δε αυτή ρητώς, ότι η πολιτική του μεγαλειοτάτου
+αυτοκράτορος είναι και θα είναι αλλοτρία των ραδιουργιών, δι' ων
+επαπειλείται η ησυχία οποιουδήποτε τόπου· ότι πάσα τοιαύτης φύσεως
+ενοχή αντίκειται εις την ευθύτητα των σκοπών του, και ότι περί των
+προς την Πύλην σχέσεών της η μεγαλειότης του δεν τρέφει άλλον
+σκοπόν ουδ' άλλην επιθυμίαν παρά την διατήρησιν και την ακριβή
+εκτέλεσιν των συνθηκών των δύο Δυνάμεων».
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Η'.
+
+(α.)
+
+Αφ' ού ο Πεντεδέκας ήρπασε την εξουσίαν, οι άρχοντες της Μολδαυίας
+διέσωσαν τους ρηθέντας Τούρκους στείλαντές τους εις Βεσσαραβίαν.
+
+(β.)
+
+Υπαινίττεται ο Υψηλάντης το προς αυτόν εξ ονόματος του
+αυτοκράτορος γράμμα του Καποδιστρίου καταχωριζόμενον ενταύθα όπως
+εδημοσιεύθη τω καιρώ εκείνω εν ταις ηγεμονείαις.
+
+                    «Εν Λαϋβάχη, την 14 μαρτίου του 1821 έτους.
+
+«Κομισάμενος την από 24 φεβρουαρίου επιστολήν σας ο Αυτοκράτωρ
+εδοκίμασε λύπην τοσούτον μάλλον βαθείαν, όσον ετίμα το ευγενές των
+αισθημάτων σας, των οποίων εδώκατε πείραν εν υπηρεσία της
+μεγαλειότητός του. Η αυτοκρατορική μεγαλειότης του ήτο λοιπόν
+μακράν παντός φόβου, ότι ηδύνασθέ ποτε αίφνης να παρασυρθήτε υπ'
+αυτού του πνεύματος της σκοτοδινιάσεως, όπερ φέρει τους ανθρώπους
+του αιώνος μας να ζητήσωσιν εις την λήθην των πρώτων χρεών των έν
+αγαθόν, το οποίον ουδέποτε τις δύναται να το ελπίση ει μη μόνον
+από μιας ακριβούς διατηρήσεως των κανόνων της θρησκείας και της
+ηθικής. Το λαμπρόν του γένους σας, η οδός την οποίαν ηρχίσατε, η
+δικαία υπόληψις την οποίαν απεκτήσατε, όλα αυτά σας εχορήγουν την
+περίστασιν και τα μέσα να φωτίσητε προς τα συμφέροντα αυτών τους
+τα πρώτα φέροντας των Γραικών, οι οποίοι σας έδειχναν μίαν τόσον
+δικαίαν εμπιστοσύνην. Βέβαια ανθρώπινον είναι η έφεσις της
+βελτιώσεως της τύχης του· βέβαια παλαιαί περιστάσεις εμπνέουν εις
+τους Γραικούς την επιθυμίαν του να μη μείνωσιν αλλότριοι εις την
+ιδίαν αυτών τύχην. Αλλά διά της ανταρσίας τάχα και δι' εμφυλίου
+πολέμου δύνανται να ελπίσωσι την άφιξιν του μετεώρου σκοπού των;
+μήπως διά σκοτεινών υπορύχων και ζοφωδών σκευωριών δύναται έν
+έθνος να ελπίση αναβίωσιν και ύψωσιν εις τον βαθμόν των
+ανεξαρτήτων εθνών; ο Αυτοκράτωρ δεν το φρονεί· έσπευσε ν' ασφαλίση
+εις τους Γραικούς την υπεράσπισίν του διά των μεταξύ της Ρωσσίας
+και Πόρτας γεννηθεισών συνθηκών. Την σήμερον αι ειρηνικαί αύται
+ωφέλειαι είναι ηθεττημέναι, και νόμιμοι οδοί εγκαταλελειμμένοι,
+και φαίνεται, ότι θέλετε να προσηλώσητε τ' όνομά σας εις
+συμβεβηκότα, τα οποία αδύνατον άλλως ή απαράδεκτα να ήναι τη
+μεγαλειότητί του τω αυτοκράτορι πασών των Ρωσσιών. Η Ρωσσία είναι
+εις ειρήνην μετά της οθωμανικής μοναρχίας. Η εις την Μολδαυίαν
+διαρραγείσα δημεγερσία δεν δύναται κατ' ουδένα λόγον να δικαιώση
+διάρρηξιν μεταξύ των δύο Δυνάμεων. Όθεν ήθελεν είσθαι διάρρηξις
+μετά της οθωμανικής διοικήσεως, ήθελεν είσθαι τρόπος εχθρικός προς
+αυτήν, ήθελεν είσθαι εν ενί λόγω αθέτησις της πίστεως των
+συνθηκών, βοηθούντες καίτοι διά σιωπηλού αισθήματος μίαν
+αποστασίαν, της οποίας το σκοπούμενον είναι να καταστρέψη μίαν
+Δύναμιν, προς την οποίαν η Ρωσσία εκήρυξε και κηρύττει ότι έχει
+στερεάν απόφασιν να διαφυλάττη σταθεράς σχέσεις ειρήνης και
+φιλίας.
+
+Άλλως, οποίον καιρόν εξελέξατε να πολεμήσητε την Πόρταν; αυτήν την
+ιδίαν στιγμήν, καθ' ην αι πραγματείαι καθημέραν ευφορώτεραι μετ'
+ευτυχών αποβάσεων επεριτριγύριζον αυτήν την ειρήνην με νέας
+εγγυήσεις· την στιγμήν, καθ' ην αι απαιτήσεις της οικογενείας σου
+έμελλον να ικανοποιηθώσιν. Η εκλαμπρότης σας εξεύρετε, ότι ο
+σουλτάνος εσκόπευε να σας αποδώση μίαν πλήρη και εντελή
+δικαιοσύνην. Ιδόντες τας περιστάσεις ταύτας, και γνωρίζοντες τας
+αρχάς, αι οποίαι έχουσι να ευθύνωσι πάντοτε την πολιτικήν της
+μοναρχίας, πώς ετολμήσατε να υποσχεθήτε εις τους κατοίκους των
+ηγεμονειών την υποστήριξιν μιας μεγάλης Δυνάμεως; αν προς την
+Ρωσσίαν ηθελήσατε να στήσητε τας όψεις των, οι συμπατριώται σας θα
+την ίδωσιν ακίνητον, και μετ' ολίγον θα αισθανθήτε πίπτουσαν επάνω
+σας μ' όλον της το βάρος την απολογίαν μιας επιχειρήσεως, την
+οποίαν τα εν μανία πάθη μόνα ηδύναντο να υπαγορεύσωσι. Μολοντούτο
+δεν είναι ποτέ πολλά αργά ν' αποδώσητε το ανήκον σέβας εις τον
+ορθόν λόγον και εις την αλήθειαν· εισέτι εις χείρας σας έχετε την
+σωτηρίαν των περιστοιχούντων σας πεπλανημένων ανθρώπων, δύνασθε να
+τους φέρητε εις αναγνώρισιν των επακολουθημάτων του σκοπού των και
+του ιδικού σας. Επανέλθετε εκ ταύτης της ολεθρίας τυφλότητος·
+δύνασθε να τους αποσύρητε και ν' αποφύγητε ο ίδιος εκ της
+εκδικήσεως μιας διοικήσεως, εις την οποίαν τα πολυτιμότερά της
+συμφέροντα υπαγορεύουσι να εκθέση κατά σου και κατ' αυτών μίαν
+δικαιοτάτην αυστηρότητα. Ουδεμία βοήθεια άμεσος ή έμμεσος δεν
+θέλει σας χορηγηθή παρά του αυτοκράτορος επειδή, επαναλαμβάνομεν,
+ότι ανάξιον είναι να υποσκάπτωμεν τα θεμέλια της οθωμανικής
+μοναρχίας διά της αισχίστου και υπευθύνου ενεργείας μιας μυστικής
+Εταιρίας. Αν η Ρωσσία είχε μέμψεις εννόμους κατά της Πόρτας, και η
+Πόρτα απέφευγε να δικαιώση αυτάς, αν εν ενί λόγω η χρήσις της
+δυνάμεως των όπλων κατήντα άφευκτος, εις αυτήν την δύναμιν έπρεπε
+να καταφύγη· αλλ' εξ εναντίας σχέσεις διόλου ειρηνικαί συνίστανται
+μεταξύ των δύο Δυνάμεων, και αι πραγματείαι τας οποίας οι υπουργοί
+των ήρχισαν, επιβεβαιούσι καθημέραν επί πλείω την ελπίδα των
+ευτυχεστέρων αποτελεσμάτων.
+
+Σταθμίσατε, πρίγκηψ μου, τας υπό του αυτοκράτορος προτεθειμένας
+σοι παρατηρήσεις προς απόδοσιν της τελευταίας αποδείξεως της προς
+την εκλαμπρότητά σας καλοκαγαθίας του, ωφελήθητε από μιας σωτηρίου
+υποθήκης, διορθώσατε το κακόν, όπερ ήδη επράξατε, προλάβετε την
+καταστροφήν, την οποίαν μέλλετε να επισύρητε επί την καλήν και
+δυστυχή πατρίδα σας. Αν μας ενδείξητε τα μέσα να καταπαύσουν αι
+ταραχαί χωρίς να χαλασθώσιν αι υπάρχουσαι συνθήκαι μεταξύ Ρωσσίας
+και της οθωμανικής Πόρτας, χωρίς να επιφερθή η παραμικρά
+παρέκβασις εις ουδέν των συμφωνηθέντων, ο Αυτοκράτωρ δεν αποφεύγει
+να μεσιτεύση προς την οθωμανικήν διοίκησιν να την υποχρεώση να
+λάβη μέτρα συνετά, τα οποία να μεταφέρωσιν εις την Μολδοβλαχίαν
+την γαλήνην, της οποίας αύται αι επαρχίαι έχουσι τόσην αφεύκτως
+ανάγκην· εις πάσαν δε άλλην υπόθεσιν, η Ρωσσία θέλει είσθαι θεατής
+των συμβεβηκότων, και τα στρατεύματα του αυτοκράτορος έσονται
+ασάλευτα.
+
+Μήτε η εκλαμπρότης σας, μήτε οι αδελφοί σας είσθε πλέον εις την
+υπηρεσίαν της αυτοκρατορικής του μεγαλειότητος. Η πριγκήπισσα
+Υψηλάντη θέλει είσθαι όμως υπό την υπεράσπισίν του· αλλ' εις ό,τι
+αποβλέπει το υποκείμενόν σας, ο αυτοκράτωρ δεν συγχωρεί επ'
+ουδεμιά υποθέσει να επανέλθητε εις την Ρωσσίαν.
+
+Αύτη η επιστολή θέλει σας αποσταλή διά του βαρώνου κυρίου
+Στρογανόφ, όστις αφ' ού την κοινοποιήσει εις την Πόρταν, είναι
+προσταγμένος να σας την εξαποστείλη· εις αυτήν προσθέτει
+συμβουλάς, τας οποίας ο αυτοκράτωρ σας παρακινεί και πάλιν να τας
+ακολουθήσητε.
+
+                                               Ίσον απαράλλακτον
+                                                Αλέξανδρος Πίνης».
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Θ'. (α.)
+
+Ο Παπάς ούτος κατέφυγεν εις το αυστριακόν λοιμοκαθαρτήριον, και
+αποβληθείς επί τη αιτήσει των Τούρκων επανήλθεν εις Βλαχίαν,
+εσυλλήφθη μαχόμενος και εστάλη εις Σιλιστρίαν όπου και εκρεμάσθη.
+Ο ανδρείος ούτος αλλά κουφόνους παπάς ηγάπα να κρεμά επί του
+στήθους του πολλούς σταυρούς ως παράσημα.
+
+(β.)
+
+Τα περιστατικά ταύτα μας ενθυμίζουν τας προ του θανάτου εν
+Θερμοπύλαις ετοιμασίας των περί τον Λεωνίδαν.
+
+(γ.)
+
+Ήσαν δε ούτοι ο Θανάσης Καρπενησιώτης, ο Κοντογόνης Πελοποννήσιος,
+ο Σοφιανός Κείος, οι δύο αδελφοί Μιγγλιάραι Κεφαλλήνες, ο
+Σταυράκης Αγιομαυρίτης, ο Ιντσές, ο Τρύφων Κλήρης και ο Πάτρος
+Καρβουνώφ. Διηγούμενος ο Ρίζος τα εν Σκουλενίω συμβάντα λέγει·
+Είδα τον στρατιωτικόν διοικητήν της Βεσσαραβίας επιστρέφοντα από
+του λοιμοκαθαρτηρίου, όπου υπήγε και αυτός εις θέαν της μάχης, και
+ήκουσα παρ' αυτού, ότι αν ο Αλέξανδρος Υψηλάντης ήτο τόσω τυχηρός
+ώστε να έχη υπό τας οδηγίας του δεκακισχιλίους ομοίους των μαχητών
+του Σκουλενίου, ημπόρει ευκόλως ν' ανθέξη εναντίον τετραπλασίων
+Τούρκων».
+
+(δ.)
+
+Ο Υψηλάντης κατηγορήθη ότι εν τη κατά το Τεργόβιστον κατοικία του
+έστησεν ιδιαιτέραν κλίμακα άγουσαν κατ' ευθείαν εις τα δωμάτιά του
+προς χρήσιν μόνον των αδελφών του και των τιτλοφόρων· αλλ' εγώ
+εβεβαιώθην, ότι η κοινή χρήσις της κλίμακος ταύτης απηγορεύετο επί
+μόνω τω σκοπώ να εμποδίζεται η δι' αυτής εις τα ιδιαίτερα δωμάτια
+ανάβασις υπόπτων.
+
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ι'.
+
+(α.)
+
+Το περί της κινήσεως των πλοίων διαγραφόμενον σύστημα είναι
+ακριβώς το της Ύδρας· τοιούτον ήτο και το των Σπετσών. Το δε των
+Ψαρών διέφερε, και τα πλοία αυτών ως επί το πλείστον εναυλόνοντο.
+
+(β.)
+
+Ιδού το έγγραφον της πληρεξουσιότητος.
+
+«Δηλοποιείται διά του παρόντος κοινού ενσφραγίστου τε και
+ενυπογράφου γράμματος ότι, συνελεύσεως κοινής γενομένης διά την
+καλήν σύστασιν της πατρίδος μας, εκρίναμεν άξιον διά να αναδεχθή
+την φροντίδα της τοπικής διοικήσεως τον τιμιώτατον πατριώτην μας
+κύριον καπητάν - Αντώνιον Οικονόμου, τω οποίω δίδομεν πάσαν
+πληρεξουσιότητα εις το να διοική μετά των κατά καιρόν
+συμψηφισθέντων προεστώτων προκρίτων, κάτωθεν υποσημειωμένων, την
+πολιτείαν ταύτην, κρίνων και ανακρίνων πάσαν επιτυχούσαν υπόθεσιν
+πολιτικήν τε και εμπορικήν.
+
+Ο αναγορευθείς κοινή ψήφω διοικητής κύριος καπητάν - Αντώνιος
+θέλει έχει μεθ' εαυτού και δώδεκα συμβούλους εκλελεγμένους υπ'
+αυτού, οι μεν δύο θέλει έχουσιν εις πάσαν συνέλευσιν ελευθέραν την
+είσοδον και την ψήφον ισοδύναμον τοις κατά καιρόν προεστώσι
+προκρίτοις, οι δε δύο μόνην την αυτοπρόσωπον παράστασιν προς
+ησυχίαν του λαού.
+
+Ο ρηθείς διοικητής καπητάν - Αντώνιος έχει απόλυτον εξουσίαν,
+χρείας τυχούσης, να εκστρατεύση διά ξηράς τε και θαλάσσης κατ'
+αρέσκειαν πάσαν αναγκαιούσαν δύναμιν επί κεφαλής της οποίας
+δύναται να απέλθη και ο ίδιος οψέ ποτε βουληθή. Εμείς δε οι
+κάτωθεν γεγραμμένοι προεστώτες οι φέροντες το πρόσωπον του κοινού
+τούτου υποσχόμεθα ετοίμως και αναντιρρήτως προμηθεύσαι την
+τοιαύτην δύναμιν και την έξοδον τοιαύτης εκστρατείας.
+
+Η αναγκαία κουστωδία της πατρίδος θέλει είναι υπό την εξουσίαν του
+διοικητού κυρίου καπητάν - Αντωνίου και θέλει είναι εις χρέος δι'
+αυτής να διατηρήται η ειρήνη, δικαιοσύνη και η καλή διαγωγή πάντων
+των κατοίκων χωρίς να παραβλέπεται η παραμικρά αταξία.
+
+Οι κατά καιρόν προεστεύοντες θέλουν είναι ανεξάρτητοι από του
+διοικητού κυρίου καπητάν - Αντωνίου.
+
+Ούτως ευχαριστήσει ημών τελεία συνεφωνήθη, διό και εις την περί
+τούτου ένδειξιν υπογραφόμεθα αυτοχειρί πάντες.
+
+                                          Ύδρα 31 Μαρτίου 1821».
+
+(γ.)
+
+«Εν ονόματι του Θεού Παντοκράτορος.
+
+Το Ελληνικόν έθνος βεβαρυμένον πλέον να στενάζη υπό τον σκληρόν
+ζυγόν, υπό τον οποίου τέσσαρας περίπου αιώνας καταθλίβεται
+επονειδιστικώς, τρέχει με γενικήν και ομόφωνον ορμήν εις τα όπλα,
+διά να κατασυντρίψη τας βαρείας αλύσους τας υπό των βαρβάρων
+Μωαμεθανών περιτεθείσας εις αυτό. Το ιερόν όνομα της ελευθερίας
+αντηχεί εις όλα τα μέρη της Ελλάδος, και πάσα ελληνική καρδία
+αναφλέγεται από την επιθυμίαν του να επαναλάβη το πολύτιμον τούτο
+δώρον του Θεού, ή ν' απολεσθή εις τον υπέρ τούτου αγώνα.
+
+Οι κάτοικοι της νήσου Ύδρας δεν θέλουν μείνει ολιγώτερον πρόθυμοι
+εις τον ευγενή τούτον αγώνα· αλλά καταφρονούντες πάντα κίνδυνον
+διά να καταστρέφωσι τους τυράννους των, θέλουν μεταχειρισθή τούτο
+το μόνον μέσον, το οποίον η φύσις της τοπικής αυτών θέσεως δίδει
+εις αυτούς προς τον σκοπόν τούτον. Ημείς οι προύχοντες, οι
+συγκροτούντες την διοίκησιν της νήσου ταύτης, επιτρέπομεν εις τον
+καπητάν - Γιακουμάκην Νικολάου Τουμπάζη, του πλοίου ο Θεμιστοκλής,
+το οποίον έχει κανόνια δέκα έξ και άλλα πολεμικά όπλα υπό την
+Ελληνικήν σημαίαν, να υπάγη μετά του πλοίου τούτου όπου ήθελε
+κρίνει ωφέλιμον και αναγκαίον εις τον κοινόν αγώνα, και να ενεργή
+κατά των οθωμανικών δυνάμεων διά ξηράς τε και θαλάσσης παν ό,τι
+συγχωρείται εις νόμιμον πόλεμον έως ου η ελευθερία και ανεξαρτησία
+του ελληνικού γένους να αποκατασταθή με στερέωσιν.
+
+Παρακαλούμεν τους άρχοντας των θαλασσίων και ηπειρωτικών Δυνάμεων
+πασών των ευρωπαϊκών εξουσιών, όχι μόνον να μην επιφέρωσι κανένα
+εμπόδιον εις το πλοίον τούτο και εις τας ενεργείας της αποστολής
+αυτού, αλλά και να προσφέρωσι πάσαν βοήθειαν και υπεράσπισιν
+συγχωρημένην από την ουδετερότητα αυτών. Ταύτα ελπίζομεν εκ μέρους
+της γενναιότητος των πολιτευμένων εθνών, και ήθελεν είσθαι ύβρις
+προς αυτούς εάν αμφιβάλλαμεν καν μίαν στιγμήν περί της προθύμου
+αυτών ευνοίας εις τούτον τον αγώνα μας, όστις γίνεται υπέρ των
+δικαιωμάτων της ανθρωπότητος.
+
+Οι απόγονοι των ενδόξων εκείνων ανδρών, οίτινες ετίμησαν το
+ανθρώπινον γένος με τας υψηλάς αυτών αρετάς και εφώτισαν τον
+κόσμον, μάχονται υπέρ της ελευθερίας εναντίον εις τους τυράννους
+των βαρβάρους απογόνους του βαρβάρου Οσμάνου, τους εξολοθρευτάς
+των επιστημών και τεχνών και εχθρούς της ιεράς θρησκείας του Ιησού
+Χριστού. Τις θέλει είσθαι ποτε τοσούτον απάνθρωπος ώστε να γένη
+σκληρός εις την φοβεράν ταύτην περίστασίν μας, ή να μη εύχηται
+υπέρ ημών;
+
+Εξεδόθη εις την καγγελαρίαν της νήσου Ύδρας, την 16 απριλίου 1821.
+
+                                    Οι κάτοικοι της νήσου Ύδρας.»
+
+(δ.)
+
+«Διάταξις περί διανομής των λειών.
+
+Α'. Η διανομή των θαλασσίων λειών θέλει γίνεται ως ακολούθως. Το
+έν τρίτον τούτων θέλει μερίζεται εις τα διαμαχόμενα πλοία, το
+έτερον τρίτον εις τους ναύτας, και το διαμένον έν τρίτον θέλει
+αποταμιεύεται εις το κοινόν της πολιτείας. Τα δε λάφυρα, οπού
+ήθελε πορισθώσιν οι ναύται μας εις την πρώτην κατά του εχθρού
+προσβολήν, ωσάν άρματα, ρούχα και άλλα τοιαύτα μικρά πράγματα, ή
+υπερβαίνοντα την ποσότητα των εκατόν γροσίων, αυτά αναλογούν εις
+εκείνα μόνον τα καράβια όπου ήθελαν εφορμήσει κατά των εχθρικών
+πλεουμένων.
+
+Β'. Τα πλοία, όπου παραδίδονται χωρίς πόλεμον, αυτά λογίζονται
+κοινά, και ουδείς εκ των μαρινάρων εκείνων των καραβίων, οπού
+θέλει κάμουν την τοιαύτην λείαν, δεν έχει το δικαίωμα να λαμβάνη
+το παραμικρόν πράγμα, αλλ' όλα θέλει είναι της κοινότητος.
+
+Γ'. Διά να υπάρχη ευταξία και σύμπνοια εις όλα τα καράβια μας,
+οπού δουλεύουν την πατρίδα, απεφασίσαμεν ως δίκαιον και νόμιμον,
+όσαι λείαι γίνονται, αυταί να ήναι κοιναί εις όλα τα εφωπλισμένα
+πλοία διά την μάχην, τας πολιορκίας και καταδρομάς, εξαιρούμενα
+όσα μένουν ακίνητα εις τον λιμένα, ή εις κανένα άλλο μέρος.
+
+Δ'. Κρίνομεν ωσαύτως νόμιμον, όσα καράβια περιφέρονται διά
+καταδρομήν, μετά παρέλευσιν ενός μηνός να επιστρέφουν εις την
+πατρίδα διά να αλλάσσουν το διαβατήριόν των, διευθυνόμενα εκ νέου
+όπου τα προσδιορίσουν οι έφοροι. Αν δε και δεν επιστρέφουν εις την
+αυτήν προθεσμίαν άνευ λόγου, θέλει λογίζονται οι πλοίαρχοι τούτων
+υπεύθυνοι.
+
+Ε'. Οφείλουσα η πατρίς να αντιβραβεύη τον συμπολίτην, όστις ήθελε
+πάθει μαχόμενος εις το ιερόν τούτο στάδιον, κρίνομεν δίκαιον να
+ζωοτρέφεται διά βίου από το κοινόν ταμείον, και αν θανατωθή, να
+τρέφεται διά κοινών εξόδων η ορφανή οικογένειά του, καταγράφοντες
+εις τον κώδηκα της πολιτείας το όνομα ενός εκάστου διά να
+μακαρίζεται από τας επερχομένας γενεάς, και να τιμώνται οι τούτων
+απόγονοι.
+
+ΣΤ. Επειδή και ομοφώνως οι καπητάνοι ευρήκαν εύλογον να μερίζωνται
+εκ τρίτου με τους ναύτας των τας λείας των όσα πλοία εξέπλευσαν
+προς υπεράσπισιν της πατρίδος, οι ίδιοι καπηταναίοι κρίνουν ορθόν
+και δίκαιον να δουλεύωσιν οι αυτοί ναύται χωρίς νέον μισθόν έως να
+τελειώσουν τα δύο μηνιαία οπού επληρώθησαν, και εις το τέλος αυτών
+των δύο μηνών τότε επιστρέφοντα εδώ τα καράβια να μερίζωνται αι
+λείαι, και να γίνεται δευτέρα σκέψις παρά των εφόρων διά την νέαν
+έξοδον των αυτών καραβίων και περί του τρόπου όπου μέλλουν να
+ευχαριστήσουν τους ναύτας των.
+
+                                   Σπέτσαις τη 22 απριλίου 1821».
+
+(ε.)
+
+«Εντιμότατοι κύριοι καπητάνοι του Ελληνικού στόλου.
+
+Η έγερσις του ελληνικού έθνους κατά των τυράννων του και η
+αποστολή του στόλου μας γίνεται μόνον επί σκοπώ να βλάψωμεν τον
+κοινόν εχθρόν. Έως ου να αποκτήσωμεν τα δίκαιά μας και την
+ελευθερίαν μας όλαι αι φροντίδες μας πρέπει να ήναι προσηλωμένοι
+εις τούτο το τέλος, του οποίου την έκβασιν επιθυμούμεν και βέβαια
+θέλομεν απολαύσει, εάν οδηγηθώμεν με φρονήματα άξια ελευθέρων
+ανδρών.
+
+Τα πολιτισμένα έθνη της Ευρώπης θέλουν βέβαια ευφημήσει την
+απόφασίν μας· πρέπει όμως και ημείς να πορευθώμεν προς αυτά με
+όλην την υπόκλισιν, σεβόμενοι τα δικαιώματά των και προσφέροντες
+ανήκουσαν ευλάβειαν εις την ουδετερότητά των.
+
+Ανάγκη λοιπόν είναι να σας ενθυμίσωμεν, ότι η ουδετέρα σημαία
+σκεπάζει και διαφυλάττει τας εχθρικάς πραγματείας· μάλιστα δε σας
+διορίζομεν να απέχητε από κάθε πράξιν, η οποία ήθελεν επιφέρει
+σύγχυσιν ή δυσαρέσκειαν εις τους καπηταναίους των εμπορικών
+καραβίων φερόντων σημαίαν τινός των ευρωπαϊκών Δυνάμεων· να μη
+συγχωρήσητε να τους γίνεται βίζιτα βιαστικώς, ούτε να τους ζητήτε
+τα χαρτία των διά να τα εξετάσητε· η μόνη προσοχή σας θέλει
+περιορίζηται να βεβαιωθήτε εάν τοιαύτα καράβια μετακομίζουν
+πολεμικά εφόδια και στρατεύματα εχθρικά, και εις αυτήν μόνην την
+περίστασιν θέλετε εμποδίσει την πρόοδόν των και θέλετε παραλάβει
+τα εφόδια, πληρώνοντες τον ναύλον, ή εάν φέρουν στρατεύματα, να
+διορίσητε να επιστραφούν εις τον τόπον από τον οποίον τα
+επαράλαβαν. Υγιαίνετε.
+
+                                       Ύδρα 19 απριλίου 1821.
+
+                                 Οι κάτοικοι της νήσου Ύδρας».
+
+(στ.)
+
+«Πανοσιώτατοι ιερείς και οσιώτατοι μοναχοί των ευσεβών και
+ορθοδόξων Χριστιανών.
+
+Η φιλογενεστάτη πατρίς μας βλέπουσα την γενικήν κίνησιν των
+ομοπίστων και ομογενών εις το να αποσείση τον ασεβή και τυραννικόν
+ζυγόν, εκινήθη και αύτη με όλας της τας δυνάμεις, ύψωσε με ιεράν
+και δημοσίαν τελετήν την πανευφρόσυνον σημαίαν της ελευθερίας του
+γένους των ευσεβών και ορθοδόξων Χριστιανών, και προσκαλεί μετά
+της κοινής πατρίδος όλους εις τον υπέρ αυτής ιερόν πόλεμον. Άνδρες
+θείοι, μεσίται Θεού και ανθρώπων, γένητε τώρα συνελευθερωταί·
+ενδύσασθε την πανοπλίαν του ουρανίου Βασιλέως και τα επίγεια όπλα
+ομού κατά των βλασφημούντων το πανάγιον όνομα του Υψίστου, κατά
+των βεβηλούντων τους θείους του ναούς, κατά των ασεβεστάτων και
+τυραννικωτάτων Οθωμανών. Αι ιεραί χείρες σας, αι ευλογούσαι τους
+ορθοδόξους Χριστιανούς, ας λάβωσι τώρα μάχαιραν και πυρ κατά των
+τυραννούντων τους ορθοδόξους. Μιμηθήτε τον Μωυσήν, τον καταβαλόντα
+τον Αιγύπτιον. Τον Ιησούν του Ναυή τον καταπολεμήσαντα τους
+Αμαλικήτας. Τον Θεσβίτην Ηλίαν τον εν στόματι μαχαίρας
+εξαφανίσαντα τους ιερείς της Αισχύνης· εγέρθητε Χριστιανοί ήρωες.
+Ο Κύριος των Δυνάμεων είναι μεθ' υμών· υπέρ ελευθερίας του γένους
+ο αγών· υπέρ ελευθερίας της πίστεως μάχεσθε, ευλογείτε,
+ενθαρρύνεσθε, κανείς ας μη μείνη αργός εις τον ιερόν τούτον
+πόλεμον. Παρακαλούμεν να μας ειδοποιήτε περί των νικητικών προόδων
+σας.
+
+Εξεδόθη από τον ελληνικόν στόλον, συναινέσει των προυχόντων των
+τριών νήσων Ύδρας, Σπετσών και Ψαρών».
+
+* * * * *
+
+«Προκήρυγμα εθνικόν.
+
+Γενναίοι αδελφοί, φιλελεύθεροι Έλληνες, έφθασε το τέλος των
+στεναγμών σας διά τας αδικίας, τας ύβρεις, τας ατιμίας και τ' άλλα
+άπειρα κακά όπου επάσχετε. Επεσκέψατο ημάς εξ ύψους ο Σωτήρ ημών.
+Εις όλους ενέπνευσεν ο Θεός αμετάτρεπτον ενθουσιασμόν του να
+αποτεινάξωμεν τον σκληρότατον και ανυπόφορον ζυγόν των βαρβάρων
+και ασεβών τυράννων μας. Χιλιάδες ανδρείοι αδελφοί μας με τον
+αρχιστράτηγον πρίγκηπα Αλέξανδρον Υψηλάντην προχωρούν και
+καταβαίνουν με γιγαντιαία βήματα από τον Δούναβιν εις την
+Κωνσταντινούπολιν διά να καταβάλωσιν εκ θεμελίων τον τύραννον,
+οπού ήδη κλονείται. Η Πελοπόννησος και όλη η Ελλάς εσήκωσαν την
+σημαίαν της ελευθερίας και ο σταυρός τώρα βασιλεύει. Ευσεβείς
+απόγονοι ανδρειοτάτων προγόνων, κάτοικοι των νήσων και της ξηράς,
+όσοι μένετε ακόμη εις τον τουρκικόν ζυγόν, σηκωθήτε, πιάσετε τα
+όπλα διά την κοινήν ελευθερίαν· όσοι έχετε καράβια μικρά και
+μεγάλα αρματώσετέ τα και ενωθήτε με τον ελληνικόν στόλον, οπού
+συγκροτείται από τας ναυτικάς δυνάμεις των Υδριωτών, Σπετσιωτών
+και Ψαριανών, και σας υπόσχεται την ελευθερίαν όλου του
+Αρχιπελάγους. Μη δειλιάσετε απόγονοι του Μιλτιάδου και
+Θεμιστοκλέους· μη φανήτε ανάξιοι της ελευθερίας σας. Ο πόλεμος
+γίνεται διά την πίστιν και την πατρίδα. Συλλογισθήτε πόσα κακά,
+πόσας τυραννίας υποφέρετε από τους Τούρκους. Συλλογισθήτε πόσα
+κακά θέλουν κάμει, εάν (όπερ μη γένοιτο) ξαναπιάσωσι τα άρματα.
+Δεν πρέπει να λυπηθήτε μήτε άσπρα μήτε κορμία, μήτε κανέν άλλο
+πράγμα, διά να κερδίσητε και ζωήν και ελευθερίαν. Τώρα είναι
+καιρός εις τον οποίον οποίος θέλει να σώση την ψυχήν του, πρέπει
+να την απολέση. Όποιος ημπορών να συναγωνισθή και να συντρέξη με
+όποιον τρόπον ημπορεί, ήθελεν είναι αδιάφορος εις τον κοινόν
+πόλεμον του έθνους, ο τοιούτος είναι εθνοκατάρατος, βδέλυγμα
+ανθρώπων καί εξουθένημα λαού. Αλλά μη γένοιτο να φανή κανείς
+τοιούτος· ανδρίζεσθε λοιπόν αδελφοί· σηκωθήτε εξ όλης ψυχής καί
+καρδίας· πιάσετε τα όπλα καί κατακόψετε τους τυράννους, διά να
+λάβητε την ελευθερίαν όπου όλοι κοινώς επιθυμούμεν.
+
+Διαδίδεται διά μέσου του Ελληνικού στόλου.»
+
+* * * * *
+
+«Προκήρυγμα του Ελληνικού στόλου.
+
+Φίλοι ομογενείς προεστώτες των ελληνικών νήσων και παραλίων, και
+λοιποί κάτοικοι αυτών.
+
+Ομογενείς, οι προεστεύοντες των ελληνικών νήσων και όλοι οι
+κάτοικοι αυτών. Ο πόλεμος, τον οποίον κάμνομεν κατά των ασεβών
+τυράννων δεν είναι κλέπτικος, αλλ' όλου του έθνους μας,
+αποφασισμένος θεόθεν και ωργανισμένος από μεγάλους άνδρας.
+Ζητούμεν την ανεξαρτησίαν του γένους μας, και δι' αυτήν
+συνεισφέρομεν όλοι και όπλα και πλοία και σώματα. Πρέπει λοιπόν να
+προσέχωμεν εις όλα μας τα κινήματα· να έχωμεν ενωμένην την ανδρίαν
+με την τιμήν, τα οποία χαρακτηρίζουν τους αληθινούς φίλους της
+ελευθερίας· να μην ενοχλώμεν τους ομοπίστους και ομογενείς μας· εξ
+εναντίας μάλιστα πρέπει και να βοηθώμεν την υπέρ του γένους αγαθήν
+προθυμίαν των· ομοίως πρέπει να σέβησθε και των άλλων Δυνάμεων τα
+πλοία και τους υπηκόους. Ημείς δεν πολεμούμεν παρά μόνους τους
+τυράννους μας Οθωμανούς, τας δε άλλας Δυνάμεις σεβόμεθα και
+τιμώμεν. Προσέχετε λοιπόν, αδελφοί, να μη πειράξη κανείς ούτε
+άνδρα ομογενή ούτε πλοίον ελληνικόν, αλλά να φέρησθε όλοι προς
+αλλήλους με αγάπην και φιλανθρωπίαν· κατά δε του τυράννου με
+αμετάτρεπτον ενθουσιασμόν. Όστις ήθελε τολμήσει να πειράξη αδίκως
+και ληστρικώς πλοίον ελληνικόν, ή άνδρα Χριστιανόν, ή άλλης
+Δυνάμεως ουδετέρας, ο τοιούτος θέλει κρίνεται εχθρός του γένους
+και ως τοιούτος θέλει κατατρέχεται.
+
+Υγιαίνοιτε ευτυχούντες εν αδελφική αγάπη και ομονοία κατά του
+κοινού εχθρού.
+
+Εξεδόθη από τον ελληνικόν στόλον συναινέσει των τριών νήσων Ύδρας,
+Σπετσών και Ψαρών».
+
+(ζ.)
+
+Τυφλότερον και φονικώτερον είναι το προς αλλήλους μίσος των
+ομοθρήσκων και μη ομοδόξων παρά το μεταξύ αλλοθρήσκων. Απόδειξις
+τρανή των λεγομένων είναι όσα κακά υπέφεραν οι Λουθηροκαλβίνοι
+όπου επεκράτει το δόγμα της εκκλησίας της Ρώμης. Ιδού εν φρικτόν
+άκουσμα.
+
+Ο Βασιλεύς της Ισπανίας Φίλιππος ο β' εγγυήθη τοις Μωαμεθανοίς της
+Γρενάδης και της θρησκείας των, αφού έγειναν υπήκοοι του· αλλά
+τους Λουθηροκαλβίνους Χριστιανούς των Κάτω - Χωρών, τους προ
+πολλού πιστούς και ωφελίμους υπηκόους του, τόσον κατετυράννησε,
+διότι δεν επρέσβευαν το δόγμα της ρωμαϊκής εκκλησίας όπερ
+επρέσβευεν αυτός, ώστε τους εβίασε να κινηθώσι και εις φανεράν
+αποστασίαν. Ο χριστιανικώτατος ούτος βασιλεύς εσύστησεν εν τη
+Ισπανία δεκαοκτώ δικαστήρια καταγινόμενα ακαταπαύστως να
+καταδικάζωσιν εις τον διά πυρός θανατον όλους τους μη δεχομένους
+το ρωμαϊκόν δόγμα Χριστιανούς. Δεκατρείς εκάησαν μίαν ημέραν
+ενώπιόν του, και όχι μόνον δεν εκινήθη εις συμπάθειαν, αλλ' είπε
+παρρησία πρός τινα των ευγενών ελκόμενον εις την πυράν και
+επικαλούμενον το έλεός του, ότι έτοιμος ήτο να καύση διά των ιδίων
+χειρών και αυτόν τον υιόν του, αν ήτον αιρετικός. Τόσον αι
+αιρέσεις υπό τας αντιχρίστους μάλιστα εισηγήσεις φανατικών
+κληρικών νοθεύουν το επιεικές πνεύμα του θείου χριστιανισμού!
+
+(η.)
+
+Ιδού τι έγραφαν συγχρόνως και οι Υδραίοι προς τον στόλον.
+
+«Προσέξατε, αδελφοί, πάντες ακριβώς, και τοις Ψαριανοίς και
+λοιποίς Έλλησι παραγγείλατε, να μην ενοχληθή ουδείς εκ των
+ευρωπαϊκών εθνών, διότι αντιπράττοντες θέλετε υποπέσει εις την
+αγανάκτησιν και εκείνων και του γένους μας.
+
+                                       Ύδρα 20 απριλίου 1821.
+
+                                 Οι κάτοικοι της νήσου Ύδρας.»
+
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΒ'.
+
+(α.)
+
+Ζήτει την σημασίαν των ονομασιών Ανατολικής και Δυτικής Ελλάδος εν
+τω ΚΕ' κεφαλαίω.
+
+(β.)
+
+Κατά τινας των εντοπίων οι κάτοικοι της νήσου ελογίζοντο,
+χριστιανοί μεν 200,000, τούρκοι δε 150,000.
+
+(γ.)
+
+Όστις αμφιβάλλει περί ων διηγούμαι, ας αναγνώση το περί Κρήτης εν
+έτει 1837 εκδοθέν σύγγραμμα του Άγγλου περιηγητού Πασλέη
+(Pashley), όπου ευρίσκεται η επικύρωσις των λεγομένων όχι μόνον εκ
+της μαρτυρίας αυτού, αλλά και εξ αποσπασμάτων επισήμων γραμμάτων
+των τότε εν Κρήτη προξένων Γαλλίας και Αυστρίας.
+
+(δ.)
+
+Όρα τα εν τω συγγράμματι του Πασλέη επίσημα έγγραφα.
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΓ'.
+
+(α.)
+
+Ακούσαντες οι εν Άργει τα περί της εισβολής του κεχαγιάμπεη και
+θέλοντες να βεβαιωθώσιν αν ούτως είχαν, έστειλάν τινα συμπατριώτην
+των έφιππον εις κατασκοπήν δόσαντές τω και γράμμα προς τον
+Δικαίον, αν τον απήντα. Ο σταλείς έτυχε να ήναι οινοπότης και δεν
+έπαυσε πίνων, εν ώ ώδευε προς την Κόρινθον, έως ου εμέθυσε· φθάσας
+δε την νύκτα έπεσεν εις την εχθρικήν φυλακήν. «Ποίος είσαι» τον
+ηρώτησεν ο φύλαξ· «εγώ είμαι, αδέλφια». απεκρίθη, νομίζων ότι ήτο
+μεταξύ φίλων. «Χριστός ανέστη και του χρόνου τα κόκκινα αυγά».
+Τότε ο φύλαξ τον εξεπέζευσε και τον έφερεν ενώπιον του κεχαγιάμπεη
+τραυλίζοντα καθ' οδόν εκ της μέθης τα εξής. «Δόξα σοι ο Θεός! το
+κερδίσαμε, αδέλφια, το ρωμαίικο, το κερδίσαμε». Ιδών δε την
+γενειάδα του κεχαγιάμπεη τον υπέλαβεν ως αρχιερέα και τω είπε
+«προσκυνούμεν αφέντη δεσπότη». Αλλ' ο κεχαγιάμπεης, λαβών γνώσιν
+του γράμματος, τον εξέλαβεν ως υποκρινόμενον τον μεθυσμένον και
+διέταξε να σουβλισθή και να ψηθή.
+
+Το κωμικοτραγικόν τούτο ανέκδοτον διηγήθηκαν μετά την πτώσιν της
+Τριπολιτσάς Αλβανοί εκ των εκστρατευσάντων μετά του κεχαγιάμπεη.
+
+(β.)
+
+Τόση ήτον η πολεμική φήμη του Κολοκοτρώνη αρχομένου του αγώνος
+ώστε ο Στάικος εις σύστασιν της υπολήψεώς του υπεγράφετο
+Κολοκοτρώνης.
+
+(γ.)
+
+Σημειώνω ενταύθα τον επί της επαναστάσεως κατ' επαρχίαν αριθμόν
+των Τούρκων και των Ελλήνων καθ' ον κατάλογον οι πρόκριτοι της
+Πελοποννήσου κατέστρωσαν επί του κυβερνήτου Καποδιστρίου κατ'
+αίτησιν των εις Πόρον συνελθόντων πρέσβεων των τριών συμμάχων
+Αυλών.
+
+Επαρχίαι....................κάτοικοι...κάτοικοι
+
+..........................Χριστιανοί....Τούρκοι
+
+Κόρινθος και Δερβενοχώρια.....38,000......2,000
+
+Βοστίτσα......................10,000........300
+
+Καλάβρυτα.....................40,000........450
+
+Πάτραι και Ρίον...............30,000......3,500
+
+Γαστούνη, Πύργος και Λάλα.....40,000......5,000
+
+Φανάρι........................13,000......2,500
+
+Αρκαδία.......................26,000......3,000
+
+Νεόκαστρον.....................3,000......1,000
+
+Μοθώνη.........................6,000......2,500
+
+Κορώνη........................12,000......1,000
+
+Καλαμάτα......................12,000.........50
+
+Εμπλάκικα.....................15,000
+
+Ανδρούσα και Νησί.............10,000........750
+
+Μικρομάνη......................2,000
+
+Λεοντάρη......................13,000......1,500
+
+Καρύταινα.....................40,000........200
+
+Μιστράς και Πραστός...........60,000......6,000
+
+Τριπολιτσά....................25,000......7,000
+
+Μονεμβασία.....................8,000......1,500
+
+Άγιος Πέτρος..................10,000
+
+Άργος.........................18,000......1,000
+
+Ναύπλιον και Κάτω-Ναχαγιές....10,000......3,500
+
+Μάνη..........................30,000
+
+.............................471,000.....42,750
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΔ'.
+
+(α.)
+
+Το ρήμα «σουβλίζω» είναι, ως εικάζω, το παρά τοις αρχαίοις
+«οβελίζω» ολίγον παρηλλαγμένον· το επροτίμησα δε του πάντη
+ασυνήθους ταυτοσήμου ρήματος «ανασκολοπίζω» ως συνηθέστατον παρ'
+ημίν.
+
+(β.)
+
+Κατ' άλλους ο φονεύσας τον δερβίσην ήτον ο παρακολουθών πάντοτε
+τον Οδυσσέα μωαμεθανός Μουσταφάς.
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΕ'.
+
+(α.)
+
+Επί της πρώτης εκστρατείας, ως είδαμεν, ο Γιακουμάκης Τομπάζης
+κατέστη αρχηγός του υδραϊκού στόλου υπό των πλοιάρχων του στόλου·
+επί δε της δευτέρας ταύτης υπό του κοινού της Ύδρας.
+
+(β.)
+
+Είχαν και οι παλαιοί Έλληνες τα πυρπολικά των. Ο Θουκυδίδης εν τη
+Ζ'. συγγραφή, όπου αναφέρει, ότι οι Συρακούσιοι και οι σύμμαχοί
+των ενίκησαν κατά θάλασσαν τους Αθηναίους και εκυρίευσαν 18 πλοία
+των, προσθέτει· «Και επί τας λοιπάς (ναυς), εμπρήσαι βουλόμενοι
+ολκάδα παλαιάν κληματίδων και δαδός γεμίσαντες (ην γαρ επί τους
+Αθηναίους ο άνεμος ούριος) αφείσαν την ναυν πυρ εμβαλάντες. Και οι
+Αθηναίοι δείσαντες περί ταις ναυσίν αντεμηχανήσαντό τε σβεστήρια
+κωλύματα, και παύσαντες την φλόγα και το μη προσελθείν εγγύς την
+ολκάδα του κινδύνου απηλλάγησαν».
+
+Κατεσκεύασαν τοιούτον τι πλοίον και οι Τύριοι επί της πολιορκίας
+των· ιδού πώς περιγράφει την κατασκευήν αυτού ο Αρριανός.
+
+«Οι δε Τύριοι προς ταύτα αντιμηχανώνται τοιόνδε. Ναυν ιππαγωγόν
+κλημάτων τε ξηρών και άλλης ύλης ευφλέκτου εμπλήσαντες, δύο ιστούς
+επί τη πρώρα καταπηγνύουσι, και εν κύκλω περιφράσσουσιν ες όσον
+μακρότατον, ως φορυτόν τε ταύτη και δάδας όσας πλείστας δέξασθαι.
+Προς δε πίσσαν τε και θείον και όσα άλλα ες το παρακαλέσαι μεγάλην
+φλόγα επί ταύτη επεφόρησαν. Παρέτειναν δε και κεραίαν διπλήν επί
+τοις ιστοίς αμφοτέροις, και από ταύτης εξήρτησαν εν λέβησιν όσα
+επιχυθέντα ή επιβληθέντα επί μέγα την φλόγα έξαψειν έμελλεν.
+Έρματά τε ες την πρύμναν ενέθεσαν του εξάραι εις ύψος την πρώραν
+πιεζομένης κατά πρύμναν της νεώς· έπειτα άνεμον τηρήσαντες ως επί
+το κώμα επιφέροντα, εξάψαντες τριήρεσι την ναυν κατ' ουράν είλκον.
+Ως δε επέλαζον ήδη τω τε κώματι και τοις πύργοις, πυρ εμβαλόντες
+εις την ύλην, και ως βιαιότατα άμα ταις τριήρεσιν επανελκύσαντες
+την ναυν ενσείουσιν άκρω τω χώματι. Αυτοί δε οι εν τη νηί καιομένη
+ήδη εξενήξαντο ου χαλεπώς· και εν τούτω η τε φλοξ πολλή ενέπιπτε
+τοις πύργοις και αι κεραίαι περικλασθείσαι εξέχεαν εις το πυρ όσα
+ες έξαψιν της φλογός παρασκευασμένα ην. Οι δε από των τριηρών
+πλησίον του χώματος ανακωχεύοντες, ετόξευον ες τους πύργους ως μη
+ασφαλές είναι πελάσαι όσοι σβεστήριόν τι τη φλογί επέφερον. Και εν
+τούτω κατεχομένων ήδη εκ του πυρός των πύργων, εκδραμόντες εκ της
+πόλεως πολλοί και ες κελήτια εμβάντες άλλη και άλλη εποκείλαντες
+του χώματος, τον τε χάρακα ου χαλεπώς διέσπασαν τον προ αυτού
+προβεβλημένον και τας μηχανάς ξυμπάσας κατέφλεξαν όσας μη το από
+της νεώς πυρ επέσχεν».
+
+Και ταύτα μεν περί των παρά τοις αρχαίοις πυρπολικών. Περί δε των
+καθ' ημάς εκθέτω ενταύθα χάριν των περιέργων όσα επορίσθην έκ
+τινων ανεκδότων υπομνημάτων του πυρπολητού Κωνσταντίνου Νικοδήμου
+προς γνώσιν της παρασκευής, της εφοπλίσεως και της χρήσεως αυτών.
+
+Το μεταποιούμενον εις πυρπολικόν πλοίον έπρεπε να έχη δύο
+πατώματα· το επάνω, ήγουν το κατάστρωμα ή κατάφραγμα, και το κάτω
+ή υπόφραγμα, το κοινώς λεγόμενον κοραδούρον· οσάκις δε το πλοίον
+εξ αιτίας της μικρότητός του είχε μόνον το επάνω, κατεσκευάζετο το
+κάτω εκ του προχείρου, διότι επ' αυτού παρεσκευάζοντο τα εις
+εμπρησμόν αναγκαία. Γύρωθεν των άκρων του επάνω πατώματος και εν
+τω μέσω αυτού κατά μήκος ηνοίγοντο κατά σειράν στόμια, κοινώς
+λεγόμενα ρ ο ύ π ο ι. Ο αριθμός των ήτον ανάλογος του μήκους του
+πλοίου, το σχήμα τετράγωνον, αι δε πλευραί δύο γαλλικών ποδών.
+Ηνοίγοντο δε και τέσσαρα στόμια δεξιόθεν και αριστερόθεν του
+καταρτίου της πρώρας· και υποκάτω μεν αυτών και δύο τριών άλλων εκ
+των επί της μέσης του πλοίου ετίθεντο πίθοι (βαρέλια)
+προσηλωμένοι, κλίνοντες προς τα έμπροσθεν, και ανοικτόν μεν
+έχοντες το επάνω μέρος, τρυπημένον δε το κάτω· υποκάτω δε ενός
+εκάστου των λοιπών στομίων ετίθετο εσχάρα υπό τεσσάρων δοκών
+βασταζομένη επί των τεσσάρων γωνιών του στομίου προσηλωμένων και
+επί του κάτω πατώματος στηριζομένων· ετίθεντο δε και επιστόμια εις
+προφύλαξιν από της βροχής και της θαλάσσης μη αφαιρούμενα ειμή
+καθ' ην ώραν επρόκειτο να καή το πλοίον· επί δε του κάτω πατώματος
+προσηλούτο γύρωθεν όλου του πλοίου από της μιας θυρίδος της
+πρύμνης μέχρι της άλλης ασκεπής τετράπλευρος σωλήν εκ σανίδων, δύο
+δακτύλων έχων ύψος και πλάτος δύο ήμισυ· από του σωλήνος δε τούτου
+εξεπορεύοντο άλλα ταυτόσχημα σωληνάρια απολήγοντα υπό τας εσχάρας
+και πίθους· το δε εφόλκιον (εφόλκιον δε καλώ εν τω συγγράμματι
+τούτω την λέμβον του πυρπολικού) εσύρετο πάντοτε επί της θαλάσσης,
+και εις προφύλαξιν αυτού από πάσης εχθρικής βολής ηνοίγοντο
+συνήθως εκατέρωθεν της πρύμνης δύο θυρίδες, και δι' αυτών εσύρετο
+το εφόλκιον κατά τας περιστάσεις ποτέ δεξιά και ποτέ αριστερά διά
+σκοινιών δεδεμένων προς την πρώραν του πλοίου· ηνοίγοντο δε και
+άλλαι θυρίδες επί των πλευρών του πλοίου εις επιτυχεστέραν
+φλόγισιν αυτού εν καιρώ δι' εισαγωγής αέρος, και εις ταχυτέραν
+διάδοσιν των φλογών προς τα έξω. Αι εις χρήσιν δε ύλαι ήσαν η
+πυρίτις, το οινόπνευμα βαθμών 36 μέχρι 42, η νάφθα, το θείον, οι
+κληματάνθρακες, η πίσσα, η ρητίνη, αι δάδες και τα εχινοπόδια
+(είδος φρυγάνων). Εκ των πέντε δε πρώτων ειδών κατεσκευάζοντο
+φλογιστικαί σφαίραι κατά τον ακόλουθον τρόπον· ερρίπτετο εν ξυλίνω
+αγγείω ποσότης τις πυρίτιδος, επεχέοντο οινόπνευμα και νάφθα, και
+αφ' ού έπινεν η πυρίτις τα ρευστά ταύτα, ερρίπτοντο εν τω αγγείω
+θείον και κληματάνθρακες τριπτοί, συνεμιγνύοντο όλα ταύτα τα είδη,
+ερρίπτοντο και αύθις εις ζύμωσιν οινόπνευμα και νάφθα, και εκ της
+συμπεφυρμένης ταύτης φλογώδους ύλης εσχηματίζοντο αι περί ων ο
+λόγος σφαίραι και εξηραίνοντο ηλιαζόμεναι. Το δε εσωτερικόν του
+πλοίου, δηλαδή το κάτω πάτωμα και το προς αυτό βλέπον πρόσωπον του
+επάνω πατώματος και αι πλευραί αυτού, ηλείφοντο διά πίσσης,
+ρητίνης, οινοπνεύματος, θείου και νάφθης. Και αύται μεν ήσαν αι
+προ της αναγωγής του πυρπολικού προπαρασκευαί.
+
+Μετά δε την αναγωγήν εβάλλετο κατά πρώτον εν εκάστη των προς την
+πρώραν εστιών 15 έως 20 οκάδων πυρίτις εντός των τρυπημένων πίθων
+ή και πλειοτέρα κατά την δύναμιν του πλοίου, ηλαττούτο δε βαθμηδόν
+η ριπτομένη ποσότης εν εκάστη των εν τω μέσω του επάνω πατώματος
+άλλων εστιών αναλόγως της αποστάσεως αυτών από της πρώρας, και
+απετίθεντο υφ' εκάστην των λοιπών δύο ή τρεις φλογιστικαί σφαίραι
+και επ' αυτών μέχρι της εσχάρας μεταξύ των τεσσάρων δοκών
+εχινοπόδια, επί δε της εσχάρας δάδες· ερραντίζοντο δε αύται και τα
+εχινοπόδια διά νάφθης ή οινοπνεύματος. Εν ώ δε ο ελληνικός στόλος
+επλησίαζε τον εχθρικόν, έρριπταν πυρίτιδα εις τον μεγάλον σωλήνα
+από της μιας μέχρι της άλλης άκρας, προσέχοντες μη τύχη και μείνη
+κενόν τι μέρος αυτού· έρριπταν πυρίτιδα και εις τα σωληνάρια,
+εξεσκέπαζαν τα επί του επάνω πατώματος στόμια, και επέθεταν
+πίθους, τρυπητούς υποκάτωθεν, ανοικτούς επάνωθεν, και περιέχοντας
+ανά 40 ή 50 σφαίρας και ολίγην πυρίτιδα· εκρέμων δε επί του
+δόλωνος (μπομπρέσου), και πίθον φέροντα τοιαύτας ύλας· έβαλλαν και
+επί διαφόρων μερών του επάνω πατώματος ασκούς πλήρεις πίσσης και
+ρητίνης και αγγεία πλήρη οινοπνεύματος και νάφθης· ετύλιζαν
+όπισθεν του πηδαλιούχου τους κάλωας εις προφύλαξιν αυτού·
+μετεβίβαζαν εις το πλησιέστερον πολεμικόν πλοίον τας τροφάς, τα
+φορέματα, και ό,τι περιττόν, και ηρώτα ο πλοίαρχος τους ναύτας, αν
+τις εξ αυτών μικροψυχήσας ενώπιον του κινδύνου επεθύμει να
+μεταβιβασθή εις άλλο πλοίον.
+
+Υψουμένου δε του σημείου της μάχης παρά του ναυάρχου, εκρέμων οι
+πυρποληταί επί των ακροκεραίων άρπαγας (τσιγκέλια) προς αντιλαβήν,
+και εισήρχοντό τίνες των ναυτών εις το εφόλκιον έχον ως επί το
+πλείστον δύο κανόνια, το μεν επί της πρύμνης το δε επί της πρώρας,
+και ετοιμάζοντες εν αυτώ τα πάντα εις πλουν και εις κωπηλασίαν
+άναπταν πυρ εν σιδηρά σκάφη επί της πρώρας αυτού κειμένη και το
+μετέφεραν από του ενός εις το άλλο μέρος του πλοίου κατά τας
+περιστάσεις μη πάθη τι πυροβολούμενον, διότι δι' αυτού ήλπιζαν την
+σωτηρίαν των.
+
+Τούτων ούτως εχόντων, ώρμα το πυρπολικόν εν μέσω του εχθρικού
+στόλου υπό την αδιάκοπον ως επί το πλείστον κανονοβολήν και
+τουφεκοβολήν του εχθρού. Επολέμουν δε και οι εν τω πυρπολικώ
+έχοντες συνήθως δύο κανόνια προς την πρύμνην. Συνέβαινεν ενίοτε
+γαλήνη, και τα τουρκικά πλοία έστελλαν τους δρόμωνας (κατσαμπάσια)
+εις σύλληψιν αυτού, αλλ' επέστρεφαν συνήθως άπρακτοι εξ αιτίας της
+τόλμης και της επιδεξιότητος των Ελλήνων.
+
+Καθ' ην δε στιγμήν επρόκειτο να ριφθή το πυρπολικόν επί το
+εχθρικόν πλοίον, επεθεωρούντο τα πάντα αν ήσαν εν τάξει,
+ενδιέμενεν ο πλοίαρχος και τρεις ή τέσσαρες ναύται, και οι λοιποί
+κατέβαιναν εις το εφόλκιον οι δε μείναντες, αφ' ού εκόλλων το
+πυρπολικόν, έδεναν το πηδάλιον όπου έπρεπε και ερρίπτοντο και
+ούτοι εις το εφόλκιον, ύστερος δε πάντων ο πλοίαρχος, και τότε ο
+ιστάμενος παρά την καιομένην ανθρακιάν εντός του εφολκίου έρριπτεν
+αυτήν διά χαλκίνης κυψέλης έσω των επί της πρύμνης ή των πλευρών
+του πυρπολικού θυρίδων, δηλαδή όθεν ο κίνδυνος ήτον ολιγώτερος,
+και αμέσως απεμακρύνετο το εφόλκιον και διεσώζοντο οι εν αυτώ επί
+του πολεμικού πλοίου παρακολουθούντος επί τω σκοπώ τούτω όσον
+εδύνατο πλησιέστερον το πυρπολικόν. Ο κυριεύων δε φόβος τους
+Τούρκους επί τη θέα του πλησιάζοντος πυρπολικού και η εντεύθεν
+σύγχυσις και ταραχή ήσαν ανέκφραστα.
+
+(γ.)
+
+Περί του πλοίου τούτου όρα κεφάλαιον ΙΗ'.
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΣΤ'.
+
+(α.)
+
+Εις απόδειξιν του μεγάλου φόβου, ον συνέλαβαν οι πρόξενοι των
+ευρωπαϊκών αυλών και πριν συμβώσι τα δυστυχήματα ταύτα, εκδίδω το
+ακόλουθον γράμμα σταλέν παρ' όλων ομοθυμαδόν μεσούντος του μαΐου
+προς τον διοικητήν του τόπου. Εντεύθεν φαίνεται η δεινή θέσις της
+Σμύρνης.
+
+Επιστεύαμεν όλοι αδιστάκτως την πλήρωσιν των υποσχέσεων σας· αλλά
+παρά τας διαβεβαιώσεις σας τα κακά όχι μόνον δεν έπαυσαν, αλλά και
+ηύξησαν· συνηύξησαν διά τούτο και οι φόβοι των γυναικών μας και
+των τέκνων μας. Πιστεύομεν, ότι ενηργήσατε ό,τι εδυνήθητε. Αλλά
+δεν ευρίσκεται τάχα τρόπος συντελεστικώτερος προς πλήρωσιν των
+υποσχέσεων σας; ύβρεις και απειλαί εξερεύγονται καθ' ημέραν από
+του συναθροιζομένου όχλου διασπείρουσαι τόσον τρόμον εις την
+ενορίαν των Φράγκων, ώστε το μάλλον κινδυνεύον αυτής μέρος
+κατέφυγεν εις το άλλο. Τοιαύτη κατάστασις πραγμάτων δεν είναι
+δυνατόν να διαρκέση. Οι Φράγκοι ευρίσκονται ενταύθα υπό την σκέπην
+των συνθηκών· ο σουλτάνος τους έθεσε πάντοτε υπό την προστασίαν
+των ανδρείων του γενιτσάρων· αι συνθήκαι τοις υπόσχονται
+ασφάλειαν· αν εναντίον των ιερών τούτων δικαίων δεν παύσωσιν αι
+κατ' αυτών ύβρεις και οι μέχρι θανάτου φοβερισμοί εξ αιτίας πάλης
+αλλοτρίας θ' αναγκασθούν να μεταχειρισθώσιν εις ασφάλειαν των το
+ναυτικόν των και να φύγωσι διά παντός εκ πόλεως, ήτις τόσον ήκμαζε
+προ ολίγου εξ αιτίας της ομονοίας των εγκατοίκων, και την σήμερον
+καταπατά όλα τα καθήκοντα της φιλοξενίας. Τι θα καταντήσει η πόλις
+αύτη, αν πέση το επί τόσους αιώνας πλουτίσαν αυτήν εμπόριον; τι θα
+καταντήσουν αι πέριξ πεδιάδες της, αν ουδείς αγοράση πλέον τα
+προϊόντα της; μη λησμονήσετε, ότι διά τοιαύτας αιτίας παλαιαί και
+πλούσιαι πόλεις έπεσαν. Εξαιτίας της παύσεως του εμπορίου της
+Σμύρνης έπαυσαν από τούδε τα εισοδήματα του τελωνείου. Πολλαί
+χιλιάδες κατοίκων είναι αργοί. Η φήμη των τωρινών κακώσεων θα
+διαδοθή εις όλην την Ευρώπην και θα φθάση και εις την Αμερικήν.
+Όσοι έμελλαν να φέρωσιν εδώ πλούτη δεν έρχονται πλέον, και τα
+έξωθεν είδη θ' ακριβύνουν διπλάσιον ή και τετραπλάσιον. Ανδρείοι
+γενίτσαροι, φρόνιμοι γέροντες, αρχηγοί στρατιωτικοί οι έχοντες τα
+όπλα, μεταχειρισθήτε τα εις παύσιν της γενικής δυσπιστίας·
+επαγρυπνείτε τους ραγιάδας σας, αφοπλίσατέ τους, αλλά μη στερείσθε
+των διά σας εργαζομένων χειρών και προ πάντων μη συγχέετε ημάς και
+εκείνους· εστέ βέβαιοι, ότι αν είχαν οι ημέτεροι κακούς σκοπούς,
+ημείς πρώτοι θα τους εμποδίζαμεν. Δεν έχομεν ολιγώτερον συμφέρον.
+Το συμφέρον των Φράγκων είναι το συμφέρον των Μουσουλμάνων. Μη
+επιτρέπετε λοιπόν να συμπεριλαμβάνωσι και ημάς οι μη ειδότες τα
+πράγματα εις τα εκδικητικά των σχέδια· εμποδίσατε τους επίσης να
+παιδεύωσι τους αθώους διά τα πταίσματα των αποστατών. Οι αποστάται
+μόνοι είναι άξιοι τιμωρίας, και η τιμωρία των δεν θα αργήση·
+διδάξατε τους αμαθείς, φωτίσατε τους τυφλούς τους βάλλοντάς σας
+εις κίνδυνον, είπατέ τοις να μη πιστεύωσιν, ότι έχετε φιρμάνι
+διατάττον τον εξολοθρευμόν όλων των Χριστιανών. Αν μας ασφαλίσετε
+την ζωήν, δεν θα παύσωμεν φέροντες εις την πόλιν σας πλούτον και
+αφθονίαν· αλλ' αν δεν παύσωσιν αι ύβρεις και αι απειλαί, σας
+λέγομεν, ότι αναχωρούμεν εις τα ίδια».
+
+(β.)
+
+Αν υποθέση τις ότι ενοχοποιώ τους Τούρκους υπέρ το δέον, τον
+παραπέμπω εις το XI κεφάλαιον της ιστορίας της ελληνικής
+επαναστάσεως του Ραφενέλου, συγγραφέως αλλοεθνούς και καθολικού,
+αλλ' αυτόπτου όσων διηγείται περί Σμύρνης.
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΖ'.
+
+(α.)
+
+Εναπέμεινάν τινες γυναίκες μετά των τέκνων, ως απόντων των ανδρών.
+
+(β.)
+
+Παρόμοιόν τι έπραξαν και οι Πέρσαι ότ' επολιόρκουν τας Αθήνας.
+Ιδού τι διηγείται ο Ηρόδοτος Βιβλ. Η'.
+
+«Οι δε Πέρσαι ιζόμενοι επί τον καταντίον της ακροπόλιος όχθον, τον
+Αθηναίοι καλέουσι Αρήιον πάγον, επολιόρκεον τρόπον τοιόνδε· όκως
+στυπείον περί τους οϊστούς περιθέντες άψειαν, ετόξευαν ες το
+φράγμα».
+
+(γ.)
+
+Αξίαν σημειώσεως κρίνω την προς τον πρόκριτον των Καλαρρύτων,
+Κωνσταντίνον Τουρτούρην ακόλουθον επιστολήν απαιδεύτου τινός
+Αλβανού, του Ιβραήμ - Πρεμέτη, διά τα εν αυτή υγιή και γενναία
+φρονήματα. Η επιστολή αύτη, ην αντέγραψα εκ του πρωτοτύπου
+ταυτολεξεί χρησιμεύει και ως παράδειγμα του εν κοινή χρήσει ύφους
+του γράφειν παρά τοις πλείστοις των εν τοις πράγμασιν ημιπαιδεύτων
+επιστολογράφων επί της ηγεμονίας του Αλήπασα Τεπελενλή.
+
+«Κατά πολλά ηγαπημένε μου κυρ Κωσταντή σε χαιρετώ αδελφικά και σου
+φιλώ τα μάτια.
+
+                                      1821, Ιουλίου 4, Καλαρύτες
+
+«Έλαβα το αγαπητόν μου γράμμα σου και ευχαριστώ την αδελφικήν
+αγάπην σου και φιλίαν· είδα και τα όσα φιλικά μου λέγεις και τα
+εκατάλαβα, διά τούτο σου αποκρίνομαι. Εγώ, φίλε μου, καλά
+ειξεύρεις, ότι εστάλθηκα εδώ από τους πολυχρονεμένους βεζιράδες
+μου διά φύλαξιν σας, μαντάμ οπού τα ταξεράτια του πολέμου έτσι
+είναι, φίλε μου, εγώ δεν έλαβα την χώραν σας ούτε ελτιζάμι, ούτε
+βοηβοδαλίκη, με όλον οπού ήλθα καθώς εδώ και έφαγα ψωμί εις την
+χώραν σας, δεν σας αγάπησα το ζαράρι, αμή έβανα το κεφάλη του διά
+το διάφορόν σας και διά την αγάπην σας. Όμως το επήρετε λάθος και
+έπρεπε να μας το ειπήτε εσκερέ, ότι ημείς άξιοι διά πόλεμον δεν
+είμασθαν, και η αυθεντία σας να πάρετε τα μέτρα σας· τότε ημείς
+αληθινά επέρναμεν τα μέτρα μας και δεν ακολουθούσαν αυτά όπου
+ακολούθησαν· τα ταξιράτια του πολέμου έτσι είναι· διά δε το να μου
+γράφης ότι είμεσθαν πέντε αδέλφια και όλα εις τον πόλεμον, είναι
+αλήθεια, και εγώ οπού ζω με έδωσεν ο Θεός και βιο και τσευτιλίκια
+και ημπορώ να ζήσω αυθεντικά· μαντάμ ο άνθρωπος εις τούτον τον
+ψεύτικον τον τουνιά μίαν φοράν θα αποθάνη, καθώς μίαν φοράν
+γεννάται, όμως πρέπει, φίλε μου, να αποθάνη με πίστιν, με τιμήν
+και με υπόληψιν, και ιταέτι εις τας βασιλικάς προσταγάς· και
+οποίος απεθένει έτσι, αυτός είναι τιμημένος εις τούτον τον τουνιά.
+Εγώ, φίλε μου, στοχάζομαι πώς έχω πίστιν, τιμήν, υπόληψιν και
+ιταέτι εις το δεβλέτι, και δεν κάμνω αυτό, ότι εγγίζω την πίστιν
+μου και τιμήν μου, και έχω απόφασιν μαζύ με τον Χουσεΐναγα και
+Ματούσιαγα να σταθούμεν κατά την τιμήν μας και να αποθάνωμεν με
+αυτήν. Ημείς διά αυτήν την τιμήν αποφασίζομεν να πολεμήσωμεν
+ανδρειωμένα έως όπου έχωμεν ζαερέν, και έπειτα όπως μας το έχει ο
+Θεός ταξηράτι. Δεν έπρεπε να κάμετε αυτό το λάθος, μάλιστα ο
+αδελφός σου, όταν εκινήσαμεν από τα Γιάννινα, μου έδωσεν όλην την
+πίστιν του και έδοσα όλην την πίστιν μου, οπού έξω από μίαν πίστιν
+τον έκαμα αδελφόν, και διά τούτο δεν έπρεπε αυτός να κάμη αυτό το
+λάθος και να εγγίξη την τιμήν του εις εμένα και να ακολουθήσουν
+αυτά οπού ακολούθησαν· και μάλιστα είσαι βέβαιος ως μου το γράφεις
+οπού εις έναν χρόνον μου ηκολούθησαν τόσα ταξεράτια. Λιακήμ, φίλε
+μου, αν αποφασίσετε να χαλάσητε επτακόσους Αρβανίτας, μη
+στοχασθήτε να σώσετε την Αρβανιτιάν, και όποιος ήθελεν αυτά τα
+ανακατώματα και αυτά τα κακά, ας το έβρη από τον Θεόν. Εγώ κάνω
+τέλος εις το γράμμα μου με τούτο, ότι μη στοχαστήτε όπου
+εκλεισθήκαμεν ημείς· διατί όποιος ηξεύρει από τουφέκι, το
+στοχάζετε ότι κλείονται και ρηγάτα διά την τιμήν τους και βερέδες
+γίνονται και εις τους βασιλιάδες, και εντροπή δεν είναι. Φίλε μου,
+ενώ θέλω ανταμώσω και τον Χουσεΐναγα και τον Ματούσιαγα να τους
+ειπώ τους χαιρετισμούς σου να μου δώσουν την γνώμην τους, και να
+έχω το τσεβάπι σου, και υγίαινε.
+
+                                                   Ο φίλος Σας
+                                              Ιμπραήμ Πρεμέτης».
+                                                        (Τ. Σ.)
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΗ'.
+
+(α.)
+
+Η λέξις «Επτάννησος» εγράφετο έως χθες διά δύο ν· και οι
+περιώνυμοι Ευγένιος, Θεοτόκης, και Κοραής διά δύο ν την έγραφον
+και αυτοί. Οι πλείστοι σήμερον την γράφουν δι' ενός θεωρούντες
+ίσως αδικαιολόγητα τα δύο· αλλ' ιδού τι λέγει ο Στράβων εν βιβλίω
+ΙΓ' περί του πλεονάζοντος ν.
+
+«Κατά δε τον πορθμόν, τον μεταξύ της Ασίας και της Λέσβου, νησία
+εστί περί είκοσιν . . . . Καλούνται δ' Εκατόννησοι συνθέτως, ως
+Πελοπόννησος, κατά έθος τι του ν γράμματος πλεονάζοντος εν τοις
+τοιούτοις, ως Μυόννησος και Προκόννησος λέγεται και Αλόννησος,
+ώστε Εκατόννησοι εισιν, οίον Απολλωνόννησοι».
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΘ'.
+
+(α.)
+
+Ανηγορεύθησαν μετά ταύτα μέλη της γερουσίας ο Π. Πατρών Γερμανός
+και ο Ασημάκης Ζαήμης.
+
+(β.)
+
+Η γερουσία απηγόρευσε την εξαγωγήν των μεν τροφίμων, ίνα μη
+πεινάση ο τόπος· των δε λοιπών προϊόντων ίνα μη οικειοποιώνται οι
+ιδιώται τα δημόσια, ό εστι τα Τουρκικά, και τα πωλώσιν ως ίδια.
+
+
+
+ΤΕΛΟΣ ΤΟΥ ΠΡΩΤΟΥ ΤΟΜΟΥ
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of History of the Greek Revolution vol A, by 
+Spyridon Trikoupis
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK HISTORY--GREEK REVOLUTION, VOL A ***
+
+***** This file should be named 38414-0.txt or 38414-0.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        http://www.gutenberg.org/3/8/4/1/38414/
+
+Produced by Sophia Canoni. Thanks to George Canonis for
+his major work in proofreading.
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+http://gutenberg.net/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.net
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.net),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at http://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+http://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at http://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit http://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: http://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     http://www.gutenberg.net
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
diff --git a/old/20120112-38414-0.zip b/old/20120112-38414-0.zip
new file mode 100644
index 0000000..13e0ff6
--- /dev/null
+++ b/old/20120112-38414-0.zip