initial commit of ebook 37629HEADmain

2 files changed, 6579 insertions, 0 deletions

diff --git a/old/20111004-37629-0.txt b/old/20111004-37629-0.txt
new file mode 100644
index 0000000..c483bea
--- /dev/null
+++ b/old/20111004-37629-0.txt
@@ -0,0 +1,6579 @@
+The Project Gutenberg EBook of Novels Volume D, by Alexandros Moraitides
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.net
+
+
+Title: Novels Volume D
+
+Author: Alexandros Moraitides
+
+Release Date: October 4, 2011 [EBook #37629]
+
+Language: Greek
+
+Character set encoding: UTF-8
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK NOVELS VOLUME D ***
+
+
+
+
+Produced by Sophia Canoni. Thanks to George Canonis for
+his major work in proofreading.
+
+
+
+
+
+Note: The tonic system has been changed from polytonic to
+monotonic, otherwise the spelling of the book has not been
+changed. Words in italics have been included in _.  Footnotes have
+been converted to endnotes.
+
+Σημείωση: Το τονικό σύστημα έχει αλλάξει από πολυτονικό σε
+μονοτονικό. Κατά τα άλλα έχει διατηρηθεί η ορθογραφία του βιβλίου.
+Λέξεις με πλάγιους χαρακτήρες περικλείονται σε _. Οι υποσημειώσεις
+των σελίδων έχουν μεταφερθεί στο τέλος του βιβλίου.
+
+
+
+ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΜΩΡΑΪΤΙΔΟΥ
+
+
+
+ΔΙΗΓΗΜΑΤΑ
+
+ΤΟΜΟΣ Δ'
+
+
+
+ΕΚΔΟΣΙΣ ΤΙΜΗΤΙΚΗ
+ΕΠΙ ΤΗ ΠΕΝΤΗΚΟΝΤΑΕΤΗΡΙΔΙ ΤΟΥ ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΣ
+
+
+
+ΑΘΗΝΑΙ — ΕΚΔΟΤΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Ν. ΣΙΔΕΡΗΣ — 1921
+
+
+
+ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΜΩΡΑΪΤΙΔΟΥ
+
+
+
+ΔΙΗΓΗΜΑΤΑ
+
+ΤΟΜΟΣ Δ'
+
+
+
+Ο κυρ-ΜΑΝΩΛΑΚΗΣ — ΒΑΡΥΧΕΙΜΩΝΙΑ — ΧΡΙΣΤΟΣ ΒΟΣΚΡΕΣ — ΣΕ ΜΙΑ
+ΠΑΡΑΚΛΗΣΙ-ΨΥΧΟΣΑΒΒΑΤΟΝ — ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ — ΣΥΝΤΡΟΦΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ΘΑΛΑΣΣΑΝ
+
+
+
+ΕΚΔΟΣΙΣ ΤΙΜΗΤΙΚΗ ΕΠΙ ΤΗ ΠΕΝΤΗΚΟΝΤΑΕΤΗΡΙΔΙ ΤΟΥ ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΣ
+
+
+ΑΘΗΝΑΙ — ΕΚΔΟΤΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Ν. ΣΙΔΕΡΗΣ — 1921
+
+
+
+Από τον Εκδοτικόν Οίκον I. Ν. Σιδέρη, εις τον οποίον αληθώς η
+Ελληνική φιλολογία οφείλει πολλά — αλλ' ακόμη περισσότερα ο κόσμος
+ο επίλεκτος των αναγνωστών αφού εκεί ευρίσκει την καλλιτέραν
+πνευματικήν τροφήν — εξεδόθη και ο τρίτος τόμος των Διηγημάτων του
+Αλεξάνδρου Μωραϊτίδου, εις συνέχειαν της τιμητικής εκδόσεως των
+έργων επ' ευκαιρία της Πεντηκονταετηρίδος του μεγάλου Έλληνος
+Διηγηματογράφου.
+
+Ο τόμος αυτός περιλαμβάνει τρία άλλα αριστοτεχνήματα. Όλη η
+ελληνική ζωή, όλη η ελληνική ψυχή, όλη η ελληνική αντίληψις
+παρελαύνουν εις τας μεστάς κλασικών εικόνων σελίδας με την
+μοναδικήν απλότητα, η οποία χαρακτηρίζει και ακριβώς εξυψώνει το
+έργον του Α. Μωραϊτίδη επάνω από τα άλλα δημιουργήματα του
+ελληνικού καλάμου.
+
+Υποδειγματική αληθινή η σύνθεσις των έργων αυτών ζωγραφίζει τόσον
+πιστώς, τόσον παραστατικώς ό,τι απαιτείται διά την αφήγησιν μιας
+ιστορίας βγαλμένης από την πραγματικήν ζωήν, ώστε ο αναγνώστης
+γρήγορα προχωρεί έως το τέλος διά να το μάθη· αλλά και πάντοτε το
+ξαναδιαβάζει δια να εντρυφήση περίοδον με περίοδον και φράσιν προς
+φράσιν το καλλιτέχνημα.
+
+                (Εφημ. Α θ ή ν α ι επί εκδόσει τον Γ' τόμου των
+                           Διηγημάτων του ημετέρου συγγραφέως).
+
+
+
+ΕΙΣ ΤΟΥΣ ΩΡΑΙΟΥΣ ΣΚΑΠΑΝΕΙΣ
+
+ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ
+
+
+
+                       Ουαί τοις γράφουσι πονηρίαν· γράφοντες γαρ
+                                πονηρίαν γράφουσιν. (Ησαΐας 10,1)
+
+
+
+Ο ΚΥΡ-ΜΑΝΩΛΑΚΗΣ
+(1891)
+
+
+
+Ήτο περασμένη η ώρα. Το χωρίον εκοιμάτο βαθύν ύπνον παιδίου, το
+οποίον ύστερον από τόσα τρεξίματα και παιγνίδια και γέλοια,
+αποσταμένον, γέρνει εγγύς της εστίας του και αποκοιμάται. Τα
+νυκτοπούλια της ανοίξεως, τα οποία εστέναζον υπό τας καμάρας του
+κωδωνοστασίου, θαρρείς και συνεπλήρουν τον ανασασμόν της
+κοιμωμένης λευκής πολίχνης. Και μόνον είς θόρυβος ηκούετο κατά
+μακρά διαλείμματα. Ο κρεοπώλης, ο άγριος και εις την χαράν του, ο
+οποίος σφάζων αμνούς μέχρι της δύσεως του ηλίου δεν απηύδησε να
+φωνάζη: «Α και να πάμε ς' τον μπαρμπέρη!» κατά λάθος, φαίνεται,
+αφού εξεπούλησεν, εισελθών εις το γειτονικόν καπηλείον _άναψε τα
+καντήλια_ — Πάσχα ξημέρωνε, βλέπετε, — και γεμίζων μίαν παμπάλαιαν
+κ' εσκωριασμένην πιστόλαν, από τον καιρόν του Καρατάσου, ήνοιγε
+κρυφά-κρυφά την θύραν του καπηλείου και προεώρταζε την
+Ανάστασιν, πυροβολών κρατερώς και επιμόνως. Και πάλιν αστραπιαίως
+έκλειε την θύραν προς μεγάλην απορίαν του γέροντος δημαρχικού
+κλητήρος, όστις από μακράν κάτω ακούων τον βαρύν πιστολισμόν
+έσπευδε μέχρι του καπηλείου υπόπτως, πλην βλέπων την θύραν
+κεκλεισμένην υπέστρεφε, κάμνων τον σταυρόν του και θαυμάζων το
+γεγονός.
+
+ — Να μποδίσουμε, εμονολόγει με την έρρινον φωνήν του, τους
+πιστολισμούς και τους πυροβολισμούς. Άιντε τώρα εμπόδισέ τους, κυρ
+δήμαρχε! Ορίστε! Αυτά είνε γραμμένα να γίνουνται, έτσι _αντάμ-
+παπαντάμ_, εξ αρχής και έκπαλαι. Ορίστε! Οι πυροβολισμοί πέφτουν
+μονάχοι τους, κυρ-Δήμαρχε! Είνε ο αέρας της Αναστάσεως.
+
+Συγχρόνως ο κρεοπώλης _με τ' αναμμένα τα καντήλια του_,
+ημοιανοίξας πάλιν την θύραν του καπηλείου εκένωσεν εκ νέου την
+εσκωριασμένην πιστόλαν του. Ο κλητήρ, κοντός, χονδρός, με ημίσειαν
+ρίνα, απολέσας το λοιπόν μέρος αυτής έν τινι συμπλοκή, στραφείς
+είδε την θύραν του καπηλειού κλειστήν πάλιν, έκαμε τον σταυρόν του
+και εχάθη εις την καμπήν της οδού, φθεγγομένης παράπονα της ρινός
+του κατά των ανεφαρμόστων αστυνομικών διατάξεων, ενώ ο βαρύς της
+πιστόλας ήχος εκυλίετο ακόμη εις το ανοικτόν πέλαγος του λιμένος,
+εποχούμενος επί της μελανής ομίχλης και κροτών ως βαρέλιον πλήρες
+ήλων.
+
+***
+
+Αλλ' ενώ οι χωρικοί πάντες εκοιμώντο αναπαυόμενοι, όπως εγερθώσι
+τα μεσάνυκτα και φαιδροί μεταβώσιν εις τον ναόν έκαστος με την
+λευκήν λαμπάδα του, η κυρά Μανωλάκαινα ηγρύπνει. Δεν την
+εκολλούσεν ύπνος. Εξαγάγουσα από μεγάλου δρυΐνου κιβωτίου τα χρυσά
+προικιά της, τα οποία χρόνια είχε να φορέση το Πάσχα, την νύκτα,
+προητοίμαζεν αυτά υπό το φως λυχναρίου, επιδιορθούσα μικράς τινας
+βλάβας τυχόν, όπως στολισθείσα ως νύμφη μεταβή εις την Ανάστασιν
+κ' επιδείξη τον χρυσόν πλούτον του ιματισμού της. Ο κυρ-Μανωλάκης
+εκοιμάτο εις το παρακείμενον δωμάτιον. Ηκούετο ο ρογχασμός του ως
+κρότος υπόκωφος συρομένης αλύσεως πλοίου μακράν εις τον λιμένα,
+συνεχής και μονότονος.
+
+Νέα ακόμη η κυρά-Μανωλάκαινα, μόλις τριάκοντα πέντε ετών, πρώτην
+φοράν από του γάμου της — γενομένου προ πέντε ετών — ευρίσκετο εις
+την ευτυχή περίστασιν να φορέση τα νυμφικά της και σταθή εις την
+πρώτην γραμμήν της γυναικωνίτιδος. Τι να κάμη πίσω-πίσω 'ς το
+γυναικείο να στέκεται, και να την τσαλαπατούν και να στάζουν κεριά
+ς' το χρυσοκέντητο βελουδένιο μπαμπουκλί της, και να της κάψουν το
+αραχνοΰφαντον αλέμι της με της λαμπάδαις που δεν ξέρουν μερικαίς
+να της κρατήσουν, που ταις κρατούν σαν νάνε σαΐταις που 'φαίνουν,
+ή καλαμιαίς που τινάζουν της εληαίς! Δεν πήγαινε και αυτή διόλου
+την νύκτα το Πάσχα. Εφέτος όμως θα είχε τα πρωτεία ς' το
+γυναικείον. Έδωσεν ο Θεός και ο άνδρας της, ο κυρ-Μανωλάκης,
+έγεινε Πίτροπος και θα είχεν η κυρά-Πιτρόπισσα την πρώτην θέσιν,
+μπροστά-μπροστά εις τα καφάσια. Και θάβλεπεν όλην την παράταξιν
+της λαμπράς ακολουθίας και θα ήκουεν όλα τα _γράμματα_. Δεν τα
+καλονοούσε, μα θα τα ήκουεν. Εν ω άλλοτε πίσω-πίσω από της
+άλλαις δεν έβλεπε τίποτε, δεν ήκουε τίποτε. Προσκυνούσαν η
+μπροσθιναίς, προσκυνούσαν και η 'πισιναίς. Έσκυφταν η μπροσθιναίς,
+έσκυφταν και η 'πισιναίς. Η κυρά-Μανωλάκαινα εκ της ιεράς
+λειτουργίας ήξευρε μόνον πότε _λιβανίζει_ ο παπάς και πότε
+βγαγγελίζει. Το λιβάνισμα ησθάνετο εκ του ζωηρού κωδωνίσματος του
+θυμιατηρίου, το βγαγγέλισμα ήκουεν εκ της γινομένης ησυχίας και
+απολύτου σιωπής. _Τ' άια_, την μεγάλην είσοδον των τιμίων Δώρων —
+ουδέποτε ηυτύχησε να ίδη από εκεί όπου ίστατο. Μόνον βλέπουσα να
+κύπτουν αι έμπροσθέν της ιστάμεναι γυναίκες έκυπτε και αυτή
+λέγουσα με τον νουν της: περνούν τα άια, μνήσθητί μου Κύριε!
+Ενίοτε μάλιστα και ηπατάτο. Έκυπτον αι έμπροσθεν κατά λάθος,
+έκυπτε και αυτή κατά λάθος, επιλέγουσα εις το τέλος της
+λειτουργίας:
+
+ — Τώρα! καταλαβαίνουμε τάχα κ' εμείς Ακκλησιά!
+
+Πολλάκις προσεπάθησε να εισχωρήση εμπρός, πλην ουδέποτε εύρισκε
+θέσιν. Πάσαι ήσαν κατειλημμέναι. Άπαξ πρωί-πρωί μεταβάσα εις τον
+ναόν εύρε πολλάς κενάς θέσεις εν τη πρώτη σειρά, κι' εγκαθιδρύθη
+αγέρωχος, ώσπερ κατακτητής, επί του φαιού δρυφάκτου με την
+απόφασιν να μη παραμερίση· — παιδιά δεν είχε να κλαίνε ς' το σπίτι
+— Και αν της ομιλήση κανείς, ή ο επίτροπος, να κάμη πως δεν
+ακούει. Αλλ' ύστερον ελθούσαι αι συνήθως ιστάμεναι εν τη πρώτη
+γραμμή την απώθησαν διά των αγκώνων κατ' αρχάς, διά των λόγων
+κατόπιν, και αυτή παρεμέρισε, δούσα τόπον τη οργή. Να φέρη σύυσι
+και ταραχή; Μέσ' σ' νακκλησιά! Υπεχώρησε. Τοιαύτη συνήθεια
+επεκράτει. Εις την πρώτην γραμμήν να ίστανται τα _σόια_, αι
+καταγόμεναι από τζάκια, αι σύζυγοι των προεστώτων και συμβούλων
+του χωρίου. Και αι θέσεις ήσαν κληρονομικαί. Μοναρχία κληρονομική
+μέχρι της εκκλησίας εν τη νέα ελληνική κοινωνία! Η θυγάτηρ
+ερχομένη εις γάμον και ιδρύουσα νέον οίκον, κατελάμβανεν εν τω ναώ
+την θέσιν της μητρός, ήτις γραία πλέον εβαρύνετο ν' αναβαίνη εις
+την γυναικωνίτιδα, ισταμένη εις τον νάρθηκα κάτω, ή ζαρόνουσα εις
+κανέν στασίδιον κάτω-κάτω υπό την σκοτεινήν κόγχην.
+
+Αλλ' η κυρά-Μανωλάκαινα δεν ήτο μεν _ξεσόιαστη_, αλλά — να το
+είπωμεν — δεν ήτο και από _σόι_. Ο πατέρας της ήτο ψαράς. Ο παπούς
+της ήτο φούρναρης. Το βέβαιον είνε ότι ο γέρων εξελέχθη ποτέ
+τρίτος δημαρχικός πάρεδρος δι' έλλειψιν άλλου υποψηφίου μόλις
+λαβών το έν δέκατον των ψήφων, αλλά τούτο δεν ήρκεσεν όπως η
+εγγονή του περάση εις τα μεγάλα σόια, — ήτις δεν είχε γεννηθή
+ακόμα.
+
+ — Αγουρασμένον τον έχεις τον τόπον;
+
+Παρετήρησέ ποτε είς τινα αγερώχως προσελθούσαν πλησίον της και
+ζητούσαν να την απωθήση.
+
+ — Αγουρασμένον!
+
+Απήντησεν εκείνη.
+
+ — Κιγώ πού θα σταθώ;
+
+ — Όπ' στηκέτανε η μάννα ς'!
+
+Απεκρίθη εμπαικτικώς η εξ οικογενείας καταγομένη.
+
+Και συγχρόνως άλλη παραπέρα ισταμένη — από σόι και αυτή —
+προσέθηκεν:
+
+ — Όπ' άπλουνε τα δίχτυα ου πατέρας σ'!
+
+Τωόντι η μητέρα της κυρά-Μανωλάκαινας δεν εστέκετο πουθενά εν τη
+γυναικωνίτιδι.
+
+Φορούσα μίαν φουστάναν μυρίζουσαν πάντοτε ψαρίλαις, πού ετόλμα να
+παρουσιασθή εις την εκκλησίαν, και μάλιστα εν ημέρα μεγάλης
+πανηγύρεως!
+
+Ο πατήρ της πάλιν ο γέρων αλιεύς είχε μεν θέσιν, ίστατο, καθώς
+είπεν εκείνη η εξ οικογενείας γυνή, εκεί όπου άπλωνε τα δίκτυά
+του· αλλά τα δίκτυά του ήπλωνεν απ' έξω, επί του τοίχου του ναού,
+καρφώσας ήλους κατά σειράν εγγύς της εισόδου, κ' εκεί τωόντι
+ίστατο και ο γέρων κατά την λειτουργίαν, ουδέποτε εισερχόμενος
+εντός του ναού· ως να ήτο και αυτός μόλυβδος ή φελλός,
+προσκεκολλημένος επί των μεταξωτών δικτύων του. Και μόλις
+ετελείωνε τα Ευαγγέλιον, ήναπτε το τσιμπουκάκι του, το οποίον
+προητοίμαζε, ψαλλομένων των Αίνων, και μαζεύων τα δίκτυά του
+έκαμνε τον κατήφορον.
+
+***
+
+Αλλ' η κυρά-Μανωλάκαινα, η κόρη του ψαρά, αν και δεν ανήκεν εις τα
+σόια εκ καταγωγής, ανήκεν όμως εις αυτά ολόκληρος εκ καρδίας.
+Φύσις φιλόκαλος, φύσις ευγενής, περιποιητική και θωπευτική έκαμνεν
+εντύπωσιν εις τον φούρνον που πήγαινε να φουρνίση από μικρή ακόμα
+διά τους καλούς τρόπους της, και την μέχρι κολακείας περιποιητικήν
+γλώσσαν της, δίδουσα και εις την φωνήν της ακόμη ένα θωπευτικόν
+αριστοκρατικόν τόνον φιλήματος και αγάπης. Ο ιματισμός της πάλιν
+ήτο παροιμώδης εις όλον το χωρίον.
+
+ — Τι ώμορφα που ντύνεται! έλεγον.
+
+ — Σεμνή, καθαρά, καλλαίσθητος. Με τα κλωνιά της πολιτικής
+μανδήλας της λυτά ποτέ δεν την είδον. Ακτένιστη ουδέ εις την αυλήν
+της εθεάθη. Η μαύρη φουστάνα της στιλπνή-στιλπνή ήτο ατσάκιστη, ως
+να ίστατο πάντοτε ορθία, όπερ εκίνει τον φθόνον.
+
+ — Ούλου αλόρθα βρίσκεται ου ανεμόστυλος!
+
+Και δεν ευρίσκετο ορθία ως ο στύλος της ανέμης, αλλ' ήξευρε πώς να
+καθήση και πώς να εγερθή. Ήτο περίφανη!
+
+Αλλ' ο κόσμος έχει τας προλήψεις του. Αδιάφορον αν εκείνη η
+πλουσία και από σόι δεν ξεύρη να ενδυθή και παρουσιάζεται εις την
+αυλήν άνιπτος. Είνε από σόι!
+
+Η μορφοντυμένη και μορφοκαμωμένη Γερακίτσα ήτο κόρη του ψαρά! Την
+φυσικήν της καθαριότητα από μικρή εφανέρωνεν. Ενώ η μητέρα της εν
+τη βία της πολλάκις εγέμιζε την ποδιά της ψάρια, διά να εκλέξη τα
+καλλίτερα και τα στείλη εις τον λιμενάρχην, ίνα μη φέρη δυσκολίας
+εις τον σύζυγόν της, η Γερακίτσα ουδέ τα ήγγιζεν, εάν δεν ήσαν εις
+ορμαθούς διά βρύων της λίμνης. Και πάλιν ήπτετο μετά προσοχής του
+βρύου διά των δύο δακτύλων της. Ώστε κατήντησεν η μητέρα της
+περιπαίζουσα αυτήν να την αποκαλή _γαλαζοαίματην_.
+
+Είτα ορφανή πατρός απομείνασα υπηρέτει ουχί επ' αμοιβή αλλ' ούτως,
+εκ φυσικής κλίσεως και συμπαθείας του ομοίου προς το όμοιον, εις
+τον γειτονικόν της πλούσιον οίκον αρχαίου πλοιάρχου, όστις,
+αφεντάνθρωπος εις όλα, είχεν αριστοκρατικήν τάξιν εν τη οικογενεία
+του. Εκεί η ωραία Γερακίτσα ανέπτυξεν όλα τα συμπαθητικά ένστικτα
+της ευγενείας, συνηθίσασα να ενδύηται ευπρεπώς και κομψώς — με
+γούστο — και να εκτελή όλας τας οικιακάς εργασίας, μετά λεπτότητος
+και χιονώδους καθαρότητος, θαυμαστής τωόντι, ώστε ο γέρων
+πλοίαρχος, — κολακεύων τας διαθέσεις της, έλεγε πολλάκις.
+
+ — Εσύ, Γερακίτσα ή να πάρης πλούσιον ή να μη 'πανδρευθής διόλου.
+Τακούς;
+
+Το πλέξιμόν της, το πλύσιμόν της, το ζύμωμά της, το μαγείρευμά
+της, όλα ήσαν απαλά και λευκά ως τα απαλά χεράκια της.
+
+Πολλοί νέοι εργατικοί, της τάξεώς της, την εζήτησαν εις γάμον,
+αλλ' αύτη ηρνείτο, ονειρευομένη αρχοντείαν, ή αποφασισμένη ν'
+ακολουθήση την συμβουλήν του πλοιάρχου.
+
+ — Παλλάβωσες!
+
+Της έλεγεν η μητέρα της.
+
+ — Δεν κάνεις το σταυρό σου, επανελάμβανε συχνά, να πανδρευθής
+τώρα που σε γυρεύουν; Ταχειά σα σουφρώσης, ποιος θα γυρίση να σε
+κυττάξη;
+
+Αλλ' η νεάνις είχε τον σκοπόν της. Απίθανον μεν και σκοτεινόν,
+όνειρον σχεδόν, πλην είχε πάντοτε ένα σκοπόν, ένα όνειρον. Κάθε
+άνθρωπος έχει το όνειρόν του. Άλλοι κατορθώνουν και το
+πραγματοποιούσιν εις τον κόσμον αυτόν, άλλοι αποθνήσκουσι με το
+όνειρόν των μαζή ως σάβανον της καρδίας των. Άγνωστον τίνες
+αποθνήσκουν ευτυχέστεροι . . .
+
+ — Ο ένας σου μυρίζει, ο άλλος σου βρωμά! Την ήλεγχεν η μητέρα
+της.
+
+Έως ου ευτυχής σύμπτωσις διέψευσεν όλας τας οικτράς προρρήσεις της
+γραίας, και η πτωχή Γερακίτσα, η κόρη του ψαρά, εγένετο κυρά-
+Μανωλάκαινα.
+
+Και ούτως η γραία απέθανεν ευχαριστημένη, αλλάξασα ιδέαν και
+λέγουσα ότι τα κορίτσια δεν πρέπει να βιάζωνται. Όποιος βιάζεται,
+μένει 'πίσω!
+
+***
+
+Και η κόρη της με τον κυρ-Μανωλάκη επήγεν εμπρός. Ο κυρ Μανωλάκης
+διά των κτημάτων του και της οικονομίας του είχε σχηματίσει καλήν
+περιουσίαν. Μέχρι του τεσσαρακοστού έτους της ηλικίας του είχε
+σκοπόν να γείνη καλόγηρος, και συχνά επεσκέπτετο το ιερόν
+Κοινόβιον, μίαν ώραν μακράν του χωρίου, ευχαριστούμενος εις τον
+ησυχαστικόν βίον. Αλλ' αιφνιδίως όταν επάτησεν εις το πεντηκοστόν
+έτος, μετέβαλε γνώμην και ενυμφεύθη. Του το είχεν είπει μία
+τουρκογύφτισσα που πωλούσε κόσκινα:
+
+ — Εσύ καλό άνθρωπο είσαι, εσύ παράδες έχει, εσύ χτήματα, χρήματα
+έχει, μα εσύ κάτι θα πάθη άμα πατήση τα πενήντα!
+
+Η σύζυγός του ήτο ωραία, νέα, μ' ευγενείς τρόπους· η Γερακίτσα τα
+είχεν όλα αυτά· πλην εφάνη μετά τον γάμον ότι ήτο και φιλόδοξος. Ο
+κυρ Μανωλάκης ήθελεν ησυχίαν και ανάπαυσιν, αλλ' η κυρά-
+Μανωλάκαινα τουναντίον ήθελεν ανησυχίαν και κίνησιν. Αυτή σαν
+ήθελε να κάθεται κλεισμένη, έλεγε, δεν πανδρευότανε. Αυτή είχε
+τόσα προτερήματα, τόσα καμώματα ευγενικά· περιπλέον είχε τόσα
+στολίδια. Ήθελε λοιπόν να τα επιδείξη, προτερήματα και στολίδια.
+Γι' αυτό πανδρεύονται οι άνθρωποι!
+
+Ο κυρ Μανωλάκης ήτο ευκατάστατος, ήτο και από σόι, αλλ' ένεκα της
+βραδύτητος του γάμου του, και ιδίως ένεκα της φιλαργυρίας του,
+μόνος του είχεν αποσυρθή από την δράσιν των οικογενειών, ευτελώς
+ενδυόμενος και ευτελώς διαιτώμενος — αφού είχε σκοπόν να γείνη
+καλόγηρος — και εις το χωρίον δεν τον ανεγνώριζον πλέον ως έχοντα
+δικαιώματα επί της δημογεροντίας, αφού μάλιστα όλας τας καλάς
+ημέρας απουσίαζεν εις το Κοινόβιον.
+
+Ως προς τούτο ευρέθη ηπατημένη η κυρά Μανωλάκαινα. Ενόμιζεν ότι
+διά του γάμου της θα εισήρχετο πλέον με ούριον πνεύμα εις τα σόια,
+αλλά έβλεπεν ότι, αν ο σύζυγός της δεν επείθετο ν' αναμιχθή εις
+την πολιτικήν μέ τινας μικροδαπάνας, αδύνατον ν' αναγνωρισθή η
+Γερακίτσα ως αριστοκράτισσα.
+
+Αλλ' ο κυρ Μανωλάκης δεν τα ήκουεν αυτά.
+
+ — Τα πιθάρια μας γεμάτα, έλεγεν, αι αποθήκαι μας γεμάται, τα
+βαρέλια μας γεμάτα. Τι άλλο θέλεις;
+
+ — Να γένης δήμαρχος!
+
+Ετόλμησε να είπη η κυρά-Μανωλάκαινα. Ο κυρ-Μανωλάκης εφόρεσε την
+καπίτσα μουρμουρίζων.
+
+Φαίνεται ότι ανεμνήσθη την μάγισσαν, η οποία του είπεν ότι εις το
+πεντηκοστόν έτος της ηλικίας του κάτι θα πάθη.
+
+Έρις λοιπόν και ταραχή.
+
+Συνέπεσε τα έτη εκείνα να γείνωσιν επανειλημμέναι εκλογαί.
+Εσάστισεν ο κόσμος.
+
+Κατ' αρχάς βουλευτικαί της μικράς περιφερείας, είτα μετ' ολίγον
+βουλευτικαί της μεγάλης περιφερείας. Το αυτό έτος έγειναν και
+δημοτικαί και ήσαν 39 υποψήφιοι δήμαρχοι, πάρεδροι και δημοτικοί
+σύμβουλοι, είτα έγειναν εκλογαί των νομαρχιακών συμβούλων. Και
+μετά οκτώ μήνας, καταργηθέντων των νομαρχιακών συμβουλίων,
+διετάχθησαν επαρχιακών συμβούλων εκλογαί. Συνέπεσε να αποθάνη και
+είς βουλευτής, και πάραυτα ιδού και μία βουλευτική εκλογή το αυτό
+έτος.
+
+Εγέμισε το χωρίον κάλπαις. Τα ατμόπλοια τας ξεφόρτωναν κασσέλαις-
+κασσέλαις.
+
+ — Δεν βάζεις και συ, Μανωλάκη, μια κάλπη;
+
+Επανελάμβανε μέρα-νύκτα η κυρά Μανωλάκαινα.
+
+ — Σα σ' ακούω, καϋμένη! Τι ζήλεψες από τους τενεκέδες;
+
+ — Όλος ο κόσμος ζηλεύει!
+
+ — Μα θέλουμε παράδες, γυναίκα.
+
+ — Έχουμε τα βαρέλια γεμάτα.
+
+ — Δεν φθάνουν!
+
+ — Τι λες, Μανωλάκη; Με πενήντα βαρέλαις θα μεθύσουμε όλο το
+χωριό.
+
+ — Και ύστερα;
+
+ — θα βγης _πάλιδρους, σύβουλος_, ό,τ' θέλεις!
+
+ — Έχεις απ' αυτά;
+
+Ηρώτησε πάλιν ο κυρ Μανωλάκης, προστρίψας γοργώς τον αντίχειρα επί
+του λιχανού του. Και φορέσας πάλιν την καπίτσα του, εξήλθε
+μουρμουρίζων.
+
+ — Καλά μου είπεν η Τουρκογύφτισσα!
+
+Έκτοτε πολλάκις ο κυρ-Μανωλάκης υπό τας σκιεράς ελαίας του θερμά
+έχυσε δάκρυα μετανοήσας διότι δεν έγεινε καλόγηρος. Αλλά πού
+εγνώριζεν ο πτωχός ότι, φοβηθείς τους πολλούς πειρασμούς της
+ερήμου, ήθελε πέσει εις τας χείρας ενός άλλου φοβερωτέρου και
+συνθετωτέρου δαίμονος!
+
+ — Δεν φταις εσύ, έλεγε και η κυρά-Μανωλάκαινα μετ' αγανακτήσεως,
+φταίω εγώ που πήρα γέρο!
+
+Ούτως η φοβερά φιλοδοξία κατέφαγεν όλα τα άλλα θελκτικά
+προτερήματα της έξυπνης Γερακίτσας, ως ένας καυστικός λίβας οπού
+κατακαίει τα άνθη.
+
+Και εμαράνθη εκείνη η ανθηρότης του προσώπου της.
+
+Και όταν ήκουε τας ζητωκραυγάς μετά τας εκλογάς, και όταν έβλεπε
+τους παρέδρους και τους συμβούλους, εστεφανωμένους ελαίας και
+σύροντας τον χορόν εις την πλατείαν, εκλείετο εις τον οίκον της η
+κυρά Μανωλάκαινα, κλαίουσα από την αγανάκτησίν της.
+
+Λέγουν μάλιστα ότι νύκτα τινά τον έκλεισεν έξω τον κυρ-Μανωλάκην,
+όστις επανελθών από τον ελαιώνα παράωρα, εφώναζε κρούων την θύραν:
+
+ — Κυρά Μανωλάκαινα!
+
+***
+
+Αλλ' ο άνθρωπος δεν θα είνε πάντοτε δυστυχής εις τον κόσμον
+τούτον. Επιφυλάσσονται αυτώ και αγαθαί ημέραι.
+
+Ο νέος δήμαρχος εσχάτως, άγνωστον πόθεν εμπνευσθείς, πλην βεβαίως
+θέλων να περιποιηθή τον κυρ-Μανωλάκην, διότι προηλείφετο διά τας
+βουλευτικάς εκλογάς και είχεν ανάγκην ψήφων, διώρισεν αυτόν
+επίτροπον του ενοριακού ναού.
+
+Ο δήμαρχος με την απροσδόκητον αυτήν ιδέαν του θαρρείς και τον
+εξεσκέπασε τον κυρ-Μανωλάκην, όστις έστιλβεν από κεφαλής μέχρι
+ποδών εξ ευχαριστήσεως.
+
+Από κάτω από το τραχύ εκείνο καποτάκι ήτο και αυτός γεμάτος
+φιλαρχίαν και φιλοδοξίαν. Ήθελε μόνον ανεξόδως ν' αποκτήση την
+αρχήν. Το δε επιτροπιλήκι εξ όλων των αρχών είνε η μόνη αρχή, την
+οποίαν διά να αποκτήση τις όχι μόνον δεν δίδει λεπτά, αλλά και
+πέρνει, αφού την αποκτήση.
+
+Εγελούσεν από κάτω από τον ψαρά μουστάκια του.
+
+ — Τι τάθελες αυτά, κυρ-δήμαρχε!
+
+Εψιθύριζε κατ' αρχάς, αποφεύγων τάχα. Και όμως επεθύμει ο αγαθός
+τιμήν, και μάλιστα ανέξοδον τιμήν. Ίσως εφρόνει ότι θα έπαυε πλέον
+η απρεπής έρις μεταξύ αυτού και της συζύγου του, ην ηγάπα
+υπερβαλλόντως. Ως και εγένετο,
+
+ — Να, τώρα έκαμες καλά! τω έλεγεν η κυρά-Μανωλάκαινα. Έτσι άρχισε
+και ο καπετάν-Μιχαλιός, και σήμερα είνε δήμαρχος.
+
+Την άλλην ημέραν εγκαθιδρύθη εν τω Παγκαρίω του ναού ως εν θρόνω,
+με την φέσαν του την υψηλήν ως επάνω, και με την βράκα του την
+βολτιασμένην και γυαλιστερήν ως από μουσελίνην.
+
+Έβαλεν αμέσως τάξιν εις τον ναόν.
+
+ — Δεν μου λες πως ήσουν καμωμένος για Πίτροπος!
+
+Τω έλεγεν ο κ. δήμαρχος.
+
+ — Εγώ πηγαίνω σύμφωνα με την εκκλησίαν, απήντα ο κυρ-Μανωλάκης
+χαρούμενος. Δεν πρέπει να ζητή κανείς την αρχήν. Η αρχή πρέπει να
+ζητή τον άνθρωπόν της. Ως υπάρχουν σιμωνιακοί εν τη εκκλησία,
+ούτως υπάρχουν σιμωνιακοί και εν τη πολιτεία. Και εκείνοι και
+ούτοι είνε αφωρισμένοι. Και ο τόπος που έχει σιμωνιακούς άρχοντας
+είνε τόπος αφωρισμένος.
+
+Λοιπόν αμέσως εις τάξιν τα πάντα. Τους παίδας, οίτινες συνείθιζον
+να ίστανται προ του δεσποτικού καγχάζοντες και ατακτούντες, απώθησε
+κάτω-κάτω, και επέβαλεν αυτοίς σιωπήν και φόβον. Επεστάτει ο ίδιος
+εις την καθαριότητα του ναού, εις το χύσιμον των κηρίων, ίνα μη
+γίνηται κατάχρησις και επεβλήθη εις τον εφημέριον και τους ψάλτας κ'
+εν γένει ανέπτυξε προσόντα συνετής διοικήσεως και ένστικτα
+αρχοντικής εξουσίας, τα οποία τόσα έτη ήσαν θαμμένα υπό το σκότος
+της καπίτσας του. Τον εσυνείθισαν δε και οι άνθρωποι τόσον, ώστε
+όταν δεν έβλεπον την υψηλήν φέσαν επί του θρόνου της, του μαρμαρίνου
+παγκαρίου, ενόμιζον πως κάτι έλειπε.
+
+Προ πάντων δε ετακτοποίησε τας σχέσεις του μετά της συζύγου του,
+ήτις ραδινή και αναζήσασα τον εκαμάρωνεν από την καλλιτέραν θέσιν
+της γυναικωνίτιδος, όπου εγκατέστη πλέον.
+
+ — Ορίστε, κυρά-Μανωλάκαινα! ορίστε κυρά-Μανωλάκαινα!
+
+Της έκαμνον τόπον τα σόια.
+
+Κ' εθαύμαζε και η ιδία διανοουμένη:
+
+ — Τι είνε ο κόσμος!
+
+Και ο κυρ-Μανωλάκης με την φέσαν του την υψηλήν υπερηφάνως
+περιέφερε τον δίσκον ασημένιον, απαστράπτοντα, απαγγέλλων μετά
+στόμφου πανηγυρικού:
+
+ — Το λάδι της εκκλησίας! Βοήθειά σας!
+
+Και αντήχει η φωνή του καθαρά και εύηχος ως απαραίτητος του ναού
+ψαλμωδία:
+
+ — Το λάδι της εκκλησίας! Βοήθειά σας!
+
+Και όταν άδειαζε τον δίσκον εντός του συρτού του εν τω παγκαρίω, ο
+κρότος εκείνος των αναριθμήτων δεκαρών τον ηύφραινε μακαρίως, ως
+ει επληρούτο κερμάτων το πουγγίον του.
+
+Αι εισπράξεις ηύξησαν καταπληκτικώς. Έχουν δίκαιον όσοι λέγουν ότι
+ο φιλάργυρος ως τίποτε άλλο δεν χρησιμεύει παρά ως επίτροπος
+εκκλησίας. Εις την περιφοράν του δίσκου δεν του διέφευγε κανείς
+των εκκλησιαζομένων. Είς δύο-τρεις φιλαργύρους, οίτινες, όταν
+επλησίαζεν ο δίσκος, έκαμνον πως κοιμώνται, παρουσίαζε κατ'
+επανάληψιν τον αργυρούν δίσκον φωνάζων δυνατώτερα:
+
+ — Το λάδι της εκκλησίας!
+
+Έως ου τους ηνάγκαζεν εξ εντροπής να δώσουν τον οβολόν των.
+
+Μόνον ο γέρω-Μασώνος, απόστρατός τις ναύτης, μόνον εκείνος του
+εγλύτωνε πάντοτε.
+
+Πονηρός γέρων αυτός, μόλις εννόει ότι επλησίαζεν η περιφορά του
+δίσκου, προσεποιείτο ότι κατελαμβάνετο υπό βηχός και απήρχετο.
+
+***
+
+Δύο μόνον ελαττώματα του κυρ-Μανωλάκη ανεκάλυψαν οι
+εκκλησιαζόμενοι. Και δύο μόνον παρεδέχετο και ο κ. δήμαρχος, και
+τω έκαμνε συχνάς παρατηρήσεις προς διόρθωσιν. Αλλ' ο κυρ-Μανωλάκης
+ήτο αμετάπειστος. — Ξεύρω 'γώ! έλεγε πάντοτε.
+
+Πρώτον δεν ηνείχετο να βλέπη γυναίκας κάτω εις τον ναόν.
+
+Και εις τούτο — πλην του δημάρχου ποιούντος εξαιρέσεις — ήσαν
+σύμφωνοι οι εκκλησιαζόμενοι.
+
+ — Νά η θέσις σας! εκραύγαζεν ο κυρ-Μανωλάκης, νουθετών τας
+γυναίκας, και δεικνύων διά του δακτύλου την γυναικωνίτιδα.
+
+Στρεφόμενος δε προς τον κ. δήμαρχον προσέθετε·
+
+ — Εκείνοι που τα νομοθετήσανε αυτά, ξεύρανε καλλίτερα από μας.
+Δεν είνε έτσι, κυρ-δήμαρχε;
+
+Το βέβαιον είνε ότι εις το χωρίον ουδέποτε εισήχθη η καινοτομία
+αύτη η απρεπής και ύποπτος, τας δε παρατηρήσεις του απέτεινεν ο
+επίτροπος εις γραίας τινάς, αι οποίαι θέλεις, διότι εβαρύνοντο ν'
+αναβώσιν εις την υψηλήν γυναικωνίτιδα, προσποιούμεναι και ότι
+κρυόνουν, θέλεις διότι εζήλευον — και αυτό ήτο φαίνεται — να
+ευρίσκωνται, γερόντισσαι αύται, εν μέσω των χρυσοστολίστων νεαρών
+γυναικών, ετρύπωνον διά της οπισθίας μικράς θύρας του νάρθηκος και
+κατελάμβαναν ικανά στασίδια υπό την σκοτεινήν κάτω κόγχην. Ετούτο
+δε ο κυρ-Μανωλάκης δεν επεθύμει να γίνεται, εκλαμβάνων αυτό ως
+κακήν αρχήν.
+
+ — Κοντά ς' της γρηαίς, κυρ-δήμαρχε, έλεγε, θα κολλήσουν και
+μεσόκοπαις και ύστερα νίπτω τας χείρας!
+
+Και εξηκολούθει τον άγριον πόλεμον κατά των γραιών.
+
+ — Όξω, όξω!
+
+ — Τι καν'ς ετσιδά, θα 'πω; άφσε να νησπασθώ τα 'κουνίσματα.
+
+ — Όξω, όξω! επανελάμβανεν ο κυρ-Μανωλάκης διπλών τας λέξεις του.
+Έχ' απάν' κουνίσματα, έχει απάν' 'κουνίσματα! Να σας φέρω κι'
+άλλα, κι' άλλα, όσα θέλετε, όσα θέλετε!
+
+Και τας απεδίωκε.
+
+Κ' εκείναι υπείκουσαι εις την βίαν έφευγον σιγά-σιγά με τα
+ραβδάκια των, ρίπτουσαι βλοσσυρόν γεροντικόν βλέμμα επί του
+επιτρόπου.
+
+Το δεύτερον ελάττωμα του κυρ-Μανωλάκη ήτο ότι έσβυνε πολύ ταχέως
+τα κηρία, θέλων να ωφελήση την εκκλησίαν. Μόλις οι χριστιανοί τα
+ήναπτον, και μία χειρ στιβαρά ελλοχεύουσα όπισθεν του μανουαλίου,
+τα ήρπαζε πάραυτα μετά γοργότητος ληστού, δύο παρειαί ωγκούντο ως
+φούσκαι αγιοβασιλιάτικαι, έν μέγα στόμα, ως θηρίου στόμα εφύσα διά
+δυνάμεως τετραπλών πνευμόνων, και τα κηρία τρέμοντα, εσβεσμένα,
+αναλυμένα σχεδόν από τον φόβον των, ερρίπτοντο είς τι δοχείον βαθύ
+εκ λευκοσιδήρου κείμενον εκεί, όπερ έπρεπεν ούτως ή άλλως να
+πληρωθή πάσαν Κυριακήν, το παμφάγον!
+
+Εγένετο ούτως ο κυρ-Μανωλάκης ο τρόμος των κηρίων. Διηγούνται —
+ίσως είνε υπερβολικά — ότι εις την αγρυπνίαν του αγίου Νικολάου
+πολλά κηρία έσβυσαν μόνα των, από τον φόβον των, μόλις ήκουσαν τα
+ενεδρεύοντα πατήματα του φοβερού επιτρόπου!
+
+Τούτο όμως έσχεν ολεθρίας συνεπείας εις τους υπολογισμούς του κυρ-
+Μανωλάκη, διότι οι δεισιδαιμονέστεροι των χωρικών έπαυσαν να
+ανάπτουν κηρία. Αι δε γραίαι δυσηρεστημέναι εναντίον του εύρον
+αφορμήν μίαν ημέραν που έγεινε ταραχή διά τον τρόπον τούτον του
+επιτρόπου και εκραύγασαν από της γυναικωνίτιδος:
+
+ — Φωτοσβέστη!
+
+Αλλ' ο κυρ-Μανωλάκης ατάραχος, μειδιών πάντοτε υπό τον φαιόν του
+μύστακα, εξηκολούθει τον κρυφόν κατά των κηρίων πόλεμον, εις τα
+νύχια πατών, ίνα μη τρίζουν τα υποδήματά του· περιήρχετο δε κατά
+την διάρκειαν της λειτουργίας τα διάφορα μανουάλια αρπάζων τα
+κηρία μετ' αφάτου αγαλλιάσεως ως αόρατος του σκότους δαίμων.
+
+Και δεν ηρκείτο εις τας κυριακάς μόνον και τας εορτάς. Μαθών ότι
+κάθε παρασκευήν βράδυ που μνημονεύουν τους κεκοιμημένους, αι
+πενθηφορούσαι γραίαι ήναπτον άφθονα κηρία — από ένα δι' εκάστην
+ψυχήν τεθνεώτος — ενεφαναίζετο ως φάντασμα κρυφά-κρυφά, και
+κατερήμαζε τα μανουάλια, κινών την βλάσφημον των γραιών γλώσσαν
+εναντίον του.
+
+Πρωίαν τινά όμως γέρων τις ναυτικός καλά του την κατάφερε!
+
+Κολλήσας το κηρίον του προ του εικονοστασίου προσεποιήθη ότι
+υπεχώρει, προσευχόμενος τάχα και βλέπων προς το μαρμάρινον
+δάπεδον. Και όταν η χειρ του επιτρόπου ενεφανίσθη φοβερά και
+αμείλικτος κατά του αναμμένου κηρίου, ο ναυτικός εγείρει την
+βαρείαν ράβδον του και καταφέρει δεινόν κτύπημα κατά της άρπαγος
+εκείνης χειρός, ώστε ο κυρ-Μανωλάκης ηναγκάσθη ν' απολογηθή.
+
+Και στας υπό τον μέγαν πολυέλαιον απήγγειλε λογύδριον υπέρ του
+σβυσίματος των κηρίων, διότι, είπεν, ο ναός έχει ανάγκας. Θέλει
+σουβάτισμα, θέλει ζουγράφισμα, θέλει τέμπλον, θέλει καμπαναριό.
+Πώς θα γείνουν όλα αυτά;
+
+Και έξυε μετά πόνου την δαρείσαν χείρα του.
+
+Οι εκκλησιαζόμενοι εσίγησαν.
+
+ — Με το απόκερο! απήντησε τότε ο κυρ-Μανωλάκης, περατώσας το
+λογύδριόν του.
+
+Και όταν μετά θαυμασμού εθεώρουν οι χριστιανοί τον αχθοφόρον
+εισερχόμενον εις τον ναόν — και τον εισήγεν ο επίτροπος πάντοτε
+διαρκούσης της ακολουθίας — και φέροντα βαρύτατον σάκκον γεμάτον
+διαφόρου μεγέθους κηρία, νεόχυτα, ευωδιάζοντα, ο κυρ-Μανωλάκης
+έλεγε:
+
+ — Τα βλέπετε αυτά; είνε από τα απόκερα!
+
+***
+
+Αλλ' αν ο κυρ-Μανωλάκης είχε τόσους πειρασμούς να υπερνικήση,
+πολλάκις αγανακτών και κακολογών τους παρεμβαίνοντας εις την
+διοίκησίν του, χωρίς να ξεύρουν — ήτο οπαδός του συγκεντρωτικού
+συστήματος — η κυρά Μανωλάκαινα έδρεπεν όλας τας δάφνας της
+εξουσίας του συζύγου της. Ιδίως τας ηδονάς και τρυφερότητας αυτής
+ησθάνθη την μεγάλην εβδομάδα. Ουδέποτε άλλοτε αφ' ότου ενυμφεύθη,
+απέλαυσε την άφατον ευχαρίστησιν, την οποίαν κατά το έτος εκείνο,
+το πρώτον της επιτροπείας του συζύγου της.
+
+Των Βαΐων της έδωσεν ο εφημέριος μια βάια, πρασίνη-πρασίνη και
+γεμάτη ψωμί, το αρτόχρουν άνθος της.
+
+ — Ούτε νύφη δεν επήρα τέτοια βάια!
+
+Έλεγε προς τον σύζυγόν της την μεσημβρίαν, ότε έτρωγον τον
+ξαρμυρισμένον ροφόν!
+
+ — Καλή χρονιά νάχης, Μανωλάκη! επανελάμβανε. Πέρυσι μούδωσαν
+σαφί-κουμαριά!
+
+Έπειτα ήκουσεν ωραία όλους τους νυμφίους και εμέτρησε τα 12
+Ευαγγέλια, λαβούσα μεθ' εαυτής 12 κουκιά και τρώγουσα ανά έν μετά
+την ανάγνωσιν εκάστου ευαγγελίου. Και απέλαυσε την θεαματικήν και
+μεγαλοπρεπή του Επιταφίου ακολουθίαν, πρώτην φοράν εις την ζωήν
+της ακούσασα το μελωδικόν «Η ζωή εν τάφω».
+
+ — Τι ώμορφα!
+
+Εθαύμαζεν αποτεινομένη προς τας εγγύς της ισταμένας γυναίκας,
+αίτινες ηρώτων αυτήν περί διαφόρων λεπτομερειών της ιεράς
+ακολουθίας, νομίζουσαι ότι ως σύζυγος επιτρόπου θα ηδύνατο να
+εξηγήση προς αυτάς τα τελούμενα. Ιδίως ευφράνθη η κυρά-
+Μανωλάκαινα, όταν είδε τον γέροντα εφημέριον του ναού, φέροντα
+χρυσόμαυρον πένθιμον φαιλόνιον, μυστηριωδώς απαστράπτον εν τω φωτί
+των λαμπάδων, όστις κρατών εις χείρας αργυρούν δίσκον πεπληρωμένον
+τρυφερών φύλλων ρόδων και ίων και βιολετών και δενδρολιβάνου,
+προσήλθε παρά το ιερόν κουβούκλιον, εν μέσω των χορών κείμενον υπό
+τον μέγαν πολυέλαιον με τα ωραία του φαναράκια αναμμένα εις τας
+τέσσαρας γωνίας και με της λαμπαδίτσαις του κύκλω περί το ξεστόν
+γείσωμα, και ψάλλων το _Έρραναν τον τάφον_, έρραινε διά των ανθέων
+τον χρυσοκέντητον εν τω κουβουκλίω _Επιτάφιον θρήνον_, και είτα
+τους παρισταμένους χριστιανούς εν αμυθήτω του πολιού προσώπου του
+λάμψει, το οποίον εκάστοτε την νύκτα του Επιταφίου ελάμβανεν
+αίγλην μυστικήν, ως να κατηυγάζετο υπό ουρανίων ακτίνων.
+
+ — Τι ώμορφα! επανελάμβανε συνεχώς η κυρά-Μανωλάκαινα. Έτσ' του
+ψέλνουν πρώτα του _Μιτάφιου_ κ' ύστερα του ραίνουν! Τι ώμορφα!
+
+***
+
+Αλλ' αν ηυφράνθη αληθώς ανέκφραστον ευφροσύνην η κυρά-Μανωλάκαινα,
+εντρυφήσασα εις την κατανυκτικήν λάμψιν του Επιταφίου, όμως την
+νύκτα του Πάσχα ανέμενε με διπλούς πόθους. Θα έβλεπε διά πρώτην
+φοράν καλώς την φαεινήν της Αναστάσεως παράταξιν. Από των
+δρυφάκτων της γυναικωνίτιδος, όπου θα ίστατο εν τη καλλιτέρα θέσει
+η σύζυγος του επιτρόπου, θα εθαύμαζεν ανέτως το θέαμα της
+λαμπαδηφορίας, απερίγραπτον φωτοχυσίαν, μυστηριωδεστέραν
+καθισταμένην υπό τον πυκνόν καπνόν του κηρού, όστις από των κάτω
+θα υψούτο προς την γυναικωνίτιδα ως φωτολαμπής νεφέλη. Αλλά — δεν
+ήτο γυνή; — ηγάλλετο ότι θα επεδείκνυε μετά τόσα έτη τα νυμφικά
+της χρυσοκέντητα φορέματα, τα οποία άλλοτε, ως είδομεν, απέφευγε
+να φέρη, φοβουμένη το τσαλαπάτημα και τ' αποστάζοντα κηρία. Διά
+τούτο, ως είδομεν, ενώ όλον το χωρίον εκοιμάτο, αυτή με παλλομένην
+καρδίαν, γεμάτην εξ υπερηφανείας και ματαίας επιδείξεως,
+κατεγίνετο εις την προετοιμασίαν της χρυσής της ενδυμασίας.
+
+Αίφνης ακούει τους κώδωνας του ναού ηχούντας.
+
+ — Αχ! κι' ακόμα δεν χαζιρεύθηκα! Ανεφώνησε κ' επετάχυνε την
+αμφίεσίν της.
+
+Ο κυρ-Μανωλάκης θαρρείς και ήτο συνδεδεμένος μετά του σχοινίου του
+κώδωνος. Αφυπνίσθη πάραυτα· και χασμηθείς βροντερώς εκρότησε κατά
+την συνήθειάν του τας χείρας του:
+
+ — Ξυπνάνε τα αίματα! έλεγε.
+
+Και προετοιμασθείς και καλλωπισθείς πανηγυρικώς και λαβών την
+λαμπάδα του απήλθεν εις τον ναόν εγκαιρότερον, ίνα επιστατή εν τω
+παγκαρίω.
+
+Ήτο η ώρα 11. Η Ανάστασις θα ετελείτο ακριβώς την δωδεκάτην.
+
+ — Μη βιάζεσαι, είπεν εις την σύζυγόν του απερχόμενος. Θα έλθω να
+σε πάρω, όταν πλησιάση η ώρα ν' αναστήσουν.
+
+Η κυρά-Μανωλάκαινα όμως, ανυπόμονος ως όλαι αι γυναίκες όταν
+πρόκειται να επιδειχθώσιν, έσπευδεν έτι μάλλον, θαρρείς και της
+είπεν ο κυρ-Μανωλάκης να βιάζεται.
+
+Και ο κώδων ο εύλαλος γλυκύτατα αντήχει εν τη νυκτί, καταθέλγων με
+τους συμπαθεις ήχους του όλον το χωρίον.
+
+Και όσον ήκουε το ηδύ κελάδημά του η κυρά-Μανωλάκαινα, τόσον
+έσπευδε να συμπληρώση τον ιματισμόν της, φοβουμένη μη δεν
+προφθάση, μη κλείση ο νυμφών, και αυτή δεν εκοιμήθη ως αι πέντε
+μωραί παρθένοι· απεναντίας ηγρύπνει με πλέον ανοικτά τα μάτια από
+τας φρονίμους.
+
+Ηγρύπνει περισσότερον και από εμέ, και εβιάζετο περισσότερον και
+από εμέ, όταν παιδίον με απερίγραπτον ανυπομονησίαν ανέμενον την
+νύκτα του Πάσχα. Τότε μόνον ήθελον να νυκτώνη ταχέως. Τας άλλας
+ημέρας ήθελον να μη νυκτώνη ει δυνατόν, να μη τελειώσουν τα
+ατελείωτα παιγνίδιά μου.
+
+ — Αχ, πότε θα νυκτώση, μάννα; Επανελάμβανον την εσπέραν του
+Μεγάλου Σαββάτου, αποκρεμών ενωρίς-ενωρίς από του τοίχου την
+λευκήν λαμπαδίτσα μου, την οποίαν μου είχεν αγοράσει ο καϋμένος ο
+πατέρας μου από την Μεγάλην Πέμπτην — από δύο για κάθε παιδί, μίαν
+κιτρίνην διά τον Επιτάφιον και μίαν άσπρην — άσπρην διά την
+Ανάστασιν. — Την κιτρίνην την έκαυσα εις τον Επιτάφιον, η άσπρη
+εκρέματο εις τον τοίχον μαζί με τας άλλας, και την έβλεπα εις τον
+ύπνον μου τόσον ζωηρά, πότε πως μου την επήρεν η μεγάλη αδελφή μου
+— ζηλεύσασα τάχα, διότι τα κορίτσια τα μεγάλα δεν πηγαίνουν εις
+την Ανάστασιν την νύκτα, αν δεν αρραβωνισθώσι — πότε πως άναψε
+μονάχη της, και εσηκονόμουν από το στρωματάκι μου να την σβύσω
+τάχα· και τότε την έβλεπα εκεί εις τον τοίχον άσπρην-άσπρην την
+λαμπαδίτσα μου, με ηρεμίαν και αταραξίαν αναμένουσαν να έλθη της
+Αναστάσεως η ώρα.
+
+Ενύκτωσε πλέον κι εγώ δεν ησύχαζον. Κατ' επανάληψιν μετέβαινον εις
+την πλατείαν του ναού ανυπομονών. Πλην βλέπων την θύραν κλειστήν
+και διά του θαμβού υελοπίνακος των θυρίδων φως κινούμενον και
+περιπατούν εις το σκοτεινόν του ναού βάθος — ήτο η εκκλησιάρχισσα
+ετοιμάζουσα τας κανδήλας — επέστρεφον εις την οικίαν μας
+φοβισμένος. Και όταν πλέον απαυδήσας εστήριζον τα νώτα μου εις τον
+τοίχον παρά την εστίαν, και ο ύπνος απατηλός ήρχιζε να βαρύνη τα
+βλέφαρά μου ημίκλειστα, τότε ήκουα τον γλυκύν του κώδωνος ήχον —
+μέσ' 'ς τα μεσάνυκτα — επετιόμουν επάνω πτερωτός, ελαφρός ως
+πτηνόν. Εφόρουν τα καινούργια υποδήματά μου, υπερήφανος διά το
+τρίξιμόν των, εξεκρεμούσα την λαμπαδίτσα μου, και έτρεχον πρώτος-
+πρώτος εις την Ανάστασιν, ενώ ο κώδων εσήμαινεν ακόμη.
+
+Αχ! πόσον γλυκύς μου εφαίνετο ο ήχος του τότε μέσ' 'ς τα
+μεσάνυκτα! Σαν να μη ήτο ο συνήθης κώδων, ο σημαίνων τους πτωχούς
+εσπερινούς και τα σαρακοστινά απόδειπνα, αλλ' έτερος, εκ
+μυστηριώδους μετάλλου, εύηχος και καλλικέλαδος, χαρμοσύνως πρώτος
+αυτός κηρύττων την Ανάστασιν εις την κοιμωμένην εν τη φθορά φύσιν.
+Και η νύκτιος αύρα, παραλαμβάνουσα το γλυκύ κελάδημά του,
+εσκόρπιζεν εις θάλασσαν και ξηράν ως τρυφερόν εγερτήριον αγγελικών
+οργάνων . . . . .
+
+***
+ — Να μη αργήσης, είπεν η κυρά-Μανωλάκαινα εις τον σύζυγόν της.
+
+Όστις ευρέθη μετ' ολίγον εις το στιλπνόν παγκάριον ως πολυόμματος
+Άργος, πανταχού βλέπων, και τα πάντα τακτοποιών.
+
+Εν πρώτοις συλλαβών από του ωτίου παιδία τινά ξεσκούφωτα, άτινα
+βαστάζοντα παμμεγίστους ήλους — τζαβέταις — υποκλαπέντας από του
+ναυπηγείου, είχον παραταχθή κατά γραμμήν ως στρατιώται προ των
+μαρμαρίνων βαθμίδων της Αγίας Πύλης και ήσαν έτοιμα, όταν ακούσωσι
+το _Χριστός-Ανέστη_, να κροτήσωσι τα καψύλια των, θέτοντα αυτά επί
+της λειανθείσης και στρογγυλευθείσης αιχμής του ήλου, ον θ' άφινον
+να καταπέση καθέτως επί των πλακών. Οι τρακωτοί ήχοι των
+εκπυρσοκροτούντων ούτω καψυλίων, ήσαν τόσον θορυβώδεις και τόσον
+πυκνοί και συνεχείς, ώστε κατ' έτος εγίνετο άκοσμος χασμωδία εντός
+του ναού. Τώρα όμως να της ξεχάσουν αυταίς της μπιρμπαντιαίς!
+έλεγεν ο κυρ Μανωλάκης. Και συλλαμβάνων αυτά από του ωτίου ένα-ένα
+τα απώθησεν έξω του ναού. Τα οποία παραταχθέντα τότε εν τη πλατεία
+ενέπαιζον τον επίτροπον εν χορώ:
+
+ — Φώτο-σβέστη! Φώτο-σβέστη! Φώτο-σβέστη!
+
+Ακολούθως ιδών ότι δύο γραίαι είχον εισχωρήσει δολίως εις τον ναόν
+αρπάσασαι δύο στασίδια κάτω-κάτω εις την σκοτίαν, έλαβεν αυτάς από
+τας χείρας, με καλόν τρόπον, και εξήγαγεν εκ του νάρθηκος, οδηγών
+εις την γυναικωνίτιδα:
+
+ — Απάνω γλήγορα μη σας τσαλαπατήσουν!
+
+Και συγχρόνως επρόφθανε και εις τα μανουάλια, τα οποία έφρισσον
+υπό τας ληστρικάς χείρας του, κ' εψιθύριζεν, ίνα δικαιολογήται:
+
+ — Οικονομία, παιδιά! Οικονομία! Σήμερα θα βγάλη και η εκκλησία το
+κερί που καίει όλο τον χρόνο _τζάμπα_!
+
+***
+
+Ήδη ο ναός επληρώθη ολίγον κατ' ολίγον. Οι χωρικοί καθαρώς και
+ευπρεπώς ενδεδυμένοι κατέλαβον οι γέροντες τα στασίδια, οι
+νεώτεροι τα προ των χορών κενά, νηφάλιοι και σιωπηλοί, κρατούντες
+πλαγιασμένας επί του στήθους των τας λαμπάδας μη αναφθείσας ακόμη.
+Όπισθεν δε των δρυφάκτων υπό το ημίφως των κανδήλων της
+γυναικωνίτιδος διέκρινε τις σκιεράς μορφάς, τας συναθροιζομένας
+γυναίκας. Οι χοροί έψαλλον σιγά-σιγά με ταπεινήν φωνήν και
+ταπεινότερον ύφος το _Κύματι θαλάσσης_, ίνα αργότερον, όταν θα
+εμελώδουν βροντοφώνως το _Χριστός Ανέστη_, γίνη καταφανής η
+αντίθεσις του πένθους και της χαράς.
+
+Αλλ' ενώ ο κυρ-Μανωλάκης διενοείτο ότι ήτο καιρός πλέον να μεταβή
+και παραλάβη την αναμένουσαν σύζυγόν του, ήτις βεβαίως θ'
+ανυπομόνει λίαν, εισέρχεται ο δήμαρχος του χωρίου, μιξοπόλιος κ'
+ευτραφής ανήρ, οδηγών τέσσαρας νεαράς κυρίας — τας δύο νεαρωτέρας
+— την σύζυγον του υποτελώνου και την θυγατέρα της, και την σύζυγον
+του λιμενάρχου και την θυγατέρα της. Οπίσω ηκολούθουν ο υποτελώνης
+χονδροκαμωμένος και χωλός τον έτερον πόδα, εξηκοντούτης ανήρ, με
+λευκόν πώγωνα ως να επένθει. Εις τους οφθαλμούς έφερε στρογγυλά
+πράσινα ομματουάλια. Παραπίσω ήρχετο ο λιμενάρχης υψηλός — υψηλός,
+ως λεύκα, κλείων την συνοδείαν, μεσόκοπος, με πολιτικήν ενδυμασίαν
+— άγνωστον αν ήτο αξιωματικός — κρατών εις χείρας τον πλατύγυρον
+πίλον, ολίγον προτεταμένον ως δίσκον.
+
+Ο κυρ-Μανωλάκης παρέμεινε τότε εις την θέσιν του, ίνα περιποιηθή
+πρώτον τους ξένους και τας κυρίας των — το κατά δύναμιν — και μετά
+ταύτα θα μετέβαινε να παραλάβη την σύζυγόν του.
+
+Αι τέσσαρες κυρίαι έφερον μακράς εσθήτας ανοικτοχρόους και πίλους
+σκληρούς με πλατείς προ του μετώπου πετάσους, εστολισμένους με
+άνθη ποικιλόχροα και πτηνά με ανοικτά ράμφη οίτινες ωμοίαζον ως να
+ήσαν φωλεαί εξ αχύρου και χόρτου με τα πτηνά εντός. Διά το ψύχος
+δε της νυκτός δήθεν έφερον κρεμάμενον μακρόν ποδήρες, περιλαίμιον
+τάχα, εκ μελαψών πτερών στιλπνών συγκεκολλημένων εν ορμαθώ, όπερ
+κατά τα βάδισμά των εξηνεμίζετο προ των ποδών ως χονδρόπλεκτον
+σχοινίον καρμηλίτιδος μοναχής εκ των πολυωνύμων του δυτικού κλήρου
+ταγμάτων, τα δε περί τον λαιμόν εκεί πτερά αεριζόμενα τότε και
+ανακινούμενα ως τα πτίλα των ορνίθων έκαμνον και τας τέσσαρας να
+φαίνωνται ως εσφαγμένοι πετεινοί.
+
+Συν τη εισόδω των εν τω άμα εισώρμησεν εν τω ναώ παχυμύρου πνεύμα
+βαρύοσμον και οχληρόν. Κατ' ευθείαν επροχώρησαν εις το Παγκάριον,
+όπου ο κυρ-Μανωλάκης πάντοτε μειδιών υπό τους στακτερούς του
+μύστακας, ανέμενεν αυτάς προβάλλων εμπρός-εμπρός τους δίσκους, και
+αποχωρίζων την στιγμήν εκείνην αργυρά τινα νομίσματα, όπως μη
+καλύπτωνται υπό των χαλκίνων κερμάτων, ιδίως όμως ίνα διά της
+σιωπηλής αυτής παραστάσεώς του ευγλωττότερον εκφράση εις τας ξένας
+κυρίας την επιθυμίαν του, να ρίψουν αργυρά κέρματα — τέτοια μέρα!
+Επίσης την στιγμήν εκείνην ανεσκάλευε και τα μεγάλα κηρία, τα
+δεκάλεπτα, μη τυχόν και δεν τα ίδωσιν.
+
+Οι άνθρωποι εστράφησαν όλοι προς το παγκάριον. Ο δεξιός ψάλτης
+καταπτοηθείς εκ της απροσδοκήτου εμφανίσεως των ξένων κυριών έχασε
+τον στίχον και τον ρυθμόν, ο δε αριστερός θελήσας να υψώση
+επιδεικτικώς την φωνήν του έκαμε μίαν αηδεστάτην παραφωνίαν,
+κινήσασαν το μειδίαμα της νεωτέρας των κυριών.
+
+Πρώτην φοράν οι άνθρωποι εμάνθανον ότι είχον οικογενείας ο
+υποτελώνης και ο λιμενάρχης, οίτινες από πρωίας μέχρις εσπέρας
+εχαρτόπαιζαν εν τω καφενείω ελλείψει εργασίας.
+
+ — Ίσως όμως και να ήλθαν απόψε με το βαπόρι, έλεγον.
+
+Αι κυρίαι, και αι τέσσαρες κατά σειράν, λαβούσαι ανά έν κηρίον
+ήλθον εις το εικονοστάσιον, άφησαν τα κηρία των χωρίς να τα
+ανάψωσιν — εφόρουν χονδρά και μακρά γάντια — έκυψαν με τους
+πλατείς προ του μετώπου των πετάσους ν' ασπασθώσι την
+_Αποκαθήλωσιν_, αλλά δεν ημπόρεσαν ένεκα του ξηρού πίλου των, και
+απεχώρησαν. Ουχ ήττον κατέλιπον επί της εικόνος και αι τέσσαρες
+πυκνά μόρια του βαρυόσμου μύρου των, δι' ου είχον περιλουσθή,
+φαίνεται, και επί ώραν μετά ταύτα οι άνθρωποι οι πλησιάζοντες ν'
+ασπασθώσιν έκαμνον αηδείς μορφασμούς. Γέρων μάλιστα ποιμήν θελήσας
+ν' ασπασθή, ο ειθισμένος αυτός εις του βουνού τας καλλιμύρους
+αύρας, κατελήφθη υπό ζωηρού πταρνίσματος, ενοχληθείσης υπό του
+βαρέος εκείνου μύρου της ρινός του ως εάν είχε λάβει ταμβάκον.
+
+Ενώ πρότερον έπνεεν εν τω ναώ μία γλυκεία αρωματική πνοή μαλακή
+και θωπεύουσα την όσφρησιν, πνοή ευάρεστος και ηδεία των εαρινών
+ανθέων, τα οποία άφθονα εκόσμουν τας αγίας εικόνας, προσφορά
+ευάρεστος και ευπρόσδεκτος των νεανίδων του χωρίου, αίτινες ή
+άγαμοι ή πενθούσαι ή ασθενείς, κλεισμέναι εν τω οίκω των,
+στέλλουσιν εις την Ανάστασιν του ευανθούς κήπου των τα περιπόθητα
+δώρα.
+
+Αι τέσσαρες κυρίαι μετά τούτο επανήλθον και εστάθησαν παρά το
+Παγκάριον πάλιν, όπου ίσταντο και οι σύζυγοί των. Ο δήμαρχος ελθών
+συνεννοείτο μετά του εφημερίου περί της τελετής.
+
+Ο κυρ-Μανωλάκης νομίζων ότι ήθελον να ρίψωσιν εις τον δίσκον τι,
+ήρχισε μελωδών ικετευτικώτατα:
+
+ — Το λάδι της εκκλησίας! Και εις έτη πολλά!
+
+Εκείναι όμως ιδούσαι τέσσαρα στασίδια κενά όπισθεν του παγκαρίου
+εισήλθον πάραυτα και τα κατέλαβον μειδιώσαι και αι τέσσαρες. Και
+ανοίξασαι πάραυτα τέσσαρα εκ κοινού χρωματιστού πανίου ριπίδια
+ήρχισαν ν' αερίζωνται, βλέπουσαι εδώ κ' εκεί ως εάν εισήλθον εις
+θέατρον.
+
+Ο κυρ-Μανωλάκης ιδών παρ' ελπίδα ότι αι ξέναι κυρίαι
+ετοποθετήθησαν οριστικώς εκεί, κατελήφθη υπό της συνήθους νευρικής
+ταραχής του. Και κατ' αρχάς μεν διά κωμικών νευμάτων μειδιώντων
+και συνοφρυουμένων συνάμα, υπεδείκνυεν εις αυτάς την
+γυναικωνίτιδα. Επειδή όμως αι κυρίαι απροσεκτούσαι εις τα νεύματά
+του εξηκολούθουν να ομιλώσι μεταξύ των, ο κυρ-Μανωλάκης ηναγκάσθη
+να παρατηρήση εις αυτάς καθαρά:
+
+ — Δεν είνε εδώ η θέσις σας!
+
+Αι κυρίαι έκαμαν πώς δεν ήκουσαν, και εξηκολούθουν ν' αερίζωνται
+με τα ριπίδιά των.
+
+ — Κυρίαι, εδώ είνε η θέσις διά τους άνδρας. Να πάτε επάνω,
+παρακαλώ, να μη γίνη σκάνδαλον.
+
+Και εδείκνυε την γυναικωνίτιδα.
+
+Ταυτοχρόνως η διδασκάλισσα του χωρίου, νεάνις αγαθή πλην
+υπερήφανος, ως πάσα διδασκάλισσα χωρίου, εκ του Αρσακείου
+εξελθούσα, από της γυναικωνίτιδος όπου ήτο, ιδούσα τας ξένας
+κυρίας και ότι ετοποθετήθησαν κάτω, έσπευσε και αυτή, καταλιπούσα
+επάνω την μητέρα της. Και ελθούσα έστη πλησίον των ξένων κυριών
+κομψώς χαιρετίσασα.
+
+ — Νά τα! Νά τα!
+
+Είπε τότε μετ' αγανακτήσεως ο επίτροπος και προσέθηκε:
+
+ — Τώρα δεν μένει άλλο, παρά να καταιβούνε αι γυναίκες κάτω και ν'
+αναιβούνε οι άνδρες απάνω.
+
+Η μεγαλειτέρα των κυριών ιδούσα ότι ο κόσμος ήρχισε να προσέχη εις
+το θορυβώδες επεισόδιον το προκληθέν υπό του επιτρόπου, και
+θέλουσα να δείξη ίσως εις τον κόσμον ότι απλώς ωμίλουν εκεί μετά
+του επιτρόπου, στραφείσα λέγει προς αυτόν χαριέντως.
+
+ — Ωραία είνε η εκκλησία σας, κύριε Επίτροπε.
+
+ — Πολύ ωραία είνε, κυρία μου, και έχει και γυναικείο διά τας
+γυναίκας!
+
+Η κυρία έκαμε μομφασμόν δυσαρεσκείας, μετά περιφρονήσεως βλέπουσα
+τον επίτροπον.
+
+Ήδη προσήλθεν εκεί και ο κ. Δήμαρχος.
+
+ — Κύριε Δήμαρχε, τι ζητεί αυτός ο κύριος εδώ;
+
+Είπε μία των κυριών διά του ριπιδίου της δεικνύουσα τον κυρ-
+Μανωλάκην.
+
+ — Ζητώ, κύριε δήμαρχε, να εφαρμόσω . . . τα έθιμα.
+
+ — Άφησε, κυρ-Μανωλάκη! είπεν ο δήμαρχος μετά της συνήθους
+γλυκύτητος της γλώσσης του ως εάν ήλειφεν αυτήν διά μέλιτος. Δεν
+πειράζει, είνε ξένοι.
+
+ — Τι θα πη δεν πειράζει! Ίσα-ίσα οι ξένοι πρέπει να σέβονται τα
+έθιμα του τόπου καλλίτερον από τους εντοπίους.
+
+Και στραφείς είπε πάλιν προς τας κυρίας:
+
+ — Κυρίαι, δεν είνε εδώ η θέσις σας. Μη κάμνετε κακήν αρχήν!
+
+Ο δήμαρχος ιδών ότι ο επίτροπος ήτο αμετάπειστος, και φρονών ότι
+θα εξετίθετο η υπόληψίς του απέναντι των ξένων, ωμίλησε μετά τινος
+αυστηρότητος προς τον επίτροπον, όστις όμως εξηκολούθει να
+επιμένη.
+
+Τότε ο δήμαρχος αλλάξας γλώσσαν — είχε δύο· μίαν αλειμμένην μέλι,
+και άλλην αλειμμένην φαρμάκι — λέγει προς τον επίτροπον μετά
+πικρίας:
+
+ — Για να σου πω: Πήγαινε, κύτταξε τα κεριά σου!
+
+ — Και τα κεριά, και της γυναίκες, και όλην την εκκλησίαν. Έχω
+χρέος να υπερασπίσω τα έθιμα.
+
+Απήντησε πικρότερον ο επίτροπος.
+
+ — Φύγε απ' εδώ, αυθάδη!
+
+Είπε τότε ο δήμαρχος και ταυτοχρόνως προσέθηκεν:
+
+ — Από σήμερον δεν είσαι πλέον επίτροπος, σε παύω.
+
+ — Κουτός είμαι να σταθώ να με παύσης;
+
+Είπε τότε ο κυρ-Μανωλάκης πραότατος και γλυκύτατος, αφού πλέον
+έληγεν η εξουσία του. Κ' εκβαλών πάραυτα από της ζώνης του δύο
+μεγάλας κλείδας συνδεδεμένας διά γαϊτανίου διεπέρασεν αυτάς από
+του λαιμού του δημάρχου ειπών:
+
+ — Πριν με παύσης, παραιτούμαι!
+
+Και εξήλθε του ναού, εν ώ ήδη ο γηραιός εφημέριος μεγαλοπρεπώς
+στας προ των αγίων πυλών, ολόχρυσον ημφιεσμένος στολήν πολύτιμον,
+αρχαίαν, βυζαντινήν, και κρατών δύο λαμπάδας ανημμένας εις τας
+χείρας του, έψαλλεν ευμόλπως με φωνήν κροτούσαν ηχηρώς:
+
+ — Δεύτε λάβετε φως εκ του ανεσπέρου φωτός!
+
+Και είδες πάραυτα ο κόσμος να συναθροισθή περί τα Βημόθυρα
+συνωθούμενος ν' ανάψη την λαμπάδα του, να λάβη το φως εκ του
+ανεσπέρου φωτός· κ' έβλεπες χείρας τεταμένας γύρω εκεί, και λευκάς
+λαμπάδας εις πολυσύνθετα και αδιέξοδα γεωμετρικά σχήματα,
+ακτινωτώς εγγιζούσας τας ανημμένας του ιερέως λαμπάδας, η πολιά
+μορφή του οποίου κατηγλαΐζετο φαεινώς ως μορφή αγγέλου κολυμβώντος
+εν τω φωτί.
+
+Οι ψάλται παρέλαβον είτα το μέλος του ιερέως, επαναλαμβάνοντες και
+αυτοί την μελωδίαν:
+
+ — Δεύτε λάβετε φως, εκ του ανεσπέρου φωτός . . .
+
+Έως ου όλος ο ναός έλαμψεν από των φώτων της Αναστάσεως λάμψιν
+φαεινήν κ' επέραστον, αλησμόνητον λάμψιν, φωτί ανεσπέρω
+περιλουσμένος. Το φως το ανέσπερον ανήλθε και εις την
+γυναικωνίτιδα, και όπισθεν των ξυλίνων δρυφάκτων εθεώρεις πλέον
+μαρμαρυγάς χρυσαυγείς, χρυσοτρέμοντα πράγματα, παιγνίδια φλογός
+πάντερπνα, οφθαλμούς και αδάμαντας και φως χρυσού και λαμπάδων
+λευκών, και λευκότητα παρειών και χειρών και ρόδα χειλέων, ως να
+κατέβησαν εκεί όπισθεν των δρυφάκτων από των ουρανών άγγελοι
+ποικιλόπτεροι.
+
+Παιδία τινά εξαπατηθέντα και νομίσαντα ότι εψάλλετο το _Χριστός
+Ανέστη_, έκαυσαν εν κρότω τα καψύλιά των· γέρων δε τις λαίμαργος
+έθραυσε πάραυτα το κόκκινον αυγό, το οποίον έφερε πάντοτε την
+νύκτα της Αναστάσεως μαζί του εν τη εκκλησία, και το ερρόφα, ενώ ο
+κυρ-Μανωλάκης μετέβαινεν εις την οικίαν του παρητημένος πλέον και
+έχων εις τον νουν του ίσως την πρόρρησιν της μαγίσσης.
+
+Οι παίδες έξω εις την πλατείαν ιδόντες αυτόν εν τη σκοτία της
+νυκτός ήρχισαν εν χορώ: Φώτο-σβέστη! Φώτο-σβέστη!
+
+***
+
+ — Ακόμα 'λίγο ναρθώ μονάχη μου!
+
+Είπεν η κυρά Μανωλάκαινα, όλη χρυσή και ωραία, αναμένουσα προ
+τόσης ώρας τον σύζυγόν της, ίνα την οδηγήση εις τον ναόν.
+
+Εφόρει πολύτιμον φουστάνι εξ ατλαζίου χρώματος ερυθρού — φωτιά
+μοναχή — εις το κάτω μέρος του οποίου ήτο προσηρμοσμένος πλατύς —
+τριών σπιθαμών — ποδόγυρος εκ χρυσής στόφας το χρυσοκέντητον
+βελούδινον μπαμπουκλί της ήτο εζωσμένον διά χρυσής πλατείας ζώνης,
+πορπουμένης διά χρυσών πορπών σχήματος παμμεγίστου αμυγδάλου με
+γλυφάς και παραστάσεις ανθέων και φυτών. Περί την κεφαλήν της
+αραχνοϋφής πέπλος, το περίφημον αλέμι, ελαφρώς ήγγιζε τας ροδινάς
+της παρειάς και προστάτευον στιλπνά μέρη της μαύρης κόμης εγγύς
+των ώτων, εύμορφα κτενιστούς βοστρυχίσκους, εδιπλούτο δι' απαλών
+πτυχών υπό την σιαγόνα, και εστηρίζετο επί της ωμοπλάτης οπίσω διά
+χρυσής καρφίδος, υπό την οποίαν ελαφρώς εθυσσανούντο τα κλωνία,
+φέροντα κεντητούς σταυραετούς.
+
+Επί της κορυφής υπό το αλέμιον έλαμπεν εν τω φωτί μεγάλη
+χρυσοκέντητος γλάστρα με ολόκληρον τριανταφυλλέαν με τα φύλλα της
+και με τα ρόδα της, κόσμημα του καλύμματος της κεφαλής, υπό το
+οποίον αόρατος περιδένεται των γυναικών η κόμη. Την στιγμήν κατά
+την οποίαν εισήλθεν ο κυρ-Μανωλάκης η σύζυγός του ετακτοποίει τας
+τριγωνικώς ανεστραμμένας χειρίδας της — τα προμάνικα — ίνα
+φαίνηται καλώς το υπένδυμά των, η χρυσή στόφα, και διώρθου τας
+χρυσάς εμβάδας της, στερεώνουσα τους πόδας της καλώς εν αυταίς.
+
+Αίφνης ιδούσα ότι ο σύζυγός της ήτο σύνοφρυς και κατηφής εξεπλάγη:
+
+ — Τι έπαθες καλέ!
+
+Ηρώτησεν.
+
+ — Άφησέ με! απήντησεν ο κυρ-Μανωλάκης.
+
+ — Μήπως επιάσθηκες πάλιν για τα κεριά;
+
+ — Παρατήθηκα!
+
+Η απάντησις αύτη επάγωσε την κυρά-Μανωλάκαινα, ήτις απέμεινεν ως
+χρυσούν άγαλμα σιωπηλή και ακίνητος.
+
+Ο κυρ Μανωλάκης το εφύσα και δεν εκρύονε, κατά το δη λεγόμενον.
+Έφερε γύρω κατ' αρχάς εις την αίθουσαν του μη δυνάμενος ουδέ να
+αναπνεύση από την οργήν, σκοτεινός, αμίλητος, ωσάν πρωθυπουργός
+προ μικρού δώσας την παραίτησίν του, ουδέ απαντών εις τας
+ερωτήσεις της ωραίας Γερακίτσας· έως ου τέλος ζαλισθείς εσωριάσθη
+επί του καναπέ ψιθυρίζων:
+
+ — Αφού έκαμες κακήν αρχήν να βγάλης από το καφάσι της γυναίκες,
+κυρ Δήμαρχε, θα έλθη η ημέρα οπού αυταί θα σε στριμώξουν, εσένα,
+θέλοντα μη θέλοντα, μέσα εις το καφάσι. Να με θυμηθήτε! . . .
+
+***
+
+Από της ανοιχτής θύρας εισήρχετο η μεσονύκτιος κρύα δρόσος,
+πληρούσα τον σκοτεινόν και κατηφή του κυρ-Μανωλάκη οίκον
+χαρμοσύνου βοής, ήτις ηχηρά και κραταιά εν κρότοις πιστολισμών και
+κροταλισμοίς καψυλίων εκόμιζε πανταχού, εις πόλεις και δάση και
+κοιλάδας και πελάγη, εις γην και ουρανόν, το πανευφρόσυνον
+_Χριστός Ανέστη_, ψαλλόμενον πανηγυρικώς εν τη μικρά του ναού
+πλατεία. _Είχον αναστήσει_ πλέον.
+
+
+
+
+ΒΑΡΥΧΕΙΜΩΝΙΑ
+(1891)
+
+
+
+Όταν εξημέρωσε, το χωρίον ευρέθη κουκουλωμένον από άσπρο-άσπρο
+χιόνι. Και δεν ήτο ολίγον το λευκόν του χειμώνος προϊόν. Είχεν, αν
+αγαπάτε, τριών σπιθαμών πάχος, αρκετόν ώστε να βυθίζωνται οι πόδες
+των διαβατών μέχρι του γόνατος, και να διακοπή η συγκοινωνία των
+γυναικών μετά των φούρνων και των κήπων, των μόνον οδοιπορικών
+γραμμών, αίτινες εις τα χωρία διατελούσιν υπό την αποκλειστικήν
+χρήσιν των γυναικών.
+
+Οδοί και στενωποί και καταλύματα, όλα έγειναν έν λευκότατον και
+καθαρώτατον στρώμα, μέσα από το οποίον ανέκυπταν οι οικίσκοι του
+χωρίου, λευκοί και αυτοί ως κύκνοι εντός παγωμένης λίμνης.
+
+Τα πτηνά εσάστισαν απωλέσαντα το προσφιλές των πράσινον χρώμα της
+χλόης και με ημικλείστους τας πτέρυγας εσύροντο, εσύροντο, και
+είτα εκοκκάλοναν, ημιβυθιζόμενα επί της αφράτης χιόνος, αν δεν
+επρολάμβανον να πετάξωσιν επί της στενής αμμώδους παραλίας, ήτις —
+μια λωρίδα μόνον — έμενεν ελευθέρα ως τεφρόχρουν πλαίσιον της
+λευκής εικόνος.
+
+Αι θύραι των χθαμαλών οικιών ήσαν ημίχωστοι εις την χιόνα, επί δε
+των στεγών εσωρεύθησαν βαρείς όγκοι στρογγυλούμενοι εύμορφα προς
+τα εμπρός και κλίνοντες προς τα γεισώματα, όμοιοι προς τα ρευστά
+σώματα, σαν άσπρα σύννεφα, τα οποία έμελλον, λέγεις, να
+καταρρεύσωσι, κι' επάγωσαν μετά την πρώτην κλίσιν των.
+
+Το λευκόν θέαμα ήτο ιδίως γραφικόν εν τη μικρά της πόλεως αγορά,
+όπου αι αναδενδράδες επί ξυλίνων δοκών σκιάζουσι το θέρος τας
+εισόδους των καφενείων μέχρι του κρηπιδώματος της ακτής. Ήδη τα
+άφυλλα κλήματα, τα προτείνοντα ατάκτως και περιπλέγδην τας γυμνάς
+κληματίδας των, εφορτώθησαν ως με χιονώδεις χονδράς δαντέλλας, ως
+με αφρωτούς βαμβακερούς κροσσούς άλλους ως φούνταις και άλλους ως
+λοφιάς, ώστε εσχηματίσθησαν έκπαγλοι αποκρυσταλλώσεις, οποίαι
+γίνονται εμβαπτιζομένων των φυτών εις τα λουτρά της Αιδηψού· τόσον
+δε ηραιωμένη ήτο και αραχνοϋφής εκεί επάνω η χιών, ώστε ηδύνατο να
+εκλάβη τις αυτήν ως άνθος και φύλλα των αναδενδράδων χειμερινά εξ
+αλαβάστρου, άτινα μάτην θα προσεπάθει να φαντασθή η τέχνη. Μερικά
+μάλιστα απεξηραμμένα τσαμπιά σταφυλών, χιονισθέντα ήδη και
+κρεμάμενα μαρμάρινα υπό μαρμαρίνην χιονόλευκον στοάν, παριστών
+ωραίας ρώγας χιονώδεις, αι οποίαι ίσως δεν θα εξηπάτων τα πτηνά,
+ως συνέβη τούτο επί εζωγραφισμένων σταφυλών του αρχαίου ζωγράφου,
+αλλά θα επεθύμει τις όμως να τας επιπίλιζε πρωί-πρωί μετά
+ιδιαιτέρας ηδυπαθείας παγωτού.
+
+Αλλά και μικρά τινα πλοιάρια, ηγκυροβολημένα εκεί εμπρός
+συνεπλήρουν την χιονώδη εικόνα των φανταστικών δημιουργημάτων της
+νυκτός εκείνης, ανυψούντα χιονισμένους ιστούς, με αλαβάστρινα
+προσδεδεμένους σχοινία, ενώ αι κωπασταί αυτών μετεμορφώθησαν εις
+έντεχνα ναυπηγικής στολίσματα, έργα μυστικά της απαλής του
+χειμώνος κόρης. Όσα δε πάλιν ήσαν προσδεδεμένα εγγύς της
+χιονισμένης αποβάθρας ενόμιζέ τις ότι εφόρτωνον χιόνι.
+
+Ο άνεμος είχε κοπάσει· πλην ο ουρανός ήτο φαιός ακόμη και
+κάτωχρος, ως όταν χιονίζη, όλος μίαν συνεχή νεφελώδη μάζαν
+αποτελών, εν η δεν διεκρίνετο χαραυγή τις, ουδέ η θέσις του ηλίου,
+όστις προ πολλού είχεν ανατείλει. Ενίοτε δε ενεφανίζοντο ακόμη
+καμαρωταί-καμαρωταί, αραιαί τίνες νιφάδες, απαλαί, αβραί και
+αστεροειδείς, πάλλευκα, λέγεις, αστεράκια εκ ζύμης, τα οποία
+αύρατος χειρ εσκόρπιζεν ως χαιρετισμούς ραίνουσα το χωρίον μου,
+την λευκήν νύμφην, από του αχανούς ύψους, του οποίου ο θόλος
+εφαίνετο ότι πάρα πολύ είχε προσεγγίσει προς τα κάτω.
+
+Αι νιφάδες αι μετ' ελαφρών στροβιλισμών χαριέντως κατερχόμεναι,
+και η παρατηρουμένη ανεπαίσθητος μελανή φρικίασις της θαλάσσης, η
+ρυτιδούσα πενθίμως τον λιμένα, ήσαν το μόνον κινούμενον και ζων
+σημείον επί της νεκράς ακινησίας του χιονισμένου χωρίου.
+
+Ουδεμία άλλη κίνησις εσημειώθη την πρωίαν εκείνην, πλην του
+κώδωνος της γειτονικής εκκλησίας όστις αργά και αυτός εκρούσθη,
+κούφια-κούφια, ως να ήτο η εκκλησία μακράν εις το βουνόν, και των
+κραυγών των ορνίθων, αίτινες λησμονήσασαι να παρατηρήσωσι καλά,
+εξήλθον πρωί-πρωί των ορνιθώνων προς βοσκήν, και αίφνης ευρεθείσαι
+επί του λευκού και απαλού εκείνου λειβαδίου εβυθίσθησαν με τας
+πτέρυγας ανοικτάς, αι δείλαιαι, και εκραύγαζον θλιβερώς,
+αισθανθείσαι τον παγετόν του θανάτου.
+
+***
+
+ — Δε σ' τάλεγα, Κρατήρα;
+
+Είπε προς την σύζυγόν του, εγερθείς την πρωίαν εκείνην ο μπάρμπα-
+Σταύρος, εννοήσας δ' εκ της νεκρικής σιγής των έξω ότι είχε
+χιονίσει.
+
+ — Για τ' μοίρα μ' πλειο! Τέτοια μέρα! — ήτο παραμονή των
+Χριστουγέννων — απήντησε πενθίμως η Κρατήρα, χασμωμένη και
+σουφρόνουσα περί τον κυρτούμενον προς τα εμπρός λαιμόν τους
+ημιγύμνους ώμους της· κομβώσασα δε και περιζώσασα καλώς χονδρήν
+λευκήν φανέλλαν — μόλις εγερθείσα — προσεπάθει ν' ανάψη το πυρ της
+εστίας.
+
+Ο μπάρμπα-Σταύρος ρίψας εις τους ώμους του — _αναπεταρίκι_ — μίαν
+παλαιάν γούναν, και χουχουλίσας τας χείρας του, και θωπεύσας είτα
+προς τα κάτω ως διά κτενίου τους μύστακάς του τους στακτερούς,
+ένθεν και ένθεν, ήνοιξεν ανυπόμονος το παράθυρον προς την οδόν διά
+να ίδη.
+
+ — Δεν έχ' π' θενά σήμερα! επανέλαβε.
+
+ — Νά τα! Νά τα! εψιθύριζε και η Κρατήρα σωρεύουσα πολλά
+_φλέσσουρα_ εις την πυράν, ξηρά προσανάμματα.
+
+ — Ένα μπόι, Κρατήρα! επανέλαβεν ο μπάρμπα-Σταύρος, χαρμοσύνως
+θεωρών το πάλλευκον χρώμα της χιόνος.
+
+ — Νά τα! Νά τα! είπε πάλιν η Κρατήρα, γυνή υψηλού αναστήματος,
+μελάγχρους και χαρίεσσα, με ωραίους μαύρους μεγάλους οφθαλμούς και
+καστανήν κόμην. Αν και είχεν υπερβή τα τεσσαράκοντα έτη, όμως
+εφαίνετο ως εκ της ανθηράς υγείας της μόλις τριακοντούτις· διό
+πολύ εκαμάρωνεν ο μπάρμπα-Σταύρος, όταν του έλεγαν οι φίλοι του
+βλέποντες αυτόν πάντοτε φαιδρόν θωπεύοντα τον μύστακά του τον
+στακτερόν.
+
+ — Βέβαια, μπάρμπα-Σταύρο, το στρίβεις. Το ξέρω κι' εγώ! Είχεν
+ανάψει πλέον το πυρ η Κρατήρα· και ήδη κατεγίνετο να καθαρίση την
+ευρύχωρον εστίαν εν τη γωνία της οικίας, σαρώνουσα με μικράν εκ
+πτερών όρνιθος σκουπίτσαν την στάκτην και τα λοιπά λείψανα της
+αποβραδυνής φωτιάς.
+
+ — Άιντε τώρα να ζυμώσης και να πας 'ς τον φούρνο, Κρατήρα!
+
+Παρετήρησε πάλιν με το ειρωνικόν του μειδίαμα ο μπάρμπα-Σταύρος
+θωπεύων τον μύστακά του μετ' ενδομύχου ευχαριστήσεως. Κ' ενώ η
+Κρατήρα θλιβερώς έβλεπε την χιόνα ελθούσα εις το παράθυρον
+συμμαζευμένη εις την φανέλλαν της την καθαράν, ο μπάρμπα-Σταύρος
+προσεπάθει να ενδυθή τα τραχέα της εργασίας του ενδύματα, συνεχώς
+επαναλαμβάνων μετά φαιδρότητος.
+
+ — Άιντε τώρα 'ς τον φούρνο, Κρατήρα!
+
+ — Δεν είνε τίποτα, παρετήρησεν η Κρατήρα, τώρα σε 'λίγο θα λυώση.
+
+ — Ναι, καρτέρ' να λυώση! απήντησεν ο μπάρμπα-Σταύρος. Ούτε με μια
+βδομάδα δεν θα λυώση.
+
+Ο μπάρμπα-Σταύρος, κοντός και ευτραφής άνθρωπος πεντήκοντα και
+πέντε ετών, φαιδρός και γελαστός κτηματίας, με πολλούς ελαιώνας,
+έν μόνον είχεν ελάττωμα. Ήτο ο δυστυχής φιλάργυρος εις τα
+παραμικρά. Χωρίς παιδιά — η Κρατήρα, ήτο στείρα η ταλαίπωρος, — με
+τόσα κτήματα, αφειδώς δαπανών διά να τα καλλιεργή και να τα
+αυξάνη, εστενοχωρείτο τας καλάς ημέρας να βλέπη την γυναίκα του
+ζυμόνουσαν πολλά και μεγάλα ψωμία εξ αλεύρου της φάμπρικας, ενώ αι
+αποθήκαι του μπάρμα-Σταύρου έγεμον σίτου εγχωρίου. Ιδίως όμως
+εστενοχωρείτο το Πάσχα, και τα Χριστούγεννα και την Πρωτοχρονιά,
+ότε η ευλογημένη η Κρατήρα δεν έκαμνε νισάφι.
+
+ — Τι τα θέλ' ς, καϋμένη, τόσα πολλά; τα παιδιά έχεις;
+
+Παρετήρει ο μπάρμα-Σταύρος βλέπων την Κρατήραν να επιστρέφη εκ του
+φούρνου την παραμονήν φορτωμένην απάν-'πανωτού τα χριστόψωμα με το
+_σάμι_ και το _μαυροκούκι_. Και έλεγεν υπό τους στακτερούς του
+μύστακας:
+
+ — Θέλα φυτέψω ένα στρέμμα εληαίς με τα έξοδα αυτά τα χαμένα.
+
+Δεν ετόλμα και φανερά να την επιπλήξη, διότι την ηγάπα την ωραίαν
+Κρατήραν. Την συνεβούλευε μεν προηγουμένως, πλην αφού δεν ήκουε,
+τι να κάμη;
+
+ — Να φέρω σύ-υσι και ταραχή; έλεγε κατ' ιδίαν.
+
+Και πάλιν κολακεύων την αδυναμίαν του εψέλλιζε:
+
+ — Θα στρώση! Θα στρώση!
+
+ — Τώρα Μπάρμπα-Σταύρο, που εγήρασε σχεδόν;
+
+Να τω είπη κανείς.
+
+Αλλά και πάλιν καταπαύων την οργήν του επανελάμβανε.
+
+ — Πρέπει να τώχη ο άνθρωπος!
+
+Η Κρατήρα όμως το έκαμνε και από επίδειξιν — νοικοκυρά αυτή με
+τόσα περιβόλια — αλλά ηρέσκετο και εις την φλυαρίαν των φούρνων.
+Διότι, ως γνωρίζετε, εις τα χωρία υπάρχουσι καφενεία διά τους
+άνδρας, και φούρνοι διά τας γυναίκας. Διά τούτο πολλάκις η
+Κρατήρα, αν και είχε ψωμίον, εύρισκεν αφορμήν να ζυμώση, για
+φρέσκο τάχα — πότε πίττα, πότε τυρόπιττα, διά να μανθάνη εις τον
+φούρνον τα νέα της γειτονίας της και του χωρίου.
+
+Ενίοτε όμως ο μπάρμπα-Σταύρος εθύμωνεν. Όσον επιεικής και αν είνε
+κανείς, πάντοτε είνε καμωμένος από νεύρα. Βλέπων τα ράφια γεμάτα
+ψωμία, εις δε την τράπεζαν παρατιθεμένην κάτασπρην πίτταν,
+ωργίζετο, πλην εις βάρος του, διότι έτρωγεν αρπαχτά την ζεστήν
+πίτταν, — εζήλευε να τρώγη η Κρατήρα φρέσκο, και αυτός
+ξηροκόμματα, ως τα έλεγε τότε τα ψωμία από την ζήλειαν του — και
+έπιπτεν όλη εις το στομάχι του και παρεπονείτο την νύκτα.
+
+Διά τούτο λοιπόν ο Μπάρμπα-Σταύρος ιδών την χιόνα εχουχούλιζε
+τας χείρας του όχι τόσον ένεκα του ψύχους, όσον ένεκα της χαράς
+του, ότι η ανάγκη θα υπεχρέου την ευλογημένην Κρατήραν να κάμη
+οικονομίαν. Ποίος θα της φέρη τ' απαιτούμενα με τοιούτον χειμώνα,
+ποίος θα υπάγη εις τον φούρνον;
+
+Τέλος ενεδύθη ο Μπάρμπα-Σταύρος, εφόρεσε το γεράνιο χειρίσιο βρακί
+του, το χονδρόν αμπαδίτικο γελέκι του, καταβαίνον μέχρι του
+υπογαστρίου με μαύρα στρογγυλά κομβία βαμβακερά, με μικραίς
+γιαλιστεραίς και μεταξωταίς φουντίτσαις, βιομηχανίαν της
+Χαλκιδικής, ενεδύθη καλά πλέον την παλαιάν και τριμμένην γούναν
+του και εζήτει τώρα τα υψηλά ναυτικά υποδήματά του, διά να εξέλθη
+μέχρι του καφενείου.
+
+Την στιγμήν εκείνην ηκούσθησαν κούφια πατήματα επί της χιόνος,
+έξω, και συγχρόνως φωνή παγωμένη.
+
+ — Άιντε, Μπάρμπα Σταύρο; Τι κάνεις; Πάνε η εληαίς!
+
+ — Ωχ! Ωχ! εκραύγασε τότε ο Μπάρμπα-Σταύρος, ως να επόνεσεν αίφνης
+η καρδία του. Δεν το είχε σκεφθή αυτό, από την χαράν του, ότι
+ένεκα της χιόνος θα έκαμνεν οικονομίαν.
+
+Ο φαιδρός πάντοτε γέρων αίφνης εμελαγχόλησε και συνωφρυώθη.
+Θαρρείς και η ψυχρά θέα της χιόνος, ην με τόσην περιπάθειαν έβλεπε
+προ μικρού, εζωντάνευσε μυστηριωδώς, και κρυσταλλωμένη τον
+ερράπισε τον δυστυχή φιλάργυρον.
+
+ — Έρμαις εληαίς! εψιθύρισε. Τέλος πάντων ο άνθρωπος ποτέ δεν
+απομένει ευχαριστημένος εις αυτόν τον παληόκοσμον! Κερδίζομεν από
+την μια μεριά τα έξοδα του φούρνου, χάνομεν από την άλλη τα δέντρα
+κ' έχουν μαξούλι ακόμη. Έρμαις εληαίς!
+
+Και έχωσε μετά ταύτα τους δύο κοντούς και χονδρούς πόδας του μέσα
+εις τα βαρέα και βαθέα ρωσσικά υποδήματα, σκληρά και άκαμπτα ως εξ
+ελάσματος σιδήρου, αφού πρώτον η σύζυγός του εξετίναξε την επ'
+αυτών επικαθημένην κόνιν, καταβιβάσασα αυτά από τινος δοκού της
+αφατνώτου οροφής, αφ' ης εκρέμαντο όλον το έτος ως δύο γίγαντος
+πόδες μαύροι, μέχρι του γόνατος κομμένοι.
+
+ — Για πού χαζιρεύεσαι; ηρώτησεν η Κρατήρα.
+
+ — Δεν τάκουσες; Πάνε η εληαίς! απήντησεν ο Μπάρμπα-Σταύρος, και
+εκτύπα εις το σανιδένιον πάτωμα της οικίας τους βαρείς πόδας του
+εναλλάξ, όπως εφαρμόση αυτούς ακριβώς εντός των ρωσσικών
+υποδημάτων και βαδίζη χωρίς να πονή.
+
+ — Κάμε γλήγορα Κρατήρα! είπε ταχέως _μπουρμπουλλίζων_ τας λέξεις
+ο γέρων, ως άνθρωπος βιαζόμενος. Δόσε μου το τσίπουρο!
+
+ — Με τα σωστά σου, Σταύρο; Παρετήρησεν εκπεπληγμένη η Κρατήρα,
+ήτις, προ της απροσδοκήτου αυτής ιδέας του συζύγου της να εξέλθη
+εις τον ελαιώνα, εύρε πολλήν την χιόνα και άβατον, ην πρότερον
+έκρινεν ολίγην, κολακεύουσα την αδυναμίαν της ως προς τους
+φούρνους.
+
+ — Με τέτοιο χιόνι!, επανέλαβε πάλιν η Κρατήρα και προσήνεγκε εις
+τον σύζυγόν της την μποτίλιαν με το τσίπουρο.
+
+ — Κάθε ένας με την ιδέαν του γυναίκα. Εσύ προτήτερα για τον
+σκοπόν σου το εύρισκες ολίγο το χιόνι, εγώ τώρα για τον σκοπό μου
+το βρίσκω πολύ. Πάνε, κακομοίρα, η εληαίς, πάνε!
+
+Είπεν ο Μπάρμπα-Σταύρος και ροφήσας μια, κατέβασεν ως την μέσην
+την μποτιλίτσα, υπολογίζων ότι είχεν ανάγκην ικανού θερμογόνου.
+
+ — Δεν βλέπεις, πώς τρέχει ο κόσμος πρωί πρωί, μόνε θέλεις ν'
+αφήσουμε τα χτήματά μας;
+
+Παρετήρησεν ο Μπάρμπα Σταύρος.
+
+Και αληθώς είδον και οι δύο από του παραθύρου να διέρχηται ο
+κράξας απέξω πρότερον: «άιντε Μπάρμπα Σταύρο,» με υποδήματα
+μεγάλα, με σουρτούκο μακρύ αμπαδένιο, με κασκέτο εκ δέρματος
+προβατίνας μαύρης, ακατεργάστου, ως μαλαχτάρι, και με ένα μάλλινον
+με πρασινοκόκκινα λωρία μανδήλι ως ζωνάριον περί τον λαιμόν,
+κρατών εις την κόκκινην εκ του ψύχους χείρα του βαρύ και μακρύ
+κοντάριον, και βυθιζόμενος εις την μαλακήν χιόνα βήμα προς βήμα,
+ήτις έτριζε πενθίμως υπό τα βαρέα υποδήματά του κατακαθίζουσα.
+
+Αυτός ήτο ο πρώτος όστις διήρχετο προ της οικίας του Μπάρμπα-
+Σταύρου σχηματίζων επί της ηπλωμένης χιόνος μετά κόπου τα πρώτα
+ίχνη του _ντορού_, άτινα κατόπιν του έχαινον βαθέα, ως χωθέντα και
+απομείναντα εκεί κενά υποδήματος.
+
+Άλλος κανείς δεν διήλθε, πλην ο γέρων κτηματίας εν τω φόβω του
+παρίστα τον κράξαντα ως όλον τον κόσμον, φαντασθείς ότι όλοι οι
+χωρικοί θα εξέλθουν με υποδήματα και με κοντάρια διά να
+ξεχιονίσωσι τας αθλίας ελαίας.
+
+Ο Μπάρμπα Σταύρος ακολούθως εφόρεσεν ένα κόκκινο μισοτριμμένο φέσι
+χωρίς φούντα, το εστήριξε διά συνήθους μανδηλίου σφιγκτά πέριξ,
+και εζήτησε το βαρύ κοντάριον.
+
+Έως ότου δε η Κρατήρα κομίση τούτο από το κατώγειον, συγκοινωνούν
+μετά της οικίας διά κλαβανής, αφανούς του πατώματος θύρας, ηκούσθη
+άλλη φωνή έξω.
+
+ — Ακόμα, Μπάρμπα-Σταύρο! Πάνε η εληαίς, όλαις σπάσανε!
+
+ — Ωχ! ωχ! απήντησε πάλιν ο φιλάργυρος γέρων, ως να επόνεσεν η
+καρδιά του πάλιν.
+
+Και είδεν από το παράθυρον τον δεύτερον χωρικόν, όστις διήρχετο
+χωνόμενος εις τα ίχνη του πρώτου — ευκολώτερον — με τσαρούχια
+χονδρά ούτος και χονδραίς μάλλιναις κάλτσαις ποιμένος, με χονδρόν
+εγχώριον παντελόνι ως πάνναν ελαιοτριβείου, και με μίαν βαρείαν
+και ογκώδη ποιμενικήν κάπαν, κουκουλωμένος την κεφαλήν με την
+κατσούλαν της, και φανερόνων μόνον αγκυλωτούς μύστακας μαύρους και
+πώγωνα τραχύν αξύριστον, εν ώ αι σκληραί της κάπας του άκραι
+παρέσυρον την χνοώδη της χιόνος επιφάνειαν.
+
+Εν ώ δε ο Μπάρμπα-Σταύρος με όλας τας διαμαρτυρίας της συζύγου του
+ητοιμάζετο να εξέλθη και αυτός εις τον ελαιώνα κρατών το βαρύ
+κοντάριον, ηκούσθη εις την αυλήν οξύς γρυλλισμός, ως να
+εμουρμούριζεν ιδιότροπος θυμώδης γέρων.
+
+ — Το γουρνόπουλο, Κρατήρα· είδες; εξεχάσαμε το γουρνόπουλο.
+
+Και ανοίξας την θύραν πάραυτα είδεν υψηλόν εμπρός τοίχον εκ
+χιόνος, κοκκωτής αυτής, ουχί βαμβακοειδούς, ως αποκρυσταλλωθείσης
+εν τη στενή και ψυχρά αυλή.
+
+Κοντός ως ήτο ο Μπάρμπα-Σταύρος έκαμνε να ίδη προς τα έξω, αλλά
+πού να φθάση εκείνο της χιόνος το ύψος.
+
+Και ηκούετο μετά πόνου ο γρυλλισμός του χοιριδίου, το οποίον
+ανεστέναζε κάτω από τα ψυχρά εκείνα έγκατα της χιόνος.
+
+ — Το φκυάρι, Κρατήρα, γρήγορα το φκυάρι!
+
+Και λαβών ο γέρων μικρόν κ' ελαφρόν πτύον σιδηρούν ήρχισε πάραυτα
+να σκορπίζη την απαλήν και παρθενικήν χιόνα, εδώ κ' εκεί σωρεύων
+αυτήν, και προσπαθών να διανοίξη πρόχειρον δίοδον προς την θύραν
+της αυλής, και προς το μέρος όπου ηκούετο ο γρυλλισμός του
+χοιριδίου.
+
+ — Το καϋμένο το γουρνόπουλο, έλεγεν ο Μπάρμπα-Σταύρος
+καταγινόμενος εις αυτήν την εργασίαν. Σε ξεχάσαμε κατακαϋμένο!
+
+Κ' εκεί είδε τότε υπό την χιόνα σκάφην ξυλίνην ορθίαν εστηριγμένην
+επί του τοίχου, υπό την οποίαν ευκίνητον εγρύλλιζεν έν παχουλόν
+χοιρίδιον τεσσάρων το πολύ οκάδων, όπερ φαίνεται την νύκτα
+εννοήσαν το κακόν, εχώθη υπό την παρατυχούσαν εκεί σκάφην, το
+ευφυές ζώον, και εσώθη από βεβαίου παγερού θανάτου. Βλέπον δε
+εαυτό περιτριγυρισμένον από τον λευκόν και αδιάβατον εκείνον
+τοίχον εγρύλλιζε κάμνον γνωστόν εις τον κύριόν του τον κίνδυνον.
+
+ — Φθηνά την γλύτωσες, κατακαϋμένο, έλεγεν ο γέρων θωπεύων το
+παχουλόν χοιρίδιον και τους μύστακάς του συγχρόνως, εφ' ων
+επήγνυτο κρυσταλλουμένη η αναπνοή του.
+
+ — Να ιδούμε όμως τι θα πάθης έπειτα, καϋμένο! Εξηκολούθει ο
+Μπάρμπα-Σταύρος. Αν εγλύτωσες από το χιόνι, από εκείνο όμως που σε
+περιμένει δεν θα γλυτώσης!
+
+Και το εχάιδευε. Και έτρεχεν εκείνο αστραπηδόν και πάλιν ίστατο
+και πάλιν ξανάτρεχε, εντός της οικίας γρυλλίζον με χαράν τώρα, εν
+ώ δύο γάτοι, άρρενες μεγάλοι και γηραιοί με παχείς λαιμούς και
+στιλπνόν κοκκινόλευκον τρίχωμα, το έβλεπον μελαγχολικώς μακρόθεν,
+κάμνοντες τάχα πως εκοιμώντο, καθήμενοι επί των οπισθίων ποδών
+παρά την θερμαίνουσαν εστίαν, ως δύο καπνοδοχεία παριστώντα
+γάτους.
+
+Τωόντι δε ήτο πολύ συμπαθητικόν το μικρόν γουρουνόπουλον. Απαλόν,
+με καθαρόν ύπωχρον τρίχωμα, με το ρύγχος του προς τα κάτω και με
+τους ακινήτως παρατηρούντας το δάπεδον πονηρούς οφθαλμούς του, και
+με την μικράν ουρίτσαν του και εστριμμένην ως ξεφτισμένην φούνταν,
+ήτο ως να το έβλεπε κανείς ψητόν επί του λάμποντος ταψίου, με
+σταυρωμένα τα ποδαράκια του, κυρτωμένον την ράχιν, ροδισμένον,
+ευωδιάζον τρυφερότητα και νοστιμάδα, το ορεκτικόν και παχουλόν
+γαλαθηνόν χοιρίδιον. Ήτο δώρον του κολλήγα του ποιμένος, του
+Κομποδήμου, όστις το ανέθρεψεν εις το βουνόν καθαρόν και αμόλυντον
+με το γάλα της μητρός του, μιας ωραίας από σόι συός, τρεφομένης
+μόνον με ξηράν κολοκύνθην και τυρόγαλα της ποίμνης, και με τον
+καθαρόν του βουνού αέρα.
+
+Και το είχε φέρει ο κολλήγας του προ μιας ημέρας, ο Κομποδήμος,
+εμφανισθείς πρωί-πρωί φορτωμένος με ένα σακκάκι δεμένον επάνω καλά
+περί τον λαιμόν.
+
+ — Γεια-χαρά σας! εφώνησεν ο Κομποδήμος με την έρρινον οξείαν
+φωνήν του, ηχούσαν ως γκάιδας ήχον.
+
+Και απέθεσε το σακκάκι με προσοχήν εις τα σανίδια του πατώματος.
+
+ — Καλώς τον κολλήγα! είπεν ο Μπάρμπα Σταύρος, παρατηρών πονηρώς
+το σακκίδιον, το οποίον ήρχισε να κινήται εδώ κ' εκεί, δεμένον ως
+ήτο, εν ώ οι δύο γηραιοί και ευτραφείς κοκκινόλευκοι γάτοι,
+οσφρανθέντες το εντός κεκλεισμένον ζωντανόν, περιειργάζσντο αυτό
+κατσουλόνοντες τ' αυτιά των και κυρτούντες γραφικώς την ράχιν των
+και συνάμα μιαουρίζοντες εξ ευχαριστήσεως, ως να εκομίσθη δι'
+αυτούς το δώρον.
+
+ — Καμμιά ζημιά θ' άχουμε πάλι, γυναίκα, είπεν ο Μπάρμπα-Σταύρος
+κρυφίως εις την σύζυγόν του.
+
+Και είτα στραφείς προς τον κολλήγαν ηρώτησε.
+
+ — Τι έχ'ς εδώ μέσα, μωρέ κολλήγα; Καμμιά γάτα αγόρασες για το
+μανδρί; Δεν έλεγες, καϋμένε, να σου δώση ένα από τα παιδάκια της η
+Κρατήρα; Κύτταξέ τα θρεμμένα που είνε. Σαν καλογερικά!
+
+Και έδειξε τους δύο γάτους, οίτινες καμαρόνοντες εκεί ένθεν και
+ένθεν της εστίας, εκίνησαν αίφνης το μυστακοφόρον ρύγχος των ως να
+ήθελον ν' αποδιώξωσι παρερχομένην μυίαν.
+
+Συνήθιζεν ενίοτε να πειράζη την σύζυγόν του ο Μπάρμπα-Σταύρος, διά
+την στείρωσίν της.
+
+Ο ποιμήν εγέλασεν υπό τους μύστακάς του.
+
+ — Σας έφερα πεσκέσι, ένα γουρνόπουλο, κολλήγα, για τ' καλή
+χρονιά. Χριστούγεννα αύριο ξημερόνουν, μαθές.
+
+ — Δεν σου τόπα; διέκοψεν ο Μπάρμπα-Σταύρος αποτεινόμενος κρυφίως
+προς την Κρατήραν. Καμμιά ζημιά θ' άκαμε πάλι ο Κομποδήμος.
+
+Τον είχε σπουδάσει καλά ο Μπάρμπα-Σταύρος τον κολλήγαν του τον
+πονηρόν, όστις πάντοτε, οσάκις έκαμνε καμμίαν ζημίαν εις τον
+ελαιώνα, επρόφθανεν αμέσως με τα δώρα, πότε με τσαντίλα μιζίθρα,
+πότε με κατσικάκι, πότε με καμμιά κόττα του βουνού παχείαν.
+
+Ηγάλλετο δε τότε ο παράδοξος φιλάργυρος γέρων, αναλογιζόμενος ότι
+εσώζετο από την δαπάνην του φαγητού.
+
+Καμμιά φορά μάλιστα δεν επρομηθεύετο κρέας, αναμένων τον κολλήγαν
+του.
+
+ — Δεν μπορεί, έλεγε, θ' άκαμε καμμιά ζημιά αυταίς ταις ημέραις.
+Δεν μπορεί!
+
+Αλλά και ο πονηρός ποιμήν, ο Κομποδήμος, είχε σπουδάσει καλά τον
+κολλήγαν του. Εννοήσας την αδυναμίαν του προς τα πεσκέσια, έσπευδε
+πάντοτε πάσαν προξενουμένην ζημίαν εις τον ελαιώνα να
+προαναγγέλλη, ουχί με κενάς τας χείρας, ότε οι οφθαλμοί του
+Μπάρμπα-Σταύρου λαιμάργως προσατενίζοντες το δώρον, απερρόφων
+πάσαν αυτού την προσοχήν κλείοντες ιδίως τα ώτα του, εις τα οποία
+αβλαβώς αντήχει η αναγγελλομένη ζημία. Ανήγγελλε π. χ. ο
+Κομποδήμος, ικετευτικώς μεταβάλλων την ποιμενικήν φωνήν του, ότι
+τα πράμματα έφαγαν ένα θήλιασμα ελαίας. Αλλά το θήλιασμα τούτο το
+φαγωμένον παρουσίαζεν ο πονηρός ποιμήν φορτωμένον με μίαν μεγάλην-
+μεγάλην τσαντίλαν, επιφέρων:
+
+ — Ξέκοψε μια παληόιδα, κολλήγα, δεν την είδα.
+
+Ο κολλήγας θα ήτο ανόητος τότε να καταμηνύση τον ποιμένα, όστις
+είχε παληόιδες που του έφερναν τόσον μεγάλαις τσαντίλαις. Έπειτα
+ευρίσκετο και ενώπιον διλήμματος, διότι αν δεν εδέχετο την
+τσαντίλαν και επροτίμα την μήνυσιν, η τσαντίλα ζεστή-ζεστή,
+αχνίζουσα, θα έπεφτε σαν στραβή μέσα εις ταις μεγάλαις χούφταις
+του ειρηνοδίκου, και τότε ο Μπάρμπα-Σταύρος και την τσαντίλα θα
+έχανε και την μήνυσίν του, θα απέμενε δε μόνον το άθλιον θήλιασμα
+φαγωμένον, ελεεινόν και κατάξηρον, δυστύχημα ανεπανόρθωτον διά τον
+γέροντα κτηματίαν· τα ήξευρεν αυτά ο Μπάρμπα-Σταύρος, διότι τα
+είχε πάθει πολλάκις.
+
+Αυτά και αυτά έκαμαν φιλάργυρον τον αγαθόν κτηματίαν. Ο
+μικροφιλάργυρος δεν γεννάται τοιούτος· γίνεται εκ διαφόρων του
+βίου περιστάσεων. Και ο Μπάρμπα-Σταύρος έγεινε τοιούτος, αφού
+προηγουμένως είδε πολλάς τσαντίλας να πέσουν και να καταπλακώσουν
+τας μηνύσεις του· διά τούτο τώρα επροτίμα να καταπλακώνουν τον
+στόμαχόν του, ενόσω πάντοτε εις τα χωρία θα υπάρχουν παληόιδες
+νοστιμευόμεναι τα τρυφερά θηλιάσματα και ειρηνοδίκαι αγαπώντες τα
+γαλακτώδη της ποίμνης δώρα.
+
+ — Για τ' καλή χρονιά, κολλήγα, εξηκολούθησεν ο ποιμήν. Εμείς
+πάντα σε καταπατούμε.
+
+ — Όχι εμένα, διέκοψεν ο Μπάρμπα-Σταύρος, τον ελαιώνα μου. Ας
+είνε· δεν πειράζει. Αφήσανε τουλάχιστον της κουτσούραις τα γίδια;
+
+Ήτο και αστείος ο γέρων.
+
+ — Ας είνε! εξηκολούθησεν. Όσο και αν φάνε τα πράμματα, θ'
+απομείνουν πάντα η ρίζαις. Και θα ξαναβλαστήσουν.
+
+Και εγέλασεν.
+
+Ούτω λοιπόν απελευθερώσας το Χριστουγεννιάτικον δώρον του ο
+Μπάρμπα Σταύρος καθωδήγησε την Κρατήραν πώς να το μαδήση, αφού το
+δώση εις τον κρεοπώλην να το σφάξη, και είτα να το στείλη εις τον
+φούρνον παραγεμιστόν, όπως γνωρίζει.
+
+Και λέγων ταύτα εκρότει τα χείλη μετ' ορέξεως ο Μάρμπα-Σταύρος
+νομίζων ότι έτρωγεν ήδη το παχύ γουρνόπουλο. Και είτα λαβών το
+βαρύ ξύλινον κοντάριον απήλθεν εις τον ελαιώνα να ξεχιονίση, ως
+είπε, τα δένδρα.
+
+ — Μας φθάνει αυτό, προσέθηκε, δεν θα ψωνίσω τίποτε άλλο.
+
+Επειδή δε και άλλοι τινές είχον διέλθει έξωθεν μεταβαίνοντες εις
+τα κτήματα, η Κρατήρα καθησύχασεν ειπούσα μόνον εις τον σύζυγόν
+της, «αν δεν μπορή να βγη από τα χιόνια», να γυρίση. Το βέβαιον
+όμως είνε ότι η Κρατήρα επεθύμει ν' απομακρυνθή την ημέραν αυτήν
+από του οίκου ο σύζυγός της, ίνα ζυμώση με την ησυχίαν της, ως
+έκαμνεν άλλοτε την Παραμονήν, ότε ο Μπάρμπα-Σταύρος έλειπεν εις
+τον ελαιώνα του. Διότι αφού έρριψεν από του παραθύρου τελευταίον
+βλέμμα εις τον αγαθόν κτηματίαν, όστις καλά κουκουλωμένος με την
+γούναν διεσκέλιζε της χιονώδους οδού τα ίχνη, ήρχισε να
+παρασκευάζη τα διά την ζύμην χρήσιμα εν αφθονία.
+
+***
+
+Αγρίως μεγαλοπρεπές ην το θέαμα της χιονισμένης νήσου έξω. Το έτος
+εκείνο εκτάκτως είχε πέσει πολλή χιών, όση ουδέποτε άλλοτε προ
+πολλών χρόνων, κατακαλύψασα κάμπους και βουνά, και ισοπεδώσασα τας
+βαθείας φάραγγας με τας κορυφάς των λόφων. Τα αλώνια, η πρώτη
+μικρά πεδιάς μετά την κώμην, όλη ήτο κατάλευκος ως να ηπλώθη
+παχύτατος βαμβακερός τάπης. Οι λόφοι κύκλω, τα βουνά ομοίως,
+πάλλευκα και ακίνητα και μόνον εδώ κ' εκεί πενθίμως η λευκότης
+διεκόπτετο υπό μαύρων σκιών, των υψηλών δένδρων, άτινα σειόμενα
+υπό του ανέμου απέρριπτον από τους κλώνους των την χιόνα, κ'
+εμαύριζαν μέσα εις την τόσην λευκότητα τα πράσινα φύλλα των, ως
+κλαδιά μεγάλα, στολίσματα πένθιμα λευκής μανδήλας, υπό την
+οποίαν εσίγησαν παγέντα τα ποικίλα κελαδήματα των πτηνών και ο
+ηδύς ψίθυρος των πυκνών θάμνων. Η δε τριγωνική φαλακρά κορυφή της
+Καραφιλτζανάκας ήτον όλη μία λευκή μάζα ως να κατέρρευσεν απ'
+αυτής πηγή γάλακτος παγέντος μέχρι των υπωρειών.
+
+Ούτε ίχνος οδού, ουδέ σημείον. Πλην ο Μπάρμπα-Σταύρος γνωρίζων την
+οδόν καλώς, εβημάτιζεν επί της χιόνος προχωρών προς το κτήμα του
+κατηφής και κλαίων σχεδόν, διότι έβλεπε πλέον ότι μεγάλη ζημία
+εγένετο εις τον ελαιώνα.
+
+Εκεί όπου έφθασεν, εθεώρει ήδη μακρόθεν τον ελαιόφυτον κάμπον όπου
+ην και το κτήμα του. Θρήνος και οδυρμός!
+
+Τα ταλαίπωρα δένδρα είχον καταθραυσθή. Τόση χιών, επειδή ήτο
+νηνεμία καθ' όλην την νύκτα, είχε συσσωρευθή εις τους πυκνοφύλλους
+κλώνους των, ώστε ούτοι λυγίσαντες προς τα κάτω κατεχώσθησαν κατά
+πρώτον κ' εκαρφώθησαν στερεώς κάτω εις την παχείαν του εδάφους
+χιόνα, είτα και άλλης χιόνος συσσωρευθείσης δεν αντέσχον κ'
+εθραύσθησαν γηραιοί και ογκώδεις κλώνοι, ξεγκλισθέντες οικτρώς από
+των κορμών.
+
+Πλην έβλεπε τωόντι ο Μπάρμπα-Σταύρος ότι ήτο αδύνατον πλέον να
+προχωρήση περαιτέρω μέχρι του κτήματός του. Η χιών ήτο βαθεία
+αληθώς, πέντε σπιθαμών, και ήτο φόβος να βυθισθή τις και απολεσθή.
+
+ — Δεν είνε χιόνι αυτό! εψιθύριζεν. Οργή Θεού!
+
+Δυο-τρεις φοραίς κατέπεσε και ετρόμαξε να εγερθή εκ νέου.
+
+Όμως επροχώρει, διότι δύο άλλοι προ αυτού εβάδιζον και αυτοί μετά
+καμάτου.
+
+Τα πτηνά, φοβισμένα, κόσσυφοι και αγριοπεριστεραί και φάσσαι
+παχείαι, βλέποντα τους μαυρίζοντας οδοιπόρους εν μέσω της
+παλλεύκου πεδιάδος ετριγύριζον περί αυτούς ως περί κορμούς
+αχιονίστων δένδρων, και έπιπτον ακίνητα προ αυτών, μισοπαγωμένα.
+
+Μετ' ολίγον οι προηγηθέντες απέστρεψαν αδυνατήσαντες να
+προχωρήσωσι, και παρεκίνουν και τον Μπάρμπα-Σταύρον να επιστρέψη.
+
+Πλην αυτός δεν τους ήκουσε και επροχώρει ακόμη.
+
+ — Τουλάχιστον να ιδώ μονάχα! έλεγεν.
+
+Ήδη μετά κόπου και αγωνίας πολυώρου, παρήλθεν η μεσημβρία ως
+υπελόγιζεν ο γέρων, έφθασεν εις την είσοδον του ελαιοφύτου κάμπου,
+εν μέσω του οποίου ην το κτήμα του.
+
+Κ' ησθάνθη εκεί τρομακτικούς κρότους πρωτοφανείς και πρωτακούστους
+ως να κατέπιπτον σωροί κοκκάλων ξηρών από κατωφερείας.
+
+Και τωόντι εθραύοντο μετά πενθίμου πατάγου εν τη νεκρά εκείνη
+ηρεμία οι καταπλακωμένοι των ελαιών κλώνοι, κ' εθραύετο η καρδία
+του Μπάρμπα-Σταύρου και εκόπτοντο τα ήπατα αυτού κ' ελύγιζον τα
+γόνατά του.
+
+ — Ερμαίς εληαίς! Εψέλλιζε πενθίμως.
+
+Και όμως επροχώρει. Και τι ήθελε κάμει ο άφρων; αλλ' ο άνθρωπος
+είνε πάντοτε ανόητος.
+
+Εισελθών όμως ήδη εις την ελαιόφυτον πεδιάδα έχασε τον δρόμον
+συγχύσας τας χιονοσκεπείς ρίζας των ελαιών, και έβαινεν αγνοών,
+μετά προσοχής όμως πάντοτε βυθίζων τα βήματά του, αφού πρότερον
+εδοκίμαζε το έδαφος διά του ξυλίνου κονταρίου.
+
+Πλην αίφνης, ενώ ήθελε να εξαγάγη τον δεξιόν πόδα και προχωρήση
+προς τα εμπρός, το κοντάριόν του το εμπηχθέν προηγουμένως εβυθίσθη
+ολόκληρον μη ευρόν στερεόν έδαφος· μέγα τεμάχιον χιόνος τότε
+απεκόπη αστραπιαίως και ο Μπάρμπα-Σταύρος εγένετο άφαντος με τα
+βαρέα ναυτικά του υποδήματα, με την παλαιάν του γούναν και το
+μισοτριμμένον αυτού φέσιον.
+
+Ο τρυγμός των θραυομένων κλώνων των ελαιών εξηκολούθει φοβερός και
+άγριος ως κρότος μακρυνής βροντής.
+
+Ο Κομποδήμος ο κολλήγας του Μπάρμπα-Σταύρου, μη προφθάσας ν'
+απέλθη την προηγουμένην νύκτα εις την ποίμνην του ζαλισθείς από τα
+κεράσματα των φίλων του, — το αγαπούσε ολίγον το έρμο — την
+επαύριον απεκλείσθη ολότελα ένεκα της χιόνος και μόλις απήλθεν ο
+Μπάρμπα-Σταύρος, και ενεφανίσθη προ της Κρατήρας ο Κομποδήμος με
+μίαν βαρείαν κάπαν και με την κελαειδούσαν ως γκάιδαν ρίνα του.
+
+ — Γεια-χαρά σας! εχαιρέτισεν ο ποιμήν.
+
+Και εζήτησε πάραυτα πτύον να ξεχιονίση και σχηματίση ντορό.
+
+ — Ξεχνώ εγώ ποτέ τον κολλήγα μου!
+
+Και συγχρόνως μαθών ότι ο κολλήγας του είχεν απέλθει εις τον
+ελαιώνα, τον κατέκρινε διά την τόλμην του.
+
+ — Δεν ήτανε καλό αυτό, κουμπάρα!
+
+Είπε προς την Κρατήραν.
+
+ — Πάνε κι' άλλοι, απήντησεν η Κρατήρα, παρηγορουμένη μόνη της και
+καθησυχάζουσα τον φόβον της.
+
+ — Να ιδούμε πώς θα γυρίση πίσου!
+
+Διέκοψεν ο ποιμήν.
+
+ — Ήτανε ανάγκη για τα δέντρα, να κινδυνέψη; εξηκολούθησεν απορών
+ο Κομποδήμος. Εμείς έχουμε ζωντανά και δεν κάνουμε έτσι. Ξέρεις τι
+χιόνι έπεσε; Πού μπορεις να ξεμυτίσης!
+
+Και λαβών το πτύον, εξεχιόνισε καλά την αυλήν. Έκαμεν απέξω οδόν
+βαθείαν εις την χιόνα ως χάνδακα, κατόπιν εξελθών εις τον εξώστην
+εξετίναξε και απ' εκεί την σωρευμένην χιόνα μη πέση από το βάρος ο
+πεπαλαιωμένος εξώστης, διά ξύλου μακρού εις σταυρόν
+μετασχηματισθείσης της άκρας του, κατέρριψε την εστιβασμένην επί
+της στέγης και εν γένει υπηρέτησε καλώς τον κολλήγαν του ο ποιμήν.
+
+Ακολούθως η Κρατήρα έχουσα τον νουν της εις το ζύμωμα εξαπέστειλε
+τον Κομποδήμον εις τον φούρνον να ίδη αν θα κολλήση.
+
+ — Ακούς λέει; απήντησεν επανελθών ο ποιμήν. Γένιτι τέτοια μέρα;
+Ξεφούρνισε τη πρώτη φουρνιά, και χαζιρεύει άλλη τώρα. Κάμανε
+ντουρό και είνε ο φούρνος γεμάτος γυναίκες.
+
+ — Νά τα! Νά τα! εμουρμούριζεν η Κρατήρα μετά ταύτα εμποδισθείσα
+τόσον από της πρωίας,
+
+Ουχ ήττον ως φιλόπονος και δεξιά γυνή όλα έφερεν εις πέρας· και
+εζύμωσε, και ασβέστωσεν ολίγον την εστίαν και τα κάτω μέρη των
+τοίχων, εξετίναξε και εκαθάρισε το πάτωμα, έστρωσε τα καλά κυλίμια
+και ετοποθέτησε τας πανηγυρικάς προσκεφαλάδας, τα πλούσια προικιά
+της, και τέλος τη βοήθεια του ποιμένος όστις το έσφαξε μαδήσασα
+καλά-καλά το χοιρίδιον και παραγεμίσασα αυτό απέστειλεν εις τον
+φούρνον λευκόν, ως να ήτο και αυτό εκ χιόνος, το παχουλόν. Και
+παρεκάλεσε τον Κομποδήμον είτα να της σχίση ολίγα ξύλα, διά να έχη
+μικρά και ευκολοβόλευτα διά τας εορτάς, ότι συνήθιζεν αργά να
+κάθηται ο Μπάρμπα-Σταύρος παρά την εστίαν κρατσανίζων κιδώνια
+ευώδη, ή τρώγων κάστανα και πίνων από το ωραίον κρασί του το
+μοσχάτο.
+
+Είχε παρέλθει το δειλινόν. Έξω ηκούετο θόρυβος και ταραχή εν τη
+αγορά χιονοβολουμένων των ναυτικών διά την καλή χρονιά. Ο ήλιος
+δεν εφαίνετο παντελώς, διά τούτο ταχύτερον ήρχισε να σκοτινιάζη
+κάπως και εφαίνετο ότι έκλινεν η ημέρα προς την δύσιν. Ήτο όμως
+ενωρίς ακόμη.
+
+Ο ποιμήν απομείνας πλέον οριστικώς να εξυπηρετήση την κολλήγισσαν,
+επέστρεφεν από του φούρνου κομίζων καίοντα ακόμη τα ωραία
+χριστόψωμα με τα σισάμι και το μαυροκούκκι πιτουρισμένα, ότε
+ακούει ότι δύο-τρεις άλλοι χωρικοί, οι βαδίζοντες, ως είδομεν, προ
+του Μπάρμπα-Σταύρου, επιστρέψαντες διότι ήτο αδύνατον να
+προχωρήσουν, διηγούντο ότι ο Μπάρμπα-Σταύρος δεν τους ήκουσε και
+επροχώρει μόνος του μέσα εις τα χιόνια, δύο και τρία μπόια βάθος.
+
+Ως συνήθως εις τοιαύτας περιστάσεις, ότε το πολύ είνε πάντοτε
+πολύ, μη υπολογιζόμενον ακριβώς, δύναται ν' ανάγεται εις αριθμόν
+μεγαλείτερον ή μικρότερον, αναλόγως πάντοτε της φαντασίας του
+διηγουμένου.
+
+Ετούτο ανήγγειλεν ο ποιμήν εις την Κρατήραν, ήτις κατετρόμαξε
+φαντασθείσα αμέσως κακόν τι· και εζήτησε να ίδη τους άλλους
+συνοδοιπόρους, να τους ερωτήση, να ακούση από το στόμα των και
+βεβαιωθή.
+
+ — Τρέξε, κολλήγα, είπε· τρέξε γρήγορα. Ο Θεός σε έστειλε σήμερα
+εδώ. Τι να γένω!
+
+Αλλ' έως ου τους εύρη ο κολλήγας, οι χωρικοί μετέβησαν εις τον
+δήμαρχον και ανήγγειλαν φοβερώτερον το πράγμα, ότι δηλαδή είς
+τούτων, κατά τινα στιγμήν εν τη επιστροφή του παρατηρήσας τυχαίως,
+είδε μακρόθεν εν τω λευκώ οροπεδίω τον Μπάρμπα-Σταυρον να κλίνη ως
+τρικλίζουσα αιξ και να γείνη άφαντος έπειτα μέσα εις τα χιόνια.
+
+ — Εμείς δεν μπορούσαμε να γυρίσουμε πίσω πλεια. Εδικαιολογήθησαν
+οι χωρικοί.
+
+Ο δήμαρχος πάραυτα διέταξε να τηρήσωσι τα πράγμα μυστικόν από την
+σύζυγον του γέροντος κτηματίου, όστις απελάμβανε καλής υπολήψεως
+διά την ευπορίαν του, και σύμβουλος εκλεχθείς πολλάκις· και είπε
+ν' αποσταλώσιν άνθρωποι της αστυνομίας προς αναζήτησίν του.
+
+Αλλά δυστυχώς δεν υπήρχον. Οι αγροφύλακες προσποιηθέντες ότι
+απεκλείσθησαν έξω, εκοιμώντο όλην την ημέραν εις τας οικίας των, ο
+δε μόνος κλητήρ ήτο απησχολημένος συνήθως εις την υπηρεσίαν της
+κυρίας δημάρχου. Διά τούτο ο δήμαρχος ανέθηκε την εντολήν αυτήν
+εις τον ποιμένα, τον κολλήγαν του Μπάρμπα-Σταύρου.
+
+ — Εσύ, εσύ ξέρεις καλλίτερα απ' αυταίς ταις δουλειαίς, γιατί
+ξεχιονίζεις τα κατσίκια ς', είπεν ο κ. δήμαρχος απεκδυόμενος την
+ευθύνην.
+
+Διά τούτο ο Κομποδήμος συνεννοηθείς και μετά πέντε άλλων ναυτικών,
+συμπαθών ανθρώπων, προθύμων πάντοτε εις τοιαύτας κρισίμους
+περιστάσεις, απήλθε προς αναζήτησιν του Μπάρμπα-Σταύρου, αφού
+προηγουμένως ανήγγειλε τούτο εις την Κρατήραν, απλώς ότι πηγαίνουν
+να ίδουν, χωρίς να προσθέση την φοβεράν είδησιν της πτώσεως· αν
+και ο ποιμήν γνωρίζων την δεξιότητα και αντοχήν του Μπάρμπα-
+Σταύρου, επίστευεν ότι δεν θα έπαθε τίποτε, αν έπεσεν. Αλλά πάλιν
+έλεγε:
+
+ — Ξέρ' κανένας, τι σκαρώνει ο Ζερζεβούλης;
+
+Εν τούτοις η φουρνάρισσα μη βλέπουσα να έλθη κανείς να παραλάβη το
+χοιρίδιον, το οποίον ψηθέν ευωδίαζεν όλον τον φούρνον διαχέον
+γλυκύ άρωμα, ξηροψημένον και ξηροσκασμένον εδώ κ' εκεί, ώστε να
+υπολευκάζη η τρυφερά του επιδερμίς, επιδεικνύουσα ορεκτικώς την
+γαλακτώδη σάρκα, το παρέλαβε και το έφερε μόνη της εις την οικίαν
+του Μπάρμπα-Σταύρου και διά να μη πάθη τι εις τον φούρνον, αλλά
+κυρίως διά να μάθη θετικόν τι περί της διαδόσεως, η περίεργος.
+
+ — Αλήθεια πώς τον πλακώσανε τα χιόνια τον Μπάρμπα-Σταύρο;
+
+Ηρώτησεν η φουρνάρισσα αποθέτουσα το ταψίον μετά του χοιριδίου επί
+τινος τραπέζης εκεί, από την ευωδίαν του οποίου ηνωχλήθησαν
+πρώτοι-πρώτοι οι δύο γηραιοί και παχείς γάτοι, οίτινες περιέσαινον
+επαιτικώς περί τους πόδας της τραπέζης εν αρμονική δυωδία.
+
+Προς το άκουσμα τούτο η Κρατήρα ανεκραύγασεν ως να την εδάγκασεν
+όφις.
+
+Και ανοίξασα το παράθυρον γοερώς εφώνει με λελυμένην την κόμην
+αναταράξασα όλην την γειτονίαν: Πωπώ! Πωπώ! έως ου ήλθον δύο
+αγαθαί γειτόνισσαι και καθησύχασαν αυτήν, παραμένουσαι διαρκώς
+πλησίον της, μέχρις ου επανέλθουν οι μεταβάντες προς αναζήτησιν
+του Μπάρμπα-Σταύρου.
+
+Και ήτο θλιβερόν να βλέπης την ωραίαν γυναίκα ωχράν, λυσίκομον,
+πνίγουσαν τους ολολυγμούς της και θεωρούσαν τα εύμορφα Χριστόψωμα
+πενθίμως ως μνημοσύνου προσφοράς. Το ταψίον μετά του χοιριδίου ως
+προκαλούν σκληροτέραν αντίθεσιν διά της ευωδίας του της ζωντανής
+εν τη νεκρική σχεδόν ταύτη σκηνή, αι γυναίκες το ησφάλισαν εις το
+εγγύς μικρόν δωμάτιον
+
+***
+
+Προσήγγιζεν η εσπέρα, ότε πέντε άνθρωποι με βαρέα ναυτικά
+υποδήματα, κομβωμένοι καλώς εις τας γούνας των τας θερμάς του
+Δουνάβεως, με χονδρά εκ δέρματος ακατεργάστου κασκέτα ως άρκτοι,
+σκυφτοί-σκυφτοί διεσκέλιζον το χιονισμένον οροπέδιον του ελαιώνος
+της νήσου, κρατούντες και οι πέντε τα πτύα εις τους ώμους των και
+στηριζόμενοι διά χονδρής ράβδου. Το ψύχος ην δριμύ, καυστικόν —
+πώς καίει και το ψύχος! — κοκκινίζον και παγόνον τα ώτα ιδίως, τα
+οποία προσεπάθουν οι πέντε άνδρες να προφυλάξωσι, καταβιβάζοντες
+τα πετσία του κασκέτου ένθεν και ένθεν.
+
+Εμπρός προηγείτο, έκτος αυτός, εγχώριος ποιμήν κουκουλωμένος εντός
+της βαρείας κάπας του ως κορμός δρυός ή πλατάνου ογκώδης. Ενόμιζέ
+τις ότι ην κύριος πέντε άρκτων, τας οποίας ωδήγει εις την καλύβην
+του, απολεσθείσαν εντός των χιόνων.
+
+Μερικά όρνεα μεγάλα, όσα δεν κατεπλακώθησαν εντός των χασμάδων των
+βράχων, καταφυγόντα υπό τινας κλάδους ελαιών ημιφαινομένους επάνω-
+επάνω ως θάμνους του χιονώδους πεδίου, ακούοντα τα αιφνίδια
+πατήματα των έξ οδοιπόρων, εξετρύπονον φοβισμένα, κατεπλήσσοντα
+είτα περισσότερο σαστίζοντα προς την λευκήν θέαν, και πάλιν
+ετρύπονον πτήσσοντα εις τους αυτούς των ελαιών κλώνους, απολέσαντα
+τας φωλεάς των.
+
+ — Νά, από 'δω θα έκαμεν ο κολλήγας μου, είπεν ο ποιμήν προς τους
+πέντε άλλους, δεικνύων μεγάλα ίχνη επί της χιόνος.
+
+Ο ποιμήν ούτος ήτο ο Κομποδήμος, ο κολλήγας του Μπάρμπα-Σταύρου,
+εις αναζήτησιν του οποίου μετέβαινε μετά των πέντε άλλων ναυτικών.
+
+Και οι έξ ηκολούθουν τα ίχνη τα υποδειχθέντα, τα μόνα προς εκείνο
+το μέρος όπου έκειτο ο ελαιών του Μπάρμπα-Σταύρου. Και ήρχιζε να
+φωνάζη ο ποιμήν:
+
+ — Κολλήγα! Κολλήγα! Μωρέ Κολλήγα!
+
+Και η φωνή του μη προσκόπτουσα εις τα δένδρα και εις τας φάραγγας
+εκυλίετο βραγχνή και άχρους επί των χιόνων παγώνουσα και
+σβεννυμένη πάραυτα, ως από τηλεφώνου φωνή. Οι οδοιπόροι ήρχισαν να
+φοβώνται πλέον.
+
+ — Τι λες; Κομποδήμο; ηρώτησέ τις των ναυτικών.
+
+ — Τι να 'πω κ' εγώ! απήντησεν ο ποιμήν, τρέμων ενδομύχως.
+
+Κ' επανέλαβεν:
+
+ — Ο βλοημένος ήρθε να ξεχιονίσ'! Αυλή τ' νάτανε, και πάλι δεν θα
+μπορούσε, σαν δεν πάινε ο κολλήγας του.
+
+ — Δε μ' λες, Κομποδήμο, προσέθηκέ τις των ναυτικών αστεϊζόμενος,
+λυόν' ο πεθαμένος 'ς το χιόν';
+
+ — Ξέρου κι' 'γώ; Δε δουκίμασα!
+
+ — Τι κάθεσθε και λέτε; παρετήρησεν έτερος των ναυτικών. Ο
+Μπάρμπα-Σταύρος θάνε σαν ρουφός μες 'ς τον πάγο, φρέσκος-φρέσκος,
+όπως διατηρούν φρέσκα 'ς την Αθήνα τα ψάρια.
+
+ — Ας μη λαχταράη το ψάρι, παρετήρησεν ο Κομποδήμος, και περίμενε
+να 'ς το κάνη φρέσκο το χιόνι. Τι, θάλασσα είνε το χιόνι νάχη
+φρέσκα ψάρια;
+
+Αίφνης ο ποιμήν ο οδηγός εσταμάτησε κατηφής. Εάν έκυπτες και
+παρετήρεις υπό την κατσούλαν της κάπας του, θα έβλεπες κάτωχρον το
+πρόσωπον του Κομποδήμου το άγριον.
+
+ — Βρε, παιδιά, λέγει, κακά μαντάτα! Να, άλλα πατήματα δεν βλέπω.
+Να, κ'ττάξ 'τε και σεις.
+
+Τωόντι άλλα ίχνη επί της χιόνος δεν υπήρχον, εκτός ολίγων τινών
+ακόμη, και παραπέρα ηπλούτο η χιών σιωπηλή, άθικτος.
+
+ — Να, εκεί είνε το κτήμα του, υπέδειξεν ο ποιμήν, και έδειξε τον
+ελαιώνα του Μπάρμπα-Σταύρου. Μάλιστα, έκαμε και λάθος. Νά, έχασε
+τον δρόμο· από 'κεί έπρεπε να κάμη. Χωρίς άλλο αυτά είνε τα
+πατήματά τ', γνωρίζω εγώ τα ποδήματα του Κολλήγα.
+
+Έλεγεν ο Κομποδήμος και εσχεδίαζεν εις το συγκεχυμένον εκείνο
+χιονισμένον πεδίον.
+
+ — Για φωνάξ' τε μια, βρε παιδιά!
+
+Και οι έξ τότε έβαλον κραυγήν φοβεράν.
+
+ — Μπάρμπα-Σταύρο!
+
+Αλλ' η φωνή προσέπεσεν αθλίως επί των χιόνων απομείνασα παγωμένη,
+νεκρά και άηχος!
+
+Ουδείς απήντησε. Μόνον οι υπόκωφοι κρότοι των υπό την χιόνα
+θραυομένων ελαιών ηκούοντο πάντοτε, γοερώς και επωδύνως
+αντηχούντες εις τα ώτα των οδοιπόρων.
+
+Έφθασαν εις το τελευταίον ίχνος του υποδήματος.
+
+ — Μα αναλήφθηκες, Μπάρμπα-Σταύρο; παρατηρεί τότε είς των
+οδοιπόρων.
+
+ — Ξέρεις τι τρέχει; λέγει έτερος. Ο Μπάρμπα-Σταύρος θα είνε τώρα
+'ς τη φωτιά του και 'ς την Κρατήρα του, και εμείς ψάχνουμε του
+κάκου. Δεν βλέπετε; Νά, άλλο σημάδι δεν υπάρχει. Θα γύρισε πίσω.
+Παιδί ήτανε να χαθή;
+
+ — Μα σου λέγει, έπεσε. Προσθέτει έτερος.
+
+ — Ε, καλά· πού έπεσε;
+
+Αίφνης εκεί οπού εξήταζε τα πέριξ ο Κομποδήμος, κράζει:
+
+ — Σωπάτε! σωπάτε!
+
+Όλοι εσιώπησαν σκυφτοί-σκυφτοί, με της γούναις των και με τα
+πρόβεια κασκέτα των, και ηκροώντο, του ποιμένος κυρτωθέντος με την
+κατσούλαν του μέχρι της χιόνος.
+
+Ηκούετο ως τις στεναγμός βαθύς και ασθενής, μακρυνός-μακρυνός
+ήχος.
+
+ — Ακούτε; ηρώτησεν ο ποιμήν.
+
+Και τότε ως εκ κοινού συνθήματος κράζουν και οι έξ άνδρες.
+
+ — Μπάρμπα-Σταύρο!
+
+Η βοή η νεκρά της φωνής των συνωδεύθη ήδη υπό τινος γογγυτού
+μυστηριώδους:
+
+ — Ωχ!
+
+ — Μωρέ εδώ είνε ο κατακαϋμένος! Παρετήρησεν εν πεποιθήσει ο
+ποιμήν.
+
+Και συγχρόνως ιδών το ρήγμα της χιόνος το σχηματισθέν κατά την
+πτώσιν του Μπάρμπα-Σταύρου, είπεν ως ενώπιον κινδύνου.
+
+ — Καρδιά, παιδιά, καρδιά, και τον ηύραμε!
+
+ — Νά, είπον και οι λοιποί. Εδώ εις το μέρος αυτό είνε χανδάκι.
+
+Και εκ νέου εκραύγασαν πάλιν:
+
+ — Μπάρμπα-Σταύρο!
+
+Και πάλιν εις το τέλος ήκουσαν ως ηχώ στυγεράν της φωνής των :
+
+ — Ωχ!
+
+Πάραυτα τότε σιωπηλοί και υποτρέμοντες ως ενώπιον τραγικού
+συμβάντος, ότε δεν γνωρίζει τις αν θα συναντήση ζωήν ή θάνατον,
+ήρχισαν με τα πτύα και οι έξ να ξεχιονίζωσι το μέρος εκείνο μέχρι
+του εδάφους. Μετά τινα εργασίαν συνήντησαν βράχον μέγαν, το έδαφος
+της γης εκεί, υπό τον οποίον εξέχοντα, εσχηματίζετο σπηλαιώδης
+κρύπτη, οπού παρακάτω εξηκολούθει η κατωφέρεια του εδάφους,
+σχηματιζομένου εκεί μικρού χάσματος. Η χιών είχε συνενώσει όλα
+αυτά εις μίαν επιφάνειαν· και ότε ο Μπάρμπα-Σταύρος εγένετο
+άφαντος, είχε πατήσει επί της χιονώδους επιφανείας της συνενούσης
+την άκραν του βράχου μετά της κατωφερείας, χωρίς να επακκουμβά
+αύτη επί του στερεού εδάφους της γης· εξείχε δηλαδή από της άκρας
+του βράχου η χιών κλίνουσα ως κλίνει εν ταις στέγαις των οικιών,
+αστήρικτος. Εκεί λοιπόν επάτησεν ο Μπάρμπα-Σταύρος και κατήλθε
+μετά της αποσπασθείσης χιόνος κάτω-κάτω, όπου εσχηματίζετο η
+σπηλαιώδης οπή του βράχου.
+
+Οι οδοιπόροι εκαθάρισαν πάραυτα καλώς το μέρος, εύρον την
+κατωφέρειαν και κατήλθον εις την σπηλαιώδη οπήν, εν η εύρον τον
+Μπάρμπα-Σταύρον, ημιπαγωμένον, βαρέως αναπνέοντα, με ημικλείστους
+τους οφθαλμούς, κατακείμενον εκεί εις το χώμα της κρύπτης, ενώ το
+ξύλινον κοντάριόν του τεθραυσμένον εις δύο παρέκειτο.
+
+ — Μπάρμπα-Σταύρο! Μπάρμπα-Σταύρο!
+
+Ήρχισαν να φωνάζωσιν εν χαρά οι ναυτικοί, περικυκλώσαντες τον
+γέροντα.
+
+ — Κολλήγα! Κολλήγα! έλεγε και ο ποιμήν καταχαρούμενος, αλλά μη
+πεποιθώς ακόμη.
+
+Ο Μπάρμπα-Σταύρος ήνοιξε τους οφθαλμούς και ανεστέναξεν
+επανειλημμένως.
+
+Τότε είς των ναυτικών, γνωρίζων από τέτοια — πόσαις φοραίς εις την
+Μαύρην θάλασσαν ξεπαγιάζουν οι ταλαίπωροι — είχε παραλάβει μεθ'
+εαυτού φιαλίδιον ρωμίου και ήρχισε να προστρίβη τα μέλη του
+γέροντος, ξεκομβώσας τα χονδρά φορέματά του και εξαγαγών τα
+υποδήματά του.
+
+ — Ο Θεός σ' εφώτισε παιδί μ'!
+
+Έλεγεν ο Κομποδήμος βλέπων το ευώδες ρώμι, το οποίον εμοσχοβόλησε
+θερμότητα και ζωήν, μέσα εις την παγωμένην εκείνην σχισμάδα της
+γης και εις την ρίνα του ποιμένος παγωμένην ομοίως.
+
+Μετά μικρόν ο Μπάρμπα-Σταύρος ήνοιξε τους οφθαλμούς του, συνελθών
+τελείως και κινηθέντων των μελών αυτού.
+
+ — Ακόμα λιγάκι και πάαινα!
+
+Είπε μετά στεναγμού βαθέος ο γέρων.
+
+Τότε πλέον καθησύχασεν ολοτελώς ο Κομποδήμος, εγέλασεν υπό την
+σκοτεινήν κατσούλαν της κάπας του και είπε:
+
+ — Πού θα πάαινες, κολλήγα, που σε περιμένει το γουρνόπουλο; Να
+ιδής του βλουημένου, τετράπαχου! Τώσφαξα, του μάδ' σα, του
+παραγέμισι η κουμπάρα. Να ιδής!
+
+Και εκρότει ο ποιμήν τα τραχέα χείλη του ως να εγεύετο ήδη το
+τρυφερόν του γαλαθηνού χοιριδίου κρέας.
+
+Μειδίαμα ελαφρόν διήλθεν από το κάτωχρον του Μπάρμπα-Σταύρου
+πρόσωπον προς το άκουσμα τούτο. Πλην τα χείλη του ήσαν κλειστά
+ακόμα.
+
+ — Τι κάνουμε, παιδιά; ηρώτησεν ο ποιμήν, υπόδρα βλέπων την
+μποτιλίτσα μετά υπόλοιπον του ρωμίου, ως τέσσαρα δάκτυλα.
+
+ — Να πηγαίνουμε! Προσέθηκεν επιτακτικώς ο Κομποδήμος. Και πάραυτα
+εσφύριξε το υπόλοιπον του ρωμίου, το οποίον τόσην ώραν είχε
+πληρώσει ευωδίας την ρίνα του, έλαβε τον Μπάρμπα Σταύρον υπό την
+μασχάλην του και υπό την κάπαν ως τράγον ξεπαγιασμένον, και
+επανήρχετο εις το χωρίον, ακολουθούντων εν χαρά και των λοιπών
+ναυτικών, είς των οποίων έλαβεν εις χείρας και τα βαρέα υποδήματα
+του Μπάρμπα Σταύρου, άτινα εθεώρησαν βαρύ διά τον ποιμένα να
+θέσωσι πάλιν εις τους πόδας του γέροντος.
+
+***
+
+Φεγγοβολεί η πυρά εις την καθαράν της Κρατήρας οικίαν. Ξύλα μεγάλα
+αναδίδουσιν οφιοειδείς γλώσσας φλογός εν μέσω της παλλεύκου
+εστίας, και θερμαίνεται και φέγγει όλος ο οίκος.
+
+Κυλίμια χρωματιστά εύμορφα είναι στρωμένα κάτω εις τον χθαμαλόν
+σοφάν, κατέναντι της εστίας, όπου ακκουμβισμένος επί μαλακού
+προσκεφαλαίου πεπληρωμένου πτίλων αναπαύει τα θερμανθέντα πλέον
+μέλη του ο Μπάρμπα Σταύρος, λευκόν φορών εσώβρακον, λευκόν σαν το
+χιόνι, λευκασμένον την άνοιξιν 'ς τον Μέγαν Γιαλόν υπό της καθαράς
+και σεμνής νοικοκυράς Κρατήρας, και λευκόν ωσαύτως σκούφον
+μάλλινον εις την κεφαλήν κυρτούμενον και κλίνοντα όπισθεν και
+απολήγοντα εις μαλλίνην λευκήν ωσαύτως φούνταν. Την γούναν του την
+έχει ρίψει εις τους ώμους του — αναπεταρίκι — και φουμάρει μακρόν
+τσιμπούκιον, ου ο χρυσοποίκιλτος λουλάς επακκουμβά επί του
+γεισώματος της εστίας. Ανακινεί τα χείλη του ηδυπαθώς ο μπάρμπα-
+Σταύρος πιπιλίζων την κεχριμπαρένιαν άκραν του τσιμπουκίου του,
+βλέπει ευφροσύνως τον καπνόν αναθρώσκοντα κυκλοειδώς και
+διαλυόμενον εις την οροφήν του οίκου, και ενίοτε θωπεύει μαλακά-
+μαλακά τους στακτερούς του μύστακας.
+
+Παρέκει κάθηται άνευ της κάπας του ο ποιμήν ο Κομποδήμος, έχων εις
+το πλευρόν του φιάλην χιλιάρικην, πεπληρωμένην οίνου μαύρου
+σπιτίσιου, και από καιρού εις καιρόν πληροί το ποτήριον εκεί
+πλησίον κείμενον και αυτό, και πίνει με κατακόκκινον το πρόσωπον
+και ημιδακρύοντας τους οφθαλμούς — εκ της χαράς τάχα ή εκ του
+οίνου;
+
+Και ακούει διηγούμενον τον μπάρμπα-Σταύρον το επεισόδιον της
+πτώσεώς του το τραγικόν.
+
+ — Έπεσα μαζί με το χιόνι κάτω βαθειά. Τα έχασα. Πάει, είπα,
+χάθηκα. Αλλά βλέπω εκεί μια σπηλιά· εχώθηκα μέσα έως να συνέλθω.
+Αλλά τι με τούτο ; Έπρεπε να αναιβώ επάνω. Μα πώς να αναιβώ;
+Τοίχος από δω και από εκεί υψηλός· κάστρο από χιόνι· αρχίζω τότε
+με το κοντάρι να κάμω δρόμο. Αλλά πώς; Εληά ήτανε να την
+ξεχιονίσω;
+
+ — Ας πάνε 'ς την οργή κι' αυταίς η εληαίς, κολλήγα. Κόντεψε να σε
+χάσουμε. Ας πάνε ς' την οργή!
+
+Διέκοψεν ο κολλήγας, κενών άλλο ποτήριον εις τον λάρυγγά του.
+
+ — Η εληαίς μονάχα κολλήγα, ή και τα θηλιάσματα μαζί;
+
+Ηρώτησεν ο μπάρμπα-Σταύρος γελών και θωπεύων τούς μύστακάς του
+τους στακτερούς.
+
+ — Όλο να με πειράζης, κολλήγα. Τα θηλιάσματα λυπάσαι; Εσύ νάσαι
+καλά, κολλήγα, παρετήρησεν ο ποιμήν, ετοιμάζων άλλο ποτήριον.
+
+ — Και το γουρνόπουλο!
+
+Προσέθηκεν ο μπάρμπα-Σταύρος.
+
+ — Ναι, τώρα είπες καλά.
+
+Είπεν ο Κομποδήμος και εκένωσεν εις τον διψαλέον λάρυγγά του άλλο
+ποτήριον και ηρώτησε:
+
+ — Να το φέρω ;
+
+Και έσειε την κεφαλήν του, ασκεπής με την κόμην ακτένιστον
+επαναλαμβάνων:
+
+ — Σου έγεινε ένα πράμα!
+
+Το κάλυμμά του, είς επαναστατικός μαύρος κούκος από τον καιρόν τον
+Θεσσαλικών, είχε πέσει κάτω χωρίς να το εννοήση.
+
+ — Ακόμα· νάρθη και η Κρατήρα· απήντησεν ο Μπάρμπα-Σταύρος· και
+εξηκολούθησε την διήγησίν του :
+
+ — Λοιπόν που λες, μπορούσα με το κοντάρι να κάμω δρόμο μέσα σε
+τόσο χιόνι; Έδωσα, έδωσα, κολλήγα μου, ως που έσπασε το ξύλο. Τότε
+απηλπισμένος άρχισα να φωνάζω· αλλά ποιος να με ακούση!
+
+Κάτι άγρια πουλιά επέρασαν από 'πάνω μου, ένα κοπάδι, και τα είδα
+με απελπισίαν. Μ' εφοβήθηκαν! Εκρύωνα. Εζάρωσα εις την σπηλιά και
+είπα:
+
+ — Έρμαις εληαίς!
+
+Και απόμεινα εκεί όπως με ηύρατε. Λίγο ακόμα, και θα τελείωνα με
+της παληοεληαίς, Κολλήγα!
+
+ — Μη της ξαναλές πλεια, Κολλήγα. Ας πάνε στο καλό. Είσαι όμως και
+λίγο αράθυμος.
+
+Ο ποιμήν δεν ηθέλησε να τον αποκαλέση φιλάργυρον.
+
+ — Κίνησες να πας, προσέθηκε, με τόσα χιόνια!
+
+ — Λυπάται κανείς, υπέλαβεν ο γέρων.
+
+ — Λυπάται κανείς! μα εγώ δεν έχω ψυχή; Πέτρα έχω 'γώ;
+
+Εκραύγασεν ολίγον ωργισμένος ο Κομποδήμος· και εκένωσεν άλλο
+ποτήριον, σπογγίζων με την χείρα τους μύστακάς του κατόπιν, διότι
+είχε πληρωθή φαίνεται ο στόμαχός του ο λαίμαργος και εχύνετο πλέον
+και απέξω το ευφρόσυνον ποτόν, το οποίον έλαμπεν εν τω ποτηρίω
+εκεί εις την φλόγα της πυράς ως απόσταγμα βυσσίνων.
+
+ — Να σ' πω όμως, κολλήγα. Είμαι και ασφαλισμένος, Μη κυττάζης. Το
+χειμαδιό είναι καταμεσής 'ς της κουκουναριαίς, γερό σαν σπίτι.
+
+Ας πέση όσο χιόνι θέλη· τα γίδια του κολλήγα σου θα χορεύουν τώρα
+γύρω 'ς τη φωτιά, και ο γυιος μου θα παίζη το σουράβλι.
+
+Και είτα επανέλαβε πάλιν.
+
+ — Να σ' πω. Να πάω να το φέρω;
+
+Και ηγέρθη ημιτρικλίζων ο ποιμήν.
+
+ — Κάθησαι, κάθησαι, είπεν ο Μπάρμπα Σταύρος. Τώρα θα απολύση η
+Εκκλησία.
+
+Ούτως ο Κομποδήμος υπήκουσε πάλιν και επανήλθεν, αφού είχε μεταβή
+εις το μικρόν εγγύς δωμάτιον λέγων:
+
+ — Ευωδιάζει το σκυλοφαωμένο!
+
+***
+
+Η Κρατήρα είχεν υπάγει εις την Εκκλησίαν. Ήσαν περασμένα τα
+μεσάνυκτα. Οι κώδωνες του ναού και οι δύο είχον κρουσθή προ
+πολλού, σκληρώς πως αντηχούντες επί της χιονισμένης κώμης. Ο
+Μπάρμπα-Σταύρος εν κακή καταστάσει κομισθείς, ως είδομεν, αφού
+έτυχε τόσων θερμών περιποιήσεων εκ μέρους της συζύγου του, ήτις
+ανατσουτσουρωμένη, φρικιώσα είδε να τον φέρουν τον αγαπητόν της
+άνδρα υπό μάλης ως σακκί — εφρόντισαν όμως να προείπωσι προς αυτήν
+το συμβάν, ίνα μη καταπλαγή — εκάθητο εντελώς καλά πλέον εγγύς της
+πυράς, θερμαινόμενος και διηγούμενος το πάθημά του, ως άνθρωπος
+σωθείς από θάνατον, και ευφραινόμενος να διηγήται την σωτηρίαν
+του, ως να ήθελε να βεβαιωθή διά της επαναλήψεως, ότι αληθώς
+εσώθη. Όταν ήκουσε τους κώδωνας, επόθησε να παραστή εις την ωραίαν
+ακολουθίαν των Χριστουγέννων, ν' ακούση τους ωραίους ψαλμούς και
+να ευφρανθή μετά τόσην νηστείαν. Πλην εφοβήθη να εκτεθή εκ νέου
+εις το υπερβολικόν ψύχος της νυκτός και εις τον παγετόν των πλακών
+του ναού. Ουχ ήττον υπεχρέωσε την συζυγόν του να μεταβή αύτη,
+διότι του εφαίνετο πολύ σκληρόν να λείψουν και οι δύο από την
+πανήγυριν.
+
+ — Χρονιάρα μέρα! είπεν.
+
+Ο δε αγαθός ποιμήν δεν ηδύνατο πλέον να παραμερίση. Αφ' ης στιγμής
+εισήλθε φέρων υπό μάλης τον γέροντα, κεκμηκώς και ασθμαίνων, δεν
+απεμακρύνθη, έως ου τον είδεν άσπρον-άσπρον, ως εξαχθέντα εκ της
+χιόνος, να κάθηται εγγύς της εστίας καπνίζων το γλυκύ τσιμπούκιόν
+του· και τότε λαβών την χιλιάρικην εξεκουράζετο ο καϋμένος
+θερμαινόμενος και απ' έξω και από μέσα.
+
+ — Ξέρ' 'ς τίποτα κολλήγα; ηρώτα ενίοτε.
+
+Κι' εκεί που ο γέρων διεσκέδαζε θεωρών τον καπνόν του τσιμπουκίου
+του, έλεγεν ο ποιμήν:
+
+ — Όποιος δεν πάει ς' την εκκλησιά, δεν θα φάγη γουρνόπουλα.
+
+Και μετ' ολίγον πάλιν έλεγε:
+
+ — Νά, μόνον η κουμπάρα θα φάη.
+
+Τέλος του Μπάρμα-Σταύρου του ήλθε μικρός ύπνος. Αφού έπιε δύο τρία
+τσιμπούκια, έρεγχε μακαρίως ο γέρων, ενώ η φλοξ εχαριεντίζετο
+παίζουσα και αναλάμπουσα κεκινημένως επί του πραέος αυτού
+προσώπου. Ότε κρότος οξύτατος ως να εκρούσθη ηχηρώς μέγα ταψίον,
+τον αφύπνισεν έντρομον τον Μπάρμπα-Σταύρον διακόψας τρομακτικόν
+αυτού όνειρον.
+
+ — Πιάστε με! εκραύγασεν ο Μπάρμπα-Σταύρος αναπηδήσας.
+
+Και περιέβλεπεν εαυτόν παραδόξως, θεωρών τα κατάλευκα φορέματά του
+και τινάσσων αυτά ως να εξεχιονίζετο.
+
+ — Χιόνι και να κάμνη τόσον κρότον!
+
+Ωνειρεύετο.
+
+ — Τι είνε, κολλήγα; εκραύγασε και ο ποιμήν τότε, ημικοιμώμενος
+από της ζάλης.
+
+ — Μωρέ τουφεκιαίς πέφτουν! παρετήρησεν.
+
+Ο γέρων ήρχισε να γελά.
+
+ — Αναστήσανε πλεια! είπεν ο ποιμήν.
+
+Κ' έτεινε την χείρα προς τον Μπάρμπα Σταύρον λέγων:
+
+ — Χριστός ανέστη, Κολλήγα! Να το φέρω το γουρνόπουλο;
+
+Ο ταλαίπωρος εν τη μέθη του συνέχεε τα Χριστούγεννα με την
+Ανάστασιν.
+
+Την στιγμήν εκείνην εκρότησε και το κατσαμπίδι της θύρας· και
+εισήλθεν η Κρατήρα, στολισμένη εορταστικώς και κρατούσα το
+αντίδωρον ευλαβώς εν τη κλειστή δεξιά της.
+
+Επανήρχετο από την εκκλησίαν.
+
+Εκτύπησεν επί του πατώματος μετά προσοχής τους πόδας της εναλλάξ,
+όπως καταπέσωσιν αι προσκεκολλημέναι επί των υποδημάτων της
+χιόνες· ετίναξεν ωσαύτως και την άκραν γύρω-γύρω του φουστανίου
+και προχωρήσασα προς την εστίαν.
+
+ — Καλή χρονιά! είπε, χαιρετίζουσα ευφροσύνως, διπλήν αισθανομένη
+η ταλαίπωρος την χαράν της μεγάλης ημέρας.
+
+Και έδωκεν εις τον σύζυγόν της το εν τη παλάμη φυλασσόμενον
+αντίδωρον.
+
+ — Αμ' εγώ ξέχασα κ' ήπια τσιμπούκι, Κρατήρα!
+
+Παρετήρησεν ο Μπάρμπα-Σταύρος μετά θλίψεως, ήτις εφαίνετο ζωηρά
+εις το πρόσωπόν του.
+
+ — Τι να γείνη! επανέλαβεν. Ας είμεθα καλά του χρόνου!
+
+ — Φέρε το 'δώ, διέκοψεν αποτόμως ο Κομποδήμος χασμώμενος, εγώ
+είμαι νηστικός!
+
+ — Ναι, παρετήρησε γελώσα η Κρατήρα, και ρίπτουσα λοξόν βλέμμα εις
+την κενήν χιλιάρικην· σου έπεσε λίγο!
+
+ — Όσο γι' αυτό, — ηθέλησε να είπη κάτι τι ο ποιμήν υποτραυλίζων.
+
+ — Ας είνε, προσέθηκεν η Κρατήρα, και ετοποθέτησε το αντίδωρον υπό
+τι ποτήριον ανάστροφα επί του αρχαίου της εστίας. Έκαμα εγώ
+πολλούς σταυρούς για όλους σας. Καλή χρονιά σας! Εχάσατε όμως.
+Ήτανε πολύ ώμορφα. Δεν ξέρω πού βρέθηκε με τέτοιο χειμώνα και ήρθε
+ο Χρήστος πούνε γραμματικός του νεροδικείου εις την Αγία Άννα —
+χωρίον της Ευβοίας — κι' έψαλε το «χερουβικό» και το «Μεγάλυνον
+ψυχή μου» πολύ ώμορφα. Αμ' να ιδήτε πάλιν και μια ταραχή. Κρίμα
+τον καϋμένο! Στο τέλος 'ς 'ν απόλυσι, θέλησε ο κακόμοιρος να πάη
+πρώτος-πρώτος να πάρη αντίδωρο, και του πάτησε μια βρισιά ο
+δήμαρχος, που τον έκαμε τον κακόμοιρο απ' άσπρου.
+
+ — Να σ' πω κουμπάρα. Κατάλαβες τίποτα; διέκοψεν αίφνης εγερθείς ο
+ποιμήν.
+
+ — Τι; ηρώτησεν η Κρατήρα.
+
+ — Δεν κατάλαβες τίποτα ακόμα; Νά! Και ωσφραίνετο ηχηρώς ο
+Κομποδήμος.
+
+ — Ωχ!
+
+Τωόντι από της ανοικτής κλαβανής ανήρχετο από του κατωγείου ευώδης
+οσμή ψητού· και μάλιστα ψητού χοιριδίου.
+
+Ενόμιζέ τις ότι η ευσεβής Κρατήρα, επανελθούσα από την θείαν
+λειτουργίαν των Χριστουγέννων, εκόμισε μεθ' εαυτής και το
+χορταστικόν άρωμα της κρεωφαγίας μετά την τεσσαρακονθήμερον
+νηστείαν.
+
+ — Εγώ το κατάλαβα, Κρατήρα, είπε τέλος ο Μπάρμπα-Σταύρος,
+οσφρανθείς και αυτός της ευωδίας του τρυφερού κρέατος. Τον
+κολλήγαν σας τον έπιασε λίγο.
+
+ — Χριστός και Παναγία! ανεκραύγασεν η Κρατήρα ακούσασα την
+βαρείαν φράσιν.
+
+ — Το κρασί, καλέ! διώρθωσεν αμέσως ο Μπάρμπα-Σταύρος. Στρώσε
+λοιπόν το τραπέζι, Κρατήρα.
+
+Και προσατενίζων προς τον Κομποδήμον προσέθηκε:
+
+ — Τώρα πλεια, κολλήγα, θα ιδούμε και το πεσκέσι σου. Ήταν τυχερό
+βλέπεις να το φάμε μαζί.
+
+ — Το βλέπεις και χωρίς να το ιδής, κολλήγα. Γέμισε όλο το σπίτι
+μυρωδιά. Αχ! Να τρως και να λες νάχα και άλλο, κολλήγα· αξίζει
+αυτό όχι ένα θήλιασμα, δέκα θηλιάσματα αξίζει.
+
+Είπεν ο Κομποδήμος ετοιμαζόμενος.
+
+Η Κρατήρα αφαιρέσασα τότε το τσόχινον μπαμπουκλί της και
+περιβληθείσα μίαν λευκήν και χονδρήν φανέλλαν, καταβαίνουσαν μέχρι
+της οσφύος, ήρχισε να παραθέτη την τράπεζαν εγγύς της πυράς επί
+του σοφά.
+
+Ανέπτυξε κατά πρώτον και έστρωσε μέγα τετράγωνον τραπεζομάνδηλον,
+έργον των χειρών της, υφασμένον με κυανόλευκα λωρία στενά·
+παρέθηκε κατά σειράν καθαρά λευκά πιάτα, μαχαίρια και πηρούνια και
+ποτήρια, την αλατιέρα, ένα μέγαν λάζον ναυτικόν του Ποταμού διά
+τον διαμελισμόν του χοιριδίου· και έφερεν έν από τα αφράτα ψωμία
+της εορτής και φιάλην εκλεκτού οίνου μοσχάτου. Ο Μπάρμπα Σταύρος
+ήρχισε να κόπτη φέταις μετά προσοχής, τοποθετηθείς εγγύς της
+τραπέζης, προς ην κατέναντι επλησίασε και εκάθησεν ο Κομποδήμος με
+ημικλείστους τους οφθαλμούς του, έχων ανάγκην ύπνου μάλλον ή
+τροφής· η δε Κρατήρα απήλθεν εις το εγγύς μικρόν δωμάτιον, όπου
+είχεν εξασφαλίσει αφ' εσπέρας το χοιρίδιον, μόλις το είχε φέρει η
+φουρνάρισσα, ως είδομεν.
+
+ — Να σ' πω, κολλήγα, παρετήρησεν ο Μπάρμπα-Σταύρος. Είπα να το
+κρατήσω για 'μπρός, αλλά πάλιν είπα: ο κολλήγας θα μας φέρη άλλο·
+τι βγήκε!
+
+ — Ακούς εκεί! παρετήρησεν ο ποιμήν. Ο κολλήγας μου νάναι καλά και
+τα θηλιάσματά του· και γουρνόπουλα όσα θέλεις.
+
+Αλλ' ιδού αίφνης· επανέρχεται η Κρατήρα εντροπαλή, κατακόκκινη,
+κομίζουσα κενόν το γανωμένον ταψίον.
+
+ — Χορατεύετε, θαπώ!
+
+Παρετήρησεν αποθέτουσα το κενόν ταψίον επί της τραπέζης· και
+προσέθηκεν:
+
+ — Εσείς το φάγατε και με γελάτε!
+
+ — Ο Μπάρμπα Σταύρος ανεπήδησεν επάνω κατάλευκος, κρατών εις
+χείρας το τσιμπούκιόν του ως εάν επρόκειτο να δείρη τους γάτους
+του όπου ήσαν λαίμαργοι πολύ και κακομαθημένοι.
+
+ — Καλή χρονιά σας! επανέλαβεν η Κρατήρα ειρωνικώς και λυπημένη.
+
+Ο Κομποδήμος ιδών κενόν το παρατεθέν ταψίον με ολίγην παγωμένην
+ακόμη σάλτσα, τώρα συνήλθεν από της μέθης, ξεζαλισθείς ολίγον.
+
+ — Το πήρε η οργή, κολλήγα, ανεφώνησεν. Θα μας το άρπαξαν οι
+γάτοι· γιατί, όταν επήγα προτήτερα να το φέρω, δεν με άφησες; τους
+είδα κ' εφύλατταν απόξω καραούλι, ο ένας από 'δω και ο άλλος από
+'κεί από την πόρτα.
+
+ — Μήπως άφησες ανοικτή την πόρτα, κολλήγα;
+
+ — Δε θυμάμαι, να σ' πω!
+
+Και ερωτών την Κρατήραν λέγει:
+
+ — Πού το ηύρες το ταψί, κουμπάρα;
+
+ — Κάτω ς' τα σανίδια πεταγμένο ανάποδα.
+
+ — Ωχ μωρέ τα σκυλόγατα! είπεν ο ποιμήν.
+
+ — Κρίμα ς' το γουρνόπουλο! εφώνησεν ο Μπάρμπα Σταύρος τεθλιμμένος
+και κρατών το τσιμπούκιον επροχώρησεν ολίγα βήματα ως να μη
+επίστευεν, αν και έβλεπε το ταψίον το κενόν, και ήθελε να ίδη την
+θέσιν όπου έκειτο.
+
+Και προχωρών κατήλθε διά της κλαβανής εις το κατώγειον οπόθεν
+ανήρχετο η ευωδία.
+
+Η Κρατήρα απέμεινε μ' εσταυρωμένας τας χείρας, ο δε Κομποδήμος
+βλέπων το ταψίον εψιθύρισε:
+
+ — Δεν τώπερνα εγώ προτήτερα!
+
+Μετ' ολίγον ηκούσθησαν κτύποι πυκνοί από του κατωγείου ως να
+εκρούετο ραβδίον επί του δαπέδου και συγχρόνως φωναί:
+
+ — Νά! Νά! Νά!
+
+Ο Κομποδήμος κατήλθε τότε παραπατών εις το κατώγειον. Κατόπιν
+ηκολούθησε και η Κρατήρα.
+
+Οι κτύποι και αι φωναί επανελήφθησαν.
+
+ — Νά! Νά! Νά!
+
+Και μετά μικρόν επανήλθεν ο Μπάρμπα Σταύρος ωχρός από της οργής,
+κρατών εις χείρας τεθραυσμένον το τσιμπούκιον και ψελλίζων:
+
+ — Κρίμα ς' το γουρουνόπουλο!
+
+Κατόπιν του ανέβη ο Κομποδήμος έχων εις χείρας του την κεφαλήν του
+χοιριδίου με ροδισμένον εδώ κ' εκεί το τρυφερόν δέρμα και λέγων:
+
+ — Μπρε τα παληόγατα!
+
+Η Κρατήρα ωχρά πλέον και αυτή, δεν εγνώριζεν εις ποίον να ρίψη το
+πταίσιμον.
+
+***
+
+Τωόντι όταν ηκούσθη ο κρότος εκείνος ο οξύς ον ο Κομποδήμος
+εξέλαβεν ως τουφεκιάν ο δε Μπάρμπα-Σταύρος ως κρότον πιπτούσης
+χιόνος, εάν εξήρχετο κανείς θα συνήντα τους δύο γάτους, οι οποίοι
+αφ' εσπέρας παραφυλάσσοντες ως φρουροί ακοίμητοι προ της θύρας του
+δωματίου, εν ώ είχεν εναποτεθή το χοιρίδιον, ευρόντες ανοικτήν την
+θύραν, αφεθείσαν ούτως υπό του Κομποδήμου, εισήλθον κρυφά-κρυφά
+και παρέλαβον το ξεροψημένον χοιρίδιον ως δύο καλοί λωποδύται,
+κρατούντες αυτό εύμορφα ο μεν από τους προσθίους πόδας ο δε από
+τους οπισθίους, και κατήλθον από της κλαβανής εις το κατώγειον, εν
+ώ όπισθέν των αντήχει οξέως το καταρριφθέν ταψίον. Εκεί κάτω τους
+εύρεν ο Μπάρμπα-Σταύρος και τους δύο λαιμάργως καταπίνοντας δι'
+αγρίων βρυγών τας τρυφεράς του ωραίου χοιριδίου σάρκας, ων η
+ευωδία επλήρου τον οίκον όλον, ως είδομεν. Είχον αποτελειώσει
+πλέον το γεύμα των καταπιόντες και τα τρυφερά οστάρια, και μόνον
+την κεφαλήν ως μεζέν αφήσαντες τελευταίαν, ότε ο Μπάρμπα Σταύρος
+πλήρης οργής θέλων να τους κτυπήση έθραυσεν επί του ξηρού εδάφους
+του κατωγείου το ωραίον τσιμπούκιόν του, διότι οι γάτοι μόλις
+είδον αυτόν επήδησαν ταχείς ως πτερωτοί εις το ανοικτόν υπέρθυρον
+της θύρας του κατωγείου, εκύτταξαν μια τον γέροντα αγρίως
+κινούντες τους μύστακάς των, και εγένοντο άφαντοι, καταλιπόντες
+μόνον την κεφαλήν, ψητόν λείψανον του βασιλικού γεύματός των.
+
+ — Τις έπταιε!
+
+Διελογίζετο ο Μπάρμπα-Σταύρος, ου η όρεξις, αναμένοντος τόσας ώρας
+την πλουσίαν και ορεκτικήν τράπεζαν μετά τόσα παθήματα και τόσην
+νηστείαν, είχε καταντήσει εις οργήν και λύπην.
+
+ — Ο Κομποδήμος έπταιε μόνος, ή και η ευλαβής Κρατήρα; Ή μήπως
+έπταιε περισσότερον όλων ο Μπάρμπα-Σταύρος, αλλ' εντρέπετο και να
+το σκεφθή τώρα;
+
+Το αληθές είνε ότι τας αμαρτίαις όλων φορτώνεται ο πταίων
+τελευταίος.
+
+Ούτος δε ήτο ο ποιμήν όστις είχεν αφήσει ανοικτήν την θύραν του
+μικρού δωματίου.
+
+Αλλά τι δικαίωμα είχον να οργισθώσι πλέον κατά του ταλαιπώρου
+ποιμένος, όστις τόσα υπέστη αυτήν την νύκτα και την προηγουμένην
+ημέραν, όστις τον έσωσε σχεδόν τον Μπάρμπα-Σταύρον, διότι αυτός
+είχε κοπιάσει προς τούτο, και όστις τέλος πάντων ως
+Χριστουγεννιάτικον δώρον είχε προσφέρει το γαλακτώδες χοιρίδιον.
+
+Διά τούτο ο Μπάρμπα-Σταύρος πληρώσας το ποτήριον του ποιμένος
+οίνου εκλεκτού, πληρώσας και άλλο ιδικόν του, ίνα διά του ηδέος
+ποτού ωθήση προς τον παμφάγον στόμαχον την εκχειλίζουσαν οργήν
+του, εκραύγασε μετά ψυχρότητος μεν γελών, πλην γελών όμως:
+
+ — Καλή χρονιά, κολλήγα, εσύ νάσαι καλά και τα θηλιάσματα, και
+γουρνόπουλα όσα θέλεις έχουμε.
+
+Και θεωρών την σύζυγόν του προσέθηκεν ο γέρων:
+
+ — Κι' άλλη φορά, κυρά Κρατήρα, τα παιδιά σου να τ' αναθρέψης
+καλλίτερα.
+
+ — Ναι! τώρα είπες καλά, εκραύγασε και ο ποιμήν. Και κρατών την
+ευωδιάζουσαν κεφαλήν του χοιριδίου εστρώθη οκλάδην παρά την
+τράπεζαν γελών και λέγων:
+
+ — Εσείς δεν θα τρώτε τώρα από το γατοφαγωμένο. Και ήρχισε να
+τρώγη, εν ώ οι δυο σύζυγοι μη έχοντες άλλο τι έφαγον άρτον και
+τυρίον απλούν, διότι εν τη φιλαργυρία του ο Μπάρμπα-Σταύρος δεν
+είχε προμηθευθή ολίγον κρέας διά να κάμουν σούπαν. Και λησμονήσας
+την χαράν της σωτηρίας του από την φιλαργυρίαν του προσεπάθει άνευ
+ορέξεως να ωθήση προς τον λάρυγγά του το ψυχρόν τυρίον,
+επαναλαμβάνων ενίοτε μετά στεναγμών ως επιτάφιον εγκώμιον,
+αισθανόμενος εγγύς του το άρρητον άρωμα του χοιριδίου:
+
+ — Κρίμα 'ς το γουρνόπουλο!
+
+
+
+ΧΡΙΣΤΟΣ ΒΟΣΚΡΕΣ
+(1900)
+
+
+
+Από πόσον καιρόν, δεν ενθυμείτο, το αληθές όμως είναι ότι από τότε
+οπού εγνώρισε τον Καπετάνιον, ο κυρ-Μιχάλης ο Μαυριδερός, ο
+οινοπώλης, είχε ν' ακούση το «Χριστός ανέστη» εις την ενορίαν του
+την νύκτα της Αναστάσεως, και ν' ανάψη την λαμπάδα του από το
+άγιον φως του Παπά-Χρήστου, του κωφού, όταν θα εξήρχετο
+κατενώπιον της αγίας Πύλης, βαστάζων δέσμην λαμπάδων, αναμμένων
+από την κανδήλαν της αγίας Τραπέζης, και ψάλλων με την βροντώδη
+φωνήν του: «Δεύτε λάβετε φως!»
+
+Διά τούτο η κυρά-Μιχάλαινα, η γυναίκα του, μία γυναίκα κοντή και
+χονδρή, ως τα κοντόχονδρα βαρέλια του οινοπωλείου, ήτο
+καταχαρουμένη όλην την ημέραν του μεγάλου Σαββάτου. Το έτος εκείνο
+θα επήγαινε και αυτή, σαν νοικοκυρά, μαζί με τον κυρ-Μιχάλην, τον
+άνδρα της, εις την ενορίαν της, σαν αγαπημένον ανδρόγυνον, εις τον
+ναόν του αγίου Δημητρίου, εις του Ψυρή, με καλά της φορέματα, με
+μίαν μεγάλην άσπρην λαμπάδα, καμαρώνουσα τον άνδρα της τον κυρ-
+Μιχάλην, πενηντάρην και πλέον, πρόσωπον πολιόν, στενόν και μακρόν,
+μ' ένα μαύρο καρυδοειδές, εξοχήν σαρκός, εν μέσω του μετώπου, εν
+είδει στέμματος.
+
+Δεν επήγαινεν ο κυρ-Μιχάλης, δεν επήγαινε και η κυρά-Μιχάλαινα εις
+την ενορίαν της. Πώς να υπάγη μόνη, οπού ήτο γνωστή εις την
+γειτονιάν, οπού είχε φιλίαν με τον Παπά-Χρήστον, γιατί του
+έστελνε κάθε Σαββατοκύριακο πρόσφορα και νάμα, οπού ήθελε να
+ίσταται εξαιρετικώς, μόνη αύτη εκ των γυναικών, δεξιά, παρά την
+θαυματουργόν εικόνα των αγίων μαρτύρων Τιμοθέου και Μαύρας, και να
+δίδη συχνά, κατά την διάρκειαν της θείας λειτουργίας κηρία εις τον
+παπά-Χρήστον, να τα ανάπτη εις την αγίαν Προσκομιδήν.
+
+Δεν επήγαινεν ο κυρ-Μιχάλης την Ανάστασιν εις την ενορίαν των, δεν
+επήγαινε και η κυρά-Μιχάλαινα· αλλ' ηναγκάζετο, την ιεράν και
+φωτοφόρον Νύκτα, να μεταβαίνη μακράν, πολύ μακράν, αγνώριστος, εις
+τον άγιον Αθανάσιον, εις την Πέτραν.
+
+Διά τούτο το έτος εκείνο ήτο καταχαρούμενη. Έβαψε τα κόκκινα αυγά
+την μεγάλην Πέμπτην, εκατόν τριάκοντα περίπου, εζύμωσε δε το μέγα
+Σάββατον τας αυγοκουλούρας και δύο μεγάλα πρόσφορα, αναγγείλασα
+εις τον Παπά-Χρήστον νάχη τον νουν του, να προσκομίση από τα
+δικά της πρόσφορα.
+
+ — Δεν είνε η δουλειά, παιδί μου, οπού εμποδίζει τον κυρ-Μιχάλη να
+πάγη στην Ανάστασιν, έλεγεν η κυρά-Μιχάλαινα προς μίαν
+κοσμοκαλογραίαν φίλην της, τακτικά επισκεπτομένην το βαθύ του
+οινοπωλείου των υπόγειον, ίνα λαμβάνη ελέη, πινάκιον φάβας, την
+οποίαν έβραζε δεξιώτατα η κυρά-Μιχάλαινα κ' επώλει καθ' όλην την
+αγίαν τεσσαρακοστήν, και βαύκαλιν ρητινίτου, για να στυλόνη ολίγον
+την καρδίαν της, η κακομοίρα η κοσμοκαλογραία, οπού εβάστα ενάτην
+καθεκάστην, και τρία τρίμερα, και έκαμνεν αναρίθμηταις μετάνοιαις
+όλην την αγίαν Τεσσαρακοστήν. Και επήγε την ώραν εκείνην να πάρη
+ολίγον φρέσκο κρασί, να το έχη διά το πασχαλινόν της πρόγευμα,
+οπού ήτο . . πολύ στομαχικόν και ευωδίαζε πεύκον, καθώς έλεγε, και
+ήτο πολύ στυλωτικόν, δι' αυτήν οπού είχε τόσον αδυνατισμένο
+στομάχι.
+
+ — Είπα κ' εγώ, τέκνον μου, απήντησεν η κοσμοκαλογραία. Γιατί
+τότες, μαθές, σαν αποκόβεται από τη δουλειά, είνε, μαθές, μεγάλη
+αμαρτία. Οι κανόνες λένε, τέκνον μου, από την Μεγάλην Πέμπτην να
+παύουν οι Χριστιανοί από την εργασίαν και να συντρέχουν εις τας
+εκκλησίας.
+
+ — Πού τ' ακούνε αυτά τώρα, παιδί μου! Εδώ τους βγάζει αστυνομία,
+παιδί μου, από της ταβέρναις με την μπαγιονέτα. Πού ακούσθηκε με
+την μπαγιονέτα να πηγαίνουν οι Χριστιανοί στην εκκλησίαν, στον
+Παράδεισον! . . .
+
+Η κυρά-Μιχάλαινα πολυλογού γυναίκα, επήρε δρόμο, και η
+κοσμοκαλογραία, αποκαμωμένη από το τελευταίον τρίμερον, έλαβε την
+βαύκαλιν του ρητινίτου, και ηθέλησε να απέλθη, ευχηθείσα εις την
+ελεούσαν οικοκυράν «καλήν Ανάστασιν». Αλλ' η κυρά-Μιχάλαινα την
+εσταμάτησε.
+
+ — Δεν είνε, που λες, παιδί μου, η δουλειά οπού τον εμποδίζει τον
+κυρ-Μιχάλην να πηγαίνη εις την Ανάστασιν, γιατί, καθώς σου είπα, η
+αστυνομία, άμα νυχτώση το μέγα Σάββατον, μας κλείνει. Είνε άλλο το
+εμπόδιο. Είνε ο Καπετάνιος, οπού λες . . .
+
+ — Ποιος καπετάνιος; ηρώτησεν η κοσμοκαλογραία.
+
+ — Θα σου πω κατόπιν, τα Λαμπρόγιορτα. Μα τώρα εφέτος, δεν είνε
+στην Αθήνα. Τον στείλανε της προάλλαις αποσπασματάρχη για της
+εκλογαίς και δεν γύρισε ακόμα. Μα να σου πω, παιδί μου, αγυρισιά
+του να γένη! . . .
+
+ — Πω! Πω! τέκνον μου! τέτοια μέρα! Ημέρα που ο ληστής σχωρέθηκε!
+. . . Πω! πω! τέκνον μου . . .
+
+ — Του σήκωσε τα μυαλά, παιδί μου, του άναψε το κεφάλι και δεν
+κυττάζει την δουλειά του!
+
+Η κοσμοκαλογραία, τρικλίζουσα από την νηστείαν, βιαζομένη δε να
+ετοιμασθή, ως καλογραία οπού ήτο, διά την Ανάστασιν, δεν είχε
+καρδίαν ν' αρχίση μακράν ίσως εξομολόγησιν· ευχαριστήθη από την
+αναβολήν και απήλθεν επιλέγουσα και αυτή με προθυμίαν:
+
+ — Τα Λαμπρόγιορτα τα λέμε, τα Λαμπρόγιορτα.
+
+***
+
+Εβράδυασε πλέον. Άνωθεν από τινος ανοικτού φεγγίτου κατήρχετο εις
+το βαθύ εκείνο υπόγειον η λάμψις φανού τινος, ως ακτινοβολία
+άστρου χρυσού εκ των αιθέρων, και συνάμα βοή συγκεχυμένη και
+αλαλαγμός, θόρυβος κόσμου, πλημμυρούντος εκείνην την ώραν την
+εγγύς κεντρικήν της πόλεως αγοράν, ον διέκοπτον κατά διαλείμματα
+οξύταται ως βουνού άγριαι φωναί ποιμένων:
+
+ — Αρνιακά για πούλημα!
+
+ — Αρνιά για σφάξιμο!
+
+Ενίοτε δε ηκούοντο και πυκνά-πυκνά βελάσματα αμνών, εισκομιθέντων
+των ποιμνίων καθ' εκατοντάδας εις την προ του Βαρβακείου πλατείαν.
+
+Η κυρά-Μιχάλαινα, αποπλύνασα τα δοχεία, εντός των οποίων έβραζε
+καθ' όλην την αγίαν τεσσαρακοστήν την φάβαν, ετοποθέτησεν αυτά
+καθαρά εις την θέσιν των, κ' εβοήθει τον κυρ-Μιχάλην εις την
+καθαριότητα του καταστήματος όλου. Έπειτα — η νυξ είχε προχωρήσει
+— ενδυθείσα — εκεί εντός κατώκει το ειρηνικόν ανδρόγυνον επί δύο
+ακρινών, σκοτεινών και υγρών δωματίων — εκάθησεν επί τινος
+σκαμνίου, πλησίον ενός κοντού και χονδρού βαρελίου.
+
+Ο κυρ-Μιχάλης, αφού αφήρεσε πλέον από τας προθήκας του κάτω τα
+νηστίσιμα κ' έθεσε μέσα εις λευκάς πιατέλας κόκκινα αυγά και τυρί,
+και άλλα όψα πασχαλινά, όλο κι' έφερνε γύρω ακόμη κάτι τι
+τακτοποιών, κάτι τι διορθόνων, αλλά σύννους και μελαγχολικός ωσάν
+να διελογίζετο απόντα φίλον του, ταξειδεύοντα συγγενή του. Μία
+λάμπα αναμμένη εν μέσω, από του θόλου, εφώτιζε το βαθύτατον εκείνο
+υπόγειον με λάμψεις θαμβάς, κιτρινωπάς λάμψεις, λάμψεις νεκρικής
+κρύπτης.
+
+Θολόστεγον το μαγαζί του κυρ-Μιχάλη. Με αψίδας, με καμάρας
+Βυζαντινάς, με κολώνας Βυζαντινάς, με κεφαλοκόλωνα Βυζαντινών
+ναών. Αυτό τούτο λείψανον Βυζαντινής Μονής. Ίσως το δοχείον
+Κοινοβίου αρχαίου, ίσως το μαγειρείον του, ίσως η τράπεζά του. Με
+διαδρόμους πλακοστρώτους με μελαψάς πλάκας. Με τοίχους
+καπνισμένους. Μεσαιωνικόν κτίριον. Μετόχιον της Πεντέλης, το
+μαγαζί του κυρ-Μιχάλη, κατέναντι του αγίου Δημητρίου εις του Ψυρή,
+ενοικιάζετο πολυετώς από τον καλοπληρωτήν και ειρηνικόν κυρ-
+Μιχάλην.
+
+Και ήτο διά την δουλειάν του μάννα, κατά την κοινήν φράσιν. Αιωνία
+υγρασία εβασίλευεν εκεί κάτω εις τας αραχνιασμένας εκείνας στοάς,
+υπό τας οποίας ήτο η στίβα των οινοβαρελίων ψυχρά, παγωμένη.
+Τελευταίον το εμυρίσθησαν και άλλοι οινοπώλαι· και κατά την
+τελευταίαν δημοπρασίαν παρ' ολίγον να το αφαιρέσουν από τον κυρ-
+Μιχάλην, αυξήσαντες το ενοίκιον κατά ικανάς εκατοντάδας δραχμών.
+Αλλ' ο Καπετάνιος ιδών συλλογισμένον τον φίλον του οινοπώλην
+ηρώτησε την αιτίαν, και του είπεν αμέσως:
+
+ — Μη φοβάσαι, κυρ-Μιχάλη. Ο Καπετάνιος είνε εδώ! . . .
+
+Και επλήρωσε το επισπρόσθετον ενοίκιον.
+
+ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
+
+ — Ο καϋμένος ο Καπετάνιος! Καλή του ώρα! Ανεστέναξε ο κυρ-Μιχάλης
+αποπερατώσας πλέον πάσαν εργασίαν. Σε ποιο κλαρί τάχα να
+πασχάση! . . .
+
+Επλησίαζεν η ώρα της Αναστάσεως.
+
+Ακόμη ολίγον και θα εσήμαινον οι κώδωνες των ναών. Ήδη κατήρχοντο
+από του φεγγίτου κάτω κρότοι βηματισμών ανθρώπων μεταβαινόντων από
+τας ενορίας βιαστικά εις την Μητρόπολιν, συνοδευόμενοι μ'
+εκρηκτικούς κρότους πυροτεχνημάτων και φωνάς ηχηράς παιδιών,
+προληπτικώς ημιψαλλόντων το Χριστός Ανέστη, ενώ ο Καλόγηρος, ο
+νεωκόρος του Αγίου Δημητρίου, συνεζήτει θορυβωδώς μετά τινων
+γραιών περί της ώρας, οπού ανασταίνουν οι Αρμένιοι, κ' έφθανον εις
+το υπόγειον οι ασυνάρτητοι βραχνοί λόγοι του.
+
+ — Ας πάνε 'ς την ευχή του Χριστού! . . .
+
+Αυτήν την ώραν εκλείοντο πάντοτε αι δύο των εις το βαθύ εκείνο και
+σκοτεινόν υπόγειον, ο κυρ-Μιχάλης και ο Καπετάνιος . . .
+— ανελογίζετο τα παρελθόντα λυπημένος ολίγον ο κυρ Μιχάλης,
+ενδυόμενος πλέον να μεταβή εις την εκκλησίαν της ενορίας του
+ύστερον από τόσα χρόνια. Εκεί εκάθηντο, εκεί εις εκείνο το
+ορθογώνιον μάρμαρον, οπού ήτο εκεί εν μέσω εν σχήματι επιταφίου
+πλακός, με γραφάς δυσδιακρίτους Βυζαντινών χαρακτήρων, με
+αναγλύπτους σταυρούς και λαμπάδας, όπερ ως τράπεζαν ιδιαιτέραν διά
+τους στενούς του φίλους, μετεχειρίζετο ο κυρ-Μιχάλης . . . ολίγαις
+εληαίς ή άλλο τι ορεκτικόν νηστίσιμον, και δύο ποτήρια κρασί ήσαν
+επί της πρωτοτύπου και μυστηριώδους αυτής τραπέζης. Ο Καπετάνιος
+από το ένα μέρος πολιός, ξηρός, οστεώδης, με φαγωμένον τον ήμισυν
+μύστακα από τριχοφάγον, είποτε ονειρευόμενος πολέμους και μάχας,
+και αναμένων πάντοτε γενικήν των λαών σύρραξιν. Βλέπων δε άλλοτε
+μεν προς τους σκοτεινούς θόλους επάνω, οπόθεν, από ένα φεγγίτην
+μόνον κατήρχετο ολίγον φως ηλίου την ημέραν και ολιγώτερον φως
+αστέρων την νύκτα, διηγείτο εν ευγλωττία ακατασχέτω, με
+ενθουσιώδεις πολλάκις αναπάλσεις της φωνής του, με κραδασμούς του
+λάρυγγος θεωριών εν οπτασίαις, με οξυλάλους τιναγμούς της σπάθης
+του, τώρα εν τη ρύμη των λόγων του δακρύων, και τώρα αίφνης
+μειδιών, εν μυστική ψυχής ευφροσύνη, διηγείτο μυστηριώδη και
+παράδοξα με ένα ενθουσιασμόν προφητικόν.
+
+Ο κυρ-Μιχάλης πάλιν κατέναντί του με το πλατύ και μακρόν πρόσωπόν
+του, ασκεπής, ανασκουμπωμένος, ως μάγειρος οπού ήτο, με την ποδιάν
+του ακόμη, ήκουεν αφηρημένος, ακίνητος, δέσμιος, θαρρείς,
+μαγνητισμένος, θαρρείς, ακολουθών άπνους Έκτωρ το αιθέριον άρμα
+του Καπετάνιου. Αι λαμπάδες και των δύο έκειντο εκεί, κάτασπροι,
+επί της επιταφίου εκείνης πλακός, ενώ τα ποτήρια συνεχώς
+επληρούντο. Ο Καπετάνιος όσον παρήρχετο η νυξ και επλησίαζεν η ώρα
+της Αναστάσεως τόσον και εζαλίζετο από τα ποτήρια του ρητινίτου
+και από τον αφάνταστον ενθουσιασμόν του, ότε, αφού πλέον είχε
+κλείση την θύραν του οιναπωλείου του ο κυρ-Μιχάλης, και ήτο
+απόλυτος ησυχία εις τα βάθη εκείνα κάτω του υπογείου,
+οιστρηλατούμενος πλέον ο μυστηριώδης εκείνος πολέμαρχος και μέγας
+ονειροπόλος, συνελάμβανεν ακράτητος τον άκακον εκείνον συνομιλητήν
+του, και ωδήγει αυτόν επτοημένον εις ένα επικόν πόλεμον, του
+οποίου η τελευταία μάχη θα εδίδετο μέσα εις τας πλατείας της
+Πόλεως τόσον αιματηρά και τόσον καταστρεπτική, ώστε να πλεύση το
+μοσχάρι εις το αίμα, της οποίας το τέλος θα εκήρυττεν η ανάστασις
+του κοιμωμένου βασιλέως. Και όταν πλέον εγλυκολάλουν επάνω εις τον
+κόσμον οι κώδωνες των ναών, και από τον φεγγίτην έλαμπον φαεινά τα
+φώτα της Αναστάσεως, εις μάτην προσεπάθει τότε να εγερθή ο κυρ-
+Μιχάλης, ν' ακούση και αυτός το Χριστός Ανέστη εις τον γειτονικόν
+του ναόν, ν' ανάψη και αυτός την λαμπάδα του. Εις τας οινοδαρείς
+θεωρίας του τότε, υπελάμβανε τον Καπετάνιον ως τον παμφάγον Άδην,
+και εαυτόν ως ένα δέσμιον προαιώνιον νεκρόν, ον μόνον αυτόν, δεν
+ανέστησε, κρίμασιν οις οίδεν ο Κύριος, μετά των τόσων άλλων
+αναστάντων τότε.
+
+ — Μα δεν ακούσατε της καμπάναις; ηρώτα η κυρά-Μιχάλαινα
+επιστρέφουσα από τον Άγιον Αθανάσιον, από την Πέτραν, με την
+λαμπάδα της Αναστάσεως αναμμένη, και καταβαίνουσα εις το υπόγειον,
+αφού πρώτον, εσημείωνε διά του καπνού του κηρίου της τρεις
+σταυρούς επί του τοιχώματος της θύρας του υπογείου. Μα δεν
+ακούσατε της τρακατρούκαις!
+
+ — Πώς είπαταν, κυρά-Μιχάλαινα; Ηρώτα τότε ο Καπετάνιος, ου το
+πολιόν και ξηρόν πρόσωπον λαμπρώς κατηυγάζετο από την θείαν
+ανταύγειαν του φωτός της Αναστάσεως.
+
+Και προσφέρων κόκκινον αυγόν πάραυτα εις την κυρά-Μιχάλαιναν, από
+τα παρακείμενα εκεί, την προσεκάλει να τσιγκρίσουν, αναφωνών
+ρωσσιστί:
+
+ — Χριστός βοσκρές!
+
+Τότε και ο κυρ-Μιχάλης, εχαιρέτιζε και αυτός δι' εφθαρμένων
+λατινικών.
+
+ — Ντόμινους μπαμπίσκους! (1)
+
+ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
+
+Αυτά ανεμιμνήσκετο τώρα ο κυρ-Μιχάλης. καθ' ην ώραν ενεδύετο.
+
+Αλλ' η κυρά-Μιχάλαινα διελογίζετο άλλα. Έβλεπεν ότι, αφότου
+εγνωρίσθη ο σύζυγός της με τον Καπετάνιον, ήρχισε να παραμελή την
+εργασίαν του. Αληθώς ο κυρ-Μιχάλης, φίλεργος και δραστήριος
+άνθρωπος πρότερον, εξ εκείνων, οπού ξεύρουν την δουλειάν των,
+αφότου, γοητευθείς από τας διηγήσεις του Καπετάνιου, ήρχισε να
+ονειροπολή την Επτάλοφον με τους ναούς της και τα αγιάσματα,
+παρημέλει το έργον του, ονειρευόμενος ότι ταχέως θα ήνοιγεν ένα
+μαγαζάκι απ' έξω από την Αγίαν Σοφίαν. Αντί δε να φροντίζη περί
+των αναγκών του έργου του, άφινε την κυρά-Μιχάλαινα να διευθύνη,
+αυτός δε, εν απουσία του Καπετάνιου, λαμβάνων το χρυσοδεμένον
+απόκρυφον βιβλίον του, ενετρύφα μόνος του, αναγινώσκων. Το βιβλίον
+τούτο επωνομάζετο «Συλλογή διαφόρων προρρήσεων» και περιείχε
+παραδοξότατα κεφάλαια. Τεμάχια εκ της Αποκαλύψεως, τας θεωρίας του
+αγίου Μεθοδίου, τους χρησμούς Λέοντος του σοφού, άλλους χρησμούς
+Στεφάνου του Αλεξανδρέως και την περίφημον οπτασίαν του
+Αγαθαγγέλου, όλα ταύτα περιστρεφόμενα περί την κοινώς διαδεδομένην
+παράδοσιν περί του Αγίου Βασιλέως, του κοιμωμένου εις τα υπόγεια
+της Αγίας Σοφίας, όλα αυτά γραμμένα εις δυσκαταλήπτους και
+αινιγματώδεις στίχους.
+
+Η κυρά-Μιχάλαινα πολλάκις απεφάσισε να διαλύση αποτόμως τας
+σχέσεις εκείνας του συζύγου της με τον Καπετάνιον, αλλά καθώς ήτο
+αναβλητικού χαρακτήρος, έδιδε τόπον τη οργή. Άλλως και ωφελείτο,
+διότι ο Καπετάνιος πολλάκις επλήρωνε το ενοίκιον του αρχαίου
+εκείνου υπογείου, οσάκις έβλεπε στενοχωρημένον τον κυρ-Μιχάλην.
+Εφοβείτο όμως ότι κακόν γήρας θα επερνούσεν, αν εξηκολούθει τας
+αναβολάς της. Πλην δεν είχεν εισέτι ανακαλύψει το μέσον, διά του
+οποίου θα απεμάκρυνε τον Καπετάνιον, χωρίς να κινδυνεύση να χάση
+την τόσον καλήν προστασίαν του. Υπόνοιαν είχε συλλάβει ότι ο
+Καπετάνιος, άνθρωπος ιδιόρρυθυμος, ησθάνετο μεγάλην ψυχικήν
+ανακούφισιν να διανυκτερεύη εν τω Βυζαντινώ υπογείω των, ιδίως την
+νύκτα του Μεγάλου Σαββάτου. Από τινας ασυναρτήτους ομιλίας του
+υπέκλεψεν η κυρά-Μιχάλαινα μίαν πειστικήν υποψία και διελογίζετο
+ότι, αν επωλείτο το σεσαθρωμένον εκείνο οικοδόμημα, ίνα κρημνισθή
+και ανακτισθή με την νέαν αρχιτεκτονικήν, ίσως ο κυρ-Μιχάλης να
+επανεύρισκεν αλλαχού την πρώτην του φιλεργίαν, και ίσως μέσα εις
+τα χαλάσματα εκείνα να εθάπτοντο και οι χρησμοί του Καπετάνιου,
+και να ησύχαζε κ' εκείνος από τας τόσον διεγερτικάς του φαντασίας.
+
+***
+
+Τέλος ήρχισαν να σημαίνωσιν οι κώδωνες των ναών, κατά διαταγήν της
+ιεράς Μητροπόλεως εκείνο το έτος όλοι ομού εν ηδυμόλπω αρμονία
+διαλαλούντες τα εκφαντορικόν της Αναστάσεως κήρυγμα εις την
+ορθοδοξούσαν των Αθηνών πόλιν, όπερ εγένετο αιτία, το πάλαι, να
+σαρκασθή εν αυτή ο μέγας των Εθνών Απόστολος. Και πού να ήξευραν
+οι ευγενείς και εύμουσοι εκείνοι αστοί ότι η πόλις των, η λευκή
+από των ειδωλικών μαρμάρων, η τόσον ευσεβούσα τοις ξοάνοις, ώστε
+και αγνώστω θεώ βωμόν να συντηρή, έμελλε διά του κηρύγματος
+εκείνου του ενθεαστικού ν' ανακτισθή, διά των αιμάτων των τέκνων
+της, λευκή πάλιν και όλη πεντελησία, αλλ' ουχί πλέον ανά ένα βωμόν
+έχουσα δι' έκαστον εκ των ψευδών εκείνων θεών, αλλά πολλούς
+ωραίους ναούς δόξαν του Ενός και Μόνου εν Τριάδι Θεού . . .
+
+Η καρδία του κυρ-Μιχάλη επληρώθη κατανύξεως. Πρώτην φοράν ευρέθη
+νήφων κατά την φωτολαμπή της Αναστάσεως νύκτα. Και ως ήτο
+μελαγχολικός από την απουσίαν του αγαπημένου του Καπετάνιου
+έδειξεν ένα πρόσωπον πολύ ιεροπρεπές, όπερ καθίστατο ακόμη
+μεγαλειωδέστερον με το σάρκωμα εκείνο το βασιλικόν εν μέσω του
+μετώπου του.
+
+Η κυρά-Μιχάλαινα, λαβούσα την λαμπάδα της, ήρχισε ν' αναβαίνη με
+χαράν απερίγραπτον την κλίμακα, ο δε κυρ-Μιχάλης παρηκολούθει
+σιωπηλός, κρατών και αυτός την λευκήν λαμπάδα του και λέγων να
+σπεύσουν να προλάβουν το «Δεύτε λάβετε φως».
+
+Αλλά μόλις είχον φθάσει επάνω εις την είσοδον, και είχον ανοίξει
+την θύραν, και ιδού εμφανίζεται ως σκιά εκεί, σαν να παρεμόνευε να
+κατέλθη εις το υπόγειον, άνθρωπός τις υψηλός, ξηρός, οστεώδης,
+πολιός, με τον ήμισυν μύστακα φαγωμένον από τριχοφάγον, όστις
+σπεύδων, ασθμαίνων, καταβαίνει αμέσως την κλίμακα συμπαρασύρων
+κάτω και τον κυρ-Μιχάλην και ανακραυγάζων:
+
+ — Χριστός βοσκρές!
+
+Ήτο ο Καπετάνιος. Η κυρά-Μιχάλαινα, εξαφνισθείσα ως από ισχυρόν
+ράπισμα απέμεινε βωβή· και αισθανομένη ότι μάτην θ' ανέμενε πλέον
+τον άνδρα της, μη θέλουσα δε τοιαύτην ημέραν, μόνη αυτή απ'
+ευθείας, να διαταράξη την ειρήνην, απήλθε σπεύδουσα εις τον
+γειτονικόν των ναόν, να προφθάση μη αναστήσουν, αφήσασα εις τον
+Λυτρωτήν να επιφέρη την λύτρωσίν της από το αναμενόμενον δυστυχές
+γήρας.
+
+***
+
+Ο Καπετάνιος, εκ της Ανατολικής Ελλάδος καταγόμενος, ανήκων εις
+στρατιωτικήν του τόπου οικογένειαν, ορφανός γονέων απομείνας,
+κατέφυγεν εις τον στρατόν. Υπαξιωματικός δε ήδη ων, ευρέθη οπαδός
+των Ναπαίων, του εν Ελλάδι τότε ρωσσικού κόμματος, ανδρωθείς με τα
+ωραία όνειρα της Μεγάλης Ιδέας. Πάσαν συμπλοκήν του μετά ληστών,
+ευφάνταστος ων, εμεγαλοποίει εις μεγάλην αιματηράν μάχην· και δι'
+ενέργειαν εκλογών αποστελλόμενος εισήρχετο εις τας επαρχίας εν
+θριάμβω ως εν καταλήψει εχθρικής χώρας, με το ωραίον παράστημά
+του, με τον δασύν του πώγωνα, τον μαύρον μύστακα, και τους μαύρους
+του οφθαλμούς. Ούτε ο Βουλγαροκτόνος δεν εκαμάρωνε τόσον επί του
+ίππου του, όσον ο Καπετάνιος πορευόμενος διά μέσου των φαράγγων
+της Δυτικής Ελλάδος, με την ηλιοκαή όψιν του, την αρρενωπήν. Πάσαν
+δ' υπόνοιαν ερεθισμού μεταξύ των Μεγάλων Δυνάμεων, κυκλοφορούσαν
+εις την Ωραίαν Ελλάδα, το κέντρον των Ελλήνων τότε, υπελάμβανεν ως
+πόλεμον υπέρ της πατρίδος του πάντοτε, διά την οποίαν, τω εφαίνετο
+αι Δυνάμεις ηγρύπνουν διαρκώς, σχεδιάζουσαι τον τρόπον του
+μεγαλείου της. Εις το απλούν αυτού δωμάτιον, παρά το Μοναστηράκι,
+δύο αντικείμενα επέσυρον την προσοχήν του εισερχομένου. Ο
+περίφημος χάρτης του από Φερών δημοτικού ψάλτου, και χρυσόδετον
+βιβλιάριον, η «Συλλογή διαφόρων προρρήσεων». Με τον χάρτην εκείνον
+ωνειρεύετο εξαπλουμένην πάλιν την φυλήν του, εις δε το βιβλιάριον,
+οδηγηθείς παρά τινος μοναχού, ανεγίνωσκε χρησμούς και οπτασίας.
+Ακούσας δέ ποτε παρά τινος ενθουσιώδους Ναπαίου ότι υφίσταται και
+δρα, προ πολλού εθνικός τις Σύλλογος η _Ανάστασις_ καλούμενος, του
+οποίου τα μέλη στενώς συνδεόμενα ως άλλη τις Φιλική Εταιρεία,
+οφείλουν να πιστεύουν ότι την νύκτα της Αναστάσεως θα εγερθή ο
+Άγιος Βασιλεύς οπού κοιμάται τώρα εις τα υπόγεια της Αγίας Σοφίας,
+και ότι όπου και αν ευρίσκωνται οφείλουσι να αγρυπνώσι την νύκτα
+της Αναστάσεως πάντοτε, επιλέγοντες προς αλλήλους το σύνθημα
+_Χριστός Βοσκρές_, ήτοι Χριστός ανέστη· έως ίδωσι τον Άγιον
+Βασιλέα εγειρόμενον και αναβαίνοντα ενδόξως επί τον πατρικόν
+θρόνον του Γένους. Αυτά μόνον περί του Συλλόγου γνωρίζων, εσκέφθη
+ότι τούτο είναι ένα ισχυρότατον έρεισμα της Μεγάλης Ιδέας· και
+ήρχισε μετ' ολίγον να κατηχή οπαδούς ο ονειροπόλος εκείνος
+Καπετάνιος. Είχε δε αρκετά προοδεύσει, θερμώς υπό των Ναπαίων
+ενισχυόμενος.
+
+Ότε δε τέλος εξερράγη ο Κριμαϊκός πόλεμος, ο Καπετάνιος,
+ανθυπολοχαγός ων, ποθών να γνωρίση εκ του σύνεγγυς «το ξανθόν
+γένος», όπερ έμελλε κατά τους χρησμούς να βασιλεύση επί της
+Επταλόφου, εστράτευσεν εις Ρωσσίαν και αιμάτωσε τότε την ειρηνικήν
+σπάθην του. Τότε, κατά την επάνοδόν του, ηθέλησε να προσκυνήση και
+την Αγίαν Σοφίαν, εν η από χρόνων συνεκέντρου όλους τους πόθους
+του. Ήτο πρωία. Η ονειρώδης Επτάλοφος ήτο σκεπασμένη υπό τον
+αερώδη πέπλον της ακόμη, υφ' ον, ως διά νεφελωμάτων αραιών,
+απέστιλβον χρυσαί ακωκαί μιναρέδων και χρυσοσκεπείς θόλοι παλατιών
+και σκηνωμάτων, εν μέσω κήπων και κυπαρίσσων.
+
+Χωρίς να σταματήση αλλαχού, κατηυθύνθη αμέσως εις το περίκλυτον
+του Ανθεμίου μεγαλούργημα. Τα πλατέα και σύνδενδρα αυτού προαύλια
+ήσαν έρημα. Δερβίσαι τινές μόνον, με τας κωνοειδείς κιδάρεις των,
+και χόντζαι με τα λευκά μανδήλια, ενίπτοντο εις τας δροσεράς εκεί
+κρήνας, ενώ άλλοι εισήρχοντο εις τον δουλεύοντα ναόν διά την
+πρωινήν των προσευχήν. Επλήρωσε την ωρισμένην είσοδον, εφόρεσεν
+εμβάδας και εισήλθεν ο Καπετάνιος, συντετριμμένος την καρδίαν, με
+ψυχήν οδυνωμένην. Ότε, διελθών τους δύο χρυσούς προναούς, ευρέθη
+υπό τον πανύψηλον θόλον, εσταμάτησεν η αναπνοή του. Εξόχου
+μεγαλειότητος ευρυχωρία εν μαλακώ φωτί ηπλούτο περί αυτόν σιωπηλή,
+ήρεμος, νεκρά. Γύρω-γύρω αι μακραί διπλαί στοαί, καλλικίονες,
+εκοιμώντο, τυλιγμέναι εις τα χρυσά αυτών μουσειοπλαστήματα. Εις
+τας γωνίας του κεντρικού θόλου έτρεμον άνω, τω εφάνη, πτερυγίζοντα
+τα χρυσά των Εξαπτερύγων πτερά, και υψηλά επάνω, εις ύψος
+αιθέριον, τα αυθάδη του Κορανίου γράμματα εκάλυπτον την μακρόθυμον
+του Παντοκράτορος μορφήν. Όπισθεν ενός πορφυρού κίονος,
+κρυφοκυττάξας γύρω, αφού συνήλθεν από της πρώτης εκπλήξεως, έκαμε
+τον σταυρόν του, δειλόν και έμφοβον σταυρόν, είτα ελθών έστη
+σκυθρωπός, εκεί οπού άλλοτε ήτο η αγία Τράπεζα. Εκεί δε, καθηλώσας
+τα βλέμματά του επί του εδάφους, δεξιά, έβλεπεν, ως να προσεπάθει
+να εξιχνιάση τι κεκρυμμένον, ενώ όπισθέν του, κάτω, επί άμβωνος, ο
+χόντζας έψαλλε την ασιατικήν προσευχήν του. Τότε είς γηραιός
+χόντζας παραμονεύων, ελθών ηρέμα εκ των όπισθεν, έθλιψε
+φιλανθρώπως τον ώμον του Καπετάνιου, εκφωνήσας:
+
+ — Γιουνάν; (Έλλην;)
+
+Εξεπλάγη ο Καπετάνιος, αλλά δεν εφοβήθη. Ο δε γλυκύς εκείνος γέρων
+χωρίς ν' αναμένη, αρχίζει ελληνιστί μετά πραείας της φωνής:
+
+ — Εδιάβασες τα χαρτιά μας — παιδί μου. Το κατάλαβα. Βλέπεις εδώ;
+Και επέδειξεν εις τον Καπετάνιον σημεία τινα επί των πλακών κάτω,
+εκεί οπού ακριβώς παρετήρει μετ' επιμονής εκείνος. Εδώ ανοίγει
+κλαβανή, εξηκολούθησεν ο γηραιός χόντζας· και καταβιβάζων ακόμη
+την φωνήν του προσέθηκε: Και καταιβαίνομεν κάτω εις τα
+υπόγεια . . .
+
+Ο Καπετάνιος ανεσκίρτησε· διότι έβλεπεν αίφνης ότι ήσαν αληθή όσα
+ανεγίγνωσκεν εις τους χρησμούς του. Ο δε γέρων, επιστρεφόμενος,
+ίνα βεβαιωθή ότι δεν τον κατασκοπεύει τις, εξηκολούθησεν ηρέμα:
+
+ — Κάτω είνε άλλη εκκλησία. Με εικόνας, και πολυελαίους, με
+λαμπάδας και ιερείς, με ψάλτας και βοηθούς . . .
+
+Η καρδία του Καπετάνιου επάλλετο βιαίως.
+
+ — Εγίνετο λειτουργία την ημέραν της Αλώσεως, εξηκολούθησεν ο
+γέρων, η οποία εσταμάτησεν ατελείωτος εις το «Στώμεν καλώς, στώμεν
+μετά φόβου . . .»
+
+Εις την φοβεράν περιέργειαν του Καπετάνιου προσετίθετο ήδη άλλη
+φοβερωτέρα, ποίος να είνε αυτός ο γέρων χόντζας, ο γνωρίζων την
+γλώσσαν του, ο γνωρίζων την θρησκείαν του.
+
+ — Ο παπάς ολόχρυσος, μαρμαρωμένος, εξηκολούθησεν ο γέρων, μετά
+της αυτής προφυλάξεως. Ο διάκος ολόχρυσος, μαρμαρωμένος. Δεξιά ο
+πρωτοψάλτης μαρμαρωμένος εις το στασίδι του, αριστερά ο
+λαμπαδάριος μαρμαρωμένος εις το στασίδι του. Εις τον βασιλικόν
+θρόνον επί κλίνης ο άγιος Βασιλεύς κοιμάται ύπνον ήρεμον και
+γλυκύν, και θα σηκωθή την ημέραν εκείνην . . .
+
+Ο Καπετάνιος τότε, χωρίς να σκεφθή πού ευρίσκετο, αναφωνεί
+έντρομος πάραυτα:
+
+ — Χριστός βοσκρές!
+
+Ο γέρων μουσουλμάνος τότε έμεινεν άφωνος εκ της εκπλήξεως.
+
+Έως τώρα διηγήθη όσα γενικώς αφηγούντο και οι οθωμανοί εις τους
+ημετέρους, κολακεύοντες τας παραδόσεις των, αλλ' ήδη ακούσας την
+αναφώνησιν αυτού, εχάρη υπερβαλλόντως· συνελθών έθλιψε την χείρα
+του Καπετάνιου και κατεφίλησε συνάμα αυτόν ως αδελφόν του και
+επανέλαβε και αυτός ηρέμα: Χριστός βοσκρές!
+
+Το «Χριστός βοσκρές», ως είπομεν, ήτο σημείον μυστικόν των
+μεμυημένων εις τας περί του αγίου Βασιλέως παραδόσεις και
+πιστευόντων εις την ανάστασίν του. Εννόησαν αμέσως και οι δύο ότι
+ήσαν μέλη της αυτής εταιρείας της Αναστάσεως. Τότε ο γέρων διηγήθη
+πλέον εις τον Καπετάνιον αφόβως ότι είνε χριστιανός εις το κρυφόν,
+υπηρετών εν τω ναώ, έως ου αξιωθή να ίδη τον άγιον Βασιλέα, διότι
+η κρύπτη η άγουσα κάτω εις τον υπόγειον ναόν μόνον την νύκτα του
+Μεγάλου Σαββάτου ανοίγει· και μακάριος, όστις ευρεθή την στιγμήν
+εκείνην παρών και κατέλθη. Και προσεγγίζων ήρχισε να ψιθυρίζη εις
+το ους του Καπετάνιου:
+
+    _Ο νεκρός ήδη και θέα λελυμένος
+    Οίδασι πολλοί καν μηδείς τούτον βλέπη.
+    Μηνόκρανον, μείλιχον, πραΰν, υψίνουν . . ._
+
+Και μετ' ολίγον με πλέον χαμηλήν φωνήν προσθέτει:
+
+    _Εις τα δεξιά τα μέρη
+    άνδρα εύρητε γενναίον,
+    ισχυρόν και ρωμαλέον . . . _
+
+Εις τον Καπετάνιον ουδεμία πλέον απέμεινεν αμφιβολία ότι ο γέρων
+εκείνος, ο μουσουλμάνος εξωτερικώς, ήτο ομόφυλος και ομόθρησκος,
+και επί πλέον εκ των μεμυημένων, οίτινες αναμένουσι την εξέγερσιν
+του αγίου Βασιλέως. Ούτως εσχετίσθη ευκόλως μετ' αυτού κ' επόθει
+πλέον να μετέλθη και αυτός την αυτήν εξαπάτην, όπως νύκτα τινά της
+Αναστάσεως γείνη θεατής του κοιμωμένου Βασιλέως και αξιωθή να
+φιλήση την χείρα του την ζώσα νεκράν, όπως ηξιώθη ποτέ ν' απολαύση
+την θείαν ταύτην οπτασίαν ο Πατριάρχης Χρύσανθος και οι δύο
+Σιναΐται Πατέρες . . .
+
+ — Το μπακαλόπουλο, διηγείτο προς αυτόν ο γέρων την επομένην
+νύκτα, φιλοξενών πλέον τον Καπετάνιον εν τω κελλίω του, εν τοις
+προαυλίοις της αγίας Σοφίας, το μπακαλόπουλο, εμβήκεν από την πίσω
+πόρτα του αγίου Βήματος, η οποία ανοίγει μόνον το Μέγα Σάββατον το
+βράδυ και έπειτα μένει κλειστή όλον τον χρόνον. Εμβήκε να δώση το
+λάδι για ν' ανάψουν τα κανδήλια του υπογείου ναού, και επειδή
+άργησεν ολίγον, έκλεισεν η πόρτα κ' εκλείσθη μέσα όλον τον χρόνον,
+κ' εβγήκε τότε, όταν πάλιν το Μέγα Σάββατον ξανάνοιξεν η κρυφή
+πόρτα. Αλλά το πρόλαβεν ένας φανατικός Ιμάμης, εκεί που διηγείτο
+τα όσα είδε κάτω, θαυμαστά και εξαίσια, και τώκοψεν εις δύο με το
+γιαταγάνι του, χαϊμαλί . . .
+
+Αλλ' επάνω εις τας διηγήσεις των αυτάς, τας εξαισίας, χωροφύλακες
+συνέλαβον και τους δύο προδοθέντας υπό κατασκόπων, οίτινες
+παρεφύλαττον αυτούς, υποψιασθέντες από τα εν τω ναώ κινήματά των·
+και ο μεν γέρων δεν εφάνη πλέον πουθενά, ο δε καπετάνιος
+εξορισθείς εις Αφρικήν εκινδύνευσε τον έσχατον κίνδυνον και ως διά
+θαύματος διαφυγών, επανήλθε μετά δεκαπενταετίαν εις Αθήνας ξηρός
+και οστεώδης και πολιός, άνευ πώγωνος, με τον ήμισυν μύστακα
+φαγωμένον από τριχοφάγον.
+
+Αλλά κατά την μακράν αυτήν απουσίαν του, τα πνεύματα διεστράφησαν
+εν τη πόλει. Οι Ναπαίοι εξέλιπον, και μετ' αυτών τα ωραία εκείνα
+όνειρα περί Επταλόφου. Η δε Μεγάλη Ιδέα, ήτις εμέθυε την
+παρελθούσαν γενεάν ιεράν και ένθεον μέθην, είχε προ πολλού
+αποθάνη, είχε ταφή και είχε λησμονηθή, ως λησμονείται πας νεκρός.
+Εις τα μεγάλα κέντρα ουδείς ανεγνώριζε πλέον τον σαρακοφαγωμένον
+Καπετάνιον, ο δε λόγος του, ο τόσον ένθους άλλοτε, περιεφρονείτο
+και ενεπαίζετο από την νέαν γενεάν. Τότε περίλυπος, απηλπισμένος,
+φεύγων τους πολυθορύβους κύκλους, στερρώς δε εμμένων εις τα
+ονειροπολήματά του εκείνα τα οποία όσον από τους άλλους
+επεριφρονούτο τόσον εις αυτόν εγίνοντο ιερώτερα, επεριπάτει μίαν
+ημέραν εις τας σκολιάς οδούς του Ψυρή, αναζητώντας μοναστικόν
+δωμάτιον, όπως αφανής θρηνή εκεί τα νεκρωθέντα όνειρά του. Η
+κυβέρνησις τον είχεν επαναφέρει εις τας τάξεις του στρατού με τον
+βαθμόν του υπολοχαγού. Τότε, παρά τον άγιον Δημήτριον, μίαν
+εσπέραν, ανεκάλυψε βαθύ θολωτόν υπόγειον, ως τεθαμμένην εκκλησίαν.
+Εις την θύραν του κλάδος ελαίας και μία ερυθρά σημαία εμαρτύρουν
+ότι κάτω υπήρχεν οινοπωλείον. Κατήλθε με χαράν εις το βάθος
+εκείνο, διότι τω εφαίνετο ότι ο κόσμος τον απώθει. Έμεινεν
+εκστατικός πάραυτα. Υπό τας υγράς εκείνας καμάρας και τας
+πολυδαιδάλους στοάς τω εφάνη ότι έβλεπεν αναπαράστασιν των
+φημιζομένων υπογείων της Αγίας Σοφίας, ως τω παρέστησαν ταύτα εν
+τη Πόλει άλλοτε. Ιδίως τράπεζα εκείνη, η από επιταφίου πλακός, με
+τα βυζαντινά γράμματα και τας βυζαντινάς γλυφάς, τω εφάνη ως η
+υμνουμένη κλίνη του καθεύδοντος αγίου Βασιλέως, ή ώσπερ η κλίνη η
+Σολομώντειος, η «κυκλουμένη από δυνατών εξήκοντα».
+
+Ο κυρ-Μιχάλης, περιποιητικός πάντοτε, τον κατεγοήτευσε με τας
+περιποιήσεις του και τον κατέθελξε βασιλικώς με το σάρκινον εκείνο
+στέμμα του. Την νύκτα εκείνην με το αμυδρόν φως, τω εφάνη ως τις
+παρακοιμώμενος εις τους βυζαντινούς εκείνους θόλους. Εκεί πλέον
+διήρχετο τας ώρας του ο Καπετάνιος, αγρυπνών ιδίως όλην την νύκτα
+της Αναστάσεως, αναγινώσκων την συλλογήν των Προρρήσεων κ'
+ερμηνεύων εις τον απλοϊκόν κυρ-Μιχάλην τα θαυμαστά, τα οποία θ'
+αξιωθώσι να ίδωσι μίαν ημέραν οι πιστεύοντες εις τον Άγιον
+Βασιλέα. Και ούτω σχετισθείς με τον αφελή κυρ-Μιχάλην εμύησεν
+αυτόν εις την ωραίαν παράδοσιν, όστις έγεινεν ένας εκ των
+στενωτέρων φίλων του, πεισθείς ότι αφεύκτως εις την επαλήθευσιν
+των χρησμών θα μετώκει εις την Βασιλεύουσαν. Και εφαντάζετο πολύ
+ταχείαν την επαλήθευσιν. Τόσον ο γόης εκείνος και μάγος Καπετάνιος
+τον είχε σαγηνεύσει, ώστε να παραμελή και την εργασίαν του, όπερ
+εγίνετο λύπης αφορμή εις την κυρά-Μιχάλαιναν.
+
+***
+
+Μετ' ολίγον, από τον φεγγίτην επάνω, έλαμψαν τα φώτα της
+Αναστάσεως. Η τελευταία λέξις του αναγνωσθέντος εις το προαύλιον
+του αγίου Δημητρίου Ευαγγελίου «Χαίρετε» έφθασε κάτω, συνοδευμένη
+με τους γλυκείς των κωδώνων ήχους, με τους οξείς των
+πυροτεχνημάτων κρότους, και με τας αναφωνήσεις τας διθυραμβικάς
+του «Χριστός Ανέστη».
+
+ — Χριστός βοσκρές! ανεκραύγασε τότε ο Καπετάνιος εν εκστάσει· και
+ανάψας την λαμπάδα του έβλεπεν ως εν προσευχή προς τους μαύρους
+επάνω θόλους.
+
+ — Χριστός βοσκρές! Επανέλαβε και ο κυρ-Μιχάλης· και ήναψε και
+αυτός την λαμπάδα του, ευλαβής προσήλυτος του Καπετάνιου, αναμένων
+πιστώς μίαν τοιαύτην νύκτα την αφύπνισιν του Αγίου Βασιλέως.
+
+Κατόπιν ήλθε και η κυρά-Μιχάλαινα, κατηφής πρώτην φοράν, με την
+λαμπάδα της εσβεσμένην και ανεόρταστος, χωρίς να σημειώση επί του
+ανωφλίου της θύρας, διά του καπνού της καιούσης λαμπάδος, τους
+τρεις σταυρούς. Και πάραυτα, χωρίς περιστροφάς, εκχύνει το άλγος
+της ψυχής της:
+
+ — Η Πεντέλη το πούλησε το Μετόχι. Το αγόρασεν ένας λούσιος
+αλεξανδρινός να το χαλάση και να κτίση μεγάλην οικοδομήν, και μας
+βγάζουν από το υπόγειον . . .
+
+Η κυρά-Μιχάλαινα επεθύμει αληθώς να σωθή από την παρουσίαν του
+Καπετάνιου, αλλ' όχι με αυτόν τον τρόπον, απομένουσα φερέοικος.
+Δι' αυτό εθλίβη κατάκαρδα. Εσώζετο ίσως ο άνδρας της από τον
+Καπετάνιον — εσκέπτετο — αλλ' έχανε την σειράν του. Και ήτο
+αμφίβολον, αν ηδύνατο να επανεύρη αλλαχού σειράν, εις αυτήν την
+ηλικίαν.
+
+Αλλ' όσον και αν εθλίβη η κυρά-Μιχάλαινα, όσον και αν επόνεσεν ο
+κυρ-Μιχάλης, ο Καπετάνιος εθλίβη ακόμη περισσότερον· και ηυχήθη
+τότε να απέθνησκεν, αν έμελλε διά παντός ν' απολέση την μόνην
+παραμυθίαν του εκείνην.
+
+Είνε αληθές φαίνεται, ότι αι επιθυμίαι των ανθρώπων ουδέποτε
+δύνανται να πραγματοποιηθώσιν άνευ λύπης επακολουθούσης.
+
+Αληθώς οι Βυζαντινοί εκείνοι υπόγειοι θόλοι μετ' ολίγους μήνας δεν
+υπήρχον εν τη πόλει, ήτις ολονέν μετεμορφούτο, επιμόνως
+απεχθανομένη παν βυζαντινόν . . . Εις δε την θέσιν των, ανηγέρθη
+παμμεγέθης οικοδομή, επί των προπυλαίων της οποίας εσώζετο μέχρι
+τινός πλαξ επιταφία, από σαρκοφάγου, φέρουσα γεγλυμμένα επάνω
+βυζαντινά γράμματα και γλυφάς θρησκευτικάς. Η πλαξ εκείνη ήτο η
+μαρμαρίνη τράπεζα επί της οποίας άλλοτε ο εξαφανισθείς έκτοτε
+Καπετάνιος έσπευδε τα δάκρυά του μαζί με τον αφρώδη του κυρ-Μιχάλη
+ρητινίτην, προσφωνών τον εν τη ψυχή του κοιμώμενον Άγιον Βασιλέα
+διά του συνθηματικού χαιρετισμού:
+
+ — Χριστός βοσκρές!
+
+Ενώ ο κυρ-Μιχάλης από μίαν μικράν παραζάλην συσκοτισμένος
+αντεχαιρέτιζεν ως συνήθως με τα παραμορφωμένα λατινικά του:
+
+ — Δόμινους Μπαμπίσκους!
+
+***
+
+Ουδείς έγεινεν έκτοτε λόγος ούτε περί του Καπετάνιου αν έζη ή όχι,
+ούτε περί του κυρ-Μιχάλη, του μόνου εναπομείναντος πιστού, από
+τους τόσους, εις τα ωραία εκείνα όνειρα του Συλλόγου της
+Αναστάσεως, αν εύρε σειράν ή όχι μετά την κατεδάφισιν του θολωτού
+εκείνου υπογείου του, καθώς η κυρά-Μιχάλαινα εφοβείτο ότι θα
+συμβή. Εχάθησαν τα ίχνη και των δύο, ως χάνονται τα επί της
+θαλάσσης ίχνη του ταξειδεύοντος πλοίου. Αληθές είνε ότι τους
+πρώτους μετά την κατεδάφισιν μήνας του βυζαντινού εκείνου κτιρίου,
+εφαίνετο εις άκρον συγκεκινημένος ο ταλαίπωρος Καπετάνιος, ως ένας
+σαστισμένος μάλλον· δεν τον εχωρούσε κανένας τόπος· τας πρώτας
+ημέρας τον έβλεπαν όλοι υψηλόν, οστεώδη, με τον σαρακωμένον
+μύστακα να κάθηται εις την _Ωραίαν Ελλάδα_ εις το μεγαλείτερον
+κέντρον της πόλεως, τω καιρώ εκείνω, εις την γωνίαν την αριστεράν
+επί της διασταυρώσεως των οδών _Ερμού_ και _Αιόλου_, εν μέσω
+στενωτάτου κύκλου μελών τίνων της εταιρείας της _Αναστάσεως_, ήτις
+υφίστατο ακόμη, αλλά ψυχορραγούσα πλέον, περιγράφων εις αυτούς
+πότε την μυστηριώδη εκείνην επίσκεψίν του εις την Αγίαν Σοφίαν,
+και πότε τας θλίψεις και την πείναν του εις την εξορίαν του εν
+Αφρική, εύελπις όμως πάντοτε περί της επαληθεύσεως των χρησμών
+μίαν ημέραν. Εκεί μόνον ησθάνετο πλέον κάποιαν αναψυχήν, και
+επραΰνετο το σκυθρωπόν του πρόσωπον. Ότε συνήγοντο γύρω του εκεί
+και τον ηκροώντο εν περιέργω συνωστισμώ, ως συνωστίζονται οι
+άεργοι όρθιοι περί τους χαρτοπαίζοντας εν τοις καφενείοις,
+νεοφερμένοι από τας επαρχίας, και μάλιστα γηραιοί τινες
+φουστανελλοφόροι, της επαναστάσεως σεβαστά λείψανα, φέροντες
+καταφανείς τας ουλάς των από του εθνικού πολέμου πληγών των, ή τας
+εκτομάς από του μαρτυρίου των εκ μέρους του τούρκου, ενώ ο
+Καπετάνιος βλέπων προς τους μεγάλους χρυσούς καθρέπτας του
+εθνικού, να είπωμεν, εκείνου καφενείου, ωμιλούσεν, ερρητόρευε· και
+εκεί οπού ωμιλούσεν ηλλοιούτο αίφνης, αλλοίωσιν φανταστικήν
+πάσχων. Έλαμπον οι οφθαλμοί του, ως άλλοτε κάτω εις το βυζαντινόν
+εκείνο υπόγειον του Ψυρή, εκινούντο με μορφασμούς ποικίλους και
+παραστατικούς τα χείλη του· αι χείρες του ανεπαισθήτως εφέροντο
+προς το ήσυχον σπαθίον του, όπερ εβροντούσε τότε ειρηνικώς και
+πραέως, ως βροντούν του αρχιερέως τα ιερά άμφια, όταν αυτά
+περιβάλλεται. Και τότε κυττάζων γύρω τους ακροατάς του οπού με
+αγαλλίασιν τον έβλεπον, τους έλεγε:
+
+ — Δεν είναι δυνατόν, παιδιά μου, να διαψευσθώσιν οι χρησμοί. Αυτό
+να το ξεύρετε!
+
+Αλλά τούτο δεν διήρκεσε πολύ. Το εθνικόν εκείνο καταφύγιόν του, η
+_Ωραία Ελλάς_, μετ' ολίγα έτη, ήλλαξε κ' εκείνο όψιν.
+
+Κατεδαφίσθη, καθώς και το θολωτόν του άλλοτε υπόγειον. Εκείνα τα
+έτη καταφθάσαντες από την Πόλιν οι λεγόμενοι _Χαυγιαροχανίται_
+Χρηματισταί, με της τσέπαις των γεμάταις λίραις και τα χέρια των
+χαρτιά, μετέβαλλον αυτό εις πρόχειρον Χρηματιστήριον. Περί τα δύο
+υαλιστερά του σφαιριστήρια ιστάμενοι όρθιοι, οι νεοφερμένοι
+εκείνοι της Πόλεως, και τείνοντες τας χείρας απειλητικάς προς
+αλλήλους, ωπλισμένας όμως όχι με φονικά όπλα αλλά με αβλαβή
+χαρτία, και μετοχάς τραπεζών και εταιρειών αρτισυστάτων, ηλάλαζον
+φωνασκούντες απειλητικώς αριθμούς, εν οχλοβοή και ταραχή
+ωργισμένων ανθρώπων, ετοίμων να έλθουν εις χείρας, οπού ο
+Καπετάνιος δεν ημπορούσε πλέον ούτε να καθίση εκεί, όχι να
+ομιλήση. Ότε δε μίαν ημέραν είδε πολλούς και από τα παλαιά μέλη
+της Εταιρείας της _Αναστάσεως_, οι οποίοι μεταμορφωθέντες εις
+μεσίτας επωλούσαν εκεί και ηγόραζαν, διδαχθέντες από τους
+νεήλυδας, χαρτία, τότε πλέον δεν ηδυνήθη να κρύψη τον πόνον του
+εδάκρυσεν οδυνηρώς εμβριμώμενος, ανεστέναξε βαθειά και έγεινεν
+άφαντος. Ούτε εφάνη πλέον πουθενά εντός της πόλεως. Διϊσχυρίζοντο
+όμως τινές ότι τον έβλεπον συχνά διατρίβοντα ή περιδιαβάζοντα εις
+τους όπισθεν της Ακροπόλεως λόφους πότε μόνος πότε με τον κυρ-
+Μιχάλην, όστις χηρευμένος πλέον και ασφαλής από κάθε εξέλεγξιν,
+δεν τον εγκατέλιπε ποτέ, αισθανόμενος πάντοτε άρρητον ηδονήν να
+ακούη την εξήγησιν των χρησμών περί του Αγίου Βασιλέως, και να
+εντρυφά εις τα σύνορα μιας απεράντου Ελλάδος, να σχεδιάζη δε το
+καφενεδάκι οπού πολύ γρήγορα, καθώς επέμενε, θα άνοιγεν απέξω από
+την Αγίαν Σοφίαν. Έως ου μίαν χιονώδη πρωίαν οι Αθηναίοι
+ανεγίνωσκον εις την θορυβοποιόν τότε _Εφημερίδα_ μίαν θλιβεράν
+όντως είδησιν, εις τα ψιλά εκείνα συνθέματα της οπού εγράφοντο με
+ιδιαιτέραν πάντοτε χάριν και ευφυίαν, ότι επάνω εις τον λόφον του
+Μνημείου του Φιλοπάππου, μέσα εις μίαν σπηλαιώδη σχιμάδα, ευρέθη
+το πτώμα πτωχικού γηραλέου ανθρώπου με σαρακωμένον τον μύστακα,
+σκεπασμένον με ένα στρατιωτικόν μανδύαν, το οποίον εκράτει σφιγκτά
+εις τας αγκάλας του δύο χρυσοδεμένα βιβλία, τον χάρτην του Φεραίου
+και την συλλογήν των Χρησμών και Προρρήσεων περί του αγίου
+Βασιλέως. Εν μέσω αυτών ήτο στερρώς εσφηνωμένη ιδιόχειρος του
+αποθανόντος διά μολυβδίδος σημείωσις λέγουσα.
+
+ — Ηγρύπνησα, εσκέφθην, και είπα: Τάδε λέγει Κύριος:
+
+Παιδί μου κυρ-Μιχάλη! Ημπορεί να κάμουν τας Αθήνας _Χρηματιστήριον
+της Ανατολής_, καθώς μου είπες ότι ελέχθη χθες εις την Βουλήν,
+αλλ' οι Χρησμοί δεν είνε δυνατόν να διαψευσθούν. Δεν είναι
+δυνατόν. Αυτό να το βγάλουν από τον νουν τους. Αν ζήσης εις την
+μεγάλην εκείνην διά τον Ελληνισμόν ημέραν, θα θυμηθής βέβαια να
+μου ανάψης. . . . Όποιος ζήση! . . .
+
+Η σημείωσις διεκόπτετο ενταύθα αποτόμως, προσέθετεν αινιγματωδώς η
+_Εφημερίς_· αι τελευταίαι λέξεις ήσαν δυσδιάκριτοι εκ της
+κακογραφίας. Και φαίνεται ότι ο θάνατος επήλθεν αιφνίδιος. Δίπλα
+εκεί παρέκειτο κηρίον εσβεσμένον και μολυβδίς. Το πτώμα αυτό
+ανεγνωρίσθη αμέσως ότι ήτο του Καπετάνιου, του ονειροπόλου εκείνου
+της Μεγάλης Ιδέας μυσταγωγού, όστις ευρέθη εκεί από ένα
+αστυφύλακα, ξεπαγιασμένος, την παγεράν εκείνην πρωίαν, μέσα εις
+την χιονισμένην σχισμάδα του αρχαίου Μνημείου (2).
+
+
+
+ΣΕ ΜΙΑ ΠΑΡΑΚΛΗΣΗ
+(1902)
+
+
+
+Πρώτα-πρώτα οι γρυπαράδες είχον αντιληφθή τον κίνδυνον. Αργά, πολύ
+αργά σχολάσαντες από την επίπονον εργασίαν των, είχαν καθήσει
+πλέον, κάτω εις την άμμον, παρά το κύμα, μεσάνυχτα σχεδόν, να
+δειπνήσουν, υπό το φως φαναρίου το οποίον απεκρέμασαν από τινος
+κονταρίου κάπου εκεί, δίπλα εις την αλιάδα των, η οποία πλυθείσα
+πλέον ήτο διπλαρωμένη εκεί, ένας ολογάλαζος γρύπος κατακαίνουργος.
+Επάνω εις δύο καπνισμένας πέτρας τοποθετημένη η βαθεία χύτρα,
+εκόχλαζεν ακόμη υπό την επιτήρησιν ενός νεαρού τρατάρη όστις
+βιαίως υπεδαύλιζε την πυράν της οποίας αι φλόγες επέψαυον σχεδόν
+το πρόσωπόν του. Το χωρίον εκοιμάτο πλέον. Ότε ένα αιφνίδιον
+θαλασσάκι ανερρίπισεν όλον τον λιμένα, οπού ήσαν αραγμένα διάφορα
+μικροκάικα από τα εκτελούντα την ακτοπλοΐαν των Σποράδων. Σαν να
+εσύριξεν όφις ή δράκων.
+
+Οι γρυπαράδες όλοι με τάσπρα μανδήλια έχοντες δεμένον τον κούκον
+των, τσεσμελήδες φιλόπονοι και αγαθοί, παρακαθήσαντες γύρω άρχισαν
+ήδη να τρώγουν όλοι από το αυτό βαθύ πινάκιον, την κρεμοειδή
+ψαρόσουπαν, την οποίαν μόνον αυτοί ξεύρουν να παρασκευάζουν από
+λογιών-λογιών ψάρια, πετρόψαρα· τρώγοντες δε συνωμιλούσαν ηρέμα, ή
+αστειεύοντο αναφέροντες επεισόδια του αλιευτικού αυτών βίου
+γελαστά και σπαρταρίζοντα, καθώς σπαρταρίζουν τα ποικίλα είδη των
+ιχθύων μέσα εις τον βαθύν σάκκον του δικτύου λαμπυρίζοντα
+επαργύρους λάμψεις.
+
+ — Αύριο να τραβήξουμε, παιδιά, για τον Τσουγκριά. Έχουμε καιρό να
+πάμε. Και είναι καιρός της ζαργάνας. Σεπτέμβριος μήνας, και πέφτει
+εκεί ψάθα.
+
+Δεν ετελείωσε την ομιλίαν του ο καπετάν Γιάννης, μ' ένα μεταξωτό
+μανδήλι εις τον σκούφον του γύρω, και παραιτήσας το κουτάλι έξαφνα
+λέγει·
+
+ — Δεν μ' αρέσει, παιδιά, ο καιρός απόψε. Και έρριψε βλέμμα
+περίφροντι προς την ωραίαν τράταν του. Αλλ' έως ου καλοκκυτάξουν
+όλοι την θάλασσαν, ήρχισεν ένα δυνατό αεράκι να σφυρίζη από μέρος
+του σιρόκου με όλα τα προμηνύματα μιας τρικυμίας, τα οποία ως
+αναφρικιάσεις έφθαναν έως εις την ακτήν Σαγανάκια μαύρα και
+ύποπτα.
+
+ — Την τράτα με όλα τα παιδιά!
+
+Διατάσσει τότε ο καπετάν Γιάννης· και αμέσως ευρέθη από το δείπνον
+προς την θάλασσαν. Τα παιδιά τον ακολουθούν και αρχίζουν εν τω άμα
+εργασίαν επίπονον ν' ασφαλίσουν την γαλάζιαν των τράταν η οποία
+ανακινουμένη από των βιαίως επερχομένων κυμάτων, ήρχισε να κτυπά
+επί της μαρμαρίνης προκυμαίας, με κοντάρια και κωπιά
+απομακρύνοντες αυτήν από την σκάλαν.
+
+Όλα τα μικροκάικα συγχρόνως, τα οποία ήσαν αραγμένα, ήρχισαν να
+χορεύουν ατάκτως, το έν μετά το άλλο σαλευόμενα επί των κυμάτων,
+χορόν παράδοξον και θαλασσινόν, θαρρείς και κάποιος αόρατος
+παιγνιδιάτορας τα εξηρέθισεν εις συρτόν παράδοξον. Εις μίαν
+στιγμήν ο άνεμος στραφείς έστρωσεν εις τον σιρόκον.
+
+Ο λιμήν της κώμης, εστραμμένος προς νότον, είναι ασφαλής και
+διπλούς, έν δε μέρος μόνον αυτού ανοικτόν εις τον σιρόκον,
+εκάστοτε από τον άνεμον τούτον υποφέρει, ιδίως τους φθινοπωρινούς
+μήνας ότε συχνά υπόκειται εις τας παραφόρους πνοάς του. Ετούτο δε
+γνωρίζοντες οι γρυπαράδες έσπευσαν να εξασφαλίσουν την τράταν,
+φοβούμενοι μη ευρεθώσιν εκτεθειμένοι κατόπιν, όταν θα ήτο αδύνατον
+να προλάβουν τον κίνδυνον, όστις εκρήγνυται αμέσως και αποτόμως ως
+από μήνιν Θεού.
+
+Αλλ' ήτο αποφασισμένον ως φαίνεται να κινδυνεύσουν αυτήν την
+νύκτα. Διότι μετ' ολίγον εξερράγη αληθώς η τρικυμία ακατάσχετος,
+με βίαν και αγριότητα μαινομένων θηρίων, λύκων και τίγρεων, τα
+οποία ωρύοντο ως επί του σταδίου πηγαινοερχόμενα περί την
+κονίστραν με λύσσαν βοράς. Ο σιρόκος είχεν εμφανισθή τωόντι με
+όλην του την μανίαν. Τα κύματα, εξεγειρόμενα αλλεπάλληλα,
+επήρχοντο το έν μετά το άλλο κατά του μικρού λιμένος, τον όποιον
+πάραυτα εκ του πυθμένος συνετάραξαν, να τον αναποδογυρίσουν,
+θαρρείς, ως αναποδογυρίζει τηγανητής τας τηγανιζομένας μαρίδας.
+
+ — Βοήθεια! ήρχισαν να κραυγάζουν τότε οι αλιείς, μη προφθάσαντες
+ν' ασφαλίσουν την τράταν των.
+
+ — Βοήθεια! αντήχει η κραυγή των πενθίμως εις όλην την κοιμωμένην
+κώμην επάνω, ως λυγμός θρηνούντων.
+
+Η βία του σιρόκου ήτο ακατάσχετος, τα κύματα, υπερπηδήσαντα μετ'
+ολίγον τα κρηπιδώματα της προκυμαίας, επλημμύρησαν την αγοράν,
+περιλούσαντα τα προαύλια των μαγαζείων και τους ωραίους
+ευκαλύπτους της παρά την αποβάθραν μικράς πλατείας. Τα δε πλοιάρια
+παρασυρθέντα ήρχισαν να συγκρούωνται επί των μαρμάρων της
+προκυμαίας.
+
+ — Βοήθεια! εξηκολούθουν να φωνάζουν οι γρυπαράδες, των οποίων η
+τράτα η ολογάλαζη είχε διπλαρώσει επί της αποβάθρας, κινδυνεύουσα
+να θραυσθή.
+
+Τότε και οι κάτοικοι εξεγερθέντες έσπευσαν με τα φαναράκια προς
+τον λιμένα, ασκεπείς και ημίγυμνοι, με της γούναις εις της πλάταις
+των.
+
+Νύκτα-μεσάνυκτα και σκοτάδι πίσσα!
+
+Ο ουρανός ούτε εφαίνετο. Κύματα και σύννεφα έγιναν όλα έν. Και
+μόνον ο άγριος μυκηθμός του ανέμου ηκούετο συνεχής και αδιάπτωτος
+ως βοή εξατμιζομένων μηχανών, περιτυλίσσων αγρίως τας θρηνώδης
+κραυγάς των νησιωτών, οίτινες υπερανθρώπους προσπαθείας
+καταβάλλοντες ηγωνίζοντο να περισώσωσι τα πλοιάριά των
+θαλασσώσαντες μέχρι της οσφύος. Τότε συγχρόνως μέσα εις την
+γενναίαν αυτήν των στοιχείων αναταραχήν, ήρχισε να κτυπά και η
+καμπανίτσα της Παναγίας της Λημνιάς, ψηλά εις τον βράχον, πίσω εις
+της Πλάκαις, επαυξάνουσα τον κίνδυνον:
+
+ — Νταν! Νταν! Νταν!
+
+Αι άγριαι του σιρόκου ριπαί, ως μυκηθμοί ταύρου ηχούσαι,
+αναλαμβάνουσαι τους ασθενείς της καμπανίτσας ήχους ως γόους
+μεμονωμένους, διέσπειραν αυτούς ανά το χωρίον, το οποίον ήτο πλέον
+ανάστατον· και ήκουες ανοίγματα θυρών και ήκουες βηματισμούς
+εσπευσμένους, και ήκουες κλαυθμούς νηπίων, ως να εισέβαλον αίφνης
+συμμορίαι πειρατών προς σύλησιν και απαγωγήν.
+
+Ο λιμήν ήτο πλήρης ανθρώπων, άλλων εν τη θαλάσση πεσόντων και
+άλλων θεωρούντων από της προκυμαίας, ή διδόντων παραγγέλματα
+σωτηρίας.
+
+Ο καπετάν Μήτρος, απόμαχος πλέον πλοίαρχος, πιασμένος τους πόδας,
+ακουμβισμένος ύπτιος επί του παραθύρου του κοντά εις την λυχνίαν,
+με το σιγάρο στο στόμα διαρκώς διέτασσε :
+
+ — Σία! . . . Άλλα! . . . αβάρα! . . .
+
+Εν ώ τα φαναράκια των σπευδόντων εις τον λιμένα αναιβοκατέβαινον.
+
+Ούτως αι κραυγαί των νησιωτών των εν τω λιμένι, οι ολολυγμοί των
+γυναικών, αίτινες έκλαιον επάνω εις τον βράχον, οι θρήνοι των
+παιδίων, όλα απετέλουν συμφυρμόν επώδυνον μέσα εις την βαθείαν του
+μεσονυκτίου σκοτίαν, τον οποίον καθίστα πικρότερον ό ήχος της
+καμπανίτσας της Παναγίας της Λημνιάς, σημαινούσης ακόμη την
+παράκλησιν.
+
+ — Νταν! Νταν! Νταν!
+
+Η Βγένα η καπετάνισσα ήτο οπού εσήμαινε με τόσην λαχτάρα την
+καμπανίτσα της Παναγίας της Λημνιάς, του καπετάν Βγενιού η
+σύζυγος, μια υψηλή και εύσωμος ανδρογυναίκα.
+
+Το σχοινάκι της καμπανίτσας ήτο υψηλά, συρμένον προς . . . τα
+ένδον του ναΐσκου, από μίαν οπήν επάνω-επάνω της πύλης, διά να μη
+τα φθάνουν τα παιδιά το βράδυ, και σημαίνουν ασκόπως εις τα
+παιχνίδια των, ανησυχούντα τον ιερέα.
+
+ — Αυτού να το μαζεύης, Παϊσία! έλεγε προς την νεωκόρον ο ιερεύς,
+ο παπα-Λάμπρος, κ' εγώ με το ραβδί μου το φθάνω.
+
+Πράγματι εις τον εσπερινόν και τον όρθρον ο Παπα-Λάμπρος ένας
+κοντός και γηραλέος εφημέριος, αναβαίνων εις μίαν μεγάλην πέτραν,
+χρησιμεύουσαν εκεί ως σκαμνίον, το ετραβούσε με την στραβολεκίτσα
+του μετά κόπου πάντοτε, κινδυνεύων να εξαρθρωθή, και εσήμαινεν
+ήχους διακεκομμένους και κλαυθμηρούς.
+
+ — Νταν! Νταν! Νταν! Νταν!
+
+Και η Βγένα η καπετάνισσα, υψηλή ως ήτο, το κατεβίβασεν ευκόλως με
+την χειρ της, και ήρχισε να σημαίνη εντρόμως και παλμικώς, σύμφωνα
+με τους τρομώδεις παλμούς της ταραχθείσης εκ του φόβου καρδίας
+της.
+
+Και συνάμα εψιθύριζε παραπονουμένη:
+
+ — Του είπα του βλοημένου. Κάτσε καπετάν Βγενιέ. Δεν μ' αρέσει ο
+καιρός. Θα ποδίσης και θα υποφέρης. Κάτσε. Ο βλοημένος δεν μ'
+άκουσε. Και ο καιρός έδειχνε από το μεσημέρι, πως ήτανε
+σκανδαλισμένος. Είδα εγώ τα θεμέλια· ήταν βουρκωμένα γύρω-γύρω.
+
+Και η καμπανίτσα εσήμαινε!
+
+ — Νταν! Νταν! Νταν!
+
+Συνήχθησαν μετ' ολίγον αρκεταί γυναίκες του χωρίου έντρομοι, με
+τας μανδήλας λυτάς, τυλιγμέναι 'ς τα σάλια, — πρωτοβρόχια
+Σεπτεμβρίου και ήτο υγρασία μεγάλη και ψύχρα εις την υγράν
+πολίχνην — βαστάζουσαι μπουκαλάκια με λάδι, βαστάζουσαι θυμιάματα
+και λαμπάδας. Η γρηά Μυρώδαινα είχε πέντε υιούς, όλους
+μπαρκαρισμένους. Έσπευσε με πέντε κεράκια να τ' ανάψη 'ς την
+Παναγία την Λημνιά. Η χήρα η Μισιργούδα είχε μια βρατσέρα
+κληρονομιά του μακαρίτη οπού είχε το πρωί αποπλεύσει διά την Κύμην
+και έσπευσε έντρομος, με λαδάκι:
+
+ — Παναγία 'ς το Πέλαγο! Παναγία 'ς το Πέλαγο!
+
+Εφάνη μετ' ολίγον ο γέρων ιερεύς, ο Παπα-Λάμπρος ερχόμενος, κοντός
+και πολιός, με τ' ασπροκίτρινα ως από λινάρι γένεια, κινδυνεύων ν'
+αναρπαγή ως αερόστατον υπό του ανέμου όστις είχεν ανασηκώσει τα
+ράσσα του προς την κεφαλήν του:
+
+ — Έλα, παπά μου! εφώνησεν αμέσως η Βγένα η καπετάνισσα αφήσασα το
+σχοινίον με δύναμιν προς τα κάτω ώστε ήχησε πάλιν μονάχη της η
+καμπανίτσα: Νταν! Νταν!
+
+Η Βγένα, του καπετάν Βγενιού η σύζυγος, ήτο γνωστή διά την
+ευλάβειάν της εις όλον το χωρίον.
+
+Το μεγάλο ασημένιο στεφάνι της Παναγίας της Λημνιάς αυτή το είχεν
+αφιερώσει. Μίαν ολομέταξον ποδιάν άσπρην από βροχόν με λωράκια
+γαλάζια, διά το αναλόγιον της Παναγίας, αυτή την είχεν υφάνει. Ήτο
+η Παναγία η Λημνιά, η προστάτις της Βγένας και του χωρίου όλου.
+Εις κάθε κίνδυνον θαλάσσης, εις πάσαν τρικυμίαν αι νησιώτισσαι
+έτρεχαν να διαβάσουν παράκλησιν· και εισηκούοντο πολλάκις αι
+δεήσεις των, και έκαμπτον το θείον τα δάκρυά των. Στην επάνω
+γειτονιάν κτισμένη η εκκλησία σύρριζα εις τον βράχον του Σχοινά
+και κατέναντι του σιρόκου ήτο ως προπύργιον απόρθητον, θαρρείς,
+του ατιθάσσου ανέμου, του οποίου πολλάκις είχε διακόψει την βίαν
+και την ορμήν, όριον ηγιασμένον γαλήνης και σωτηρίας, ουχί μόνον
+διά τους εις τον λιμενίσκον εκείνον εισπλέοντας και ορμούντας,
+αλλά και διά τους μακράν εις τα πελάγη τα μεγάλα κινδυνεύοντας εις
+ώρας τρικυμιών ενώπιον των οποίων προσκαλουμένη παρίστατο η
+Παναγία η Λημνιά, άλλοτε ως φανός καθοδηγών εν μέσω των υφάλων,
+και άλλοτε ως ναύκληρος διατάσσων τα δέοντα, και άλλοτε ως
+κυβερνήτης πηδαλιούχος με την ακτινοβολούσαν ουράνιον αίγλην της
+περί την κεφαλήν, με το μεγάλον της πρόσωπον και τα μεγάλα της
+μάτια. Διά τούτο ήτο γεμάτη αφιερώματα η Παναγία η Λημνιά!
+Παιδάκια, χεράκια, ματάκια, όλα ασημένια, εκρέμοντο εκεί εκ
+σχοινίου μεταξωτού οριζοντίως επάνω εις την εικόνα προσδίδοντα
+αίγλην και λάμψιν θαυμαστήν. Αλλά προ πάντων ασημένια καραβάκια
+και βαρκίτσαις ήσαν εκεί εν μέσω των αναθημάτων. Το κόττερο του
+καπετάν Ανδρέα που εγλύτωσε σε μια σοροκάδα, σαν αυτή τώρα· γολέτα
+του καπετάν Μαΐστρου φορτωμένη κάρβουνα ολίγον έλειψε, να καή όταν
+έπιασαν φωτιά τα καρβουνάδικα στην Πόλι· η βάρκα του μπάρμπα
+Γιαννιού, οπού ανετράπη έξω από το λιμάνι από ένα σαγανάκι και δεν
+έπαθε τίποτε· όλα ήσαν εκεί εις την Παναγίαν την Λημνιάν
+αναθήματα. Ακόμα και ο γυιος του καπετάν Λούσου οπού έπεσε στην
+θάλασσαν και επρόφθασε να πη μόνον: «Παναγία μου Λημνιά μου» και
+αυτός ανέκειτο εκεί ασημένιος με ολόχρυσον το πρόσωπον σαν άγιος.
+Ήτο αρχαία εικών και μεγάλη η Παναγία η Λημνιά με το μεγάλο
+πρόσωπο και τα μεγάλα μάτια, την οποίαν είχον φέρει εις την νήσον
+ως εφέστιον αυτών λατρείαν εκ της μεγάλης Λήμνου αποικήσαντες ποτέ
+λήμνιοι εις την μικράν νήσον. Τρία μεγάλα πιθάρια είχαν χωμένα οι
+επίτροποι ως τον λαιμόν εις το υπόγειον διά το προσφερόμενον λάδι
+της Παναγίας της Λημνιάς, της οποίας η κανδήλα ήτον ακοίμητος. Από
+μόνον δε το απόκηρον ενός έτους συνετηρείτο κατά το πλείστον ο
+ναός.
+
+ — Δόσε μου την Παναγίαν την Λημνιάν, Παϊσία μου! έλεγεν ο γέρων
+εφημέριος ο Παπά-Λάμπρος και δεν θέλω τίποτε άλλο.
+
+Αλλά μεταξύ όλων των αναθημάτων διέπρεπεν έν αργυρούν έκτυπον
+ευμέγεθες και τορευτόν και επίχρυσον, παριστάνον ένα πλοίαρχον εις
+τρεις διαφόρους στάσεις. Ασκεπής εδώ, με την κόμην φρίσσουσαν εν
+τω κινδύνω ίστατο όρθιος επί της πρύμνης του πλοιαρίου του, μιας
+βρατσέρας δώδεκα πήχεων, με το μακρουλόν ως αυγόν κεφάλι του,
+κρατών το πηδάλιον και αναβλέπων προς τα ιστία. Παρέκει, πεσμένος
+ο ασημένιος καπετάνιος εις το πέλαγος, εκολυμβούσε να σωθή μόλις
+ανατείνων την μακρουλήν κεφαλήν του από μέσα από τα κύματα ως
+κολοκύνθιον χρυσούν. Εις το άλλο ανάθημα το ανθρώπινον αποτύπωμα
+παρίστα κυβερνήτην σκεπτικόν, με την μακρουλήν κεφαλήν του
+πάντοτε, σκυθρωπόν ιστάμενον ενώπιον του τεταραγμένου πελάγους,
+εμπρός εις την πρώραν, ωσάν φιγούραν ξυλίνην από κάτω από τα
+φλόκια. Ήτο ο καπετάν Βγενιός, με την μακρουλήν ως αυγόν κεφαλήν
+αυτού, οπού τρεις φοραίς, εκινδύνευσε και τρεις φοραίς διεσώθη διά
+της θαυμασίας επισκιάσεως της Παναγίας της Λημνιάς. Αυτά δε και τα
+τρία εκτυπώματα, τα αργυρά και επίχρυσα, τα οποία τόσον πλουσίως
+εστόλιζαν την θαυματουργόν εικόνα, η Βγένα η καπετάνισσα τα
+παρήγγειλεν εις τον άριστον χρυσοχόον του χωρίου, τον Αποστόλην
+τον Χρυσοφόν, με τ' όνομα, όστις, κατ' απαίτησιν δεισιδαίμονα της
+Κυρά Βγένας, νύκτα μεσάνυκτα τα ειργάσθη, εις τρεις νύκτας
+συνεχείς, τόσας ώρας καθ' εκάστην δουλεύων αυτά όσον έφθανε να
+καώσι τα σαράντα κεράκια, όσα ήναπτεν εν τω οίκω της η Βγένα, η
+καπετάνισσα, γύρω-γύρω 'ς τον κοιτώνα της, εμπρός 'ς τα
+εικονίσματα δεομένη εν συνοδεία μυστηριώδει του χρυσοχόου του
+γείτονος, του οποίου το μικρόν σφυρίον ηκούετο κρουόμενον επί του
+αργύρου, ως να εκράτει το ίσον εις τας δεήσεις της προσευχομένης
+γυναικός.
+
+Εφόρεσεν αμέσως το επιτραχήλι του ο ιερεύς και εμπρός εις την
+Παναγίαν την Λημνιάν ήρχισε να διαβάζη την Παράκλησιν, από μέσα
+από το Αγιασματάριόν του, ένα παμπάλαιον βιβλίον πεποικιλμένον από
+τα κηροστάγματα, με την φωνήν τρομώδη και κλαυθμηράν, την οποίαν
+κλαυθμηροτέραν καθίστα ολονέν η κλαίουσα έξω τρικυμία και αι
+αδιάκοποι κραυγαί των νησιωτών, οίτινες έδραμον κάτω εις τον
+λιμένα να σώσουν τα κινδυνεύοντα πλοιάριά των, από τα οποία
+εγέμισεν ο λιμενίσκος, παρασυρθέντων ήδη από τα κύματα και των
+φελουκίων, τα οποία ήσαν συρμένα έξω εις την άμμον.
+
+ — Υπεραγία Θεοτόκε, σώσον ημάς! απήγγελλεν ο ιερεύς εις την αρχήν
+εκάστου τροπαρίου της Παρακλήσεως.
+
+ — Παναΐτσα μου Λημνιά μου! επανελάμβανεν η Βγένα η καπετάνισσα,
+κύπτουσα μέχρι του μαρμαρίνου του ναΐσκου εδάφους, εν μέσω των
+άλλων γυναικών προεξάρχουσα, αίτινες την εμιμούντο εις όλα, εις
+τας αναφωνήσεις, εις τας γονυκλισίας, εις την συγκίνησιν, ενώ τα
+παραθυρόφυλλα εσείοντο υπό των αγρίων του ανέμου ριπών να
+καταπέσουν μαζί με τους ρεζέδες, η δε στέγη ανεταράσσετο ν'
+αναρπαγή εις τον αιθέρα υψηλά μαζί με τας κεράμους της, αι οποίαι
+συνεκρούοντο μετακινούμεναι, ως να ειργάζοντο μαΐστορες ξανασυρταί
+επάνω, και αναρπαζόμεναι ενίοτε κατέπιπτον εις την εγγύς μικράν
+πλατείαν ή εθραύοντο με κρότους μεμονωμένους και τρομακτικούς, με
+απήχημα θλιβερόν θραυομένων αγγείων επί κηδεία νεκρού.
+
+Από έν δελόφρακτον κατέναντι παράθυρον όπισθεν του δεξιού χορού,
+εφαίνετο το πέλαγος μαύρον και απειλητικόν, ο δε παπα-Λάμπρος
+στρέφων συχνά-συχνά εκεί τα όμματα, εκύτταζε με τα γυιλιά του τα
+μεγάλα και σείων την κεφαλήν του εν απελπισία εξηκολούθει την
+Παράκλησιν.
+
+«Των παθών μου τον τάραχον η τον Κυβερνήτην τεκούσα Κύριον και τον
+κλύδωνα κατεύνασον . . . . .»
+
+ — Παναΐτσα μου Λημνιά μου! Επήδεν η Βγένα, προεξάρχουσα πάντοτε
+των δεομένων γυναικών, ανάψασα ήδη μίαν μεγάλην λαμπάδα, της
+οποίας το μέγα φως κινούμενον σπασμωδικώς υπό του ανέμου,
+ωρυομένου διαρκώς διά των χασμάδων των παραθύρων, προσέδιδε μίαν
+μυστηριώδη και υπερφυσικήν κίνησιν εις την Αγίαν Εικόνα, ήτις
+ενόμιζες ότι εσαλεύετο υπό των κυμάτων άλλοτε υψουμένη επί της
+κορυφής αυτών, και άλλοτε βυθιζομένη εις το σκοτεινόν κοίλωμά των.
+
+Ήρχοντο στιγμαί πολλάκις μεγαλοπρεπείς εν τη μανία του υγρού
+στοιχείου, οπού καθώς διά του υελοφράκτου παραθύρου διεκρίνοντο τα
+φουσκωμένα εκείνα κύματα, με όλον τον αναιβοκαταιβαίνοντα σάλον
+του πελάγους, εφαίνετο ότι ολόκληρος ο ναΐσκος της Παναγίας της
+Λημνιάς εκεί επάνω εις την άκραν του βράχου οπού ήτο — παρασυρθείς
+υπό των κυμάτων, ως πλοίον απολέσαν τας αγκύρας του, εσαλεύετο επ'
+αυτών, βαίνον ταχέως προς τον καταποντισμόν. Και όταν εις τας
+στιγμάς εκείνας τας μεγαλοπρεπείς εσήμαινεν η καμπανίτσα του υπό
+του ανέμου κινουμένη, θαρρείς κ' εκρούετο ο κώδων μπάρκου
+κλυδωνιζομένου, αναγγέλλων τον κίνδυνον.
+
+Ήδη αληθινοί θρήνοι έφθανον εκ του λιμένος επάνω εις τον βράχον
+του ναΐσκου. Η βοή του σιρόκου η ακατάβλητος εκόμιζε τώρα μέσα εις
+τον ναΐσκον λυγμούς και θρήνους, εκόμιζε και των ναυαγίων τα
+τριξίματα, τα οποία ριπτόμενα κατά του μαρμαρίνου κρηπιδώματος του
+λιμένος εκρότουν θραυόμενα.
+
+Η τρικυμία επεκταθείσα είχεν εισορμήσει πλέον μέσα εις την πόλιν
+εν πλημμύρα φοβερά. Αι γυναίκες των πρώτων επί της παραλίας
+οικίσκων εκάλουν βοήθειαν, να προφθάσουν τα ύδατα, τα οποία
+ήρχισαν να εισρέουν εις τα κατώγια με κίνδυνον κατακλυσμού.
+
+Κλαύματα παιδίων, τα οποία έντρομα επετάχθησαν έξω γυμνά και
+φοβισμένα, επικλήσεις μητέρων, κραυγαί ανθρώπων από τα μαγαζεία,
+οπού τα ύδατα της θαλάσσης εισρεύσαντα ήρχισαν να παρασύρουν τα
+βαρέλια του οίνου και των σαρδελών ως φελούκια, αι φωναί των
+γρυπαράδων, οίτινες επάλαιον ακόμη άπρακτοι να σώσουν την τράταν
+ημιλυθείσαν εις τα ζυγώματα, ο πονετικός θρήνος του μπάρμπα
+Γιαννιού, του οποίου εθραύσθη διαλυθείσα ολοτελώς η βαρκίτσα του η
+ψαράδικη κ' έκλαιε! αχ! μωρέ παιδιά! όλα αυτά τα φοβερά απηχήματα
+έφθανον εις τον ναόν μέσα οπού ο γηραιός ιερεύς ασκεπής πλέον, με
+τα άσπρα σαν λιναρίσια μαλλιά του και τα άσπρα σαν λιναρίσια
+γένεια του, εξηκολούθει τα τροπάρια της παρακλήσεως με τόνον
+επιτακτικόν ανθρώπου ευρισκομένου κάτω εις τον λιμένα, εν τω
+κέντρω των καταστροφών.
+
+«Διάσωσον από κινδύνων τους δούλους σου Θεοτόκε . .»
+
+Και ανεγίγνωσκε τώρα το Ευαγγέλιον, ότε μία άλλη φωνή κινδύνου ως
+θρήνος μακρυνός πνιγομένου εξήγειρε την Βγέναν την καπετάνισσαν,
+κύπτουσαν εκεί υπό το αγιασματάριον του ιερέως και βαστάζουσαν επί
+της κεφαλής της το επιτραχήλιόν του.
+
+ — Αρρόδο, καπετάν Βγενιέ! αρρόδο!
+
+Εγερθείσα εν τω άμα εστάθη προς στιγμήν ακίνητος με τα μεγάλα
+μάτια της η Βγένα, η καπετάνισσα, υψηλή και εύσωμος γυνή, ατενώς
+προβλέπουσα τα μεγάλα της Παναγίας της Λημνιάς μάτια, τα οποία
+ήσαν τα μόνα ακίνητα τόσην ώραν εκεί οπού όλα εκινούντο φρίσσοντα
+υπό τας τρομώδεις του ανέμου πνοάς. Εστάθη ακίνητος με τα ακίνητα
+μάτια της, σαν να ωμίλει με τ' ακίνητα της εικόνος μάτια.
+
+ — Αρρόδο, καπετάν Βγενιέ! αρρόδο όσο μπορείς! . .
+
+Επετάχθη τότε όλη βλέπουσα προς το παράθυρον όθεν εφαίνετο το
+πέλαγος. Εσκέφθη να φύγη αμέσως αλλά πώς ναφήση την παράκλησιν,
+αμαρτία της εφαίνετο, εν ώ ο παπα-Λάμπρος επροχώρει προς το τέλος
+ψάλλων τώρα τα Μεγαλυνάρια και θυμιάζων γύρω τον ναόν και τας
+γυναίκας.
+
+ — Γρήγορα, παπά μου, κάμε γρήγορα, θα σώσω!
+
+Και έκαμνεν σταυρούς και μετάνοιαις, έβλεπε και από το παράθυρον
+δύο σκοτεινόμαυρα πράγματα οπού αναιβοκατέβαινον προ της εισόδου
+του λιμένος, θέλοντα να εισπλέσουν και παρασυρόμενα πότε υψούμενα
+ως δύο ιστία ανοικτά πλην έτοιμα να καταβιβασθώσι, και πότε
+αφανιζόμενα. Ο όγκος ο πέτρινος του Μπουρτζίου διεγράφετο φοβερός
+εκεί πλησίον των. Και όπισθεν — πάλιν άλλος όγκος πέτρινος, ο
+μώλος του Σχοινά, εσχημάτιζε την είσοδον του ενός λιμένος ως
+σιαγών ορθάνοικτος να τρακανίση παν το οποίον έμελλε να εμφανισθή
+εκεί, βορά τρισαθλία.
+
+Αυτήν την φοράν η κραυγή ουδόλως διέφερε του θρήνου· τόσον έτρεμεν
+η κραυγάζουσα φωνή!
+
+ — . . . . «Δέξαι παρακλήσεις αναξίων σων οικετών . . .» έψαλλεν
+ο ιερεύς.
+
+ — Παναγία μου! ανεφώνησεν η Βγένα η καπετάνισσα, ήτις είχε
+στυλωθή παρά την θυρίδα και ήκουε καθαρά πλέον.
+
+ — Ο καπετάν Βγενιός, παπά μου, η βρατσέρα μας επάνω εις τον μώλον
+του Σχοινά! Να, τα πανάκια της! Να, το φαναράκι της αναμμένο!
+Παναγιά μου Λημνιά μου!
+
+Και ετέντωσε καλώς τα μάτια της η δεομένη, προσπαθούσα κάτι άλλο
+ακόμη να διακρίνη. Αι άλλαι γυναίκες την εκύκλωσαν, και ιδούσαι το
+πέλαγος εφώνησαν και εκείναι αλαλάξασαι.
+
+ — Παναγία μου! Λημνιά μου!
+
+ — Βάρδα από τον Μώλο, καπετάν Βγενιέ!
+
+Ηκούσθη πάλιν η θρηνώδης εκείνη κραυγή του καπετάν Μήτρου οπού από
+το παράθυρόν του, παλαιός αυτός καπετάνιος, διέτασσεν.
+
+«— Πάντων προστατεύεις αγαθή . . . . .
+
+Έψαλλε θρηνητικώτατα τώρα ο εφημέριος, κάμνων ακόμη και τας
+συνήθεις εις το τέλος της παρακλήσεως γονυκλισίας. Αι γυναίκες τον
+εμιμήθησαν.
+
+ — Παναΐτσα μου! Λημνιά μου! Εδέετο η Βγένα η καπετάνισσα και
+εκραύγαζεν: — Η βρατσέρα μου! αυτή είναι . . . . Αυτή είναι.
+
+Και ατενίζουσα ολονέν προς τον λιμένα, εις μίαν αίφνης αναλάμψασαν
+αστραπήν ανεφώνησεν:
+
+ — Ο καπετάν Βγενιός! Πίσω στην πρύμη, ξεσκούφωτος, με το μακρουλό
+κεφάλι του, μούσκεμα. Γεμάτη νερό η κουβέρτα . . . . .
+
+ — . . . . Και λύτρωσον ημάς από πάσης ανάγκης και
+θλίψεως . . .»
+
+Εξηκολούθει ο ιερεύς.
+
+ — Αχ! πάει! θα πέση 'ς τον Μώλο! Δεν θα καβαντσάρη!
+
+ — Κουράγιο, καπετάν Βγενιέ. Μη φοβάσαι! Μη φοβάσαι, καπετάν
+Βγενιέ!
+
+Ηκούσθη πάλιν από του λιμένος φωνή· η φωνή του καπετάν Μήτρου.
+
+ — Κύττα, παπά μου! Κύττα και συ! διέκοψε κατά τας τελευταίας
+αιτήσεις η δεομένη την παράκλησιν, και σπεύδουσα να εξέλθη και
+πάλιν επιστρέφουσα.
+
+ — Δεν βλέπω, παιδί μου! υπέλαβεν ο γέρων.
+
+ — Νά! εκεί δα εκείνα τα δυο πανάκια. Αχ! . . . Θα πέση επάνω 'ςτο
+Μπούρτσι! Νά, ο καπετάν Βγενιός! πιστίλι, μούσκεμα! Δεν του το
+είπα του βλουημένου!; . . .
+
+Και σταυροκοπουμένη και γονυπετούσα εδέετο.
+
+ — Παναγία μου!
+
+Την στιγμήν εκείνην ελαφρά και ηπίως, ως κρουσθείς άργυρος,
+έτριξεν η Παναγία η Λημνιά με όλα τα ασημικά της χαρίσματα.
+
+Μίαν λάμψιν εφάνη ότι άφησαν τα μεγάλα τα μάτια της τα αμυγδαλωτά,
+λάμψιν συγχυσθείσαν με την επαναληφθείσαν αστραπήν, και η βρατσέρα
+η κινδυνεύουσα εχάθη με τα δύο πανάκια της πίσω από τον πέτρινον
+όγκον του Μπουρτζίου.
+
+Εκεί δε οπού τόσην ώραν αναιβοκατέβαιναν τα δύο διάβροχα ιστία,
+μόνον τα μεγάλα και φουσκωμένα κύματα εσάλευαν πλέον, ωθούμενα
+προς τα έξω και συγκλονίζοντα την Βγέναν την καπετάνισσαν ως
+οικτρόν ναυάγιον να την ρίψουσι, θαρρείς, προς τους βράχους.
+
+ — Θα τρέξω κάτω, παπά μου! Είπεν έκφρων η Βγένα η καπετάνισσα.
+
+Και αληθώς έκαμε κίνησιν βιαίαν τώρα να σπεύση εις τον λιμένα,
+αλλ' από την ευλάβειάν της ανεκόπη πάλιν να τελειώση η παράκλησις,
+ήτις πράγματι ετελείωνε πλέον, ότε και η κυρά Βγένα σαν αστραπή
+έγεινεν άφαντος.
+
+ — Κουράγιο, καπετάν Βγενιέ! ενεθάρρυνε πάλιν ο καπετάν Μήτρος.
+
+***
+
+Και ιδού όπισθεν του Μπουρτζίου, εις τον δεύτερον λιμένα, όστις
+δεν προσεβάλλετο υπό του σιρόκου, προέβαινεν ανασουσουρωμένη ως
+όρνις μετά την αλεκτορομαχίαν η βρατσέρα του καπετάν Βγενιού,
+ήτις προβάσα ακόμη ολίγον εις μέρος υπήνεμον, ηγκυροβόλησε με τας
+δύο αγκυρίτσας της.
+
+Ο κρότος της αγκυροβολήσεως έφθασεν επάνω γλυκύς και ιλαρός ως
+μολπή ευφρόσυνος της σωτηρίας.
+
+Τότε και ο γέρων ιερεύς έλεγε το «Δι' ευχών» ενώπιον της εικόνος
+της Παναγίας της Λημνιάς, ήτις, ακίνητος πάντοτε, με τα μεγάλα
+μάτια της, φορτωμένη τ' ασημικά της εκυριάρχει, Δέσποινα
+απροσμάχητος, εν μέσω του ωρυομένου εκείνου σάλου του υγρού
+στοιχείου, όπερ εξηκολούθει ολονέν να μυκάται και να απειλή,
+ανακινούν τον λιμένα και την καμπανίτσαν της Εκκλησίας της, ήτις
+εγλυκοκελάδει ακόμη κατά διαλείμματα άλλας παρακλήσεις άλλων
+γυναικών!
+
+ — Νταν! Νταν! Νταν!
+
+
+
+ΨΥΧΟΣΑΒΒΑΤΟΝ
+(1907)
+
+
+
+Είχε διαβάσει εις το Ευαγγέλιον, αλλά και πολλαίς φοραίς του
+εξηγούσεν ο μακαρίτης ο Γέροντας, ο πνευματικός της νήσου, με τα
+μεγάλα μάτια και την χονδρήν φωνήν, πως η ψυχή είνε πλέον
+πολύτιμον πράγμα από το σώμα, και, αν την χάση κανείς, με τίποτε
+πλέον, ουδέ με τον κόσμον όλον, δεν ημπορεί να την εξαγοράση . . .
+Το επίστευεν αυτό, και περισσότερον ακόμα επίστευε την φωνήν του
+Γέροντα, οπού χονδρά-χονδρά αντηχούσεν έως μέσα εις την καρδίαν
+του πάντοτε:
+
+ — «Ή τι δώσει άνθρωπος αντάλλαγμα της ψυχής αυτού; . . .»
+
+Διά τούτο ο Γεωργάκης της Λιμπέρταινας δεν ελυπήθη τόσον, όταν
+έμαθε τον θάνατον της μητέρας του, όσον τώρα, οπού εξημέρωνε το
+ψυχοσάββατον, το πρώτον ψυχοσάββατον, μετά τον θάνατόν της. Η
+σκούνα, με την οποίαν εμπαρκάρισεν ως ναύκληρος, ήτο αραγμένη εις
+μίαν έρημον ακτήν, παρά την είσοδον του Ελλησπόντου, από
+παρακαιρόν. Είχον φορτώσει τούβλα από τη Μασσαλίαν, προωρισμένα
+διά τον σιδηρόδρομον της Ανατολής, τα οποία έπρεπε να παραδώσουν
+εις Νικομήδειαν, και εξ αιτίας ισχυρών βορείων ανέμων
+εχασομερούσαν τώρα τόσαις ημέραις έξω από το Σιτλί-Μπαχάρ.
+
+Από το πρωί ακόμα, την Παρασκευήν, σαν εκύτταξε την Σύνοψιν, επάνω
+εις την πρωινήν του προσευχήν, τον κατέλαβε μία βαθυτάτη
+μελαγχολία, όταν είδε πώς εξημέρωνε ψυχοσάββατον εις την ερημίαν
+εκείνην, τόσον, οπού ελησμόνησε να δώση εργασίαν εις το πλήρωμα.
+Και σαν να του κακοφάνη ολίγον του πλοιάρχου, όστις ήτο
+αγανακτισμένος και από τον καιρόν. Αλλά καλόβολος φυσικά, ως ήτο,
+ο καπετάν Γιάννης και ανοιχτόκαρδος, δεν τον ήλεγξε πολύ πικρά τον
+νεαρόν ναύκληρον, γιατί τον εγνώριζε «περήφανον στη δουλειά του»
+πάντοτε. Αλλ' όταν, εξελθών από το καμάρι πίσω αφού έπιε τον καφέ
+του, είδε τους ναύτας να ξετινάζουν τα ράντσα των, τας κρεμαστάς
+των κλίνας, είπε προς τον λοστρόμον του, όστις ακκουμβισμένος
+επάνω εις την κωπαστήν παρηκολούθει τα κυλιόμενα πέραν αγρίως
+λευκά κύματα του Αιγαίου:
+
+ — Θυμήθηκες πάλι την μάννα σου! . .
+
+Τούτο ήρκεσεν εις τον αγαθόν ναύκληρον να συνέλθη, να εννοήση το
+σφάλμα του και να προχωρήση προς την πρώραν.
+
+ — Οι ζωντανοί με τους ζωντανούς, εψιθύρισεν ο καπετάν Γιάννης
+τότε, ανάπτων το τσιγάρον του, και οι πεθαμένοι με τους
+πεθαμένους . . .
+
+ — Καμμιά φορά όμως έχουν την ανάγκην μας και οι πεθαμένοι,
+υπέλαβεν ο νεαρός ναύκληρος με κάποιαν συστολήν.
+
+Μετ' ολίγον επί κεφαλής του πληρώματος ο Γιωργάκης, ο ναύκληρος,
+ειργάζετο εις την συρραφήν μιας παλαιάς εσχισμένης μπούμας του
+πλοίου, την οποίαν είχον απλώσει επί του καταστρώματος. Συχνά δε
+ίστατο, με την σακκορράφαν την χονδρήν εις χείρας, βλέπων προς
+τους ιστούς επάνω περίφροντις μάλλον ή αφηρημένος.
+
+ — Θα της βράσουν τάχα κανένα πιατάκι κόλλυβα; διελογίζετο. Ποιος
+να φροντίση! Εκεί οπού στην αράδα θα λάμπουν στολισμένα τα κόλλυβα
+όλων των πεθαμένων του χωριού, εις την ενορίαν μας, αποκάτω από
+την εικόνα του Χριστού, κάθε ένα με το κεράκι του, κάθε ένα με
+τους χρωματιστούς του φιόγκους, θα είναι μαζί και το δικό της το
+πιατάκι, ευμορφοστολισμένο, με σταφίδες, με κουφέτα, με γαρύφαλα,
+με βαρακωμέναις μαντζουράναις και αρμπαρόρριζαις; Και δίπλα θα
+είναι και το καλό το σαμδανάκι μας, με μια λαμπαδίτσα κίτρινη, με
+μαύραις κορδέλλαις; Ποιος να σου τα κάμη αυτά, πτωχή μου μαννούλα!
+Θα σου ζυμώσουν τουλάχιστον καμμιά λειτουργιά; θα σε μνημονεύση
+κανένας παπάς;
+
+Και προσεπάθει να κρύψη τα μάτια του, οπού άρχισαν να βουρκώνουν.
+
+ — Α! παιδιά! Ως το μεσημέρι να την ξενετάρωμε! απέτεινε τότε
+παρακέλευσιν προς τους ναύτας, οπού γύρω γύρω συνέρραπτον το
+παλαιόν εκείνο ιστίον, ο καθένας με την σακκορράφαν του και με το
+πέτσινο γάντι του.
+
+Και πάλιν ίστατο σιωπηλός, βαστάζων ακίνητον την σακκορράφαν του
+και βλέπων προς τους ιστούς:
+
+ — Τι να σου κάμη και η καϋμένη η 'ξαδέλφη μου, η μόνη συγγένισσά
+μου! Τι να σου κάμη η φτωχή και αυτή! διελογίζετο τότε ο Γιωργάκης
+της Λιμπέριαινας, συνεχίζων τας σκέψεις του, τι να σου κάμη η
+ξενοδουλεύτρα! Αδειάζει κι' αυτή, οπού και εις τον ύπνο της ακόμα
+πλέκει την κάλτσα της κινούσα τα χέρια της! . . .
+
+Και ανεστέναξε βαθέως:
+
+ — Να ήμουν ταχυά κι' εγώ στην Παναγία την Λημνιά, τη ενορία μας,
+ταχυά το ψυχοσάββατο! Τι κόλλυβα σωρό, οπού θα πάνε για όλους τους
+πεθαμένους! . . .
+
+Και μετ' ολίγον:
+
+ — Να ήμαστε το ελάχιστο σε κανένα λιμάνι απόψε, σε καμμιά σκάλα,
+νάβγω να πάω στην εκκλησιά ταχυά το ψυχοσάββατο! . . . Να σου
+ανάψω ένα κεράκι το ελάχιστο! . . .
+
+Και του ήλθε τότε εις την ανάμνησιν το τελευταίον γράμμα της
+εξαδέλφης του, οπού του έγραφε για τον θάνατον της μητέρας του,
+στην Μαρσίλια· εκεί οπού φόρτωναν τα τούβλα· το είχε μέσα εις το
+κόρφο του, σαν φυλακτό, το γράμμα εκείνο, και το είχε μάθει απόξω
+νεράκι;
+
+ — Όταν θάφευγες, του έγραφεν η Λουξανιώ, η εξαδέλφη του, ήταν
+χαρούμενη· θυμάσαι με πόσαις ευχαίς και με πόσαις χαραίς σε
+κατευώδωσε. Σαν να μη ήθελε να πονέσης εις τον υστερνόν σου
+εκείνον μισεμόν. Σαν νάξευρεν ότι για τελευταία φορά σε έβλεπε,
+και ήθελε με χαρά να σ' αποχαιρετίση, για νάχης για πάντα ως ευχή
+της, την χαρά. Την είδες! την θυμάσαι! Ελαβε δύναμιν, σαν από
+άνωθεν. Εσηκώθη επάνω, οπού είχε μήνες να σηκωθή από το στρώμα,
+και σου έσφιξε το χέρι και σ' εφίλησε:
+
+ — Στο καλό, παιδί μου! την ευχή μου, παιδί μου! Δεξιά και
+αριστερά η ευτυχίαις να σου έρχωνται, παιδί μου! . . .
+
+Εσταμάτησεν εδώ τας αναμνήσεις του ο Γιωργάκης βουρκωμένος, και
+έσκυψε μέσα εις τον κόλπον του, προσποιηθείς ότι κάτι εμβήκε μέσα
+εις το μάτι του, διά να μη εννοήσουν οι ναύται.
+
+Έπειτα πάλιν εξηκολούθησε την αποστήθισιν της επιστολής:
+
+ — Σαν κατέβηκες την σκάλα, να την έβλεπες! Πού ευρέθηκεν εκείνη η
+δύναμι! Θυμήθηκε τα νειάτα της. Επανεκάθησε στο παραθύρι για να σε
+καμαρώση:
+
+ — Αρί, από πού θα ξαγναντίση το παιδάκι μου;! . . Από το παραθύρι
+της σαλίτσας εφαίνετο μια γωνίτσα του λιμανιού. Εκύτταζε και
+έλεγε, εις τα χαμένα, έτσι.
+
+ — Στο καλό, παιδί μου! στο καλό! Δεξιά και αριστερά! . . .
+
+Αλλά προς το βράδυ ο καιρός εχάλασε. Χειμώνας, βλέπεις.
+
+Επήρεν ένας κρύος μαΐστρος! Χιονιά δυνατή! Εγονάτισε τότε μπροστά
+εις την Παναγίτσα μας, την Τριχειρούσα, κ' έκλαιεν:
+
+ — Αρί, Λουξανιώ, πώς τάφησα το παιδάκι μου και μούφυγε! Πώς
+τώκαμα αυτοδά, αρί. Δεν το κρατούσες, αρί να μη φύγη το παιδάκι
+μου; Δεν το κρατούσα, μαθές! . .
+
+Κ' έκαμε μετάνοιαις εις την Παναγίτσα μας, κ' έκλαιε κλάματα κ'
+εφώναξε δυνατά:
+
+ — Δεν μ' έπαιρνες κι' εμένα μαζί . . .
+
+Αλλ' επί τέλους επροδόθη ο ναύκληρος. Είδαν οι ναύται γύρω-γύρω τα
+βουρκωμένα τα μάτια του και ένας γεροντονιός, κοντός και
+καμπουράκος, με την κομμένη μύτη, οπού του την επήρε το διάκι σε
+μια φορτούνα, ο Καπότας, λέγει συνηθισμένος να παρεμβαίνη παντού:
+
+ — Αλήθεια, κυρ Γιωργάκη, σχωρέθηκε η γρηά!
+
+ — Τώρα! απήντησε καταπίνων δύο λυγμούς ο Γιωργάκης της
+Λιμπέριαινας και περνών νέον σπάγγον εις την σακκορράφαν του, δέκα
+μέραις ύστερα οπού φύγαμε για την Μαρσίλια. Δεν σας τώπα;
+
+ — Θεός σχωρέστηνε! επανέλαβεν ο Καπότας με την έρρινον πάντοτε
+φωνήν του· καλή γρηούλα!
+
+Και προσέθηκε:
+
+ — Και τι οργή Θεού, κυρ Γιωργάκη! Να μη είμαστε σε καμμιά σκάλα
+να της πας αύριο ένα πιατάκι κόλλυβα, που ξημερώνει, κατάλαβες,
+ψυχοσάββατο! . . . ένα κεράκι να της ανάψης, κατάλαβες . . .
+
+Η υπενθύμισις αύτη ήτο έλαιον εις την πυράν. Εξήναψεν ο πόνος του
+πάλιν. Δεν εβάσταξε πλέον. Επέρασε την σακκορράφαν του εις μίαν
+πτυχήν του ιστίου και εγερθείς μετέβη εις το μαγειρείον ν' ανάψη
+ένα τσιγάρο, ως είπεν.
+
+Ο μάγειρος, ένας νέος τσεσμελής, ένας ηλιοκαμένος και
+θαλασσοψημένος πρώην τρατάρης, μ' ένα άσπρο τουλουπάνι περί τον
+ναυτικόν του κούκου, χωμένος μέσα εις το ξύλινον οίκημα του
+μαγειρείου, εσυγύριζε τη φασολάδα για το «τσούρμο» και συγχρόνως
+εκαθάριζε σιτάρι διά τον καφέ, έτσι από καλωσύνη του και όχι από
+φιλάργυρον ιδιοτέλειαν, γιατί βλάπτει ο καθαρός καφές — έλεγεν εις
+τους ναύτας — στα νεύρα.
+
+Το σιτάρι ήτο όντως εύμορφον, μεγαλόκοκκον και χρυσόξανθον, σιτάρι
+της Αίνου, κ' εκίνησεν αμέσως την προσοχήν του ναυκλήρου, όστις
+εκόλλησε, θαρρείς, επάνω λαίμαργον το βλέμμα του. Ολίγον κατ'
+ολίγον ήρχισε τα πραΰνεται τότε η ανήσυχος μορφή του. Η ψυχή του
+εγαληνίασε, και εις τους οφθαλμούς του τους θαμβούς έλαμψαν αίφνης
+αστραπαί παραμυθίας . . .
+
+***
+
+Και ήτο αληθινά αξιαγάπητος η κυρά Λιμπέριαινα, μία γυναίκα
+φιλάσθενος, κοντή και ξηραγγιανή, μία γερόντισσα, να είπωμεν,
+πλέον, οπού επέρασε την ζωήν της πολύ σεμνά και πολύ ταπεινά,
+χωρίς να ενοχλήση εις το παραμικρόν ποτέ τον άλλον. Ύστερα από ένα
+ταχυθάνατον γάμον της ουδέ εφαίνετο ποτέ έξω, κλεισμένη εις τον
+οικίσκον της μέσα, αυτή με την μακράν της χηρείαν, εν προσευχαίς
+και νηστείαις διάγουσα, ως άλλη Άννα Φανουήλ, και μόνον εις την
+γειτονικήν της Εκκλησίαν της Παναγίας της Λημνιάς επήγαινε σκυφτή-
+σκυφτή πρωί και βράδυ, παρακολουθούσα τους εσπερινούς και τους
+όρθρους, ως κανδηλανάπτρια. μ' ένα σάλι μαύρο σκεπασμένη. Αν είχε
+καμμίαν χαράν, η χαρά της ήτο μόνον το μοσχαναθρεμμένο παιδί της,
+ο Γιωργάκης της, τον οποίον επτά μηνών βρέφος της τον άφησεν ο
+μακαρίτης ο πατέρας του, ο καπετάν Λιμπέριος, ένας φιλήσυχος
+μικροκαπετάνιος, οπού απέθανε την ίδια νύκτα με το κότερό του, ένα
+εύμορφο και γλήγορο κότερο, οπού το πονούσε και από την γυναίκα
+του περισσότερον.
+
+ — Βοηθάτε με, για το Θεό, παιδιά! βοηθάτε με, εφώναζε την νύκτα
+εκείνην, οπού είχε σηκωθή μία αγρία παλαβονοτιά, αναστατώσασα όλον
+τον λιμένα της μικράς νήσου, ο οποίος είνε εκτεθειμένος εις την
+μανίαν της.
+
+Ο καπετάν Λιμπέριος επάνω εις τον ύπνον του, εξαφνισθείς από τας
+αγρίας πνοάς του χειμερινού νότου εκείνου, κατέβη αμέσως εις τον
+λιμένα και εις ένα βράχον επάνω θαλασσωμένος, ξεσκούφωτος, και με
+τα άσπρο του εσώβρακον, σαν ο βρυκόλακας του λιμανιού, προσεπάθει
+να διασώση το ωραίον πλοιάριον, το οποίον παρασυρθέν είχε
+διπλαρώσει επάνω εις την βραχώδη ακτήν του λιμένος.
+
+ — Βοηθάτε με! έκλαιεν ολολύζων ο καπετάν Λιμπέριος μισοπνιγμένος
+μέσα εις τα αφρισμένα κύματα, και προσπαθών να πιάση από το
+μπαστούνι το κότερον, σαν παιδί από το χέρι, ο πτωχός, να το
+τραβήξη έξω . . .
+
+Αλλ' ένα τελευταίον κτύπημα του λεπτοκαμωμένου πλοίου επί των
+υφάλων εκεί διέλυσεν αυτό πάραυτα εις ξύλα και σχοινία, ότε και ο
+καπετάν Λιμπέριος έξαφνα, σαν να εγλίστρησεν, ευρέθη φαρδύς-πλατύς
+μέσα εις τα άγρια κύματα, συγκυλιόμενος και αυτός μετά των άλλων
+ναυαγίων, μέσα εις τους γοερούς γογγυτούς των αφρών και του
+ανέμου.
+
+Η πένθιμος είδησις την εύρε την κυρά Λιμπέριαιναν προσευχομένην,
+γονατιστήν, εμπρός εις την Τριχειρούσαν της, ενώ το παιδίον, το
+νήπιον, εκλαυθμύριζεν άυπνον μέσα εις την κούνιαν του παραδέρνον.
+
+Αλλ' είχε πλάτος καρδιάς η αξία όντως γυναίκα αυτή και διήλθε
+νικηφόρος την θλιβεράν χηρείαν της, αφιερωμένη εις την ανατροφήν
+του τέκνου της, το οποίον ήδη, έφηβος είκοσιπενταετής, ήτο ο
+καλύτερος ναύτης της νήσου και ο συμπαθής ναύκληρος της σκούνας
+του καπετάν Γιάννη, απέξω από το Σιτλί-Μπαχάρ . . .
+
+Εις το τελευταίον ταξείδι έμενε τρεις μήνας, σχεδόν όλον το
+φθινόπωρον, μαζί με την μητέρα του, η οποία υποφέρουσα από ένα
+επίπονον μαρασμόν είχε καταπέσει τελείως.
+
+Ο χειμών πολύ πρώιμα εκραγείς και με ασυνήθη βίαν το έτος εκείνο,
+είχεν αποκλείσει ολοτελώς την μικράν νήσον με τας συνεχείς θυέλλας
+του και τας τρικυμίας του, ολίγας ημέρας μετά τον εις την νήσον
+καταπλούν της σκούνας, ήτις φορτωμένη σίδηρα παλαιά κατέβαινεν από
+την Πόλιν, κατευθυνομένη εις Μασσαλίαν.
+
+ — Καλύτερα, μαννούλα μου, οπού όλο βρέχει και χιονίζει, και
+κάθομαι κοντά σου, εις την παραστιά . . .
+
+ — Την ευχίτσα μου νάχης, παιδί μου. Δεξιά και αριστερά! . . .
+επανελάμβανεν η γερόντισα αντί πάσης άλλης ομιλίας.
+
+Κι' εσιώπα κατόπιν σιγήν μακράν και νεκρικήν, γυρμένη από το ένα
+πλευρόν εις το προσκέφαλόν της, παρά την εστίαν, και βλέπουσα
+ατενώς προς έν σημείον της οροφής, ως εν θεωρία μυστική των
+ησυχαστών της αρχαίας Λιβύης.
+
+Και ο Γιωργάκης, ο εύσωμος ναύτης, με τους κυανούς του οφθαλμούς,
+εν οις κατηυγάζετο, θαρρείς, το γλυκύ του Αιγαίου χρώμα, με ένα
+πρόσωπον στρογγύλον και πράον, στιλπνόν και άμωμον, ως η αθωότης,
+με μίαν χάριν άπλαστον και διαυγή, ως το νάμα του Ταξιάρχου μας,
+τρεις μήνας σχεδόν δεν απεμακρύνετο από το πενιχρόν κλινίδιον της
+μητρός του, ήτις γυρμένη, ως ήτο πάντοτε, του εφαίνετο σαν
+ζωγραφιά της Αγίας Φωτεινής της Σμύρνης, απαστράπτουσα αγάπην και
+στοργήν.
+
+Πρωί πρωί της άναπτε την φωτιάν και της έψηνε τον καφέ της, που
+της είχε φέρει από το ταξείδι, εωσού να ξημερώση καλά και έλθη η
+εξαδέλφη του, η Λουξανιώ, μία πτωχή και ηλικιωμένη ξενοδουλεύτρα,
+οπού η δουλειαίς δεν την άφησαν να πανδρευθή, για να της σκουπίση,
+να της ξετινάξη το μενδεράκι της, και να της μαγειρεύση έπειτα
+κανένα φαγάκι, έχουσα δίπλα της και τη δουλειά της, το ράψιμό της,
+καμμιά φορά και τα λανάρια της.
+
+ — Δεν μου λες τίποτα, μητέρα! έλεγε καμμιά φορά ο Γιωργάκης,
+θέλων να διακόπτη την θλιβεράν εκείνην της μητρός του σιωπήν, οπού
+τόσον τον έθλιβε. Δεν μ' ερωτάς τίποτα!
+
+ — Τι να σ' πω, παιδί μου; να σε ζαλίζω! επανελάμβανε πάντοτε η
+γραία, χωρίς ν' αποσπάση από την μαυρισμένην οροφήν τους οφθαλμούς
+της, πλανωμένους, θαρρείς, εκεί επάνω εις καμμίαν εικόνα της
+φαντασίας της, κρεμασμένην εις κάποιαν μυστηριώδη της οροφής
+γωνίαν.
+
+ — Καμμιά φορά όμως συνήρχετο. Η λήθη, η οποία την είχε σαβανώσει,
+ζωντανήν, διελύετο σιγά-σιγά, σαν να ξεδιπλώνετο κάτι από πάνω
+της, και τότε το ωχρόν χρώμα του προσώπου της ερρόδιζεν εύμορφα,
+ως όταν θέλη να βασιλεύση ο ήλιος. Μειδίαμα τότε εζωγραφίζετο εις
+τα σιωπηλά της χείλη, μειδίαμα ελαφρόν και γλυκύ, ως είναι γλυκύ
+το ηλιοβασίλευμα· οι οφθαλμοί της οι νεκροί εκείνοι και ακίνητοι,
+ως εξ υάλου ψεύτικοι, ανεζούσαν αίφνης κ' ελαμπύριζον κ' έπαιζον.
+Και τότε ενθυμείτο ότι υπάρχει, και ενθυμείτο ότι ζη. Ενθυμείτο
+ότι υπήρξε ποτε ομιλητική και διαχυτική, και ενθυμείτο τα αστεία
+της τότε και τα ωραία της τα δίστιχα· και υπανεγειρομένη από το
+ερημικόν κλινίδιόν της, εσπρώχνετο σιγά-σιγά προς την εστίαν, ως
+διά να συνδαυλίση την φωτιάν.
+
+Τότε, ως απαντώσα εις παλαιάς του Γιωργάκη ερωτήσεις, χθεσινάς και
+προχθεσινάς, έλεγε, μ' ένα πένθιμον όμως πάντοτε μειδίαμα,
+μειδίαμα φεύγοντος, αποχαιρετισμόν, θαρρείς, θλιβερόν προς την
+ζωήν και τον κόσμον:
+
+    _Γαϊτάνι πλέκω
+    και δεν αδειάζω.
+    Σαν τ' αποπλέξω,
+    σε κουβεντιάζω._
+
+ — Ανέζη τότε εν ταις ολίγαις στιγμαίς εκείναις της χαράς και της
+διαχύσεως εις τον στυγνόν εκείνον θάλαμον όλος ο κόσμος ο
+παρελθών, ένας πολύ ωραίος κόσμος, ως είναι ωραία η ζωή· ένας
+κόσμος εύχαρις και φαιδρός, οπού ακόμη δεν τον είχε σβήσει με την
+κρύαν σκιάν του το θλιβερόν γήρας.
+
+Και την έβλεπε τότε — εθάρρει — ο Γιωργάκης την μητέρα του νέαν
+ακόμη, φιλόπονον και ακούραστον, οπού ποτέ της δεν έλεγε, πως θα
+γηράση, αναιβοκαταιβαίνουσαν της σκάλαις, εις τα πρώτα της μακράς
+χηρείας της χρόνια, μαγειρεύουσαν, γελώσαν, προσπαίζουσαν. Την
+εφαντάζετο τότε την σεμνήν γραίαν κατά τας ευτυχείς εκείνας
+στιγμάς οπού του έλεγε τα τρυφερά δίστιχα, από τα οποία είχεν εις
+την μνήμην της ολόκληρον θησαυρόν, αλλά τον οποίον τώρα είχε θάψει
+τόσον βαθειά η πένθιμος νόσος. Την εφαντάζετο ανασκουμπωμένην και
+ολόχαρον, κατασκευάζουσαν εκείναις της ωραίαις λαχανόπητταις, οπού
+ήσαν γεμάταις με χαράν παρά με καυκαλίθραις.
+
+ — Τι έγιναν εκείνα τα χρόνια, μαννούλα μου!
+
+ — Τι έγιναν εκείνα μαθές, παιδάκι μου! . . . Και τότε ίστατο και
+την έβλεπε και αυτός σιωπηλός και ακίνητος. Την εκύτταζεν, ως εν
+απορία προς το αιώνιον πρόβλημα της ζωής, το οποίον ιδού ανωρθούτο
+ενώπιόν του μαύρον, ως φάντασμα, ως ο σκελετός εκείνος με το
+δρέπανον . . .
+
+ — Διατί να γηράσκωμεν! και διατί να αποθνήσκωμεν!
+
+ — Όμως ευσεβής, ως ήτο, κ' ευλαβής χριστιανός, κατώρθωνεν ευκόλως
+να πραΰνη την ψυχήν του, παρηγορών εαυτόν και την μητέρα του με
+την μόνην αληθινήν παρηγορίαν:
+
+ — Έννοια σου, μητέρα. Στην άλλη ζωή να είσαι καλά. Εκεί να
+περάσουμε καλά, εις την αιώνιον Βασιλείαν. Να ιδής εκεί χαραίς
+αληθιναίς, αθάναταις χαραίς.
+
+***
+
+ — Μετά το γεύμα ο καιρός έδειξε σημεία βελτιώσεως καταφανή· η
+Ανατολή ήρχισε να καθαρίζη από τα μαύρα εκείνα νέφη, τα οποία είχε
+τόσον πυκνά σωρεύσει επί του Αιγαίου ο μαΐστρος τόσας ημέρας
+πνέων. Η Θράκη εξ άλλου φαεινώς ελαμπύριζεν εις το χαμήλωμα εκείνο
+του ηλίου, τα δε άγρια του Ελλησπόντου κύματα κατέπιπτον ολονέν,
+εωσού το πέλαγος το Αιγαίον, ήρχισεν όλον γοητευτικώς να γαλανίζη·
+και από το βάθος του ορίζοντος, κάτω πολύ, και οπίσω από την
+Τένεδον, σημεία ελαφρά νοτίου ανέμου εσχηματίζοντο.
+
+ — Βίρα, παιδιά, διέταξε μετ' ενθουσιασμού ο καπετάν-Γιάννης, ιδών
+τα καλά του καιρού προμηνύματα.
+
+Πάραυτα οι ναύται ευρέθησαν εις τας θέσεις των.
+
+ — Να ξεμουδιάσουμε λιγάκι, παιδιά! προσέθηκεν αμέσως.
+
+ — Αλέστα! εφώναξε με την κομμένην μύτην του ο κοντός ο Καπότας,
+πεθαίνων για το τιμόνι, «να κάμνη τον καπετάνιο».
+
+Έκαμαν ένας-ένας οι ναύται τον σταυρόν τους· και ιδού η μπόμπα της
+σκούνας, με το βραχνόν και συχνοπιασμένον κύλισμά της, άρχισε να
+σύρη την άγκυραν, αφίνουσα ένα ασυνήθη σιδηρούν αντίλαλον εις την
+έρημον ακτήν με τον σκληρόν εκείνον ανασασμόν της.
+
+Ως πτηνά συγχρόνως, ανάλογοι ναύται εθεάθησαν επάνω εις τους
+εξαρτισμούς του πλοίου, το οποίον ιδού άνοιξεν ένα-ένα τα πανιά
+του, και ταλαντευθέν επιχαρίτως δεξιά και αριστερά εξεκίνησεν
+ελαφρά, ως πάπια ξεκολλήσασα πλέον από το έλος, αφού εξετίναξε με
+χαράν τα δυο κοντά πτεράκια της.
+
+Άφρισεν αμέσως εμπρός εις της μάσκαις της το θαλασσάκι, απ' εδώ
+και απ' εκεί, και μία ελικοειδής κίνησις συγχρόνως εσημειώθη επί
+της επιφανείας της θαλάσσης.
+
+Ο Καπότας, κοντός και κυφός, με την κομμένην μύτην, εκάθισεν
+αμέσως εις το τιμόνι, έχων τα μάτια του διαρκώς εις την κατέναντί
+του πυξίδα και σοβαρευόμενος με κωμικήν ακινησίαν. Ο καπετάν-
+Γιάννης καταχαρούμενος εφουμάριζεν εις την πρύμνην διασκευάζων με
+μίαν παράταξιν δελφίνων, υπερηφάνως εξελισσομένην προ του
+Ελλησπόντου, ο δε Γιωργάκης, αφηρημένος πάντοτε, ακκουμβών επάνω
+εις την κωπαστήν, έβλεπε με λαιμαργίαν ευλαβή ένα ερημοκκλησάκι,
+το οποίον κατάχρυσον εις το ηλιοβασίλευμα εστόλιζε την κορυφήν
+εκεί ενός λοφίσκου.
+
+ — Φύσα, χρυσέ μου, φύσα! ηκούσθη ο καπετάν Γιάννης, αποτεινόμενος
+προς το ούριον αεράκι.
+
+Η σκούνα εμβαίνει ήδη εις τον Ελλήσποντον ως νύμφη εις την
+παστάδα. Αι πνοαί του μπάτη προσκόπτουσαι επί των ιστών της και
+των σχοινίων και των λοιπών του εξαρτισμού πλεγμάτων, αποτελούσιν
+ηδυπαθή αρμονίαν καλλιφώνου μουεζίνη, ψάλλοντος επί του μιναρέ το
+γλυκύτατον κ ι ν τ ί, του δειλινού την παθητικήν προσευχήν.
+
+Ιδού το Σιτλί-Μπαχάρ, το αληθινόν θαλάσσιον κλειδίον, επί της
+Θράκης, αποτόμως και ξηρώς κοπτομένης εις ακτάς τιτανώδεις. Ιδού
+από το άλλο μέρος και το Κουμ Καλέ επί της Ασίας, ήτις με τας
+μαλακάς και αβράς όχθας της, τας τόσον απαλώς πρασινοβαλούσας ήδη
+υπό την πρώιμον χλόην, θαρρείς κ' εκτείνεται ερωτικώς να
+χαιρετίση, ν' ασπασθή και εναγκαλισθή μίαν φοράν ακόμη την
+αγαπημένην αδελφήν της, την Ευρώπην, από την οποίαν την εξεχώρισαν
+αποτόμως εις την διάβασιν της, την κοπτεράν, η Δημιουργία.
+
+Την νύκτα εξηκολούθησεν ο ευνοϊκός άνεμος ισχυρότερος ακόμη. Και
+ουδέ παρέστη ανάγκη του ρυμουλκού, το οποίον καταγάλαζον μ' ένα
+πύρινον ζωνάρι είχε διπλαρώσει εις την σκούναν.
+
+Υπό τους αισίους αυτούς του πλου όρους ο καπετάν Γιάννης
+ευχαρίστως παρεχώρησε την ζητηθείσαν άδειαν εις τον λοστρόμον του,
+όστις ήθελησεν ενωρίτερον να καταβή εις το ράντζο του, ως είπε
+δικαιολογούμενος, να ησυχάση.
+
+ — Άιντε, και λιγώτερο να θυμάσαι τη μάννα σου! Όσο μπορείς
+λιγώτερο!
+
+***
+
+Την αυγήν, επάνω εις το γλυκοχάραμα, όταν πλέον ο βαρδιάνος της
+πρώρας ήρχισε να ξεχωρίζη τους μιναρέδες της Καλλιπόλεως, το
+πλήρωμα κατά πρόσκλησιν του ναυκλήρου, του Γιωργάκη της
+Λιμπέριαινας, παρέστη εις μίαν τρυφερωτάτην σκηνήν, η οποία αξίζει
+τωόντι τον κόπον μιας περιγραφής.
+
+Κάτω εις την πρώραν, εις την αίθουσαν των ναυτών, εκεί προ των
+εικονισμάτων του πληρώματος, οπού έκαιεν η ακοίμητος του
+πληρώματος της σκούνας κανδήλα, επάνω εις ένα τραπεζάκι εύμορφα
+ευτρεπισμένον, ένα πιάτο με κόλλυβα είχε τοποθετηθή με πολλήν
+στοργήν παρεσκευασμένον. Ήσαν κόλλυβα με χάριν και τρυφερότητα
+πολλήν στολισμένα. Είχον επιπασθή με στρώμα σακχάρεως, επί της
+οποίας ετέθησαν σταυροειδώς σταφίδες· κλωναράκια δύο ξηρού
+βασιλικού και μαντζουράνας συνεπλήρουν την όλην ευπρέπειαν με
+πολλήν σεμνότητα.
+
+Ένα κηρίον εμπηγμένον εις το μέσον ήτο αναμμένον. Ο Γιωργάκης της
+Λιμπέριαινας, με φωτιά τα μάτια του από την αγρυπνίαν και από τον
+μυστικόν της νυκτός θρήνον, ξεσκούφωτος κι' έχων έτοιμον θυμιατόν
+πήλινον, από εκείνα τα πρασινοκίτρινα του Τσανακαλέ, έκαμεν αμέσως
+τον σταυρόν του και ήρχισε να θυμιάζη τους ναύτας γύρω-γύρω
+αναγινώσκων συγχρόνως το Τρισάγιον και ψάλλων: «Μετά πνευμάτων
+δικαίων . . . . .». Οι ναύται καταπτοηθέντες αίφνης από της πρώτης
+εκείνης επιβολής, μεθ' ης παρέστη ενώπιον των οφθαλμών των, την
+εωθινήν εκείνην ώραν, η απροσδόκητος αυτή σκηνή του πένθους,
+έστησαν εν ευλαβεία κατανυκτική γύρω-γύρω, ως εις Εκκλησίαν.
+Απεκαλύφθησαν και ήρχισαν να κάμνουν τον σταυρόν των. Μερικοί και
+εδάκρυον παρακολουθούντες την πένθιμον εκείνην ψαλμωδίαν. Όταν δ'
+ο ναύκληρος ήρχισε να ψάλλη τελευταίον: «Μετά των Αγίων
+ανάπαυσον . . . ;» σιγά-σιγά με κλαίουσαν φωνήν, συχνά διακοπτομένην
+από τους λυγμούς της ψυχής του, οι ναύται δεν ημπόρεσαν να κρατηθούν
+από την συγκίνησιν και ανεκραύγασαν πάντες εν χορώ:
+
+ — Θεός σχωρέστηνε! Θεός σχωρέστηνε! . . . Και την εμακάρισαν
+έπειτα με την καρδίαν των, αληθώς, τρώγοντες τα τόσον κατανυκτικώς
+αοράτως ευλογηθέντα κόλλυβα, τα οποία εις την ερημίαν εκείνην,
+καταμεσής εις το πέλαγος, είχε παρασκευάσει η ευλαβής προς την
+ψυχήν της μητρός του  στοργή του συμπαθούς ναυκλήρου.
+
+Ο καπετάν Γιάννης παρασταθείς και αυτός περί το τέλος της ιεράς
+εκείνης σκηνής, της οποίας είχεν οσφρανθή το ευώδες θυμίαμα
+διασκορπισθέν από της πρώρας εις όλον το πλοίον, δεν ηδυνήθη να
+κρύψη ένα δάκρυ και αυτός, μ' όλας τας φαιδράς και θυμήρεις έξεις
+των τρόπων του, και είπε λαμβάνων και αυτός από τα κόλλυβα:
+
+ — Οι πεθαμένοι πολλαίς φοραίς έχουν ανάγκην των ζωντανών. Είναι
+αλήθεια!
+
+Ενώ συγχρόνως πίσω από την πρύμνην, όπου καμαρώνων ως
+γυφτοσκέπαρνον διηύθυνε τα πηδάλιον ξενυκτισμένος, κοντός και
+κυφός, ως ήτο, ο Καπότας, δεξιώτατος όντως πηδαλιούχος, νομίζων
+ότι εις αυτόν ωφείλετο ο δρόμος της ελαφράς σκούνας, εφώναξε
+δυνατά, με την έρρινον πάντοτε φωνή του:
+
+ — Κι' εμένα λίγα κόλλυβα, να σχωρέσω!
+
+***
+
+Ύστερον, εκεί που έτρωγον, το μεσημέρι, διηγείτο ο μάγειρος, ο
+τσεσμελής εκείνος νεανίσκος, με το άσπρο μανδήλι περί τον ναυτικόν
+του κούκον, ότι την ώραν οπού έψαλλεν ο Γιωργάκης «Μετά των Άγιων
+ανάπαυσον» και συνέψαλλον και οι λοιποί, ότε όλοι οι ναύται
+εκλαίομεν από την συγκίνησιν — έλεγεν ο τσεσμελής — τότε, την
+στιγμήν εκείνην, είδεν επάνω προς τον φεγγίτην της πρώρας, από
+μέσα από τα τζάμια του σπιράγιου «σαν ένα κάτασπρο πράγμα, σαν
+'ποκάμισο, σαν σάβανο» οπού ελαφρά-ελαφρά εξεδιπλώνετο κι
+εξανεμίζετο και κάτι λάμψεις έλαμψαν τότε, σαν της αυγής τα πρώτα
+ξανοίγματα. Και είδεν εκεί ο τσεσμελής την μακαρίτισσαν, την ίδιαν
+την κυρά-Λιμπέριαινα, αδύνατην και ξηραγγινήν ως ήτο, αλλά
+χαρούμενην και καλοκαρδισμένην, και άκουσε μίαν γλυκυτάτην φωνήν,
+σαν σβύνουσαν μουσικήν, σαν ουράνιον ψαλμωδίαν, εις τα ύψη επάνω:
+
+ — Δεξιά και αριστερά, παιδί μου!
+
+Σημ. Το παρόν διήγημα ανεδημοσιεύθη πολλάκις, και εις το
+αναγνωστικόν βιβλίον Ι. Πολέμη.
+
+
+
+ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ
+(1898)
+
+
+
+Μου εφάνη πως δεν έκαμα Χριστούγεννα εκείνο το έτος. Ήμουν όλην
+την ημέραν κατηφής και λυπημένος. — Ακούς εκεί; Με τον ήλιον να
+σημάνουν αι εκκλησίαι; ημέρα πλέον;
+
+Κατά το έθος, εκοιμήθην ενωρίς, την παραμονήν, και περί την
+δευτέραν ώραν, μετά τα μεσάνυκτα, εγερθείς, ανέμενα ν' ακούσω τον
+κώδωνα του γειτονικού μου ναού των Ταξιαρχών εις τους Αέρηδες —
+ένα γλυκύτατον, αργυρόηχον κώδωνα. Ενεδύθην, ητοιμάσθην, και
+ανέμενα. Και ήμουν όλος χαρά, αναλογιζόμενος την ιεράν, την θείαν,
+την ανεκλάλητον απόλαυσιν: «Όρθρου βαθέος. Οι πολυέλαιοι
+κατάφωτοι. — Το φως αναδίδει ιδιαιτέραν λάμψιν καιόμενον την
+νύκτα. Ο ναός απαστράπτων. Οι πιστοί συνηγμένοι πανηγυρικώς
+ — Χριστός Γεννάται! — Οι ψάλται υπό ιδιαιτέρου ενθουσιασμού
+κατεχόμενοι. — Δεύτε ίδωμεν πιστοί. — Ο αχώρητος παντί — ήχοι καθ'
+εκάστην αδόμενοι εν ταις μοναίς, και σπανιώτατα ακουόμενοι εν τω
+κόσμω. — Παν σπάνιον επιθυμητόν. — Και να συρίζη ίσως ο βορράς. —
+Και να είνε σκοτία έξω. Και να πίπτη χιών. — Δόξα εν υψίστοις θεώ.
+— Ανατολή Ανατολών. — Επί γης ειρήνη. — Οποία ουράνιος απόλαυσις!
+
+Και όμως η ώρα παρήρχετο χωρίς ν' ακούσω τον κώδωνα του γειτονικού
+μου ναού, ένα γλυκύλαλον, ένα αργυρόηχον κώδωνα. Είδον από του
+παραθύρου. Το άστρον της ανατολής, έκλαμπρον, μέγα, ο αστέρας,
+έφεγγε, καταυγάζων τον ουρανόν. Εχάραζε πλέον — μου εφάνη. —
+Εγεννήθη ο Χριστός. Ηκροαζόμην. Ούτε κώδων, ούτε ήχος. Η πόλις
+εκοιμάτο ως να μη εξημέρωνε χαράς ημέρα. Είχε χιονίσει προ δύο
+ημερών και ήδη προμηνύεται ημέρα ευήλιος. Αίθρία εν ουρανώ. Πώς
+λάμπει ο αστέρας, το άστρον της ανατολής! Προς στιγμήν μου εφάνη
+ότι είδον και τους τρεις μάγους, τρεις εφίππους Χαλδαίους με τα
+βασιλικά στέμματα, με τα σκήπτρα και τα δώρα, ελαύνοντας δρόμω εξ
+Ανατολών. Από την Ακρόπολιν τάχα. Είποντο του αστέρος. Ήσαν τρία
+μεγάλα νέφη, άτινα κατεδίωκεν ο απηλιώτης.
+
+Είχον ακόμη ελπίδας. Ανεμέτρουν ακόμη τα επίλοιπα της χαράς. Μετά
+την θείαν λειτουργίαν θα είνε νύκτα ακόμα, έλεγα. Τότε θα χαράζη.
+Οι φούρνοι θα είνε ανοικτοί, θα έχουν έτοιμον την λιπαράν και
+γλυκείαν μπογάτσαν. Θα έχουν λουκουμάδες. Πρόγευμα εωθινόν εν τω
+οίκω. Ανάπαυσις κατόπιν ψυχική και σωματική. Οποία τρυφή!
+
+Απαυδήσας τέλος εκ της μακράς ελπίδος, — πόσον κουράζει η ελπίς! —
+εβυθίσθην εντός της θερμής κλίνης μου ανάπλεως οργής. Η σελήνη ήτο
+εις το τέλος της και εξαπατά, τον χειμώνα. Μου ήλθεν ύπνος. Πρέπει
+να εκοιμήθην αρκετά. Διότι είδον και όνειρα· Όνειρα τερπνά και
+όνειρα φοβερά. Όνειρα ευώδη και όνειρα βρωμερά. Είδον την όρθριον
+ακολουθίαν υπέρλαμπρον, πανευφρόσυνον. Και είδον πάλιν τους ναούς
+κλειστούς, σκοτεινούς. Είδον ιερείς λαμπροφορεμένους ως αγγέλους,
+και είδον ιερείς μαύρους ως κόρακας.
+
+Και τότε μόλις ηκούσθη ο κώδων του γειτονικού μου ναού, εκεί επάνω
+εις τους Αέρηδες, με φωνήν όμως βραχνήν, ως σπασμένην. Εσήμαινεν
+ώραν πολλήν πένθιμα και άνοστα· και μου εφαίνετο ως να έλεγε:
+
+ — Τώρα πλεια Χριστούγεννα! Τώρα πλεια Χριστούγεννα!
+
+Το άστρον της Ανατολής έσβυσε πλέον. Οι μάγοι με τα δώρα — τα τρία
+σύννεφα — εγύρισαν οπίσω σαν να έχασαν τον δρόμον.
+
+Είχεν εξημερώσει.
+
+Διαταγή του νέου Μητροπολίτου είχε καταργηθή η νυκτερινή ακολουθία
+των Χριστουγέννων διά παντός.
+
+Ήλθαν και μου είπαν.
+
+ — Όχι μέσα εις τα σκότη! Με τον ήλιο! Αι κατακόμβαι δεν υπάρχουν
+πλέον! . .
+
+Απεφάσισεν ο νέος Μητροπολίτης, Θεός σχωρέσ' τονε — ένας ωχρός
+δεσπότης ως νεκρός, μ' εσβεσμένην όψιν ως όψιν νεκρού, και με
+πλέον εσβεσμένην φωνήν, ως φωνήν νεκρού. Βεβαίως και με νεκράν την
+καρδίαν.
+
+Ο κώδων εσήμαινεν ακόμη τρέμων ως σπασμένος.
+
+ — Τώρα πλεια Χριστούγεννα! τώρα πλεια Χριστούγεννα!
+
+Η ημέρα έλαμπε πλέον επί των παραθύρων μου.
+
+ — Πάνε λοιπόν και τα Χριστούγεννα! Τάφαγαν και αυτά! Να ιδούμε τι
+άλλο έμεινε να φάγουν οι φαγάδες!
+
+Δι' εμέ η μεγάλη πανήγυρις έχανε πλέον το γόητρόν της. Έχανε το
+μεγαλείον της μετεβάλλετο εις συνήθη κυριακής λειτουργίαν. Το
+υψηλόν εκείνο της Ε'. ωδής, το εκ του μεγαλοφωνοτάτου Ησαΐου· «Εκ
+νυκτός ορθρίζοντες δοξολογούμεν σε» το έπαιρνε από 'μπρός η ημέρα
+κ' έχανεν ούτως όλην του όρθρου την μυστικήν ευωδίαν.
+
+ — Και εις την Πόλιν, οπού είνε Τουρκιά, νύκτα — όρθρου βαθέος —
+σημαίνουν αι εκκλησίαι! είπον με πικρόν παράπονον, το οποίον
+εκτύπησεν εις τον ψυχρόν τοίχον του δωματίου μου ως σάπιο λεμόνι.
+
+***
+
+Και ήμην όλην την ημέραν εκείνην κατηφής και λυπημένος.
+
+Μ' εφάνη πώς δεν έκαμα Χριστούγεννα εκείνο το έτος.
+
+Ότε περί την εσπέραν έρχεται ο αχώριστος φίλος μου, ο Αλεξανδρής
+(3) και μου λέγει.
+
+ — Τον καταφέραμε! Απόψε ο κυρ Στρατής μας έχει το γουρνόπουλο.
+
+Ο φίλος μου εξασκεί πάντοτε ιδιάζουσαν επιρροήν επ' εμού.
+
+Όσον μεγάλην θλίψιν και αν έχω, μόλις τον ίδω, πραΰνομαι. Είνε
+συντροφιά καλή τέλος πάντων, και η συντροφιά η καλή ιλαρύνει το
+πνεύμα, εν ώ η μοναξιά το εξαγριόνει. Έπειτα ήλθε κομίζων είδησιν
+καλήν. Δείπνον Χριστουγεννιάτικον. Αφού εχάσαμεν την
+Χριστουγεννιάτικην νυκτερινήν Ακολουθίαν τουλάχιστον ας κερδήσωμεν
+ένα καλόν Χριστουγεννιάτικον δείπνον.
+
+Έπειτα ο φίλος μου συνείθιζε μετά το φαγητόν να ψάλλη πάσαν την
+τυχούσαν ακολουθίαν, παρηγορούμενος, διότι ως διανυκτερεύων
+δημοσιογράφος δεν είχε καιρόν διά την Εκκλησίαν — αυτή η
+δημοσιογραφία κοντεύει να κάμη όλους τους εργάτας της αθέους. —
+Εγνώριζεν ευτυχώς από στήθους όλας τας πανηγυρικάς του ενιαυτού
+ακολουθίας. Και έτσι, έλεγα, θα ψάλωμεν τα ωραία των Χριστουγέννων
+άσματα. Έπειτα ο κυρ Στρατής ήτο αξιόλογος άνθρωπος και
+αξιολογώτερος φίλος, θα δυσηρεστείτο, αν ηρνούμην. Το είχε τάξει.
+Και ημείς εδώσαμε τον λόγον μας. Εγνωρίσθημεν εις την Εκκλησίαν.
+Και όσοι γνωρίζονται εν τη εκκλησία και διά της εκκλησίας είνε οι
+καλλίτεροι φίλοι. Ούτω λοιπόν με αυτά και με εκείνα επραΰνθην.
+
+ — Θα είνε και άλλοι; ηρώτησα.
+
+Εφοβούμην μη κληθώσι και άλλοι· και τότε ο φίλος μου θα ηρνείτο να
+ψάλη.
+
+ — Όχι· μοι απήντησεν. Ο κυρ Στρατής, εγώ και συ. Και μετ' ολίγον
+επανέλαβεν:
+
+ — Όχι. Εξέχασα. Θα είνε και αι δύο γειτόνισσαίς του, αι δύο . . .
+πώς της λένε; πες ταις ντε . . . αι δύο . . . χιλιάρικαις!
+
+Συνείθιζεν ο φίλος μου τοιαύτα αστεία, εις τα οποία πολύ
+επετύγχανε με το λεπτόν εκείνο σαρκαστικόν του πνεύμα, πατρικήν
+του κληρονομίαν.
+
+ — Τώμαθες; μου λέγει κατόπιν. Η πρώτη λειτουργία ετελείωσεν εις
+τας 8 1/2, η δευτέρα εις τας 10 1/2 . . Νομίζω, κάπου, κάμανε και
+τρίτην. Μη χειρότερα! Ήκουσα ότι εις τον άγιον Γεώργιον, θαρρώ,
+ήθελαν και τετάρτην. Γιατί μερικοί, λέει, ήσαν χθες — παραμονή —
+'ς το θέατρο, και άργησαν, λέει, ξεύρω 'γώ. Και προσέθηκε γελών:
+
+ — Και του χρόνου, Δεσπότη μου!
+
+ — Δεν βλέπουν τους συμπολίτας μας τους Δυτικούς; είπον εγώ. Εις
+παροικίαν είνε και όμως φυλάττουν την διάταξιν της Εκκλησίας και
+το έθιμον της πατρίδος των. Αυτοί οι Γάλλοι _Weihnachten_
+αποκαλούσι την εορτήν ταύτην. Να το ξεύραμε να πάμε προχθές εις
+την φράγκικην!
+
+ — Όχι, καϋμένε, να πηγαίναμεν εις τον άγιον Δανιήλ, έξω εις τα
+ελαιοτριβεία.
+
+ — Πώς; είπον έκθαμβος.
+
+ — Ναι. Εις τον άγιον Δανιήλ. Ο παπα-Στουπής, φίλε μου, μόλις του
+πάνε την διαταγήν του Μητροπολίτου «Τι έκαμε λέει;» εφώναξε με την
+άγρια, βραχνιασμένην φωνάραν του από τον ταραμά, ένας καλός
+εφημέριος εις τον άγιον Δανιήλ, έξω εις τα ελαιοτριβεία, και
+άρχισε από τα μεσάνυχτα, σαν εις το Μέγα Πάσχα να σημαίνη· την
+έσπασε την καμπάνα, φίλε μου. «Τι έκαμε λέει;» επανελάμβανε και
+εκτύπα, κρεμασμένος εις την καμπάνα, με θυμόν. Σήμερον τάμαθα. Και
+εώρτασαν λαμπρά τα Χριστούγεννα εκεί έξω σαν καλοί χριστιανοί.
+
+ — Να μη το μάθωμεν! είπον μετά λύπης.
+
+ — Δεν είμεθα άξιοι, φαίνεται. Είπε και ο φίλος μου εν θλίψει. Και
+εξηκολούθησεν:
+
+ — Εώρτασαν ωραία. Έξω-έξω, εις την άκρη της πόλεως. Είνε μια
+ήσυχη γειτονιά, σαν χωριαδάκι. Και η Εκκλησία μικρούτσικη. Ο κυρ
+Χριστόφιλος, πού το μυρίσθη; Λες και είνε γάτος εις μερικά
+πράγματα. Τους έβαλε ανάγνωσιν από τον «θησαυρόν» του Δαμασκηνού,
+οπού υπάρχει περίληψις λαμπρά, εις απλήν γλώσσαν, από τον
+περίφημον λόγον του Γρηγορίου του Θεολόγου «Χριστός γεννάται
+δοξάσατε!» Και ευχαριστήθησαν όλοι, ιδίως «οι ταλιαγρήται», οι
+εργάται των ελαιοτριβείων. Τους έψαλε και τον πολυέλαιον κατόπιν
+καλογερικά, φίλε μου. Και εις το τέλος οι ταλιαγρήται είχον
+τηγανίταις με το καλλίτερο λάδι, και τσίπουρο ντόπιο, και μη
+ρωτάς. Μόνον ένα λάθος έκαμε, κουρασθείς πλέον. Εις το «Χριστός
+γεννάται» κατά το έθος, έπρεπε να κινήση σταυροειδώς τον
+πολυέλαιον, εις ένδειξιν χαράς, αλλ' ελησμόνησαν να τον ανάψουν
+εγκαίρως, ο δε κυρ-Χριστόφιλος, νομίζων ότι είνε αναμμένος, τον
+εκίνησε σβυσμένον. Δεν πειράζει όμως. Παν ό,τι γίνεται με καλήν
+καρδιά, είνε καλόν.
+
+Και είπον πάλιν μετά θλίψεως.
+
+ — Να μη το μάθουμε και ημείς!
+
+ — Ε! το βράδυ, θα ψάλωμεν όλον τον «Κανόνα», με παρηγόρησεν ο
+φίλος μου. Θα έλθω να σε πάρω.
+
+***
+
+Ο κυρ-Στρατής, ένας κοντός και χονδρός ανθρωπάκος, με μίαν κεφαλήν
+φαλακράν και στρογγύλην ως κολοκύνθην, και με πρόσωπον
+κατακόκκινον ως κόκκινην κολοκύνθην, με δύο μάτια μεγάλα ως
+κάστανα, ήτο ιεροψάλτης του νεκροταφείου, αρχαίος φίλος μας.
+Ουδείς εγνώριζε να ψάλη τόσον κανονικά και τόσον κατανυκτικά το
+«Μετά των αγίων ανάπαυσον.» Ουδείς όσον αυτός, συνεκίνει τους
+χριστιανούς, όταν έψαλλε το «θρηνώ και οδύρομαι». Έκλαιεν όλος,
+από κεφαλής μέχρι ποδών. Πρώτον άρχιζε να κλαίη η φωνή του, με ένα
+τρόμον ιδιαίτερον, σαν φυσικόν· φωνή στερεά και ακλόνητος άλλως.
+Κατόπιν εγέμιζαν δάκρυα τα δύο μεγάλα ως κάστανα μάτια του. Έπειτα
+εβρέχοντο υαλίζουσαι, ως δροσισμένα μήλα, αι δύο κατακόκκιναι
+παρειαί του, και τέλος ήρχιζε να συγκινήται το μακρύ-μακρύ παλτό
+του, τρέμον, ως αεριζόμενον υπό ελαφρού πνεύματος, με μίαν λαδιάν,
+μεγάλην-μεγάλην δεξιά, και μίαν άλλην ομοίαν αριστερά, οπού
+κατεστάλλαζον, θαρρείς, τα δάκρυά του. Και τότε οι τελούντες το
+μνημόσυνον χριστιανοί μετά πολλής χαράς έδιδον δύο ρεγκίναις εις
+τον «πονετικόν ψάλτην» — αυτά τα νομίσματα ήσαν τότε — διά τον
+κόπον του».
+
+ — Ο καϋμένος!
+
+Δηλαδή ήτο να κλαίη άνθρωπος, όταν έψαλλεν ο κυρ Στρατής.
+
+Τόσον, οπού ο παπα-Γιάννης, ο εφημέριος του νεκροταφείου, ένας με
+πράσινα γυαλιά, το είχε βαθύ παράπονον:
+
+ — Να μη μπορώ κ' εγώ να τα καταφέρω έτσι!
+
+Ένας ευλογιοκομμένος και αυστηρός εφημέριος, με το πρόσωπον
+φοβερόν. Όστις, ένεκα ουλής τινος περί τα δεξιά του χείλους,
+εφαίνετο ως γελών πάντοτε.
+
+Μόλις ήρχιζε να ειπή «Μετά πνευμάτων δικαίων» και η ουλή του
+χείλους του ήρχιζε τα γέλοια, ακράτητος.
+
+Ήτο να γελά άνθρωπος όταν έψαλλεν ο παππά-Γιάννης.
+
+Τι είνε και τα σωματικά ελαττώματα. Γελοιογραφούν και την μάλλον
+συμπαθή ψυχήν.
+
+ — Κύττα τον, κύττα τον πώς γελά! έλεγον οι τελούντες τα
+μνημόσυνον· και του έκοπτον το ήμισυ της αμοιβής.
+
+***
+
+ — Έχω ένα χοιρίδιον ως τρεις οκάδες.
+
+Είπεν ο κυρ Στρατής εις τον φίλον μου· και έγλυφε τα δάκτυλά του,
+ως να το έτρωγεν ήδη — ήτο κοιλιόδουλος, ο μακάριος. — Να μου
+εύρης και _εκείνον τον άλλον_, — ούτω με απεκάλει προς τον φίλον
+μου· τον δε φίλον μου πάλιν προς εμέ απεκάλει _εκείνος ο άλλος_
+ώστε και εις τους δύο έδωσε το αυτό όνομα· ίσως διά να δείξη ότι
+αμφοτέρους επίσης ηγάπα.
+
+Και έγεινεν άφαντος ο κυρ Στρατής, καταγινόμενος όλην την ημέραν
+εις την παρασκευήν του Χριστουγεννιάτικου δείπνου.
+
+Το έπλυνε μόνος του — ήτο άγαμος ο δυστυχής — το εσπόγγισε καλά,
+το έθεσεν εν τω μέσω καλώς γανωμένου ταψίου. Εσταύρωσε τα
+ποδαράκια του, και το εποίκιλε με παντοία καρυκεύματα της
+οψοποιίας, το λευκόν, το παχουλόν, το τρυφερόν, ως εκ γάλακτος,
+χοιρίδιον.
+
+ — Εσύ μονάχα, κυρ Στρατή, ξεύρεις να γιορτάζης τα Χριστούγεννα.
+
+Του είπεν ο φούρναρης.
+
+Και ο κυρ Στρατής εκαμάρωνεν, ως γαμβρός, έχων δίπλα την ωραίαν
+νύμφην.
+
+Μετά τούτο επανήλθεν εις τον οίκον του· και ψήσας τα τρυφερά
+εντόσθια του ζώου, εκουτσόπινεν, αναμένων την εσπέραν.
+
+Παν ό,τι άλλο εχρειάζετο, είχε προμηθευθή εν αφθονία.
+
+***
+
+Ήμην τόσον λυπημένος, είπον, ώστε δεν είχον διόλου όρεξιν δι'
+επισκέψεις, πολύ περισσότερον διά γεύμα. Τα έθιμα ριζώνουν,
+βλέπετε, μέσα εις την καρδίαν των ανθρώπων. Και όταν καταργώντας
+νεύρον ευαίσθητον ξερριζώνεται βιαίως από μέσα από την καρδίαν,
+ήτις πονεί και οδυνάται, μεταδίδουσα τον πόνον εις όλον το σώμα. Ο
+άνθρωπος, όστις δεν έχει το νεύρον τούτο, δεν ανήκει εις έθνος.
+Είνε αλλότριος αυτού. Ανήκει εις όλα τα έθνη, και εις ουδέν.
+Νομίζει πώς είνε εις τον κόσμον όλον και δεν είνε πουθενά. Είνε
+εις τον αέρα όμως. Αεροβατεί. Είνε πολίτης της «Νεφελοκοκκυγίας»
+του Αριστοφάνους. Εάν οι τοιούτοι άνθρωποι είνε άχρηστοι διά παν
+έθνος, είνε πολύ περισσότερον διά το Ελληνικόν. Είνε βλαβεροί. Το
+Ελληνικόν Έθνος βλέπομεν ότι φευ ολονέν εκλείπει και χάνεται,
+διότι εκλείπουσι και χάνονται οι έχοντες το πονετικόν νεύρον εν τη
+καρδία των πολίται, πληθύνονται δε οι άλλοι, οι περιφρονούντες τα
+πάντα, οι λέγοντες: τι είνε τούτο και τι είνε εκείνο, και τι θα πη
+νύκτα, και τι θα πη ημέρα· και άλλα, τα οποία συνοψίζονται εις το
+κατάψυχρον, ως μπάλα χιόνος, «δεν βαρυέσαι!» . .
+
+Ενύκτωσε πλέον και ο φίλος μου ήλθε να με παραλάβη.
+
+Εξήλθομεν. Υγρά η ατμόσφαιρα. Προ δύο ημερών είχε χιονίσει και ήδη
+η πόλις εκόλλησεν εν βορβόρω, ως αγριόπαππια. Αι οδοί πλήρεις
+λάσπης. Τα πεζοδρόμια ρυπαρά, ως πλάκες ελαιοτριβείου,
+γλιτσασμέναι. Ένας φανοκόρος, ανάπτων την ώραν εκείνην τους
+φανούς, κατέπεσεν εν τη σπουδή και έθραυσε τον κάλαμον τον
+φωτοφόρον. Τα παντοπωλεία ήσαν κλειστά και τα άλλα μαγαζεία.
+Ολίγος κόσμος εφαίνετο έξω. Μόλις ήρχιζαν την ώραν εκείνην, κρυφά
+-κρυφά, ν' ανοίγουν μερικά υπόγεια, τα οποία εν Αθήναις είνε
+επτάψυχα, σαν την επτάψυχη γυναίκα, που πότε πεθαίνει και πότε
+ανασταίνεται.
+
+Δύο-τρεις παράγκαι μανάβιδων ημιάνοιξαν μίαν σανίδα, διά να
+ψωνίσουν οι αμελείς τα σαλατικά των και τας οπώρας των· και έλαμπε
+κλεισμένη μέσα η διακόσμησίς των η εντελής, ως νύμφη κρυμμένη.
+Οπώραι βαρακωμέναι, όρνιθες παχείαι με ταινιοστόλιστα ράμφη,
+ορμαθοί μπεκατσών, μέσα εις εικόνας και σημαίας και μύρτα και
+δάφνας, ξηροί καρποί, πορτοκάλια, αχλάδια της Κυνουρίας, δροσερά
+σαλατικά, όλα ευωδιάζοντα πανήγυριν και χαράν!
+
+Ένας παχύς, καταστρόγγυλος παντοπώλης, ήνοιξε παρακάτω, προς
+στιγμήν, το παντοπωλείον του, έμβασε μέσα μίαν παρέαν φίλων, ων
+είς εκράτει εις χείρας κυδώνιον, και πάλιν έκλεισε.
+
+Παρακάτω ένας γέρων, βαστάζων μίαν χιλιάρικην, εκτύπα την θύραν
+οινοπωλείου να τω ανοίξουν, και τους οδόντας του κρυόνων, με ένα
+κοντά του Ρετσίνα σακκάκι.
+
+Παρέκει άλλη παρέα διεσκέδαζεν, εξαγριώνουσα προς λυσσώδη πάλην
+δύο χασάπικους κύνας, περί ους συνεκεντρώθησαν και παίδες —
+λούστροι — και απέφραττον την διάβασιν, ενώ δύο αστυφύλακες, με τα
+κράνη των, άνοιγαν έν καφενείον διά να χαρτοπαίξουν.
+
+Σημαίαι τινές βρεγμέναι αερίζοντο βαρείαι εδώ κ' εκεί· και ένας
+λοταρτζής εφώναζεν ακόμη κατάμονος εις μίαν γωνίαν: πέντε δίνετε,
+πέντε παίρνετε, δέκα δίνετε, δέκα παίρνετε. Ενώ το αληθές είνε ότι
+οι άνθρωποι έδιδον και ο λοταρτζής έπαιρνε.
+
+Και δεν γνωρίζω, πώς ένας λουκουματζής κατώρθωσε, παραβαίνων την
+αστυνομικήν διάταξιν, να φωνάζη έως την ώραν εκείνην: ζεστοί-
+ζεστοί, χωρίς ανασασμόν, παγωμένος εκεί εις την θύραν του
+μαγαζείου του, εντός του οποίου εχόρευον οι τέσσαρες άνεμοι, ως να
+είχε παγίδα να συλλάβη κανένα νεοσύλλεκτον μεταβαίνοντα εις τον
+στρατώνα του.
+
+Εις τα βάθη υπογείου τινός της οδού Καλαμιώτου, οπού τα κρεοπωλεία
+και οπωροπωλεία ήσαν πλουσιώτατα και θαυμασίως εστολισμένα,
+ηκούοντο άσματα μεθυόντων, οίτινες εις μάτην εδοκίμαζον να ψάλλουν
+και το «Η γέννησίς σου» καταλήγοντες πάντοτε εις το «Χριστός
+ανέστη». Ενώ δύο άλλοι γέροντες απόμαχοι, παρακάτω, κύπτοντες εις
+έν παράθυρον, ανεζήτουν τον φίλον των οινοπώλην, να τους ανοίξη·
+και μη βλέποντες αυτόν, ηρίθμουν από του παραθύρου, τα εν τω
+υπογείω βαρέλια, υπό τι φως λυχναρίου, φαινόμενα, εκεί κάτω, ως εν
+τω βυθώ της θαλάσσης κήτη, βόσκοντα κατά σειράν, με τας μεγάλας
+κοιλίας των.
+
+Κατωτέρω κατάκλειστος, με τας μεγάλας υψηλάς πόρτας της, σιωπηλή
+ως έρημος, εφαίνετο η μεγάλη Σαντορινιά ταβέρνα του Καλαμιώτη, το
+προσφιλές εντευκτήριον υπαλλήλων, δικηγόρων και εμπόρων, και ημών
+των _δύο άλλων_, εις της οποίας τα υπόγεια υπάρχουν δεκαπέντε
+ειδών κρασιά. Πόσαις φοραίς εκεί ο Αλεξανδρής κουτσοπίνων υπέψαλε
+τα ωραιότερα τροπάρια εν μέσω εκλεκτής παρέας λογίων και
+συγγραφέων οπού τον εκαμάρωναν έκθαμβοι. Ενώ παρέκει ο μάστρο
+Θάνος ο σουβατζής εξετέλει ένα δυσκολώτατον στοίχημά του ενώπιον
+της παρέας του, καταιβάζων τον ρητινίτην εις τον λάρυγγα χωρίς να
+βρέξη το στόμα του.
+
+ — Τι κρύα Χριστούγεννα!
+
+ — Ημπορούσαν να γίνουν και καλλίτερα!
+
+Διήλθομεν εις την οδόν Αθηνάς. Δύο-τρεις πιστολιαίς, ακουσθείσαι,
+συνετάραξαν την συνοικίαν. Παρακάτω ηκούομεν. «Δυο στον τόπο και
+ένας λαβωμένος».
+
+Πεντέξ μπακαλάκια με τα Χριστουγεννιάτικά των, σαπουνισμένα και
+κτενισμένα, με καπέλλα, επέστρεφον από τα Πατήσια, βουτηγμένα εις
+την λάσπην και εις την χαράν, καμαρόνοντα το καπέλλο των, το
+σακάκι των, την ύπαρξίν των αυτήν, την οποίαν δις ή τρις του έτους
+αισθάνονται ως ζώσαν, εκπληττόμενα και αυτά διά το θαύμα, τα
+έξυπνα τσακωνόπουλα.
+
+Η μεγάλη αγορά η πολυτάραχος, η βρίθουσα κόσμου και όψων, η
+τρέφουσα πτωχούς και πλουσίους, εγκρατείς και λαιμάργους, η ζωή
+της πόλεως, η αεννάως κενουμένη και πάντοτε πλήρης, οπού
+κατασταλλάζουν όλαι αι θάλασσαι της Ελλάδος, τα βουνά και αι
+λίμναι της, ήτο σχεδόν έρημος. Ο κόσμος επρομηθεύθη από της
+παραμονής το φαγητόν του. Μόνον δύο-τρεις φραγκορράπται εξήρχοντο
+με γεμάτα μανδήλια, την ώραν εκείνην, πάντοτε οι τελευταίοι των
+άλλων πανηγυρίζοντες, παρερχομένης της εορτής, έως ου οικονομήσουν
+το πεντάρικο. Μόνον δύο κρεοπώλαι ητοίμαζον νωπά σφακτά, προ
+μικρού λαβόντες διά του σιδηροδρόμου Πελοποννήσου, κόφας με
+αρνάκια της Ηλείας. Δύο τρεις άμαξαι μεθυόντων διέσχιζον την
+μεγάλην οδόν εν καλπασμώ ίππων και φωναίς αγρίαις, ενώ παρά το
+Μοναστηράκι ο κόσμος εκόλλησεν εις τον πολύν σχηματισθέντα
+βόρβορον.
+
+ — Πολύ κρύα Χριστούγεννα! επανέλαβεν ο φίλος μου _εκείνος ο
+άλλος_.
+
+ — Ημπορούσαν να γίνουν και καλλίτερα!
+
+Είπον πάλιν κ' εγώ _εκείνος_ ο άλλος.
+
+Εισήλθομεν εις του Ψυρή.
+
+Ο Μπάρμπα-Γιώργης ο σμυρναίος ο καλοκάγαθος εκείνος μαγειράκος
+οπού δεν του έλειπον ποτέ τα λαδερά, διευκολύνων ο καλός γέρων
+τους νηστεύοντας, μέσα εις μίαν πόλιν οπού άρχισεν από τότε να
+μεταβάλλεται εις Βαβυλώνα, ήτο κατάκλειστος. Από την πόρτα του
+ξενοδοχείου του δεν εκρέματο πλέον ο παχύς τράγος, πάντοτε τας
+άλλας ημέρας εις την αυτήν θέσιν, σαν πίναξ παριστάνων τράγον
+εσφαγμένον. Γνωστοποίησις δε χειρόγραφος κολλημένη έλεγε:
+«Σήμερον, Χριστούγεννα, δεν έχει φαγί».
+
+Ώστε ένας ιεροδιάκονος εκ των πελατών, ελθών πεινασμένος και
+αναγνώσας την γνωστοποίησιν, είπε με αγανάκτησιν:
+
+ — Νά η ώρα να κάμω σήμερα μεγάλη Παρασκευή!
+
+Εφθάσαμεν.
+
+Ο κυρ-Στρατής μας υπεδέχθη, σηκώσας την λάμπαν και προβάς μέχρι
+της θύρας.
+
+***
+
+Ήτο τρισευγενέστατος ο κυρ-Στρατής. Στολισμένος, ξυρισμένος,
+μοσχομυρισμένος. Με άσπρο-κάτασπρο υποκάμισον. Με σακκάκι
+καινουργές, σκούρο, γελαστός, Χριστουγεννιάτικος.
+
+ — Άιντε ντε! Και περιμένω τόση ώρα. Πού χαζεύετε;
+
+Και προπορευόμενος έλεγε προς τον φίλον μου,
+
+ — Πού είνε _εκείνος ο άλλος_;
+
+ — Εδώ είνε. Έρχεται, απήντησεν ο φίλος μου δι' εμέ. Μα είνε
+λυπημένος, επανέλαβε, γιατί κατηργήθη, λέει, η νυκτερινή ακολουθία
+των Χριστουγέννων.
+
+ — Και δεν μ' ερωτάς εμένα, βρε _άλλε_, να σου πω; είπε στραφείς
+προς εμέ. Η εκκλησία, επήρε και αυτή τον κατήφορο της μόδας. Πάει
+πλέον. Έγεινε και αυτή καπέλλο. Την έκαμαν δηλαδή. Δεν ακούς οπού
+σήμερα, χρονιάρα μέρα, θέλανε να κάμουνε μνημόσυνο στο
+Νεκροταφείον;
+
+Ετοποθέτησε την λάμπαν· ημείς εκαθήσαμεν, και ο κυρ-Στρατής
+ιστάμενος ενώπιόν μου, εξηκολούθει:
+
+ — Μία οικογένεια, που λες, επέμεινε σήμερα έξω να κάμη
+μνημόσυνον. 'Σ πολλά έτη όμως, που ο παππάς εστάθη παλληκάρι· αν
+και η οικογένεια έλεγεν ότι είχεν έγγραφον από την Μητρόπολιν.
+
+ — Για να σου πω, κυρά μου, είπεν ο παππάς. Σήμερα έχομε
+λειτουργία για κείνους που γεννιούνται, και όχι για κείνους που
+πεθαίνουν. Καταλαβίγκος; Σήμερον είνε ημέρα για τους ζωντανούς,
+Ξεροκαταλαβίγκος; Και αμέσως, οπού λες, _άλλε μου_ καλέ, «Χριστός
+Γεννάται» και πέρνει καιρό. Κ' εφαίνετο το γέλοιο του από δω και
+πέρα· ώστε γελούσε και το σημάδι του προσώπου του.
+
+Δεν εδιάβασα της προάλλαις, — εξηκολούθησεν ο κυρ-Στρατής — πως θα
+μας τα κόψουν, λέει, τα πολλά ψαλσίματα; — Αμ δεν θα μας τα
+κόψουν;
+
+***
+
+Εν τω μέσω της αιθούσης ήτο η τράπεζα έτοιμος. Επί νεοσιδηρωμένης
+λευκής οθόνης, έκειντο απαστράπτοντα εκ καθαριότητος πάντα τα
+επιτραπέζια σκεύη, εν τάξει οικοκυρική, γυναικείας μάλλον
+δεξιότητος — οι άγαμοι, με τον καιρόν, αποκτούν καμμιά φορά, έξεις
+οικοκυράς. Οι δε τοιούτοι, μένουσι πλέον άγαμοι, έως θανάτου. — Εν
+μέσω ήστραπτε το ταψίον, το επιμελώς γανωμένον, με το χοιρίδιον,
+το εψητόν, διαχέον πανταχού ορεκτικήν ευωδίαν, ελαφρώς ροδισμένον,
+προκλητικώτατον. Κατελάβομεν τας θέσεις μας. Ο κυρ-Στρατής,
+καθίσας εν μέσω των δύο χιλιάρικων, ωμοίαζε δικαστικόν, την νύκτα
+δικάζοντα μεταξύ δύο αρχαίων κηροπηγίων.
+
+ — Έλα! είπεν. Αυτά τα Χριστούγεννα κανένας δεσπότης δεν θα μας τα
+καταργήση!
+
+Και ήρχισε με τα χονδρά, καθαρά, δάκτυλά του, να κόπτη το
+χοιρίδιον, ώσπερ δαιτρός ομηρικός, «κρειών πίνακας παρτιθείς».
+
+ — Τις δαις; είπε και ο φίλος μου, μαντεύσας τας σκέψεις μου και
+την παρομοίωσίν μου την Ομηρικήν. «Τις δαις; τις δ' όμιλος οδ'
+έπλετο. Ειλαπίνη ηέ γάμος; Επεί ουκ έρανος τάδε γ' εστίν».
+
+Και ηρξάμεθα του δείπνου, τα μάλα φαιδροί, αναμένοντες εν τέλει
+και _μολπήν_. Μόνον αμφίπολοι έλειπον και δμωαί καλαί, ίνα το
+δείπνον μας μεταβληθή εις ομηρικόν τέλειον.
+
+ — Αυτά τα Χριστούγεννα, κανένας δεσπότης δεν θα μας τα κόψη,
+επανέλαβεν ο κυρ-Στρατής, πληρών τα ποτήρια εκ της δεξιάς
+χιλιάρικης πρώτον, διά το καλόν.
+
+Αλλ' αίφνης παλαιός τρόμος ηγέρθη εν τη καρδία μου· Πρέπει να
+εκιτρίνισε και η όψις μου. Οι συνδαιτυμόνες μου, αφιερωμένοι εις
+το χοιρίδιον, δεν με είδον αμέσως· διό προσεπάθουν να κρυφθώ, να
+χωνεύσω τον παλαιόν αυτόν τρόμον, όστις, ως κακοκλεισμένη πληγή,
+ήνοιξε τώρα δα, τόσον αιφνιδίως.
+
+Μολονότι ήτο φίλος μου στενός ο κυρ-Στρατής, πρώτην φοράν
+εισηρχόμην εις την κατοικίαν του. Εν Αθήναις είνε πολλοί τοιούτοι
+φίλοι. Φίλοι των οδών και της αγοράς. Ως υπάρχουσι και πολλοί
+άνδρες, ους εκλαμβάνει τις ως αγάμους, διότι ουδέποτε δρώνται
+δημοσία μετά των συζύγων των. — Εκεί οπού εσήκωνα το ποτήρι μου να
+πιω εις υγείαν του κυρ-Στρατή, ανακαλύπτω επί τινος ραφίου, υψηλά
+ολίγον, πέραν επί του τοίχου, πινάκιον με κόλλυβα. Επειδή δε ο
+κυρ-Στρατής ήτο ψάλτης του νεκροταφείου:
+
+ — Θα είνε πεθαμένα! είπον.
+
+Εταράχθην. Διέκοψα την πρόποσιν, υποκριθείς βήχοντα·
+
+ — Χριστός και Παναγία! βρε _άλλε_!
+
+Είπεν ο κυρ-Στρατής, ως άλλη μήτηρ προστάτις.
+
+Αλλ' ήτο αδύνατον πλέον να ησυχάσω. Όμως προσεπάθουν να κρύπτωμαι
+όσον το δυνατόν. Οι άλλοι έτρωγον κ' έπινον.
+
+Θέλων κατόπιν να δοκιμάσω την διάθεσίν μου, ηγέρθην να λάβω δήθεν
+κάποιον μανδήλιον, ότε οι οφθαλμοί μου προσκρούουν φοβερώς επί
+τινος νεκρικού στεφάνου, όστις, ως στόλισμα του δωματίου, εκρέματο
+υψηλά, από καρφιού. Νεκρικός στέφανος, μέγας, ωραίος, εκ τεχνικών
+λευκανθένων, με δύο λευκάς ταινίας, με χρυσά γράμματα.
+
+Μοι εφάνη ότι ήτο αδύνατον πλέον να κρυφθώ.
+
+ — Είνε πεθαμένος! είπα.
+
+Οι άλλοι έτρωγον κ' έπινον. Αλλ' η καρδία μου έτρεμεν ήδη ως
+πουλάκι εις το κλουβί.
+
+Ίνα αποστρέψω τους οφθαλμούς μου από του ενός τοίχου, οπού εκείτο
+το πινάκιον με τα κόλλυβα και από του άλλου, οπού εκρέματο ο
+νεκρικός στέφανος, απεφάσισα να κυττάζω προς την οροφήν. Πλην φευ!
+διακρίνω τότε ότι ο άνωθεν της τραπέζης μας, μικρός αναμμένος
+πολυέλαιος, είχε λαμπάδας του νεκροταφείου, λείψανα κηδειών και
+μνημοσύνων, οκτώ λαμπάδας ανομοίας, αφ' ων φυλάττουσι πολλάς οι
+ψάλται· μία μάλιστα λαμπάδα είχε περιδεδεμένην μαύρην κορδέλλαν.
+
+ — Πεθαμένα κεριά! εφώναξα τρέμων. Και με ήκουσαν.
+
+ — Όχι, θα σου εύρωμε ζωντανά τώρα, του λόγου σου!
+
+Είπεν ο κυρ-Στρατής, πειραχθείς ολίγον.
+
+Και αμέσως, συγκρούων το ποτήριον μετά του φίλου μου, έκραξε
+φαιδρώς.
+
+ — Εις υγείαν των πεθαμένων!
+
+Είχε κενωθή η μία χιλιάρικη, επλησίαζε δε και η άλλη.
+
+Εγώ μη δυνάμενος πλέον να βλέπω μήτε εις τον ένα τοίχον μήτε εις
+τον άλλον, μήτε εις την οροφήν, μήτε εις το εκλείπον πλέον
+χοιρίδιον — μ' εφαίνετο και αυτό ως νεκρόν — δεν έβλεπον πουθενά.
+
+***
+
+Δεν γνωρίζω διατί παιδιόθεν ησθανόμην άγνωστόν τινα φόβον, οσάκις
+έβλεπον πράγματα, υπενθυμίζοντα νεκρόν. Κατελαμβανόμην υπό
+μελαγχολίας και αορίστου φόβου. Ωχρίαζον οσάκις έβλεπον τους
+μεγάλους δίσκους των νεκρικών κολλύβων, οίτινες κατά Παρασκευήν
+παρετάσσοντο προ της εικόνος του Χριστού, εν τω ναώ του χωρίου
+μου. Ενώ δε οι λοιποί παίδες ανέμενον με αρπακτικάς διαθέσεις περί
+αυτούς, πότε να τα διαβάση ο εφημέριος τα κόλλυβα να διανεμηθώσι,
+πολλάκις δε καυγάς συνήπτετο μεταξύ εκείνων και της νεωκόρου —
+μιας χωλής γραίας ήτις, ως ασπίδα κρατούσα μέγιστον ζεμπίλι, τα
+επροστάτευε, μη διαρπαγώσιν αδιάβαστα, εγώ, μετά δέους έβλεπον
+τους στολισμούς των τους κομψούς, τα άνθη των τα βαρακωμένα και τα
+σταυρούς και κυπαρίσσους παριστώντα επ' αυτών τρωγάλια. Πού να
+φάγω εξ αυτών!
+
+ — Είνε πεθαμένα! έλεγον.
+
+Οι άλλοι πάλιν δίσκοι οι περιέχοντες τα _πουλάκια_, πλακούντια δι'
+αγάμους και εφήβους νεκρούς, μικρά, της πρωτογενούς γλυπτικής
+απομιμήματα ανθρωπίσκων και πτηνών, φερόντων εις τα ράμφη των
+πολυχρώμους ταινίας, με απεμάκρυναν εις απόστασιν βημάτων πολλών,
+κάτω, προς τας πύλας του ναού.
+
+Είνε πεθαμένα! έλεγον.
+
+Όταν δε έβλεπον κανέν παιδίον να τρώγη τεμάχιον από την ζεστήν και
+αφράτην πήτταν, εις ανάμνησιν γέροντος νεκρού διανεμομένην, μετά
+ιδιαζούσης θλίψεως το εθεώρουν.
+
+Ενώ τουναντίον τα εις μνήμας Μαρτύρων παρατιθέμενα κόλλυβα έτρωγον
+μετ' ιδιαιτέρας αγάπης, ως και τας εξ εορτών προσφοράς οπού μου
+εχάριζαν η μάμμη μου η Παπαλεξανδρίνα.
+
+Ο προς την ζωήν ακράτητος έρως μου ενεφύσησεν εν τη ψυχή περίεργον
+τούτο συναίσθημα; Το βέβαιον είνε ότι μετά τα θεάματα αυτά έβλεπον
+τρομακτικά όνειρα τας νύκτας. Φαντασθήτε τώρα την θέσιν μου εν τη
+τραπεζαρία του κυρ-Στρατή. Ενόμιζα πλέον ότι ήμουν εντός νεκρών
+κρύπτης, φοβεράς κατακόμβης, και ήρχισα ευθύς να βλέπω περί εμέ
+οστά και κρανία. Οι δύο φίλοι μου παρίσταντο ενώπιον μου ως
+σκελετοί κινούμενοι, σκελετοί ζώντες, σκελετοί τρώγοντες και
+πίνοντες. Αποτρόπαιον θέαμα!
+
+Προ ώρας ήρξατο η μελωδία της πανηγύρεως. Αλλ' εγώ δεν ήκουον
+πλέον. Τα ώτα μου επλήρου αλλόγλωσσος και αλλόθρους βόμβος ως από
+μελισσώνος «μελισσάων αδινάων», βόμβος του κάτω κόσμου, οπού οι
+κευθμώνες των νεκρών και των κολασμένων, τα πένθιμα «λαγούμια»,
+κατά την ζωηράν εικόνα ενός φίλου μου.
+
+Γινώσκων καλώς το ελάττωμά μου ο Αλεξανδρής κατώρθωσεν, αν και
+ανεπιτήδειος εις τας τοιαύτας εργασίας εν άλλαις στιγμαίς, να
+εκβάλη έξω το πινάκιον των κολλύβων, και ν' αποκρεμάση και
+κατακαλύψη τον νεκρικόν στέφανον. Ο κυρ-Στρατής — επιβοηθών —
+αφήρεσεν εν τω άμα τα νεκρώσιμα κηρία από του μικρού πολυελαίου,
+τοποθετήσας επ' αυτού εκ στέατος λαμπαδίσκους. Εξήλθε και
+επλήρωσεν εκλεκτού οίνου μικράν φιάλην, και εξηκολούθησεν η
+ψαλμωδία των μελωδικών ασμάτων του Δαμασκηνού.
+
+ — Νά που σου ηύρα ζωντανά κεριά! Λέγει προς εμέ ο κυρ-Στρατής.
+Δεν θα ψάλης το «Μάγοι Περσών βασιλείς;»
+
+Και ενθαρρύνων με:
+
+ — Εις υγείαν και των ζωντανών! κράζει, συγκρούων το ποτήριόν μου
+με το ιδικόν του.
+
+Ανεθάρρησα αιδούμενος μάλλον.
+
+Μετά τούτο εφθάσαμεν ψάλλοντες εις τον «Κανόνα», οπού ήτο έξοχον
+θέαμα να βλέπη τις τον φίλον μου Αλεξανδρήν ψάλλοντα. «Όλος
+εξιστάμενος, έκδημος όλος, ιερωμένος Θεώ», ως το Σκεύος της
+εκλογής εν τη Μεταστάσει της Θεομήτορος, διέπρεπεν, ενθουσιών,
+γοητεύων, ηδύνων· έσειε τους πόδας του σείων μετ' αυτών και την
+τράπεζαν, έσειε τας χείρας του ρυθμικώς, μεταδίδων την χαράν εις
+πάντα ακροατήν και θεατήν. Ώστε ο νους μου ο περιδεής συνήλθε
+πλέον τέλεον.
+
+Επείσθην ότι ευρισκόμην εν τη ζωή, εν ώρα μάλιστα μεγάλης
+πανηγύρεως.
+
+Αλλ' ο κυρ-Στρατής, εύρων καιρόν, οπού ημείς αφηρέθημεν πλέον εν
+τη θεία ωδή, εξηκολούθει να πίνη, το έν κατόπιν του άλλου κενών τα
+ποτήρια. Του άνοιξε και η όρεξις.
+
+Και θεωρών αυτόν ο φίλος μου όλον έκδοτον εις τον πότον τον
+επείραξε:
+
+ — Δεν είσαι — αλήθεια — κολοκυθοκέφαλος, κυρ-Στρατή;
+
+ — Είμαι κολοκυθοκορφάς! Μάλιστα! απήντησε. Και προσέθηκε:
+
+ — Ας πιούμε ακόμα μια για τους ζωντανούς. Και πίνων έλεγε·
+
+ — Του χρόνου διπλοί, βρε παιδιά!
+
+ — Ε, τώρα αράδα σου, κυρ-Στρατή. Θα μας ψάλης το «Δοξαστικόν!»
+Ετελείωσαν «οι Αίνοι».
+
+Τα μάτια του κυρ-Στρατή, τα ως κάστανα μεγάλα, εμίκρυναν από του
+οίνου, αλλά διά την υπακουήν, ίνα μας ευχαριστήση, ήρχισεν. Πλην
+αντί να είπη πλ. β' ήχον «Ότε καιρός» το περίφημον δόξα των Αίνων
+της εορτής, άρχεται αίφνης πλ. δ' ήχον «θρηνώ και οδύρομαι» το
+νεκρώσιμον γνωστόν τροπάριον. Και συγχρόνως αρχίζει να κλαίη όλος
+από κεφαλής μέχρι ποδών. Ευρίσκετο εις το στοιχείον του. Ο φίλος
+μου, ο Αλεξανδρής τον αποτρέπει, τον διορθώνει, τον ανακαλεί — να
+είπουμεν — εις την τάξιν, πλην αυτός κωφεύει και προχωρεί. Ετούτο
+όμως με επανέφερε πάλιν εις τας φοβεράς σκέψεις μου. Μου εφάνη ότι
+επανήλθον εις τας θέσεις των τα πένθιμα, εκείνα αντικείμενα.
+Κυττάζω εις τον ένα τοίχον, και βλέπω — μου εφάνη — επί του ραφίου
+το πινάκιον με τα κόλλυβα. Κυττάζω εις τον άλλον τοίχον, και βλέπω
+— μου εφάνη — τον νεκρικόν στέφανον με της ωραίαις γαλάζιαις
+κορδέλλαις του. Κυττάζω και εις την οροφήν, και βλέπω — μου εφάνη
+— τα νεκρώσιμα πρώτα κηρία, φέγγοντα με φως αμυδρόν, μικρόν,
+γαλάζιον φως, φως νεκρόν. Ο κυρ-Στρατής εξηκολούθει θρηνητικώτατα
+το τροπάριον το πένθιμον. Ευρίσκετο ήδη εις το «πώς παρεδόθημεν τη
+φθορά». Ο δε φίλος μου απελπισθείς πλέον ότι ηδύνατο να τον
+επαναφέρη εις την τάξιν, εβοήθει και αυτός συμψάλλων. Έκλαιον και
+οι δύο.
+
+Τα ώτα μου εβόμβουν χειρότερον ήδη.
+
+ — Είμαι πεθαμένος, είπα τότε τρέμων.
+
+Και έκλεισα τους οφθαλμούς μου. Ούτε να βλέπω, ούτε ν' ακούω, από
+τα σύγχρονα παράδοξα. Ανέμενον δε, ως πάντοτε μετά τοιαύτα
+θεάματα, φοβερόν όνειρον με νεκροκράββατα και νεκρούς και
+δαίμονας.
+
+***
+
+Και είδον όνειρον τωόντι μετ' ολίγον.
+
+Νεκρωθείς από της συγχρόνου γενεάς, ανέζησα εις άλλους, παλαιούς
+χρόνους, χρόνους ποθεινούς, χρόνους γλυκείς, αλησμονήτους χρόνους,
+της παιδικής μου ηλικίας τους χρυσούς καιρούς.
+
+Και ήμην παιδίον. Εκεί επάνω εις ένα μικρό-μικρό νησάκι. Νησάκι
+κατάφυτον, σκιερόν νησάκι, νησάκι εύμορφον. Και τώρα ακόμη, θαρρώ
+πως δεν υπάρχει άλλο ευμορφότερον. Μακρόθεν, φαίνεται σαν ψεύτικο.
+Σαν θαλασσογραφία. Από κοντά, φαίνεται σαν αληθινό. Σαν ζωντανό.
+Νησάκι με ψυχήν, με πνοήν, με μάτια, με στόμα νησάκι. Όποιος είναι
+επάνω, θαρρεί πώς είναι εις τον Παράδεισον. Με τα άλση του, με τα
+ποταμάκια του, με τας λίμνας του, με της βρυσίτσαις του, με τα
+λιμανάκια του, με της αμμουδιαίς του. Και καταμεσής, μέσα εις μίαν
+γραφικήν, εύμορφον φάραγγα, το δένδρον του γινώσκειν καλόν και
+πονηρόν. Ένα ωραίο Μοναστηράκι. Ούτε εφημερίδας εδιάβαζα. Ούτε
+ψήφον είχα. Ούτε από μεταρρυθμίσεις εννοούσα τίποτε, ούτε από
+ανακαινίσεις. Ήμουν παιδίον.
+
+Παραμονή των Χριστουγέννων τάχα. Σαράντα ημέρας οι άνθρωποι
+ενήστευον. Η καλύβη, η χρησιμεύουσα ως κρεοπωλείον, είχε καταληφθή
+υπό τινος ναυπηγού, όστις υπ' αυτήν εσκάρωσε πλοιάριον. Την
+παραμονήν το έρριψεν εις την θάλασσαν μ' ευχάς κ' ευλογίας, και ο
+κρεοπώλης κατέλαβε πάλιν την καλύβην, ακολουθούμενος από χοίρους,
+τράγους και αμνούς, όλα προς σφαγήν διά τα Χριστούγεννα.
+
+Η εύμορφαις νησιώτισσαις και η νησοτοπούλαις πλύνουν, ασπρίζουν,
+τακτοποιούν, σαρόνουν του χωριδίου τους οικίσκους. Λάμπουν τα
+χιόνια 'ς τα βουνά της Ευβοίας τ' αντικρυνά. Η ψαροπούλαις
+έρχονται η μια κοντά 'ς την άλλην. Αράζουν. Ησυχάζουν. Θ'
+αναπαυθούν. Θα κοιμηθούν. Οι χωρικοί, χαρούμενοι, εμβαίνουν εις
+την κώμην, να ξεκουρασθούν, να ξυρισθούν, να λουσθούν. Οι ψαράδες
+άπλωσαν τα δίκτυά των, να στεγνώσουν, και οι γεωργοί έστησαν τα
+άροτρα προ της αυλείου, ως τρόπαια χαρμόσυνα της εργασίας, της
+αληθούς εργασίας, ήτις πάντοτε θα ζη, και αιωνίως θα ζη και θα
+βασιλεύη. Η μόνη υπό Θεού ευλογημένη εργασία. Ο γέρων εκείνος
+γεωργός, ο τόσον φαιδρός επί του οναρίου του, μαζί με το άροτρόν
+του, δίπλα του, σαν να προηγήται θριάμβου, τροπαιοφόρος, έχει από
+την Λαμπρήν να εισέλθη εις την κώμην. Κ' εισέρχεται τώρα, επί του
+οναρίου του φαιδρός, με το άροτρόν του, δίπλα του, ως να προηγήται
+θριάμβου, τροπαιοφόρος, διά να εορτάση τα Χριστούγεννα, εν τω
+γενεθλίω του οίκω. Όλοι συνάζοντ' ενωρίς. Ενωρίς θα κοιμηθούν,
+διότι ενωρίς — όρθρου βαθέος — θα μεταβώσιν εις τον ναόν, να
+εκκλησιασθώσι, να εορτάσουν να κοινωνήσουν.
+
+Την νύκτα, με το φαναράκι, ετραγούδησα τα Χριστούγεννα εις του
+πάππου μου του γέροντος, του ασπρογένη του Παπαλέξανδρου. Μου
+έδωσε δύο εικοπιπενταράκια.
+
+ — Δεν είχε, μάννα, κανένα σφάντζικο; Παρεπονέθην έπειτα.
+
+ — Του τα πήρε ο γάτος, παιδί μου! Μου απήντησε. Και το επίστευσα.
+
+Ω αθωότης, αθώα αθωότης! Τι είσαι λοιπόν και χάνεσαι; Χιών είσαι
+και λυώνεις, καπνός και διαλύεσαι, αράχνη και σε διασπά ο άνεμος;
+
+Την νύκτα ήλθαν εις τα σπίτι μας δύο ηλικιωμένοι, με τα βιολιά,
+και ετραγούδησαν τα Χριστούγεννα. Η μητέρα έφερε δύο μεγάλα
+χριστόψωμα και μίαν προσφοράν διά την λειτουργίαν· και αργά-αργά
+παρασκεύαζε παχείαν όρνιθα, διά το εωθινόν πρόγευμα. Ο πατέρας μου
+έφερε καινούργιο φορεματάκι, εύμορφον, κ' εκοιμήθην μαζί μ' αυτό
+στην αγκαλιά μου.
+
+Εις τον πρώτον ακουσθέντα του κώδωνος της εκκλησίας ήχον
+επετάχθην. Όλοι οι κάτοικοι καθαροί, ειρηνικοί, φαιδροί συνήχθησαν
+εις την εκκλησίαν. Τι τάξις! τι ευπρέπεια! τι κοσμιότης!
+
+Ο ένας εφημέριος, υψηλός, στερεός, με τα χρυσά του άμφια και την
+χρυσήν του στόφαν, ωμοίαζε με τον αρχιστράτηγον Μιχαήλ. Ο άλλος,
+κοντότερος σεμνότερος, με το αρχαίον μωραΐτικον φελώνιον, του
+Γενάρχου μας κληρονομίαν ευσεβή, ο φιλοπαίγμων και γλυκύτατος γέρω
+Παπαδιαμάντης ο αλησμόνητος και πολυσέβαστός μου ιερεύς εκείνος
+οπού τόσον με αγαπούσε, και τόσον τον εσεβόμην, με τον οποίον
+έκαμνα κατόπιν όλας τας θρησκευτικάς μου εκδρομάς, ωμοίαζε τον
+αρχάγγελον Γαβριήλ. Πώς να μη υπάρξη σεμνότης και ευπρέπεια, εις
+εκείνον τον ναΐσκον, αφού η θρησκευτική πομπή διευθύνετο από δύο
+τοιούτους αρχαγγέλους.
+
+Αι γυναίκες επάνω εις τον γυναικωνίτην, χρυσοστόλιστοι, λάμπουσαι,
+όπισθεν από τα ορύφακτα, ως χρυσαίς τρέμουζαις, αναδίδουσαι
+διακεκομμένας λαμπηδόνας, εν γραμμή μακρά, ως χρυσολάμπει, την
+νύκτα με την πανσέληνον, το διασχιζόμενον υπό ταχείας λέμβου κύμα,
+εν ηρεμαίω πόντω. Οι άνδρες με τα καλλίτερά των ενδύματα, τιμώντες
+την ημέραν ζώναι χρυσαί, ζώναι μεταξωταί, κεντητά γελέκια,
+κατάλευκοι χιτώνες μεταξωτά μανδήλια, τσόχινα επανωφόρια,
+πολύτιμοι ρωσσικαί γούναι, υποδήματα υψηλά του Ταϊγανίου. Τα
+παιδιά στολισμένα, σεμνά, αθώα, ησύχια, διά της σιωπής των
+δεικνύοντα το έν προς το άλλο το νέον του φόρεμα, εν υπερηφανία.
+Τα φώτα τα εκλάμποντα εν μαρμαρυγαίς θαμβωτικαίς, ο καπνός του
+θυμιάματος, η ευωδία η άρρητος, η γλυκύτης της τελετής, η
+μεγαλειότης των ιερέων, αι κατάφορτοι εκ των αφιερωμάτων
+πανάρχαιοι εικόνες, εκείνος ο Παντοκράτωρ του Πανσελήνου ο
+υπερθαύμαστος, προσέδιδον εις την εορτήν μυστηριώδη γοητείαν.
+
+Το σπίτι μας είνε εις την ακροθαλασσιάν. Ένα αρχαίον, των ιδρυτών
+του χωρίου, σπίτι. Και όταν εγύρισα από την εκκλησίαν έως ου
+ετοιμασθή ο εωθινός των Χριστουγέννων ζωμός, έβλεπον από του
+εξώστου τους Υδραίους σπογγαλιείς, οίτινες παρά τας μιλτοπαρείους
+αλιάδας των, ανειλκυσμένας έξω, ανάψαντες πυράς, ητοίμαζον το
+πρόγευμα το Χριστουγεννιάτικον, υπό τον έναστρον ουρανόν, όστις
+ηπλούτο άνω γαλήνιος και γλυκύς, ως παγκοσμίου όροφος θεάτρου,
+κεντητός, χρυσοκέντητος, αργυροκέντητος, αστροκέντητος,
+ασπροκέντητος, ενώ από του χθαμαλού λόφου, πέραν εχάραζε πλέον η
+Ανατολή και ηπλούτο υπό μαλακών χειρών νυμφών αοράτων, ρόδινον,
+πορφυρόχρουν παραπέτασμα, η εωθινή εύμορφος σημαία της
+εξημερονούσης πλέον πανηγύρεως.
+
+ — Ο Καλλικάντζαρος!
+
+Φωνάζει αίφνης ο γέρων πατήρ, όταν με χαράν επηγαίναμεν να
+καθήσωμεν εις την τράπεζαν, παρά την λάμπουσαν, την θερμαίνουσαν,
+την ασπρισμένην εστίαν μας, το ιερόν και γλυκύ του χειμώνος
+ενδιαίτημα.
+
+Η φωνή αύτη μ' εξήγειρε του ύπνου. Το όνειρόν μου έπαυσε.
+
+***
+
+Διότι συγχρόνως εισήρχετο εις του κυρ-Στρατή την τραπεζαρίαν ο
+εφημέριος του νεκροταφείου, κρατών φανάριον εις την μίαν χείρα και
+χιλιάρικην εις την άλλην.
+
+ — Σας ανεκάλυψα τέλος πάντων! Έτσι κρυφά λοιπόν;
+
+Έτριβα επί ώραν τους οφθαλμούς μου. Πρώτην φοράν μετά τας
+πενθίμους συγκινήσεις έβλεπον τόσον φαιδρόν, τόσον γλυκύ, τόσον
+επιθυμητόν όνειρον, το οποίον μου έφερε γαλήνην και θάρρος εις την
+καρδίαν. Ήτο τόσον θερμόν το όνειρόν μου το αλησμόνητον, ώστε μου
+εθέρμανε, ψυχήν και σώμα. Δεν ήμουν πλέον εγώ ο ανεόρταστος, ο
+αλειτούργητος, ο αφωρισμένος. Εώρτασα τα τρυφερώτατα Χριστούγεννα
+με τόσα πρόσωπα, τα οποία δεν υπάρχουν πλέον. Χωρίς άλλο ήτο
+όνειρον εξ ουρανών διά την εις τα έθιμα της πατρίδος μου πίστιν
+ατίμητος αμοιβή. Συμμετέσχον τότε, χαίρων της χαράς του φιλικού
+δείπνου.
+
+Ο Παπά-Γιάννης ο εφημέριος του Νεκροταφείου με το θάρρος οπού είχε
+της γνωριμίας, έλαβε πάραυτα θέσιν παρά την τράπεζαν, και ανέζησε
+πάραυτα πότος εκπνέων.
+
+ — Χριστός γεννάται, εκραύγασεν ο ιερεύς όλος χαρά· και εγέλα
+όλος. Τα μάτια του, αι παρειαί του, το στόμα του· και ιδίως η ουλή
+του δεξιού του χείλους.
+
+Και επειδή νέα διάθεσις ψαλμωδίας ανεφάνη ζωηροτέρα της πρώτης,
+είπεν ο φίλος μου ο Αλεξανδρής με το πατροπαράδοτον σατυρικόν
+πνεύμα, λεπτόν ως αεράκι πεύκου γηραιού, ίνα προλάβη πάσαν του κυρ
+Στρατή θρηνωδίαν.
+
+ — Να σου πω, κυρ Στρατή. Εσύ να ψάλης τα πανηγυρικά μέλη, και ο
+παπα-Γιάννης — νάχωμεν την ευχίτσα του — τα νεκρώσιμα. Δεν λέω
+καλά, παπά μου;
+
+Όλοι εγελάσαμεν.
+
+
+
+ΣΥΝΤΡΟΦΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ΘΑΛΑΣΣΑΝ
+(1899)
+
+
+
+Ο Μέλτος ο Μισακός, αφού τα είπε συριανά τα Χριστούγεννα, ήρχισε
+να τα λέγη και ναξιώτικα. Ο καπετάν-Γιακουμής τον συνώδευε με
+την εξάχορδον κινύραν του, ένα λαξευτόν χρυσοκέντητον τσιβούρι,
+έργον των χειρών του οπού είχε κατασκευάσει εν ταις ώραις της
+απλοίας και νηνεμίας· ή και κατά τας μακράς του χειμώνος νύκτας,
+εφ' ου, είχε, μετ' επιμονής καλλιτέχνου, λαξεύσει ολόκληρον την
+αγοράν της πατρίδος του, με της βαρκούλαις στο ακρογιάλι, κ' ένα
+σπιτάκι, ψηλά-ψηλά, εις τον βράχον, την ποθητήν της αγάπης του
+κατοικίαν, της Μαριγούλας του. _Μαριγούλαν_ δε ωνόμαζε και το
+ολόχρυσον τσιβούρι. Το είχε στολίσει σαν την ασπίδα του Αχιλλέως
+χωρίς να έχη διαβάσει τον Όμηρον. Ο Καπετάν-Γιακουμής ήτο αδελφός
+του πλοιάρχου, αλλ' ευθύμου και διαχυτικού χαρακτήρος, ηρέσκετο να
+συνανατρέφηται μετά των ναυτών συνήθως, εν τη πρώρα.
+
+Οι λοιποί του πληρώματος, γύρω-γύρω, πάνω εις τας χρωματιστάς
+κασσέλλας των καθήμενοι, τας στενάς και μακράς, παρά τα ασκητικά
+ράντσα των, τας κρεμαστάς των κλίνας, ήκουον καπνίζοντες τα σιγάρα
+των, αναπαυόμενοι, εκεί όπως ήσαν, με τα χονδρά της εργασίας
+ιμάτια ακόμη, όζοντες πίσσαν και νάφθην. Ο Γιάννης ο Μπύρρος,
+ξηρός και υψηλός, ο ναύκληρος του πλοίου, ο καλλίτερος λοστρόμος
+της νήσου, περιζήτητος υπό των πλοιάρχων διά την ναυτικήν του
+πείραν και την διοικητικήν ικανότητα, στρίβων τον λευκόν μύστακά
+του με την αριστεράν, ακκουμβισμένος με την δεξιάν επί της
+τραπέζης, ήκουεν ευλαβώς το άσμα των Χριστουγέννων, με τον νουν
+του εις το χωρίον του, εις τα παιδάκια του, αλλά προσέχων πάντοτε
+κ' επάνω, προς τον καιρόν, ως να τον παρηκολούθει παραφυλάττων την
+μακρυνήν βοήν του ανέμου, οπού εσύριζεν άνωθεν απειλητικός,
+ωτακουστών δε συνάμα και προς την πρύμνην, μη ακούση την φωνήν του
+πλοιάρχου· καθόλου κύων πιστός, ο παλαιός αυτός ναύκληρος,
+ακουσμένος όχι μόνον εις την νήσον αλλά και εις την Πόλιν ακόμη,
+στόλισμα των πληρωμάτων. Το άσμα προέβαινε μελωδικώτερον πάντοτε,
+με τα ναξιώτικα τσακίσματά του και με την παθητικήν κρούσιν της
+_Μαριγούλας_ του καπετάν-Γιακουμή, του ηδυμόλπου τσιβουρίου,
+όπερ ως παράπονον, το συνώδευε το παλαιόν άσμα, ηρέμα κρουόμενον,
+παράπονον ναύτου θαλασσοδαρμένου, παράπονον ξενιτευμένου, όπως
+ελαφρά-ελαφρά, κτυπά το θαλασσάκι 'ς την ακρογιαλιά, εις τας
+πρωίας της αύρας του πελάγους πνοάς, ή όπως κλαίει ο πεύκος εις το
+πρωινόν του βουνού αγεράκι, ένα κλαύμα οπού χαίρεσαι να το
+απολαμβάνεις.
+
+Έλεγεν ένα στίχον ο Μέλτος ο Μισακός, κ' εσιώπα κατά το έθος των
+Δωδεκανήσων, αναμένων να τον επαναλάβη τώρα, μόνη της, από μέσα
+από τα παθητικά σπλάχνα της, μετά πόνου, η χρυσοκέντητος
+_Μαριγούλα_, ως κλαύμα πάντοτε, ως παράπονον πάντοτε. Και όταν ο
+ψάλτης έβλεπε την χρυσοκόκκινην φουντίτσαν, εν τη άκρα της μακράς
+και τορευτής χειρός, παρθενικής θαρρείς, της χειρός του
+τσιβουρίου, να σείεται γοργά, εν τω τέρματι του ήχου, ήρχιζε πάλιν
+την συνέχειαν του άσματος, επιφέρων έτερον στίχον, με όλα τα
+ιδιώματα της ναξίας προφοράς, σωστός ναξιώτης, ο Μέλτος ο Μισακός,
+με το βρακάκι του ακόμα, και το φεσάκι του. Ο Μέλτος ο Μισακός,
+ήτο μίμος πρώτης δυνάμεως. Δεν υπήρξε πλοίαρχος έχων ελάττωμά τι
+φυσικόν, εργάτης, ποιμήν ή και προεστώς του χωρίου του, που να μη
+εμπέση εις την μιμικήν οξυδέρκειαν του σπανού αυτού ναύτου, με το
+πρόσωπον το προώρως ερρυτιδωμένον και ευλογιοκομμένον εις τας
+παρειάς, ως κεντημένον με βελόνην. Χαρά και αγαλλίασις εις το
+πλήρωμα, ότε εγίνετο γνωστόν ότε επεράσθη εις τα χαρτιά και ο
+Μέλτος ο Μισακός. Με τας μιμικάς του παραστάσεις κατά τους
+μακρινούς πλους, ελησμόνουν οι αγαθοί ναύται όλα τα δεινά της
+ξενιτειάς, όλα τα βάσανα της βαρείας των εργασίας. Εκεί δα τους
+έκαμνε τον δήμαρχον τον καπετάν-Πάτερον, πώς ετραβούσε τα
+ρακοβόλια επαν-πανωτού, εις εκείνο το μικρόν παντοπωλείον, από την
+'πίσω πόρτα, ότε δραπετεύων από το συμβούλιον, μισοζαλισμένος, του
+οποίου αι συζητήσεις τον εστενοχώρουν πάντοτε, ως το καραντί των
+ταξειδίων του, εξεζαλίζετο εκεί, εις την πίσω πόρτα του μικρού
+μαγαζείου, όρθιος, ασθμαίνων ακόμη, από τας συζητήσεις. Κ' εκεί
+τους έκαμνε πάλιν τον προεστώτα εκείνον, οπού έψαλλεν εις τα
+δεξιά, εις τον χορόν της Εκκλησίας, σείων την κεφαλήν του προς τα
+επάνω, σαν να εφοβέριζε τους θόλους, έχων τας χείρας τους
+εμπεπηγμένας εις την ζώνην του, ένθεν και ένθεν ως να ήθελε να
+τραβήξη δύο λάζους συγχρόνως, οξύθυμος ο γέρων εις άκρον, ένα
+δεξιά και άλλον αριστερά, να τους σφάξη όλους επάνω εις την
+αλαζονείαν του. Και πότε πάλιν τους έκαμνε τον μάστρο-Νικόλαν,
+οπού εψώνισε το κρέας και το εκόμιζεν εις την οικίαν, στεκόμενος
+κάθε-λίγο, καθ' οδόν, και κυττάζων αυτό γύρω-γύρω, καμαρόνων
+μονάχος του το οψώνιον. Και άλλοτε πάλιν τους έκαμνε τον καπετάν-
+Σαράντον, τον φιλάργυρον εκείνον πλοίαρχον, πώς εσύναζε, σπειρί-
+σπειρί τον σίτον από την κουβέρταν του πλοίου του, όταν εξεφόρτων
+εν εις τον Πειραιά, διώκων τας όρνιθας του πλοίου, ξου-ξου, μη τα
+φάγωσι, να τα φάγη εκείνος τα σκύβαλα.
+
+Αλλ' ήτο και περίφημος μάγειρος ο Μέλτος ο Μισακός, επιτυγχάνων
+εξόχως εις το αλίπαστον. Ο κουρήτος, το ξύλινον βυτίον, εν ώ
+φυλάσσεται το αλίπαστον κρέας των πλοίων, εννοούσεν αμέσως τον
+δεξιόν μάγειρον, από το βύθισμα των χειρών του μέσα εις τους
+γάρους, ότε αφ' εσπέρας ελάμβανε τεμάχια, ίνα τα ξαλμυρίση, και
+επευφήμει, θαρρείς με χαράν, τραντανιζόμενος εις τα στερεά βάθρα
+του, ο ξύλινος κουρήτος.
+
+ — Κακό σημάδι, βρε παιδιά! έλεγε τότε ο Μέλτος ο Μισακός . .
+
+Ο κουρήτος έτριξε πάλι· και θαρρώ πώς θα μας εχάλασε το _σαλάδο_.
+
+Αλλά το _σαλάδο_ τη επαύριον, κατεβροχθίζετο υπό τας επευφημίας
+όλου του τσούρμου, και αυτού του γέρω-Μπούμπα, ενός ιδιότρόπου
+ναύτου, εις τον οποίον τίποτε δεν ήρεσκε, και όλο και εμάλωνε,
+πότε με την βελόναν του και πότε με τη νιτσεράδα του, όταν δεν
+εύρισκεν εμπρός του τον μικρόν καμαρώτον, να πιασθή μαζί του. Και
+τώρα ακόμη οπού όλον το πλήρωμα με ζηλευτήν αγάπην άκουε το
+Χριστουγεννιάτικον άσμα, αυτός ανάψας την πίπαν του, έβγαζε καπνόν
+και από το στόμα και από τα μάτια, γυρισμένος ανάποδα σαν να
+είχεν, ο ιδιότροπος, άλλην παρέαν ξεχωριστήν, την πικρίαν και
+οξυχολίαν του.
+
+Δι' αυτά τα δυο προτερήματά του ήτο συμπαθέστατος ο Μέλτος ο
+Μισακός μεταξύ των πληρωμάτων, διότι και εκαλότρωγαν οι ναύται με
+την καλήν μαγειρικήν, και εκαλοχώνευαν με τα μιμικά αστειεύματά
+του. Μόνον ο καπετάν-Σαράντος ουδέ ζωγραφιστόν δεν ήθελε να τον
+βλέπη τον Μέλτον τον Μισακόν, όχι διότι τον επεριγελούσε — τον
+έμελεν αυτόν τι θα πουν οι ανόητοι, διότι τάχα ήτο οικονόμος: —
+αλλά διότι με τα αστεία του εξωδεύετο πολλή γαλέτα εις το
+πλήρωμα . . .
+
+Και αφού ετελείωσαν και τα ναξιώτικα Χριστούγεννα, διέταξεν ο
+Γιάννης ο Μπύρρος, ο ναύκληρος, ενθουσιασθείς, να τα είπη και
+Σαντορινιά. Ο Μέλτος ο Μισακός, κατά τα διάφορα ταξείδιά του,
+είχεν εκμάθει όλα τα πολύμορφα είδη του ιερού άσματος, και άλλα
+ακόμη νησιωτικά τραγούδια, έκαστον με τα ιδιώματά του τα γλωσσικά
+και με την προφοράν του την ιδιάζουσαν έκαστον, κ' εθάρρει κανείς
+την νύκτα εκείνην ότι ευρίσκετο εις όλας τας φαιδράς του Αιγαίου
+νήσους συγχρόνως, ποικίλως άγων την μεγάλην και χαρμόσυνον της
+πατρίδος μας εορτήν, τα Χριστούγεννα.
+
+ — Βάστα, Μαριγούλα, εχαιρέτισεν ο ναύκληρος, παραθαρρύνων τον
+καπετάν-Γιακουμήν, υπό τας μουσικάς χείρας του οποίου
+εγλυκοστέναζε το χρυσοστόλιστο τσιβούρι, μαλακά ερειδόμενον επάνω
+εις το στήθος του, τορευτόν, χρυσοκέντητον.
+
+Αλλά την στιγμήν εκείνην ο καμαρώτος, ο Ζούμπουρας, ένας
+δεκαπενταετής με έξυπνα μάτια, νεανίσκος, αλλά ζαρωμένος μέσα εις
+πλατείς αμπάδες, ως σηπία εις το θαλάμι της, κατελθών από της
+πρύμνης, εκόμισε χιλιάρικην όλην, πλήρη τζαμάικας, αποστελλομένην
+παρά του πλοιάρχου εις τους ναύτας του, «να ξαποστάσουν».
+
+Όλοι επεκρότησαν πάραυτα προς την απροσδόκητον θέαν της
+χιλιάρικης. Ο Ζούμπουρας, παραδώσας αυτήν εις τον ναύκληρον όστις
+τρυφερώς την ενηγκαλίσθη, καταφιλήσας τον στενόν ως καλαμένιον
+λαιμόν της, είπεν ότι ο πλοίαρχος έπεσε να κοιμηθή, και ότι αυτοί
+ας κάμουν ό,τι θέλουν. Και προσέθηκεν, από μέρους του ο καμαρώτος,
+ότι η θάλασσα έγεινε ξείδι και πετά σπίθαις, θαρρείς, απόξω από
+της Τρεις Μπούκαις, οπού ήσαν αραγμένοι, από τον θυμόν της, και
+δεν θα κάμουν πανιά ούτε με μια 'βδομάδα.
+
+ — Δόξα σοι ο Θεός, που τα καταλάβαμε, τέλος πάντων! είπεν ο
+ναύκληρος αποθέτων την χιλιάρικην με προσοχήν επί της τραπέζης,
+ακτινοβολούσαν εκεί ιριδόχροα ακτινοβολήματα, υπό το φως της εν
+μέσω του πρωραίου κρεμαμένης λυχνίας.
+
+ — Καλά Χριστούγεννα 'ς της Τρεις Μπούκαις, παππού! Δεν σου
+τώπα; . . .
+
+Επείραξεν ο καμαρώτος, απερχόμενος, τον γέρω-Μπούμπαν,
+συλλογισμένον καθήμενον εκεί, εν τω φαιδρώ κύκλω, αμίλητον, ως
+μετανοημένον καλόγηρον, γυρισμένον ανάστροφα.
+
+ — Τον κακό σου, Ζούμπουρα!
+
+Εγρύλλισεν ο γέρων ναύτης. Και μη προφθάσας να βλάψη τον
+εξαφανισθέντα έφηβον, κατέρριψε και κατεπάτησε μετ' άχθους τον
+καπνόν της πίπας του ως σκορπίον, και επανέπεσε πάλιν εις τας
+σκέψεις του τας σιωπηλάς, πάντοτε με την μονήρη παρέαν του.
+
+Ο Γιάννης ο Μπύρρος, ο ναύκληρος, στρίβων τον μύστακά του τον
+λευκόν, έπαυσε πλέον να ωτακουστή προς την πρύμνην, και ήρχισεν
+ανέτως τώρα τακτικώτερον να διευθύνη την φαιδράν του πληρώματος
+αγρυπνίαν. Ήνοιξε την στενόμακρον κασσέλλαν του με έν τερπνόν
+γλυκοκελάδημα περιστρέψας την μικράν κλείδα εις την
+μουσικόκρουστον κλειδαριάν της, εξήγαγε μερικούς ξηρούς καρπούς,
+οίτινες απέκειντο εκεί, της συζύγου του δώρα, του χωρίου του
+γλυκείαι αναμνήσεις, καρύδια και σύκα και κυδώνια· και παραθέσας
+αυτά εκάλεσε τους ναύτας:
+
+ — Ξεκουρασθήτε, βρε παιδιά, τώρα.
+
+Κ' επλήρωσε μικρά ποτήρια εκ του αποσταλέντος υπό του πλοιάρχου
+ποτού.
+
+Ήσαν εκεί γύρω και άλλοι ακόμα, όλοι οι ναύται, εννέα εν όλω. Ήτο
+ο Γρούτσος, με τας χονδράς του χείρας, αθλητικώτατος, κρυωμένος
+ολίγον και βήχων. Ήτο ο μπάρμπα-Γιαννιός, αγαπών να κάμνη τον
+φραντσέζον, με το τσιμπουκάκι του πάντοτε εις το στόμα. Ήτο και ο
+Παυλάκης, άσωτος υιός πλοιάρχου Συριανού, διωγμένος από τον πατέρα
+του, δυο χρόνια τώρα, με μίαν μορφήν ξεπλυμένην και άχαριν εκ του
+ασώτου βίου, με βλέμμα απλανές, ακίνητος ως να εκοιμάτο με ανοικτά
+μάτια, όστις εγύρευε τσιγάρα πάντοτε, υποσχόμενος ν' ανταποδώση
+αυτά «σαν φθάσουν 'ς τα πόρτο». Αλλά 'ς το πόρτο πάντοτε γινόμενος
+άφαντος εις της κουμπάραις του· δυο φοραίς παντρεμένος 'ς τα
+Θεραπειά και μια 'ς τον Καρού-Τσεσμέ, ενώ εις την Σύρον έκλαιεν η
+μάννα του απαρηγόρητος, μόνην παρηγορίαν ευρίσκουσα επάνω εις την
+Αγίαν Παρασκευήν οπού εκείνα τα έτη είχεν εγκατασταθή ο εκ Σκιάθου
+επιφανής μοναχός Διονύσιος, ο Γέροντας αποκαλούμενος και ετέλει
+κάθε Σαββατόβραδον εκεί ωραίας αγρυπνίας, πολύ σεβάσμιος εις όλην
+την Σύρον.
+
+Το πρωραίον είχε στεγαδώσει πλέον από τους καπνούς τόσων τσιγάρων
+και διέταξεν ο ναύκληρος ν' ανοίξωσιν άνωθεν μίαν υαλοθυρίδα του
+φεγγίτου. Πάραυτα δε εισώρμησε κάτω ρεύμα παγωμένου αέρος και μία
+κλαίουσα αρμονία της μυκωμένης επάνω τρικυμίας, ήτις προσπίπτουσα
+εις τους πολυδαιδάλους εξαρτισμούς του μεγάλου πλοίου· και τους
+αναριθμήτους τροχίσκους, έφθανε κάτω ως θρήνος θηρίων από μακράν
+μαχομένων διά το θήραμα.
+
+Τα τρικάταρτο μπάρκο του καπετάν Φώκα, η _Σκίαθος_ ένα ωραίον
+σκάφος του αλησμονήτου αρχιναυπηγού της νήσου του ξακουσμένου εις
+όλας τας ναυτικάς της Ελλάδος πόλεις Μάστρο-Γεωργού μόλις εσώθη
+την εσπέραν εκείνην, καταφυγόν ξυλάρμενον — με τα κάτω μόνον
+φλέσια, και τον μέσα φλόκον — εις της τρεις Μπούκαις, τον σωτήριον
+της Σκύρου λιμένα. Από της Σικελίας αναβαίνων εις τον Δούναβιν, με
+φορτίον αποικιακών, ο καπετάν-Φώκας επτά μηνών γαμβρός, επόθει,
+και έταξε, να εορτάση τα Χριστούγεννα εν τη νήσω του, μετά της
+νεαράς συζύγου του. Αλλά φθονερός της ευτυχίας του ο άγριος
+μαΐστρος, μετά λαίλαπος και χιονοστροβίλων εξαφθείς, τον ηνάγκασε
+να κλεισθή μέσα εις της τρεις Μπούκαις, οπού βράδυ-βράδυ
+ηγκυροβόλησεν η _Σκίαθος_ σαν ένας αετός με μαδημένα τα πτερά του.
+
+Σκυλί μοναχό!
+
+Ύβριζε δάκνων τα χείλη του ο καπετάν-Φώκας, τρεις θάλασσαις
+συναντήσας παρά το Καβοδόρος. Μίαν από το Τσανταρλί, άλλην από το
+Κουσάντασι εξ ανατολών, και τρίτην εκ δυσμών, από τον Μαΐστρον.
+Βουνά τα κύματα, και εκυλίετο καρφωμένη εκεί η _Σκίαθος_ με την
+ογκώδη κοιλίαν της. Έτριζεν ως εκ μετάλλου τους οδόντας του ο
+καπετάν-Φώκας από τον θυμόν του, αλλ' έτριζον και οι ιστοί του
+μπάρκου και οι τρεις. Άφριζεν από τον θυμόν του ο καπετάν-Φώκας
+βλασφημίας μόνον απαγγέλλων, αλλ' ήφριζαν και τα κύματα εισορμώντα
+εις το κατάστρωμα, ως πειραταί προς λεηλασίαν. Έως να κάμψουν το
+Καβοδόρος, έχασε της επάνω γάμπιαις της η _Σκίαθος_ αναρπαγείσας
+υπό του ανέμου ως πτερά.
+
+Αλλ' ενώ κατ' αρχάς εφάνη ότι θα υπερίσχυεν ανατολικός άνεμος, ο
+γραίγος, ότε θα κατευωδούτο εις την νήσον του ο καπετάν-Φώκας,
+αίφνης μαυρίλα πυκνή σχηματίζεται προς δυσμάς. Ιδού αστράπτει ο
+μαΐστρος κ' εκρήγνυται αποτόμως χιονώδης θύελλα, σκοτεινόν
+προβέντσο — χιονιά και κακό — θάλασσα κιαμέτι — Ωρύετο δε ο
+καπετάν-Φώκας, προσπαθών προς βορράν να θέτη πάντοτε την πρώραν
+του μπάρκου, μη διακρίνων ουδέ το δάκτυλόν του εκ της επελθούσης
+εν ημέρα πυκνής σκοτίας. Αλλ' η θύελλα ήτο απροσμάχητος κ' έστρεφε
+προς νότον το σκάφος. Σκύρος και Κύμη και πέλαγος έγειναν όλα έν
+πράγμα σκοτεινόφαιον, εντός του οποίου τα κύματα, όγκοι βαρείς,
+εχοροπηδούσαν, σωροί εδώ, σωροί εκεί, θηρία ανήμερα, με αφρούς, με
+αχνούς υπό μίαν φοβεράν σκοτούραν των πάντων, καθ' όλον εκείνον
+τον δεινόν του Αιγαίου αναβρασμόν· νομίζεις κ' έπεσον από του
+ουρανού των νεφελών οι παχείς όγκοι κ' εσκέπασαν βουνά και
+θάλασσαν. Και αυτός ο γέρω-Μπούμπας, οπού ήλπιζε μια φορά τέλος
+πάντων, να ευρεθή τα Χριστούγεννα εις την πατρίδα του,
+απηλπισμένος και αυτός, με οργήν έσφιγγε μέσα εις τας σκληράς
+παλάμας του τους αφρούς, που του έρριπτον εις το στήθος του επάνω
+τα κύματα, αναθεματίζων αυτά και λέγων:
+
+ — Δεν με ρίχνεται σαν τον Ιωνά ς' την θάλασσα, να μπονατσάρη!
+
+Τότε ο Ζούμπουρας ο καμαρώτος, αδαής του κινδύνου, περνών απ'
+εμπρός από τον ωργισμένον γέρω-Μπούμπαν, χωμένος μέσα εις τας
+πλατείς αμπάδες του, ως χελώνη, τότε του πρωτοείπε, σαν προφήτης
+το παληόπαιδο:
+
+ — Καλά Χριστούγεννα 'ς της Τρεις Μπούκαις, παππού!
+
+Και κύψας υπό τας βαρείας χείρας του γηραιού ναύτου υπεξέφυγεν ως
+έγχελυς, την οργήν του.
+
+Ως σιδηραί δε αι χείρες του ναύτου, αποτυχούσαι, εκρότησαν επί του
+χονδρού ξυλίνου παραπέτου του μπάρκου. Ουδέν δ' άλλο κατώρθωσεν ο
+καπετάν-Φώκας με την ματαίαν εκείνην κ' επικίνδυνον επιμονήν
+του, ή ν' απολέση και της αμπάσαις-γάμπιαις του μπάρκου του, όπερ
+μόλις ημπόρεσε με τα φλέσια μόνον και τον μέσα φλόκον να εισπλεύση
+και αγκυροβολήση εις της Τρεις Μπούκαις, θαλασσοδαρμένον,
+θαλασσοπνιγμένον, ξυλάρμενον.
+
+Αφού δε ηγκυροβόλησε και διηυθέτησαν οι ναύται τάρμενα, τότε ο
+καπετάν-Φώκας, βρεγμένος, μισοπαγωμένος, από δύο θηρία νικημένος,
+από την θάλασσαν και από τον θυμόν του, κατήλθε και εκλείσθη κάτω
+εις την πρύμνην, κλαίων σχεδόν, αποπνιγόμενος μέσα εις τον καπνόν
+των τσιγάρων, τα οποία κατέδακνε, δεν εκάπνιζε, θολός τον νουν και
+θολός την καρδίαν από τ' αναθέματα και τας κατάρας. Επάνω εις τας
+εξάψεις του εκείνας, τας αγρίας ως λαίλαπος μηκυθμούς, δις
+ενόμισεν ότι επραΰνετο η οξύτης του ανέμου, και διέταξε δις τους
+ναύτας, απορούντας, να κάμωσι πάλιν πανιά.
+
+Αλλά δις πάλιν ο καπετάν-Φώκας κατησχυμμένος ηναγκάσθη να μαϊνάρη
+πάλιν, αυτός οπού εις άλλας περιστάσεις, από την κλίνην του ακόμη,
+διέκρινε την δύναμιν των ανέμων. Αλλά τώρα, με αγωνίαν επιθυμών να
+εκτελέση την δοθείσαν προς την γυναίκα του υπόσχεσιν, παρίστατο
+αμαθής και αθαλάσσωτος, και από τον απειρότερον ναύτην πλέον
+άπειρος.
+
+Και αφού πλέον ενύκτωσε και απηλπίσθη να εξέλθη από της τρεις
+Μπούκαις, ήρχισε το κονιάκ, κάτω πάντοτε, κλεισμένος, ολομόναχος,
+εξερεθίζων έτι μάλλον τον θυμόν του, με το δριμύ ποτόν. Εκεί οπού
+ήτο, ούτε ήκουε τα Χριστουγεννιάτικα άσματα των ναυτών, οίτινες
+συστείλαντες τα ιστία και περιμαζεύσαντες τα καλώδια, και τα άλλα
+τα καταρρακωθέντα πανία, και ασφαλίσαντες με δύο αγκύρας το
+σκάφος, κατήλθον εις την πρωραίαν αίθουσάν των, εν χαρά άγοντες
+την νύκτα της Παραμονής, αλλά με τα ιμάτια της εργασίας των
+πάντοτε, προσμένοντες νέαν διαταγήν ίσως του ωργισμένου πλοιάρχου
+των.
+
+ — Ε, βρε παιδιά, τι να γένη! είπεν ο ναύκληρος ο Γιάννης ο
+Μπύρρος, έχων τάξιμον ν' αγρυπνή πάντοτε την νύκτα των
+Χριστουγέννων, όπως-όπως, οπού και αν ευρίσκετο. Συντροφιά με την
+θάλασσαν, βρε παιδιά, θα τα πούμε τα Χριστούγεννα. Επάνω στο κύμα·
+σιμά 'ς τον αφρόν. Με την χιονιά, με την τρικυμία με τους ύμνους
+των αρμένων μας, με της θάλασσας τα λιβάνια, με της λαμπάδαις του
+μαΐστρου, που φέγγουν ψηλά, από τα ουράνια, και φωτίζουν σε μια
+στιγμή όλην την πλάσιν, στεριαίς και πέλαγα.
+
+Και αγαλλόμενος όλος, με λάμψιν εις τα μάτια του χαράς, εκραύγαζε,
+στρίβων τον λευκόν του μύστακα:
+
+ — Χριστός γεννάται, βρε παιδιά! Συντροφιά με την θάλασσαν!
+
+Κ' εκέρασε πρώτα-πρώτα αυτός τους ναύτας από ένα τσίπουρο της
+πατρίδος του, της αμπέλου του ευώδες ποτόν, για να τους βάλη, ως
+έλεγε, λίγο-λίγο 'ς _το δουζένι_. Και ούτω πράγματι ήρχισαν να
+ψάλλωσιν οι ναύται κάτω το άσμα των Χριστουγέννων μετά πόνου
+βιαζόμενοι να λησμονούν την πατρίδα και τας οικίας των,
+συνηθισμένοι εις τας αποδημίας.
+
+***
+
+Αλλ' ο καπετάν-Φώκας, ολομόναχος πάντοτε, εν τη πρύμνη, προσπαθών
+κατόπιν ν' ανοίξη δευτέραν φιάλην κονιάκ, κατακόκκινος και
+μισοζαλισμένος, παρά την θερμάστραν, ην προλαβών προσήναψεν ο
+καμαρώτος, έθραυσε τον λαιμόν αυτής και εχύθη το πλείστον του
+ποτού επί των αναμμένων ξύλων. Πάραυτα φλόγες πρασινογάλαζοι τον
+εκύκλωσαν έντρομον να τον καύσουν. Το πρυμναίον εφωτίσθη από
+παράδοξον αστραπήν, θαρρείς, από της οργής την αστραπήν την
+πρασινογάλαζον, και είδε τα περί αυτόν όλα πράσινα ο καπετάν-
+Φώκας. Και το πρόσωπόν του το είδε πράσινον εις τον καθρέπτην. Μία
+μεγάλη εικών κρεμαμένη εκεί, παριστώσα ως νύμφην την νεαράν
+σύζυγόν του, λευκήν, ως κρίνον, με τον πέπλον του γάμου, ως
+ουρανίου αγγέλου καλλινεφές περιβόλαιον, πρασινογάλαζος και αυτή
+τω εφάνη ως εάν ήτο κάτω εις τον σαπφείρινον του πόντου πυθμένα,
+κάτω 'ς τα βαθειά, κόρη του Νηρέως ή του Τρίτωνος, οπού τον
+εκύτταζε μ' ένα γέλοιο, σαν να τον επερίπαιζεν. Ετρόμαξεν. Ο φόβος
+μη καή αυτός, ο τρόμος μη πυρποληθή το πλοίον κατέβαλον αίφνης την
+έξαψίν του, κ' ενώ μετ' αγώνος υπερανθρώπου προσεπάθει να
+περιστείλη τας φλόγας, κλείων από το επάνω μέρος την θερμάστραν,
+αισχυνόμενος και να φωνάξη, κατέπεσεν επί της εγγύς καθέδρας του,
+εν ατονία βλέπων τας τελευταίας αναλαμπάς της φλογός. Σαν να
+ωνειρεύθη, αποκαμωμένος από την κούρασιν και από την οργήν, και
+από το ποτόν, προσβλέπων εκεί την προ της θερμάστρας κρεμαμένην
+εικόνα της συζύγου του. Τω εφάνη πως είδε την Μυγδαλίτσαν του, την
+εύμορφον γαλανόφθαλμον γυναικίτσαν του, μέσα εις τάσπρα, μέσα εις
+τα μπιμπιλοκέντητα μπορετζίκια της. Με κάτι γαλάζια μεταξωτά
+μανδήλια εις την ξανθήν κεφαλήν της, ως ουρανού κυάνεον, σκιάζον
+το ροδόχρουν προσωπάκι της· με κάτι ερυθρόχρυσα περιλαίμια πλεκτά,
+ως πτηνόν τυλιγμένην, ισταμένην εκεί, παρά την λάμπουσαν εστίαν
+του οίκου των του νεοκτίστου, νεόνυμφον εστίαν, μοσχοβολούσαν
+νεότητα και ζωήν, και με αγάπην βλέπουσαν τα σπινθηροβολήματα ενός
+καιομένου πρίνου, της χρυσοκόκκιναις πολλαίς σπίθαις του, οπού
+επετούσαν επάνω, με πάταγον συνεχή, ως με φωτόλαμπρον χαιρετισμόν,
+χαιρετίζουσαι τον ταξειδιώτην, οπού φθάνει σήμερον-αύριον. Κ'
+έκαμνε τάχα τον σταυρόν της η λευκογαλανόμορφος Μυγδαλίτσα του, κ'
+ηύχετο να έλθη ο καπετάν-Φώκας τα Χριστούγεννα, καθώς της το
+έταξε, και καθώς της το εκήρυττον η χρυσοκόκκιναις σπίθαις,
+βροντοκροτούσαι ολονέν, πολλα-πολλαί, και ανερχόμεναι προς τάνω
+ταχείαι, ως να τας εσκόρπιζε κάτωθεν της ευτυχίας ή μεγαλόδωρος
+χειρ. Και ότε κατόπιν ωλιγόστευσαν η σπίθαις, η Μυγδαλίτσα ήρχισε
+τάχα να τας μετρά μίαν-μίαν τας σπίθας, επιλέγουσα εν συγκινήσει:
+
+ — Θαρθή — δεν θαρθή. Θαρθή — δεν θαρθή. Θαρθή. — Αλλά περίχυμα
+τελευταίον του κονιάκ, τώρα τέλος εξανάψαν εν τη θερμάστρα,
+ανέδωκε την τελευταίαν κυανήν αναλαμπήν, μ' υπόκωφόν τινα βοήν,
+και έσβυσε πλέον:
+
+ — Δεν θαρθή! — Του εφάνη τότε του Καπετάν-Φώκα ότι ήκουσε την
+φωνίτσαν της Μυγδαλίτσας του, μ' απελπισίαν αντηχήσασαν εν τη
+πρύμνη του πλοίου δύο φοράς; Δεν θαρθή! Δεν θαρθή! ως θρήνον, ως
+μοιρολόγιον.
+
+Επετάχθη αμέσως, βιαιότερος τώρα ο καπετάν-Φώκας, ως να τον ώθησε
+κανείς, και ανήλθεν επάνω εις το κατάστρωμα. Μαύρη νυξ εκάλυπτε
+τον λιμένα της ερημίας εκείνης, ηρεμούντα, οπού φώτα αμυδρά εδώ κ'
+εκεί έφεγγον, τα φώτα των καταφυγόντων εν αυτώ πλοίων. Αλλ' έξω
+από τας τρεις εισόδους του ωρύοντο άγρια τα κύματα, θραυόμενα με
+αφροταραχήν βράζουσαν κατά του _Δεσπότου_ και της _Πλατείας_, δύο
+ξηρών και αποτόμων νησίδων, προ αυτού, δι' ων σχηματίζονται αι
+τρεις του λιμένος αυτού είσοδοι, εξ ου και το όνομά του, επί των
+οποίων πυραί δύο ποιμένων έφεγγον, ως φάροι σωτήριοι, κατά την
+σκοτεινήν αυτήν νύκτα.
+
+ — Τι θαρρείς! Δεν την πνίγω τάχα την _Σκίαθον_! Εβρυχήθη ο
+καπετάν-Φώκας ως απειλών την Μοίραν του, βλέπων άπελπις την
+αυξάνουσαν θύελλαν, και όμως σχεδιάζων νέαν απόπειραν απόπλου,
+ταραχθείς από το τέλος της οπτασίας του. Αλλ' ακούει τότε,
+παρεμπρός, τον καμαρώτον του, το Ζούμπουραν, όστις εξαγαγών την
+κεφαλήν του από το πλατύ περιλαίμιον του σκληρού αυτού καπότου
+εμονολόγει προ της ακατασχέτου χιονιάς:
+
+ — _Ούτε πανί στο πέλαγο, ούτε γάιδαρος 'ς τα Ψαρά!_
+
+Ο ουρανός κατάμαυρος, εφαίνετο ότι εστηρίζετο εις τους ιστούς του
+μπάρκου· και εντός της φοβεράς εκείνης θολότητος εστριφογύριζαν
+παγωμένα πράγματα χιονονιφάδες ξανεμιζόμεναι υπό της λαίλαπος, ως
+ξανεμίζεται ο σίτος εις την άλωνα. Πολλαί αυτών προσέκρουσαν με
+βίαν εις το αγριωμένον πρόσωπον του καπετάν-Φώκα, ως μόλυβδος δε
+κρύος επέψαυσαν και τα ώτα του οι λόγοι του παιδός οι συνετοί. Και
+να το έπνιγε το πλοίον του, πάλιν δεν θα έκαμνε Χριστούγεννα με
+την Μυγδαλίτσαν του· ίσως και να την έχανε διά παντός. Κατέπεσε
+τότε η οργή του· και τω εφάνη τότε ότι τωόντι άραξε και αυτός εις
+της Τρεις-Μπούκαις, καθώς άραξε και το κατάμαυρον μπάρκο του. Και
+βλέπων μόλις έξω εις την πετρώδη Σκύρον τας δύο χασμάδας των
+λατομείων λευκού τουμαρμάρου, αίτινες αμυδρώς διεγράφοντο τεφραί,
+ως χαλασμένα δύο χωρίδια, είπε:
+
+ — Μπορεί να κάμουμε Φώτα 'ςτο χωριό, καϋμένε Ζούμπουρα!
+
+Τότε κατελθών απέστειλε την φιάλην της ζαμάικας προς τους ναύτας
+ταυ «να ξαποστάσουν», αποφασίσας αυτός τέλος να κοιμηθή «αγκαλιά
+με την λύπην του», αδυνατών «ν' αγρυπνήση» με τον φαιδρόν των
+ναυτών του κύκλον.
+
+***
+
+Μετά το πέμπτον ποτήριον της ζαμάικας, ο καπετάν-Γιακουμής, ο
+αδελφός του πλοιάρχου, ήρχισε κακώς να παίζη την _Μαριγούλαν_, το
+τορευτόν του τζιβούρι, κ' εζήτει και έκτον αμέσως, λέγων ότι 'ςτα
+πέντε αποσταίνει και ξεχορδίζεται, και αν σταματήση αυτού, είνε
+φόβος τότε να μη χορδισθή ούτε 'ς τα δέκα. Ο δε Μέλτος ο Μισακός,
+γνωρίζων καλώς τα συστήματα του ναυκλήρου, ανελθών και σφάξας μίαν
+όρνιθα διά το νυκτερινόν πρόγευμα, οπού την έτρεφεν ο Γιάννης ο
+Μπύρρος ο ναύκληρος, μόνος του, από την Σικελίαν, διά κάθε
+ενδεχόμενον, κατέλιπεν εις το μαγειρείον τον καμαρώτον να
+επιμελήται το μαγείρευμα, κ' επανήλθε χιονισμένος, χουχουλίζων τας
+χείρας του και ζητών έν ποτήριον αποσταμένον, δηλαδή, γεμάτον, ως
+δίδουν την εσπέραν προς τους εργάτας τ' αφεντικά, όταν παύσουν από
+την εργασίαν.
+
+Και ήρχισεν αμέσως — για να θερμανθή — να τραγουδή ένα παλαιόν
+άσμα της Κω, μιμούμενος συνάμα γυναίκα κώτισσαν νήθουσαν, κατά την
+έννοιαν του άσματος, μ' έκτακτον μιμικήν διάθεσιν.
+
+Ο καπετάν-Γιακουμής επαναχορδίσας τέλος την _Μαριγούλαν_ τον
+συνώδευε:
+
+    _Πάρε την αργυρόρροκα
+    κ' έλα την φράχτη-φράχτη,
+    Κι' αν σ' αρωτήσ' η μάννα σου,
+    'πες, έχασα τ' αδράχτι.
+
+    Εμπερδεύθηκ' η κλωνιά μου
+    μέσ' 'ς τα πέντε δάκτυλά μου._
+
+Τόσον δε τελείως απεμιμήθη ο Μέλτος ο Μισακός την νήθουσαν γυναίκα
+της Κω, με όλας τας κινήσεις της γυναικείας εργασίας, σείων τάχα
+την ηλακάτην με την αριστεράν, ως αι νήθουσαι, αποσπών βάμβακα από
+την τολύπην με την αριστεράν, και συστρέφων την άτρακτον με το
+βαρύ δήθεν σφονδύλιον, και βρέχων πάλιν τα δάκτυλά του εις το
+στόμα του, και βρέχων την νηθομένην τάχα κλωστήν, κινών δε είτα
+κωμικώς τα δάκτυλά του της δεξιάς, κατά την επωδόν, εις το
+μπέρδευμα δήθεν της κλωνιάς, ώστε όλοι επευφήμησαν, προς τας
+κινήσεις του αυτάς τας δεξιάς και ταχείας, και εγέλασαν με τους
+μορφασμούς του σπανού και ευλογιοκομμένου προσώπου του. Όλοι δ'
+εσιώπησαν χάσκοντες εις το τέλος, από την ευχαρίστησιν, και αυτή η
+_Μαριγούλα_ εσίγησε θαμβωθείσα και αυτή.
+
+ — Γεια σου κώτισσα!
+
+Ανεκραύγασεν ο ναύκληρος ο Γιάννης ο Μπύρρας στρίβων τον λευκόν
+μύστακά του.
+
+Αλλ' ο γέρω-Μπούμπας, ανάποδος πάντοτε, λαβών τέλος μέρος εις την
+ναυτικήν παρέαν επέκρινεν:
+
+ — Η νισυριαίς γνέθουνε καλλίτερα από της κώτισσαις . . .
+
+ — Βρε, παιδιά, είπεν ακολούθως ο ναύκληρος. Ποιος ξέρει το
+Χριστός Γεννάται; Νά, τώρα, που μας χρειάζεται και ο καπετάν-
+Φαφάνας, καλή του ώρα. Αυτός κάπου 'δω θα φέρνη γύρω,
+
+Αλλ' ιδού αληθώς κατήρχετο με προφύλαξιν και με κάποιαν δειλίαν,
+οδηγούμενος από τον μικρόν καμαρώτον, ο καπετάν-Φαφάνας, κοντός,
+αμπαδένιος όλος, τυλιγμένος μέσα εις μίαν βαρείαν γούναν,
+σαλονικιάν, χιονισμένος εις τους ώμους και εις τον πέτσινον κούκον
+του, βαστάζων οψάρια και αστακούς, τα οποία εν αφθονία αλιεύουσιν
+εις της Τρεις Μπούκαις τα δικτάδικα πλοιάρια.
+
+ — _Ανάβα όνομα να ιδής κορμί_. Εχαιρέτισεν ο ναύκληρος.
+
+ — _Εδώ καράβια χάνονται, και σεις βαρκούλαις πού πάτε_;
+Προσέθηκεν ο καπετάν-Γιακουμής, και απεσύρθη πίσω εις το καμαρί
+του με την χρυσόγλυπτόν του κινύραν μισοζαλισμένος.
+
+ — _Κατά φωνή και . . . _
+
+Είπεν ο Μέλτος ο Μισακός και απετελείωσεν ο ναύκληρος — ο Φαφάνας,
+προφθάσας ούτω και αποφυγών την κακοφημίαν, μη τύχη και πειραχθή ο
+ψάλτης, και δεν θελήση να ψάλη έπειτα.
+
+ — Πού σ' αυτόν τον κόσμον, καϋμένε Φαφάνα;
+
+Επανέλαβεν ο Μέλτος ο Μισακός, μιμούμενος την φωνήν του ελθόντος,
+σαν να έψαλλε, σαν να κανοναρχούσεν.
+
+Κ' ενώ ο Φαφάνας διηγείτο πώς ευρέθη εκεί εις τον έρημον λιμένα, ο
+καμαρώτος όστις ωδήγησεν αυτόν κάτω, ανερχόμενος πάλιν εις την
+εργασίαν του, εις το μαγειρείον, αφού παρέλαβε και τα κομισθέντα
+δώρα παρά του καπετάν-Φαφάνα, είπεν εις το αυτί του γέρω-Μπούμπα,
+σαν να ήθελε να του ανακοίνωση μυστικόν:
+
+ — Καλά Χριστούγεννα 'ς της Τρεις Μπούκαις, παππού! Δεν σου τώπα;
+
+ — Τον κακό σου, Ζούμπουρα! Εβρόντησεν ο γέρω-ναύτης· και ήπλωσε
+τας βαρείας χείρας του ως δύο ξύλα. Αλλ' ο Ζούμπουρας, κοντός ως
+ήτο, διεξέφυγε πάλιν.
+
+***
+
+Ο καπετάν-Φαφάνας, ανήρ συνομήλικος με τον Μέλτον τον Μισακόν,
+όταν ήτο μικρός, μαθητής του Σχολαρχείου, είχε γλυκυτάτην φωνήν,
+και ήτο ο καλλίτερος κανονάρχης του χωρίου, καθαρά αναγινώσκων το
+ψαλτήριον, μελωδικώς κανοναρχών, και μελωδικώς απαγγέλλων τον
+Απόστολον. Μόνον μικρόν ελάττωμα είχε φυσικόν. Ετραύλιζεν ολίγον
+εις την γλώσσαν· διό και απεδόθη εις αυτόν σκωπτικώς το παρωνύμιον
+Φαφάνας, όπερ αυτός τελευταίον το ανεγνώρισεν ως επώνυμον πλέον.
+
+Παρεσκευάζετο δε να γείνη ιερεύς και θα ήτο σήμερον ο καλλίτερος
+εφημέριος της νήσου, αλλ' ετεκνοποίησεν η σύζυγός του τον τρίτον
+μήνα μετά τον γάμον των, και ούτως αντί παπάς, έγεινε
+μικροπλοίαρχος, ακτοπλοών με μίαν μικράν βρατσέραν. Αλλ' ήτο
+έκτοτε μελαγχολικός πάντοτε, απαραμύθητος διά την ατυχίαν του
+εκείνην. Και ίνα δε αποφεύγη τας επιπλήξεις της συζύγου του, ήτις
+πολύ επόθει να γείνη παπαδιά, συνήθως εταξείδευε, σπανίως
+καταπλέων εις το χωρίον του. Ιδίως δ' απεδήμει κατά τας ημέρας των
+μεγάλων εορτών, μη αντέχων να βλέπη χρυσοφορεμένους τους ιερείς
+του χωρίου του.
+
+Ούτω και τώρα ο καπετάν-Φαφάνας εταξείδευε, φορτώσας λεμόνια εξ
+Άνδρου διά Θεσσαλονίκην. Και καταληφθείς υπό της τελευταίας
+καταιγίδος κατέφυγε και αυτός με την βρατσέραν του εις της Τρεις
+Μπούκαις.
+
+Φίλεργος δε πάντοτε, ητοίμασεν αμέσως τα δίκτυα του κ' έρριψεν
+αυτά εις τον αιγιαλόν του ησύχου λιμένος, οπού και άλλα πλοία
+δικτάδικα ηλίευον. Όταν δε, την εσπέραν, ξυλάρμενον εισέπλεε το
+μπάρκο του καπετάν-Φώκα, το ανεγνώρισεν από την χονδρήν κοιλίαν
+του και την χονδρήν πρύμνην, και από το άσπρο μπούρδο, την λευκήν
+ταινίαν, την περιθέουσαν αυτό κύκλω, η οποία με τα μαύρα κατά
+διαλείμματα τετραγωνίδια, ως θυρίδας μακρόθεν φαινόμενα, παρίστα
+αυτό τεράστιον σκάφος, ως φρεγάταν τουρκικήν των ημερών εκείνων.
+
+Ο καπετάν-Φαφάνας ηξεύρων ότι ο Γιάννης ο Μπύρρος, το έχει τάξιμον
+ν' αγρυπνή πάντοτε την νύκτα της Παραμονής, όταν ετύχαινε εις
+ταξείδι, διασκεδάζων με το πλήρωμα, εσήκωσεν ενωρίς τα δίκτυά του,
+έλαβε την άγραν, και ρίψας πάλιν αυτά εις άλλο μέρος του λιμένος
+να τα σηκώση την αύριον, ανήλθεν επί του μπάρκου, να χαιρετίση
+τους συμπολίτας του, και να ιλαρύνη την μελαγχολίαν του με τας
+αφελείς των ναυτών διαλέξεις, και με κανένα Χριστουγεννιάτικον
+ζωμόν την αυγήν. Ήξευρεν ο καπετάν-Φαφάνας ότι ο καπετάν-Φώκας ήτο
+μεγαλοπρεπής εις τα τοιαύτα, διατρέφων πλουσίως το πλήρωμά του.
+
+Τότε ο Γιάννης ο Μπύρρος ενθουσιασθείς από την απροσδόκητον
+εμφάνισιν του καπετάν-Φαφάνα, όστις θα του έψαλλε το «Χριστός
+γεννάται», ενθυμήθη ότι είχεν από την Σικελίαν μίαν βαύκαλον
+κονιάκ. Ήνοιξε λοιπόν αυτήν αμέσως και προσφέρων ποτήριον προς τον
+ελθόντα και προς τους άλλους είπε:
+
+ — Τράβα μια, καϋμένε Φαφάνα, να πάνε τα φαρμάκια κάτω!
+
+Ταυτοχρόνως εχρεμέτισαν επάνω οι εξαρτισμοί του πλοίου, ως να
+έτρεχον ίπποι εις την πεδιάδα, θαρρείς κ' εχαιρέτιζον τους
+πίνοντας ναύτας, κ' εκυλίσθη δεξιά και αριστερά η _Σκίαθος__ ως να
+ητοιμάζετο ν' ανοίξη τα πανιά της. Η πνέουσα τρικυμία εξαγριωθείσα
+έτι μάλλον ανετάρασσε και τον ήρεμον έως τότε λιμένα, κ' έσεισε
+σαλεύσασα τα εν αυτώ πλοία. Σεισθείς τότε εκ του σχηματισθέντος
+σάλου και ο κώδων της βάρδειας, επάνω του πρωραίου, εκρούσθη
+επανειλημμένως γλυκύτατα, εν τη αγρία εκείνη νυκτί ως κώδων
+παρεκκλησίου, εντός δάσους, του οποίου έκρουε πενθίμως η καταιγίς.
+
+Εφάνη εις όλους τότε ως να εσήμαιναν τα Χριστούγεννα και όλοι,
+ανεπαισθήτως, έκαμαν τον σταυρόν των. Ο ναύκληρος ενθυμηθείς την
+οικογένειάν του και την ενορίαν του, τον ίδιον εαυτόν του
+ενθυμηθείς, ότε ήτο παιδίον, εδάκρυσε, και ήρχισε να διηγήται
+ωραία επεισόδια του νεανικού του βίου, ότε μια χρονιά ο εφημέριος
+τον ανεβίβασεν εις το κωδωνοστάσιον επάνω να κτυπήση την μεγάλην
+καμπάνα, έλεγε, και αυτός από το ισχυράν καμπάνισμα την έσπασε, κ'
+εκρότει έπειτα την ημέραν της εορτής ως ραγισμένη λάγηνος. Και
+άλλοτε πάλιν τον έστειλεν ο εφημέριος να μοιράση τα _υψώματα_ εις
+τους ενορίτας του και του έπεσαν από την τσέπην του — την νύκτα —
+και τα ηύρεν έπειτα ο Χατζής ο Μπολμάς, ο ρακένδυτος και πάντοτε
+μεθυσμένος αχθοφόρος, και τα έφαγε, νηστικός δύο ημέρας.
+
+Αλλά αίφνης κρότοι βηματισμών βαρέων επί του καταστρώματος,
+διέκοψαν τας φαιδράς του ναυκλήρου αναμνήσεις, Ως ν' ανήλθον
+πειραταί τω εφάνη — έρημος ο λιμήν και δεν ήτο παράδοξον — αλλ' ο
+κύων ο Μαύρος δεν υλάκτησεν· ως δεν υλάκτησε και όταν ήλθεν ο
+καπετάν-Φαφάνας, με τον οποίον όμως ο κύων είχε παλαιάν γνωριμίαν.
+Απορών ανήλθε φυλαττόμενος ίνα ίδη. Και είδε τότε τον καπετάν-
+Φώκαν, ως φάντασμα, τυλιγμένον με την βαρείαν γούναν του,
+ιστάμενον εν μέσω του σκάφους και θεωρούντα κύκλω την φρίσουσαν
+τρικυμίαν με βλέμμα απλανές. Μ' οξύτατα λαλήματα η λαίλαψ
+κατέρριπτεν επ' αυτόν τας χιονονιφάδας της — χιονόνερον παγωμένον
+— κ' η κόμη του, ασκεπούς όντος, ωρθούτο υπό του ανέμου, ως από
+φόβον.
+
+Ο Ζούμπουρας, εννοήσας τον πλοίαρχον, ίστατο άφωνος, πέραν ολίγον,
+αναμένων τας διαταγάς του· κ' εξαγαγών την κεφαλήν του είπε
+μονολογών προς την τρικυμίαν πάλιν:
+
+ — _Ούτε πανί 'ς το πέλαγος, ούτε γάιδαρος 'ς τα Ψαρά._
+
+Ο καπετάν-Φώκας, μέγας, υψηλός, τυλιγμένος μέσα εις την βαρείαν
+γούναν του, μ' ασκεπή την κεφαλήν, χιονισμένος, κατήλθε πάλιν
+ηρέμα εις την πρύμνην του, χωρίς ν' αρθρώση λέξιν, αμίλητος ως
+φάντασμα.
+
+Ο ναύκληρος είτα μετ' ολίγον επανήλθε πάλιν εις των ναυτών την
+αίθουσαν, κ' εξηκολούθησε την συνέχειαν των φαιδρών εκείνων
+αναμνήσεών του.
+
+***
+
+Τότε ήρχισαν όλοι οι ναύται κατά σειράν να διηγώνται. Και ήκουες
+εκεί κάτω: Να ιδής μια χρονιά τα Χριστούγεννα, και να ιδής άλλη
+χρονιά, και να ιδής την Παραμονήν . . .
+
+Μόνον ο γέρω-Μπούμπας, τόσην ώραν, δεν ηδυνήθη και αυτός να
+ενθυμηθή τίποτε, να διηγηθή τίποτε· αλλ' εκάθητο σιωπηλός πάντα
+και συλλογισμένος, επάνω εις την στενόμακρον κασσέλλαν του, εις
+την άκραν εκεί, σαν καταφρονεμένος. Τίποτε δεν είχε να ενθυμηθή
+μικρός, τίποτε να ενθυμηθή μεγάλος. Μικρός ποτέ δεν έκαμε
+Χριστούγεννα 'ς την χώραν, παρεπονείτο πολλάκις. Είχε μια μητέρα
+χήρα, μια καταραμένη γυναίκα, η οποία επειδή έχασεν όλα τα παιδιά
+της και τον άνδρα της, 'ς το τέλος, σαν ήρχοντο τα Χριστούγεννα,
+εκλείδωνε το σπίτι, τον εφορτώνετο 'ς τον ώμον αυτόν, το
+τελευταίον παιδί της, και έτρεχε 'ς τα τέσσερα, 'ς τον Γέροντα,
+πίσω, 'ς τον Πρόδρομον εις τον μικρόν Ασέληνον, οπού έκαμνε
+Χριστούγεννα, κλαίουσα την ψυχήν της με τας καλογραίας. Μια φορά
+μόνον θυμάται, πριν ακόμα μπαρκάρη, θα ήταν ως δεκαπέντε χρόνων,
+κατώρθωσε και της έφυγε 'ς τα μισά, 'ς του δρόμου, για να πάγη τα
+Χριστούγεννα την νύκτα 'ς την Εκκλησιά, 'ς την χώρα, να μεταλάβη —
+και 'πήγε για ψάρια την παραμονήν, με τον Πετεινάκη, σύντροφος του
+ψαρά, να τραβά κουπιά. Αφού δε εγύρισαν, την νύκτα, κ' εβόλεψε την
+βάρκα, και ήτο έτοιμος ν' αποβιβασθή και αυτός πηδών εις την
+άμμον, με τα ένα χέρι βαστάζων τα οψάρια εις ορμαθούς, τα μερίδιόν
+του, και με το άλλο τα παπούτσια του, εγλύστρησε κ' έπεσεν εις την
+θάλασσαν κ' εκτύπησε 'ς τα μούτρα σε κάτι πέτραις οπού ήταν ένα
+μήνα πρισμένα. Και ήλθεν η μάννα του και του έλεγε: Γλέπεις,
+καταραμένε, για να μη θελήσης νάρθης 'ς τον Γέροντα; Γλέπεις;
+Ύστερα, τον άλλο χρόνον, εμπαρκάρισεν. Αλλά ποτέ του δεν έκαμε
+Χριστούγεννα σε πολιτεία· ούτε 'ς το χωριό του, ούτε σε καμμιά
+άλλη πολιτεία. Αλλά πάντοτε, την ημέραν αυτήν, ευρίσκετο εις το
+πέλαγος. Πότε 'ς τα κύματα μέσα μουσκεμμένος, και πότε ποδισμένος
+και αραγμένος σε καμμιάν ερημιάν, σαν τώρα. Θυμωμένος πάντοτε τα
+Χριστούγεννα, πότε με την βελόναν του, και πότε με την νιτσεράδαν
+του. Πού ν' αποκτήση αυτός ρημαδιακό, νάχη παραστιά, φωτιά, και
+γυναίκα. Από το ράντσο του, παρά το οποίον εκάθητο τώρα, και από
+την στενόμακρον κασσελίτσαν του, τίποτε άλλο δεν είχεν αποκτήσει
+εις τον κόσμον αυτόν, εκτός μίαν καταραμένην αναποδιάν σαν την
+μάννα του, την οποίαν του εφαίνετο ότι εκληρονόμησεν από την
+καταραμένην εκείνην, ως έλεγεν ο ανόητος ανοηταίνων, ανάποδος και
+εις τα παράπονά του και αδιόρθωτος, ωσάν η γηράσασα κακία, η οποία
+ποτέ της δεν ημπορεί να γείνη αρετή. Χωρίς σπίτι, χωρίς γυναίκα,
+χωρίς παιδιά. Αφορισμένος, ακοινώνητος, αμίλητος. Πού ν' αξιωθή
+αυτός ν' απολαύση τέτοιαν μακαριότητα. Νάρθουν 'ς το αρχοντικό του
+την νύκτα τα παιδάκια της γειτονιάς, με τα φαναράκια 'ς τα χέρια,
+με τα χαρτάκια, να του τραγουδήσουν τα Χριστούγεννα. Κ' αυτός
+ξαπλωμένος σε καθαρό, μεντέρι, αφέντης κοντά 'ς την φωτιά, με τα
+παιδιά του γύρω, ν' απλώση 'ς την τσέπην του και να δώση 'ς τα
+παιδάκια ένα ασημένιο, για το καλό. Και να τον καμαρόνη η γυναίκα
+του, και να τον θαυμάζουν τα παιδιά του . . .
+
+Ο Μέλτος ο Μισακός, οπού ανήλθε προ μικρού να επιθεωρήση την
+βράζουσαν σικελικήν όρνιθα, επανελθών, φαιδρός και χαρούμενος
+πάντοτε, διέκοψε τας θλιβεράς αναμνήσεις του γέρω-Μπούμπα, ειπών:
+
+ — Ακόμα θέλει λίγο, βρε παιδιά, η κόττα. Όσο να γένη, να μας πη
+τώρα ο καπετάν-Φαφάνας τι έπαθε μια φορά, τα Χριστούγεννα, από τον
+Μέλτον τον Μισακόν.
+
+Και μορφάζων κωμικώς το σπανόν και ευλογιοκομμένον πρόσωπόν του
+προσέθηκεν:
+
+ — Όχι από εμένα. Από τον Μέλτον τον Μισακόν δηλαδή.
+
+Ίνα δε προλάβη πάσαν άρνησιν ή αποφυγήν του καπετάν-Φαφάνα,
+προσέθηκεν.
+
+ — Αν δεν θελήση να μας το 'πη ο καπετάν-Φαφάνας, θα το πη ο
+Μέλτος ο Μισακός.
+
+Ο καπετάν-Φαφάνας εσκέφθη να σηκωθή αμέσως και να φύγη· αλλ' έλα
+πάλιν που ο αέρας της τρικυμίας καταίβαζεν από τον φεγγίτην του
+πρωραίου χιονοβολήματα, αλειμμένα με την ορεκτικήν οσμήν της
+μαγειρευομένης σικελικής όρνιθος. Έπειτα μικρός ήτανε, παιδί
+ήτανε, είπε καθ' εαυτόν, θέλων και μη θέλων λοιπόν ήρχισε να
+διηγήται:
+
+***
+
+Ο Χρόνης, ο γυιος του γέρω-Χρόνη του Σπράχτορα, όλον τον χρόνον
+εγύριζε ξεσκούφωτος και αχτένιστος, μ' ένα κεφάλι σαν μαλαχτάρι.
+Και τα Χριστούγεννα ήτανε πάντοτε με καινούργιο φέσι.
+
+ — Τον βλέπεις, βρε, τον Χρόνη, τον γυιο του γέρω-Χρόνη, του
+Σπράχτορα; Μου έλεγεν ο πατέρας μου ο μακαρίτης — Θεός σχωρέσ'
+τονε. — Όλον τον χρόνον καλαναρχάει 'ς την εκκλησιά, ξεσκούφωτος,
+και σαν έλθουν τα Χριστούγεννα λέει το «η προαίρεσις δίδου» και
+συνάζει ασημένια, και παίρνει καινούργιο φέσι. Εσύ έχεις πλειο
+καλή φωνή απ' αυτόν. Εσύ καλαναρχάς πλειο καλά απ' αυτόν. Εσύ λες
+τον Απόστολον πλειο καλά απ' αυτόν, γιατί εσύ έβγαλες το
+Σχολαρχείον· το λοιπόν, παιδί μου, εσύ εφέτος να πης «η προαίρεσις
+δίδου». Εμεγάλωσες τώρα. Εσύ να το πης. Αλλέως θα σε αφήσω
+ξεσκούφωτον και ξυπόλυτον τα Χριστούγεννα.
+
+Πραγματικώς εγώ καλαναρχούσα καλλίτερα από τον Χρόνην, έλεγα τον
+Απόστολον καλλίτερα, και εδιάβαζα το Ψαλτήρι καλλίτερα από όλα τα
+παιδιά, και από τον παπα-Γιάννη ακόμα. Αλλά στο «η προαίρεσις
+δίδου», μου εφαίνετο πώς δεν θα τα κατάφερνα καλά. Είχα μια φυσική
+ντροπή από μικρός. Κ' εύρισκα προφάσεις 'ς τον πατέρα μου για να
+το αποφύγω. Αλλά δεν ημπόρεσα.
+
+Δεν είχεν ακόμα αρχίσει η Ακολουθία. Εσυναζόντανε ο κόσμος. Όλοι
+στολισμένοι. Σε κομμάτι εγέμισεν η Εκκλησία. Εγέμισαν τα στασίδια,
+γραμμή δεξιά, γραμμή αριστερά. Ανάψανε τους πολυελαίους. Οι
+παπάδες ενδυθήκανε τα ολόχρυσα ιερά τους. Ολόχρυσοι από πάνω ως
+κάτω.
+
+Ενταύθα διεκόπη ο καπετάν Φαφάνας από ένα βαθύν στεναγμόν.
+
+Ο Γιάννης ο Μπύρρος ο ναύκληρος, εννοήσας, του έδωκεν αμέσως
+ποτήριον κονιάκ.
+
+ — Τράβα μια, Φαφάνα, να πάνε τα φαρμάκια κάτω.
+
+Ο καπετάν-Φαφάνας, πιών το κονιάκ, εξηκολούθησεν:
+
+ — Ήλθεν ο δήμαρχος και όλη η δωδεκάδα. Όλοι στολισμένοι με
+κατακαίνουργα σταυρωτά περιστήθια, με καινούργιαις γούναις όλοι,
+με τα φέσια των τα υψηλά, 'ς την αράδα, κατακόκκινα, σαν
+παπαρούναις. Εκεί ήτον και ο αριστερός ψάλτης, με το βρασμένο το
+αυγό 'ς την τσέπη, να πουν το _Χριστός γεννάται_ και να το φάγη
+αμέσως, ν' ανοίξη τάχα η φωνή του, κλεισμένη απ' τα λάδια.
+
+Ήλθε και ο καϊριστής ο Μανωλάκης από τους πρώτους μαθητας του
+Καΐρη, δύο φοράς τον χρόνον εμβαίνων εις εκκλησίαν, Χριστούγεννα
+και Πάσχα· κ' έστεκε κ' εκύτταζε γύρω-γύρω σαν χαζός. Ήλθε και ο
+βαυαρός ο ιατρός, με τα μαύρα ευρωπαϊκά ρούχα του, εκεί εις τον
+χορόν, στιλπνός, καθαρός, με το παράσημον εις το στήθος του,
+φράγκος αυτός, αλλ' από την καλωσύνην του εορτάζων μαζύ μας.
+
+Ήλθαν και οι δύο εξόριστοι διά τα ναυπλιακά αξιωματικοί με χρυσά
+κουμπιά και με σειρίτια, με τα σπαθιά τους, με της σπαλέταις τους
+της βαυαρικαίς, και εστάθηκαν δίπλα, κοντά 'ς το δεσποτικόν.
+Παρακάτω, 'ς το Παγκάρι, μαζί με τους επιτρόπους, ήτον ο
+ειρηνοδίκης, και ο τελώνης, στολισμένοι, αλλ' ασυνήθιστοι αυτοί να
+σηκόνωνται νύκτα και όλο κ' εχασμώντο, διακόπτοντες συχνά την
+ψαλμωδίαν. Τέλος άρχισεν η Ακολουθία. Κατά καλήν μου τύχην, ο
+Χρόνης ασθένησεν έξαφνα και δεν ήλθεν εις την Εκκλησίαν. Χαρά
+εγώ . . . . Μου έφυγεν ο μισός φόβος. Εκαλαναρχούσα λοιπόν εις
+τα δεξιά, σαν αηδόνι 'ς όλον τον _Κανόνα_. Ο πατέρας μου
+ευχαριστημένος γιατί μ' εκαμάρωναν όλοι, ντόπιοι και ξένοι, για
+την γλυκειάν φωνήν μου, εκαμάρονε και αυτός, ξηροβήχων, και
+συγχρόνως ελογάριαζε, με τον νουν του, τα ασημένια οπού θα εσύναζα
+κατόπιν. Αλλ' όσον επλησίαζεν η εννάτη ωδή του _Κανόνος_, τόσον
+εκόμπιαζα από τον φόβον μου. Γιατί 'ς την εννάτην ωδήν είνε το «η
+προαίρεσις δίδου».
+
+Έπρεπεν αφού καλαναρχήσω τον τελευταίον ειρμόν «Στέργειν μεν ημάς»
+με τον τελευταίον αυτού στίχον «η προαίρεσις δίδου» να φύγω από
+τον ψάλτην και να περιέλθω, με ανοικτόν το βιβλίον, ως δίσκον, όλα
+τα στασίδια, όλους τους ανθρώπους, και στεκόμενος εμπροστά των.
+εις την αράδα, να χαιρετίζω έναν-έναν, επαναλαμβάνων: «η
+προαίρεσις δίδου», τον τελευταίον του ειρμού στίχον, όπερ
+ισοδυναμεί «διά τον κόπον μας οπού καλαναρχούμεν όλον τον
+χρόνον . . . .» Και τότε κάθε ένας να μου ρίπτη εις το βιβλίον ό,τι
+προαιρείται, ό,τι ευχαριστείται. Πώς να κάμω λοιπόν; Κρύος ιδρώς
+μου ήλθε την τελευταίαν στιγμήν. Η φωνή μου άρχισε να τρέμη, τα
+χέρια μου έτρεμαν, τα πόδια μου τρεμούλιασαν.
+
+Αλλά μόλις εκαλανάρχησα εις τον ψάλτην το τέλος «η προαίρεσις
+δίδου», και μου δίδει μια ο πατέρας και ευρίσκομαι αμέσως μπροστά
+'στο στασίδι του δημάρχου πρώτα-πρώτα. Η προαίρεσις δίδου!
+
+Φωνάζει αντί για μένα ο πατέρας μου, σαν να με δίδασκε.
+
+Κ' εψέλλισα κ' εγώ τρεμουλιαστά, με σιγανή φωνή:
+
+ — Η προαίρεσις δίδου!
+
+Ο δήμαρχος αμέσως απλώσας εις τον κόλπον του και λαβών ένα
+τάλληρον, κολλωνάτο, το έρριψεν εις τα ανοικτόν βιβλίον μου
+χαιρετίσας με:
+
+ — Και του χρόνου, παιδί μου! Και παπάς!
+
+Ενταύθα διεκόπη πάλιν ο καπετάν-Φαφάνας, από λυγμόν πικράς
+αναμνήσεως.
+
+Ο δε ναύκληρος έτοιμος πάντοτε, πληρώσας άλλα ποτήρια κονιάκ
+προσέφερεν εις όλους λέγων πάλιν:
+
+ — Τράβα μια, καϋμένε Φαφάνα, να πάνε τα φαρμάκια κάτω.
+
+Κατόπιν ο καπετάν-Φαφάνας εξηκολούθησεν:
+
+ — Άιντε τώρα σε όλους, με παρώτρυνεν ο πατέρας μου. Μη φοβάσαι!
+
+Τότε λαβών ολίγον θάρρος, άρχισα την περιοδείαν μου από τους
+χορούς, χαιρετίζων έκαστον, 'ς το στασίδι του, με το βιβλίον
+ανοικτόν, μ' εν κηρίον αναμμένον.
+
+ — Η προαίρεσις δίδου!
+
+Τα παιδιά με εκύτταζον με θαυμασμόν. Μερικά δε με ηκολούθουν, ως
+σωματοφύλακες.
+
+Όλοι μου έρριπταν ασημένια. Οι δύο εξόριστοι αξιωματικοί ο καθένας
+μου έρριψεν από μίαν ρεγγίναν, γελαστοί και χαρούμενοι. Από την
+δωδεκάδα μόνον ο μπάρμπα Χρήστος με το ψηλό φέσι, το όρθιον,
+έψαχνε τόση ώρα να εύρη την σακκούλα του μέσα 'ς τον κόρφο του,
+κι' εγώ για να μη περιμένω τον άφησα. Ο καϊριστής πάλιν εκείνος
+μου πήρε ένα σφάντσικο, αντί να μου ρίξη. Γιατί αυτός δύο φοραίς
+τον χρόνον έμβαινε 'ς την εκκλησίαν, και δεν εγνώριζε τι κάμνουν
+και πώς φέρονται οι χριστιανοί.
+
+Σε λίγο εγέμισε το βιβλίον μου ασημένια, πενηνταράκια και
+εικοσιπενταράκια.
+
+Αφού δε περιήλθα τους χορούς τότε εγύρισα και εμβήκα και εις την
+δεξιάν πλευράν της εκκλησίας, οπού ήσαν οι πλοίαρχοι και οι
+ναυτικοί.
+
+Ενταύθα εσιώπησεν ο καπετάν-Φαφάνας, ηρνείτο δε να εξακολουθήση
+υποκρινόμενος ότι τον εζάλισαν οι καπνοί των σιγάρων.
+
+ — Να τα πω εγώ τάλλα, λέγει τότε ο Μέλτος ο Μισακός, για να σε
+ξεκουράσω.
+
+Ο Μέλτος ο Μισακάς τότε εξηκολούθησε την συνέχειαν με σοβαρότητα
+κωμικήν του ευλογιοκομμένου και σπανού προσώπου του:
+
+ — Εγώ στεκόμουνα εκεί 'ς ταριστερά, κοντά στον ψάλτην. Άμα είδα
+το τάλλαρο του δημάρχου, και της ρεγγίναις των αξιωματικών, και
+τάλλα ασημένια, βρε, λέγω, εδώ είνε δουλειά. Και αμέσως παίρνω και
+άλλα δυο παιδιά μαζύ μου, και πηγαίνω κάτω 'ς την πόρτα του
+Νάρθηκα και στέκουμαι εκεί.
+
+Ύστερ' από λίγο, να κ' έρχεται ο Φαφάνας με το _Μηναίον_ ανοικτόν,
+γεμάτο ασημένια νομίσματα, με το κηρίον αναμμένον.
+
+ — Η _προαίρεσις δίδου_! εφώναζε πλέον με θάρρος ο Φαφάνας, ο
+οποίος αφού ετελείωσε την δεξιάν πλευράν του ναού, ήθελε να στραφή
+προς το παγκάριον, οπού κοντά 'ς τους επιτρόπους εστέκοντο οι
+υπάλληλοι, και να εισέλθη κατόπιν εις την αριστεράν πλευράν, οπού
+ήσαν οι ποιμένες και όλη η τάξις των εργατικών και ξευγηλατών.
+
+Αλλ' εγώ, οπού είχα φιλίαν με τον Φαφάναν από μικρός, από το
+σχολείον ακόμη, πλησιάζω και του λέγω θαρρετά:
+
+ — 'Σ της γυναίκες πρώτα, Φαφάνα, απάνω 'ς τον γυναικίτη.
+
+Είχα εγώ το σχέδιόν μου.
+
+Τα παιδιά οπού ακολουθούσαν φωνάζουν και αυτά, χωρίς όμως να
+ξέρουν.
+
+ — Ναι, 'ςτης γυναίκες πρώτα! 'ςτης γυναίκες!
+
+Και ωθών εγώ τον Φαφάναν μαζύ με τάλλα παιδιά, τον έπρωξα έξω εις
+τον νάρθηκα, οπού ευρέθη χωρίς σχεδόν να θέλη, σαστίσας από την
+απειρίαν του και την φυσικήν του δειλίαν. Ο νάρθηξ ήτο σκοτεινός.
+Ένεκα του ψύχους κανείς δεν εστέκετο εκεί. Ο δε κυρ-Γυαλάκιας ο
+επίτροπος, από την φιλαργυρίαν του είχε σβύσει το φανάρι οπού
+εκρέμετο εις το μέσον. Επροχωρούσαμεν, όλα τα παιδιά προς την
+σκοτεινήν σκάλα του Νάρθηκα, για ν' αναβώμεν επάνω εις τον
+γυναικίτην· μπροστά ο Φαφάνας με το βιβλίον, τα ασημένια
+νομίσματα, και το κερί το αναμμένο, και δίπλα του εγώ σαν
+προστάτης· και του εψιθύριζα 'ς το αυτί, από αγάπην τάχα:
+
+ — Μη φοβάσαι, μη φοβάσαι!
+
+Κοντά μας ήτανε τ' άλλα παιδιά με ζήλειαν κυττάζοντα. Τότε φωνάζω
+εγώ:
+
+ — Το κρεββάτι, παιδιά! το κρεββάτι!
+
+Και αμέσως σβύνω το κερί του Φαφάνα. Και με της δύο χούφταις μου
+χουφτόνω όλα σχεδόν τα ασημένια και το τάλλαρο, και τα χόνω 'ς τον
+κόρφον μου· με το χέρι μου τινάζω μια 'ς το βιβλίον από κάτω, και
+χύνονται τα άλλα και η δεκάραις χάμω 'στης πλάκαις, και κτυπά το
+βιβλίον 'ςτο πρόσωπον του Φαφάνα με κρότον.
+
+ — Το κρεββάτι, παιδιά, ξαναφωνάζω πάλι. Κ' έτρεξα να έμβω εις την
+εκκλησίαν.
+
+Τα άλλα τα παιδιά από τον φόβον τους έγειναν άφαντα εις την πρώτην
+φωνήν μου. Ο Φαφάνας, τρέμων από τον φόβον του, μ' έπιασεν από το
+καπότο, και μ' ετραβούσε κ' έλεγε με λαχτάραν.
+
+ — Πού είνε; Πού είνε, Μισακέ, το κρεββάτι;
+
+Εις τον νάρθηκα εκεί επί τοίχου εστηρίζετο κρεμασμένον το
+ξυλοκρέββατον διά τας κηδείας των πεθαμένων. Και πολλαίς φοραίς
+την αυγήν, ο Χαντζής ο Μπολμάς, ο μέθυσος αχθοφόρος, πηγαίνων εις
+την καλύβην του, περνώντας μπροστά από την εκκλησίαν, το είδε το
+κρεββάτι, με πεθαμένον μέσα, με κεριά αναμμένα γύρω-γύρω, οπού
+μόνον του, χωρίς να το κρατή κανένας, έφευγεν από τον νάρθηκα, κ'
+επήγαινε προς το νεκροταφείον, με τον πεθαμένον μέσα, με τα κεριά
+αναμμένα γύρω-γύρω. Το φάντασμα τούτο ήτο ο μεγαλείτερος τρόμος
+όλων των παιδιών.
+
+ — Μη φοβάσαι! μη φοβάσαι! Έλεγα προς τον τρομασμένον Φαφάναν και
+τον ερωτούσα:
+
+ — Όλα, μωρέ, σου τα πήρε το σκυλοκρέββατο;
+
+ — Και το τάλλαρο! απήντησεν ο Φαφάνας, πνιγμένος μέσα εις τα
+δάκρυα.
+
+ — Και εγώ σου έβανα τότε, 'ς το χέρι σου, ένα κοσιπενταράκι· Δεν
+είνε αλήθεια, καπετάν-Φαφάνα; εξηκολούθησεν ο Μέλτος ο Μισακός·
+Και σου είπα: — Και του χρόνου! Δεν είνε αλήθεια;
+
+Όλοι εγέλασαν διά το πάθημα του καπετάν-Φαφάνα με ανακραυγάς. Ο δε
+γέρω-Μπούμπας, διακόψας την σιωπήν του, είπε με οργήν:
+
+ — Και ήθελες να μου γένης και παπάς! Και πώς θα έχονες τους
+πεθαμένους, αφού τους φοβάσαι;
+
+ — Δεν λες, θα του παίρνανε τα παιδιά από τα χέρια του το
+_παγκράτσι_ τα Φώτα, οπού θα φώτιζε! Προσέθηκεν ο μπάρμπα-
+Γιαννιός, ετοιμάζων το τσιμπουκάκι του.
+
+ — Να μη του παίρνανε και την παπαδιά του!. Είπε και ο άσωτος
+εκείνος ναύτης ο Παυλάκης, με το ξεπλυμένον πρόσωπον, ο Συριανός.
+
+Τα διάφορα ποτά είχον εξερεθίσει κ' εξάψει τους ναύτας,
+επίτείναντα την ευθυμίαν των. Αλλ' όταν ήλθεν ο καμαρώτος και
+ανήγγειλεν εις τον μάγειρον ότι η όρνιθα η σικελική έβρασε, και να
+έλθη να ετοιμάση την σούπαν, η ορεξίς των έτι μάλλον ηύξησε· κ'
+ενώ ο καμαρώτος διαταχθείς έστρωνε την εωθινήν τράπεζαν, παραθέσας
+και πολυποίκιλα ορεκτικά, σαλάμια και τυρούς, εκ των οποίων είχον
+καλήν προμήθειαν από την Μασσαλίαν, ο ναύκληρος ενθουσιών από την
+γενομένην περιγραφήν του εορτάζοντος ναού της ενορίας του,
+απήτησεν από τον καπετάν-Φαφάναν να τους ψάλη το ωραίον εκείνο
+τροπάριον, το αίτιον του παθήματός του του αφελούς, να το ακούση
+και αυτός, γιατί δεν ενθυμείτο να το άκουσέ ποτε. Είχε μειλίχιον
+τον τρόπον ο ναύκληρος ο Γιάννης ο Μπύρρος. Διά την καλήν παρέαν
+εθυσίαζεν ό,τι και αν είχε φυλαγμένον. Διατί λοιπόν ν' αρνηθή και
+ο καπετάν-Φαφάνας, να κρύψη το χάρισμά του και να λυπήση τον
+αγαθόν ναύκληρον; Έψαλε λοιπόν με γλυκύτητα έκτακτον, το περιπαθές
+του Δαμασκηνού άσμα, κελάειδημα μάλλον προς την Θεοτόκον, οπού
+εκελάειδησεν η γλυκύφθογγος εκείνη αηδών, όχι με το στόμα αλλά με
+την καρδίαν.
+
+Αλλά πριν αρχίση, τους είπε να σηκωθούν όλοι επάνω με ευλάβειαν
+και να αποκαλυφθούν. Να βάλουν δε θυμίαμα εις το θυμιατόν και να
+θυμιάσουν.
+
+Και αφού έγειναν όλα αυτά, τότε ήρχισε το ιερόν άσμα ο πολυπαθής
+Φαφάνας:
+
+    _«Στέργειν μεν ημάς, ως ακίνδυνον φόβω,
+    Ράον σιωπή. Τω πόθω δε, Παρθένε,
+    Ύμνους υφαίνειν συντόνως τεθηγμένους,
+    Εργώδες εστιν· αλλά και, Μήτηρ, σθένος,
+    Όση πέφυκεν η προαίρεσις, δίδου.» (4)_
+
+Η φωνή του ψάλτου μελιχρώς ηκούετο μέσα εις εκείνην την φοβεράν
+αρμονίαν της χειμερινής λαίλαπος, ήτις συρίζουσα, κλαγγάζουσα,
+χρεμετίζουσα επάνω, διά μέσου των πολυπλόκων εξαρτισμών του
+μπάρκου, εισέδυε κάτω εις το πρωραίον, διά του ανοικτού φεγγίτου,
+λειαινομένη, μαλακή, εκπνέουσα εις τους γλυκυμόλπους εκείνους του
+ψάλτου φθόγγους, ως να εσέβοντο και τα στοιχεία τα άγρια τον
+σεπτόν της Θεομήτορος ύμνον, και έκυπτον ήμερα, γονατίζοντα,
+ενώπιόν του.
+
+ — Καλή πατρίδα, παιδιά, τα Φώτα!
+
+Εκραύγασε τότε έξαλλος από τον ενθουσιασμόν του ο Γιάννης ο
+Μπύρρος κάμνων τον σταυρόν του, ον εμιμήθησαν και οι λοιποί· κ'
+εκάλεσεν όλους να παρακαθήσωσιν εις το εωθινόν των Χριστουγέννων
+πρόγευμα, λαβών αυτός την πρωτοκαθεδρίαν μ' έκτακτον λάμψιν χαράς
+εις το πολιόν του πρόσωπον, αφού προηγουμένως απέστειλε δύο
+μερίδας εις τους δύο αυταδέλφους ιδιοκτήτας του σκάφους.
+
+Η λαίλαψ η χιονίζουσα, τόσον είχε σφοδρυνθή, ώστε ουδείς φόβος
+υπήρχε να ταράξη πλέον την φαιδράν των ναυτών τράπεζαν νέα πάλιν
+έξαψις του πλοιάρχου των, όστις το είχε πάρει απόφασιν πλέον, ότι
+'ς της Τρεις Μπούκαις θα εώρταζε τα Χριστούγεννα συντροφιά με την
+θάλασσαν . . . .
+
+
+
+ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΝ ΙΩΑΝ. Ν. ΣΙΔΕΡΗ — ΕΝ ΑΘΗΝΑΙΣ
+
+
+
+Εξεδόθησαν:
+
+
+                                               Δραχμαί
+Αννίνου Χ. Αττικαί Ημέραι........................... 5· —
+Βογασλή Δ. Εκλεκτά Χριστουγεννιάτικα και
+Πρωτοχρονιάτικα διηγήματα........................... 5.50
+Γρυπάρη Ν. Σκαραβαίοι και Τερρακόττες .............. 5. —
+Δάφνη Στ. Το Ανοιχτό Παράθυρο (ποιήματα) ........... 5. —
+Δροσίνη Γ. Φωτερά Σκοτάδια (ποιήματα)............... 5. —
+ — Κλειστά Βλέφαρα (ποιήματα)....................... 5. —
+ — Αμαρυλλίς (διήγημα).............................. 5. —
+ — Αγροτικαί Επιστολαί ............................. 5. —
+ — Ο Μπαρμπαδήμος (Διηγήσεις αγωνιστού) ............ 5. —
+Δημητρακοπούλου Π. Η Σιδηρά Διαθήκη (κοινωνική
+Φυσιολογία) ........................................ 6. —
+ — Ο Βασιλεύς Όθων (ιστορικόν εράνισμα) ............ 4. —
+Δουμά υιού Η Κυρία με τας Καμελίας (μυθιστόρημα) ... 5. —
+Λυκούδη Εμ.  Διηγήματα (1920)....................... 5. —
+ — Το Σπιτάκι του Γιαλού ........................... 5. —
+Μαλακάση Μ. Ασφόδελοι (ποιήματα) ....................5. —
+Μωραϊτίδου Α. Διηγήματα· τόμοι 4 έκαστος............ 6. —
+Παλαμά Κ. Τα Παράκαιρα (ποιήματα) .................. 5. —
+ — Διηγήματα (πεζά) ................................ 5. —
+Παπαντωνίου Ζ. Τα Χελιδόνια (ποιήμ. για παιδιά
+τονισμένα) ........................................ 10. —
+Πολέμη I. Σπασμένα Μάρμαρα (ποιήματα)............... 6. —
+ — Ειρηνικά (ποιήματα).............................. 3. —
+ — Η Γυναίκα (έμμετρος κωμωδία)..................... 1. —
+Προβελεγγίου Α. Φαίδρα.............................. 4. —
+ — Ο Φάουστ του Γκαίτε (εικονογραφημένον).
+Σιέγκεβιτς Quo Vadis (μυθιστόρημα) ................. 5. —
+Τανάγρα Αγγέλ. Οι Σπογγαλιείς του Αιγαίου (διήγημα). 5. —
+ — Μακεδονικαί Ραψωδίαι ............................ 4. —
+ — Άγγελος εξολοθρευτής (πολεμικά διηγήματα) ....... 5. —
+ — Μεγαλόχαρη (διήγημα) ............................ 5. —
+ — Μαύρες Πεταλούδες (διηγήματα) ................... 4. —
+Τσοκοπούλου Γ. Γυναίκες του Βυζαντίου............... 5. —
+Φεγιέ Οκτ. Ιστορία ενός πτωχού νέου................. 5. —
+
+Τύποις Ταρουσοπούλου
+
+***
+
+1) Δίμινους βομπίσκουμ = ο Θεός μεθ' ημών.
+
+2) Το διήγημα τούτο ανεδημοσιεύθη εν τινι μικρά συλλογή _Εκλεκτά
+διηγήματα_ του ημετέρου συγγραφέως εκδοθείση εν Πειραιεί υπό του
+καθηγητού κ. Δ. Κουϊμητσοπούλου.
+
+3) Εννοεί ο συγγραφεύς τον Α. Παπαδιαμάντην, ον ούτως εκάλουν οι
+οικειότεροι αυτού.
+
+4) Βεβαίως ευκολώτερον είνε να ευχαριστούμεθα με την σιωπήν, από
+φόβον μήπως και δεν ημπορέσωμεν κατ' αξίαν να σε εγκωμιάσωμεν, —
+Θεοτόκε. Ναι, αυτό είνε ακίνδυνον. Αλλ' όμως ο πόθος μας αναγκάζει
+να επιχειρήσωμεν, ω Παρθένε, να σε εγκωμιάσωμεν με ύμνους αξίους
+προς την δόξαν σου την μεγάλην. Αυτό όμως γνωρίζομεν ότι είνε πολύ
+κοπιαστικόν και δύσκολον. Αλλά συ, ω Δέσποινα, δόσε μας δύναμιν να
+το κατορθώσωμεν, τόσην όση φυσικά είνε η προαίρεσίς μας.
+
+
+
+
+
+
+End of Project Gutenberg's Novels Volume D, by Alexandros Moraitides
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK NOVELS VOLUME D ***
+
+***** This file should be named 37629-0.txt or 37629-0.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        http://www.gutenberg.org/3/7/6/2/37629/
+
+Produced by Sophia Canoni. Thanks to George Canonis for
+his major work in proofreading.
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+http://gutenberg.net/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.net
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.net),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at http://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+http://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at http://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit http://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: http://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     http://www.gutenberg.net
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
diff --git a/old/20111004-37629-0.zip b/old/20111004-37629-0.zip
new file mode 100644
index 0000000..c1fd314
--- /dev/null
+++ b/old/20111004-37629-0.zip