diff options
Diffstat (limited to '37522-h')
| -rw-r--r-- | 37522-h/37522-h.htm | 3171 | ||||
| -rw-r--r-- | 37522-h/images/illo49.png | bin | 0 -> 10256 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 37522-h/images/illo65a.png | bin | 0 -> 1509 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 37522-h/images/illo65b.png | bin | 0 -> 419 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 37522-h/images/illo68a.png | bin | 0 -> 537 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 37522-h/images/illo68b.png | bin | 0 -> 8803 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 37522-h/images/line1.png | bin | 0 -> 425 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 37522-h/images/line2.png | bin | 0 -> 591 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 37522-h/images/line3.png | bin | 0 -> 1045 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 37522-h/images/line4.png | bin | 0 -> 612 bytes |
10 files changed, 3171 insertions, 0 deletions
diff --git a/37522-h/37522-h.htm b/37522-h/37522-h.htm new file mode 100644 index 0000000..b346c77 --- /dev/null +++ b/37522-h/37522-h.htm @@ -0,0 +1,3171 @@ +<!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Strict//EN" + "http://www.w3.org/TR/xhtml1/DTD/xhtml1-strict.dtd"> + +<html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" lang="nl" xml:lang="nl"> + <head> + <meta http-equiv="Content-Type" content="text/html;charset=iso-8859-1" /> + <title> + The Project Gutenberg eBook of Kort Verhaal van eene Aanmerklijke Luchtreis, by Willem Bilderdijk. + </title> + <style type="text/css"> + + .bb {border-bottom: solid gray 2px;} + .blankabove {margin-top: 2.25em;} + .blockquot {margin-left: 10%; margin-right: 10%;} + body {margin-left: 10%; margin-right: 10%;} + .bt {border-top: solid gray 2px;} + .center {text-align: center;} + .figcenter {margin: auto; text-align: center;} + .fnanchor {vertical-align: top; font-size: .7em; text-decoration: none;} + .footnote {margin-left: 10%; margin-right: 10%; font-size: .8em;} + .footnote .label {position: absolute; right: 84%; text-align: right; font-size: .8em;} + .fsize80 {font-size: .8em;} + .fsize125 {font-size: 1.25em;} + .fsize150 {font-size: 1.5em;} + .fsize175 {font-size: 1.75em;} + .gesp {letter-spacing: .2em;} + .gesp2 {letter-spacing: .5em;} + h1 {text-align: center; clear: both;} + hr {width: 33%; margin-top: 2em; margin-bottom: 2em; margin-left: auto; margin-right: auto; clear: both;} + hr.c25 {width: 25%;} + .left {text-align: left;} + p {margin-top: .75em; text-align: justify; margin-bottom: .75em;} + p.chapstart:first-letter {font-size: 3em; text-align: left; font-weight: bold; float: left; padding-right: .1em; + vertical-align: top;} + .pagenum {position: absolute; left: 92%; font-size: smaller; text-align: right; color: gray;} + .poem {margin-left:10%; margin-right:10%; text-align: left;} + .poem .stanza {margin: 1em 0em 1em 0em;} + .poem span.i0 {display: block; margin-left: 0em; padding-left: 3em; text-indent: -3em;} + .right {text-align: right;} + .smcap {font-variant: small-caps;} + .tnbox {border: solid 2px; background: #999966; margin: 1em 20%; padding: 1em;} + + </style> + </head> +<body> + + +<pre> + +The Project Gutenberg EBook of Kort verhaal van eene aanmerkelijke +luchtreis en nieuwe planeetontdekking, by Willem Bilderdijk + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: Kort verhaal van eene aanmerkelijke luchtreis en nieuwe planeetontdekking + +Author: Willem Bilderdijk + +Release Date: September 24, 2011 [EBook #37522] + +Language: Dutch + +Character set encoding: ISO-8859-1 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK KORT VERHAAL VAN EENE *** + + + + +Produced by André Engels, Harry Lamé and the Online +Distributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net + + + + + + +</pre> + + +<div class="tnbox"> +<p class="center">Zie <a href="#TN">Opmerkingen van de bewerker</a> aan het einde van deze tekst.</p> +</div> + +<h1><span class="gesp">LUCHTREI</span>S.</h1> + +<hr class="c25" /> + +<p class="center fsize125" style="margin-bottom: 1.5em;"><b>KORT VERHAAL</b></p> + +<p class="center fsize80" style="margin-bottom: 2em;">VAN EENE</p> + +<p class="center gesp fsize125" style="margin-bottom: 1.5em;">AANMERKLIJKE</p> + +<p class="center fsize175" style="margin-bottom: 1.25em;"><b><span class="gesp">LUCHTREI</span>S,</b></p> + +<p class="center fsize80" style="margin-bottom: 2em;">EN</p> + +<p class="center fsize150 gesp2">NIEUWE</p> + +<p class="center fsize150"><b>PLANEETONTDEKKING.</b></p> + +<p class="figcenter"><img src="images/line1.png" alt="Fancy line" width="150" height="10" /></p> + +<p class="center fsize125">UIT HET RUSSISCH VERTAALD</p> + +<p class="figcenter"><img src="images/line2.png" alt="Fancy line" width="200" height="10" /></p> + +<p class="center"><span class="smcap">gedrukt</span> en <span class="smcap">uitgegeven</span></p> + +<p class="center">Bij <span class="gesp">W. WOUTERS</span> te <i>Groningen</i>.</p> + +<p class="center"><span class="gesp2">181</span>3.</p> + +<div class="blockquot bt bb"><p><i>Ὁ δὲ γεωγραφικὸς +οὐκ ἐπιχωρίῳ γεωγραφεῖ, +οὐδὲ +πολιτικῷ τοιούτῳ, +ὅστις μηδὲν ἐφρόντισε +τῶν λεγομένων +ἰδίως μαθημάτων, +οὐδὲ γὰρ θεριστῇ +καὶ σκαπανεῖ, ἀλλὰ +τῷ πεισθῆναι δυναμένῳ +τὴν` γῆν ἔχειν οὕτω +τὴν ὅλην, +ὡς ὀἱ μαθηματικοί +φασὶ, καὶ τὰ ἄλλα τὰ +πρὸς τὴν +ὑπόθεσιν τὴν τοιάυτην.</i></p> + +<p class="right" style="margin-right: 5%;">ΣΤΡΑΒ.</p></div> + +<p class='pagenum'><a name="Page_1" id="Page_1">[1]</a></p> + +<p class="figcenter" style="margin-top: 3em;"><img src="images/line3.png" alt="Fancy line" width="300" height="17" /></p> + +<p class="chapstart">Wat zijn de wetenschappen niet al verplicht aan +het geval! Een geringe toevallige waarneming wekt +een vluchtig denkbeeld op in het hoofd van een +eenig mensch, en een nieuwe wareld, of ’t ware, +is gevonden. Zeker, die het eerst een ontwortelden +boomstam zag drijven, en zich daar schrijlings +op zette, dacht niet aan de ontdekking van drie +warelddeelen, die zonder dat nooit bekend konden +worden. Even weinig geloofde Mevrouw Montgolfier, +als zy haar gewasschen japon op de +vuurmand droogde, dat dit ons den weg banen +moest tot ontdekkingen, die het geheele hemelstelsel +een nieuw aanzien geven, en het geen duister en +ons onbereikbaar scheen, in het helderst licht zouden +stellen, en met onze aarde vereenigen.</p> + +<p>Men heeft veel getwist over de nuttigheid der +Luchtbollen, of, om duidelijker te spreken, der +<span class='pagenum'><a name="Page_2" id="Page_2">[2]</a></span>Aërostaten! De ondervinding heeft alreeds geleerd, +welk een nut in den oorlog uit deze vliegtuigen te +trekken is, het zij ter ontdekking of opneming van +vijandlijke legeringen, verdedigingsinrichting van +steden en dergelijke, het zij ter overziening en verkondschapping +van streken lands, waar men geene +topografische kaarten van heeft. En zoo dra slechts +de wijze van deze machienen te besturen tot zekere +maat van volkomenheid gebracht, en de vaste +wind- of luchtstroomen in de hoogere oorden des +dampkrings door vaste waarnemingen bepaald zullen +zijn, zal zich een oneindig ruim uitzicht ontsluiten +van voordeelen, die voor de onderlinge verstandhouding +en gemeenschap der landen en volken, nog +onberekenbaar zijn. Een nieuwe weg zal zich +voor den koophandel openen; geheel nieuwe takken +van industrie zullen ontstaan: de voor- en nadeelen +van de ligging der landen zullen ophouden, de +bezetting van grenzen vergeefsch worden; en het +meesterschap ter zee zal vervallen of nutteloos zijn, +wanneer men door Luchtvloten, met waren, met +wapens, en manschap geladen, den overvloed of +den oorlog in de afgelegendste oorden zal overvoeren, +zonder aarde of water aan te doen. Want, +zoo thands eene doorgaande en geregelde luchtvaart +de verbeelding nog eenigermate ontzet; wat zou de +eerste schipper gedacht hebben, die zich met zijn +vlotjen of hollen boomtronk aan ’t nat overgaf, +indien men hem van onze oorlogschepen en van de +wijze van die door de zeën en stormen te voeren, +verhaald had?</p> + +<p><span class='pagenum'><a name="Page_3" id="Page_3">[3]</a></span>Doch weinig is dit alles, wanneer men het oog +hooger opheft, en het zelfde als een middel tot +nadering van de hemelsche lichamen beschouwt, +waarvan ons de geweldige afstand en ongenaakbaarheid +tot dus verr’ niets anders dan gissingen en +hoogst onvolkomen besluiten uit weinige en geringe, +en zeer ongenoegzame <i>data</i> veroorloofde. Het +is waar, dat het onbeduidend moet schijnen, of +men op een afstand, als die van de maan, eenige +duizend roeden gewonnen heeft; en dat nu reeds +(dank zij het beter onderwijs van onzen verlichten +leeftijd!) de waschvrouw van haar kleine dochtertjen +uit wordt gelachen, wanneer zy ’t beveelt de +touwen voor ’t droogen der hemden wat hooger aan +de boomen te binden, om nader by de warmte der +zon te zijn. Ik denk ook dat niemand een leugenachtigen +Brydone gelooven zal, wanneer hy ons +wijs maakt, op den Etna veel meer starren gezien +te hebben, dan men anders gewaar wordt, om dat +hy daar boven de dikke dampen verheven was, het +geen ze overnevelen verduisterende: vooral daar hy +van die hoogte, deze dampen vergetende die nu +tusschen hem en de vlakte der aarde waren, een +zoo ten uiterste duidelijk en uitvoerig gezicht van +geheel Sicilie, en wat niet al meer, zegt gehad te +hebben. Maar alschoon het niet mooglijk zij, onze +maan, de naastbyzijnde der ons bekende planeten, +eenigzins merklijk te naderen; genoeg is het, wanneer +wy eenig hemellichaam bereiken, het geen wy +met de overige van eenerlei natuur mogen stellen, +en dit leeren kennen.</p> + +<p><span class='pagenum'><a name="Page_4" id="Page_4">[4]</a></span>Maar zijn er dan zoodanige hemellichamen, ons +nader by zwevende dan de maan? en zijn die voor +ons tot zoo verr’ te naderen dat wy er eene duidlijke +kennis van kunnen bekomen? Deze vraag +verheft zich natuurlijker wijze by den Lezer; en het +is om hem die te beandwoorden, dat dit stukjen is +ingericht.</p> + +<p>Ik zeg te beandwoorden; en dit wel, bestemmend. +Ja zy zijn er, die lichamen, die planeten, +en zy zijn onzen dampkring zoo na, of om beter +en juister te spreken, de lucht waar ze in drijven, +vloeit zoo met den dampkring des aardkloots in +een, dat zy niet volstrekt ongenaakbaar zijn. De +bespiegeling mocht ons dit leeren, het vooroordeel +dit doen verwerpen, de ondervinding bewijst. ’t Is +een feit dat ik aanvoere. Ik heb gezien, ik heb +getast, ik heb ze aangedaan. Tegen dit vermag +niets, wat in opvatting of redekaveling over mogelijk- of +onmogelijkheden bestaat. <i>Potest, nam est</i> +(het kan zijn, want het is), is sterker dan het <i>non +est, nam non potest</i>, ’t argument der bestrijderen +van de tegenvoetelingen, en van zoo vele Natuurwaarheden. +Ik ben er geweest, ik heb gezien, zei +Kolumbus, en die hem belachen hadden, verstomden. +Ik zeg u het zelfde, mijne Lezers, en +geve u een korte beschrijving der reis die ik afgelegd +heb. Ontdekkingsreis in hare uitkomst en door +toeval, schoon niet met een oogmerk om deze ontdekking +te doen, ondernomen; maar die als zoodanig +echter (’k vertrouw het) niet missen kan,<span class='pagenum'><a name="Page_5" id="Page_5">[5]</a></span> +in een tijd van zucht voor ontdekkingen als die wy +beleven, algemeen belang in te boezemen: afgescheiden +zelfs van dat der Natuur- en Sterrekunde, +en der allen sterveling ingeschapene weetlust en hem +boven alles prikkelende nieuwsgierigheid.</p> + +<p>Ik verbeeld my te mogen hopen, dat het geen +men Kolumbus niet weigerde, ook my niet ontzegd +zal worden. Geloof, namelijk, aan het geen +ik oprechtlijk en zonder den minsten opschik verhalen +zal. Het is waar, dat Kolumbus veel voorhad. +Hy was toegerust met het gezag en vertrouwen +dat een groot koning hem meêdeelde; hy bracht +reisgenooten, vlootvolk mede, die wat hy verhaalde, +bevestigden: Ja hy bracht voortbrengsels van +de door hem ontdekte kusten met zich: En wie +kon op dit gezicht anders dan overtuigd worden? +Ik zal niet onderzoeken, of die door hem vertoonde +voorwerpen iets anders of meer dan ontdekking van +een tot nog vreemd land bewezen, het geen juist +de zaak niet was; maar niet van een land, verr’ in +’t westen gelegen, en op zulken afstand als Kolumbus +voorgaf; maar ik vraag, zoo ik planten +of ertsen vertoonde, wat blijk of wat stempel die +moesten hebben, om als uit eenen anderen planeet +overgebracht, aangenomen te worden? En indien +Kolumbus in de t’ huisreis schipbreuk geleden +mocht hebben en naakt en van alles ontbloot ergens +op het strand ware geworpen, zou dan zijne ontdekking +minder waarachtig geweest zijn? Zeker +neen: zy ware dan slechts minder nuttig gebleven,<span class='pagenum'><a name="Page_6" id="Page_6">[6]</a></span> +maar had eenen spoorslag moeten geven tot nieuwe +ondernemingen, die haar konden bevestigen en hernieuwen. +Maar het voorgestelde geval is het mijne. +Te rug keerende is mijn luchtvaartuig verongelukt, +en tot wonder van my zelven heb ik (schoon naauwlijks) +het leven daar af gebracht. Wat ik ontdekt +heb, is verloren, dan voor zoo verr’ mijn door dit +ongeluk-zelf verzwakt geheugen my toelaat, wat ik +zag, aan mijne planeetgenooten mede te deelen. Dit +acht ik my aan het gemeen welwezen verschuldigd, +en dit doende, meen ik recht op inschikkelijkheid +te hebben voor het gebrekkige van mijn verslag; +maar vooral, om zonder vooringenomenheid tegen +het geen ik zal voordragen, gehoord te worden.</p> + +<p class="blankabove">Ik heb in mijn jeugd de legers gevolgd, en dit +in verschillende en zeer onderscheiden standen. +Noodlottigheden van velerlei soort hadden my na +duizenden slingeringen arm en nooddruftig in Perzie +gevoerd, van waar ik my voorgesteld had met een +karavaan naar Bagdad te trekken, om van daar in +Europa te keeren. Ik meld den Lezer niet, wat +mijn vaderland zij. Dit kan hem even zoo onverschillig +zijn als de naam dien ik of eenmaal gevoerd +heb of sedert heb aangenomen. Ik zal ook +het jaartal verzwijgen, waarin dit is voorgevallen; +het kon tot herinneringen aanleiding geven, die +vermoedens verwekten, welke niemand voordeel +konden doen, en my of een ander schadelijk zijn. +Na al de gebeurtenissen die Europa geschokt hebben,<span class='pagenum'><a name="Page_7" id="Page_7">[7]</a></span> +zijn en de betrekkingen en de verwijderingen +zoo menigvuldig en dermate ingewikkeld geworden, +dat men zich niet genoeg wachten kan. In alle +partyen heb ik goede en kwade trouw gemengeld, +en de dolheid der geestdrift, met de koude berekening +der staatkunde vereenigd gevonden. Met +geenen aanhang heb ik my recht van harte kunnen +vereenigen, en geenen ooit willen vervolgen. Geen +wonder derhalve, zoo ik overal haat en vervolging +voor dienst- en trouwbewijs, of voor betrachting +van menschelijkheid en rechtvaardigheid kwam te +ontmoeten. Ik hield vast aan een grondbeginsel en +handelde daar naar: Anderen namen grondbeginsels +aan of verwisselden die, naar de oogmerken waarvoor +zy handelden, meêbrachten. Ik was dus niemand +bruikbaar, en niemand my. Ik stond alleen, +en had geene soort, waar ik toe behoorde, op dezen +aardbol; wat wonder, zoo ik wel eens aan een +anderen dacht?</p> + +<p>Veelvuldige verschijnsels, in onze dagen het eerst +of meer by herhaling waargenomen, overtuigden +my spoedig van de gebrekkigheid onzer Planeetstelsels. +Na zoo vele eeuwen berustens in zeven zonnewachters +en eenen enkelen wachter van tweeden +rang (die wy de maan noemen), waren er nu, +niet slechts om Jupiter en Saturnus, om Mars en +Venus, rondloopende wachters ontdekt of vermoed, +maar een Uranus, een Ceres, een Pallas, vermeerderden +de eerstgemelde zeven, en dat plechtig getal +waar men zoo veel geheimzinnigs in stelde, lag +in duigen, zoo wel als de evenredigheid in de<span class='pagenum'><a name="Page_8" id="Page_8">[8]</a></span> +afstanden die men hun onderling of ten aanzien van +hun gemeen middenpunt toeeigende. Daar konden +er derhalven nog meer zyn, die met deze tien om +de zon draaiden. Daar konden er meer zijn om de +planeten-zelven. Wat tot heden niet ontdekt was, +kon morgen zich den nasporer opdoen, en dit des +te lichter, daar het geen tot dus verre nieuw ontdekt +was geworden geen grond van vermoeden by +de waarnemers gehad had, en het tegenwoordig +waarschijnelijk werd dat er meer te ontdekken viel. +Ik verwachtte dus meer planeten te zien opdagen, +en den hemel bevolken; ik verwachtte meer manen +of wachters om hen.</p> + +<p>Nu trokken de steenregens mijne aandacht. Men +verstaat dat ik hier aan geen eigenlijk regenen van +steenklompen denke, maar van brokken steen hier +of daar uit de lucht gevallen, en zeker niet genoeg +in menigte om den naam van regenen te verdienen. +Men had die van ouden tyd af waargenomen. Een +der zeven wyzen van het hooggeroemd Griekenland, +Thales, had er uit besloten, dat de hemel uit +steenen gewelfd was, en wel zonder kalk; en dat +het zijn geduurzame omzwaai was, die hen in +’t verband hield, waar uit deze enkele door een +onbekend toeval losgeraakt waren. Een denkbeeld +waarin lateren een zeer diepe Wis- en Natuurkunde +gevonden hebben<a name="FNanchor_1_1" id="FNanchor_1_1"></a><a href="#Footnote_1_1" class="fnanchor">[1]</a>. Maar in onze dagen viel het +meermalen voor, dat men steenen zag vallen, waar<span class='pagenum'><a name="Page_9" id="Page_9">[9]</a></span> +aan men geen oorsprong kon toeschrijven dan in of +boven den dampkring, en die oorsprong werd een +voorwerp van gissingen. Sommigen deden die steenen +zonder bedenking uit de bergen der maan opwerpen; +niet gedachtig dat, naar de volkanen op +onzen bol te rekenen, deze opwerping met geene +zoodanige snelheid geschiedt als noodig zou zijn om +ze buiten de kracht der aantrekking van den maanbol +te brengen. Anderen deden haar door een +Chymische werking in den dampkring-zelven voortbrengen, +zich niet latende invallen, dat er altijd +een te groote zwaarte in de vormstoffe moest zijn, +om zich, zelfs één oogenblik maar, in de lucht op +te houden. Van de genen, die het vallen van deze +steenen of geheel ontkenden, of hen uit ver afgelegen +of niet bestaande volkanen op onzen aardgrond +afleiddeden, spreek ik niet. Met de eersten toch +moet men alle geloof aan getuigenissen, hoe plechtig +ook, weigeren; en de laatsten zeggen niets, +zoo zy de volkanen, waar toe zy verwijzen, en +tevens de mogelijkheid van uit hunnen boezem tot +in Frankrijk of Duitschland steenen uit te jagen, +niet aantoonen.</p> + +<div class="footnote"><p><a name="Footnote_1_1" id="Footnote_1_1"></a><a href="#FNanchor_1_1"><span class="label">[1]</span></a> +Onder anderen Keil die er het geheele Newtonianismus, +immers de theorie der aantrekkingskracht in +vindt.</p></div> + +<p>Wat my betreft, aan de vorming van een stof +zoo veel specifiek zwaarder dan de vloeistof waarin +zy gevormd wierd, als de steenen ten aanzien +der lucht zijn, en die dan, niet in de vorming +zelve nederzeeg om zich op den grond te volmaken, +maar, geheel en volkomen gevormd, in eens, als +hard lichaam neêrplofte, kon ik geenerhande waarschijnlijkheid<span class='pagenum'><a name="Page_10" id="Page_10">[10]</a></span> +hechten. Ik helde dus ongevoeligerwijze +tot de meening van die deze brokken uit de +maan deden afdalen. De overeenkomst in het uiterlijk +aanzien, van de maan met het geen onze aardkloot +op dien afstand vertoonen moest, en wat men +meer als gronden voor de onderstelling eener eenvormigheid +van grondstof tusschen de planeten +pleegt aan te voeren, gaf hier veel aannemelijks +aan. Maar welke berekening ik in ’t werk stelde, +ik kon geene oorzaak van snelheid uitdenken, genoegzaam +om de aantrekkingskracht die hen op de +maan moest te rug brengen, te overwinnen. Deze +bol was altijd te groot, en de afstand der aarde te +verr’, dan dat deze op zekere hoogte van de uitwerping, +haar in de aantrekking dier brokken kon +opwegen, hoe veel temeer, overhalen! Ik moest +om dit mooglijk te stellen, beide den maanbol en +den afstand ontzachlijk verminderen, en dus de +zaak opgeven.</p> + +<p>Maar sedert hoe lang is het, dat men om Saturnus +de drie laatst ontdekte manen had waargenomen? +Men is thands overtuigd dat hy er vijf +heeft, Jupiter heeft er vier, die bekend zijn; en +wie is zeker, dat of beide, of een van die, er +niet meer hebben? Of waarom zou deze onze +aarde niet meer dan een maan medevoeren, ofschoon +slechts die eene door hare aanmerklijke grootte en +den juist geplaatsten afstand, ons zichtbaar is? +Waarom zouden tusschen haar en ons aardlichaam +niet meer dan een, niet verscheidene wachters, om<span class='pagenum'><a name="Page_11" id="Page_11">[11]</a></span> +ons rondloopen, welke deels hunne kleinheid, +deels hun te geringe afstand ons verborgen houdt? +Zeker, te naby geplaatst, kan zoodanig lichaam by +onze nacht niet verlicht zijn; en by dag moet het +ons (alhoewel gewapend) gezicht ontslippen<a name="FNanchor_2_2" id="FNanchor_2_2"></a><a href="#Footnote_2_2" class="fnanchor">[2]</a>. +Te klein en op zekeren afstand, moet het, ook by +onze nachten verlicht, ons niet merkbaar zijn, en +zelfs by zijn overgang over de zonschijf, onze +oogen geen erkenbaar stip aanbieden. Deze bedenkingen +deden my gissen, of wellicht deze luchtsteenen +uit zoodanige kleiner en ondermanen (die van +volkanieke natuur mochten zijn) by aldaar voorvallende +ontbrandingen, afkwamen<a name="FNanchor_3_3" id="FNanchor_3_3"></a><a href="#Footnote_3_3" class="fnanchor">[3]</a>.</p> + +<div class="footnote"><p><a name="Footnote_2_2" id="Footnote_2_2"></a><a href="#FNanchor_2_2"><span class="label">[2]</span></a> +Wie zoekt met het gewapend oog by den dag +naar planeten? Het woord <i>gewapend</i> had hier gemist kunnen +worden, en is misschien een tusschenvoegsel van +een verbeteraar, en niet van den Schrijver afkomstig.</p></div> + +<div class="footnote"><p><a name="Footnote_3_3" id="Footnote_3_3"></a><a href="#FNanchor_3_3"><span class="label">[3]</span></a> +Tot mijn verwondering vond ik by mijne aankomst +in Astrakan, nu jongstleden, dit mijn denkbeeld +in een klein geschrift van den vermaarden Geneefschen +Natuurkenner, De Luc, aangenomen.</p></div> + +<p>Ik behoef niet te zeggen, hoe zeer my dit in +mijn lang te voren gekoesterd begrip van het hemelstelsel +bevestigde. Ik beschouwde geheel het zonnestel, +als, van afstand tot afstand, met grootere +en kleinere hoofdplaneeten, en grooter en kleiner +wachters van dezen doorzaaid. Dit leverde my +een gants nieuwe beschouwing op. Edoch ik bepaalde +mijn aandacht inzonderheid op die Ondermanen, +indien ik ze dus mag noemen, waardoor men,<span class='pagenum'><a name="Page_12" id="Page_12">[12]</a></span> +gelijk het my toescheen, zeer vele byzonderheden +en schijnbare ongeregeldheden zoo in ebbe en vloed +als in andre natuurverschijnsels, verklaren mocht. +Ja ik achtte het niet onmooglijk, dat dit eenmaal +den sleutel aan de hand mocht geven van de nog +zoo onvaste theorie der komeeten, welker niet +weder verschijnen op den tijd, dien de aan hen +toegekende loop mede bracht, de van elders zoo +aanneemlijke hypothesis van de later Sterrekundigen +jammerlijk tegendruischt. Ik stelde my voor, zoo +my eenmaal een leefgetijde van rust voorbehouden +mocht zijn, my dan aan het doen van naauwkeurige +waarneming omtrent dezen, vooral in de morgen +en avondschemeringen, over te geven; ook de zonneschijf +vlijtig te beschouwen, en wat daar nog +onbemerkts op voorvallen mocht, na te gaan. Wat +kon ik in de onrust mijns levens meer doen! Ik +dacht weinig aan de mogelijkheid eener andere wijze +van omtrent dit voorwerp ontdekking te erlangen; +veelmin, dat my die te beurt vallen zou. Werkeloos +echter, en door niets opgewekt, verduisterden +deze denkbeelden allengskens in my, en +welhaast dacht ik er niet langer aan, dan by +tusschenpozen, en wanneer ’t geen my voorkwam, +daar mijn geest als onwillig naar te rug riep.</p> + +<p>Het is voor mijn lezer geheel onverschillig, wat +my in mijn voornemen dwarsboomde, wanneer ik +uit <i>Kerman</i> naar Europa op reis meende te gaan. Ik +kan echter my-zelven het genoegen niet weigeren, +van het edel karakter der Oostersche volken, en<span class='pagenum'><a name="Page_13" id="Page_13">[13]</a></span> +inzonderheid dat der Perzen, recht te doen. Hun +herbergzaamheid is bekend. Hunne erkentlijkheid +voor ontfangen dienst, is Europa vreemd. Eenige +kennis van genees- en heelkunde geeft er den +Christen vertrouwen. Dit vertrouwen groeit aan, +naar mate men ziet dat hij zich tot eenvoudige +middelen, en inzonderheid voorbrengsels uit het +plantenrijk, bepaalt. Bewerkingen van Scheikunst +zijn hun verdacht. Zy hechten er een denkbeeld +van tooverkracht aan, en gebruiken ze met een +wederwil, die zijn grond in die opvatting-zelve +heeft. Ook vreezen zy dien gene, dien zy als +daardoor allen anderen te machtig beschouwen. +Men vindt er ook zeer weinige ziekten, die tot +buitengewone middelen noodzaken, daar hun levenswijs +matig is, hunne lichamen, alschoon weinig +met vet bekleed, echter meestal doorvoed en +sapvol zijn, en door sterke dranken of verhittende +wijnen, zeer zeldzaam bedorven worden. Om er +veilig en met eenig aanzien te leven, doet men +wel, zich als een geneeskundige te doen kennen. +Men heeft er geen begrip van een Christen, dan +als geneeskundige, koopman, of verspieder: en +van deze drie boezemt de eerste alleen achting in. +By hem zoekt men heul en noodhulp; by den +tweede, goudwinst en roof; en die geen van +beide is, wordt noodwendig tot de derde klasse +gerekend. Men vreeze echter niet, voor een +koopman te zullen doorgaan, zoo men ergens +juweelen verruilt. De edele gesteenten verstrekken<span class='pagenum'><a name="Page_14" id="Page_14">[14]</a></span> +door geheel het Oosten voor een algemeen middel +van schuldvereffening tusschen alle personen. Zy +zijn een soort van ongemunt geld, waarvan zich +een ieder bedient. Die een minder som te betalen +heeft, geeft een grooter steen voor kleinere; die +meer geld heeft dan hy op de reis denkt uit te geven, +ruilt gemakshalve een grooter in, gelijk men +by ons goud voor zilver, dubbele pistolen voor +dukaten, inwisselt. De belooningen bestaan ook +even zoo veel in gesteenten als goud; en zy zijn, +in gesteenten gegeven, by gelijke waarde, aanzienelijker.</p> + +<p>De edelmoedigheid van een aanzienlijk man in +...., wien ik van eene zeer eenvoudige anderendaagsche +koorts genezen had, had my het voorrecht +bezorgd van in gezelschap en geleide van +eenige Perzen en Georgiers naar Schirwan te gaan, +van waar ik licht gelegenheid vinden zou, om den +weg haar Rusland in te slaan. Daar had de +nabyheid van Russische krijgsposten en de omgang +met velerlei officieren van deze Natie, die op +hunne heen en t’ huis reizen doorgaans die stad en +haar omtrek bezochten, een gerucht doen ontstaan +van die wonderlijke vliegtuigen, gelijk het daar +heette, die sints kort by de Franken gemaakt +wierden, en waar meê men de lucht kon doorreizen. +Wonderlijk waren de denkbeelden, die +men van dien toestel al maakte. Sommigen hielden +het voor een soort van toovertapijt, waarop men +by het uitspreken van zekere geheimzinnige woorden<span class='pagenum'><a name="Page_15" id="Page_15">[15]</a></span> +door de lucht gevoerd wierd. Een der Franken, +vertelde men my (en het zal hoogstdenklijk +Pilastre de Rosier geweest zijn) was in zijn vlucht +jammerlijk neêrgestort, omdat de Engel die hem +op den schouder voerde onder weg niesde. Men +zou hier aan den Brobdignakker van Gulliver +kunnen denken, wiens niezen hem eenige van +’s mans medgezellen uit de boot schudden deed, +waarin hy hen droeg. Doch men moet weten, dat +de Perzen en Turken gewoonlijk het onweder aan +het niezen der Engelen toeschrijven: en dat door +dit niezen derhalve een onweêr beduid wordt. +Anderen verbeeldden het zich als het houten paard +uit de Arabische Nachtvertellingen, waar van men +een houten of koperen pen omdraaide om te vliegen; +weêr anderen als de kist van den valschen +Mahomed uit de Perziaansche dagvertelsels, die +door raderwerk bewogen werd. Eenigen echter +hadden uitgevorscht dat het een schuit was, en +dat die schuit met koorden aan de maan of een +anderen hemelbol vast werd gemaakt, maar hoe? +wisten zy niet. Als een Frank en Geneeskundige, +dat is een man die en de natuur en de geheime +wetenschappen kennen moest, behoorde ik daar +meer van te weten. Men onderstelde dit. Ik +had dit lichtelijk kunnen ontwijken; met de zaak +als een verborgenheid te behandelen die ontzag +vorderde: maar ik had de dwaasheid, my uit te +laten, haar als een natuurlijk verschijnsel te willen +verklaren, en de nieuwsgierigheid op te wekken,<span class='pagenum'><a name="Page_16" id="Page_16">[16]</a></span> +zonder haar te voldoen. De kennis van <i>zwaarte</i> +en <i>lichtheid</i> of wat men door deze benoeming verstond, +was, noch by mijn reisgenooten, noch by +die ons huisvestten, te vinden; en het was om +niet, wat ik deed om hun daar een denkbeeld van +by te brengen, dat my ergens heen leiden kon. +Tweederlei soorten van lucht begrepen zy niet. +Stikdampen waren by hen bloot vergiftigde uitwaassemingen, +of wel, adem van booze geesten. Het +opgaan van de rook kon ik haar niet ontpraten +een eigenschap van den rook te zijn, die niet van +de lucht afhing. Naauwlijks een, die iets hoorde +van ’t geen ik hun voorhield, en niemand die er +’t minst van begreep. Het gelukte my, een gebrekkige +Barometer saam te stellen: maar de zwarigheid +was, hun de oorzaak van deszelfs rijzen +en vallen uit te leggen. Eindelijk, ik moest het +woord en denkbeeld van <i>lucht</i> opgeven; en met +damp in de plaats te stellen, dien men uit zijn aart +begreep <i>licht</i> te zijn, om dat men hem zag naar +boven gaan, vormde men zich in verbeelding een +luchtbol; maar dat dan die luchtbol een mensch in +een schuitjen kon dragen, dit kon men zich even +weinig in ’t hoofd brengen, als dat zulk een luchtbol +weêr nederwaarts kon, en niet voort zou gaan +altijd te klimmen tot hy tegen de starren stiet.</p> + +<p>Ik zag vitrioololie en ijzervijlsel of liever, schaafsel +van ijzer, te krijgen, en beloofde hun een +proef van den luchtbol. Een schapenblaas moest +my hier toe dienen. De bol ging op tot een zekere<span class='pagenum'><a name="Page_17" id="Page_17">[17]</a></span> +hoogte, kantelde om, en kwam neder. Dit schouwspel +was heerlijk voor mijn goede Oosterlingen, +maar het was een klein balletjen: van een grooten +geloofden zy ’t niet. Te vergeefs beduidde ik hun, +dat een vat met duizenden ponden smeer even zoo +in het water drijft als een doosjenvol van een lood +zwaarte. Van Weegkunde geen begrip by hen. +En wat daarvan eindelijk ook zijn mocht, dat die +bol, op zich zelven zoo groot en zoo zwaar reeds, +dan nog een geheel vaartuig met een man op zou +nemen—! Ja met twee man, met meer, en meer +naar hy grooter is—! dit kon men hun toch niet +wijsmaken, daar waren zy (dit was hunne uitdrukking) +te verstandig toe. Duidelijk reeds ving ik aan +te bemerken, dat men my voor iemand begon te +houden die hen ten beste hield.</p> + +<p>Ik had het daar by kunnen laten, en mijn reis +vervorderen zonder my dit aan te trekken. Maar +mijn verblijf werd van dag tot dag meer verlengd, +de gelegenheid tot vertrekken schortte zich op +voor nog etlijke maanden, die ik daar slijten +moest; en genoegzaam geen ander gesprek meer +hoorde men, dan over den luchtbol, en wat by de +onnoozele Franken daar van verteld wierd. Somwijlen, +daar anderen een zoo in het oogloopende +domheid der Europeanen met een recht meêdoogend +kopschudden bejammerden, meesmuilden er eenigen, +my toeknikkende, als die toch wel beter wist. +Ik vermoedde nu, voor een opzetlijk bedrieger, +een kwakzalver, door te gaan; en wel duizendmalen<span class='pagenum'><a name="Page_18" id="Page_18">[18]</a></span> +verwenschte ik het uur, dat ik het eerst mijn +weinigjen wetenschaps by hen had willen te koste +leggen, om hun iets begrijpbaar te maken, dat zy +maar niet aannemen konden. Na veel haspelens, +zei ik eindelijk op een’ toon van zelfbetrouwen: +Hoort, ik ben niet rijk genoeg om u zulk een +luchtbol toe te stellen, naar wilt gy te samen de +kosten daartoe vereischt, by elkaâr brengen, ik +zal u den luchtbol doen zien met het schuitjen; +daar meê opvaren, en wien uwer het lust, met my +nemen en weêrom brengen.</p> + +<p>Of ik by die woorden bedacht, dat men my by +het woord zou kunnen vatten, weet ik niet. Ik +had niets dergelijks ooit beproefd, en bevond my +volstrekt in geen geestgesteldheid om een luchtreis +te wagen; maar daar zijn oogenblikken, dat men +van een kwelling zoo moê is, dat niets ons verschriklijk +schijnt, wat er van bevrijden kan. Ik had +my met Kalanus op den brandstapel kunnen werpen, +zoo dit slechts in staat waar geweest, aan +mijn woorden geloof te doen geven.</p> + +<p>Zoo veel is zeker, dat ik de zaak alreeds uit +het hoofd gezet had, en de algemeene gesprekken +wederom tot het gewone: <i>Daar was eens een jonge +Prins</i> enz. te rug gebracht waren, wanneer men +my vroeg, wat er noodig zou zijn tot zoodanig een +luchtbol en ’t geen tot de luchtreis behoorde. Ik +beloofde dit uit te rekenen; en, aan de eene zijde +bevreesd zijnde, zoo het tot de zaak kwam, my te +bedriegen, aan den anderen kant, hen zoo veel<span class='pagenum'><a name="Page_19" id="Page_19">[19]</a></span> +mooglijk af willende schrikken van eene proefneming +waar ik weinig zin voor had, droeg ik zorg, niet +bekrompen te zijn in mijn vordering, maar begrootte +die onkosten ruim. Het geen, trouwens, +my des te raadzamer was, daar ik geenerlei ondervinding +of oefening hebbende van zoodanig werk, +my zeer licht misrekenen kon, en, alschoon ook +goed gerekend hebbende, door velerlei soort van +mislukkingen zeer veel van de materialen verloren +kon laten gaan. Mijne onhandigheid en onwetendheid-zelve +moest in aanmerking komen, zoo wel +als die mijner helpers, en daarby, het gebrek van +geschikte werktuigen. Want het geen ik tot de +zaak noodig had, moest op goed geluk af, door +my bedacht en naar mijn bestel, door werklieden +gemaakt worden, die van niets wisten. Het aan +een naaien van den bol (mijn bestek eens gemaakt en +na herhaalde berekeningen bepaald zijnde) had geenerlei +zwarigheid. Het wasschen der naden en +voegsels, en het inrichten en vastmaken der touwen +was aan meer bedenklijkheid onderhevig. Vooral +’t vast maken van de halspijp met de schroeven, +waar de brandbare lucht door in- en uitgelaten +zou worden. Want dat het schuitjen het minst +was, behoeft niet gezegd te worden. Maar ik +vreesde ten uiterste voor de ontvlamming dier brandbare +lucht by het vullen, en wist niet hoe genoeg +maatregelen daar tegen te nemen. Met dit alles +begrijpt men licht, waarom ik deze soort van aërostaat +voor de Montgolfiere verkoor, die van ’t<span class='pagenum'><a name="Page_20" id="Page_20">[20]</a></span> +stoken van vuur in mijn schuitjen afhing, dat ik +wantrouwde op mijn reis te kunnen onderhouden +en matigen. Het zou noodeloos zijn, alle voorzorgen, +die ik van toen af, reeds beraamde, of +naderhand in der daad aanwendde, te willen beschrijven, +en waarvan sommigen (ik verberg het niet) +kinderlijk en belachelijk waren.</p> + +<p>Ik gaf dan een lijst van behoeften; en, toen die +behoeften tot mijn groote verwondering werklijk +daar waren, moest ik aan de werklieden, die men +my wist aan te wijzen, hunnen arbeid opgeven, +afmeten, voortrekken en voordoen, zou er iets van +de zaak in stand komen.</p> + +<p>Nog echter dacht ik het werk aan den wal te +schuiven. Zeer gaarne, gaf ik voor, de luchtreis +aan te nemen, maar voor ééne zaak zeer beducht +te zijn. „Het was my niet mooglijk, op eene +hoogte als die ik zou moeten bereiken, en die +het niet van my afhing volstrekt te regelen, by +het rondzien op mijnen weg niet misschien, schoon +onwillig, het oog te slaan op eene der tuinen +of daken waar zich vrouwen bevonden. En hier +aan wilde ik niet schuldig worden.” Dit maakte +wel eenigen indruk, maar weldra vond men uit dat +ik Christen, en Frank, en Arts was; in de twee +eerste hoedanigheden geene oogen voor vrouwen +had, en in de laatste haar zien mocht: zoo dat +niemand voor my zijn geliefde had weg te stoppen. +Ik kon dus vrij opvaren en een onbekommerd oog +om my werpen.</p> + +<p><span class='pagenum'><a name="Page_21" id="Page_21">[21]</a></span>Maar hy, die my verzellen zal, zei ik? Want +zonder hem aanvaard ik den tocht niet. Ik kan +alleen het vaartuig niet sturen. Nu eens moet de +pijpschroef dus, dan weêr anders gedraaid worden; +nu moet de vracht meêr naar de eene, en dan +naar de andere zijde verlegd worden. Dan moet +ik met den wind omwenden; dan eens de wolken +doorsnijden, dan ze vermijden of uit den weg gaan. +En onder dit alles moet ik den barometer in ’t oog +houden, die my voor kompas dient, en waardoor +ik de hoogte van mijn vlucht meten moet. Ik zwijg +van het geen my tot roer, riemen, zeil, in geval +het te pas koomt, verstrekt, en van het valscherm +in gereedheid te houden, zoo iets ongelukkigs gebeuren +mocht. De noodzakelijkheid alleen van den +barometer in een rechten stand te houden, dien +ik nergens plaatsen kan, dwingt my, iemand met +mij te nemen, en maakt buiten dit, alles onmogelijk.</p> + +<p>Men vond dit gewichtiger. Maar na eenigen +tijd overleg, gaf de Emir der plaats, tot wien +nu de zaak reeds gekomen was, een volstrekte +last, om alom door zijn rechtsgebied, heel den +dag dat die luchttocht geschieden zou, en tot dat hy +geheel afgeloopen zou zijn, alle vrouwen onder +dak te houden. Ongelukkige vrouwen, zoo zy +geen lucht mogen scheppen eer dit afloopen daar +gebleken zal zijn! want veellicht, dat de tijding +van mijn wedervaren nooit tot dat hoekjen der +wareld koomt.—Het is klaar, dat de Emir daar<span class='pagenum'><a name="Page_22" id="Page_22">[22]</a></span> +nu meê gemengd zijnde, ik nog te minder te rug +kon. Het was een gedwongen spel geworden.</p> + +<p>Van de werklieden had ik geene verwachting +ter wareld; ik vond echter reden om van hun te +vrede te zijn. Daar was netheid en naauwkeurigheid +in hun arbeid; ’t geen te meer bevreemden +moest, daar hun werktuigen-zelve zeer onvolkomen, +en zelfs in veel opzichten vrij gebrekkig +moesten heeten. Maar zy waren aan zoodanig +gereedschap gewend, en der handeling daarvan, +meester; wat anders behoefde men? In ’t kort: +mijn ballon kwam gereed, mijn schuitjen was +fraai, en het koordwerk zeer wel gevlochten. Ik +had er een tafel en twee zitplaatsen in doen maken, +en de twee punten tot voorraad geschikt, terwijl +ik onder een tusschengrond een ballast van lood +had gelegd ten einde het zwaarte punt beneden my +te houden. Mijn voorraad bestond in eenigen +tweebak, weinig gerooste garst, een goed kooksel +rijst met lamsvleesch, en een aantal kruiken en +houten flesschen zoo met melk als met water +gevuld. Een glazen met stroo omvlochten flesch +Sciroswijn werd door een van mijn Perzische reisgezellen +daar nog bygevoegd. Dezen kleinen opleg +aanziende, verbeeldde ik my den proviant der Vestaalsche +maagd die het outervuur had laten uitgaan, +en ik achtte my in den zelfden staat te zijn.</p> + +<p>Lang hadden deze toebereidsels geduurd. Schoon +ik niet zeggen kan, dat ik er spoediger meê gereed +wenschte te komen, verveelden zy my echter niet<span class='pagenum'><a name="Page_23" id="Page_23">[23]</a></span> +weinig; maar de teerling was eenmaal geworpen. +Lang duurden zy ook voor het ongeduld van die +genen, die de benoodigdheden opleverden: want +niets kwam hun wonderlijker voor, dan het geen +ik onvoorzichtig genoeg geweest was om te belooven, +en ik weet niet of zy het geloofden. Ik zou +zelfs schier denken, dat zy my voor een soort van +goochelaar hielden, die zulke onnatuurlijke zaken +aannemende, hen te loor dacht te stellen, met, als +het oogenblik daar was, een kring in de lucht te +slaan en te verdwijnen. Ten minste verhaalde men +my en elkander somwijlen van landloopers, die een +zalf machtig waren, waarmeê zy zich smeerden, +en dan ieder onzichtbaar wierden, of die geesten +bezworen hadden, die hen wegvoerden. „Maar +ik had hun toegezegd, voor hun oog op te gaan, +niet te verdwijnen, en dit, met een luchtbal, en +niet door het middel van geesten. Zy zagen ook +wel, dat ik geen ijzeren ring aan de vingers had. +Ook niet aan de teenen, hadden zy opgemerkt. +En dat ik een betooverden gordel mocht hebben, +vertrouwden zy niet.” Ik toonde hun, geenen +anderen te dragen dan den gewonen, en verwisselde +dien tegen een anderen van een van hun, als of hy +my wat te naauw waar geweest. Doch ook dit +scheen hun alle achterdocht niet te kunnen ontnemen.—Dan, +hoe het daar mede zij, alles werd +vaardig, en de dag kwam, dat de luchtvaart geschieden +moest.</p> + +<p>Mijn omslachtige toestel tot het vullen, en de<span class='pagenum'><a name="Page_24" id="Page_24">[24]</a></span> +angst, waarmeê ik dit in het werk stelde, daar +latende, vergenoeg ik my met te zeggen, dat dit, +tegen al wat ik vreesde, of, liever, verwachtte, +zeer wel in zijn werk ging. De vlakte, waar het +geschiedde, was ruim, en met paal- en touwwerk +afgezet. De bol had van boven een ring, door +welken heen eene menigte touwen hem aan de aarde +vasthielden. Deze touwen werden door groote +palen ondersteund, die door hun middel den nog +ledigen bol op eene bekwame hoogte hielden, doch +die neêrvielen zoo dra hy zich onder het vullen +ophief. De pinnen, die de touwen in ’t rond aan +den grond vast maakten, vereenigden zich in het +middelpunt in een eenig touw, dat door een opening +in den bodem van ’t schuitjen was doorgestoken, +en dus kon ik, in ’t schuitjen geplaatst, met +een eenigen draai van de hand dezen allen te gelijker +tijd los rukken. Het schuitjen, van onder niet +zeer spits toeloopende, stond op eene stelling daar +toe gemaakt, en was met den voorraad bevracht. +Ik bevond my daarin met mijn medeluchtreiziger, +en bestierde het vullen, waar van ik de materialen +om my had. Ik begreep nu die allen niet te kunnen +gebruiken, en uit schaamte pakte ik een goed deel +daarvan onder in het schuitjen, om in plaats van de +staven loods te strekken die ik tot ballast had laten +vervaardigen; ten einde den misslag van mijn rekening +dus te bedekken.—De touwen verhieven +zich, de standpalen vielen.—Nu begon de zaak +voor de aanschouwers een zeer ernstig aanzien te<span class='pagenum'><a name="Page_25" id="Page_25">[25]</a></span> +krijgen. De touwen spanden. Ik sloot de buis van +den luchtbol, en my in ’s hemels handen bevelende, +draaide ik de grondpinnen eensklaps los. De bol +steeg, en wy mistten grond. <i>Bism’illah!</i> riep ik, +<i>wy rijzen</i>, en alles in ’t ronde verbleekte. Ik zag +om my, of ook ergens iets vasthaken mocht, en, +zie daar Joussouf mijn’ medereiziger, die zich +hals over hoofd over boord wierp! Ik vermoed, +dat de angst hem dit ingaf, want ik hoorde hem +roepen: God dank! en in een oogenblik was ik +verr’ boven alle gebouwen. Joussouf was een man +van wel derdhalfhonderd pond zwaarte. Ik had nu +die derdhalfhonderd pond minder aan vracht. Dit +verschil was veellicht een vijfde of zesde van ’t gene +de bol (zijn eigen gewicht daar onder gerekend) +voeren moest. Dit gaf hem derhalve grooter snelheid +in ’t klimmen. En gewis had ik den bol voor +de vracht, waar ik staat op maakte, alreeds veel +te groot genomen. Het gene my verder gebeurde, +maakt dit meer dan waarschijnlijk.</p> + +<p>De snelheid, waar mede ik opging, ontstelde my. +En dit nog te meer daar ik te gelijk een geweldigen +wind uit het Noorden bemerkte, waar ik eerst geen +acht op gegeven had, en die ik nu dacht dat my +wellicht naar de zee drijven kon eer ik weder grond +winnen mocht. Ik was duizelig, en zette my op +den grond van het schuitjen neêr. Hoe hoog ik +ging was niet te gissen; want, naar mijn barometer +omziende, vond ik dien gebroken, en een stuk +daar van geheel weg. Zekerlijk had Joussouf hem<span class='pagenum'><a name="Page_26" id="Page_26">[26]</a></span> +vast, zoo als ik belast had by ’t opgaan te doen, +en is hy met dien in de hand omgeslagen. Ik had +ook, meer dan waarschijnlijk, niet genoeg bedaardheid +van geest, om daar van, het zij berekening, +het zij zelfs eenvoudige opteekening in mijn zakboekjen +te doen. Mijn hoofd en bost klopte geweldig, +en welhaast kon ik niet zien. Ik had niets +van het geen beneden my was kunnen bespeuren, +en nu schemerden my de oogen dermate, dat ik +niet wist of het dag dan nacht was. Ik greep den +fles Sciroswijn, maar het geen ik er van nam, +baatte my niet. Nu begon ik te hijgen; toen, +bloed te spuwen; en tevens werd ik door eene +ontzetlijke koude bevangen. By dit alles had ik het +besef niet, den schroefpijp te vatten, en eenige +lucht uit te laten, waartoe hy met dubbele schroefkranen +en kleppen voorzien was, door ’t welke ik +noodwendig had moeten dalen. Ik steeg dus al +hooger en hooger. Ik werd slaperig en gevoelloos, +en weet niet, wat toen met my voorviel, noch ook +hoe lang dees mijn toestand duurde. Dit weet ik, +dat ik my wedervond in mijn vaartuig, de luchtbol +daarby liggende, slap en met een scheur opgereten, +zoo als ook eenige der koorden van een gescheurd +waren. Maar het was op een geheel andere plaats, +dan ik ooit my had kunnen in ’t hoofd halen.</p> + +<p>Ik zag my op een vlakte, met kruiden bedekt, +doch die ik niet kende, en naby een water. In ’t +rond zag ik bergen, of liever heuvelen, want zy +waren niet aanmerklijk in hoogte. De geheele grond<span class='pagenum'><a name="Page_27" id="Page_27">[27]</a></span> +was oneven, en er stonden verscheiden boomen, +meest heesterachtig; weinige zoo groot, dat zy +met top en al den naakten stam eener welopgewassen +linde bereikten. Zy hadden in ’t voorkomen iets +van het bleeke hulstgroen, anderen van dat van de +wilge. Ik zag geenerlei levend wezen. Ik schepte +met de hand eenig water, dat brak en zwavelachtig +was; zag om naar eenige vruchten, maar bemerkte +er geen. Ik vreesde het ondergaan van de zon, die +laag stond, en werd ten uiterste over mijn’ toestand +bekommerd. Geen plaats daaromtrent deed zich +op, waar ik veilig voor het wild gedierte zou mogen +vernachten. Ik zocht eenige dorre of van den +wind afgeschudde bladen by een, sneed eenige +boomtakken af, drukte die in den meêgevenden +grond, vlocht er anderen door, en maakte my daar +mede een soort van doorzichtige tent, waaronder ik +my een leger van de bladen bereidde, in welke ik, +om Homerus denkbeeld te gebruiken<a name="FNanchor_4_4" id="FNanchor_4_4"></a><a href="#Footnote_4_4" class="fnanchor">[4]</a>, my +als een vuurkool mocht inrekenen. Daar in leidde +ik mij neêr, doch sliep niet. Ik voelde nu pijn in +de lenden en in ’t achterhoofd, en erinnerde my een +geweldigen schok, met wien ik tot my-zelven gekomen +was. Ik sliep niet; doch ik mijmerde, en +drong my op, geslapen te hebben, als ik na lang +liggens, uitziende, bevond dat het dag was. De +zon stond even boven den zichteinder. Ik had te +voren haar standplaats niet opgemerkt, en ontwaarde +derhalve niet, dat zy de zelfde gebleven was. Ik<span class='pagenum'><a name="Page_28" id="Page_28">[28]</a></span> +zag nu ook de maan, als in iets meer dan haar +eerste kwartier, maar ontzachlijk groot, en wat +my zeer vreemd was, genoegzaam in ’t zenith +staande. Ik verliet mijn kreb, of veldbed, zoo +men ’t noemen wil, en zag om, naar het geen ik +by mijne opvaart had meêgenomen.</p> + +<div class="footnote"><p><a name="Footnote_4_4" id="Footnote_4_4"></a><a href="#FNanchor_4_4"><span class="label">[4]</span></a> Odyss. E.</p></div> + +<p>Mijn voorraad was behouden gebleven schoon +vrij wat door een geschud, en meestal rondom mijn +schuitjen en uit elkander gesmeten op den grond +liggende. Ik zamelde dien by een, zoo veel ik +vermocht, at, stak een gedeelte by my, begroef +het overige in een kuil, dien ik, zoo goed of +kwaad het my mogelijk was, in den grond dolf, +met gebladerde strooide, en voorts weder toemaakte, +en, ter herkenning, met een ingekerfden +tak teekende. En dit verricht hebbende, besloot +ik, op kondschap of onderzoek van het land, uit +te gaan. Over het meer, aan welks oever ik aangeland +was, zag ik een gebergte (reeds merkte ik +op, dat het niet zeer hoog was), waar henen een +verheven gedeelte van den grond my den weg +scheen te wijzen, en vond goed, dezen weg in +te slaan.</p> + +<p>Ik was welhaast aan ’t gebergte. Hier vond ik +sporen van uitgebrande volkanen, dan wier kolken +of kelken geenen grooten omvang hadden. Eenige +staken spits en zeer kegelachtig boven het overige +der hoogte uit, maar de algemeene rug, die hun +samenhang vormde, was glooiend en verre van +steil. Het geboomte was weinig, de wind schraal,<span class='pagenum'><a name="Page_29" id="Page_29">[29]</a></span> +doch van geringe kracht; en ik vernam niets levends +of dat zich roerde, dan een soort van kleine +struisvogels, die een heesch geluid gaven, en op +mijne nadering als verschrikt door een liepen. Ik +zag hier en daar eenige holen als van konijnen. +Ook hoorde ik daaromtrent het klapperen en snateren +van gevogelte, dat zich opdeed, niet ongelijk +aan eendvogels. Ik nam de party van te rug te +keeren om de plaats waar mijn voorraad gebleven +was, door geen onvoorzichtig omdwalen te verliezen; +en besloot by de nacht op dien plek de +gestarnten oplettend in acht te nemen, ten einde, +by gebreke van alle geleiding of onderrecht, my +daarnaar te richten.</p> + +<p>Eene zeer geruime poos had ik op het vallen +van den avond zitten toeven, wanneer ik eerst +opmerkte, dat de stand der zon in ’t geheel niet +zichtbaar veranderde. Met de rechter zijde naar +’t gebergte gekeerd, had ik haar aan de linkerhand +gehad toen ik uit mijn slaapstede opstond, en zy +was nog daar, en op even de zelfde hoogte; en +zoo herinnerde ik my nu, haar ook by mijne aankomst +gezien te hebben. Ik sloeg ’t oog op de +maan, die meer dan de helft verlicht was, en ook steeds +haar plaats scheen te houden. In deze, die +my ruim zoo vreemd voorkwam, als al wat ik +voor oogen had, en veel helderer was, dan zy my +ooit in mijn leven by den dag was voorgekomen, +(van haar buitengewone grootte sprak ik reeds) +werd ik, na lang turen, eene aanhoudende verandering<span class='pagenum'><a name="Page_30" id="Page_30">[30]</a></span> +harer vlekken gewaar, die aan de eene zijde +verdwenen, aan de andere opkwamen, en my van +hare omwenteling overtuigden. Deze vlekken-zelven +waren geheel anders dan ik ooit bespeurd had, +en in plaats van het mannetjen met zijn takkebos +op den schouder, die er in Engeland in gezien +wordt, of het onbeduidend tronietjen dat het gemeen +op het vaste land daarin vindt, docht my, +er het profiel van een neushoorn met geopenden +muil in te zien, doch die zich weldra in de +omwending verloor. De zelfde beeltenis echter +kwam my naderhand meermalen voor, maar toen +was zy my nieuw en treffende. Ik twijfelde duizendmaal +aan alles; ik wreef mijne oogen, en zag +en beschouwde op nieuw; maar deze verschijnsels +bleven voortduren. Beide zon en maan veranderden +niet van stand voor my; en de afgrijslyk +groote maan wendde zich om. Ook viel er geen +avond, maar de dag duurde steeds voort. Ik verloor +my in al deze vreemdigheid, en een aaklige +schroom voor ik weet niet wat, dat my over mocht +komen, vervulde my.</p> + +<p>Ik had my opgedrongen, geslapen te hebben, en +een nacht ondersteld, maar er geen gezien: Ja, in +tegendeel, altijd den zelfden zonnestand waargenomen. +Nu overtrof de tijd dat ik, zonder mij +met iets anders bezig te houden, op de nacht +gewacht had, zeer zeker meer dan een etmaal, +en ik schatte hem wel op twee dag- en nachtwisselingen. +Ik moest dus besluiten, dat ter plaatse<span class='pagenum'><a name="Page_31" id="Page_31">[31]</a></span> +waar ik my onthield gene nacht viel. Ik kon +echter niet buiten den poolcirkel zijn, want de +koude was my niet hinderlijk, ook was het het +boven den horizont blijven van de zon en maan +niet alleen dat my wonderbaar was, maar zy +beschreven geen zichtbaren loop. Ik was als betooverd, +verzonk in gedachten, lei my neêr op den +grond; en waarschijnlyk duurde ’t nog wel den +tijd van een dag of meer, dat ik nu eens inslapende, +dan weêr wakker, en al telkens op nieuw +het gezicht op twee hemellichten vestigende, in +dezen mistroostigen staat, vol van angst en twijfel +bleef voortleven, en intusschen het geen ik nog +had, verteerde. Eindelijk, de nood dwong my, en +ik moest my vermannen om den eerstbegonnen +tocht te hervatten, waarvan mijn behoud afhing. +Wat ik wonderlijks zag, moest ik opgeven: dit +zou zich veellicht nader verklaren; voedsel was de +hoofdzaak en dringendst, en dit moest ik +zoeken; daarna, menschen. Wat was my het +overige?</p> + +<p>Ik ging dan andermaal den weg van ’t gebergte +op.—Ik was eenigzins wild in het hoofd, vond dat +de lucht my de borst belemmerde, ’tgeen ik +aan het doorgestane op mijn zonderlinge reis toeschreef, +en het denken vermoeide my zoo wel +als het gaan: ook waren mijn denkbeelden verward, +als die van een kind, voor het eerst een +schouwspel bywonende, waar hem tooveryen en +spookvertooningen voor het oog gebracht worden,<span class='pagenum'><a name="Page_32" id="Page_32">[32]</a></span> +waarvan hy niet weet wat te maken of te gelooven.</p> + +<p>Het zou te wijdloopig zijn, hoe ik mijnen eersten +weg met een stouten stap en op alles achtgevend +gezicht hervattende, tot de ontdekking +kwam van een aardvrucht, die in de dalen vrij algemeen +onder den grond wies, en om welke op te +sporen en op te delven de veelvuldige gaten die +my eerst konijnholen schenen, door de dieren +gemaakt werden. Ik zal by ’t uitvoerige bericht, +het welk ik my voorstelle van mijn reis door die +wareld in ’t licht te geven, deze vrucht nader doen +kennen, zoo wel als het geen my verder omtrent +het plantwezen, en de overige natuurrijken, heeft +mogen gebeuren waar te nemen. Thands vergenoege +ik my, met te melden dat dit voorbrengsel, +na dat mijn geringe reisvoorraad op was, mijn +eenig voedsel heeft uitgemaakt. De ontdekking +was vertroostend voor my. Ik vond de spijs +flaauw, maar niet gants onsmakelijk, en kon er +my meê onderhouden.</p> + +<p>Het gedierte was schuw en vlood voor my. Ik +verraste een der struisvogelen, gelijk ik ze om het +algemeen beloop hunner gedaante blijf noemen, +schoon hun snavel geheel van die der struissen +verschillend, zwaar beenig, en van een lepelaarachtige +vorm, doch minder lang dan by die soorte, +en eenigzins naar boven gekromd was. Hun hals +desgelijks was dikker. Ook hun klaauwen verschilden +aanmerklijk van die van ’t geslacht waarvan ik<span class='pagenum'><a name="Page_33" id="Page_33">[33]</a></span> +den naam op hen toepasse. Doch zy vlogen volstrekt +niet, alleenlijk somtijds een sprong doende, +waarby zy hun vleugels dan uitbreidden. Hun +kleur was een blaauwachtig graauw; en deze was +ook aan al het overig gevogelte dat ik in deze +wareld beschouwd heb, met eene geringe verscheidenheid +tusschen lichter of bleeker, en meer +of minder naar ’t blaauw trekkend, gemeen. Dien +ik mijn gevangen maakte, stond in dat oogenblik +met het hoofd en de hals verr’ in de aarde te +boren. Ik doodde, en gedeeltelijk plukte, gedeeltelijk +vilde ik hem. Maar ik had geen vuur. Dit +trachtte ik wel door het tegen een wrijven van +schorsen, of stukken houts, die ik van de boomen +sneed, voort te brengen; maar het mislukte my, +op welk eene wijze ik het ook bezocht. Ook +was al het hout dat ik afsneed, tot dit einde te +vochtig, en er scheen alle harstachtigheid aan te +ontbreken. Ik besloot toen, mijn prooi in den +wind te droogen, en hing hem op een plaats, +die my daar geschikt toe scheen, over een dorren +boomtak: dan nooit wist ik die plaats weder te +vinden. Van de eendvogels kon ik er geene machtig +worden. Naderhand vond ik aan de oevers +der meeren een zekere schelpvisch, maar ik vreesde +die te eten, zoo lang ik niet gezien had dat dieren +die aten, en dit heb ik by mijn verblijf op +dien grond niet ontdekt.—Doch ik moet by +mijn aangevangen tocht blijven.</p> + +<p>Ik verlangde, als natuurlijk, naar zoet, en,<span class='pagenum'><a name="Page_34" id="Page_34">[34]</a></span> +zoo wy het gewoon zijn te noemen, drinkbaar +water. Rivieren vond ik niet, zoo men op eene +enkele plaats eene opborling van een meer dan laauw, +stinkend, onzuiver water, dat een eind weegs langs +een hellenden grond afvloeide, en daar staan bleef, +uitzondert, en dit dien naam dragen kan. Mijn +dorst echter was lijdelijk, wanneer ik my tusschen +de bergen in de laagte bevond. Op de hoogten +vermeerde zy zeer aanmerklijk; en dit dreef my +telkens naar de valleien. Ik merkte dit naauwlijks +op, of ik nam tevens waar, dat alles tot zekere +hoogte in een waterdamp stond, dichter dan die +men by ons in de zomer- of herfstavondstonden +op de weiden gewaar wordt; en dien damp heb +ik altijd en zonder afwisseling op den grond gezien. +Ik had echter noodig te drinken, en moest my dus +met het water der meeren behelpen; doch allengs +gewende ik, zeldzamer te drinken. Van de dieren +heb ik wel baden in ’t water, doch geen kennelijk +drinken gezien. Voedsel dat dorstverwekkend +was vond ik ook niet, zoo min als dat dorst +versloeg. Hoe zeer aan alles gewoon wordende, +heb ik echter nooit eene hoogte van slechts weinige +vademen kunnen beklimmen, of de dorst werd +my lastig, en al spoedig onverduurbaar. Aan eenige +struiken en heestergewassen vond ik een soort +van bezien met een taai vocht, maar met kleine +wurmen vervuld, en deze boomtjens zeer sterk met +kruipend gedierte beladen, de grootsten van een +halve vinger lengte. ’t Scheen my naderhand toe,<span class='pagenum'><a name="Page_35" id="Page_35">[35]</a></span> +dat de boomgewassen alleenlijk voor het kruipend +gedierte, de aardvruchten voor de vogelen waren: +viervoetige dieren vond ik niet.</p> + +<p>Daar ik in de dieren geen roovenden, vleeschetenden, +of beschadigenden aart kon bespeuren +(want noch de bek, noch de nagels droegen daar +eenig bewijs van), en de kruipende beestjens zich +even zoo zeer op hun heesters als de schelpdieren in +’t water schenen te houden, verging mijn bevreesdheid, +en ik lei my, vermoeid zijnde, onbekommerd +neêr; waar ik dan ook doorgaands insliep, en, na +de verkwikking des slaaps, mijnen weg vervolgde. +Aardvruchten vond ik alom, en meestal wezen de +gemaakte holen in den grond my den weg, waar +zy rijklijkst en rijp waren. Ik had voor het overige +een fles met water gevuld, dat ik spaarzaam gebruikte. +Zijn brakheid beval het den smaak niet +sterk aan; ik ontwendde het drinken meer en meer; +ik vermijdde de dorre hoogten, en hield my in de +vochtige laagten; ik voegde daar een veelvuldig +baden by; en mijn fles duurde lang.</p> + +<p>Geen dieren schenen op elkander te azen. My +ook verging dra de lust naar het vleesch, en zoo +ik somtijds den inval kreeg om te zien, dat ik eenig +gedierte verstrikte of ving, bedacht ik dat de prikkelende +dierlijke geesten my dorst mochten verwekken, +waarvoor ik zeer vreesde. Ik begon dit land te +beschouwen als niet geschikt voor het vleescheten. +Alles had den schijn en het voorkomen van dit aan +te kondigen, en ik onthield er my van, zonder +enig gevoel van ontbering.</p> + +<p><span class='pagenum'><a name="Page_36" id="Page_36">[36]</a></span>Somwijlen dacht ik, zoo de dieren elkander niet +eten, wat wordt van hun lijken; en ik nam voor, +aan dit voorwerp eene bijzondere opmerkzaamheid +te geven. Ik vond genoegzaam geen lijken van de +struisvogels dan onder de heesterstruiken, waarvan +ik gemeld heb, als of zy hun tijd uitgeleefd hebbende, +zich daar eene sterfkoets zochten. Van de +eendvogels geene lijken in het geheel. Veellicht +dat dezen zich ten zelfden einde in het water lieten +nederzijgen.</p> + +<p>Dikwijls als ik nederzat, dacht ik over de wijs +van eenige zekerheid voor mijne reis<i>routes</i> te hebben, +of de plaats van waar ik vertrokken was, +weder te vinden. De volstandige hoogte der maan, +die, hoezeer by de plaatsverwisseling van mijn reis +verandering ondergaan hebbende, echter nog altijd +zeer ongewoon bleef, dwong my de onderstelling +af dat ik tusschen de keerkringen moest zijn; en +de onveranderde stand der zon daarby, dat de aard +by een wonderwerk stil stond. Ik had ook nog geen +aanmerklijk verschil tusschen haar beider betreklijken +stand opgemerkt, alhoewel het my somtijds +voorkwam, of hare onderlinge afstand iets minder +wierd. Ik bleef ze dus als stilstaande houden. +Het was en bleef dag. Geen gestarnte, geen parallaxis, +voor my waar te nemen. Alleen de verwijdering +van de zon kon (dus begreep ik ’t) my +deze onder den horizont brengen en nacht geven. +Ik was begeerig nacht te zien, en nam mijne reis, +zoo veel doenlijk, rechtlijnig van de zon af, de<span class='pagenum'><a name="Page_37" id="Page_37">[37]</a></span> +maan in het zenith houdende. Ik merkte een +bergspits op, die met my en de zon in een rechte +lijn stond, en ik stelde my deze ten doel om op +af te gaan.</p> + +<p>Al wandelende berekende ik ten ruwste, hoe +veel uren gaans ik wel afleggen moest, om de +zon, nu, gelijk ik het schatte, omtrent 15° boven +den zichteinder, en daar staan blijvende, beneden +de kim te krijgen. Het getal was niet aanmoedigend; +maar ik had den tijd. Echter geenerlei +kans ziende om den voortgang in tijd dien ik +maakte, te erkennen, daar er geen dag- en nachtverwisseling +was, zag ik daadlijk dat mijn rekening +my niets baten mocht, en al het bewijs dat ik van +mijn vordering hebben kon in de werklijke daling +der zon moest bestaan. Intusschen, het geen ik in +’t eerst niet bemerkt had, naderhand flaauw, en onzeker +of ik ’t wel opmerkte, werd my nu kennelijk +en zeker: De zon en de maan naderden zich; en +het licht der laatste nam daarby zoodanig af, dat +ik er slechts een flaauwen en als schemerenden rand +van te zien hield, die welhaast in de meerder nabyheid +der zon zich verloor. Doch in plaats van de +zon te zien dalen, zoo als ik door mijne verwijdering +my verbeeld hadde, rees zy en stond wanneer +ik de maan niet meer zag na aan ’t toppunt, het +geen zy weldra besteeg. De maan was welhaast +weêr zichtbaar aan de andere zijde der zon; en nu +was mijn weg die eerst van de zon afgekeerd was +geweest, naar de zon toe: of liever, de zon was<span class='pagenum'><a name="Page_38" id="Page_38">[38]</a></span> +my voorgegaan. Ik kon haar niet inhalen; en besloot, +nu zy ging, stil te staan, en ter plaats waar +ik was, de nacht af te wachten, die ik eerst zoeken +ging, maar die my nu zelve wel haast stond op te +komen.—Ik was nu overtuigd, dat er wederom +nacht en dag was; maar met één, dat zy veel langer +duurden, dewijl ik in één dag de maan afgaande +en vernieuwd had gezien. En ik merkte tevens op, +dat de verlichting in die twee kwartieren geheel +omgekeerd was van het geen ik haar altijd gekend +hadde. De horens hadden te voren naar mijn linkerhand +gekeerd gestaan, en nu stonden zy by de +herschijning naar mijn rechterhand heen gewend. +Dit-alleen had my alles moeten verklaren; maar ik +was zoo verr’ van het denkbeeld van buiten den +aardbol te zijn, dat al wat ik zag en opmerkte, my +een raadsel bleef. Ik maakte my nu geen tentbed, +maar wat ruimer tentjen van takken om schaduw te +hebben, en toefde de nacht.</p> + +<p>Dit echter, indien ik het zeggen zal, was loutere +weelde van my, want de zon was my in der daad +niet te heet op het hoofd, en de wind altijd vrij +gematigd, zoo dat ik zoo min storm of onweêr als +eenige regen beproefd heb, al den tijd van mijn +verblijf op dien aardbodem. Ik zag er zelfs geene +eigenlijke wolken; alleen nu en dan was de lucht +iets minder helder, en alsdan de warmte grooter; +doch te gelijker tijd vond ik my dan de borst beter, +en my minder spoedig door ’t gaan afgemat. Het +scheen of de dampen, die gewoonlijk slechts eenige<span class='pagenum'><a name="Page_39" id="Page_39">[39]</a></span> +voeten hoog rezen, en waaraan ik het toeschreef +dat de beenen my opzwollen, alsdan hooger rezen; +doch nooit in die maat, dat zy den hemel-zelf +plaatslijk bedekten. Ook het onderscheid van hitte +toen de zon in het toppunt was, van toen zy vrij +laag stond, merkte ik naauwlijks op. De dampkring +waarin ik hier leefde, was blijkbaar verschillend +van die ik ooit beproefd had. Dit werd my steeds +duidelijker.</p> + +<p>Ik was hier in eene vallei van groote uitgebreidheid +die halvemaanswyze zich boog om een meer, +waar ik voor het eerst andere dan schelpvisch zag. +Deze was een soort van platvisch, en daar ik bepaald +had hier te blijven tot de zon onder mocht +gaan, en den dag die my langer dan veertien dagen +gevallen was, eindigen, kwam ik op den inval van +te visschen. Ik dacht dezen platvisch gedroogd te +kunnen nuttigen, en mijn vrees voor de dorst zweeg. +Ik had echter noch net, noch touw om een net te +vervaardigen. Ik stak een aardvrucht aan een boomtak, +maar de visch wilde niet aanbijten, alschoon +hy op de brokken aasde die ik in ’t water uitstrooide. +Mijn oogmerk derhalve verviel. De soort van +eendvogels waarvan ik gemeld heb, vlogen hier af +en aan. Nu, zich in het nat dompelende, dan +zwemmende, dan weêr op den oever omhuppelende, +dan weêr wegvliegende, hielden zy my door +de verscheidenheid van hun soorten, hoezeer allen +graauwgevederd, en door de meerdere zachtheid +van hun kreet, die in sommigen zelfs iets zangerigs<span class='pagenum'><a name="Page_40" id="Page_40">[40]</a></span> +had, bezig. Ik teekende hier wat ik zag, in mijn +zakboekjen af, zoo veel ’t weinige wit papier, dat +daar nog in overig was, toeliet; en het zijn deze +afbeeldingen die ik in mijne uitvoerige reisbeschrijving +zal meêdeelen, ten welken einde zy werklijk +in het koper gebracht worden.</p> + +<p>Hier herinnerde ik my ook, dat ik tot nog geene +eieren, het zij van de eenden, hetzij van de struissen, +ontmoet had; die echter misschien een goed +voedsel konden opleveren. Ik besloot er naar om +te zien. Sedert vond ik eenige eendvogeleiers, maar +zonder harden schil en alleen in een vlies omvat, +en veel te verr’ heen om eetbaar te zijn, aan een +oever van ’t meertjen. Van de struisvogels heb ik +er geene in ’t geheel gezien, ook geen geheel kleine +kiekens. Het schijnt dat zy zich om te leggen en +te broeden wisten af te zonderen waar ik hen nooit +beloerd of betrapt heb, en van daar niet wederkeerden +dan wanneer hunne jongen reeds vrij wat +in grootte en krachten gewonnen hadden.</p> + +<p>Het duurde nu niet lang of ’t werd avond, en, +na eenen zeer langzamen overgang, nacht. Doch +die nacht, door den onbegrijplijken luister der maan +verlicht, was vrij helderer dan menige wintersche +dag. Ik kon my niet genoeg verwonderen over de +grootte der maan, die al voller werd naar mate de +nacht groeide. Het was thands dat ik den overgang +der vlakken, en door dezen, de omwenteling, kennelijker +onderscheidde. Lang staarde ik dit nieuwe +schouwspel met verwondering aan. De geheele<span class='pagenum'><a name="Page_41" id="Page_41">[41]</a></span> +schijf had echter minder verscheidenheid van licht +dan wanneer zy minder vol was, en de vlakken +waren dus gedeeltelijk flaauwer. Het had iets van +het achterste van een mappemonde, waarvan de +voornaamste trekken doorgedrukt zijn. Slechts twee +der planeeten vielen my in het oog: Venus, die +ik duidlijk herkende, en, waarschijnelijk, Mars. +Ik zag ook de gestarnten, maar flaauw en zeer +onduidelijk, daar de glans der maan haar verdoofde. +In een vrij geruimen tijd, en na een herhaalde waarneming +in die nacht, die niet heel veel minder +lang was dan de dag die haar voor had gegaan, +en die ik in verscheiden waak- en sluimertijden +verdeelde, bespeurde ik nu ook de algemeene beweging +des hemels, maar zeer flaauw en langzaam, +en ik vond niet dat hy om den pool- of noordstar +draaide. Deze star-zelve beschreef een aanmerkelijken +kring, en de pool scheen veranderd. Eindelijk, +alles wees my, dat het middelpunt der beweging, +zoo veel ik zonder gereedschap of toestel, +met het oog na kon gaan, ongevaar 20° van haar +verschilde.</p> + +<p class="blankabove">Eens, terwijl ik zeer oplettend op het luisterrijk +hemellichaam staarde, dat ik nog voor de maan +hield, en waarin ik echter de maan niet herkennen +kon, zag ik een vlak, die trager dan de overige +dreef. Hy deed zich slechts als een klein stipjen +voor, dat in de glans van het licht der schijf verzwolgen +wierd, en verdween spoedig, zoo dat ik<span class='pagenum'><a name="Page_42" id="Page_42">[42]</a></span> +het naauwlijks bespeurde. Het scheen my iets van +een soort van maanverduistering te hebben; als of +een tusschen beide geplaatst lichaam, door den bol +waarop ik my bevond overschaduwd wierd, en dus +tegen den helderen grond van de maanschijn zichtbaar +wierd, tot het deze schaduw door was gegaan. +Het verschijnsel was mijn gezicht wel niet klaar +(want ook dit had in mijn kort verblijf in dit vreemde +land gants niet weinig geleden), en wellicht was +het bloote verbeelding, of iets in den dampkring, +dat my voor ’t oog zweefde, maar het herriep my +de tusschen- of ondermanen, waar van in mijne +Inleiding, en waar ik in langen tijd niet aan gedacht +had.</p> + +<p>Nu begon ik alles, wat ik waargenomen had by +een te trekken, en het was of my in eens een +lichtstraal opging by het denkbeeld: het is niet de +maan, maar de aardbol dien ik voor oogen heb; en +die aardbodem, waarop ik my thands bevinde, is +de maan. Dit eene loste my alle verschijnsels op. +Maar nog naauwlijks in gepeins geraakt over de +mogelijkheid hoe ik met mijn luchtbol tot den +maanbol had kunnen naderen, werd ik door een +ander schouwspel getroffen: Een tweede maan, +kleiner dan ik de maan in mijn leven gezien had, +maar volkomen met hare vlakken geteekend, deed +zich op naast de groote en van achter haar, bleeker +dan ooit. Zy verwijderde zich van de grootere, +scheen my in die verwijdering zelve, in grootte iets +toe te nemen, zoo wel als in de kracht van haar<span class='pagenum'><a name="Page_43" id="Page_43">[43]</a></span> +licht, even als of zy my nader by kwam; en wanneer +de grootere, die ik nu voor den aardbol hield, +begon te verminderen, nam zy desgelijks af, tot +zy, na eenige mijner nachtwaken overgeduurd te +hebben, in het ander gedeelte des hemels verdween.</p> + +<p>Thands had ik de maan-zelve herkend, en dit +bevestigde my te gelijk in het denkbeeld, dat de +groote luisterrijke bol, de aardbol-zelf was, en, +dat ik my niet op de maan vond. Waar dan ben ik? +vroeg ik my, of wat is de bol van mijn tegenwoordig +verblijf?—De verschijnselen hadden my overtuigd, +dat hy een loop om de aarde had, die met +die der maan overeenkwam; dat deze loopbaan tusschen +de aarde en de maan was; en dat hy deze +loopbaan in iets langer dan de maan haren kring, +afleide.—Ik zal deze weinige punten kortelijk +opnemen.</p> + +<p>Vooreerst dan: de bol waarop ik was, had een +loop om de aarde als die der maan. Want hy was +nu achtereenvolgende tegen de linker halfverlichte, +de duistere, de rechter halfverlichte, en de geheelverlichte +zijde der aarde overgesteld geweest. In +den eerstgemelden stand had hy de zon ter linkerzijde; +in den tweeden, boven zich; in den derden, +ter rechterzijde; en in den vierden onder zich. +En deze standen zijn zoo in haar opvolging als +anderzins even als die van de maan.</p> + +<p>Ten anderen: de bol bevindt zich tusschen de +aarde en de maan, want zijn nachtgetijde was naar +de volle maan toegekeerd, wanneer deze in haar<span class='pagenum'><a name="Page_44" id="Page_44">[44]</a></span> +versten afstand van de zon was, en wanneer zy tot +haren naasten afstand van die geraakte, werd haar +duistere zijde zichtbaar, en grooter tot zy verdween, +terwijl echter de bol-zelf zich tusschen de +zon en de aarde bevond.</p> + +<p class="figcenter"><img src="images/illo49.png" alt="Schema van de hemellichamen" width="400" height="372" /></p> + +<p>Ten derde: de bol voltrekt zijne loopbaan in +iets langer dan de maan de hare afloopt. Zoo +lang de bol in den stand 1, 2, 3, 4, 5 ten opzichte +van den aardbol was, die hier in het middelpunt +wordt vertoond, werd geen maan gezien. +In het punt 6 werd zy gezien van achter de aarde +uitkomende. Zy stond dus, niet meer rechtlijnig +achter dezelve. In 5 was zy nog niet gezien, zy +was dus toen door de aarde bedekt, en tot in den +stand van den bol in 6 bedekt gebleven. Zy had +dus een gelijk gedeelte van loopkring met den bol +afgelegd, maar nog zoo veel daarboven dat zy nu +uit de bedekking der aarde was in het punt <i>a</i>. En +dit stemt overeen met het begin van haar afnemen +toen de bol in 7 was. De bol had toen, van het +zelfde punt 5 te rekenen, een dubbeld deel afgelegd, +en de maan dus by haar dubbel deel ook een +dubbel gewonnen in <i>b</i>, en alreeds kon haar begin +van afnemen zichtbaar zijn. Toen de bol in 8 was, +had de maan op gelijk cirkeldeel driemaal haar vordering +gewonnen in <i>c</i>, en eer de bol tot het punt 1, +waarvan wy zijn loop afrekenen, te rug kwam, +moest met gelijke vordering de maan, in <i>d</i> zijnde, +reeds niet meer van hare verlichte zîj aanbieden.</p> + +<p>Ik begreep dan nu op eene dier ondermanen te<span class='pagenum'><a name="Page_45" id="Page_45">[45]</a></span> +zijn, die ik my zoo lang tusschen de aarde en de +maan had verbeeld, en meende in den stip dien ik +over de aarde had zien gaan, nog een even dergelijken +satelliet te erkennen.</p> + +<p>Nu begon ik in het onderzoek van dit bolletjen, +(want het was inderdaad klein, als ik dra uit alles +bevond) een geheel nieuw belang te stellen. De +nacht was weldra voorby, en weêrhield my niet +meer. Want de duisternis zou my wel niet verhinderd +hebben, daar ik voor een zoodanigen +maneschijn geenen dag zou verkiezen, en tot mijne +waarnemingen, van wat aart ook, geen helderer licht +wenschen kon; maar door het omgaan der nacht, +bleven die waarnemingen, welke zy alleen op kon +leveren, voor zoo lang opgeschort, als de nu +aangebroken dag duren moest. Dat is, er moesten +nu, eer ik my wederom met de verschijning der +verlichte aarde in haar vollen luister verheugen +kon, naar onze aardsche rekening ruim drie weken +verloopen. Ruim drie weken, zeg ik; want de +loop van mijn bol wat trager dan die der maan zijnde, +en zoo ik toen vermoedde in de reden van 3 tot +omtrent 4, moesten nacht en dag voor my zeven +en dertig etmalen duren, en het samenstemmend +tijdstip van <i>volle aarde</i> of <i>middernacht</i> zes en twintig +dezer etmalen van my verwijderd zijn; welke ik +voornam geheel aan den staat van den bol-zelven +te koste te leggen.</p> + +<p>Met mijn nieuwe denkbeeld vervuld, dacht ik +aan geen menschen, noch aan eenig gebrek. Ik<span class='pagenum'><a name="Page_46" id="Page_46">[46]</a></span> +gaf mijn planeet den naam van <i>Selenæa</i>; maar +bedacht my welhaast en bewaarde dien voor een +hoogere ondermaan, die ik my voorstelde weldra +te zullen ontdekken, en nam dien van <i>Selenion</i> +voor de mijne aan, terwijl ik de lagere en zekerlijk +kleinere, die ik meende beneden my en in mijn +schaduw over de aardschijf te hebben zien doorgaan, +<i>selenidion</i> noemde. Hier meê was de geheele +nomenclature voor de toekomstige <i>Maankunde</i> +die nu welhaast (dacht ik) geboren moest +worden, in volkomen orde. Mijn bol maakte een +verdeeling en vestigde die door de haar-alleen +eigen naam <i>selenion</i>. Al wat boven dezen was of +ontdekt stond te worden, zou <i>selenæa prima</i>, <i>secunda</i>, +<i>tertia</i> heeten; al wat tusschen hun en de +aarde, <i>selenidion primum</i>, <i>secundum</i>, enz. Recht +van harte verheugde ik my in deze uitbreiding der +Astronomische kennissen, en de oneindige reeks +die ik my voorstelde van al hare toepassingen, +invloeden, en uitbreidingen. Hoe weder te keeren +naar de aarde, kwam niet in my op: want ik +gevoelde daar in die oogenblikken de behoefte niet +van. Hoe hier, waar ik was, voort te leven van +enkel aardvruchten, zonder middel om mijne kleederen +of te vernieuwen of te onderhouden, viel +in het geheel in den kring mijner bevattingen niet. +Alleen wenschte ik my wel eens papier, ’t geen +me ontbrak, en gereedschappen van Meet- en +Starrekunst; en, met dezen, had niets aan mijn +wenschen gemangeld.</p> + +<p><span class='pagenum'><a name="Page_47" id="Page_47">[47]</a></span>Het was ondertusschen verre van daar, dat ik +niet in den grond van mijn hart naar menschen +gewenscht zoude hebben. Ik stelde in mijn hoofd +alreeds allerlei berichten voor geleerde tijdschriften +op. Ik streelde my met mijne ontdekkingen in +betrekking tot Starrekunde en Zeevaart. Ik zocht +er een nieuw licht in voor de Natuurkunde. In +’t kort, het geheele systema mijner gedachten onderstelde +de bekendwording, de mededeeling, de +overbrenging mijner ontdekking, op den aardbol, +zonder dat mijne verbeelding zich met dat punt +eenigzins bezig hield. Punt, dat my naderhand +als ik er bepaald op begon te denken, zoo vele +bekommering maakte!</p> + +<p>Wanneer ik my op mijn vorig reisjen, in het +gebergte bevond, en de lust opvatte om de nacht +op te zoeken, had ik my van de zon afgekeerd, +en in die richting, zoo veel de grond toeliet, +mijn weg genomen. Ik was vervolgens te rug +gekeerd, maar de aardbol was toen mijn leidstar +geweest, en een geheel andere weg had my onder +zijn meridaan of laat ik zeggen, hem in mijn zenith +gebracht. Maar de plaats, waar ik den aardbol +als in ’t zenith geplaatst kon beschouwen, was om +zijne grootte, by zijn afstand niet zeer bepaald. +Ik had dus het plekjen, waar de overblijfsels van +mijn luchtvaartuig te vinden waren, niet weder +gevonden, en wist niet, hoe het ooit weder te +vinden. Het ware natuurlijk, ten minste verstandigst +geweest, daar naar om te zien, en mijne<span class='pagenum'><a name="Page_48" id="Page_48">[48]</a></span> +eerste stappen aan te wenden om dit weêr te ontdekken, +en dan eenige maatregel te nemen ten +einde die overblijfsels die daar op het veld in den +vochtigen nevel of waassem vergeten lagen, en +door wie alleen, zoo de zaak ooit te wagen was, +mijn te rug reis naar de aarde geschieden kon, op +wat wijze dan ook, voor het spoedig bederf te +bewaren. Maar dit kwam niet by my op. De +stand van den bol was nu, als by mijne aankomst +van de aarde. Ik was toen rechtsaf gegaan, en nu +wilde ik daartegen de linkerhand volgen. Ik had +een deel van de helft des bols, die naar de aarde +toegekeerd was bezocht, nu wilde ik de andere +helft zien aan te doen, alwaar ik veellicht heel iets +anders dan struissen en eenden ontmoeten kon.</p> + +<p>Inderdaad verbeeldde ik my de mooglijkheid van +iets zeer ongemeens. Ik had in mijn jongen tijd +eenig werk van de Oostersche talen gemaakt, en by +die gelegenheid met de schriften van ouder en later +Rabbynen bekendschap gekregen. Bekendschap, die +ik, zeker (als ’t gaat) weinig heb aangekweekt, +maar waar uit my echter altijd nog denkbeelden en +herinneringen door den geest bleven waren. Ons +oordeel over de zaken verschilt naar de omstandigheden +waarin wy zijn. Het is met de denkbeelden +als met kamermeubelen. Wanneer wy ze niet weten +te plaatsen waar zy voegen, of er geen gebruik +van zien te maken, zoo brengen wy ze op den +zolder, en vergeten ze. Daar raakt dan wel eens +iets verloren, en het zeggen van den Dichter wordt +bewaarheid:</p> + +<p class='pagenum'><a name="Page_49" id="Page_49">[49]</a></p> + +<div class="poem"><div class="stanza"> +<span class="i0"><i>Exilis domus est, ubi non et multa supersunt,</i><br /></span> +<span class="i0"><i>Quæ dominum latent, et prosunt furibus.</i></span> +</div></div> + +<p>Deze dieven zijn tijd en volstrekte vergetelheid. +Doch, ontstaat er iets, waar door wy gelegenheid +vinden of nemen, om een ledig vakjen te meubileeren, +of een vertrek anders dan eerst te stoffeeren, +zoo worden zy voor den dag gehaald, +geboend, en opgekuischt, en zy worden ons door +de plaats die zy nu verkrijgen, van belang en +waarde, schoon ze ons eerst in den weg stonden.—Onder +het geen my in vroeger tijden als eene +belachlijkheid voorkwam, was het gevoelen van +eenige dier Joodsche Geleerden, dat het Paradijs, +by de omwenteling des zondvloeds, van den aardbodem +weggenomen en op zekere hoogte in de +lucht was gevestigd en daar nog bestond. Men +heeft dit gevoelen in de Geologische stelsels somtijds +aangevoerd als eene bevestiging dat het paradijs +op een hoogeren grond dan de tegenwoordige aardbodem +gelegen had, maar die door den zondvloed +verzwolgen is. Thands kwam het by my, als een +stem uit de diepte of een licht uit den afgrond, +weêr op, en te gelijk het denkbeeld: Zou ook op +een dezer ondermanen het paradijs kunnen zijn? +zou een van die ook dat afgescheiden brok des eersten +aardbodems kunnen zijn, niet (als het overige) +verzwolgen door den watervloed, maar van den +rotsgrond, waar het paradijs op geplant was, +losgebroken? En zou het ook misschien op dezen<span class='pagenum'><a name="Page_50" id="Page_50">[50]</a></span> +zelfden bol waar ik my nu tegenwoordig bevinde, +bestaan?—-Zoo ongerijmd het my-zelven voorkwam, +iets dergelijks te stellen, zoo bleef het my +echter door ’t hoofd malen; het hield mijne inbeelding +bezig, en dreef my, als ware ’t, mijns +ondanks, om toch mijn planeetjen wel en ter deeg +te doorzoeken.</p> + +<p>Ik had tot dus verre geen voetspoor of schijn van +iets dat menschen kon doen vermoeden, ontwaard. +Ik had geene verslindende dieren gezien, maar alleen +onschadelijke soorten. Ik ging dus in de allervolmaaktste +gerustheid op weg, overkruiste eene +bergrij en eene breede vlakte daar achter, waar ik +overvloed van aardvruchten vond, en eenig geboomte +dat my nog niet was voorgekomen; maar mede +onvruchtbaar, anders dan van een soort van stakkelbezien, +en met een byzonder ras van torren of +kevers bezet. Ik had my nu een stok afgesneden, +ten einde de diepten des waters te kunnen peilen; +nadien ik my voorstelde, dat verscheiden meertjens +die ik telkens ontmoette, wellicht waadbaar zijn +mochten; in welk geval ik begreep vele omwegen +te kunnen afsnijden. Ik vond my echter bedrogen, +en nergens zoodanige doorgaande en gelijkmatige +ondiepten als waarop ik my wagen dorst. Nu +stapte ik een opgehoogd en geëffend pad, als het +scheen, op, doch waarvan my echter het byzondere +niet in het oog viel, en ik kwam na een kleine +bocht, tusschen struiken en heesters en eenige grootere +dikgestamde boomen door, op een soort van<span class='pagenum'><a name="Page_51" id="Page_51">[51]</a></span> +hoenderwerf als het zich aan liet zien, waar een +menigte van kalkoenen, graauw van gevederte, door +elkaâr liepen.</p> + +<p>Naauwlijks had ik hier eenige voetstappen gedaan, +of een geweldig geschreeuw ging van het +midden van dit gevogelte uit, en een goed deel +viel stout op my aan en beet my verwoed in de +beenen. Ik sloeg hen af; maar nu vlogen zy alle, +met uitgebreide vlerken, van alle kant toe, en ik +voelde my te gelijk in het aanzicht, van voren, +van achteren, over het geheele lichaam en aan alle +leden, zoo wel met hun nagels als snavels besprongen; +en dit, onder een oorverdovend getier dat +my vreemd was, en zeer van de stem dezer dieren +by ons verschilde. Ik zwaaide met mijn stok dapper +in ’t rond, maar de aanranding was zoo algemeen, +zoo heftig, en zoo onverwacht, dat ik onder hun +woede geloofde te moeten bezwijken eer ik de helft +van hun, buiten gevecht kon stellen; en daar ik verre +de grootste menigte voor my had, keerde ik my +om, om door de genen, van wie ik van achter +bloedig in den nek en kuiten gebeten wierd, heen +te slaan, en my dus een te rug tocht te maken.</p> + +<p>Ik stroomde, van ’t afloopende bloed uit mijn +wonden, die zelfs op mijn borst door de kleederen +heen het vleesch opgescheurd hadden; overal was +ik van kneuzingen bedekt: ja, geheele vlokken +hairs, van mijn baard uitgerukt, hingen my hier en +daar in de plooien der kleederen. Ik schaamde my +voor my-zelven, door kalkoenen verjaagd te zijn.<span class='pagenum'><a name="Page_52" id="Page_52">[52]</a></span> +Maar my docht, hier moest meer achter schuilen; +en ik week ter zijde, baadde my, en strekte my +uit in de groente, waar ik een geruimen tijd toebracht, +alvorens ik mijn leden volstrekt tot mijn +wil kreeg.</p> + +<p>De zwelling en pijn was genoegzaam verdwenen, +en er bleef my, by de lidteekens, die ik altijd behouden +zal, (die nog rood waren,) voor ’t overige +een geweldige stramte, wanneer ik besloot om dit +oord der kalkoenen van rondom waar te nemen, en +uit te vorschen, wat van deze belachlijke maar +gants niet verachtbare krijgsmacht toch zijn mocht.</p> + +<p>Ik vond een van rondom rijzenden grond, tusschen +heuvelen ingevat, die met de zoo even gemelde +stakkelbezien zeer dicht omzet waren, en +geen anderen open toegang verleenden, dan dien +waar uit ik te rug was gedreven. Ik wilde my eerst +door het uitrukken van eenige dier heesters een +weg maken, maar vond het ondoenlijk door gebrek +aan alle gereedschap; te meer, daar de stammen en +takken met dorens bezet waren, en de uitgestrektheid +van de diepte waarop zy stonden te groot was, dan +dat ik het met eenige vrucht ondernemen kon. Ik +besloot dan, een niet wijdgelegen rotsachtigen +berg te beklimmen, of ik van daar in de omperking, +door de heuvelen ingesloten, eenig inzicht mocht +hebben. Met veel moeite besteeg ik den ruwen en +weinig begroeiden steenberg, en bloosde, dat de +vrees van door kalkoenen mishandeld te worden, +my dien arbeid kostte. Dan, ik drong my op,<span class='pagenum'><a name="Page_53" id="Page_53">[53]</a></span> +dat het dit gevogelte niet was, maar de plicht van +voorzichtigheid, die my drong om wel toe te zien, +wat my uit eene zoo besloten natuurlijke verschansing, +maar die wel door kunst voltooid kon zijn, +en die vooral niet het voorkomen had van aan louter +kalkoenen toe te behooren, onverhoeds opdagen +mocht.</p> + +<p>Ik zag van de rots werklijk een hoek der onbeperkte +vlakte, en aldaar koren, te veld staande, +waarin en waaromtrent het van deze vogels krioelde. +Dit koren geleek op dien afstand naar gerst. +Of het daar natuurlijk groeide en dit soort van +hoenders zich daar, om dit voedsel, gezeteld had, +dan of het gebouwd, en voor hun gebouwd was, +kon ik niet onderscheiden, maar het eerste kwam +my het waarschijnlijkst voor. Blijken van hutten +of menschenbewoning zag ik er niet.—Ik oordeelde +’t voorwerp, niet belangrijk genoeg, immers +niet dringend genoeg, om er my langer by op te +houden en ging voort.—Afklimmende, zag ik op +eenigen afstand een rook opgaan. Hier dacht ik nu +menschen te vinden. Ik was, eer ik het wist, aan +de plaats; maar het was een rook uit den moerassigen +grond opgaande, die zwavelachtig stonk, +en vrij heet was; en ik verwijderde my van dien +plek.</p> + +<p>Nu zag ik de zon na aan den zichteinder, en +vond dus de nacht spoediger nu ik tegen de zon +ingegaan was, dan ik langs den anderen weg gedaan +had, waar op zy my achterhaalde, en vooruit<span class='pagenum'><a name="Page_54" id="Page_54">[54]</a></span> +ging. Dit was my nu klaar, door de kromte der +loopbaan die mijn bol beschreef, en waardoor het +punt dat naar de aarde gekeerd was, zich in het +tweede vierde deel van dien cirkel naar de zon toewendde, +de haar nadere punten afkeerende. Ik +zag schemering, duisternis, maar dit in een oord, +niet naar de aarde gekeerd, en waar dus de nacht +donker was, haar verlichting ontbeerende. Ook +de maan was aldaar niet zichtbaar, want zy was +zoo verr’ niet vooruitgeschoten dat zy op dit deel +eenig licht had kunnen werpen, zijnde haar duister +gedeelte derwaart gekeerd, en zij in haar parahelischen +halven cirkel. De duisternis was dus aaklig. +Ik zag nu de starren flikkeren en herkende hare +beelden; maar alles was niet te min vreemd voor +my daar de Noordpool my faalde. Ik kon my niet +<i>orienteeren</i> als men zegt, en had geen behulp van +werktuigen. Ik verdwaalde met het oog in den +hemel, die eene andere beweging had dan ik gewoon +was, en alles werd verward voor mijn geest. +Men begrijpt licht, dat ik nooit sterk in de oefening +van de Astronomie was geweest, noch er +my eigenlijk meê had opgehouden.</p> + +<p>In die volle duisternis te willen voortwandelen +om waarnemingen nopens het land te doen, zou +dwaasheid geweest zijn. Daar was niets by te +winnen. Ik nam het besluit, naar het daglicht te +rug te keeren, maar mijn weg zoo veel ’t wezen +kon, langs den boord der schemering te nemen, +het geen my door nieuwe velden moest brengen,<span class='pagenum'><a name="Page_55" id="Page_55">[55]</a></span> +en waarby ik mijn pad aan de linkerhand liet. Intusschen +werd ik toen ook een soort van vleêrmuizen +gewaar, die, het schijnt, aan het ander gedeelte +des bols, waar de nachten zoo helder zijn van het +schijnsel des aardbodems, niet gevonden worden, +maar hier by de dieper duisternis t’ huis zijn.</p> + +<p>Ik had dan mijn weg in deze nieuwe richting +ingesteld, en volgde die, (als ik plach) met verpozingen, +waarin ik my nederzette om uit te rusten, +en somwijlen insluimerde. Sints lang nam ik de +voorzorg niet meer van een bedtentjen op te rechten, +maar wanneer de slaap my beving, was de +bloote grond mijn leger, meest overal door de natuur-zelve +met kruiden gespreid; en de bolle wind, +die ik altijd gelijkmatig vond woei over my heen. +Vijanden of bespringers duchtte ik niet, en zelfs, +had ik niets dat ik vreezen kon te verliezen. Wat +mijn voedsel betreft, zelden was ik lang zonder +aardvruchten weêr te vinden, en ook de onrijpe +waren eetbaar, en hadden iets van de kastanjes, +doch minder hard zijnde. Echter droeg ik er altijd +eenige by my, in den doek geknoopt, die my eenmaal +voor wrong om mijn tulband diende, en dien +ik nu om mijn middel wond. Ik had daar mijn +mes by, of het stak in mijn gordel; en mijn stok +was in mijn hand. Mijne Perzische pantoffelen +waren lang doorgesleten, maar mijn voeten hadden +zich door het gaan, zonder mijn kosten, met eelt +verzoold. Mijn kruik of fles (want zy had een +lange hals en was van palmhout gedraaid) hong my<span class='pagenum'><a name="Page_56" id="Page_56">[56]</a></span> +aan een koord over de schouder, nu eens op de +rug wapperende, dan aan mijn linker heup, dan +over den arm. Nu en dan baadde ik my in de plassen +of meeren die ik overal op mijn weg vond, +en dit gaf my by de vermoeidheid de meeste verkwikking: +doch ook dan behoefde ik voor mijn +kleederen niet beducht te zijn. Overreed van het +eenig menschelijk schepsel te zijn in een land, dat +ook geene verslindende of anders gevaarlijke dieren +bevattede, was ik voorlang t’ eenen maal zorgloos +geworden, en ofschoon de ontmoeting met de +kalkoenen een zonderlingen indruk op my gemaakt +had, en my ook wel eenige achterdocht deed ontstaan, +of er niet wellicht menschlijke bewoners in +den omtrek zijn mochten, ik had nog niet weder +gedacht om my te bedekken. Thands echter, ik +weet niet door welk eene oorzaak, viel het my in, +en, zonder eenig besef uit wat hoofde, ving ik aan, +eenige takken af te snijden. Doch het was tot mijn +groote schade en leedwezen; want ik brak er mijn +mes op, en had toen geen ander werktuig meer, +hoe genaamd, waar ik iets meê kon doorsnijden. +Ik begreep nu eerst recht het belang van dit zoo +eenvoudig gereedschap, wond de stukken in mijn +doek, en nam voor, naar een bekwamen steen te +zoeken, dien ik tot een mes of een bijl slijpen +mocht: dan, daar het hout dat ik vond, uitermate +taai was, en zich niet door liet breken, moest ik +van het toestellen eener slaapstede afzien. Ik deed +dus, en sliep ook in zonder my te bekommeren.</p> + +<p><span class='pagenum'><a name="Page_57" id="Page_57">[57]</a></span>Ik ontwaakte door een onaangenaam gevoel van +knijping in den arm en in ’t aangezicht; en terstond +zag ik een’ mijner vijanden; een zeer donkergraauwen +kalkoen, die op mijn borst stond en stout op +my inpikte. Ik bewoog my zoo dra niet, of hy +was van mijn lijf: hy keek my boos aan, vloog +op, scheen zich te bedenken, vloog achterwaarts, +en stapte voorts met een fieren tred, en nu en dan +omziende, van my af naar een kleine hoogte, daar +niet verr’ van afgelegen. Ik begreep nu, aan de +andere zijde van het kalkoenenrijk te zijn, waar ik +kort te voren zoo wel onthaald was geworden. Ik +stond een poos in beraad wat te doen; had geen +trek, om my andermaal dat geheele leger op ’t lijf +te schennen; maar was echter brandend om dat +verblijf van een anderen kant te beschouwen. Ik +besloot dan, het beest zachtkens en op eenigen +afstand te volgen. Ik deed zoo, en zette my by +dien heuvel, die my voorkwam uit gevelde boomstammen, +die deels zelfs in de rondte behouwen +waren, brokken steen, en aarde te bestaan, en dus +eene lang begroeide en oude ruïne aan te wijzen, +die gewrochten van menschlijke handen te kennen +gaf. Alles echter lag vast in een, en was door de +lucht derwijze vergaan dat er niets stelligs uit op +was te maken. Ik stiet met mijn stok in dien hoop; +en na dit etlijke malen, nu hier, dan elders gedaan +te hebben, klonk er iets, als of men op metaal +stiet. Ik wroette zoo wat in die opening, en daar +kwam een verroest stuk koper voor den dag, het<span class='pagenum'><a name="Page_58" id="Page_58">[58]</a></span> +geen, hoe verknaagd en misvormd, echter duidlijk +de gedaante van het blad van een bijl had. Wel +bezien bleek het dit inderdaad, en volkomen te +zijn. Deze vond was van groot gewicht voor my: +ik eigende my dit stuk gereedschaps, en wroette +voort, nu met mijn stok, dan met mijne handen en +nagels; maar het was zonder eenig verder gevolg, +dan dat ik met het afkrabben van eenige door- en +overwortelde aard, de punt van een kennelijk vierkanten +schoon genoegzaam verrotten en zich in splinters +of vezels verdeelenden balk van geringe dikte +voor den dag deed komen. Te vergeest wenschte +ik om een spade of houweel; en alles zat te dicht +en te stijf op een gepakt om door my verwrikt te +worden.</p> + +<p>Ik ging het heuveltjen om, en zag daar in de +laagte twee of drie kleine vogels, die ik niet wist +of ik voor by uitstek schrale en kleine hoenders +moest houden, dan voor iets anders, op iets wits +pikken het geen uit de aarde of groente scheen uit +te steken. Ook dit trok mijn nieuwsgierigheid, +door de vorige ontdekking ontvlamd geworden. +Het was, zoo ik dra bemerkte, de knokkel van +eens menschen dijbeen, zeer wit van de lucht uitgebleekt, +half vergaan, en als verkalkt. Het been-zelf +lag hellend, met de geleding der knie opwaarts +gestoken. De schenkel met de knieschijf, een overblijfsel +van ’t kuitbeen, en een stomp van den voet, +waar de teenen en het meest van den metatarsus aan +ontbraken, lag wat lager, meest bedekt door kleine<span class='pagenum'><a name="Page_59" id="Page_59">[59]</a></span> +heesterplanten daarover gewassen. Ik trok de +struiken en planten rondom uit, en het geheele geraamte +ontdekte zich dus, vrij volkomen wat de +deelen of leden betrof, doch, even als de geleding +des dijbeens, krijtachtig wit, en meestal geheel +sponsachtig geworden; ook op vele plaatsen met een +fijn mosch begroeid. Daar ik ’t omkeeren wilde, +brak de ruggegraat in haar wervels af, en de ribben +stortten in, met het borstbeen en de sleutelbeenen. +Doch by dit breken rammelde iets, dat wederom +metaalachtig klonk. ’t Was een koperen +plaatjen, door de roest zeer afgeknaagt, maar dat +kennelijke overblijfsels van letters of naar letters gelijkende +teekens droeg. Meer kon ik hier niet ontdekken; +doch van eenige der zwaarste boomstammen +die ik tot nog gezien had, en die daar by één +stonden, was op gelijke hoogte niet slechts een +goed deel van de schors, maar het hout daar binnen +tot op een derde der dikte uitgekapt, en ik +zag daar ook sporen van letters op. Vele dier +boomen stonden dood in den grond; anderen lagen +omgeworpen; eenige droegen een verouderde en +zeer schrale kruin. Mijn zucht om dit na te sporen +groeide. Ik streek met de handen en met den +gevonden bijl over deze vlakte of uitholling der boomen, +om er het mosch en de kleine takjens die er +zich opgezet hadden, van af te vegen. Doch het +grootst gedeelte der oppervlakte was week, en tot +dieper dan de insnijding verrot. Op slechts weinige +plaatsen had de ingesneden grond zoo veel vastheid,<span class='pagenum'><a name="Page_60" id="Page_60">[60]</a></span> +dat zy zich samenhield. Ik zag dus op den +eersten boom by het lijk Grieksche letters van een +zeer oude form, en die my woorden schenen op te +leveren en ik las:</p> + +<p class="figcenter"><img src="images/illo65a.png" alt="Inscriptie" width="400" height="31" /></p> + +<p>de overige schrappen verdwenen. Op den tweeden +boom las ik <img src="images/illo65b.png" style="vertical-align: bottom;" alt="Inscriptie" +width="47" height="20" />, niets meer. En op de vijf +overigen (want het waren er zeven die dus uitgekapt +waren) was niets overig dat zich herkennen +liet. Ik maakte hiervan:</p> + +<div class="blockquot"> +<p><i>ξενε (ξεινε), +τις ἀν ἐιῃς ὁς.....</i></p> + +<p><i>vreemdeling, wie gy zijn moogt, die...</i></p> +</div> + +<p>Dat dit <i>τὶς ἄν ἔιῃς</i> slecht Grieksch was, bekommerde +my niet: het behoefde geen taalkundige te zijn die +het gesneden had. ’t Was genoeg, docht my, dat +het iemand was, die een vreemdeling, welke daar +aan mocht komen, iets had willen meêdeelen.</p> + +<p>Het geen dit behelsde was weinig, maar ik trok +er groote gevolgen uit. ’t Scheen my nu zeker genoeg, +dat ik in dit oord van den bol ten minste, +en hoogst waarschijnelijk nergens, geene menschen +vermoeden mocht. Iemand, die, daar gestorven, +aan een vreemdeling, wien het geval na verloop +van eeuwen derwaart moest voeren, een bericht +wilde nalaten, en ook in dit tijdverloop niet ontdekt +en naar de algemeene menschelijkheid begraven +geworden was, was daar zeker alleen, en hy vond +zich op een land van geen menschdom bewoond;<span class='pagenum'><a name="Page_61" id="Page_61">[61]</a></span> +het zij dan dat dit land geen menschenvaderland was, +of dat het door een der ontzachlijkste omwentelingen +ontvolkt geworden mocht zijn, en dees doode +zijn geslachtgenooten overleefd had. Dat hy daar +alleen geleefd had, en zich eene woning, een akker, +met eene omperking voor gevogelte gebouwd +had, kwam my voorts zeer waarschijnlijk voor; zoo +wel, als dat het graan zich daar zelf had voortgeplant, +en ’t gedierte na zijn dood verwilderd geworden +was, schoon het, van een tammen aart +zijnde, zich by een, en aan een plaats waar het +zijn voedsel vond en gewoon was, bleef ophouden. +Het had mogelijk om het bezit van dit erf en het +graan dat er groeide, alreeds dikwijls met de struissen +of eendvogels gevochten, en my in het zelfde +daglicht beschouwd en als roover en vrijbuiter afgekeerd.—Maar +wat had alle sporen van menschen +zoo geheel kunnen verdelgen, en dien eenigen +kunnen doen overblijven?—Het was waar, +ik had den geheelen bol niet doorzocht; maar ten +minste een groot gedeelte; vooral, waar menschen +woonden, daar moesten zich wijd en zijd blijken +van hun aanwezen opdoen: vooral, daar noch +koude, noch overmatige hette, noch moeielijkheid +van gebergten, ja niets, hunne verwisseling van +verblijf of hun doorreizen verhinderde.—-Alleen +mocht ergens in een groot meer, eenig eiland +besloten zijn, waaruit zy zich niet begeven konden, +het zij by gebrek van boomen of verstandelijk doorzicht; +en van daar kon die doode afkomstig en<span class='pagenum'><a name="Page_62" id="Page_62">[62]</a></span> +door eenig onnagaanbaar toeval over het water gebracht +zijn.—Maar die doode schreef Grieksch—wist +den bijl te hanteeren—gaf door die omsluiting +en het geen uit de gevonden ruïne besloten +kon worden, een bewijs van beschaafdheid, grooter +dan by dus bepaalde eilanders van een meertjen +te stellen was.—Dit verbijsterde my.—Honderdmaal +drong ik my op, dat het geen ik voor +Grieksche letters gehouden had, vormlooze en niets +beteekenende schrappen waren, door de lucht, +door gewormte, en wat niet al, in de boomen veroorzaakt.</p> + +<p>Nu zette ik my om het koperen plaatjen met alle +my mogelijke opmerkzaamheid te beschouwen. Dat +mijne gedachten te vlug waren om hierbij stil te +staan, moet hier niemand verwonderen, die den aart +van zijn geest kent, en weet welke de drift is, +waar meê de verbeelding als voortbruischt, wanneer +zy, eens met een geliefd voorwerp bezig, zich een +nieuw open ontsloten ziet, waar zy door wil breken. +Alsdan wacht zy den geleibrief noch de +reiskaart des verstandigen overlegs niet af, noch +het geen haar op den tocht die zy aangaat, het +noodigst zal zijn. Ongelaarsd, ongeschoeid, vliegt +zy voort; maar het is om, by de eerste hindernis +van den weg, neêr te storten, of op hare treden +te rug te komen.—Ik onderzocht dan het koperen +plaatjen.</p> + +<p>Het was, hoe zeer door de roest rondom afgevreten +en ongelijkvormig geworden, van eene langronde<span class='pagenum'><a name="Page_63" id="Page_63">[63]</a></span> +gedaante, en had nagenoeg de groote eener +handpalm. Daar was een oogjen of gaatjen in, als +ware ’t, om een snoer door te trekken, en ik twijfelde +niet, of het was geschikt om het op de borst +te dragen. Ik hield het dus in het eerst voor een +<i>amuleet</i>, of, gelijk men in ’t Oosten zegt, <i>talisman</i>. +Ik wiesch het zorgvuldig af, krabde de verhevenheden +van het spaangroen daar af, voor zoo verre +ik dit met mijn nagels vermocht, en niet schroomde +zoo veel van de oppervlakte weg te schrappen, +dat de letters daar mede verloren gingen. ’t Was +aan beide zijden beschreven, of liever diep ingekrast, +hier en daar als ingehouwen, elders meer +oppervlakkig als ingevijld; en alles droeg het voorkomen +van blijken zoo van het gebrek aan bekwame +werktuigen voor dit beschrijven, als van het +belang dat men moest gesteld hebben in er kennelijke +en duurzame lettermerken in te groeven. Beide +zijden hadden de zelfde soort van letters, en deze +letters kwamen overeen met die van de opschriften +der boomen: beide hadden onder het oogjen dat +voor het snoer scheen gediend te hebben, de letters</p> + +<p class="figcenter"><img src="images/illo68a.png" alt="Inscriptie" width="69" height="30" /></p> + +<p>en lager, twee en een halve regel, waar van ik aan +de eene zijde niets maken kon, doch die aan de +andere dit opleverden:</p> + +<p class="figcenter"><img src="images/illo68b.png" alt="Inscriptie" width="519" height="100" /></p> + +<p><span class='pagenum'><a name="Page_64" id="Page_64">[64]</a></span>Het geen ik met uitlating van het onvolkomen +woord in de middelste regel, dus las:</p> + +<div class="blockquot"> +<p><i>Ἀβρ, ὁ καλουμενος +Ἀβαρις..... ὁυτος ἐγω.</i></p> + +<p><i>Abr, die genoemd wordt Abaris... deze (ben) ik.</i></p> +</div> + +<p>Nu dacht ik dadelijk aan den Hyperborischen Abaris, +die voor derdhalf duizend jaren (zoo de Chronologie +in dit punt juist is) in Griekenland gereisd +heeft, en wien men den naam gaf, dat hy op een +pijl door de lucht reisde.—Deze hier! Dit gaf +mijn verbeelding een nieuw en een vruchtbaar veld +om door te draven, en zy was niet traag om het +zich ten nutte te maken.</p> + +<p>Ik zal hier niet ophalen, al wat my al inschoot; +al wat ik voor of na, ’t zij terstond by den inval, +het zij na er een poos aan gefatsoeneerd te hebben, +verwierp; en dat, het een somtijds belachlijker dan +het ander, my echter in my-zelven een soort van +onderhoud verschafte, waarin ik my gelukkiger gevoelde +dan ik sedert mijne aanlanding in die wareld +nog gedaan had. Een voorwerp te hebben waarover +men denken mag, en dat ons belangrijk genoeg +is om de aandacht wel vast te houden, is zeer veel +in de eenzaamheid. Maar mijn lezers zijn niet in +het zelfde geval, en ik heb hun verveling te ontzien. +Ik zal dus alleenlijk dat aanvoeren, wat het uitsluitsel +van al die bedenkingen en overwegingen +wierd. En dit bestond in de volgende punten, die +ik den geleerden als gissingen voorstelle, waarop +zy, behaagt het hun, nadenken mogen. Misschien +zijn zy sommigen onder hen deze moeite waardig.</p> + +<p><span class='pagenum'><a name="Page_65" id="Page_65">[65]</a></span>1<sup>o</sup>. Dat de Noordlijke Reiziger Abaris hier aangeland +en gestorven was en deze opschriften van +hem waren.</p> + +<p>2<sup>o</sup>. Dat die Abaris een naam had, in ’t Oosten +bekend (het geen by een Schyt gants niet vreemd +zijn kan), en dat deze naam, by de Grieken door +hun uitspraak en den uitgang dien zy er, naar hunne +gewoonte, aan gaven, dus als wy hem plegen te +noemen, veranderd, in wezen de zelfde was met +het Oostersche <i>Abram</i>, of wel, met de wortel אנר.</p> + +<p>3<sup>o</sup>. Dat deze Abaris niet slechts by de Grieken +den naam had van door de lucht te reizen, maar +ook de daad. Van waar misschien de naam <i>Aber</i>, +in de beteekenis van <i>Vlieger</i>, in de Noordlijke taaltakken +nog over in <i>Eber</i> en <i>Adebaar</i> (nu in het +Hollandsch <i>Ooievaar</i>), aan hem gegeven en door +hem aangenomen is.</p> + +<p>4<sup>o</sup>. Dat hy, naamlijk, den luchtbol, en wel +niet slechts de <i>Montgolfiere</i>, maar dien met de +brandbare of eene andere gelijksoortige, en ons +mooglijk onbekende lucht, gekend heeft, en zich +van dien bediende.</p> + +<p>5<sup>o</sup>. Dat de oorsprong van het fabeltjen van zijn +vliegenden pijl, waar hy op reed, of, te zoeken is +in het zeggen, dat hy <i>als een pijl</i> door de lucht +vloog; of wel, dat men den naam van <i>bol</i>, (<i>baul</i>), +<i>bal</i>, of <i>bel</i> (alle talen oorspronklijk gemeen), waarmeê +hy zijn voertuig benoemde (by de Grieken +veellicht tot <i>βαλος</i>, of <i>βολος</i>, +of <i>βηλος</i>, gemaakt), +met hun Grieksche woord <i>βελος</i> verwarde.</p> + +<p><span class='pagenum'><a name="Page_66" id="Page_66">[66]</a></span>6<sup>o</sup>. Dat hy op gelijke wijze als ik, op dien +planeet aangekomen, by zich in zijn vaartuig eenige +gereedschappen gehad heeft, die ik miste; +waarvan de bijl, die een Grieksche of Oostersche +gedaante had, en van zeer hard koper was<a name="FNanchor_5_5" id="FNanchor_5_5"></a><a href="#Footnote_5_5" class="fnanchor">[5]</a>.</p> + +<div class="footnote"><p><a name="Footnote_5_5" id="Footnote_5_5"></a><a href="#FNanchor_5_5"><span class="label">[5]</span></a> +Dat de Oostersche Schyten koperen bijlen gebruikten, +meldt Strabo, XI, 10.</p></div> + +<p>7<sup>o</sup>. Dat hy veellicht uit eenig Oostersch landschap, +waar de kalkoenen inlandsch zijn, ook een +paar of meer vogels met zich meêgenomen had, +met voornemen om die in zijn vaderland voort te +telen. En dat hy veellicht op gelijke wijze en +met het zelfde voornemen de garst en nog andere +vogels en zaden of granen by zich had, wanneer +hy op mijn bol aanlandde: alwaar zich de vogels +voortplantten, de garst in wezen bleef, en het +overige met den tijd in den vreemden grond en +lucht weêr uitstierf.</p> + +<p>8<sup>o</sup>. Dat hy door behulp zijner gereedschappen, +zich daar eene woning, en akker- en vee- of +vogelteelt maakte, welke echter zeer gebrekkig +waren, als alleen kunnende bestaan uit de soorten +die hy daar vond, of toevallig by zich had.</p> + +<p>9<sup>o</sup>. Dat hy, zijn voertuig misschien verongelukt +zijnde, niet weder te rug kon, en zijn leven +aldaar heeft moeten eindigen.</p> + +<p>10<sup>o</sup>. Dat hy de hem mooglijke voorzorgen genomen +heeft, om door middel van opschriften de +gedachtenis of kennis van dit zijn lot te bewaren +en over te brengen aan den gene, die op gelijke +wijze daar aanlanden mocht.</p> + +<p><span class='pagenum'><a name="Page_67" id="Page_67">[67]</a></span>11<sup>o</sup>. Dat hy zich hiertoe beide van de Grieksche, +en van zijne eigen taal bediend heeft, en +dat deze beide talen toen ter tijd de zelfde letters +hadden, doch het Schytsch als het Oostersch, +waarmeê het nog zeer veel gemeen had, in omgekeerde +richting van ’t Grieksch geschreven wierd.</p> + +<p>Het is zeker, dat Herodotus en de verdere oude +Grieken niet altijd liegen, wanneer men het daar +voor houdt. Wanneer zy verhalen, dat in het +Noorden de lucht dikwijls geheel vervuld is met +neêrvallende vederen, ’t geen het reizen aldaar +moeilijk maakt, is het zeker, dat zy van de sneeuw +spreken, waarvan die hun dit meêgedeeld had zich +geen denkbeeld had kunnen maken dan uit vergelijkende +beschrijvingen, die het uiterlijk aanzien der +vlokken betroffen. Even weinig konnen zy, of die +genen, van wie zy het overnamen, zich het reizen +door de lucht voorstellen; maar het naaste denkbeeld +was, als een vogel, of als een pijl. Als een +vogel geschiedde het niet, want er waren geen +vleugels by, door wier middel de opheffing geschiedde: +zie daar al wat men wist. De pijl bleef +dus overig, en het denkbeeld van een ingedrukte +beweging als een afgeschoten schicht eigen is. Men +plaatste hem dus in verbeelding op zijn pijl, waartoe +zelfs de naam van zijn voertuig, als gezegd is, +iets doen kon. Dit inbeeldsel was zoo belachlijk +als onmooglijk; maar de bol maakte zijn luchtreis, +waar van toch getuigen en blijken waren, voor +hun allen even zeer onmooglijk, en veel beter<span class='pagenum'><a name="Page_68" id="Page_68">[68]</a></span> +nog wist de verbeelding zich van een pijl dan een +bol te bedienen, om van deze vlucht eenig schijntafereeltjen +te vormen. De ongeloovigheid der menschen, +waarin zy bewijs van verstand stellen, is +veelal niet dan een gevolg hunner onkunde. De +eenoogigen van Herodotus (Arimaspen) zijn in een +volk van schutters, dat zich gewend heeft het eene +oog te sluiten—; de menschen met de oogen in de +borst, in de zwaar gekarpoesde Eskimaux of Tsuchties—; +de meermannen in de half in hun schuitjens +genaaide en daarmeê in en onder het water omtuimelende +ijskustbewoners weêrgevonden. Voor +weinige jaren nog werd Abaris reizen door de lucht +als een bloot verdichtsel aangezien. Latere ontdekkingen +zullen nog meer verhalen der oudheid, +waarmeê wy nog thands den spot drijven, bewaarheden. +En wellicht wordt <i>de ware geschiedenis</i> +van Luciaan (hoe zeer ter beschimping, uit +loutere ongerijmdheden saamgesteld) zoo de wareld +slechts voortduurt, nog eens vol van zeer wezendlijke +en t’ eenigen tijd algemeen bekende waarheden +bevonden, en hy, tegen zijn’ dank, een <i>ἀληθογραφος</i>. +<i>Il ne faut desesperer de rien</i>.</p> + +<p>Dat Abaris, de Noordsche reiziger, die uit zucht +om wetenschap te verzamelen verre landen bezocht, +Natuurkundige begrippen had, welke de Grieken +nooit gekend hebben en die by ons nog zoo nieuw +zijn, behoeft niet te verwonderen. Wat zijn onze +kundigheden, dan het geen van sedert kort voor +onze jaartelling uit de Grieken tot ons overgebracht<span class='pagenum'><a name="Page_69" id="Page_69">[69]</a></span> +was? En hoe deerlijk was de vervallen, verwoeste, +en verwilderde staat van de in woedende horden +verkeerde volken, afschrik van het zuidelijk deel +van ons warelddeel, geworden. Een staat, die te +minder verwonderen moet, als men de geweldige +natuurschokken die de grond van dat Noorden blijkt +ondergaan te hebben, in aanschouw neemt. De +Grieken stelden er den <i>ouden Hof van Febus</i>, +<i>Φοίβου παλαιὸν +κῆπον</i> (als Sofokles zegt by Strabo VII, +1); roemden de schoonheid der Hyperboréën<a name="FNanchor_6_6" +id="FNanchor_6_6"></a><a href="#Footnote_6_6" class="fnanchor">[6]</a>: +en dat zy van hun, zelfs godsdienstplechtigheden +hadden overgenomen, is kennelijk. Doch wat ook +de Grieken daarvan hielden, kinderen in verstand +en in volksouderdom, en die toch bekennen dat +zy van Anacharsis (een Noordlander) den vuurslag, +het anker, en het pottenbakken geleerd hebben +(Strab. ib. 8.): dat oudtijds in het Noorden een +machtig en zeer beschaafd volk gebloeid heeft, onmiddelijk +uit het Oosten daar heen gewandeld, en +dat in verstand en kennissen uitmuntende, de leeraar +des overigen menschdoms geweest is, dit +getuigt heel het Oosten, dat aan hen zijn beschaving<span class='pagenum'><a name="Page_70" id="Page_70">[70]</a></span> +en de mededeeling van de belangrijkste kennissen +dankt. En dat ook dit volk Natuurkundige en +Chemische kennissen had, waar van men twijfelen +mag of zy de onzen niet in vele opzichten te +boven gingen, maakt alles waarschijnlijk. Tot in +het diepste van Indien, is niet de algemeene overlevering +onder de Bramannen alleen, maar zijn de +geheiligde boeken vol van een (om het dus uit +te drukken) heilig ontzag voor het Noorden. Daarin +wordt het Noorden, bestendig voorgesteld en met +levendige kleuren geschilderd, als de zetel van +welvaart en rijkdom. Daar stellen zy sedert onnagaanbare +eeuwen den wonderbaren berg <i>Meru</i>, +waarin <i>Kuvero</i>, de God van den rijkdom, zijn +throon heeft gebouwd. De rijkheid der mijnen van +het (eertijds een geheel ander aanzien hebbende) +Scandinavie, mag dit laatste denkbeeld verwekt +hebben; maar het bewijst, dat men, van zoo oud +als dien narichten, vertellingen, en haar aanteekeningen +of overleveringen heugt, aldaar deze mijnen +bewerkte en sints lang met veel vrucht bewerkt +had; en zoodanig een volk kon niet missen in Natuurkundigheden +en Scheikundige wetenschap alle +andere verre te boven te gaan; maar het kon ook, +daarin gants oorspronkelijk zijnde, vorderingen +gemaakt hebben, die wy, naar systemaas geleerd, +die wy van Arabers en Grieken ontleenden (zelve +onkundige en uit nabootsing en naprating denkende +en handelende volken), niet dan na eeuwen op +eeuwen, en dan nog niet anders dan door een +gelukkig toeval, bereiken konden.</p> + +<div class="footnote"><p><a name="Footnote_6_6" id="Footnote_6_6"></a><a href="#FNanchor_6_6"><span class="label">[6]</span></a> +Men zie, by voorbeeld, Kallimachus in zijnen +Hymnus aan Delos. Diogenes Laërtius verhaalt, dat +Pythagoras om zijne uitstekende welgemaaktheid niet +slechts een <i>Apollo</i> genoemd, maar voor den <i>Apollo van +uit het Noorden</i> door zijn leerlingen gehouden werd. +<i>Καὶ ἀυτοῦ ὁι μαθηταὶ +δόξαν εἶχον περὶ +ἀυτου, ὡς ἑίη Ἀπόλλων +ἐξ Ὑπερβορέων +ὑφιγμένος.</i></p></div> + +<p><span class='pagenum'><a name="Page_71" id="Page_71">[71]</a></span>Veel ware er nog aan te merken, over de verkeerde +wijze, waarop deze wetenschap altijd behandeld +is geweest, en vooral over de tot in onze +dagen altijd verwaarloosde beoefening der uitzettende +vloeistoffen, door het welke al onze ontbindingen +altijd onvolkomen gebleven zijn, en het allergewichtigst +werkmiddel in de hand der natuur +en in die van haar nabootster, de kunst, nutloos +bleef. Men verongelijkt een beter, een wijzer, +een minder vervallen menschengeslacht, dat ons +op zoo groot eenen afstand, zoo reusachtig voorging, +wanneer men het de onnoozele verkeerdheden +aanwrijft, die in het nietige, ijdelhoofdige +Griekenland of Arabie de opkomst der wetenschappen, +die er niet geboren waren, of in Italie hare +overbrenging uit Griekenland of Arabie, zoo vele +eeuwen later vergezeld hebben. Gewis kenden zy +de uitzettende vloeistoffen, die wy daadlyk gekend +hebben, zoo dra wy op ’t rechte pad raakten om +de Scheikunde recht te beoefenen. En kenden zy +die, hoe konden zy niet, daar eenige aanwending +van maken op de Weegkunde? Hoe kon het missen, +of een doorzichtig, een recht wijsgeerig brein +moest er een middel in zien, om zich in de lucht +op te heffen, en op het geleide van den wind, van +oorden en landstreken te verwisselen.</p> + +<p>Het is ongetwijfeld ook door de verwantschapping +en het verband der Schei- en Natuurkundige kennissen +met Genees- en Heelkunde, dat de Noordlijke +volken by de Grieken-zelf in dit laatste vak<span class='pagenum'><a name="Page_72" id="Page_72">[72]</a></span> +zoo beroemd waren. Plato maakt daar, op meer +dan één plaats, gewag van. Hy spreekt van Zamolxis +Artsen, die den naam hadden de onsterflijkheid +te kunnen meêdeelen, en wien het bygeloof +der vertellers, by ’t aanwenden hunner bereidingen +of artsenyen, bezweeringen toedichtte, waar in +Plato-zelf onnoozel genoeg was om de heelkracht +te stellen; dan die niemand zekerlijk thands in aanmerking +nemen zal.</p> + +<p>Abaris is ook de eenige Schyt of Hyperboreër +niet geweest, die de Grieksche wareldstreken bezocht. +Verscheiden worden er door de Historieschrijvers +der Grieken, door Dichters en Filozofen, +genoemd; alle als liefhebbers van wijsheid, en +verlichte verstanden. Zoodanige reizen toonen +beschaafdheid en kunde by ’t volk waartoe zy +behoorden; en dit volk woonde diep in het Noorden, +als de hun gegeven naam medebrengt. Geen +wilde, reist om kundigheden op te doen. Maar +de beschaafde geest der genen die van uit dit volk +tot de Grieken kwamen, bewijst, op wat punt van +verlichtheid en kunde, zoo wel als rechtschapenheid +dit volk toen gesteld wierd. Zy boezemden +alom door hunne hoedanigheden verbazing en achting +in, en gingen voor toovenaren, bovenmenschlijke +verrichtingen machtig.</p> + +<p>Niets overzulks is er onwaarschijnlijks in, dat zoo +my deze hachlijke reis naar een planeetbol, die in +onzen dampkring met den zijnen als samensmelt, +toevalliger wijze heeft kunnen gebeuren, zy ook<span class='pagenum'><a name="Page_73" id="Page_73">[73]</a></span> +Abaris den luchtreiziger gebeuren kon, wiens naam +niet alleen als reiziger, maar ook meê als Natuur- en +Scheikundige of als Arts der toenmalige tijden +bekend staat. En natuurlijker wijs berust ons verstand +in de opschriften die geen ander dan hem +schijnen aan te kondigen.</p> + +<p>Ik zal voorts mijnen Lezer met geenen geleerden +Commentarius over deze inscriptien ophouden. Ik +wil alleen aanmerken, dat de Alpha daarin voorkomende, +zichtbaar de oude Fenicische form heeft, +die naar het getuigenis van Plutarchus den ploegenden +os afbeeldde, en nergens zoo duidelijk voorkomt: +Dat er geen onderscheid tusschen de <i>ρ</i> en de <i>ϛ</i> +is: Dat de <i>κ</i> haar standaart niet heeft, welke dus +van een later tijd schijnt, maar de omgezette Oostersche +כ is, als de Roomsche C: en de N de form +der <i>π</i> heeft. In een byzonder Hoofdstuk hoop ik +by de nader ontwikkeling dezer byzonderheden de +geschiedenis der letterfiguren niet weinig toe te +lichten, wanneer ik mijn uitvoeriger reisverhaal en +beschrijving in ’t licht geve.</p> + +<p>In de middelste regel van het Grieksche opschrift +van ’t plaatjen verbeeldde ik my ook het woord +<i>ΟΔΟΠΟΡΟΣ</i> +(<i>ὁδοιπορος</i>) op te maken, doch de plaats +was zeer uitgevreten, en mijne lezing onzeker.</p> + +<p>Van de tegenzijde wist ik niets uit te brengen. +De taal, voor zoo verre ik iets gewaar werd, was +my onverstaanbaar, en het plaatjen had daar ongelijk +meer geleden.</p> + +<p>Ik heb gezegd, dat ik my onder ’t ontcijferen<span class='pagenum'><a name="Page_74" id="Page_74">[74]</a></span> +van de opschriften, en in het gewoel van de denkbeelden, +die dit in my deed opkomen, gelukkiger +vond, dan ik op mijn planeet nog geweest was. +Dit ging zoo verr’, dat ik, lang genoeg, my met +niets anders ophield dan wat hier betrekking toe +had. Ik stelde my mijnen Schytschen lotgenoot +voor in zijne oprichting van de ingestorte woning +en van zijne huishouding. Ik dacht om hem daarin +na te volgen, terwijl ik zijn bijl op een steen +scherpte, of er een boomtak mede afscheidde die +ik er tot een steel in vastmaakte. Ik dacht, hoe +my best van de kalkoenbende meester te maken. +Ik bedacht, hoe deze weerbare vijanden te beloeren, +te verstrikken, by kleine partyen aan te vallen +en t’ onder te brengen. Ik rekende uit, hoe velen +er om moesten komen, om my heer van de overigen +te maken; nam maatregelen om dezen op te +sluiten, en de jongen die zy voort zouden brengen, +vervolgens te voederen en daaruit een nieuw tam +geslacht te vormen. Nu dacht ik my in Abaris +plaats, als zijn opvolger, gevestigd, en wilde my +<i>Abaris den tweede</i> noemen. Zelfs was het my geen +gering voorwerp van overleg, of ik my <i>Abaris</i> op +zijn Grieksch, dan (gelijk mijne opschriften als den +eigenlijken naam medebrachten) <i>abra</i> of <i>abir</i> zou +heeten. Indien ik geweten had hoe <i>de tweede</i> in +datzelfde Schytsch waar ik <i>abra</i> of <i>abir</i> toe bracht, +uit te drukken, ik had ongetwijfeld het laatste verkozen +als ongemeener. Nu helde ik meer tot het +eerste, en <i>Ἁβαρις ὁ δευτερος</i> +klonk my al vrij welluidend<span class='pagenum'><a name="Page_75" id="Page_75">[75]</a></span> +in de ooren, Maar nu schoot my in, dat +de ouden de personen van éénen naam zoo niet +onderscheidden. Dat dit niet <i>Abaris de tweede</i>, in +den hedendaagschen zin, zijn zoude, maar <i>de tweede +Abaris</i>, en een vergelijking met Abaris als met een +model of voorbeeld, te kennen geven, waarmede +ik veel minder gekuifd was.</p> + +<p>Dit alles was goed en wel. Ik had daar, op een +planeet waar ik geen mededinger had, koning kunnen +zijn even als Adam; maar het schortte my, +waar het Adam aan faalde. En hier was geen +hulpmiddel voor. Mijn rijk moest als dat van mijn +Schytschen voorzaat eindigen, zijne nagedachtenis +in my verdwijnen, en de mijne verloren gaan. +Want hoe kon ik my vleien, dat spoedig weder +een ander luchtreiziger hier mocht aanlanden, en +dat er met de aarde eene gemeenschap ontstaan zou. +Ja was die gemeenschap-zelve wel eens zoo te +wenschen voor den wareldkoning wiens eenige +legermacht in het overschot der kalkoenen bestaan +moest, die hy om zijn throon te bestijgen, op zeer +weinige na, uit moest roeien. Deze denkbeelden +kwamen niet op, of zy kregen vat by my.—En +echter, altijd alleen en ellendig, hier om te +komen als Abaris, de oogen misschien uitgepikt +door mijn hoenders! mijn beenders voor ’t minst +door hen uitgepikt als zy dor wierden!—En +geheel geene nagedachtenis van my!—Ja, wist +men op den aardbol, daar is hy, daar leeft hy, +daar woont hy, daar geneert hy zich als een klein<span class='pagenum'><a name="Page_76" id="Page_76">[76]</a></span> +onafhanklijk prinsjen, ’t waar wel. Maar daar was +ter wareld geen uitzicht op.</p> + +<p>Ik gevoelde nu eerst in volle kracht, dat alleen +voor zich-zelven te bestaan, geen bestaan is; dat +men niet leeft, dan wanneer men in anderen leeft, +en dezen in ons; en nu werd ik in een groote mate +naargeestig. Alle lust verging my om waarnemingen +te doen. Ik zag den hemel niet meer aan; ik +bereisde mijn planeet niet meer. Ik raakte al meer +en meer in mijmeringen verzonken, die hoe langer +hoe onduidlijker waren, en van langzamerhand in +een stompe gevoelloosheid overgingen, die niet +afgebroken werd dan door slaap, of door ’t zoeken +van aardvruchten, wanneer de behoefte van voedsel +my daartoe aanprikkelde.</p> + +<p>Dus had ik verscheiden malen den aardbol vol en +nieuw, en in zijn kwartierstanden gezien, en derhalve +(naar de tijdrekening, op hem gebruiklijk) +etlijke maanden doorgebracht; wanneer ik, zonder +oogmerk of doel omwandelende, op den plek gronds +kwam waar ik ’t eerst aangeland was, en mijn bol +en vaartuig weêrom vond. Dit gezicht wekte my +hevige aandoeningen op, en ik raakte aan het +schreien. De zucht om op het gemeene vaderland +aller menschen, de aarde, weder te keeren, verhief +zich in my. Ik zag daar geene mooglijkheid +op. Echter onderzocht ik mijn bol en bootjen. +De eerste was ledig, gelijk men begrijpen kan, maar +had slechts een geringen scheur van niet meer dan +twee vingers lengte, in een van de naden. Het<span class='pagenum'><a name="Page_77" id="Page_77">[77]</a></span> +schuitjen was gaaf, behalven dat de onderkielbalk +er af gestoten was, het geen tot de zaak weinig +deed. En, daar ik al het ijzervijlsel en al de +vitrioolgeest die ik van mijn Perzianen gevorderd, +maar niet half gebruikt had, in verscheiden tonnetjens, +en glazene met hout overtogen bussen, by +my in het schuitjen genomen had, had ik dezen +deels in, en gedeeltelijk in de rondte om dat bootjen +op den grond wedergevonden, en ook weder +by een gepakt.—Wat (dacht ik nu) zoo ik de +breuk van mijn bol herstelde, en op nieuw opging? +Eens tot eene genoegzame nabyheid der aarde genaderd, +zou deze my wederom tot zich trekken; +en, men moet iets wagen in een’ staat als de mijne +is.</p> + +<p>Het denkbeeld echter van zoodanig eenen overgang +was zoo weinig klaar by my, als dat van +mijn vorigen overgang naar <i>Selenion</i>. Tusschen de +twee aantrekkingen opgaande, begreep ik in het +punt des evenwichts (daar naamlijk waar de nabyheden +der bollen hunne aantrekkingen gelijk maakten) +te moeten blijven staan, en zoo had ik zeker +moeten doen by mijn opgang van de aarde. Doch +ik had toen mijn bol veel te licht gemaakt, en dit +had my een geweldige vaart naar de hoogte gegeven, +en deze vaart moest geduurd hebben tot over +en door dat evenwicht van de twee tegenstrijdige +aantrekkingen heen: als wanneer de aantrekking +des naasten schoon kleineren bols over moest wegen. +Mijn schuitjen, als zwaarder, onderging die<span class='pagenum'><a name="Page_78" id="Page_78">[78]</a></span> +aantrekking sterkst, de bol minder, maar hy had +veellicht alreeds een gedeelte van zijn lichter lucht +verloren; en het was op deze wijze dat ik was +overgeraakt. Een duidelijker denkbeeld wist ik er +my niet van voor te stellen; maar zoo duister en +onvolkomen dit denkbeeld was, ik vergenoegde my +daar meê. Ik meen opgemerkt te hebben, dat de +Selenische lucht voor mijn denkvermogen niet gunstig +was, en ik was in mijn naargeestigheid en verstrooiing +voor geene Logische netheid meer vatbaar. +Ik was, zonder zelfs my veel te bekommeren of ik +de zaak wel dan kwalijk begreep, tot het waagstuk +gereed, zoo ik ’t vullen van den bol op nieuw in +het werk kon stellen. Wat ongeluk toch, zoo ik +omkwam? Zoo te leven, was in der daad geen +leven, dat eenig genoegen meer had of hebben kon. +En beter, door een halsbrekenden val uit de hoogte +verpletterd, dan door de ontzetlijke langzame dood +eener krankte, of, by eenig toeval van verlamming, +door den neep des hongers verteerd!</p> + +<p>Ik ontrafelde dan een lap van mijn kleed, en +zocht kleine dorentjens om voor naalden te dienen. +Het was een werk van geduld, en dat my ten +hoogste onhandig afging, den geopenden naad van +mijn bol weder te heelen. Het gelukte. De stof +was zeer vochtig, en de bol werd in de hoogte in +zon en wind te droogen gehangen. Nu zocht ik +naar eenige klevende taaie stof. Ik vond niets dan +een soort van smerige of vetachtige lijm van een +moeras. Met dezen bestreek ik, tot meerder zekerheid,<span class='pagenum'><a name="Page_79" id="Page_79">[79]</a></span> +zoo dezen vernieuwden als de overige naden. +Ik begreep, dat het gelukken mijner reis van de +snelheid der vaart in het opgaan moest afhangen. +Dit deed my zoo veel ik maar kon, van de zwaarte +van mijn schuitjen verminderen. Het had den +kielbalk onder den bodem verloren: de ribben +naamlijk zaten slechts in een dunnen balk, welke +met dezen versterkt was. Ik brak nu het tafeltjen +met de twee zitplaatsen af, nam den vlakken bodem +uit, waar onder ik by mijn eerste opgaan, de ballast +had willen vastleggen. Van den voor- en +achtersteven kapte ik weg wat ik kon, en stelde +daarvoor slechts een soort van horde, uit lichte +takken bestaande, in de plaats.</p> + +<p>Nu begon ik te overleggen of het my raadzamer +ware, mijne oprijzing te doen op een plaats +waar ik de aarde in het zenith had dan waar niet. +Dit problema hield my langer op dan het verdiende. +Ik wilde de aantrekking des aardbols: de kortste lijn +tot den aardbol was derhalve my dienlijkst. Maar +het scheen my aan den anderen kant, dat eene aantrekking, +die eenigzins zijdelings werkte, mijne +omwending beter en geregelder uitwerken moest. +Ik bleef dus voor de oplossing staan, en besloot +eindelijk om daar op te gaan, waar ik was, en +daartoe zonder verder uitstel het tijdstip van morgen +te nemen. Dus namelijk, had ik my aangewend +de tijd van ontwaking te heeten, na dat ik +geslapen zou hebben. En zoodanige tijden van +<i>morgen</i> vielen er naar mijn gissing tusschen de dertig<span class='pagenum'><a name="Page_80" id="Page_80">[80]</a></span> +en veertig in den natuurlijken dag van mijn planeet. +Zy waren zich ongelijk, daar zy bloot door +mijne behoefte van rust geregeld wierden, die van +velerlei oorzaken afhing.</p> + +<p>Ik stak drie gevorkte takken door den ring, die +boven aan den bol was, en waardoor hy nu ter +vulling boven mijn schuitjen verheven wierd. By +gebrek van touwen, sneed ik van mijn kleed stroken +om door dien ring te halen en hem dus te overspannen, +en ik maakte deze stroken met pinnen in de +aarde vast. Ik bond voorts eenige dergelijke maar +kortere stroken aan de koorden waarmeê mijn bootjen +aan het overnet van den bol vast was, om als +ik over eind stond, my voor het uitvallen te hoeden. +Ik had te voren trechters van verschillende grootte +in gereedheid gehad, om de invloeiing des damps +die zich ontwikkelde door de buis te besturen; een van +die was in ’t schuitjen gebleven en diende my weêr. +Ik voorzag wel dat de bol door mijn pinnen niet +genoegzaam vastgehouden zou worden om niet op +te gaan eer hy rond uitgespannen zou zijn, maar +ik begreep hem in ’t opgaan-zelf nog te kunnen +blijven vullen, om daardoor een meerder drift aan +de vaart der oprijzing te geven. Eindelijk ik beval +my den Hemel, sloot mijne oogen voor alle gevaar, +maakte mijn dozen of bussen open, verlengde +de zuren en begon de dampvorming en vulling.—Weldra +ging ik op; ik hield aan te vullen, tot het +gezicht my verging. Toen wierp ik mijn uitgediende +metaalschorien uit. Ik gaf nu wederom bloed op,<span class='pagenum'><a name="Page_81" id="Page_81">[81]</a></span> +had geweldige pijn in de borst en ingewanden, en +het was my of ribben en buik my openberstten. +Ik had geenerlei voedsel noch versterking meê, werd +geheel buiten besef; en, hoe lang dit duurde, dit +gevoelt ieder dat my onmooglijk was na te gaan.</p> + +<p>Toen ik my wedergevoelde was het met een +verward maar ontzettend besef van klaterend of +klapperend geluid en een pijnlijke gewaarwording +van kwetsing die my aan mijn kalkoenbeten herinnerde. +Ik bloedde werklijk en het scheen of my dit +de bedwelming waar ik in was verlichtte. Maar +daar zweefde ook iets geweldigs om my heen, dat +my daar ik oprijzen wilde om verr’ sloeg, en zonder +dat ik ’t zoo dra herkende, na eenige allergezwindste +in ’t ronddraaiingen, woedende aanviel. Het was +erger dan een kalkoen: ’t was een arend, en dit +overtuigde my eensklaps dat ik in den dampkring der +aarde zweefde. Ik had Abaris bijl by my, en dien +lang gesteeld; ik hieuw mijnen vijand een wond in +de hals, en hy verdween. Ik waagde ’t nu uit en +naar beneden te schouwen, maar geen grond was +voor my te zien. Ik had een wonde in de borst +door mijn kleed heen ontfangen, en zoo vleesch als +huid waren my weggescheurd, en de wond hol en +diep. Eenige schrappen van minder belang deden +my ’t aangezicht bloeden; en de linker arm was my +doof en als lam. Ik verbond mijn borstwonde met +een lap van mijn kleed, na haar met verlengde vitrioolgeest +die by my stond gebaad te hebben, doch +de pijn die zy my deed was hevig, en tot stuiptrekking +toe. Ik zag wederom uit, maar het zij<span class='pagenum'><a name="Page_82" id="Page_82">[82]</a></span> +dat ik nog werklijk te hoog was, om met mijn +verzwakt gezicht den bodem waarboven ik zweefde +te kunnen bereiken, het zij de bedwelming van +geest my verblindde, ik herkende geen grond onder +my, zelfs geen wolken, en scheen steeds op gelijke +hoogte te blijven. Te vergeefs zag ik weder en +weder uit. Eindelijk werd ik radeloos van een +angst, die steeds aangroeide, en my docht, dat ik +uit- en inwendig verstijfde. In vertwijfeling en +zonder te weten wat ik deed greep ik den bijl en +sloeg eene opening in den bol waar hy wijdst was. +Nu zonk ik welhaast, maar de beweging naar benedenwaart +versnelde verbazend en ik stelde een +verpletterend nederkomen onvermijdelijk. Ik gaf ’t +op, lei my plat neder op den rug, en neep mijne +oogleden toe. Behoud viel niet meer in den kring +van mijn denkbeelden.</p> + +<p>Het was echter bestemd, dat ik nog bij het leven +bewaard moest blijven. Ik was, als by de +uitkomst gebleken is, boven den grooten oceaan. +Een Russisch schip dat zich op 12° breedte bevond, +zag mijn voertuig op kleinen afstand van +zich, met geweldige snelheid in zee storten, doch +na eenigen tijd boven komen, omgekeerd, en ledig, +mij-zelven eenige vademen verr’ daar van daan. +De boot was juist uitgezet, en men redde my, +schoon ik in dat oogenblik en nog een geruimen +poos lang voor dood werd gehouden. De omstandigheden +die hier by plaats hadden en de gevolgen +van deze behoudenis beware ik voor mijn reeds +meermaal gemeld uitvoeriger Reisverhaal. Zy behooren<span class='pagenum'><a name="Page_83" id="Page_83">[83]</a></span> +niet tot dit verhaal.—Ik wilde hier alleen +de door my gedane ontdekking der ondermanen +beschrijven; waarvan ik de verdere nasporing aan +de Starrekundigen onzes tijds aanbevele. Ik laat +daarby aan de Natuurkundigen over, de noodige +proeven en waarnemingen in het werk te stellen, +hoe het mogelijk zijn of gemaakt worden mag, de +snelheid der vaart van den luchtbol zoodanigerwijs +te regelen en te bestieren, dat men veilig van de +overwegende werkingskreits der aantrekkingskracht +van den aardbol in die van eene der ondermanen +gerake; en daar den koers naar toezette, en aan- en +weêr van te rug kome, waar ik zoo onwillig +aanlandde en op een zoo hachlijke wijze van wederkeerde. +De eerste reis te water, en daarby +toevallige kustontdekking, was by eenen veel onwetender +staat van het menschdom toch niet verloren; +en ik verbeeld my niet, dat deze luchtreis +en planeetaandoening het zou moeten zijn. Ten +minste heb ik haar, voor zoo veel het van my +afhing, niet onnut willen maken, en dit is al wat +ik vermag. Om haar te herhalen, gevoel ik my +in mijn tegenwoordigen toestand en na al het geen +ik daarop geleden heb, even weinig de lust als de +krachten. Maar ik steun op den moed, op de +inspanningskracht des verstands van mijn tijdgenooten; +en dit doet my, van nu aan, de hemelbollen +niet slechts als bereikbaar, maar als reeds met onze +aarde vereenigd beschouwen.</p> + +<p class="figcenter"><img src="images/line4.png" alt="Fancy line" width="150" height="16" /></p> + +<div class="tnbox"><a name="TN" id="TN"></a> +<p class="center">Opmerkingen van de bewerker:</p> + +<ul class="blankabove"> + <li>Voor deze tekst is gebruik gemaakt van scans van Google en de Koninklijke Bibliotheek.</li> + <li>Afhankelijk van de gebruikte leessoftware en de instellingen is het mogelijk dat niet alle symbolen correct worden weergegeven.</li> + <li>Inconsistenties in spelling en ander taalgebruik (inclusief het gebruik van <i>ij</i> en <i>y</i> en twijfelachtige + zinsconstructies) zijn ongewijzigd overgenomen uit het originele werk, behalve zoals hieronder aangegeven: + <ul> + <li>in plaats van de <i>ſ</i> is de normale <i>s</i> gebruikt;</li> + <li>overduidelijke zetfouten zijn stilzwijgend verbeterd;</li> + <li><i>schildvereffening</i> is veranderd in <i>schuldvereffening</i>;</li> + <li><i>beschoude</i> is veranderd in <i>beschouwde</i> zoals elders in de tekst.</li> + </ul></li> + <li>Voetnoten zijn verplaatst naar direct onder de alinea waarop ze betrekking hebben.</li> + <li>In de Griekse teksten wordt in het originele werk gebruik gemaakt van ligaturen en andere speciale weergavetekens; deze zijn hier als + normale Griekse letters weergegeven.</li> + <li>Het citaat van Horatius is niet als zodanig terug te vinden; het originele citaat luidt <i>Et dominum fallunt</i> in plaats van + <i>Quæ dominum latent</i>.</li> + <li><i>... en gingen voor toovenaren ...</i>: mogelijk ontbreekt het woord <i>door</i>.</li> + <li>De genoemde wetenschappers zijn Jean-André de Luc, 1727-1817 (<i>de Luc</i> in het boek) en Jean-François + Pilâtre de Rozier, 1754-1785 (<i>Pilastre de Rosier</i> in het boek).</li> +</ul> + +</div> + + + + + + + +<pre> + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of Kort verhaal van eene aanmerkelijke +luchtreis en nieuwe planeetontdekking, by Willem Bilderdijk + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK KORT VERHAAL VAN EENE *** + +***** This file should be named 37522-h.htm or 37522-h.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + http://www.gutenberg.org/3/7/5/2/37522/ + +Produced by André Engels, Harry Lamé and the Online +Distributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net + + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +http://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need, are critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at http://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +http://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at http://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit http://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including checks, online payments and credit card donations. +To donate, please visit: http://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + http://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. + + +</pre> + +</body> +</html> diff --git a/37522-h/images/illo49.png b/37522-h/images/illo49.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..d440baa --- /dev/null +++ b/37522-h/images/illo49.png diff --git a/37522-h/images/illo65a.png b/37522-h/images/illo65a.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..6e191cc --- /dev/null +++ b/37522-h/images/illo65a.png diff --git a/37522-h/images/illo65b.png b/37522-h/images/illo65b.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..acf1062 --- /dev/null +++ b/37522-h/images/illo65b.png diff --git a/37522-h/images/illo68a.png b/37522-h/images/illo68a.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..08327d5 --- /dev/null +++ b/37522-h/images/illo68a.png diff --git a/37522-h/images/illo68b.png b/37522-h/images/illo68b.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..5831c44 --- /dev/null +++ b/37522-h/images/illo68b.png diff --git a/37522-h/images/line1.png b/37522-h/images/line1.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..35758dd --- /dev/null +++ b/37522-h/images/line1.png diff --git a/37522-h/images/line2.png b/37522-h/images/line2.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..3826204 --- /dev/null +++ b/37522-h/images/line2.png diff --git a/37522-h/images/line3.png b/37522-h/images/line3.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..82f47ce --- /dev/null +++ b/37522-h/images/line3.png diff --git a/37522-h/images/line4.png b/37522-h/images/line4.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..a2ff655 --- /dev/null +++ b/37522-h/images/line4.png |
