diff options
| author | Roger Frank <rfrank@pglaf.org> | 2025-10-14 20:08:08 -0700 |
|---|---|---|
| committer | Roger Frank <rfrank@pglaf.org> | 2025-10-14 20:08:08 -0700 |
| commit | ccb4c85bb9b67984d193c423651660ab1605706f (patch) | |
| tree | 54301090de609b92692bef54db7ad6c4e7f09e25 /37500-h | |
Diffstat (limited to '37500-h')
| -rw-r--r-- | 37500-h/37500-h.htm | 25689 | ||||
| -rw-r--r-- | 37500-h/images/book.png | bin | 0 -> 218 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 37500-h/images/card.png | bin | 0 -> 249 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 37500-h/images/external.png | bin | 0 -> 172 bytes |
4 files changed, 25689 insertions, 0 deletions
diff --git a/37500-h/37500-h.htm b/37500-h/37500-h.htm new file mode 100644 index 0000000..c58843d --- /dev/null +++ b/37500-h/37500-h.htm @@ -0,0 +1,25689 @@ +<!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN" +"http://www.w3.org/TR/html4/loose.dtd"> +<html lang="nl-1900"> +<head> +<meta name="generator" content= +"HTML Tidy for Windows (vers 25 March 2009), see www.w3.org"> +<title>Het auteursrecht in het Nederlandsche en internationale +recht</title> +<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=us-ascii"> +<meta name="generator" content= +"tei2html.xsl, see http://code.google.com/p/tei2html/"> +<meta name="author" content= +"Henri Louis de Beaufort (1880–1960)"> +<link rel="schema.DC" href= +"http://dublincore.org/documents/1998/09/dces/"> +<meta name="DC.Creator" content= +"Henri Louis de Beaufort (1880–1960)"> +<meta name="DC.Title" content= +"Het auteursrecht in het Nederlandsche en internationale recht"> +<meta name="DC.Date" content="#####"> +<meta name="DC.Language" content="nl-1900"> +<meta name="DC.Format" content="text/html"> +<meta name="DC.Publisher" content="Project Gutenberg"> +<meta name="DC:Subject" content="Copyright"> +<style type="text/css"> +body +{ +font: 100%/1.2em "Times New Roman", Times, serif; +margin: 1.58em 16%; +text-align: left; +} +/* Titlepage */ +.titlePage +{ +border: #DDDDDD 2px solid; +margin: 3em 0% 7em 0%; +padding: 5em 10% 6em 10%; +text-align: center; +} +.titlePage .docTitle +{ +line-height: 3.5em; +margin: 2em 0% 2em 0%; +font-weight: bold; +} +.titlePage .docTitle .mainTitle +{ +font-size: 1.8em; +} +.titlePage .docTitle .subTitle, .titlePage .docTitle .seriesTitle, .titlePage .docTitle .volumeTitle +{ +font-size: 1.44em; +} +.titlePage .byline +{ +margin: 2em 0% 2em 0%; +font-size:1.2em; +line-height:1.72em; +} +.titlePage .byline .docAuthor +{ +font-size: 1.2em; +font-weight: bold; +} +.titlePage .figure +{ +margin: 2em 0% 2em 0%; +margin-left: auto; +margin-right: auto; +} +.titlePage .docImprint +{ +margin: 4em 0% 0em 0%; +font-size: 1.2em; +line-height: 1.72em; +} +.titlePage .docImprint .docDate +{ +font-size: 1.2em; +font-weight: bold; +} +/* End Titlepage */ +.transcribernote +{ +background-color:#DDE; +border:black 1px dotted; +color:#000; +font-family:sans-serif; +font-size:80%; +margin:2em 5%; +padding:1em; +} +.advertisment +{ +background-color:#FFFEE0; +border:black 1px dotted; +color:#000; +margin:2em 5%; +padding:1em; +} +.width20 +{ +width: 20%; +} +.width40 +{ +width: 40%; +} +.indextoc +{ +text-align: center; +} +.div0 +{ +padding-top: 5.6em; +} +.div1 +{ +padding-top: 4.8em; +} +.index +{ +font-size: 80%; +} +.div2 +{ +padding-top: 3.6em; +} +.div3, .div4, .div5 +{ +padding-top: 2.4em; +} +.footnotes .body, +.footnotes .div1 +{ +padding: 0; +} +.apparatusnote +{ +text-decoration: none; +} +table.alignedtext +{ +border-collapse: collapse; +} +table.alignedtext td +{ +vertical-align: top; +width: 50%; +} +table.alignedtext td.first +{ +border-width: 0 0.2px 0 0; +border-color: gray; +border-style: solid; +padding-right: 10px; +} +table.alignedtext td.second +{ +padding-left: 10px; +} +h1, h2, h3, h4, h5, h6, .pseudoh1, .pseudoh2, .pseudoh3, pseudoh4 +{ +clear: both; +font-style: normal; +text-transform: none; +} +h3, .pseudoh3 +{ +font-size:1.2em; +line-height:1.2em; +} +h3.label +{ +font-size:1em; +line-height:1.2em; +margin-bottom:0; +} +h4, pseudoh4 +{ +font-size:1em; +line-height:1.2em; +} +.alignleft +{ +text-align:left; +} +.alignright +{ +text-align:right; +} +.alignblock +{ +text-align:justify; +} +p.tb, hr.tb +{ +margin-top: 1.6em; +margin-bottom: 1.6em; +margin-left: auto; +margin-right: auto; +text-align: center; +} +p.argument, p.note, p.tocArgument +{ +font-size:0.9em; +line-height:1.2em; +text-indent:0; +} +p.argument, p.tocArgument +{ +margin:1.58em 10%; +} +p.tocPart +{ +margin:1.58em 0%; +font-variant: small-caps; +} +p.tocChapter +{ +margin:1.58em 0%; +} +p.tocSection +{ +margin:0.7em 5%; +} +.opener, .address +{ +margin-top: 1.6em; +margin-bottom: 1.6em; +} +.addrline +{ +margin-top: 0; +margin-bottom: 0; +} +.dateline +{ +margin-top: 1.6em; +margin-bottom: 1.6em; +text-align: right; +} +.salute +{ +margin-top: 1.6em; +margin-left: 3.58em; +text-indent: -2em; +} +.signed +{ +margin-top: 1.6em; +margin-left: 3.58em; +text-indent: -2em; +} +.epigraph +{ +font-size:0.9em; +line-height:1.2em; +width: 60%; +margin-left: auto; +} +.epigraph span.bibl +{ +display: block; +text-align: right; +} +.trailer +{ +clear: both; +padding-top: 2.4em; +padding-bottom: 1.6em; +} +.figure +{ +margin-left: auto; +margin-right: auto; +} +.floatLeft +{ +float:left; +margin:10px 10px 10px 0; +} +.floatRight +{ +float:right; +margin:10px 0 10px 10px; +} +p.figureHead +{ +font-size:100%; +text-align:center; +} +.figAnnotation +{ +font-size:80%; +position:relative; +margin: 0 auto; /* center this */ +} +.figTopLeft, .figBottomLeft +{ +float: left; +} +.figTop, .figBottom +{ +} +.figTopRight, .figBottomRight +{ +float: right; +} +.hangq +{ +text-indent: -0.35em; +} +.hangqq +{ +text-indent: -0.44em; +} +.hangqqq +{ +text-indent: -0.78em; +} +.figure p +{ +font-size:80%; +margin-top:0; +text-align:center; +} +img +{ +border-width:0; +} +p.smallprint,li.smallprint +{ +color:#666666; +font-size:80%; +} +span.parnum +{ +font-weight: bold; +} +.marginnote +{ +font-size:0.8em; +height:0; +left:1%; +line-height:1.2em; +position:absolute; +text-indent:0; +width:14%; +} +.pagenum +{ +display:inline; +font-size:70%; +font-style:normal; +margin:0; +padding:0; +position:absolute; +right:1%; +text-align:right; +} +a.noteref, a.pseudonoteref +{ +font-size: 80%; +text-decoration: none; +vertical-align: 0.25em; +} +.displayfootnote +{ +display: none; +} +div.footnotes +{ +font-size: 80%; +margin-top: 1em; +padding: 0; +} +hr.fnsep +{ +margin-left: 0; +margin-right: 0; +text-align: left; +width: 25%; +} +p.footnote +{ +margin-bottom: 0.5em; +margin-top: 0.5em; +} +p.footnote .label +{ +float:left; +width:2em; +height:12pt; +display:block; +} +/* Tables */ +td, th +{ +vertical-align: top; +} +td.label, tr.label td +{ +font-weight: bold; +} +td.unit, tr.unit td +{ +font-style: italic; +} +td.sum +{ +padding-top: 2px; border-top: solid black 1px; +} +/* Poetry */ +.lgouter +{ +margin-left: auto; +margin-right: auto; +display:table; /* used to make the block shrink to the actual size */ +} +.lg +{ +text-align: left; +} +.lg h4, .lgouter h4 +{ +font-weight: normal; +} +.lg .linenum, .sp .linenum, .lgouter .linenum +{ +color:#777; +font-size:90%; +left: 16%; +margin:0; +position:absolute; +text-align:center; +text-indent:0; +top:auto; +width:1.75em; +} +p.line +{ +margin: 0 0% 0 0%; +} +span.hemistich /* invisible text to achieve visual effect of hemistich indentation. */ +{ +color: white; +} +.versenum +{ +font-weight:bold; +} +/* Drama */ +.speaker +{ +font-weight: bold; +margin-bottom: 0.4em; +} +.sp .line +{ +margin: 0 10%; +text-align: left; +} +/* End Drama */ +/* right aligned page number in table of contents */ +.tocPagenum, .flushright +{ +position: absolute; +right: 16%; +top: auto; +} +table.tocList +{ +width: 100%; +margin-left: auto; +margin-right: auto; +border-width: 0; +border-collapse: collapse; +} +td.tocPageNum, td.tocDivNum +{ +text-align: right; +width: 10%; +border-width: 0; +} +td.tocDivNum +{ +padding-left: 0; +padding-right: 0.5em; +} +td.tocPageNum +{ +padding-left: 0.5em; +padding-right: 0; +} +td.tocDivTitle +{ +width: auto; +} +span.corr, span.gap +{ +border-bottom:1px dotted red; +} +span.abbr +{ +border-bottom:1px dotted gray; +} +span.measure +{ +border-bottom:1px dotted green; +} +/* Font Styles and Colors */ +.ex +{ +letter-spacing: 0.2em; +} +.sc +{ +font-variant: small-caps; +} +.uc +{ +text-transform: uppercase; +} +/* overline is actually a bit too high; overtilde is approximated with overline */ +.overline, .overtilde +{ +text-decoration: overline; +} +.rm +{ +font-style: normal; +} +.red +{ +color: red; +} +/* End Font Styles and Colors */ +hr +{ +clear:both; +height:1px; +margin-left:auto; +margin-right:auto; +margin-top:1em; +text-align:center; +width:45%; +} +.aligncenter, div.figure +{ +text-align:center; +} +h1, h2 +{ +font-size:1.44em; +line-height:1.5em; +} +h1.label, h2.label +{ +font-size:1.2em; +line-height:1.2em; +margin-bottom:0; +} +h5, h6 +{ +font-size:1em; +font-style:italic; +line-height:1em; +} +p +{ +text-indent:0; +} +p.firstlinecaps:first-line +{ +text-transform: uppercase; +} +p.dropcap:first-letter +{ +float: left; +clear: left; +margin: 0em 0.05em 0 0; +padding: 0px; +line-height: 0.8em; +font-size: 420%; +vertical-align:super; +} +.lg +{ +padding: .5em 0% .5em 0%; +} +p.quote,div.blockquote, div.argument +{ +font-size:0.9em; +line-height:1.2em; +margin:1.58em 5%; +} +.pagenum a, a.noteref:hover, a.hidden:hover, a.hidden +{ +text-decoration:none; +} +ul { list-style-type: none; } +.castlist, .castitem { list-style-type: none; } +/* External Links */ +.pglink, .catlink, .exlink +{ +background-repeat: no-repeat; +background-position: right center; +} +.pglink +{ +background-image: url(images/book.png); +padding-right: 18px; +} +.catlink +{ +background-image: url(images/card.png); +padding-right: 17px; +} +.exlink +{ +background-image: url(images/external.png); +padding-right: 13px; +} +.pglink:hover +{ +background-color: #DCFFDC; +} +.catlink:hover +{ +background-color: #FFFFDC; +} +.exlink:hover +{ +background-color: #FFDCDC; +} +body +{ +background: #FFFFFF; +font-family: "Times New Roman", Times, serif; +} +body, a.hidden +{ +color: black; +} +h1, .pseudoh1 +{ +padding-bottom: 5em; +} +h1, h2, .pseudoh1, .pseudoh2 +{ +text-align: center; +font-variant: small-caps; +font-weight: normal; +} +p.byline +{ +text-align: center; +font-style: italic; +margin-bottom: 2em; +} +.figureHead, .noteref, .pseudonoteref, .marginnote, p.legend, .versenum +{ +color: #660000; +} +.rightnote, .pagenum, .linenum, .pagenum a +{ +color: #AAAAAA; +} +a.hidden:hover, a.noteref:hover +{ +color: red; +} +h1, h2, h3, h4, h5, h6 +{ +font-weight: normal; +} +table +{ +margin-left: auto; +margin-right: auto; +} +.tablecaption +{ +text-align: center; +} +.pagenum, .linenum +{ +speak: none; +} +</style> + +<style type="text/css"> +.xd20e113 +{ +text-align:center; +} +.xd20e2545 +{ +text-indent:2em; +} +</style> +</head> +<body> + + +<pre> + +The Project Gutenberg EBook of Het Auteursrecht, by Henri Louis de Beaufort + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: Het Auteursrecht + in het Nederlandsche en internationale recht + +Author: Henri Louis de Beaufort + +Release Date: September 21, 2011 [EBook #37500] + +Language: Dutch + +Character set encoding: ASCII + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK HET AUTEURSRECHT *** + + + + +Produced by the Online Distributed Proofreading Team at +https://www.pgdp.net (This file was produced from images +generously made available by The Internet Archive) + + + + + + +</pre> + +<div class="front"> +<div class="titlePage"> +<div class="docTitle"> +<div class="mainTitle">Het Auteursrecht</div> +<div class="mainTitle"></div> +<div class="subTitle">in het Nederlandsche en internationale +recht</div> +<div class="subTitle">Proefschrift</div> +<div class="subTitle">Ter verkrijging van den graad van Doctor in de +Rechtswetenschap aan de Rijks-Universiteit te Utrecht na machtiging van +den Rector Magnificus <i>Dr.</i> H. Zwaardemaker hoogleeraar in de +Faculteit der Geneeskunde volgens besluit van den Senaat der +Universiteit tegen de bedenkingen van de Faculteit der +Rechtsgeleerdheid te verdedigen op vrijdag 17 december 1909 des +namiddags te 4 uur door</div> +</div> +<div class="byline"><span class="docAuthor">Henri Louis de +Beaufort</span><br> +Geboren te Leusden</div> +<div class="docImprint">P. den Boer Senatus Veteranorum Typographus et +Librorum Editor Utrecht 1909</div> +</div> +<p><span class="pagenum">[<a id="xd20e111" href="#xd20e111" name= +"xd20e111">V</a>]</span></p> +<div class="div1"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divBody"> +<p class="first xd20e113">Aan mijne Ouders <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e115" href="#xd20e115" name= +"xd20e115">VI</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div class="div1"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divBody"> +<p class="first"><i>Niet gaarne zou ik de gelegenheid laten +voorbijgaan, die mij hier is gegeven, om openlijk mijn dank te brengen +aan U, Hooggeachte Professor de Louter, voor de groote bereidwilligheid +waarmede U, tijd noch moeite ontziende, mij bij het schrijven van dit +proefschrift terzijde hebt gestaan en bovenal voor de vriendelijke +belangstelling, die U mij daarbij steeds hebt willen betoonen.</i></p> +<p><i>Ook aan de overige Hoogleeraren, onder wier leiding ik het +voorrecht heb gehad aan deze Universiteit te studeeren, betuig ik mijne +erkentelijkheid voor de welwillendheid en belangstelling, die ik van +hen mocht ondervinden. In het bijzonder denk ik hierbij ook aan de +verplichtingen, die ik als oud-lid van het Collegium Themis heb +tegenover Prof. Hamaker en Prof. Molengraaff, de eere-voorzitters van +dit gezelschap in de jaren, dat ik aan de werkzaamheden +deelnam.</i></p> +<p><i>Ten slotte wil ik, nu ik op het punt sta de Academie te verlaten, +het Utrechtsch Studenten-Corps gedenken, waarmede alle herinneringen +uit mijn studententijd onafscheidelijk verbonden zullen blijven. Het is +mijn oprechte wensch, dat het blijve bloeien, zoolang Utrecht en zijne +Academie bestaat.</i> <span class="pagenum">[<a id="xd20e130" href= +"#xd20e130" name="xd20e130">IX</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="toc" class="div1"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Inhoud</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first"> <span class= +"tocPagenum">P.</span></p> +<p class="tocChapter"><a href="#bronnen">Bronnen en literatuur</a> + <span class="tocPagenum">XIII</span></p> +<p class="tocChapter">Hoofdstuk I</p> +<p class="tocChapter"><b><a href="#ch1">Historische +inleiding</a></b></p> +<table class="tocList"> +<tr> +<td class="tocDivNum">§ 1</td> +<td class="tocDivTitle" colspan="5"><a href="#ch1.1">De bescherming +tegen den nadruk in ons land tot aan het einde der achttiende +eeuw</a></td> +<td class="tocPageNum">1</td> +</tr> +<tr> +<td class="tocDivNum">§ 2</td> +<td class="tocDivTitle" colspan="5"><a href="#ch1.2">Onze wetgeving op +het auteursrecht van het einde der achttiende eeuw tot dezen +tijd</a></td> +<td class="tocPageNum">39</td> +</tr> +<tr> +<td class="tocDivNum">§ 3</td> +<td class="tocDivTitle" colspan="5"><a href="#ch1.3">Geschiedkundige +ontwikkeling van het internationaal auteursrecht</a></td> +<td class="tocPageNum">52</td> +</tr> +</table> +<p class="tocChapter">Hoofdstuk II</p> +<p class="tocChapter"><b><a href="#ch2">Grondslag en +rechtskarakter</a></b></p> +<table class="tocList"> +<tr> +<td class="tocDivNum">§ 1</td> +<td class="tocDivTitle" colspan="5"><a href="#ch2.1">Algemeen overzicht +der verschillende theorieën</a></td> +<td class="tocPageNum">70</td> +</tr> +<tr> +<td class="tocDivNum">§ 2</td> +<td class="tocDivTitle" colspan="5"><a href="#ch2.2">Recht of +doelmatigheid?</a></td> +<td class="tocPageNum">78</td> +</tr> +<tr> +<td class="tocDivNum">§ 3</td> +<td class="tocDivTitle" colspan="5"><a href="#ch2.3">Economische +theorieën</a></td> +<td class="tocPageNum">95</td> +</tr> +<tr> +<td class="tocDivNum">§ 4</td> +<td class="tocDivTitle" colspan="5"><a href="#ch2.4">Het auteursrecht +als recht op een onlichamelijk goed</a></td> +<td class="tocPageNum">108</td> +</tr> +</table> +<p class="tocChapter">Hoofdstuk III</p> +<p class="tocChapter"><b><a href="#ch3">De objecten</a></b></p> +<table class="tocList"> +<tr> +<td class="tocDivNum">§ 1</td> +<td class="tocDivTitle" colspan="5"><a href="#ch3.1">Algemeen overzicht +en groepeering</a></td> +<td class="tocPageNum">126</td> +</tr> +<tr> +<td class="tocDivNum">§ 2</td> +<td class="tocDivTitle" colspan="5"><a href="#ch3.2">Geschriften</a> +<span class="pagenum">[<a id="xd20e334" href="#xd20e334" name= +"xd20e334">X</a>]</span></td> +<td class="tocPageNum"></td> +</tr> +<tr> +<td></td> +<td class="tocDivNum">a</td> +<td class="tocDivTitle" colspan="4"><a href="#ch3.2.1">Kenmerkende +eigenschappen</a></td> +<td class="tocPageNum">137</td> +</tr> +<tr> +<td></td> +<td class="tocDivNum">b</td> +<td class="tocDivTitle" colspan="4"><a href="#ch3.2.2">Vorm en +inhoud</a></td> +<td class="tocPageNum">143</td> +</tr> +<tr> +<td></td> +<td class="tocDivNum">c</td> +<td class="tocDivTitle" colspan="4"><a href="#ch3.2.3">Practische +toepassingen van het voorgaande</a></td> +<td class="tocPageNum">169</td> +</tr> +<tr> +<td colspan="2"></td> +<td class="tocDivNum">I</td> +<td class="tocDivTitle" colspan="3"><a href="#ch3.2.3.1">Vereischten +waaraan een geschrift moet voldoen om object van auteursrecht te +zijn</a></td> +<td class="tocPageNum">170</td> +</tr> +<tr> +<td colspan="2"></td> +<td class="tocDivNum">II</td> +<td class="tocDivTitle" colspan="3"><a href="#ch3.2.3.2">Het recht van +den vertaler</a></td> +<td class="tocPageNum">176</td> +</tr> +<tr> +<td colspan="2"></td> +<td class="tocDivNum">III</td> +<td class="tocDivTitle" colspan="3"><a href="#ch3.2.3.3">Het +uitsluitend vertalingsrecht</a></td> +<td class="tocPageNum">180</td> +</tr> +<tr> +<td colspan="2"></td> +<td class="tocDivNum">IV</td> +<td class="tocDivTitle" colspan="3"><a href="#ch3.2.3.4">Het recht van +den bewerker en het uitsluitend bewerkingsrecht</a></td> +<td class="tocPageNum">186</td> +</tr> +<tr> +<td class="tocDivNum">§ 3</td> +<td class="tocDivTitle" colspan="5"><a href="#ch3.3">Wetenschappelijke +en technische platen en kaarten</a></td> +<td class="tocPageNum">195</td> +</tr> +<tr> +<td class="tocDivNum">§ 4</td> +<td class="tocDivTitle" colspan="5"><a href="#ch3.4">Werken der +toonkunst</a></td> +<td class="tocPageNum">202</td> +</tr> +<tr> +<td class="tocDivNum">§ 5</td> +<td class="tocDivTitle" colspan="5"><a href= +"#ch3.5">Dramatisch-muzikale werken, balletten en pantomimes</a></td> +<td class="tocPageNum">211</td> +</tr> +<tr> +<td class="tocDivNum">§ 6</td> +<td class="tocDivTitle" colspan="5"><a href="#ch3.6">Werken van +beeldende kunst</a></td> +<td class="tocPageNum">219</td> +</tr> +<tr> +<td class="tocDivNum">§ 7</td> +<td class="tocDivTitle" colspan="5"><a href="#ch3.7">Kunstnijverheid, +photographie en bouwkunst</a></td> +<td class="tocPageNum">228</td> +</tr> +</table> +<p class="tocChapter">Hoofdstuk IV</p> +<p class="tocChapter"><b><a href="#ch4">Omvang en duur</a></b></p> +<table class="tocList"> +<tr> +<td class="tocDivNum">§ 1</td> +<td class="tocDivTitle" colspan="5"><a href="#ch4.1">Omvang</a></td> +<td class="tocPageNum">234</td> +</tr> +<tr> +<td></td> +<td class="tocDivNum">I</td> +<td class="tocDivTitle" colspan="4"><a href="#ch4.1.1">Het door den +druk gemeen maken van geschriften en muziekwerken</a></td> +<td class="tocPageNum">236</td> +</tr> +<tr> +<td></td> +<td class="tocDivNum">II</td> +<td class="tocDivTitle" colspan="4"><a href="#ch4.1.2">Het maken van +afschriften</a></td> +<td class="tocPageNum">238</td> +</tr> +<tr> +<td></td> +<td class="tocDivNum">III</td> +<td class="tocDivTitle" colspan="4"><a href="#ch4.1.3">Vervaardiging en +verspreiding van mechanische muziek-instrumenten en +phonografen</a></td> +<td class="tocPageNum">240</td> +</tr> +<tr> +<td></td> +<td class="tocDivNum">IV</td> +<td class="tocDivTitle" colspan="4"><a href="#ch4.1.4">Reproductie door +den kinematograaf</a></td> +<td class="tocPageNum">244</td> +</tr> +<tr> +<td></td> +<td class="tocDivNum">V</td> +<td class="tocDivTitle" colspan="4"><a href="#ch4.1.5">Op- en +uitvoering</a></td> +<td class="tocPageNum">246</td> +</tr> +<tr> +<td></td> +<td class="tocDivNum">VI</td> +<td class="tocDivTitle" colspan="4"><a href= +"#ch4.1.6">Voordracht</a></td> +<td class="tocPageNum">251</td> +</tr> +<tr> +<td></td> +<td class="tocDivNum">VII</td> +<td class="tocDivTitle" colspan="4"><a href="#ch4.1.7">Reproductie van +werken van beeldende kunst</a></td> +<td class="tocPageNum">252</td> +</tr> +<tr> +<td class="tocDivNum">§ 2</td> +<td class="tocDivTitle" colspan="5"><a href="#ch4.2">Duur</a></td> +<td class="tocPageNum">254</td> +</tr> +</table> +<p class="tocChapter">Hoofdstuk V</p> +<p><b><a href="#ch5">Voorwaarden en formaliteiten</a></b> + <span class="tocPagenum">261</span></p> +<p class="tocChapter">Hoofdstuk VI</p> +<p class="tocChapter"><b><a href="#ch6">Eenige met het auteursrecht in +verband staande rechten</a></b> <span class= +"tocPagenum">275</span></p> +<table class="tocList"> +<tr> +<td class="tocDivNum">I</td> +<td class="tocDivTitle" colspan="5"><a href="#ch6.1">Recht op +brieven</a></td> +<td class="tocPageNum">278</td> +</tr> +<tr> +<td class="tocDivNum">II</td> +<td class="tocDivTitle" colspan="5"><a href= +"#ch6.2">Persoonlijkheidsrecht in verband met beslag op +auteursrecht</a></td> +<td class="tocPageNum">281</td> +</tr> +<tr> +<td class="tocDivNum">III</td> +<td class="tocDivTitle" colspan="5"><a href="#ch6.3">Het recht van den +auteur dat zijn werk in ongeschonden staat wordt publiek +gemaakt</a></td> +<td class="tocPageNum">288</td> +</tr> +<tr> +<td class="tocDivNum">IV</td> +<td class="tocDivTitle" colspan="5"><a href="#ch6.4">Het recht met +betrekking tot den auteursnaam</a></td> +<td class="tocPageNum">291</td> +</tr> +<tr> +<td class="tocDivNum">V</td> +<td class="tocDivTitle" colspan="5"><a href="#ch6.5">Recht van den +afgebeelden persoon</a></td> +<td class="tocPageNum">299</td> +</tr> +</table> +<p class="tocChapter">Hoofdstuk VII</p> +<p><b><a href="#ch7">Internationaal auteursrecht</a></b></p> +<table class="tocList"> +<tr> +<td class="tocDivNum">§ 1</td> +<td class="tocDivTitle" colspan="5"><a href="#ch7.1">Algemeene +opmerkingen</a> <span class="pagenum">[<a id="xd20e578" href= +"#xd20e578" name="xd20e578">XI</a>]</span></td> +<td class="tocPageNum">305</td> +</tr> +<tr> +<td class="tocDivNum">§ 2</td> +<td class="tocDivTitle" colspan="5"><a href="#ch7.2">De Berner +Conventie</a></td> +<td class="tocPageNum">319</td> +</tr> +<tr> +<td></td> +<td class="tocDivNum">a</td> +<td class="tocDivTitle" colspan="4"><a href="#ch7.2.1">Algemeene +regelen betreffende het internationale auteursrecht in het +Verbond</a></td> +<td class="tocPageNum"></td> +</tr> +<tr> +<td colspan="2"></td> +<td class="tocDivNum">I</td> +<td class="tocDivTitle" colspan="3"><a href="#ch7.2.1.1">Doel en +strekking van het Verbond</a></td> +<td class="tocPageNum">321</td> +</tr> +<tr> +<td colspan="2"></td> +<td class="tocDivNum">II</td> +<td class="tocDivTitle" colspan="3"><a href="#ch7.2.1.2">De werken +waarop de Conventie van toepassing is</a></td> +<td class="tocPageNum">322</td> +</tr> +<tr> +<td colspan="2"></td> +<td class="tocDivNum">III</td> +<td class="tocDivTitle" colspan="3"><a href="#ch7.2.1.3">Aard en omvang +der bescherming</a></td> +<td class="tocPageNum">343</td> +</tr> +<tr> +<td colspan="2"></td> +<td class="tocDivNum">IV</td> +<td class="tocDivTitle" colspan="3"><a href="#ch7.2.1.4">Duur der +bescherming</a></td> +<td class="tocPageNum">366</td> +</tr> +<tr> +<td></td> +<td class="tocDivNum">b</td> +<td class="tocDivTitle" colspan="4"><a href="#ch7.2.2">Bijzondere +regelen omtrent sommige onderdeelen</a></td> +<td class="tocPageNum"></td> +</tr> +<tr> +<td colspan="2"></td> +<td class="tocDivNum">I</td> +<td class="tocDivTitle" colspan="3"><a href="#ch7.2.2.1">Het +uitsluitend vertalingsrecht</a></td> +<td class="tocPageNum">370</td> +</tr> +<tr> +<td colspan="2"></td> +<td class="tocDivNum">II</td> +<td class="tocDivTitle" colspan="3"><a href="#ch7.2.2.2">Dagbladen en +tijdschriften</a></td> +<td class="tocPageNum">383</td> +</tr> +<tr> +<td colspan="2"></td> +<td class="tocDivNum">III</td> +<td class="tocDivTitle" colspan="3"><a href= +"#ch7.2.2.3">Bloemlezingen</a></td> +<td class="tocPageNum">395</td> +</tr> +<tr> +<td colspan="2"></td> +<td class="tocDivNum">IV</td> +<td class="tocDivTitle" colspan="3"><a href="#ch7.2.2.4">Op- en +uitvoeringsrecht</a></td> +<td class="tocPageNum">398</td> +</tr> +<tr> +<td colspan="2"></td> +<td class="tocDivNum">V</td> +<td class="tocDivTitle" colspan="3"><a href= +"#ch7.2.2.5">Bewerkingsrecht</a></td> +<td class="tocPageNum">403</td> +</tr> +<tr> +<td colspan="2"></td> +<td class="tocDivNum">VI</td> +<td class="tocDivTitle" colspan="3"><a href="#ch7.2.2.6">Mechanische +muziek-instrumenten</a></td> +<td class="tocPageNum">406</td> +</tr> +<tr> +<td colspan="2"></td> +<td class="tocDivNum">VII</td> +<td class="tocDivTitle" colspan="3"><a href= +"#ch7.2.2.7">Kinematograaf</a></td> +<td class="tocPageNum">413</td> +</tr> +<tr> +<td></td> +<td class="tocDivNum">c</td> +<td class="tocDivTitle" colspan="4"><a href="#ch7.2.3">Rechtsmiddelen +tot handhaving van het auteursrecht</a></td> +<td class="tocPageNum"></td> +</tr> +<tr> +<td colspan="2"></td> +<td class="tocDivNum">I</td> +<td class="tocDivTitle" colspan="3"><a href="#ch7.2.3.1">Legitimatie +voor den rechter</a></td> +<td class="tocPageNum">417</td> +</tr> +<tr> +<td colspan="2"></td> +<td class="tocDivNum">II</td> +<td class="tocDivTitle" colspan="3"><a href="#ch7.2.3.2">Beslag op +nadruk</a></td> +<td class="tocPageNum">420</td> +</tr> +<tr> +<td></td> +<td class="tocDivNum">d</td> +<td class="tocDivTitle" colspan="4"><a href="#ch7.2.4">Uitvoerings- en +overgangsbepalingen</a></td> +<td class="tocPageNum"></td> +</tr> +<tr> +<td colspan="2"></td> +<td class="tocDivNum">I</td> +<td class="tocDivTitle" colspan="3"><a href="#ch7.2.4.1">Maatregelen +der Verbondsstaten tegen verspreiding of uitstalling van geschriften en +kunstwerken</a></td> +<td class="tocPageNum">423</td> +</tr> +<tr> +<td colspan="2"></td> +<td class="tocDivNum">II</td> +<td class="tocDivTitle" colspan="3"><a href= +"#ch7.2.4.2">Overgangsbepalingen</a></td> +<td class="tocPageNum">424</td> +</tr> +<tr> +<td colspan="2"></td> +<td class="tocDivNum">III</td> +<td class="tocDivTitle" colspan="3"><a href="#ch7.2.4.3">De wetten en +afzonderlijke tractaten in verband met de Conventie</a></td> +<td class="tocPageNum">434</td> +</tr> +<tr> +<td colspan="2"></td> +<td class="tocDivNum">IV</td> +<td class="tocDivTitle" colspan="3"><a href="#ch7.2.4.4">Huishoudelijke +inrichting van het Verbond</a></td> +<td class="tocPageNum">436</td> +</tr> +<tr> +<td colspan="2"></td> +<td class="tocDivNum">V</td> +<td class="tocDivTitle" colspan="3"><a href="#ch7.2.4.5">Toetreding van +nieuwe staten en hunne koloniën</a></td> +<td class="tocPageNum">436</td> +</tr> +<tr> +<td colspan="2"></td> +<td class="tocDivNum">VI</td> +<td class="tocDivTitle" colspan="3"><a href="#ch7.2.4.6">Bekrachtiging, +inwerkingtreding en opzegging</a></td> +<td class="tocPageNum">439</td> +</tr> +</table> +<p class="tocChapter"><b><a href="#bijlagen">Bijlagen</a></b></p> +<table class="tocList"> +<tr> +<td class="tocDivNum">I</td> +<td class="tocDivTitle" colspan="5"><a href="#b1">Wet van 28 Juni 1881 +(Staatsblad n<sup>o</sup>. 124) tot regeling van het auteursrecht</a> +<span class="pagenum">[<a id="xd20e837" href="#xd20e837" name= +"xd20e837">XII</a>]</span></td> +<td class="tocPageNum">443</td> +</tr> +<tr> +<td class="tocDivNum">II</td> +<td class="tocDivTitle" colspan="5"><a href="#b2">Gewijzigd ontwerp van +wet tot regeling van het auteursrecht op werken van beeldende +kunst</a></td> +<td class="tocPageNum">452</td> +</tr> +<tr> +<td class="tocDivNum">III</td> +<td class="tocDivTitle" colspan="5"></td> +<td class="tocPageNum"></td> +</tr> +<tr> +<td></td> +<td class="tocDivNum">A</td> +<td class="tocDivTitle" colspan="4"><a href="#b3.1">Convention de Berne +du 9 Septembre 1886 concernant la création d’une Union +internationale pour la protection des oeuvres littéraires et +artistiques</a></td> +<td class="tocPageNum">459</td> +</tr> +<tr> +<td colspan="2"></td> +<td class="tocDivNum"></td> +<td class="tocDivTitle" colspan="3"><a href="#b3.1.additionnel">Article +additionnel</a></td> +<td class="tocPageNum">464</td> +</tr> +<tr> +<td colspan="2"></td> +<td class="tocDivNum"></td> +<td class="tocDivTitle" colspan="3"><a href="#b3.1.protocol">Protocole +de clôture</a></td> +<td class="tocPageNum">465</td> +</tr> +<tr> +<td></td> +<td class="tocDivNum">B</td> +<td class="tocDivTitle" colspan="4"><a href="#b3.2">Acte additionnel du +4 Mai 1896</a></td> +<td class="tocPageNum">467</td> +</tr> +<tr> +<td colspan="2"></td> +<td class="tocDivNum"></td> +<td class="tocDivTitle" colspan="3"><a href= +"#b3.2.declaration">Déclaration du 4 Mai 1896</a></td> +<td class="tocPageNum">469</td> +</tr> +<tr> +<td></td> +<td class="tocDivNum">C</td> +<td class="tocDivTitle" colspan="4"><a href="#b3.3">Convention de Berne +revisée pour la protection des oeuvres littéraires et +artistiques du 13 Novembre 1908</a></td> +<td class="tocPageNum">471</td> +</tr> +<tr> +<td class="tocDivNum">IV</td> +<td class="tocDivTitle" colspan="5"><a href="#b4">Association +littéraire et artistique internationale Projet de +Loi-Type</a></td> +<td class="tocPageNum">481</td> +</tr> +</table> +<p class="tocChapter"><a href="#stellingen">Stellingen</a> + <span class="tocPagenum">487</span> +<span class="pagenum">[<a id="xd20e927" href="#xd20e927" name= +"xd20e927">XIII</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div id="bronnen" class="div1"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Bronnen en literatuur</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Een enkel woord over de bronnen en de literatuur, +waarvan voor dit proefschrift gebruik is gemaakt, moge hier +voorafgaan.</p> +<p>Voorzoover mijn onderzoek direct gericht was op het bestaande recht +van nu en van vroeger tijd, heb ik zooveel mogelijk de officieele en +oorspronkelijke bescheiden, die daarover licht konden verschaffen, +geraadpleegd.</p> +<p>Bij de bestudeering van de privilegies tegen nadruk in ons land van +de zestiende, zeventiende en achttiende eeuw bestond mijn voornaamste +bron in de <i>Resolutiën van de Staten van Holland</i> en de +<i>Resolutiën van de Staten-Generaal</i>, beide (de eerste +gedrukt, de laatste in handschrift) berustende in het Rijksarchief te +’s Gravenhage. Ik achtte het echter niet noodig <i>alle</i> +jaargangen uit het ruim tweehonderdjarig tijdperk te doorzoeken; hier +en daar deed ik een greep, daarbij zorg dragende, dat nergens eene +periode van eenigen omvang geheel ondoorzocht bleef.</p> +<p>Voorts heb ik voor dit gedeelte van mijn onderzoek veel gehad aan +het <i>Archief voor kerkelijke en wereldsche geschiedenissen, +inzonderheid van Utrecht</i>, uitgegeven door <span class="sc">J. J. +Dodt van Flensburg</span>; van de „Resolutiën der Generale +Staten uit de XVIIde eeuw meer <span class="corr" id="xd20e955" title= +"Bron: onmiddelijk">onmiddellijk</span> betreffende de geschiedenis der +beschaving”, die in de deelen IV, V, VI en VII van dit werk zijn +opgenomen, bleken er een groot aantal op mijn onderwerp betrekking te +hebben.</p> +<p>Van <span class="corr" id="xd20e960" title= +"Bron: verscheidenene">verscheidene</span> privilegiën heb ik ook +kennis kunnen nemen, doordat zij in het geprivilegieerde boek zelf +stonden afgedrukt.</p> +<p>Van de schrijvers over de boekdrukkers-privilegiën dient te +worden <span class="pagenum">[<a id="xd20e965" href="#xd20e965" name= +"xd20e965">XIV</a>]</span>genoemd <span class="sc">Bodel +Nyenhuis</span> (<i>De wetgeving op drukpers en boekhandel in de +Nederlanden tot in het begin der XIXde eeuw</i>). Na dit boek, waarvan +de eerste (Latijnsche) uitgave in 1819 verscheen, schijnt een +zelfstandig onderzoek van eenigen omvang door niemand meer te zijn +ingesteld; zoo alleen is te verklaren, dat enkele onjuistheden uit het +genoemde werk bij alle latere schrijvers worden teruggevonden.</p> +<p>Voor de kennis van het Nederlandsche recht ná 1796 behoefde +uit den aard der zaak een opsporingswerk van eenige beteekenis niet te +worden verricht. Het werd, voorzoover noodig, nog vergemakkelijkt door +eene verzameling van wetten, tractaten, rechtspraak enz., uitgegeven +door de Vereeniging ter bevordering van de belangen des Boekhandels. +(<i>Het letterkundig eigendomsregt in Nederland. Wetten, tractaten, +regtspraak, benevens de wetgeving op de drukpers in Nederland en +Nederlandsch-Indië</i>, ’s-Gravenhage 1865; id. Tweede +Gedeelte, ’s Gravenhage 1867).</p> +<p>Bij de bestudeering van de Berner Conventie heb ik in de eerste en +voornaamste plaats gebruik gemaakt van de officieele handelingen der +Conferenties.</p> +<p>Daar de belangrijkste arbeid op deze Conferenties werd verricht in +de gesloten vergaderingen der Commissie, aan wie de verwerking der +verschillende voorstellen en tegen-voorstellen was opgedragen, zijn het +niet het minst de verslagen dier Commissie aan de Conferentie, die aan +de handelingen hunne waarde verleenen.</p> +<p>Vooral de Commissie-verslagen van de twee laatste Conferenties (van +Parijs 1896 en Berlijn 1908) zijn om hunne volledigheid en helderheid +zeer waardevolle documenten, waarvoor den bekwamen rapporteur, Prof. +<span class="sc">Louis Renault</span>, terecht algemeen lof is +gebracht.</p> +<p>Van de geraadpleegde literatuur over de Conventie noem ik in de +eerste plaats het standaard-werk van Prof. <span class="sc">Ernst +Röthlisberger</span>, <i>Die Berner Uebereinkunft zum Schutze von +Werken der Literatur und Kunst und die Zusatzabkommen</i>. (Bern 1906). +Deze voortreffelijke en zeer volledige commentaar is echter reeds +eenigermate verouderd, daar hij geschreven is vóór de +herziening van Berlijn.</p> +<p>Daarnaast heb ik alleen geschriften van kleineren omvang over de +Conventie tot mijne beschikking gehad, grootendeels artikelen in het +maandblad <i>Le Droit d’Auteur</i>, officieel orgaan van het +Internationale Verbond. Behalve deze studies over de Conventie bevatten +de twee en twintig jaargangen, die reeds van dit voortreffelijk +geredigeerde <span class="pagenum">[<a id="xd20e1001" href="#xd20e1001" +name="xd20e1001">XV</a>]</span>tijdschrift zijn verschenen, een schat +van gegevens over wetgeving en jurisprudentie op het auteursrecht van +bijna alle landen der wereld.</p> +<p>Wat de literatuur over het auteursrecht in het algemeen betreft, nog +het volgende:</p> +<p>De lijst van geraadpleegde werken, die ik hieronder laat volgen, is +wat de vaderlandsche literatuur betreft, vrijwel volledig. In elk geval +meen ik te kunnen zeggen, dat geen belangrijk geschrift van eenigen +omvang erop ontbreekt. Niet opgenomen zijn de dagbladartikelen en korte +stukken in tijdschriften, alsmede die werken, waarin het auteursrecht +slechts terloops wordt besproken.</p> +<p>Van de buitenlandsche literatuur met haar reusachtigen en nog steeds +toenemenden omvang, heb ik slechts een klein gedeelte tot mijne +beschikking gehad. Ik hoop echter dat mijne keus, waarin ik natuurlijk +niet volkomen vrij was, niet al te ongelukkig is uitgevallen.</p> +<p>Ten aanzien van één schrijver ben ik op dit punt niet +ongerust: ik bedoel <span class="sc">Kohler</span>, wiens werken +ongetwijfeld tot het belangrijkste behooren van hetgeen over het +auteursrecht is geschreven. Uit de volgende bladzijden zal men +herhaaldelijk kunnen zien, hoeveel ik aan dezen schrijver verschuldigd +ben.</p> +<hr class="tb"> +<p>Men vindt hier eerst de Nederlandsche, daarna de buitenlandsche +werken, alphabetisch gerangschikt naar de namen der auteurs.</p> +<p><span class="sc">J. Aikes van Kregten</span>, Het contract tusschen +schrijver en uitgever, Proefschr. Groningen 1889.</p> +<p>Mr. <span class="sc">G. Belinfante</span>, Het recht van den auteur, +<i>Themis</i> 1877 pp. 204<i>a</i> sqq.</p> +<p><span class="sc">J. T. Bodel Nyenhuis</span>, De wetgeving op +drukpers en boekhandel in de Nederlanden tot in het begin der XIXde +eeuw. (Vertaling van: <span lang="la">De juribus typographorum et +bibliopolarum in regno Belgico, Lugd. Bat. 1819</span>). Met de latere +bijvoegsels en verbeteringen van den schrijver.</p> +<p><span class="sc">J. D. Doorman</span>, Het vrije vertalingsrecht +verdedigd, Leiden 1885.</p> +<p>Mr. <span class="sc">Evertsen de Jonge</span>, Verhandeling over de +regten van schrijvers en kunstenaars op hunne werken, voornamelijk uit +het oogpunt van het internationale regt, Utrecht 1853.</p> +<p>Mr. <span class="sc">J. Heemskerk Azn.</span>, Voordragten over den +eigendom van voortbrengselen van den geest, Haarlem 1856. <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e1055" href="#xd20e1055" name= +"xd20e1055">XVI</a>]</span></p> +<p>Prof. Mr. <span class="sc">H. van der Hoeven</span>, Een verongelukt +artikel, <i>Tijdschrift voor Strafrecht</i> V pp. 99 sqq.</p> +<p><span class="sc">J. van de Kasteele</span>, Het auteursrecht in +Nederland, Proefschr. Leiden 1885.</p> +<p>Mr. <span class="sc">S. Katz</span>, Het auteursrecht, +<i>Rechtsgeleerd Magazijn</i> I pp. 311 sqq.</p> +<p><span class="sc">J. H. Kok</span>, Auteursrecht en Berner Conventie, +Rotterdam 1905.</p> +<p>— Aansluiting bij de Berner Conventie, <i>Pro en Contra</i> +serie I n<sup>o</sup>. 10.</p> +<p>Mr. <span class="sc">J. A. Levy</span>, Nederland en de Berner +Conventie, <i>Het Paleis van Justitie</i>, 9 Aug. 1898 pp. 1 en 2.</p> +<p>Jhr. Mr. <span class="sc">A. F. de Savornin Lohman</span>, Over de +regten van den uitvinder, <i>Themis</i> 1862 pp. 213 sqq.</p> +<p>— Boekbeoordeeling (De Kon. Akademie van Wetenschappen en de +zoogenaamde letterkundige en kunsteigendom. Eene kritiek door mr. T. +van Hettinga Tromp), <i>Nieuwe Bijdragen voor Regtsgeleerdheid en +Wetgeving</i> deel XIV (1864) pp<span class="corr" id="xd20e1109" +title="Niet in bron">.</span> 140 sqq.</p> +<p>— Grond en omvang van het regt van schrijver en uitvinder, +<i>Bijdragen tot de kennis van het Staats-Provinciaal en +Gemeente-Bestuur in Nederland</i> XVI (nieuwe serie III) pp. 1 sqq.</p> +<p><span class="sc">J. Mosmans</span>, Diefstal? Nederland en de Berner +Conventie, Venloo 1905.</p> +<p>Mr. <span class="sc">A. A. de Pinto</span>, Begrip en omvang van het +auteursrecht volgens de Nederlandsche wet, <i>Verslagen en +Mededeelingen der Kon. Akademie van Wetensch. Afd. Letterkunde</i> +3<sup>de</sup> reeks, 12<sup>de</sup> deel pp. 5 sqq.</p> +<p>Mr. <span class="sc">L. J. Plemp van Duiveland</span>, Nederland en +de Berner Conventie, <i>de Gids</i> 1896 III pp. 385 sqq.</p> +<p>— Nederland en de (herziene) Berner Conventie, <i>Onze +Eeuw</i> 1909 I pp. 102 sqq.</p> +<p><span class="sc">N. de Ridder</span>, Eenige beschouwingen over +kopierecht, Proefschr. Utrecht 1875.</p> +<p><span class="sc">Herman Robbers</span>, Aansluiting bij de Berner +Conventie, <i>Pro en Contra</i> serie I n<sup>o</sup>. 10.</p> +<p>— De Berner Conventie, te Berlijn herzien, <i>de Gids</i> 1908 +IV pp. 541 sqq.</p> +<p><span class="sc">J. G. Robbers</span> Jr., Het auteursrecht. +Opmerkingen en beschouwingen, Proefschr. Amsterdam 1896.</p> +<p>Mr. <span class="sc">Paul Scholten</span>, Recht op brieven, +<i>Weekblad voor Privaatrecht, Notarisambt en Registratie</i> 22 Sept. +1906 n<sup>o</sup>. 1917.</p> +<p>Mr. <span class="sc">Ph. W. Scholten</span>, Eene leemte in de wet +betreffende het auteursrecht, <i>Themis</i> 1884 pp. 154 sqq. +<span class="pagenum">[<a id="xd20e1191" href="#xd20e1191" name= +"xd20e1191">XVII</a>]</span></p> +<p><span class="sc">A. G. N. Swart</span>, Opmerkingen betreffende +auteursrecht op werken van beeldende kunst, Proefschr. Leiden 1891.</p> +<p>Mr. <span class="sc">J. D. Veegens</span>, Het auteursrecht volgens +de Nederlandsche wetgeving, 1895.</p> +<p>— Nederland en de Berner Conventie, <i>de Gids</i>, 1896 III +pp. 411 sqq.</p> +<p>— id. met Bijlagen; Supplement op: Het auteursrecht volgens de +Nederl. wetgeving, 2<sup>de</sup> druk Groningen 1898.</p> +<p>Mr. <span class="sc">B. van den Velden</span>, Over het kopyregt in +Nederland, ’s Gravenhage 1835.</p> +<p>Mr. <span class="sc">J. Freseman Viëtor</span>, Eene bijdrage +tot het leerstuk van den intellectueelen eigendom, <i>Bijdragen tot de +kennis van het Staats-Provinciaal en Gemeente-Bestuur in Nederland</i> +XV (nieuwe serie II) pp. 1–49, 113–166.</p> +<p>— Het auteursrecht, Kantteekeningen op het ontwerp van wet tot +regeling van het auteursrecht, Utrecht 1877.</p> +<p>— Praeadvies voor de Nederlandsche Juristen-Vereeniging, +<i>Handelingen der Nederl. Juristen Vereeniging</i> 1877 I pp. 34 +sqq.</p> +<p><span class="sc">Henry Viotta</span>, Het auteursrecht van den +componist, Proefschr. 1877.</p> +<p>Mr. <span class="sc">B. M. de Vos</span>, Het auteursrecht in actie, +<i>Rechtsgeleerd Magazijn</i> 1908 pp. 28 sqq. en 414 sqq.</p> +<hr class="tb"> +<p lang="de">Dr. <span class="sc">Karl Adler</span>, Zur juristischen +Konstruktion des Urheberrechtes, <i>Archiv für Bürgerliches +Recht</i> X pp. 104 sqq.</p> +<p lang="de">Dr. <span class="sc">O. Bähr</span>, Hat der +Eigenthümer einen Anspruch auf Schutz gegen Vervielfältigung +eines ihm gehörigen Schrift- oder Kunstwerks? <i>Archiv für +Bürgerliches Recht</i> VIII pp. 150 sqq.</p> +<p lang="fr"><span class="sc">Louis Blanc</span>, De la +propriété littéraire, Organisation du Travail +5<sup>me</sup> ed. Paris 1848 pp. 220 sqq.</p> +<p lang="de"><span class="sc">Bluntschli</span>, Das sogenannte +Schrifteigenthum, Das Autorrecht, <i>Kritische Ueberschau der deutschen +Gesetzgebung und Rechtswissenschaft</i> I pp. 1 sqq.</p> +<p lang="fr"><span class="sc">Jules Charreyron</span>, De la +propriété littéraire et artistique, Thèse +pour le doctorat Paris 1904.</p> +<p lang="de">Dr. <span class="sc">P. Daude</span>, Lehrbuch des +Deutschen litterarischen, künstlerischen und gewerblichen +Urheberrechts, Stuttgart 1888.</p> +<p lang="fr"><span class="sc">Louis Delzons</span>, La +propriété artistique et littéraire à la +Conférence de Berlin, <i>Revue des deux mondes</i> Octobre 1908 +pp. 667 sqq. <span class="pagenum">[<a id="xd20e1293" href="#xd20e1293" +name="xd20e1293">XVIII</a>]</span></p> +<p lang="fr"><span class="sc">Louis Delzons</span>, L’oeuvre de +la Conférence de Berlin sur la propriété +littéraire et artistique, <i>ibid.</i> Dec. 1908 pp. 895 +sqq.</p> +<p lang="de"><span class="sc">J. G. Fichte</span>, Beweis der +Unrechtmässigkeit des <span class="corr" id="xd20e1305" title= +"Bron: Büchernachdruks">Büchernachdrucks</span>. Ein +Räsonnement und eine Parabel, Sämmtliche Werke 8 pp. 223 +sqq.</p> +<p lang="de"><span class="sc">C. F. von Gerber</span>, Ueber die Natur +der Rechte des Schriftstellers und Verlegers, <i>Jahrbücher +für die Dogmatik</i> III pp. 359 sqq.</p> +<p lang="de"><span class="sc">O. Gierke</span>, Deutsches Privatrecht +(Systematisches Handbuch der Deutschen Rechtswissenschaft von dr. Karl +Binding 2<sup>de</sup> afd. III<sup>de</sup> deel), Leipzig 1895 pp. +702 sqq. 756 sqq.</p> +<p lang="de"><span class="sc">Hegel</span>, Grundlinien der Philosophie +des Rechts §§ 43, 68, 69.</p> +<p lang="de">Prof. Dr. <span class="sc">Paul Hinschius</span>, Ueber +die Schutzberechtigung von Pantomimen und Ballets gegen unbefugte +öffentliche Aufführung, <i>Jahrbücher für die +Dogmatik</i> XXVI pp. 185 sqq.</p> +<p lang="de">Dr. <span class="sc">Julius Jolly</span>, Die Lehre vom +Nachdruck, nach den Beschlüssen des deutschen Bundes dargestellt, +<i>Beilageheft zum Archiv für die civilistische Praxis</i>, Band +XXXV (1852).</p> +<p lang="de"><span class="sc">Im. Kant</span>, Metaphysik der Sitten I, +Rechtslehre, I Theil, II Hauptst., 3 Abschn.</p> +<p lang="de">Dr. <span class="sc">Joseph Kohler</span>, Das Autorrecht, +eine zivilistische Abhandlung, zugleich ein Beitrag zur Lehre vom +Eigenthum, vom Miteigenthum, vom Rechtsgeschäft und vom +Individualrecht, <i>Jahrbücher für die Dogmatik</i> +XVIII.</p> +<p lang="de">— Das literarische und artistische Kunstwerk und +sein Autorschutz, Eine juridisch-ästhetische Studie, Mannheim +1892.</p> +<p lang="de">— Urheberrecht an Schriftwerken und Verlagsrecht, +Stuttgart 1906–1907.</p> +<p lang="de">— Kunstwerkrecht, Stuttgart 1908.</p> +<p lang="de">— Die Idee des geistigen Eigenthums, <i>Archiv +für die civilistische Praxis</i> 82 pp. 192 sqq.</p> +<p lang="de">— Das Recht an Fahrtenbüchern, <i>ibid.</i> 85 +pp. 98 sqq.</p> +<p lang="de">— Autorrechtliche Studien, <i>ibid.</i> 85 pp. 399 +sqq.</p> +<p lang="de">— Die Immaterialgüter im internationalen Recht, +<i>Zeitschrift für internationales Privat- und Strafrecht</i> VI +(1896) pp. 236 sqq. en 338 sqq.</p> +<p lang="de">— Das Individualrecht als Namenrecht, <i>Archiv +für Bürgerliches Recht</i> V pp. 77 sqq.</p> +<p lang="de">— Das Recht an Briefen, <i>ibid.</i> VII pp. 94 +sqq.</p> +<p lang="de">— Zur Konstruktion des Urheberrechts, <i>ibid.</i> X +pp. 241 sqq. <span class="pagenum">[<a id="xd20e1400" href="#xd20e1400" +name="xd20e1400">XIX</a>]</span></p> +<p lang="fr"><span class="sc">Paul Laboulaye</span>, Étude sur +le droit de propriété littéraire en Allemagne, +Paris 1855.</p> +<p lang="en"><span class="sc">Macaulay</span>, Copyright, A speech +delivered in The House of Commons on the 5th of February 1841.</p> +<p lang="en">— id. on the 6th of April 1841, Speeches by Macaulay +in two volumes, vol. 1 pp. 273 sqq. (Tauchnitz edition vol. +CCLXXXIV).</p> +<p lang="de"><span class="sc">Mandry</span>, Der Entwurf eines +gemeinsamen deutschen Nachdruckgesetzes, <i>Kritische +Vierteljahrschrift für Gesetzgebung und Rechtswissenschaft</i> VII +pp. 1–55, 242–274, 565–609.</p> +<p lang="de">— Der civilrechtliche Inhalt der Reichsgesetze, +<i>Archiv für die civilistische Praxis</i> 60 (neue Folge 10) pp. +228 sqq.</p> +<p lang="fr"><span class="sc">F. de Martens</span>, Traité de +droit international, traduit du Russe par Alfred Léo, Paris 1886 +II pp. 195–234.</p> +<p lang="fr"><span class="sc">Aloïs d’Orelli</span>, La +Conférence internationale pour la protection des droits +d’auteur, réunie à Berne du 8 au 19 Septembre 1884, +<i>Revue de droit international et de législation +comparée</i> 1884 pp. 533 sqq.</p> +<p lang="fr">— La deuxième conférence +internationale pour la protection des oeuvres littéraires et +artistiques, <i>ibid.</i> 1886 pp. 35 sqq.</p> +<p lang="de"><span class="sc">Hermann Ortloff</span>, Das Autorrecht +als strafrechtlich zu schützendes Recht, <i>Jahrbücher +für die Dogmatik</i> V pp. 263 sqq.</p> +<p lang="fr"><span class="sc">Eugène Pouillet</span>, +Traité théorique et pratique de la +propriété littéraire et artistique et du droit de +représentation, Paris 1879.</p> +<p lang="fr"><span class="sc">P. J. Proudhon</span>, Les Majorats +littéraires, Examen d’un projet de loi ayant pour but de +créer, au profit des auteurs, inventeurs et artistes un monopole +perpétuel, Paris 1868, Oeuvres Complètes tome XVI.</p> +<p lang="fr"><span class="sc">Fernand Renouard</span>, Essai sur la +nature du droit d’auteur, improprement désigné sous +le titre de propriété littéraire, Genève +1869.</p> +<p lang="de">Prof. <span class="sc">Ernst Röthlisberger</span>, +Die Berner Uebereinkunft zum Schutze von Werken der Literatur und Kunst +und die Zusatzabkommen, geschichtlich und rechtlich beleuchtet und +kommentiert, Bern 1906.</p> +<p lang="de">Dr. <span class="sc">A. Schäffle</span>, Die +ausschliessenden „Verhältnisse” mit besonderer +Rücksicht auf litterarisch-artistisches Autorrecht, Patent-, +Muster- und Markenschuz, <i>Zeitschrift für die gesammte +Staatswissenschaft</i> Band 23 (1867) pp. 143–219; +291–477.</p> +<p lang="de">— Ueber die volkswirtschaftliche Natur der +Güter der Darstellung und der Mittheilung, <i>ibid.</i> Band 29 +(1873) pp. 1–70. <span class="pagenum">[<a id="xd20e1480" href= +"#xd20e1480" name="xd20e1480">XX</a>]</span></p> +<p lang="de">Dr. <span class="sc">Schmid</span>, Ueber dingliche +Gewerberechte, <i>Archiv <span class="corr" id="xd20e1488" title= +"Bron: fur">für</span> die civilistische Praxis</i> Band 4 pp. 1 +sqq.; 174 sqq.</p> +<p lang="de">Dr. <span class="sc">Heinrich M. Schuster</span>, Das +Urheberrecht der Tonkunst in Oesterreich, Deutschland und andern +europäischen Staaten mit Einschluss der allgemeinen +Urheberrechtslehren historisch und dogmatisch dargestellt, München +1891.</p> +<div class="div2"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h3 class="main">Afkortingen</h3> +</div> +<div class="divBody"> +<p lang="fr" class="first"><b>Actes 1884</b> Actes de la +Conférence internationale pour la protection des droits +d’auteur réunie à Berne du 8 au 19 septembre 1884, +Berne 1884.</p> +<p lang="fr"><b>Actes 1885</b> Actes de la 2<sup>me</sup> +Conférence internationale pour la protection des oeuvres +littéraires et artistiques réunie à Berne du 7 au +18 Septembre 1885, Berne 1885.</p> +<p lang="fr"><b>Actes 1886</b> Actes de la 3<sup>me</sup> +Conférence internationale pour la protection des oeuvres +littéraires et artistiques réunie à Berne du 6 au +9 septembre 1886, Berne 1886.</p> +<p lang="fr"><b>Actes 1896</b> Actes de la Conférence +réunie à Paris du 15 avril au 4 mai 1896, Berne Bureau +international de l’Union 1897.</p> +<p lang="fr"><b>Actes 1908</b> Actes de la Conférence +réunie à Berlin du 14 octobre au 14 novembre 1908, Berne +Bureau de l’Union internationale littéraire et +<span class="corr" id="xd20e1526" title= +"Bron: artististique">artistique</span> 1909.</p> +<p lang="fr"><b>D. A.</b> Le Droit d’Auteur, organe officiel du +Bureau de l’Union internationale pour la protection des oeuvres +littéraires et artistiques.</p> +<p><b>Ontw. B. K.</b> Gewijzigd ontwerp van wet tot regeling van het +auteursrecht op werken van beeldende kunst.</p> +<p><b>W. A. R.</b> Wet van 28 Juni 1881 (Staatsblad no. 124) tot +regeling van het auteursrecht. <span class="pagenum">[<a id="xd20e1541" +href="#xd20e1541" name="xd20e1541">1</a>]</span></p> +</div> +</div> +</div> +</div> +</div> +<div class="body"> +<div id="ch1" class="div1"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="label">Hoofdstuk I</h2> +<h2 class="main">Historische inleiding</h2> +<div class="div2" id="ch1.1"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h3 class="main">§ 1 De bescherming tegen den nadruk in ons land +tot aan het einde der achttiende eeuw</h3> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Den voortbrengers van intellectueele producten (werken +van kunst en letterkunde) komt, op grond van hun auteurschap, het vrije +genot van de door hen geschapen geesteswerken toe en daarmede het +recht, over de exploitatie dezer werken uitsluitend te beschikken. Dit +is de thans vrijwel algemeen erkende grondregel, waarvan bij de +regeling van het auteursrecht dient te worden uitgegaan en die in dit +proefschrift nog herhaaldelijk van verschillende kanten zal worden +toegelicht en uitgewerkt.</p> +<p>Dat dit niet van oudsher zoo is ingezien, vindt zijne oorzaak niet +in de auteursproducten zelf—het is algemeen bekend, dat reeds in +de oudheid literatuur en beeldende kunst bij sommige volken tijdperken +van grooten bloei hebben gehad—maar in de wijzen, waarop die +producten geëxploiteerd kunnen worden.</p> +<p>De belangrijke gebeurtenis, die in dit opzicht verandering bracht, +was de uitvinding der boekdrukkunst. Het staat vast, dat +daarvóór van het toekennen van uitsluitende rechten op de +exploitatie van intellectueele producten nooit sprake is geweest. Men +heeft zich hierover wel verwonderd, omdat ook vóór de +boekdrukkunst verveelvoudiging van boeken reeds op groote schaal plaats +had.</p> +<p>In het oude Rome b.v. waren reeds „<span lang= +"la">bibliopolae</span>” gevestigd, die honderden slaven als +overschrijvers in hun dienst hadden, zoodat het aantal afschriften, dat +van eenzelfde boek—soms in zeer korten <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e1563" href="#xd20e1563" name= +"xd20e1563">2</a>]</span>tijd—verspreid kon worden, zeker niet +geringer was dan dat van de gedrukte exemplaren, die een uitgever kort +na de uitvinding der boekdrukkunst in denzelfden tijd kon +afleveren<a class="noteref" id="xd20e1565src" href="#xd20e1565" name= +"xd20e1565src">1</a>.</p> +<p>Ook in de Middeleeuwen kon aan de steeds toenemende vraag naar +boeken door de overschrijvers genoegzaam worden voldaan; in +verscheidene steden van Europa, o. a. Venetië, Parijs en Londen, +waren huizen gevestigd, waar dit bedrijf, evenals vroeger in Rome, in +het groot werd uitgeoefend. In ons land waren het vooral de talrijke +Broeders des gemeenen levens, die zich hierop toelegden en daaraan +zelfs den naam „Broeders van de penne” te danken +hadden<a class="noteref" id="xd20e1601src" href="#xd20e1601" name= +"xd20e1601src">2</a>.</p> +<p>De exploitatie van letterkundige producten was dus ook +vóór de toepassing der boekdrukkunst reeds van +beteekenis; toch laat het zich wel verklaren, dat men er in die tijden +niet toe gekomen is, een uitsluitend recht op kopie te scheppen.</p> +<p>In de eerste plaats zou een dergelijk recht practisch waarschijnlijk +van weinig beteekenis zijn geweest, daar het in de meeste gevallen niet +mogelijk zou zijn een inbreuk erop te constateeren; bovendien zou het +uitsluitend tot bescherming hebben gediend van degenen die een groot +aantal overschrijvers in dienst hadden; op zichzelf staande personen, +die in het overschrijven een middel van bestaan vonden, zou het +onmogelijk hebben gemaakt. Doch de voornaamste reden moet gezocht +worden in het feit, dat bij verveelvoudiging door overschrijvers de te +behalen winst niet afhangt van het aantal exemplaren, dat van hetzelfde +boek verkocht kan worden, zooals dat bij toepassing van den druk het +geval is. Er worden niet, zooals bij het drukken, bijzondere kosten +vereischt voor de bewerking van nieuwe kopie, zoodat daarvoor ook geene +vergelding behoeft te worden gezocht in den verkoop van zooveel +mogelijk exemplaren van hetzelfde <span class="pagenum">[<a id= +"xd20e1617" href="#xd20e1617" name="xd20e1617">3</a>]</span>boek. Het +vervaardigen van afschriften kon geleidelijk plaats hebben in +overeenstemming met de vraag; zoodra een werk geen koopers meer vond, +kon de reproductie zonder schade worden gestaakt en een ander ter hand +worden genomen. Werd van dezelfde kopie door anderen gebruik gemaakt om +afschriften in den handel te brengen, dan leed de eerste uitgever +hierdoor geen meerdere schade dan door elke andere daad van +concurrentie.</p> +<p>De drukker-uitgever echter wordt door nadruk van een door hem +uitgegeven boek veel zwaarder getroffen.</p> +<p>Het in druk uitgeven van een geschrift is—en was vooral te +dien tijde, toen de drukkunst nog in haar opkomst was—altijd min +of meer een waagstuk. Daar men meestal niet op den verkoop van een vast +aantal exemplaren kan rekenen, blijft de kans bestaan, dat met verlies +zal worden gewerkt. Vandaar dat het den uitgever er vóór +alles om te doen is, kopie machtig te worden, waarmede eene flinke +oplage kan worden gewaagd. Doch de moeite en kosten daaraan besteed +zullen hem weinig baten, wanneer het ieder vrijstaat, zijn boek na te +drukken. De nadrukker kiest natuurlijk juist de werken uit, waarmede +winst zou zijn te behalen; door de prijs zijner exemplaren iets lager +te stellen dan die der oorspronkelijke uitgave, trekt hij de meeste +koopers naar zich toe.</p> +<p>Toen de toepassing der boekdrukkunst meer algemeen begon te worden, +zag men dan ook spoedig in, dat het stelsel van vrij gebruik van kopie, +waaronder het bedrijf der overschrijvers tot bloei had kunnen komen, +aan de ontwikkeling der boekdruk-industrie in den weg stond. Om dit +kwaad te keeren, werd toen van overheidswege de meest voor de hand +liggende maatregel genomen: iemand die een boek in druk wenschte te +doen verschijnen, kon op een daartoe gedaan verzoek <i>octrooi</i> of +<i>privilegie</i> krijgen, dat boek gedurende een bepaalden tijd met +uitsluiting van ieder ander te mogen drukken en verkoopen.</p> +<p>De privilegiën zijn in de meeste landen tot aan het einde der +achttiende eeuw vrijwel het eenige beschermingsmiddel tegen den nadruk +gebleven. Het recht—al was het dan een +uitzonderingsrecht—der privilegie-houders heeft vele punten van +gemeenschap met het auteursrecht en komt in omvang en strekking vrijwel +overeen met het kopierecht van de tegenwoordige wetten; het tijdperk +der privilegiën en octrooien is dus te beschouwen als de eerste +periode <span class="pagenum">[<a id="xd20e1634" href="#xd20e1634" +name="xd20e1634">4</a>]</span>in de ontwikkelingsgeschiedenis van het +auteursrecht. Om die reden moge er hier, voorzoover ons land betreft, +eene bespreking van volgen.</p> +<hr class="tb"> +<p>Voor het eerst schijnt in ons land een privilegie te zijn verleend +in het jaar 1516 door Karel V voor <i>Die Cronycke van Hollandt, +Zeelandt en Vrieslant, beghinnende van Adams tiden tot de jare +1517</i><a class="noteref" id="xd20e1642src" href="#xd20e1642" name= +"xd20e1642src">3</a>. Van dat jaar af zal waarschijnlijk hier steeds de +gelegenheid hebben opengestaan voor de boekdrukkers en uitgevers, om +zich op deze wijze tegen den nadruk te doen beschermen. Aanvankelijk +werden de privilegiën hier verleend door den Vorst over deze +landen: door Karel V en na dezen door Philips II. Uit dien eersten tijd +heb ik er slechts enkele kunnen ontdekken<a class="noteref" id= +"xd20e1651src" href="#xd20e1651" name="xd20e1651src">4</a>, doch het +schijnt toen al niet tot de groote zeldzaamheden te hebben behoord dat +zij werden verleend, want reeds in eene keizerlijke verordening van 19 +Mei 1570 komt de bepaling voor (art. 13): „dat geen Printer eenig +boek zal mogen printen, waarom een ander privilegie verkregen heeft, +binnen drie maanden na den dag van expiratie van ’t +privilegie.”</p> +<p>Toen het gezag van Philips II hier niet meer werd erkend, verleenden +de Staten de privilegiën zelf.</p> +<p>Ook op dit punt komt de eigenaardige verhouding aan het licht, die +tot aan het einde van de Republiek der Vereenigde Nederlanden bestond +tusschen de Staten-Generaal en de Provinciale Staten, speciaal die van +Holland, doordat elk dezer lichamen het souvereine gezag zooveel +mogelijk naar zich wilde trekken. Zoowel door de <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e1701" href="#xd20e1701" name= +"xd20e1701">5</a>]</span>Provinciale Staten als door de Generaliteit +werden privilegiën verleend; de eersten waren natuurlijk slechts +in ééne provincie van kracht, de laatsten golden, +voorzoover zij niet uitsluitend voor de Generaliteitslanden waren +bestemd, in de geheele Republiek. Doch de rechtskracht van de +privilegiën der Staten-Generaal werd niet steeds in alle +provinciën erkend. Dit bleek o. a. toen de Staten-Generaal in 1632 +aan de weduwe van Hillebrant Jacobsz, van Wouw een privilegie hadden +verleend voor de Statenvertaling van den bijbel, hetgeen protesten +uitlokte van verschillende boekverkoopers in de Hollandsche steden, +„... als niet konnende verstaen dat de Staten Generael macht +hadden om Octroy te geven aen d’eene, ende verbot te doen aen +d’andere...” enz.<a class="noteref" id="xd20e1703src" href= +"#xd20e1703" name="xd20e1703src">5</a>. Door de Steden van Holland werd +tegen dit octrooi aangevoerd, „dat sulcks niet konde prejudiceren +aen de Provinciën of Leden van dien, of om korter te spreken, dat +haer Ho. Mo. geen macht hadden sulcken octroy te +gheven.”<a class="noteref" id="xd20e1711src" href="#xd20e1711" +name="xd20e1711src">6</a> Wel werd in 1639 door de Staten-Generaal het +gegeven octrooi „geconfirmeert,” maar dit belette niet, dat +de bijbel door verscheidene Hollandsche boekdrukkers werd +nagedrukt<a class="noteref" id="xd20e1714src" href="#xd20e1714" name= +"xd20e1714src">7</a>.</p> +<p>Na dit voorval kwam het in gebruik, voor de door de Staten-Generaal +verleende privilegiën in de verschillende provinciën +<i>attache</i> aan te vragen; in sommige privilegiën vindt men +zelfs de verplichting hiertoe uitdrukkelijk door de Staten-Generaal +voorgeschreven<a class="noteref" id="xd20e1730src" href="#xd20e1730" +name="xd20e1730src">8</a> en van Aitzema meldt, dat sinds dien tijd +geen octrooi van de Staten-Generaal in Holland van waarde is geweest +zonder attache<a class="noteref" id="xd20e1738src" href="#xd20e1738" +name="xd20e1738src">9</a>. Of dit tot aan het einde der Republiek zoo +is gebleven, is mij onbekend; in elk geval staat vast, dat de +Staten-Generaal doorgingen met het verleenen van privilegiën voor +de geheele Republiek, zooals uit het onderstaande herhaaldelijk zal +blijken.</p> +<p>Om een privilegie te verkrijgen, was het gebruikelijke middel het +<span class="pagenum">[<a id="xd20e1743" href="#xd20e1743" name= +"xd20e1743">6</a>]</span>inzenden van een request, waarin titel en +schrijver van het werk werden vermeld, soms met eene korte aanduiding +van den inhoud. Een placcaat van de Staten van Holland van 9 Januari +1686<a class="noteref" id="xd20e1745src" href="#xd20e1745" name= +"xd20e1745src">10</a> bepaalde, dat in een dergelijk request de naam +van het boek moest worden vermeld; werd voor meerdere boeken tegelijk +octrooi aangevraagd, dan kon met één request worden +volstaan, zoo het allen werken van eenzelfden auteur waren en zij voor +den druk gereed waren; anders moesten er evenveel requesten worden +ingestuurd als er auteurs waren.</p> +<p>Van den inhoud van het geschrift namen de Staten dus in den regel +vóór het verleenen van het octrooi geen kennis; meestal +stond in het octrooi de uitdrukkelijke verklaring, dat er in geenen +deele alles mede werd „geapprobeerd” wat in het boek te +lezen stond. Bleek later, dat een geprivilegieerd boek aanstootelijke +zaken inhield, dan kon het privilegie steeds worden ingetrokken, zooals +o. a. in 1677 met de <i>Historie der Reformatie</i> van Brandt +geschiedde en in 1762 met den <i>Emile</i> van Rousseau.</p> +<p>In den regel werd een verzoek om octrooi toegestaan, doch niet +altijd zóó als de requestrant het had verzocht; soms werd +het b.v. verleend voor een korteren termijn dan gevraagd was of werd +slechts het recht gegeven voor het drukken van het boek in +ééne taal, hoewel het verzocht was voor alle +talen<a class="noteref" id="xd20e1766src" href="#xd20e1766" name= +"xd20e1766src">11</a>.</p> +<p>Het gebeurde echter ook, dat het octrooi werd geweigerd<a class= +"noteref" id="xd20e1780src" href="#xd20e1780" name= +"xd20e1780src">12</a>; de reden hiervoor is niet altijd na te gaan. +Soms was het, omdat voor hetzelfde werk of een van soortgelijken aard +reeds octrooi aan een ander was verleend. In de vergadering der Staten +van Holland van 13 Maart 1749 werd eene aanvraag om octrooi voor +afbeeldingen van verschillende verlichtingen en versieringen in den +Haag afgewezen, omdat het gevraagde octrooi was „sonder eenige +bepaalinge, maar in tegendeel soo generaal, dat daar soo nu als in het +vervolg <span class="pagenum">[<a id="xd20e1789" href="#xd20e1789" +name="xd20e1789">7</a>]</span>veele andere Ingezeetenen van deese +Provincie souden konnen werden toegebragt nadeel en prejuditie... +etc.”<a class="noteref" id="xd20e1791src" href="#xd20e1791" name= +"xd20e1791src">13</a>.</p> +<p>Dat voor Hugo de Groots <i>Inleydinge tot de Hollantsche +rechtsgeleertheyt</i> in de jaren 1628 en 1629 vergeefs getracht werd +zoowel bij de Staten-Generaal als bij de Staten van Holland octrooi te +verkrijgen, schijnt uitsluitend te moeten worden toegeschreven aan de +vijandige gezindheid der Staten-leden jegens den auteur<a class= +"noteref" id="xd20e1801src" href="#xd20e1801" name= +"xd20e1801src">14</a>.</p> +<p>Niet altijd werd terstond op het request eene beslissing genomen; +zoo bij eene aanvraag om octrooi voor eene vertaling van Hugo de Groots +<i>De vrye seevaert</i>, etc.: „Is goetgevonden, alvoeren hierop +te disponeren, dat men de voorsz. translatie sal stellen in handen D. +Grotii, omme te verstaen off deselve translatie hem +gevalt”<a class="noteref" id="xd20e1815src" href="#xd20e1815" +name="xd20e1815src">15</a>. Een andere maal werd het octrooi +voorwaardelijk toegestaan b.v. door de Staten-Generaal in 1609 voor +eene vertaling van de werken van Will. Perkinsy: „... indien den +predicant Mensevoet hiertoe vorens egeen privilegie en is +geaccordeert”<a class="noteref" id="xd20e1821src" href= +"#xd20e1821" name="xd20e1821src">16</a>.</p> +<p>Men behoefde voor het verkrijgen van een privilegie niet te betalen, +doch de Staten van Holland eischten voor elk door hen geprivilegieerd +werk een exemplaar voor de Leidsche Universiteits-bibliotheek. Verzuim +hiervan werd gestraft met eene boete van 600 gld en intrekking van het +octrooi<a class="noteref" id="xd20e1832src" href="#xd20e1832" name= +"xd20e1832src">17</a>. Evenzoo bepaalden de Staten van Gelderland in +eene resolutie van 2 October 1738, dat van elk boek dat door de +Geldersche Staten was geprivilegieerd, een exemplaar aan de bibliotheek +van de provinciale academie te Harderwijk moest worden +afgestaan<a class="noteref" id="xd20e1838src" href="#xd20e1838" name= +"xd20e1838src">18</a>.</p> +<p>De privilegiën werden vooral verleend voor geschriften van +allerlei soort; niet alleen voor wetenschappelijke werken, gedichten, +reisbeschrijvingen, enz., maar ook voor almanakken, +„schrijfkonstboucken”, officieele stukken, zooals +placcaten, resolutiën, ordonnantiën, enz. enz.; <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e1845" href="#xd20e1845" name= +"xd20e1845">8</a>]</span>oorspronkelijkheid of nieuwheid was geen +vereischte: voor boeken van lang gestorven schrijvers, o. a. de +klassieke Romeinen werden dikwijls privilegiën verleend, evenzoo +voor vertalingen en bewerkingen; zelfs verleenden de Staten-Generaal in +1654 een privilegie voor de <i>Correcture van de Druck-fouten, by +in-advertentie in den jongst getranslateerden Bijbel +ingesloopen</i><a class="noteref" id="xd20e1849src" href="#xd20e1849" +name="xd20e1849src">19</a>.</p> +<p>Voor den bijbel, waarvan in ons land honderden verschillende +uitgaven het licht zagen<a class="noteref" id="xd20e1860src" href= +"#xd20e1860" name="xd20e1860src">20</a>, werden—althans tot aan +de uitgave der Staten-vertaling in 1637—herhaaldelijk +privilegiën verleend, door de Staten van Holland zelfs in +één jaar aan twee verschillende personen<a class= +"noteref" id="xd20e1869src" href="#xd20e1869" name= +"xd20e1869src">21</a>.</p> +<p>Dit was volkomen in overeenstemming met het doel, waarvoor de +privilegiën moesten dienen, nl. bescherming van de drukkers en +uitgevers, niet van de schrijvers. Indirect werden deze laatsten ook +wel gebaat door het verbod van nadruk; hierdoor toch kreeg hun kopie +grootere waarde voor de uitgevers, zoodat zij voor het afstaan van hun +manuscript eenig honorarium konden bedingen. Doch slechts langzaam won +de meening veld, dat de intellectueele arbeid der auteurs in de eerste +plaats op bescherming tegen exploitatie door anderen aanspraak heeft, +en dat het feit dat iemand een boek in druk laat verschijnen, op +zichzelf nog geen reden is, om ieder ander het drukken van hetzelfde +boek te verbieden. Hadden de Staten dit beginsel bij het verleenen der +privilegiën voor oogen gehad, dan zouden zij ze hebben moeten +weigeren in de gevallen waar van een auteur geen sprake kan zijn +(zooals b.v. bij staatsstukken) of waar de auteur al honderden jaren +dood is.</p> +<p>Een begin van wijziging in deze richting bracht de Resolutie der +Staten van Holland en Westvriesland van 28 Juni 1715, waarbij o. a. +werd bepaald, dat voor school- en kerkboeken, alsmede voor de <i lang= +"la">autores classici</i> geen octrooien meer zouden worden verleend, +behalve voor de annotatiën, commentaren enz., die er op nieuw bij +zouden zijn gemaakt.<a class="noteref" id="xd20e1881src" href= +"#xd20e1881" name="xd20e1881src">22</a> Uit analoge bepalingen in +andere landen blijkt, dat <span class="pagenum">[<a id="xd20e1899" +href="#xd20e1899" name="xd20e1899">9</a>]</span>men elders reeds veel +vroeger tot deze juiste onderscheiding was gekomen<a class="noteref" +id="xd20e1901src" href="#xd20e1901" name="xd20e1901src">23</a>.</p> +<p>Voor den bijbel schijnt voor het laatst een privilegie te zijn +verleend in 1632 door de Staten Generaal aan de weduwe van Hillebrant +Jacobsz. van Wouw. Dit privilegie, waarvan hierboven reeds sprake was, +gold voor 15 jaar, ingaande op het tijdstip van de eerste uitgave der +Statenvertaling (1637)<a class="noteref" id="xd20e1915src" href= +"#xd20e1915" name="xd20e1915src">24</a>. Na dien tijd was voor wie den +bijbel wilde drukken alleen noodig het aanvragen van consent, opdat de +Staten konden controleeren, dat de drukkers zich aan den officieel +vastgestelden tekst der vertaling hielden<a class="noteref" id= +"xd20e1921src" href="#xd20e1921" name="xd20e1921src">25</a>.</p> +<p>Intusschen bewijst natuurlijk het enkele feit, dat voor den bijbel +geen privilegiën meer verleend werden, niet, dat de +privilegie-verleeners tot een juister inzicht waren gekomen omtrent den +grond der bescherming; evenmin moet de beteekenis der resolutie van +1715 in dit opzicht worden overschat. Reeds in 1724 schijnt door de +Staten van Holland de deugdelijkheid van de bepaling op de <i lang= +"la">auctores classici</i> in twijfel te zijn getrokken. Er kwamen dat +jaar een tweetal requesten in, waarin octrooi werd gevraagd voor werken +van Cicero, Cato en andere Latijnsche schrijvers; op deze requesten +werd niet afwijzend beschikt, doch zij werden in handen gesteld eener +afzonderlijke commissie, „om de selve te examineeren, en daar +beneevens te overweegen, of de Resolutie van 28 Junii 1715 soude kunnen +of behooren te werden geëlucedeert of geamplieert... +etc.”<a class="noteref" id="xd20e1932src" href="#xd20e1932" name= +"xd20e1932src">26</a>. Wat de kerkboeken betreft schijnen de Staten +zich aan de Resolutie van 1715 niet strikt te hebben gehouden, althans +in 1752 moesten zij nog eens het besluit nemen—op request van de +„Leeraaren en ouderlingen van de Luthersche gemeente te +Amsterdam”—dat geen privilegiën meer zouden worden +verleend voor de Psalmen en geestelijke liederen bij die gemeente in +gebruik<a class="noteref" id="xd20e1937src" href="#xd20e1937" name= +"xd20e1937src">27</a>. <span class="pagenum">[<a id="xd20e1942" href= +"#xd20e1942" name="xd20e1942">10</a>]</span></p> +<p>Behalve de eigenlijke geschriften konden ook andere werken van de +bescherming der privilegiën genieten: muziekwerken, kaarten en ook +werken van beeldende kunst.</p> +<p>De muziekdruk werd in ons land, vooral einde zeventiende en begin +achttiende eeuw, op uitgebreide schaal beoefend, zoodat zelfs Amsterdam +een centrum van den wereld-muziekhandel was<a class="noteref" id= +"xd20e1947src" href="#xd20e1947" name="xd20e1947src">28</a>.</p> +<p>Wat van den nadruk van boeken is gezegd, geldt natuurlijk evenzoo +voor muziek; het is daarom niet te verwonderen, dat ook hiervoor +privilegiën konden worden aangevraagd. Meestal was het voor lied- +en psalmboeken, die hier in groote getale uitkwamen, soms met +begeleiding voor meerdere instrumenten. In 1746 verleenden de Staten +van Holland een octrooi voor verschillende muziekwerken, waartoe onder +meer behoorden „tagtig a honderd Italiaansche Ariën met +Instrumenten” en twee geheele Italiaansche opera’s<a class= +"noteref" id="xd20e1957src" href="#xd20e1957" name= +"xd20e1957src">29</a>. Ook voor muziek- <span class="corr" id= +"xd20e1962" title="Niet in bron">en</span> leerboeken werden +privilegiën verleend.<a class="noteref" id="xd20e1965src" href= +"#xd20e1965" name="xd20e1965src">30</a></p> +<p>Een niet minder belangrijke tak van het drukkers- en +uitgeversbedrijf vormde de kaarten- en atlassendruk. Op dit gebied +werden hier uitgaven ondernomen, die wereldberoemd zijn geworden, +zooals de atlassen van de Blaeu. Ook van deze werken kwam nadruk, of +liever „nasnijden” meermalen voor, hoewel herhaaldelijk +voor deze, dikwijls kostbare uitgaven, privilegiën werden +verleend.</p> +<p>Merkwaardig is de volgende resolutie der Staten-Generaal van 27 Jan. +1618: „Is Hessel Gerritsz. caertmaker tot Amstelredam, +geaccordeert een open brieff van octroy, daerby verboden wert des +suppliants caerten, beschrijvingen van landen ende modellen van +caerten, soo geschreven als gedruct op eenigerley wyse na te maken, te +copieren ofte divulgeren,...” etc.<a class="noteref" id= +"xd20e1976src" href="#xd20e1976" name="xd20e1976src">31</a>. Dit is het +eenige octrooi dat ik heb kunnen vinden, waarvan de bescherming zich +ook uitstrekt op ongedrukte stukken en waarin behalve het nadrukken ook +het namaken op alle mogelijke andere wijzen is verboden. Het geeft in +waarheid de meest volledige bescherming, die zich—ook onder de +modernste auteursrecht-wetgeving—denken laat. <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e1981" href="#xd20e1981" name= +"xd20e1981">11</a>]</span></p> +<p>Een ander soort producten, die met de kaarten vele punten van +overeenkomst hebben, daar zij evenals deze noch tot de geschriften, +noch tot de werken van beeldende kunst gerekend kunnen worden, zijn de +voorbeelden van schoonschrift, krul- en sierletters, waarvoor ook +meermalen privilegiën werden verleend. Aan Mr. Aert van Meldert, +Fransche Schoolmeester te Rotterdam, verleenden de Staten van Holland +in 1585 octrooi voor door hem vervaardigde „Capitale +Letteren”<a class="noteref" id="xd20e1984src" href="#xd20e1984" +name="xd20e1984src">32</a> en in 1616 werd door de Staten-Generaal aan +Davidt Roelandts van Antwerpen „francoyschen schoolmeyster binnen +Vlissingen” een octrooi verleend voor: „’t magasyn +oft packhuys der loffelycker penneconst, vol subtile ende lustige +trecken, percken, beelden ende fiegueren van menschen, van beesten, +vogelen ende visschen, ende noch meer dan hondert onderscheyden +geschriften, verciert met diversche capitalen oraculen ende gulden +sententiën...” etc.<a class="noteref" id="xd20e1989src" +href="#xd20e1989" name="xd20e1989src">33</a>.</p> +<p>De werken van beeldende kunst, waarvoor privilegiën verleend +werden, waren vooral prenten, gravures en etsen, zoowel origineele als +naar schilderijen gemaakte.</p> +<p>Soms kreeg de schilder het uitsluitend recht, om naar zijn +schilderij gravures te mogen uitgeven, zooals in het octrooi aan den +portretschilder Mierevelt verleend in 1607 voor „...het +contrefeytsel, by hem gemaeckt van syn Exc<sup>tie</sup>, hetwelk hy +van meeninge is te doen nasnyden in een copere plate... +etc.”<a class="noteref" id="xd20e2001src" href="#xd20e2001" name= +"xd20e2001src">34</a>. In dit geval is dus het schilderij als object +der bescherming te beschouwen.</p> +<p>Een andere maal werd het privilegie direct aan den +„plaetsnyder” verleend. Een voorbeeld hiervan is het +octrooi van 21 Jan. 1610 aan Jac. Matham verleend voor „het +contrefeytsel van den Hooch geb. grave Hendrik van Nassauw, by Mr. +Michiel van Mierevelt naer het leven gedaen ende by den suppleant in +coper gesneden”<a class="noteref" id="xd20e2014src" href= +"#xd20e2014" name="xd20e2014src">35</a>.</p> +<p>Welk bestanddeel van het werk van beeldende kunst men door het +verbod van namaak voornamelijk wilde beschermen, is dus moeilijk te +zeggen; het ligt trouwens voor de hand dat men, ook bij het verleenen +van deze privilegiën, niet volgens een vast systeem te werk ging, +maar in elk bijzonder geval naar omstandigheden besliste. <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e2021" href="#xd20e2021" name= +"xd20e2021">12</a>]</span></p> +<p>Soms werd—wat met de beginselen van het auteursrecht niet te +rijmen zou zijn—aan één persoon de uitsluitende +bevoegdheid verleend, een bepaald onderwerp in beeld te mogen brengen +en te verspreiden, zooals in het den 28sten Juni 1603 aan Balthasar +Florisz. verleende octrooi, om „voor 4 jaren alleen te mogen +drucken de intogt vanden leger van de heren staten generael der vereen. +Nederlanden in Vlaenderen” en in een denzelfden dag aan Herm. Rem +verleend „voor 4 jaren alleen in ’t coper te mogen snyden +ende uytgeven de victorie, die Godt den lande gelieft heeft te verlenen +thegen des vijants galleyen voor het Gat vander Sluys.”<a class= +"noteref" id="xd20e2024src" href="#xd20e2024" name= +"xd20e2024src">36</a> Een privilegie van dezen aard werd blijkbaar ook +verlangd door den schildergraveur P. Holsteyn, die van de +afgevaardigden van verschillende landen, die in 1646 te Munster voor +het voorbereiden van den vrede waren bijeengekomen, portretten in den +handel wenschte te brengen. In zijn Request aan de Staten-Generaal +wordt o. a. aangevoerd, dat hij „...sijn voornemen bijnae ten +eynde gebracht heeft en weynich resteert, omme Uwe Ho: Mo: de +perfeckste gelijckenisse van alle de voorsz<span class="corr" id= +"xd20e2029" title="Niet in bron">.</span> Heeren Plemp<sup>en</sup> in +een boeck te vertoonen... waerin wellicht andere, dien het (: sonder +mij te beroemen:) daerinne niet soo wel geluckt is, mij bij Uwe Ho: Mo: +souden soecken te prevenieren ende Octroy te obtineren... +enz.”<a class="noteref" id="xd20e2035src" href="#xd20e2035" name= +"xd20e2035src">37</a>.</p> +<p>Daarentegen werd bij gelegenheid van de Synode van Dordrecht een +octrooi op de afbeeldingen dezer vergadering in dezer voege gesteld: +„Is den suppliant geaccordeert octroy voor syn werk, met +interdictie dat tselve niemant en sal mogen naemaecken, maer nyet +privative dat anderen nyet sullen haer eygen werck mogen drucken ende +vuytgeven”<a class="noteref" id="xd20e2046src" href="#xd20e2046" +name="xd20e2046src">38</a>.</p> +<p>Een enkele maal werden ook werken, die niet tot de graphische, maar +tot de plastische beeldende kunst behoorden, geprivilegieerd. Bij +resolutie van 30 Aug. 1617 verleenden de Staten-Generaal aan Caspar +Planten, beeltsnyder, een octrooi voor 3 jaren, om „alleene te +mogen maecken ende gieten, het werck ende patronen by hem +daerentusschen te inventeren en te boutseren”<a class="noteref" +id="xd20e2053src" href="#xd20e2053" name="xd20e2053src">39</a> en in +1619 werd <span class="pagenum">[<a id="xd20e2058" href="#xd20e2058" +name="xd20e2058">13</a>]</span>aan Willem van Byler, ysersnyder, +octrooi verleend om „... voor den tyt van drye jaeren +naestcommende, alleene in dese vereenichde provinciën te mogen +maecken, snyden, gieten ende vercoopen den nieuwen penninck dien haere +Ho. Mo. hem hebben doen maecken van het Synode +nationael...”<a class="noteref" id="xd20e2060src" href= +"#xd20e2060" name="xd20e2060src">40</a>.</p> +<p>Voorwerpen van kunstnijverheid werden ook door octrooien tegen +namaak beschermd. Zoo wordt aan Pieter van Everdingen <i>e. soc.</i> in +het jaar 1603 octrooi voor 6 jaren verleend om „... alleene etc. +te mogen backen ende vertieren seeckere nieuwe manieren v. estricken +ofte vloertichelen van diversche couleuren ... mitsgaders om oock op +dezelve manieren te maecken seecker gepatroneerde papieren ... +etc.”<a class="noteref" id="xd20e2070src" href="#xd20e2070" name= +"xd20e2070src">41</a>. Dergelijke octrooien werden ook gegeven voor +beschilderd porcelein, geborduurde zijden en fluweelen stoffen, +kunstvoorwerpen van zilver, goud en marmer enz.; het is dikwijls +moeilijk uit te maken, of het recht, dat door deze privilegiën +wordt toegekend het meeste overeenkomt met de rechten op uitvindingen +en modellen (den zoogenaamden „industrieelen eigendom”) dan +wel met auteursrecht.</p> +<p>De scherpe onderscheiding, die de moderne wetenschap maakt tusschen +auteursrecht en recht op uitvindingen, was in de +privilegiën-periode onbekend; dit blijkt ook uit het feit, dat +soms in eenzelfde privilegie eene uitvinding wordt beschermd tegelijk +met het geschrift, waarin die uitvinding wordt uiteengezet. Als +voorbeeld hiervan kan dienen de resolutie der Staten-Generaal van 4 +Nov. 1615, waarbij octrooi wordt verleend aan Willem Swart „... +omme voor den tyt van 8 jaeren naestcommende alleene <i>etc.</i> te +moegen doen drucken ende vuytgeven een nyeuwe conste, daerby alle +menschen, hoewel in musycque ende snarenspel gansch ongeleert ende +onervaren, alderhande musicale stucken sullen kunnen spelen op +violoncen ende violen de gambe, daertoe hy tot volcommen leeringe ende +instructie heeft gemaeckt zeecker bouck... enz.”<a class= +"noteref" id="xd20e2080src" href="#xd20e2080" name= +"xd20e2080src">42</a>. Een ander voorbeeld is het octrooi, den 29sten +Juli 1617 aan Jan Jansz. Stampioen verleend voor eene uitvinding, +waardoor de zeelui in staat worden gesteld zonder instrumenten steeds +te zien „hoe hooch den polus boven den horizont verheven +is”. In het request wordt gevraagd „... octroy, +<span class="pagenum">[<a id="xd20e2085" href="#xd20e2085" name= +"xd20e2085">14</a>]</span>omme alleene met seclusie van alle andere de +voors. conste (de conste begerende) te mogen wysen ende leeren, hetsy +met eenige onderrichtinge die hy hem doen sal, als met eenige gedruckte +exemplaren... etc.”<a class="noteref" id="xd20e2087src" href= +"#xd20e2087" name="xd20e2087src">43</a>.</p> +<hr class="tb"> +<p>Het recht der privilegiehouders kwam vrijwel overeen met dat +bestanddeel van het auteursrecht, dat men thans kopierecht noemt: n.l. +het uitsluitend recht om een werk door den druk gemeen te maken. Het +was verboden, het geprivilegieerde boek na te drukken, hetzij in zijn +geheel, hetzij gedeeltelijk, of elders gedrukte exemplaren in te +voeren, te verkoopen of op andere wijze te verspreiden.</p> +<p>Soms omvatte het recht van den privilegiehouder ook de uitsluitende +bevoegdheid, vertalingen van het boek uit te geven, doch het kwam ook +voor, dat de bescherming uitdrukkelijk tot eene taal beperkt werd, +zooals b.v. in het octrooi door de Staten van Holland in 1734 verleend +aan de boekverkoopers Scheurleer en de Hondt voor <i lang= +"fr">l’Histoire du President J. E. du Thou</i>. Zij hadden +aangevraagd het uitsluitend recht om dit boek te mogen drukken +„in soodaanige Formaaten en Taalen als sy dienstig souden +oordeelen”, doch in het verleende octrooi stond de clausule: +„... des dat het selve Octroi alleen sal worden bepaalt tot het +drukken, uitgeeven en verkoopen van het voorschreeve Werk in de +Fransche Taale...” etc.<a class="noteref" id="xd20e2102src" href= +"#xd20e2102" name="xd20e2102src">44</a>.</p> +<p>Merkwaardig in dit opzicht zijn de drie privilegiën, die werden +verleend voor „de sententie, gepronuncieert aan de +geëxecuteerde in den persoon van Mr. Johan van +Oldenbarnevelt”. Deze sententie werd in het Latijn, in het +Nederlandsch en in het Fransch gedrukt; voor elk dezer talen verleenden +de Staten-Generaal een afzonderlijk privilegie aan drie verschillende +personen<a class="noteref" id="xd20e2109src" href="#xd20e2109" name= +"xd20e2109src">45</a>.</p> +<p>Een uitsluitend recht van op- of uitvoering van tooneelstukken en +werken der toonkunst was in den tijd der privilegiën en octrooien +niet bekend. Eerst toen de meening was doorgedrongen, dat den auteur de +heerschappij over het door hem voortgebrachte werk toekomt, begon men +zich er rekenschap van te geven, dat over de <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e2117" href="#xd20e2117" name= +"xd20e2117">15</a>]</span>exploitatie door middel van op- of uitvoering +evengoed als over de exploitatie door middel van den druk de auteur +alleen moet te beschikken hebben.</p> +<p>Het kopierecht werd, zooals reeds is opgemerkt, tot bescherming van +het boekdrukkersbedrijf in het leven geroepen; een dergelijke grond +bestond niet ten aanzien van het op- en uitvoeringsrecht. Vooreerst is +de concurrentie tusschen schouwburgen lang niet zoo scherp als tusschen +boekdrukkers; maar bovendien wisten theaterdirecteuren dikwijls ook +zonder bescherming van overheidswege de uitsluitende opvoering van een +stuk aan zich te houden, door n. l. niet toe te laten, dat het stuk in +druk uitkwam en er streng op toe te zien, dat de enkele afschriften, +die voor de spelers moesten dienen, niet in handen kwamen van derden. +Op deze wijze werd reeds van de vroegste tijden af in verschillende +landen gehandeld en het was daarbij dikwijls mogelijk om aan de +schrijvers, die voor het tooneel werkten, ondanks het ontbreken van +opvoeringsrecht, honorarium uit te betalen<a class="noteref" id= +"xd20e2121src" href="#xd20e2121" name="xd20e2121src">46</a>.</p> +<p>Hier te lande hebben de dramatische auteurs tot aan het einde der +achttiende eeuw toe waarschijnlijk slechts in zeer enkele gevallen een +eenigszins beteekenend honorarium kunnen genieten.</p> +<p>In de „Kamers van rhetorica”, die van de 15de eeuw af in +grooten getale werden opgericht, was het geen gewoonte de auteurs, wier +stukken werden opgevoerd, daarvoor te betalen; een enkele maal kregen +zij van het stadsbestuur eene belooning<a class="noteref" id= +"xd20e2134src" href="#xd20e2134" name="xd20e2134src">47</a>.</p> +<p>In het Amsterdamsche Dichtgenootschap „<span lang="la">Nil +volentibus arduum</span>” werd omstreeks het jaar 1680 een +voorstel, om voor het afstaan van stukken ter opvoering iets in +rekening te brengen, verworpen<a class="noteref" id="xd20e2148src" +href="#xd20e2148" name="xd20e2148src">48</a>. Ook de stemmen, die zich +in de 18de eeuw hier en daar verhieven, om eene geldelijke belooning +voor tooneel-schrijvers te verkrijgen, hadden geen resultaat<a class= +"noteref" id="xd20e2160src" href="#xd20e2160" name= +"xd20e2160src">49</a>. <span class="pagenum">[<a id="xd20e2166" href= +"#xd20e2166" name="xd20e2166">16</a>]</span></p> +<p>Eene eigenaardige regeling van de voorwaarden, waaronder stukken ter +opvoering werden aangenomen, bestond in den in het jaar 1638 ingewijden +Amsterdamschen schouwburg. Daar werden geregeld door tooneelspelers van +beroep voorstellingen gegeven; het beheer werd, van 1699 af voorgoed, +direct gevoerd door de Regenten der beide instellingen van +liefdadigheid, waarvoor de opbrengst bestemd was. Er werd jaarlijks +eene aanzienlijke winst gemaakt, doch terwijl acteurs en <span class= +"corr" id="xd20e2169" title="Bron: atrices">actrices</span> redelijk +goed werden betaald en aan de monteering der stukken geen kosten +gespaard werden, moesten de auteurs zich met enkele <i>loodjes</i>, d. +w. z. vrijplaatsen, als belooning voor hun arbeid tevreden stellen. +Wagenaar deelt hieromtrent mede:</p> +<p>„Die voor Poëet bij de Regenten erkend is, heeft voor den +tijd van een jaar en zes weken, schoon ’t, doorgaands, langer +toegelaaten wordt, vrijen toegang tot den schouwburg, en hem worden, +wanneer zijn Spel vertoond wordt, zes Loodjes ter hand gesteld, mits +het een voorspel van vijf bedrijven zij. Van een na- of klughtspel +krijgt de Poëet niet meer dan drie Loodjes”<a class= +"noteref" id="xd20e2177src" href="#xd20e2177" name= +"xd20e2177src">50</a>.</p> +<p>Hieruit blijkt, dat men tenminste inzag, dat ook de poëet wiens +spel vertoond werd, tot de winst van den avond meewerkte, al was de +toegekende belooning bespottelijk klein, hetgeen trouwens te dien tijde +reeds aan de Regenten werd verweten<a class="noteref" id="xd20e2187src" +href="#xd20e2187" name="xd20e2187src">51</a>. Daar kwam nog bij, dat de +auteur door zijn stuk af te staan, tevens de exploitatie ervan door +middel van den druk uit handen gaf. Hierover vermeldt Wagenaar: +„De regenten hebben octrooi, om met uitsluiting van alle andere, +de goedgekeurde Tooneelspelen te doen drukken; doch staan het regt +daartoe, voor ieder Spel, af aan eenen Drukker naar hun welgevallen, +met wien zij, deswege, vooraf eene overeenkomst aangaan”<a class= +"noteref" id="xd20e2199src" href="#xd20e2199" name= +"xd20e2199src">52</a>. Wat er dus op deze wijze nog aan het stuk was te +verdienen, ontging den auteur ook.</p> +<p>Dat er voor werken der toonkunst geen uitvoeringsrecht bestond, +behoeft nog minder te verwonderen, daar concerten, alleen tegen +betaling toegankelijk, bijna niet voorkwamen. De plaatsen, waar in het +<span class="pagenum">[<a id="xd20e2207" href="#xd20e2207" name= +"xd20e2207">17</a>]</span>openbaar muziek ten gehoore werd gebracht, +waren de kerk (orgelbespelingen) en herbergen, danszalen enz. Ook in +den schouwburg werd, vooral in de 18de eeuw, wel muziek uitgevoerd, +doch alleen als aanvulling of begeleiding van hetgeen op het tooneel +vertoond werd<a class="noteref" id="xd20e2209src" href="#xd20e2209" +name="xd20e2209src">53</a>.</p> +<hr class="tb"> +<p>Evenals het auteursrecht volgens de meeste wetgevingen, was ook het +recht der geprivilegieerden in tijdsduur beperkt. De termijnen, +waarvoor de privilegiën verleend werden, waren zeer verschillend. +Alleen onder degenen, die in de jaren 1601 tot 1619 door de +Staten-Generaal werden verleend, vond ik er van: 2 maanden, 2, 3, 4, 5, +6, 7, 8, 10 en 12 jaar. De Staten van Holland brachten—althans in +het begin—hierin niet minder afwisseling<a class="noteref" id= +"xd20e2222src" href="#xd20e2222" name="xd20e2222src">54</a>; van de +latere privilegiën (in ’t bijzonder die uit de 18de eeuw), +die mij onder de oogen kwamen, was de termijn meerendeels van 15 +jaar.</p> +<p>Voor periodieke uitgaven, zooals b.v. het Deventer <i>almanach +boexken</i>, werden de octrooien doorgaans niet aan een termijn van een +zeker aantal jaren gebonden, maar werden zij verleend aan een drukker +„syn leven lanck geduyrende”. Na diens overlijden werd dan, +dikwijls aan de weduwe of de kinderen, een nieuw octrooi van dien aard +verleend<a class="noteref" id="xd20e2233src" href="#xd20e2233" name= +"xd20e2233src">55</a>.</p> +<p>Het octrooi van de Staten van Holland van 12 Dec. 1582 aan Aelbrecht +Hendricksz., drukker van de Staten, voor „<i>alle de gemeene +Landts Edicten, Mandamenten, opene Brieven...</i> etc.”, werd +eveneens verleend zonder bepaalden termijn, maar: „tot kennelijck +wederseggen van de Staten”<a class="noteref" id="xd20e2247src" +href="#xd20e2247" name="xd20e2247src">56</a>.</p> +<p>De straffen op overtreding der in de privilegiën vervatte +bepalingen gesteld, bestonden uit verbeurd-verklaring van de +wederrechtelijk <span class="pagenum">[<a id="xd20e2254" href= +"#xd20e2254" name="xd20e2254">18</a>]</span>vervaardigde of ingevoerde +exemplaren en het betalen eener boete, waarvan het bedrag meestal in +het privilegie was genoemd.</p> +<p>Ook hierin werd aanvankelijk eene groote verscheidenheid betracht; +ik vond er b.v. van: „25 Goude Realen”; „20 Caroli +guldens van elck Boeck”; „50 kronen ’t elcken reyse +te verbeuren”; „vijf en twintigh ponden van veertigh +grooten”; „drie guldens voor elck Exemplaar”; enz. +enz. Later kwam hierin meer eenheid; bij de Staten van Holland werd het +gebruikelijke bedrag der boete 300 gld.; in de reeds genoemde resolutie +van dit college van 1715 werd bepaald, dat de boete voortaan 3000 gld. +zou bedragen.</p> +<p>Een der belangrijkste punten van verschil tusschen de +privilegiën en het moderne auteursrecht betreft de subjecten van +het recht. Het auteursrecht, gebaseerd op auteurschap, komt uit den +aard der zaak alleen aan den auteur, den schepper van het product van +kunst of letterkunde, en diens rechtverkrijgenden toe. Doch de +privilegiën, die niet tot bescherming van het geestelijk werk +zelf, maar tot bescherming van de onderneming tot exploitatie van het +werk moesten dienen, werden niet aan den auteur, maar aan den +exploitant, drukker of uitgever, verleend.</p> +<p>Bij uitzondering kwam het voor, dat de auteur zelf het privilegie +aanvroeg en op zijn naam verkreeg. Dit zal wel meestal zijn gebeurd in +het, hier te lande dikwijls voorkomende geval, dat de schrijver tevens +uitgever was. Doch er werden ook privilegiën verleend aan +personen, die zelf geen drukker of uitgever waren. Zoo consenteerden de +Staten van Holland in 1587 „den Eersamen ende wel geoeffenden +Adriaen Anthonisz.” om te mogen drukken en uitgeven +„seecker Boecksken, by hem gemaeckt, geïntituleert, +<i>Redenen van het verloop des Jaers</i>, &c. met een <i>Nieuwen +altijdt geduyrenden Calendrier</i>, noch een Boeksken ... etc.” +zonder dat deze zullen mogen worden nagedrukt „nochte elders +gedruckt zijnde dan by den Boeckdrucker, by den voornoemde Adriaen +Anthonisz. te gebruyken, mogen werden gedistribueert, verkocht nochte +te koop gestelt.. etc.” Hier zal dus waarschijnlijk de schrijver +voor eigen rekening zijne werken hebben laten drukken.</p> +<p>Soms werd het privilegie verleend aan de kinderen of de weduwe van +den schrijver; in 1585 kreeg „Alijt Meynaerts, arme desolate +weduwe wylen Adriaen Gerritsz. ... met hare kinderkens” octrooi +voor de „kaerten, Instrumenten ende Practijcquen” die haar +man <span class="pagenum">[<a id="xd20e2270" href="#xd20e2270" name= +"xd20e2270">19</a>]</span>had achtergelaten<a class="noteref" id= +"xd20e2272src" href="#xd20e2272" name="xd20e2272src">57</a>. Doch er +zijn ook gevallen, waar volstrekt geen reden is te vinden, waarom het +privilegie nu juist aan dien bepaalden persoon en niet aan een ander +wordt verleend. Aan Johannes Lydius b.v. werd in 1611 door de +Staten-Generaal toegestaan „omme alleene by Loys Elsevier te +mogen doen drucken ende vuytgeven, Opera Nicolai Clemangii, die voor +twee hondert jaren tegen het pausdom geschreven zyn”<a class= +"noteref" id="xd20e2277src" href="#xd20e2277" name= +"xd20e2277src">58</a>. Waarschijnlijk was het bezit van het handschrift +of, zoo het een reeds vroeger uitgegeven werk was, van een gedrukt +exemplaar, alles, wat voor het verkrijgen van het privilegie noodig +werd geoordeeld. Eenmaal vond ik een privilegie verleend aan iemand, +die het handschrift van het werk niet zelf bezat: aan Johan Janss. voor +<i lang="la">Johannis Drusii annotationes in Genesin</i> etc. Onder het +besluit, waarbij dit privilegie werd verleend, leest men in de +Resolutiën der Staten-Generaal: „Is voorts geaccordeert te +schrijven aan Abelium Curiandrum, schoonsoone van wylen den +wytberoemden hoochgeleerden Johannis Drusii, dat hy Jan Janss. +boeckvercooper tot Aernhem, zyns swaegers, in handen stelle het +origineel vant voors. bouck om dat te drucken”<a class="noteref" +id="xd20e2285src" href="#xd20e2285" name="xd20e2285src">59</a>.</p> +<p>Het kon natuurlijk op deze wijze voorkomen, dat een privilegie werd +verleend zonder voorkennis of zelfs tegen den wil van den auteur. Dit +geschiedde o. a. met <i>de Betoverde Weereld</i> van Balthasar Bekker. +In de uitgave van het eerste deel van dit werk van het jaar 1691 (te +Amsterdam by Daniel van den Dalen) leest men het volgend +„Beright” eigenhandig door den auteur onderteekend:</p> +<p>„Also voor den eersten druk der twee eerste boeken deses werks +in 8<sup>o</sup> by Hero Nauta tot Leeuwarden een acte van Privilegie +staat / op den naam van Barend Beek, Boekverkoper in den Hage / ende +daar in gemeld word / dat hy besig was met dat Boek te drukken: so +verklaart den Auteur: hier met sijne eigene hand / dat hy Barend Beek +niet en kent / ende hem directelik noch indirectelik nooit iets te +drukken gegeven heeft; maar desen druk van alle de vier boeken in +4<sup>o</sup> aan niemant anders dan aan Daniel van den Dalen +toegestaan. Derhalven kent hy voortaan geen exemplaren voor de sijne / +dan die op dese wijse van hem self onderschreven zijn.” +<span class="pagenum">[<a id="xd20e2304" href="#xd20e2304" name= +"xd20e2304">20</a>]</span></p> +<p>Hoewel de privilegiën steeds aan een of meer met name genoemde +personen werden verleend, was het mogelijk ze aan anderen over te +dragen. Ik vond althans verschillende malen van een dergelijke +overdracht melding gemaakt. Daar ik bij alle schrijvers, die de +Nederlandsche boekdrukkersprivilegiën hebben behandeld, de +tegenovergestelde meening heb aangetroffen, n.l. dat de +privilegiën onvatbaar waren voor overdracht, schijnt het mij de +moeite waard, hier eenigszins langer bij stil te staan.</p> +<p>In Hugo de Groots <i lang="fr">Annales et Historiae de Rebus +Belgicis</i>, in 1658 in twee formaten door Joan Blaauw uitgegeven, +vindt men vóórin drie verschillende privilegiën: een +van de Staten van Holland, een van den Duitschen Keizer Ferdinand III +en een van de Staten-Generaal. De twee laatstgenoemden waren +oorspronkelijk verleend aan Petrus Grotius, den zoon van Hugo de Groot, +die blijkens de volgende verklaring, die onder deze privilegiën +staat afgedrukt, zijn recht aan Blaauw had overgedragen: +„<span lang="la">Ex lege quam Caesar & Ordines Belg. Foeder. +supra praescribunt, ne quis praeter Ioannem Blaeu privilegiis eorum +utatur, fruatur, cupiens ego jus omne in ipsum transcripsi, Hagae +Comitis, die 25 Septembris, Anno MDCLVII</span>”<a class= +"noteref" id="xd20e2316src" href="#xd20e2316" name= +"xd20e2316src">60</a>.</p> +<p>Een ander voorbeeld vond ik in het boekje „<i>Het Godtsaligh +overlijden van sijne Doorluchtichste Hoogheyt Frederick Henric, Prince +van Orange, Grave van Nassau</i> etc.”, waarin een privilegie van +de Staten van Holland voorkomt van het jaar 1647, verleend aan den +schrijver van het boek, Johannes Goethals. Onder het privilegie staat: +„Johannes Goethals heeft dit sijn recht ghecedeert en +getransporteert aan Adriaen Wijngaerden, Boeckverkoper tot +Leyden.”</p> +<p>In de vergadering der Staten-Generaal van 13 September 1610<a class= +"noteref" id="xd20e2329src" href="#xd20e2329" name= +"xd20e2329src">61</a> wordt voorgelezen eene „acte van +verclaringhe ende bekentenisse, gedaen voor notaris ende +getuigen” waarin de weduwe van Lucas Jansz. Wagenaer verklaart, +dat haar man „... in syn leven ende sekere jaren voor syn +overlyden, vercoft, opgedragen, quytgescholden <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e2334" href="#xd20e2334" name= +"xd20e2334">21</a>]</span>ende gecedeert heeft gehadt aen Cornelis +Claesz., in syn leven bouckvercoper tot Amsterdam, alle die platen, +caerten, toebehoerten ende andere gereetschappen mette gerechticheden, +privilegiën ende octroyen, daerby synde, van alle ende ieghelyke +sodanige wercken ende boucken, als die voorn. haer man saliger in syn +leven in ’t licht gebracht ende uitgegeven laten heeft, +etc.” Na den dood van den voornoemden Cornelis Claesz. verkocht +diens weduwe het geheele fonds weer aan eenen derde, Jacob Leonartsz. +Meyen. In hoeverre de Staten-Generaal deze beide overdrachten van +privilegiën geldig oordeelden, is moeilijk uit de resolutie op te +maken. Zij verleenden een nieuw octrooi aan Meyen voor „alle de +wercken van wylen Lucas Jansz. Wagenaer,” zonder het oude octrooi +in te trekken; dit laatste had m.i. wel moeten geschieden, indien de +Staten de overdracht van onwaarde hadden gehouden, terwijl aan den +anderen kant het verleenen van een nieuw octrooi onnoodig schijnt, +indien de geldigheid der overdracht buiten bedenking stond.</p> +<p>Ook wordt van privilegie-overdracht gesproken in een request van den +boekdrukker Scheurleer aan de Staten van Holland in 1749: „... te +kennen gevende dat hy suppliant voor eenige jaaren tot een merkelijke +somme Gelds hebbende gekogt het regt en privilegie tot het drukken en +uitgeeven van het maandelijksche Boekje, geintituleert <i>Mercure +Historique & Politique...</i> etc.”<a class="noteref" id= +"xd20e2341src" href="#xd20e2341" name="xd20e2341src">62</a>. Voorts in +een privilegie van 21 Juli 1702 voor het boek „<i>Manier van +Procederen</i> enz.” van Paulus Merula ten name van Adriaan +Beman, waarin gezegd wordt dat vroeger aan een ander uitgever +privilegie was verleend, „wiens Regt hy Suppliant in de maand +April deses Jaars 1702 met den eygendom der Copie, ende Privilegie aan +sig gekogt hadde;” en in de Resolutie van de Staten van Holland, +waarbij het octrooi op den <i>Emile</i> van Rousseau wordt ingetrokken: +„... welk werk door de voornoemde Jean Neaulme, met het +zoogenaamde regt van Copie weeder is verkogt aan Marc Michel Rey... +etc.” Eindelijk wil ik hier nog vermelden een privilegie van de +Staten van Holland van het jaar 1716, verleend aan David Mortier voor +de werken van Boileau. De Staten verklaren hierin: „... Alsoo Ons +vertoont is by <i>David Mortier</i>, Burger en Boekverkooper binnen +Amsterdam, dat hy Suppliant, op den 19 Juny 1714 van <i>Susanne +Pelt</i>, weduwe van <i>Hendrik <span class="pagenum">[<a id= +"xd20e2361" href="#xd20e2361" name= +"xd20e2361">22</a>]</span>Schelte</i>, hadde gekogt, alle de +Exemplaeren en Copie Regt, ende Privilegie van seecker Boek, genaemt +<i lang="fr">Les Oeuvres de Nicolas Boileau Despréaux, avec des +Eclaircissemens Historiques donnez par lui-même</i>, blyckende by +de verklaring aan Ons geëxhibeert, en hy Suppliant van voornemens +was, het selve te herdrucken... etc.” Mortier verzocht daarom een +nieuw octrooi, niet omdat het oude in zijne handen niet meer geldig zou +zijn, maar omdat dit slechts 300 gulden boete voorschreef, terwijl hij +de boete op 3000 gulden gesteld wilde zien. Dit verzoek werd +ingewilligd<a class="noteref" id="xd20e2367src" href="#xd20e2367" name= +"xd20e2367src">63</a>.</p> +<p>Dat alle octrooien voor overdracht vatbaar waren is hiermede niet +bewezen, en was blijkbaar ook te dien tijde geen uitgemaakte zaak. In +een rechtskundig advies van Hugo de Groot van het jaar 1632 wordt de +vraag behandeld ten aanzien van een octrooi van uitvinding; m. i. kan +deze uitspraak naar analogie ook op boekdrukkersprivilegiën +toepasselijk worden verklaard. Het advies luidde: „Dunkt (onder +correctie) dat alsoo ’t voorsz. Octroy is verleent niet ten +aansien van den persoon, maar ten aansien van de inventie, dat daarom +het recht, daar bij verkregen, aan andere personen, die deselve +inventie in ’t werk sullen stellen, wel ende rechtelijk is +getransporteerd...” etc.<a class="noteref" id="xd20e2378src" +href="#xd20e2378" name="xd20e2378src">64</a>.</p> +<p>In sommige privilegiën wordt het recht toegekend aan een +bepaald persoon „en syne Regt verkrygende” of: „en +sijne Erven, of Regt verkrygende”<a class="noteref" id= +"xd20e2385src" href="#xd20e2385" name="xd20e2385src">65</a>. Van dezen +is de geldigheid der overdracht dus aan geen twijfel onderhevig.</p> +<p>Uit het bovenstaande blijkt de onjuistheid van de bewering van Mr. +van den Velden<a class="noteref" id="xd20e2393src" href="#xd20e2393" +name="xd20e2393src">66</a>, dat de „privilegiën +<i>persoonlijk</i> waren, dat is: dat zij slechts aan eenen bepaalden +persoon of eene bepaalde vereeniging toegestaan werden, zoodat zij niet +door koop of anderszins, konden worden overgedragen en met den dood van +den bevooregten persoon, of de ontbinding van de vereeniging, te niet +gingen.” Ik meen, dat na de genoemde voorbeelden eerder het +tegendeel als regel <span class="pagenum">[<a id="xd20e2408" href= +"#xd20e2408" name="xd20e2408">23</a>]</span>kan worden aangenomen en +dat slechts bij hooge uitzondering persoonlijke, onvervreemdbare +privilegiën werden verleend. Tot deze laatsten zal men dan +wellicht hebben te rekenen die, welke zelf de bepaling inhielden, dat +zij met den dood van den geprivilegieerden persoon of na opzegging door +de Staten een einde namen<a class="noteref" id="xd20e2410src" href= +"#xd20e2410" name="xd20e2410src">67</a>.</p> +<p>Het verdient nog opmerking, dat in de aangehaalde mededeelingen van +privilegie-overdrachten reeds enkele malen het woord <i>kopierecht</i> +wordt gebruikt. Dit kopierecht was natuurlijk niet anders dan het +uitsluitend recht tot drukken, zooals het in het privilegie stond +omschreven. Buiten het privilegie bestond geen kopierecht. Men zou +geneigd zijn het tegendeel op te maken uit uitdrukkingen als: +„... alle de Exemplaeren en Copie Regt, <i>ende</i> +Privilegie...” of: „... met den eygendom der Copie, +<i>ende</i> Privilegie...”, alsof er dus behalve het privilegie +nog een afzonderlijk recht van kopie bestond. Ik vond zelfs een +voorbeeld van „kopie-recht”-overdracht in een geval waar +geen privilegie, dus ook geen kopierecht bestond. Op 17 Februari 1718 +kocht nl. Joannes Oosterwijk, boekverkooper te Amsterdam, van Johannes +de Wees „alle de Exemplaaren, van de Treurspeelen van Joost van +Vondel.... nevens de overleveringe, als mede het <i>volle recht van +Copyen</i>”, terwijl hij eerst een jaar later (5 Jan. 1719) voor +deze werken een privilegie (dus een werkelijk kopierecht) +verkreeg<a class="noteref" id="xd20e2427src" href="#xd20e2427" name= +"xd20e2427src">68</a>.</p> +<p>„Waarschijnlijk bedoelden de uitgevers en boekverkoopers, +wanneer zij verklaarden aan anderen het „kopierecht” af te +staan, daarmede alleen, dat zij van hun kant van verdere exploitatie +der bedoelde kopie afzagen; het was dus niet de overdracht van een +absoluut recht, doch slechts het aangaan van eene persoonlijke +verbintenis, volgens welke de eene partij aan de andere ten aanzien der +kopie vrij spel liet. Misschien werden dergelijke overeenkomsten ook +door derden geëerbiedigd; in elk geval zullen de leden van +eenzelfde gildevereeniging onderling dit wel hebben gedaan. Maar een +uitsluitend recht, dat door ieder geëerbiedigd moest worden, kon +natuurlijk door zulk eene overeenkomst niet tot stand komen.</p> +<p>De privilegiën voor prenten en gravures werden, in +tegenstelling <span class="pagenum">[<a id="xd20e2440" href= +"#xd20e2440" name="xd20e2440">24</a>]</span>met de +boekdrukkersprivilegiën, bijna altijd aan den auteur zelf, den +schilder of „plaetsnyder”, verleend. Dit is ook zeer +verklaarbaar, want wie een afbeelding in koper of hout had gesneden kon +zonder behulp van anderen naar het door hem vervaardigde cliché +exemplaren afdrukken en zal dus in de meeste gevallen wel zelf voor de +uitgave van zijn werk hebben gezorgd. Doch het kwam ook voor, dat +graveurs voor anderen werkten, die dan op hun naam het privilegie +aanvroegen<a class="noteref" id="xd20e2442src" href="#xd20e2442" name= +"xd20e2442src">69</a>.</p> +<p>Wie de auteur van een werk was ging den privilegie-verleeners in het +algemeen niet aan, vandaar dat, zooals reeds is opgemerkt, ook +privilegiën werden verleend voor werken, die eigenlijk niet als +auteursproducten zijn te beschouwen of waarvan de auteurs al voor +meerdere eeuwen overleden waren. Wel bracht de resolutie van 28 Juni +1715 hierin eenige wijziging, maar van veel beteekenis was dit niet. In +hoofdzaak bleef alles bij het oude; van de erkenning van een recht der +schrijvers op hunne werken als grondslag der privilegiën blijkt in +de resolutie niets.</p> +<p>Hierboven heb ik al trachten aan te toonen, dat het toekennen der +privilegiën uitsluitend het gevolg was van de gewijzigde +verhoudingen in het uitgeversbedrijf ten gevolge van de uitvinding der +boekdrukkunst en dat er niet mede werd beoogd den schrijvers eene +bescherming te verleenen, die zij vroeger immers evenmin hadden +genoten. Wel werkten, zoowel hier als in andere landen, de +privilegiën ertoe mede, dat zoowel de grond als de materieele +waarde van het recht der auteurs op hunne producten meer dan vroeger +gekend en gewaardeerd werden, maar tot het in practijk brengen van het +beginsel kwam het in ons land niet vóór het jaar +1796.</p> +<p>De uitspraak van Bodel Nyenhuis<a class="noteref" id="xd20e2455src" +href="#xd20e2455" name="xd20e2455src">70</a>, dat onze vaderen ten +allen tijde toegegeven en erkend hebben, dat de schrijvers krachtens +een onschendbaar recht eigenaar zijn van hunne geschriften, en dat dit +het beginsel was, waarop het toekennen der privilegiën berustte, +mist dan ook m. i. allen grond. In den aanhef van elk privilegie vindt +men meestal de motieven en overwegingen, die tot het verleenen hebben +geleid; voor zoover ik heb kunnen nagaan wordt <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e2466" href="#xd20e2466" name= +"xd20e2466">25</a>]</span>daarin steeds de bescherming van den drukker +of uitgever als eenig doel vooropgesteld. Enkele voorbeelden mogen hier +volgen:</p> +<p>„... Van wege ons beminden Jan Corneliszoen, Alias Jan +zevers’ Printer, wonende binnen onser stede van Leyden Is ons +verthoent gheweest, hoe dat gaerne Imprimeren en̄ in prīte +leggē soude dit teghenwoerdige Boeck ēn is een Cronycke +vā Hollandt En̄ also hem datselve costelick ēn moijelic +vallen sal, en̄ dat dit selve Boeck noyt gheprint en̄ is +gheweest soe en soude hi die selve Printe en̄ Inpressie niet +durren bestaen sonder te hebben brieven vā Octroye en̄ +privilegie van ons... etc.”<a class="noteref" id="xd20e2470src" +href="#xd20e2470" name="xd20e2470src">71</a>.</p> +<p>„Alsoo Adriaen Gerritsz. ... ons verthoont heeft, dat hy +Suppliant ’t sijnen koste hadde doen translateren het Boeck +genaemt het leven van Alexander de Groote, beschreven in het Latijn +door Quintum Curtium, ende dat hy Suppliant het voorschreve Boeck van +meyninge ware eensdeels om sijn verschoten penningen wederom te +proffijteren, ende tot gherief van een yegelijcken te Drucken ende uyt +te geven, als wesende bequaem omme te lesen ende te gebruycken; dan +vresende dat een ander het selve terstondt soude moghen komen na te +Drucken, ’t welck tot sijne schade ende bederf soude +redunderen...” etc.<a class="noteref" id="xd20e2475src" href= +"#xd20e2475" name="xd20e2475src">72</a>.</p> +<p>„... Alsoo hij Suppliant beducht was, dat eenige baetsoekende +menschen den arbeidt van den nieuwen druk moghten komen vruchteloos te +maken...”<a class="noteref" id="xd20e2482src" href="#xd20e2482" +name="xd20e2482src">73</a>.</p> +<p>„... Hoe dat hij Suppliant... genegen was het voorsz. +Liederboek te drukken vol Noten, om te gemakkelijker geleert te konnen +werden; maar also hem hetselve veel gelt ende moeyten soude komen te +kosten, ende dat hij Suppliant beducht was, dat, na het perfectioneren +van het selve, hetselve door andere baatsoeckende Boekverkoopers mocht +werden nagedruckt, ’t gene hem Suppliant tot merkelijk nadeel +ende schade soude strekken...”<a class="noteref" id= +"xd20e2490src" href="#xd20e2490" name="xd20e2490src">74</a><span class= +"corr" id="xd20e2495" title="Niet in bron">.</span></p> +<p>Wel vindt men dikwijls over den nadruk, ook van +niet-geprivilegieerde boeken, een afkeurend oordeel, maar dit kwam dan +meestal <span class="pagenum">[<a id="xd20e2500" href="#xd20e2500" +name="xd20e2500">26</a>]</span>van uitgevers, die er zelf de nadeelige +gevolgen van hadden ondervonden. De nadrukkers werden gescholden voor +„baetsoeckende menschen”, en men verweet hun, dat zij het +onbehoorlijke niet inzagen van „in eens anders doent te +treden”<a class="noteref" id="xd20e2502src" href="#xd20e2502" +name="xd20e2502src">75</a>, doch eene erkenning van een recht van den +intellectueelen voortbrenger op zijn product was aan zulk een oordeel +vreemd.</p> +<p>In tegenstelling met wat Bodel Nyenhuis<a class="noteref" id= +"xd20e2516src" href="#xd20e2516" name="xd20e2516src">76</a>, en op +diens voetspoor o.a. ook Mr. de Ridder<a class="noteref" id= +"xd20e2519src" href="#xd20e2519" name="xd20e2519src">77</a>, verklaren, +meen ik tot de bewering gerechtigd te zijn, dat nadruk betrekkelijk +veel voorkwam. Zoo werden, om enkele voorbeelden te noemen, van bijna +alle Nederlandsche dichters werken nagedrukt of buiten toestemming van +den auteur uitgegeven, o.a. van: Vondel<a class="noteref" id= +"xd20e2522src" href="#xd20e2522" name="xd20e2522src">78</a>, +Constantijn Huygens<a class="noteref" id="xd20e2532src" href= +"#xd20e2532" name="xd20e2532src">79</a>, Starter<a class="noteref" id= +"xd20e2548src" href="#xd20e2548" name="xd20e2548src">80</a>, +Brederode<a class="noteref" id="xd20e2558src" href="#xd20e2558" name= +"xd20e2558src">81</a>, Poot<a class="noteref" id="xd20e2564src" href= +"#xd20e2564" name="xd20e2564src">82</a>, Jeremias de Decker<a class= +"noteref" id="xd20e2570src" href="#xd20e2570" name= +"xd20e2570src">83</a>, Jacob Cats.</p> +<p>Met andere geschriften, waarmede dikwijls meer was te verdienen dan +met dichtwerken, ging het evenzoo;<a class="noteref" id="xd20e2578src" +href="#xd20e2578" name="xd20e2578src">84</a> het waren ook niet +uitsluitend onaanzienlijke drukkertjes, die zich aan het nadrukken +bezondigden, zelfs iemand als de groote Willem Jansz. Blaeu is er niet +vrij van gebleven, al deed hij het dan ook uit wraak tegenover andere +firma’s, die begonnen waren zijne werken na te drukken<a class= +"noteref" id="xd20e2590src" href="#xd20e2590" name= +"xd20e2590src">85</a>.</p> +<p>Dat de nadruk niet tot de zeldzaamheden behoorde blijkt vooral +<span class="pagenum">[<a id="xd20e2597" href="#xd20e2597" name= +"xd20e2597">27</a>]</span>uit de verschillende maatregelen, die +drukkers en uitgevers onder elkander namen, om hem te keeren.</p> +<p>Bodel Nyenhuis vermeldt<a class="noteref" id="xd20e2602src" href= +"#xd20e2602" name="xd20e2602src">86</a>, dat tusschen 1671 en 1674 +onder de boekverkoopers een onderling accoord werd gesloten tegen het +nadrukken; in 1710 werd met hetzelfde doel eene „Willige +overeenkomst” gesloten tusschen drukkers en uitgevers uit +Amsterdam, Leiden, Rotterdam, den Haag en Utrecht<a class="noteref" id= +"xd20e2605src" href="#xd20e2605" name="xd20e2605src">87</a>. De reeds +meer dan eens genoemde resolutie der Staten van Holland van 1715 was +het gevolg van een request der „overluyden” van „de +Boeckverkoopers in verscheyde Steden deser Provincie,” waarbij +als bijlage was gevoegd „een Vertoogh, ampel deduceerende de +grieven bij de Supplianten door het nadrucken van haare Boecken +geleden.”</p> +<p>Ook de in de meeste steden bestaande gilde-vereenigingen weerden +zich dikwijls in den strijd tegen den nadruk; zoo wendde zich het +Amsterdamsche gild in 1670 met een adres tot de Stedelijke Regeering, +waarin straffen tegen de nadrukkers worden verzocht<a class="noteref" +id="xd20e2616src" href="#xd20e2616" name="xd20e2616src">88</a>. Dat men +in dezen strijd alleen belangen en geen rechten erkende, moge blijken +uit de volgende bepaling van een Groninger +boekverkooperscompagnie-reglement van het jaar 1724: „so wanneer +aldus een werkje gedrukt moge weesen, dat in deeze stadt aftrek hadde, +so sal geen van de leden mogen betwisten dat een ander lidt het soude +willen nadrukken, maar volkomen vrijheit daarin hebben om het te mogen +doen, so geen andere leeden wilden dat het <i>in compagnie</i> gedaan +soude worden, maar die van de leeden daarin sal willen, sal daer recht +toe mogen hebben”<a class="noteref" id="xd20e2627src" href= +"#xd20e2627" name="xd20e2627src">89</a>.</p> +<p>Kan men dus in de privilegiën, zooals die hier te lande +verleend werden, moeilijk een erkenning of toepassing van den +letterkundigen eigendom zien, daar zij zich eensdeels zeer goed ook +zonder dien letterkundigen eigendom laten verklaren en zij bovendien in +sommige gevallen met de erkenning van een recht der schrijvers niet +zouden zijn te rijmen, daarmede is nog niet gezegd, dat de auteurs van +elk recht op hun voortbrengsel verstoken waren. De privilegiën +waren <span class="pagenum">[<a id="xd20e2638" href="#xd20e2638" name= +"xd20e2638">28</a>]</span>uitsluitend gericht tegen nadruk in den +letterlijken zin van het woord, zij werden slechts verleend, zooals wij +gezien hebben, voor de boeken, die in druk uitkwamen, of waarvan +tenminste het plan om ze uit te geven was vastgesteld.</p> +<p>De vraag blijft dus open, of er niet een recht van den schrijver op +zijne niet-uitgegeven geschriften werd erkend, een recht, waarvan men +den grondslag dan hierin zou kunnen zoeken, dat die werken, welke de +auteur niet of nog niet voor publiceering geschikt acht, hetzij omdat +zij dingen inhouden, die het intieme leven van den auteur zelf of van +andere nog levende personen raken, hetzij omdat de auteur, die een naam +in wetenschap of letterkunde heeft op te houden, eene publicatie met +zijn schrijverseer niet in overeenstemming acht, zonder zijne +toestemming niet ter algemeene kennis mogen worden gebracht. Het +hierbedoelde recht, dat in vele moderne auteursrecht-wetgevingen wordt +erkend, moet niet verward worden met het auteursrecht; terwijl dit +laatste is een vermogensrecht, strekkende om de exploitatie van een +geschrift of kunstwerk uitsluitend aan den auteur voor te behouden, +hebben wij hier te doen met een zoogenaamd persoonlijkheidsrecht, dat +niet de heerschappij geeft over een bepaald goed, maar dat dient ter +bescherming der persoonlijkheid des auteurs tegen ongewenschte +openbaarmaking van hetgeen deze voor zich wil houden.</p> +<p>Of nu een dergelijk recht in den tijd der privilegiën werd +erkend, is moeilijk uit te maken. In de meeste gevallen kan een +schrijver er wel voor zorgen, dat zijn handschrift niet in handen komt +van personen, die er misbruik van zouden maken, m. a. w. de eigendom +van het handschrift geeft dan al de gewenschte bescherming en een +afzonderlijk recht is daarvoor niet noodig. Dit recht heeft dus slechts +beteekenis in de gevallen, dat een onuitgegeven geschrift niet door +ontvreemding maar door toevallige omstandigheden een ander in handen +komt; de vraag is dus, of de schrijver zich in een dergelijk geval +tegen het laten drukken en uitgeven van het geschrift kon +verzetten.</p> +<p>Voldoende gegevens, om op deze vraag een stellig antwoord te kunnen +geven, heb ik niet gevonden; enkele bijzonderheden, die als +aanwijzigingen kunnen gelden om haar ontkennend op te lossen, laat ik +hier volgen.</p> +<p>In eene briefwisseling tusschen Hugo de Groot en eenige zijner +<span class="pagenum">[<a id="xd20e2648" href="#xd20e2648" name= +"xd20e2648">29</a>]</span>naaste verwanten en vrienden in de jaren 1623 +en volgende wordt herhaaldelijk gesproken van de omstandigheid, dat van +de Groot’s <i>Inleydinge tot de Hollandsche +rechtsgeleertheid</i>, welke de schrijver oorspronkelijk uitsluitend +voor zijne kinderen en zijn jongsten broeder had bestemd, verschillende +afschriften in omloop waren. Op grond daarvan wordt hij aangemaand zelf +tot de uitgave van dit werk over te gaan, vóórdat anderen +hem daarin vóór zouden zijn; De Groot achtte deze +waarschuwing niet ongegrond en besloot ten slotte om de genoemde reden +zijn werk te doen uitgeven. Het blijkt echter niet, dat hij in eene +uitgave buiten zijn toedoen en toestemming door een ander iets +onrechtmatigs zou hebben gezien; wel duidt hij in een zijner brieven +met <i>plagium</i> aan het feit, dat afschriften in handen van anderen +waren gekomen<a class="noteref" id="xd20e2656src" href="#xd20e2656" +name="xd20e2656src">90</a>.</p> +<p>Wat Hugo de Groot nog tijdig had weten te verhoeden, overkwam een +ander schrijver in de 16de eeuw: den dichter Starter, wiens +<i>Lusthof</i> arglistig buiten zijn weten werd gedrukt. Dit wekte wel +zijne verontwaardiging, hij noemde het:</p> +<div class="lgouter"> +<p class="line">„’t Onredelijckste stuck, d’ +onlydelijckste smart,</p> +<p class="line">Die immermeer aen my betoond is of +bewezen”<a class="noteref" id="xd20e2691src" href="#xd20e2691" +name="xd20e2691src">91</a>.</p> +</div> +<p class="first">doch eene krenking van zijn recht scheen ook hij +daarin niet te zien.</p> +<p>Van een dergelijke behandeling was eenigen tijd later Hubert +Kornelisz. Poot het slachtoffer. Poot had een lofdicht „op zeker +braef en kunstryk Heer” gemaakt, dat hij niet door den druk +publiek gemaakt wilde hebben. Doch buiten zijne voorkennis wist de +drukker het te bemachtigen en toen Poot hem wilde verhinderen het in +druk uit te geven, kreeg hij tot bescheid: „Ik zal ’t +evenwel drukken; het is niet meer in uwe magt. Wilt gij derhalve, om +vrienden te blijven, weder een ducaton hebben... ik zal hem u geven; +dien waeg ik er aen, en anders zal ik evenwel met drukken +voortvaren.” <span class="pagenum">[<a id="xd20e2700" href= +"#xd20e2700" name="xd20e2700">30</a>]</span>Poot moest, naar hij zelf +verklaart, zich hierbij wel neerleggen en nam dus ook maar den dukaton +in ontvangst, die hem echter tot zijne verontwaardiging „aen +veelerlei soort van ander gelt” werd uitgeteld<a class="noteref" +id="xd20e2702src" href="#xd20e2702" name="xd20e2702src">92</a>.</p> +<p>Wijzen de bovenvermelde gevallen op het ontbreken van een recht der +schrijvers op hunne onuitgegeven werken, er bestaat een placcaat van de +Staten van Holland van 30 April 1728, dat aan eene bepaalde categorie +van auteurs, die in het bijzonder aan het gevaar blootstonden hunne +werken zonder hunne toestemming te zien uitgeven, dit recht +uitdrukkelijk toekende. Dit placcaat bepaalde: „dat van nu +voortaan niemand hier te Lande sal mogen doen drukken eenige Boeken, op +den naem van Professoren of andere Leedemaaten van onse Universiteyt te +Leyden, die te vooren noyt gedrukt zijn geweest, als haare Schriften, +Lessen &c. onder wat titul het soude mogen weesen, tenzij hij +alvoorens daar toe sal hebben verkreegen het schriftelyk Consent van +deselve, of van haare Erfgenaamen...” etc.<a class="noteref" id= +"xd20e2719src" href="#xd20e2719" name="xd20e2719src">93</a>.</p> +<p>Wat hier aan de Leidsche professoren werd verleend was dus wel het +recht, waarop mijn onderzoek nu is gericht; en dat men met dit placcaat +ook werkelijk bescherming van den auteurs-eer beoogde, kan blijken uit +de overweging:</p> +<p>„Alsoo Wy bevinden, dat door het drukken en uitgeeven van +Boeken op den naam van Professoren en andere Leedematen van onse +Universiteyt te Leiden, buiten haar kennis, veel groove fauten en +abuisen in deselve Boeken worden gecommitteerd, en selfs veel erroneuse +en onwaare stellingen werden in het ligt gebragt, tot merkelijke klein +agting van deselve Professooren en andere, en haare goeden naam, soo +buiten als binnen ’s Lands, ook tot groot nadeel der goede +Weetenschappen... etc.”</p> +<p>Intusschen valt uit deze bepaling, die uitsluitend ten behoeve der +Leidsche Hoogleeraren strekte, niets af te leiden omtrent de vraag of +dit recht ook in het algemeen voor elken schrijver of redenaar werd +erkend. Ik meen te mogen vermoeden dat dit niet het geval <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e2733" href="#xd20e2733" name= +"xd20e2733">31</a>]</span>was en dat dus het hier besproken placcaat, +evenals de privilegiën niet is te beschouwen als de erkenning van +een bestaand recht, maar als een uitzonderingsmaatregel.</p> +<p>Met andere met het auteursrecht in verband staande rechten, zooals +bijvoorbeeld het recht zich er tegen te verzetten, dat misbruik van den +auteursnaam wordt gemaakt, zal het wel evenzoo gesteld zijn +geweest.</p> +<p>Vondel beklaagt zich hierover o. a. in deze termen:</p> +<p>„De gewinzucht zommiger boeckverkooperen, meenende uit mijnen +naem winst te trecken, ontzien niet op een byzonder bladt, of in +boecken, in Hollandt en elders, op mijnen naem te drucken dichten bij +anderen gedicht, en inzonderheit in Zuidthollant, daer men op den tytel +van Vondels poëzye, druckt en herdruckt, en vermeert vele dichten, +daer ick zoo weinigh kennis en schult aen hebbe, als het kint dat noch +te baeren staet”<a class="noteref" id="xd20e2741src" href= +"#xd20e2741" name="xd20e2741src">94</a>.</p> +<p>Tegen dergelijke practijken was in die dagen in rechte niets te +beginnen; Vondel moet het zelf constateeren: „Tegens deze +ongeschicktheit, en moetwillige boosheit schieten my geen wapens dan +mijn gedult over.” Dit blijkt ook uit de volgende woorden van +Justus Lipsius, (in de voorrede van <i>De Cruce</i>, Amstel. 1670) +hoewel daarin, meer dan in die van Vondel, een gekrenkt +rechtsbewustzijn tot uiting schijnt te zijn gekomen: „<span lang= +"la">Ego semel et serio testor, audite qui in Europa: Nihil meum est +aut erit, quod non de autographo meo et me volente sit expressum. +Quicunque aliter, mihi injuriam facit, vobis +fucum</span>”<a class="noteref" id="xd20e2760src" href= +"#xd20e2760" name="xd20e2760src">95</a>.</p> +<hr class="tb"> +<p>In andere landen werd het recht der auteurs, zij het dan ook in +vergelijking met nu op zeer gebrekkige wijze, veel eerder erkend en +geregeld dan bij ons. In Bazel en Neurenberg bestonden reeds in het +midden der zestiende eeuw algemeene voorschriften, die den nadruk, ook +van niet-geprivilegieerde werken, verboden<a class="noteref" id= +"xd20e2773src" href="#xd20e2773" name="xd20e2773src">96</a>. Engeland +<span class="pagenum">[<a id="xd20e2793" href="#xd20e2793" name= +"xd20e2793">32</a>]</span>had reeds in 1709 eene wet op het +auteursrecht en in Frankrijk, waar het privilegie-stelsel tot aan de +revolutie in stand bleef, won toch in den loop der achttiende eeuw de +letterkundige eigendom meer en meer veld en vond zelfs bij rechterlijke +beslissingen toepassing<a class="noteref" id="xd20e2795src" href= +"#xd20e2795" name="xd20e2795src">97</a>.</p> +<p>Dat dit beginsel in onze Republiek niet zoo spoedig aanhang en +toepassing vond, kan wellicht hierdoor worden verklaard, dat onze +boekhandel, vooral in de 17de en 18de eeuw, voor een groot deel bestond +van de producten van buitenlandsche, meest fransche schrijvers. De +groote vrijheid van drukpers die hier in vergelijking met andere +landen, heerschte, maakte dat vele buitenlandsche schrijvers, die in +hun eigen land hunne werken niet durfden of konden laten uitgeven, hun +toevlucht namen tot een Nederlandschen uitgever. Bovendien waren de +voortbrengselen der Nederlandsche drukkunst terecht zeer gezocht; de +namen Elzevier, Plantijn, Wetstein, <span class="corr" id="xd20e2809" +title="Bron: Bleau">Blaeu</span> en anderen waren door geheel Europa +bekend en vele schrijvers stelden er een eer in, hunne geschriften door +een van die beroemde huizen te zien gedrukt.</p> +<p>„De Hollandsche boekhandel heeft, gedurende bijna eene eeuw, +zig verrijkt met het drukken van boeken, van welken hem, de +<i>manuscripten</i> uit Frankrijk gezonden werden, of die zij op de +fransche drukken nadrukten; of die voor hen hier te lande bearbeid +werden”<a class="noteref" id="xd20e2817src" href="#xd20e2817" +name="xd20e2817src">98</a>.</p> +<p>De schrijver van <i>Hollands Rijkdom</i> waaraan bovenstaande +woorden zijn ontleend, vermeldt in hetzelfde werk<a class="noteref" id= +"xd20e2831src" href="#xd20e2831" name="xd20e2831src">99</a> enkele +uitlatingen van Voltaire over de Nederlandsche uitgevers: „...een +amsterdamsch boekverkooper, die nauwelijks eene A voor eene B kende, +won een millioen, omdat er Franschen waren, welke om den broode +schreven.” „De hollandsche boekverkoopers winnen jaarlijks +een millioen, omdat de Franschen vlug van geest zijn.” Al drukt +Voltaire zich hier wat <span class="pagenum">[<a id="xd20e2834" href= +"#xd20e2834" name="xd20e2834">33</a>]</span>sterk uit, een grond van +waarheid ontbreekt zeker niet aan zijne beweringen.</p> +<p>Ook op het gebied van den muziekdruk waren het vooral werken van +vreemde componisten, die hier te lande werden gedrukt<a class="noteref" +id="xd20e2838src" href="#xd20e2838" name="xd20e2838src">100</a>.</p> +<p>Waar dus het uitgeversbedrijf en de boekhandel jaarlijks schatten in +het land brachten, terwijl de schrijvers grootendeels vreemdelingen +waren, ligt het voor de hand, dat men de bescherming der boekdrukkers +als hoofdzaak bleef beschouwen en zich niet zoo spoedig ontvankelijk +betoonde tot het erkennen van de rechten der auteurs.</p> +<p>De „schatten”, die door de drukkers en uitgevers werden +verdiend, mogen in bovenstaande citaten misschien min of meer +overdreven zijn voorgesteld, in ieder geval is het bekend, dat hun +bedrijf, vooral in de 17de eeuw, aanzienlijke winsten kon opleveren. +Gaat men daartegenover na, wat de schrijvers voor hun werk maakten, dan +valt daaruit gemakkelijk af te leiden, dat het leeuwenaandeel van +hetgeen met hunne geschriften werd verdiend niet voor hen maar voor de +drukkers en uitgevers was.</p> +<p>Over het weinige, dat de schrijvers voor het tooneel voor hun werk +kregen, is al gesproken. De exploitatie door den druk bracht wel eens +meer, maar toch gewoonlijk ook niet veel voor de auteurs op. Gaf men in +den schouwburg aan den tooneeldichter als eenige vergelding een aantal +„loodjes”, de uitgevers gaven dikwijls als eenig honorarium +een aantal exemplaren van het boek. In een brief van Abraham Ortel aan +den geschiedschrijver Emanuel van Meteren, gedateerd 17 November 1586, +leest men o. a.: „My dunckt, so veele als ick in onzen tyt +bevonden hebbe, so hebben de aucteuren selden gelt van haer boeken, +want meest wordense aen druckeren gesconken. Dan sy hebben wel +gemeynlijcken wat exemplaren alse gedruckt sijn, ende dan oock wachten +se gemeynlijcken wat van de dedicatie, idque pro Maecenatis aut patroni +liberalitate, die dicwils ende oock meest (geloove ick) hem mist. Ick +hebber oock by geweest dat Plantyn 100 daelders toe creech van den +aucteur, om dat hy syn boeck drucken soude willen.... Plantyn heeft nu +corts noch een boexken aengenomen, daer hy 200 gulden toe sal +hebben”<a class="noteref" id="xd20e2849src" href="#xd20e2849" +name="xd20e2849src">101</a>. De waarheid dezer mededeelingen omtrent +Plantijn vindt men bevestigd door Max Rooses in diens bekende werk +<span class="pagenum">[<a id="xd20e2858" href="#xd20e2858" name= +"xd20e2858">34</a>]</span>over den Antwerpschen drukker en uitgever. +Daar worden nog vele voorbeelden genoemd van schrijvers, die een som +gelds toe moesten betalen, waarvoor zij dan meestal een aantal +exemplaren van het werk ontvingen. Doch gewoonlijk hadden de auteurs +niets te betalen, maar kregen zij evenmin eenig honorarium. Aan sommige +gaf Plantijn een geschenk in boeken; slechts in zeer enkele gevallen +gaf hij eene renumeratie in geld<a class="noteref" id="xd20e2860src" +href="#xd20e2860" name="xd20e2860src">102</a>.</p> +<p>In de zeventiende eeuw was het in het algemeen voor de auteurs +waarschijnlijk niet veel beter gesteld. Van schrijvers, die zich met +hun arbeid verrijken, hoort men niet; als er iets met een boek te +verdienen is, strijkt de drukker dit meestal op. Zoo schrijft Maria van +Reigersbergh aan haar echtgenoot in een brief van 12 Augustus 1624 o. +a.: „Ick hebbe met Erpenius gesproecken raeckende het drucken van +U. E. bouck. Zoo veel hebbe ick wel verstaen, datter wel profyt mede te +doen is, het tselve tot onse kosten te laeten drucken, maer het kompt +altemael aen op het distribuweeren ende datter qualyck geldt wt de +bouckverkoopers handen te crigen is”<a class="noteref" id= +"xd20e2873src" href="#xd20e2873" name="xd20e2873src">103</a>. In een +volgend schrijven raadt zij Hugo de Groot, een paar honderd exemplaren +van den uitgever voor zich te bedingen<a class="noteref" id= +"xd20e2884src" href="#xd20e2884" name="xd20e2884src">104</a>.</p> +<p>De volgende versregels van Jeremias de Decker in zijn <i>Lof der +Geldzucht</i> over de poëten geven een soortgelijken indruk van de +toenmalige verhoudingen tusschen schrijver en uitgever:</p> +<div class="lgouter"> +<p class="line">„En vloeit er wat gewins uit hunne rymery,</p> +<p class="line">’t Valt hunnen buidel mis en doet de borze +zwellen</p> +<p class="line">Der loozer druckeren en hunner metgezellen;</p> +<p class="line">De Dichter zaeit en plant, de Drucker maeit en +pluckt.”</p> +</div> +<p class="first">De dichtkunst werd slecht betaald en het gevolg was, +dat de poëten soms op thans minder gebruikelijke wijze geld uit +hun verzen trachtten te slaan, b.v. door zich onder de hoede te stellen +van een Maecenas, of door het vervaardigen op bestelling van +gelegenheidsgedichten. Een eigenaardig voorbeeld van exploitatie der +dichtkunst deelt Prof. <span class="pagenum">[<a id="xd20e2903" href= +"#xd20e2903" name="xd20e2903">35</a>]</span>Kalff mede:<a class= +"noteref" id="xd20e2905src" href="#xd20e2905" name= +"xd20e2905src">105</a> de dichter Jan Jansz. Starter sloot in 1622 met +een twintigtal Amsterdammers een contract, waarbij deze +„lyefhebbers van de Nederduytsche poësy” zich +verbonden, aan Starter wekelijks 12 carolus-guldens uit te keeren; +daartegenover nam Starter de verplichting op zich, in Amsterdam te +blijven wonen en o. a. gedichten voor hen te schrijven tegen drie +stuivers de bladzijde.</p> +<p>Ten slotte nog een voorbeeld van schraal dichter-honorarium uit het +begin der achttiende eeuw: Hubert Korneliszoon Poot kreeg voor de +eerste uitgave zijner gedichten—en dat nog niet zonder +moeite—zes exemplaren van zijn werk en een „Grootmediaen +Bybel” van den uitgever. Later verweet deze uitgever hem +„dat er langer geen gedicht van (Poot) ter persse was te krijgen, +of daer most een stuk gelts voor zyn”; in antwoord op dit verwijt +verklaarde Poot echter, dat hij, alles bij elkaar, nooit meer van hem +had losgekregen dan „de arme waerde van twee zilvere +dukatons”.</p> +<hr class="tb"> +<p>Van eene bescherming tegen den nadruk die zich over verschillende +landen uitstrekte, kwam in het tijdperk der privilegiën natuurlijk +weinig in. Toch gelukte het soms aan een uitgever zich ook buiten de +landsgrenzen bescherming te verzekeren. Een van de oudste en +merkwaardigste voorbeelden hiervan geeft de beroemde bijbeluitgave van +Christoffel Plantijn, die in de jaren 1569–1572 te Antwerpen het +licht zag. Voor dit werk waren privilegiën verkregen in de +volgende landen: Venetië, Duitschland, Arragon en Castilië, +de Nederlanden, Brabant, Napels en Frankrijk. Bovendien had paus Pius V +er een privilegie voor verleend, waarbij aan ieder katholiek op straffe +van excommunicatie werd verboden, binnen twintig jaar dezen bijbel na +te drukken of te verkoopen zonder toestemming van Plantijn. Voor de +inwoners der kerkelijke Staten kwam bij deze straf nog een boete van +2000 gouden dukaten en verbeurdverklaring der nagedrukte +exemplaren<a class="noteref" id="xd20e2917src" href="#xd20e2917" name= +"xd20e2917src">106</a>.</p> +<p>Bodel Nyenhuis<a class="noteref" id="xd20e2932src" href="#xd20e2932" +name="xd20e2932src">107</a> maakt melding van een octrooi, door den +Franschen koning Hendrik IV in het jaar 1594 verleend aan Franciscus +<span class="pagenum">[<a id="xd20e2935" href="#xd20e2935" name= +"xd20e2935">36</a>]</span>Raphelengius voor <i lang="la">Cyclometrica +Elementa</i> van Justus Scaliger, een werk, dat ook in Nederland +geprivilegieerd was. Een ander voorbeeld is de reeds genoemde uitgave +van de <i lang="fr">Annales</i> van Hugo Grotius, voorzien van +privilegiën van de Staten-Generaal, de Staten van Holland en +keizer Ferdinand III. Ook blijkt van eene dergelijke gelijktijdige +bescherming in verschillende landen uit de resolutie der +Staten-Generaal van 10 Sept. 1609<a class="noteref" id="xd20e2943src" +href="#xd20e2943" name="xd20e2943src">108</a>: „Is Octavio van +Veen geaccordeert octroy, omme voor den tyt, dat hem gelyk octroy is +gegunt, by den keyser, coningen van Vrankryk ende Spangien, mitsgaders +die ertshertogen, alleene inde Vereenichde Provinciën te mogen +snyden in ’t coper of hout,... etc.”</p> +<p>Soms wendde zich de Regeering van een ander land tot onze Staten, om +de bescherming van een in het buitenland uitgekomen boek hier in te +roepen. In de vergadering der Staten-Generaal van 28 Aug. 1703 wordt +melding gemaakt van „een missive van den Heere Churfurst van de +Paltz”, waarin wordt medegedeeld, dat de Heidelbergsche professor +Johannes Andreas Eysenmenger een boek had geschreven genaamd <i>Het +ontdeckte Jodendom</i>, en waarin den Staten verzocht wordt: „dat +Haer Ho: Mog: geliefden sodanige nadruckelijke ende ernstige ordre te +stellen, en die voorsieninge te laten doen, ten eynde het nadrucken van +het voors. werck, als oock het verkopen van dien, in derselver gebiedt +en Landen mogte werden verboden”. Een brief van gelijke strekking +van den „Churfurst van Mentz”, handelende over hetzelfde +boek <i>Het Jodendom ontdeckt</i> werd eenige weken later in de +vergadering besproken<a class="noteref" id="xd20e2956src" href= +"#xd20e2956" name="xd20e2956src">109</a>.</p> +<p>In 1745 richtte zich de koning van Pruisen met een dergelijk verzoek +tot de Staten-Generaal. Van zijne missive werd door den Raadpensionaris +in de vergadering der Staten van Holland van 20 Nov. 1745 mededeeling +gedaan. De koning van Pruisen was bevreesd, dat men in Holland +„de Memoires van de Sociëteit der Weetenschappen in sijne +Majesteits Residentie geëtablisseert” zou nadrukken en +richtte zich tot de Staten „... in die ongetwyffelde hoope, dat +deselve het verlangde verbod tot verhindering van de gevreesde +nadrukking niet souden difficulteeren... etc.”<a class="noteref" +id="xd20e2966src" href="#xd20e2966" name="xd20e2966src">110</a>. +<span class="pagenum">[<a id="xd20e2971" href="#xd20e2971" name= +"xd20e2971">37</a>]</span></p> +<p>Wat de beslissing der Staten is geweest op deze verzoeken, heb ik +niet kunnen vinden; de Staten-Generaal verwezen de zaak naar de Staten +der Provinciën „om daer omtrent sodanige ordre te stellen, +als sullen oordeelen te behooren.” De Staten van Holland hadden +in de reeds meermalen genoemde resolutie van 1715 o.m. besloten: +„Dat de Boecken, waar op de voorschreve octroyen sullen werden +versoght, sullen moeten toebehooren in vollen eygendom ten minste voor +het grootste gedeelte, aan Ingezetenen van desen Lande, ende hier te +Lande gedruckt sullen moeten zijn.” Indien zij zich in 1745 +hieraan nog hielden, zal het laatstgenoemde verzoek dus wel door hen +zijn afgeslagen. In elk geval blijkt uit deze missives, dat men toen +reeds de nadeelige gevolgen van den buitenlandschen nadruk +ondervond.</p> +<p>Na hetgeen hierboven is gezegd behoeft het niet te verwonderen, dat +men in het algemeen hier te lande niets onrechtmatigs zag in het +nadrukken van in het buitenland uitgekomen werken. Dikwijls werden +zelfs voor deze nadrukken privilegiën verleend en dit gaf +aanleiding tot de vraag, of door deze privilegiën ook het invoeren +en verkoopen van de origineele buitenlandsche uitgave werd +verboden.</p> +<p>In een request van eenige Amsterdamsche uitgevers aan de Staten van +Holland van het jaar 1722 wordt deze kwestie besproken. Zij gaven er +o.a. in te kennen: „... dat niettegenstaande tot noch toe alle de +origineele Fransche Drucken van les oeuvres de Molière, +Corneille, Racine en meer andere, schoon de selve hier te Lande met +privilegie van haar Edele Groot Mog. herdruckt wierden, hier vry en +onverhindert inquaamen en vertiert wierden, eenige Boeckverkoopers tot +Parys hadden konnen goetvinden Boecken, hier te Lande uyt de Engelsche +en andere Taalen met seer swaare kosten in de Fransche Taale overgeset, +te herdrucken, en op de selve aldaar Privilegie te verkrygen, om daar +door het inkomen en vertieren der origineele Hollandtsche Drucken te +weeren, en sulcks tegen het voorrecht, dat sy hier te Lande genooten... +Dat dewyl nu de Supplianten sich (onder reverentie) verbeelden, dat de +intentie van Vranckrijck in het verleenen van des selfs +Privilegiën niet geweest was, om het vertier der Hollandtsche +Drucken te verbieden... versoeckende derhalven, dat de saake ter +Generaliteyt daar heenen moghte werden gedirigeert, om aan het Hof van +Vranckrijck te vertoonen het ongelijck, het geen de onderdaanen van +deesen Staat <span class="pagenum">[<a id="xd20e2978" href="#xd20e2978" +name="xd20e2978">38</a>]</span>door de interpretatie van de voorgewende +Privilegiën aangedaan wierdt... etc.”<a class="noteref" id= +"xd20e2980src" href="#xd20e2980" name="xd20e2980src">111</a>.</p> +<p>Of naar aanleiding van dit request met de Fransche Regeering in +overleg is getreden, weet ik niet te zeggen. Wel schijnt de vraag de +Staten van Holland nog later te hebben beziggehouden; ten minste in +1730 werd aan eene commissie uit hun midden opgedragen, te examineeren +„... of eenige andere, en beetere, ordre soude konnen worden +uitgedagt omtrent het nadrukken van Boeken, die buiten ’s Lands +gedrukt mogten zijn”<a class="noteref" id="xd20e2987src" href= +"#xd20e2987" name="xd20e2987src">112</a><span class="corr" id= +"xd20e2991" title="Niet in bron">.</span> Met dezelfde kwestie had +waarschijnlijk ook te maken de mededeeling van den Raadpensionaris in +de vergadering van 5 October 1735: „... dat aan hem is +voorgekoomen, dat in de Octroien, welke van tyd tot tyd door haar Edele +Groot Mog. verleent worden tot het drukken van Boeken, geïnsereert +zijn eenige Clausulen, welke aanleiding geeven om het debit der Boeken +hier te Lande gedrukt buiten ’s Lands seer difficil te maaken, +tot nadeel van de commercie der Boekverkoopers in deese +provincie.” Men besloot de zaak te onderzoeken en te overwegen +„of, en wat, veranderingen in deese Octroien souden konnen en +behooren gemaakt te worden, en wat voorsiening verders soude konnen +werden gedaan tot beneficieering van de Drukkerye en Boeknegotie in +deese Landen”<a class="noteref" id="xd20e2994src" href= +"#xd20e2994" name="xd20e2994src">113</a>. Men ziet uit deze laatste +toevoeging weer een bewijs van de groote zorg, die de Staten voor +„Drukkerye en Boeknegotie” aan den dag legden.</p> +<p>In sommige octrooien uit dienzelfden tijd van de Staten van Holland +voor hier te lande uitgegeven nadrukken van vreemde werken wordt +uitdrukkelijk vermeld, dat de origineele uitgave er niet door wordt +geweerd. Zoo komt in een octrooi van het jaar 1737 de volgende clausule +voor: „...des dat door het verleenen van het selve Octroi niemand +sal worden belet hier te Lande te debiteeren den Engelschen Druk van +het voorschreeven Werk...”<a class="noteref" id="xd20e3001src" +href="#xd20e3001" name="xd20e3001src">114</a> en in een van het +daaropvolgend jaar: „...doch door dit octrooi zal niet worden +belet, dat de origineele Pruissische Druk van hetzelfde werk hier wordt +ingevoerd, uitgegeven of verkocht”<a class="noteref" id= +"xd20e3006src" href="#xd20e3006" name="xd20e3006src">115</a>. Hieruit +blijkt, dat men de billijkheid <span class="pagenum">[<a id="xd20e3011" +href="#xd20e3011" name="xd20e3011">39</a>]</span>tegenover +buitenlandsche uitgevers niet geheel uit het oog verloor, al kunnen wij +volgens de thans geldende begrippen, hierin niet—zooals in het +bovengenoemd request wordt gedaan—een „voorrecht” +voor hen zien. Het enkele feit, dat voor nadrukken privilegiën +werden verleend, bewijst dat men nog ver afstond van eene +internationale bescherming.</p> +<p>Toch schijnt reeds in het midden der 18de eeuw bij een Nederlander +het denkbeeld te zijn opgekomen van het samengaan van verschillende +staten, om door algemeene voorschriften den nadruk te weren. +Verschillende schrijvers maken er n.l. melding van, dat op het +Vredescongres te Aken in 1748 door een Nederlandschen boekhandelaar een +voorstel tot bestrijding van den nadruk werd aangeboden met het +verzoek, dat alle vertegenwoordigde Staten dit zouden aannemen en het +daartoe in het vredesverdrag zou worden opgenomen. Van dit, voor de +geschiedenis van het internationale auteursrecht voorzeker zeer +belangrijke, voorstel is het mij, ondanks enkele nasporingen, niet +gelukt meerdere bijzonderheden te weten te komen<a class="noteref" id= +"xd20e3015src" href="#xd20e3015" name="xd20e3015src">116</a>. Dat het +niet tot uitvoering is gekomen, behoeft nauwelijks te worden vermeld; +waarschijnlijk heeft het zelfs bij geen der Akensche gedelegeerden een +punt van ernstige overweging uitgemaakt.</p> +</div> +</div> +<div class="div2" id="ch1.2"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h3 class="main">§ 2 Onze wetgeving op het auteursrecht van het +einde der achttiende eeuw tot dezen tijd</h3> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Met het privilegie-stelsel werd hier te lande het +eerst in de provincie Holland gebroken. In het jaar 1796 vaardigde het +Provinciaal Bestuur van dit gewest eene Publicatie<a class="noteref" +id="xd20e3032src" href="#xd20e3032" name="xd20e3032src">117</a> uit, +waarvan het eerste artikel luidde: <span class="pagenum">[<a id= +"xd20e3041" href="#xd20e3041" name="xd20e3041">40</a>]</span></p> +<p>„Dat van nu voortaan geene Privilegiën of Octroijen tot +het drukken en uitgeven van eenige Boeken of Stukken zullen worden +verleend, als strijdende tegen de thans aangenomen grondbeginselen, +volgens welke ieder Ingezeten een aanspraak heeft op de beveiliging van +zijnen regtmatigen eigendom.”</p> +<p>In het volgend artikel werd aan ieder boekverkooper binnen de +provincie, die een origineel werk uitgaf, waarvan hij het kopierecht +had verkregen, het uitsluitend recht toegekend, dat boek te drukken en +uit te geven.</p> +<p>Men erkende dus een „eigendomsregt” op geschriften, dat +zijn oorsprong vond in den auteur, doch de bescherming werd niet aan +deze laatsten, maar aan de uitgevers verleend. Al komt deze regeling, +zooals o.a. door Mr. de Ridder wordt opgemerkt<a class="noteref" id= +"xd20e3048src" href="#xd20e3048" name="xd20e3048src">118</a>, in de +gevolgen voor de auteurs vrijwel op hetzelfde neer, daar zij zich bij +contract tegen eventueele willekeur der uitgevers konden beveiligen, er +blijkt toch uit, dat al waren de privilegiën afgeschaft, het +beginsel, dat er aan ten grondslag had gelegen, nog bleef nawerken. +Over de schrijvers wordt in de geheele publicatie niet gesproken.</p> +<p>Het kopierecht, dat aan de uitgevers werd verleend, ging op hunne +erfgenamen over en was—in overeenstemming met den naam +„eigendomsregt” dien men er aan gaf—eeuwigdurend +(art. 2); er behoorde ook toe de uitsluitende bevoegdheid, vertalingen +en verkortingen van het geschrift in het licht te geven (art. 4). Daar +echter de publicatie alleen in de provincie Holland van kracht was, had +de bescherming, die zij verleende, niet zoo heel veel te +beteekenen.</p> +<p>Ten opzichte der internationale verhoudingen huldigde de publicatie +nog dezelfde beginselen, die in den privilegiën-tijd heerschende +waren. Nadruk van in het buitenland (d.i. buiten de provincie Holland) +uitgekomen boeken werd niet alleen niet verboden, maar werd zelfs alsof +het eene oorspronkelijke uitgave was, tegen verdere nadrukken beschermd +(art. 5). De „regtmatige eigendom” van vreemdelingen werd +dus niet geëerbiedigd; de Hollandsche uitgever, die er zich het +eerst van meester maakte, gold als rechthebbende. Hetzelfde gold voor +de uitgave eener vertaling van een buitenlandsch werk (art. 6). De +uitgever behoefde voor het vestigen van zijn recht niet eens met de +uitgave, den nadruk of de vertaling begonnen te zijn; reeds +<span class="pagenum">[<a id="xd20e3055" href="#xd20e3055" name= +"xd20e3055">41</a>]</span>het voornemen om dat te doen verschafte, mits +behoorlijk in de nieuwsbladen geadverteerd, een „<i>regt van +praeferentie</i>”, waardoor anderen verhinderd werden van +dezelfde kopie gebruik te maken (art. 7).</p> +<p>Bijbels, testamenten, kerk- en schoolboeken, almanakken en +tijdwijzers waren uitdrukkelijk van de bescherming uitgesloten (art. +8); van staatsstukken, „welke als den eigendom van het Volk van +Holland moeten worden beschouwd”, behield het Provinciaal Bestuur +het kopierecht aan zich (art. 9).</p> +<p>De eerste wet op het auteursrecht, geldende voor alle +provinciën, was de <i>Publicatie van het Staatsbewind der +Bataafsche Republiek van 3 Juli 1803</i><a class="noteref" id= +"xd20e3066src" href="#xd20e3066" name="xd20e3066src">119</a>. Ook +hierin was de bescherming der uitgevers nog hoofdzaak; er werd nu +echter ook van de „opstellers” der boeken gesproken, die in +de publicatie van het provinciaal Bestuur van Holland niet eens waren +genoemd. Het kopierecht werd verleend aan ieder, die „in de +Bataafsche Republiek een oorspronkelijk werk uitgeeft, waarvan hij het +gewoonlijk alzoo genoemd, Regt van kopij of bezit, omdat hij zelf +daarvan de opsteller is, of om niet, of voor geld, of op eene andere, +mits wettige wijze, bekomen heeft” (art. 2).</p> +<p>Deze bepaling zou practisch ongeveer dezelfde gevolgen hebben gehad, +indien als subjecten van het auteursrecht eenvoudig waren +aangewezen—zooals in art. 1 van onze tegenwoordige +wet—„de auteur en zijne rechtverkrijgenden.” Het +verschil ligt echter niet alleen in de meer omslachtige formuleering. +Van een recht op het geestelijk product, toekomende aan den auteur +onafhankelijk van de vraag of, en zoo ja hoe hij zijn werk wenscht te +exploiteeren, had men blijkbaar nog geen klaar begrip. Dit blijkt ook +uit de overwegingen, die het Staatsbewind der Bataafsche Republiek over +deze wet aan het Wetgevend Lichaam deed toekomen<a class="noteref" id= +"xd20e3077src" href="#xd20e3077" name="xd20e3077src">120</a>. Daarin +wordt als doel van de wet, naast bevordering van den boekhandel, +waarvan het eerst wordt gesproken, nog genoemd:</p> +<p>„1<sup>o</sup>. de bevordering der verlichting en der +wetenschappen in ons <span class="pagenum">[<a id="xd20e3090" href= +"#xd20e3090" name="xd20e3090">42</a>]</span>Vaderland en 2<sup>o</sup>. +de zekerheid der ingezetenen, dat door een dergelijke Wet, hun vrije +handel niet meer werd beperkt, dan volstrekt vereischt wordt, tot +maintien van een ieders wettig regt van Eigendom.” Over de +schrijvers wordt geen woord gezegd.</p> +<p>De wet erkende naast het recht van eigendom ook een <i>recht van +praeferentie</i>, toekomende aan den uitgever, die van een +buitenlandsch werk eene vertaling in het licht geeft. Dit recht +verwierf de uitgever zich dus geheel buiten den auteur om. In de +„Consideransen” wordt het aldus gemotiveerd: „het +valt toch niet te ontkennen, dat zoodanig een” (nl. de uitgever +der vertaling) „moet gehouden worden, de daartoe benoodigde +moeite of Copia geld en voorschotten te hebben besteed en uitgelegd, en +alzoo zich een regt verworven, om door het debiet van zijn werk, zich +zelven schadeloos te stellen, en zoo mogelijk winst te doen... +etc.”</p> +<p>Doch ten opzichte van nadrukken van buitenlandsche werken werd het +recht van praeferentie door het Staatsbewind bestreden. Niet omdat men +er eene onbillijkheid in zag tegenover den buitenlandschen schrijver of +uitgever, doch uitsluitend omdat de eene ingezetene erdoor op +onrechtvaardige wijze boven de overigen wordt voorgetrokken. De +bepaling van art. 5 der Hollandsche publicatie werd dus niet +overgenomen; overigens was de wet van 1803 daaraan vrijwel gelijk.</p> +<p>De wet van 1803 is slechts enkele jaren van kracht gebleven; na de +inlijving van ons land bij het Fransche keizerrijk werd, ook op het +gebied van het auteursrecht, de Hollandsche wetgeving spoedig door de +Fransche vervangen. De voornaamste bepalingen waren te vinden in de +<i lang="fr">Décret-Loi des 19–24 Juillet 1793</i>. Deze +wet, die nu nog, hoewel op enkele punten gewijzigd en door andere +wetten aangevuld, in Frankrijk van kracht is, verleende het kopierecht +aan de auteurs van alle mogelijke geschriften en daarenboven aan: +„<span lang="fr">compositeurs de musique</span>” en aan: +„<span lang="fr">peintres et dessinateurs qui feront graver des +tableaux ou dessins</span>” (art. 1). Na hun dood bleef het +auteursrecht nog tien jaar voor hunne erfgenamen bestaan (art. 2).</p> +<p>Deze bepaling werd door een, eveneens hier te lande executoir +verklaard <i>Keizerlijk Decreet van 1810</i> in dier voege aangevuld, +dat de weduwe van den auteur gedurende haar leven, en zijne kinderen +tot twintig jaar na den dood huns vaders van de bescherming zouden +genieten. <span class="pagenum">[<a id="xd20e3119" href="#xd20e3119" +name="xd20e3119">43</a>]</span></p> +<p>De twee hoofdbeginselen, die hier onder het Fransche bestuur voor +het eerst werden ingevoerd, n.l. het toekennen van een 1<sup>o</sup>. +<i>in tijdsduur beperkt</i> auteursrecht, en dat 2<sup>o</sup>. +<i>direct</i> aan de auteurs, vindt men na dien tijd in de wetgevingen +van bijna alle landen terug.</p> +<p>De Fransche wetten op de boekdrukkerij en den boekhandel werden hier +afgeschaft door het <i>Souverein Besluit van den 24 Januari 1814 No. +1</i> (Staatsblad No. 17), <i>houdende bepalingen omtrent den +boekhandel en den eigendom van letterkundige werken</i>.</p> +<p>Dit besluit vond vooral toejuiching, omdat het de drukkende Fransche +censuur afschafte; uit <span class="corr" id="xd20e3144" title= +"Bron: det">het</span> oogpunt van auteursrecht is het echter als een +stap terug te beschouwen. Evenals de wet van 1803 gaf het een +eeuwigdurend recht, niet aan den auteur, maar aan „... elk die +een oorspronkelijk werk, hetzij in één, hetzij bij deelen +of stukken uitgeeft, waarvan hij het regt van copie, als opsteller of +anderszins, wettig bezit” (art. 6). Ook werd in het besluit +strafbaar gesteld: „eenigerlei nadruk van de Nederduitsche +vertaling eens buiten deze landen uitgekomen werks, of het debiteren +eener andere Nederduitsche vertaling van hetzelfde werk, binnen de drie +eerste jaren na de uitgave der eerste vertaling” (art. 9), eene +bepaling, die ook voorkwam in de wet van 1803 en die toen op de +eigenaardige wijze, die boven is medegedeeld, werd gemotiveerd.</p> +<p>Een besluit van 24 Januari 1815 (Staatsblad No. 6) gaf nog eenige +aanvullende bepalingen over de formaliteiten, die de eerste uitgever +eener vertaling tot vestiging van zijn recht van praeferentie had te +vervullen.</p> +<p>Intusschen was in België—vreemd genoeg—bij Besluit +van 28 September 1814 (Journal Officiel No. 54) het auteursrecht op +geheel andere wijze, n.l. volgens de bovengenoemde Fransche beginselen, +geregeld; vandaar dat men spoedig naar eene nieuwe, voor beide deelen +van het koninkrijk gelijke regeling verlangend begon uit te zien.</p> +<p>Reeds in 1816 werd een ontwerp van wet aan den Raad van State +aangeboden, waarvoor de vroegere Nederlandsche regelingen, zelfs de +resolutie van de Staten van Holland van 1715, tot richtsnoer schijnen +te hebben gediend<a class="noteref" id="xd20e3153src" href="#xd20e3153" +name="xd20e3153src">121</a>.</p> +<p>Dit ontwerp werd, na door den Raad van State geheel te zijn +<span class="pagenum">[<a id="xd20e3161" href="#xd20e3161" name= +"xd20e3161">44</a>]</span>omgewerkt volgens de nieuwere opvattingen, +bij de Staten-Generaal ingediend, waar het, zonder aanleiding te geven +tot gedachtenwisseling, onveranderd werd aangenomen, om vervolgens te +worden afgekondigd onder den naam van: <i>Wet van den 25 Januari +1817</i> (Staatsblad No. 5), <i>de regten bepalende, die in de +Nederlanden, ten opzigte van het drukken en uitgeven van letter- en +kunstwerken, kunnen worden uitgeoefend</i>.</p> +<p>Het recht om letter- en kunstwerken uitsluitend door den druk gemeen +te maken en te verkoopen werd verleend aan „diegenen, welke +daarvan autheurs zijn, en hunne regtverkrijgenden” (art. 1).</p> +<p>Vertalers van in het buitenland uitgekomen <span class="corr" id= +"xd20e3174" title="Bron: lettewerken">letterwerken</span> kregen +hetzelfde recht op hunne vertaling (art. 2); het recht van praeferentie +echter, waardoor de eerste vertaler ieder ander kon verhinderen, eene +andere vertaling in het licht te geven, komt in de wet niet +voor<a class="noteref" id="xd20e3177src" href="#xd20e3177" name= +"xd20e3177src">122</a>.</p> +<p>Het auteursrecht duurde twintig jaar na den dood van den auteur of +vertaler (art. 3).</p> +<p>Als voorwaarde van de bescherming werd gesteld, dat het werk op eene +Nederlandsche drukkerij moest zijn gedrukt, dat het een Nederlandschen +uitgever moest hebben, en dat drie exemplaren vóór of +gelijktijdig met de uitgave moesten worden ingeleverd aan het +gemeentebestuur van de woonplaats des uitgevers (art. 6).</p> +<p>Vergeleken met het Besluit van 1814 vertoonde deze wet +aanmerkelijken vooruitgang: het recht werd direct verleend aan de +auteurs; met het eeuwigdurend kopierecht, consequentie van de +letterkundige eigendomstheorie, was gebroken; naast boeken waren ook +„kunstwerken” beschermd en op het punt van vertalingen +waren gezondere beginselen gevolgd. Doch op zeer vele punten was de +nieuwe regeling, die tot het jaar 1881 van kracht is gebleven, nog +gebrekkig en onvolledig.</p> +<p>De uitdrukking „letter- en kunstwerken”, waarmede de +beschermde producten werden aangewezen, was vaag en gaf in enkele +gevallen aanleiding tot twijfel<a class="noteref" id="xd20e3194src" +href="#xd20e3194" name="xd20e3194src">123</a><span class="corr" id= +"xd20e3202" title="Niet in bron">.</span> Werken van plastische +beeldende kunst vielen <span class="pagenum">[<a id="xd20e3205" href= +"#xd20e3205" name="xd20e3205">45</a>]</span>buiten de +„kunstwerken”, daar de wet alleen betrekking had op het +drukken en uitgeven. De vraag of onder de „letterwerken” +ook mondelinge voordrachten begrepen waren, werd door de meesten +ontkennend beantwoord<a class="noteref" id="xd20e3207src" href= +"#xd20e3207" name="xd20e3207src">124</a>.</p> +<p>Een groote leemte vormde het geheel ontbreken van op- en +uitvoeringsrecht voor tooneel- en muziekwerken; in dit opzicht waren +wij dus—in tegenstelling met de meeste andere landen—nog +even ver als in den tijd der privilegiën.</p> +<p>Voorts valt op de wet van 1817 aan te merken, dat de handhaving van +het recht ondoeltreffend was geregeld. Art. 4 bepaalde, dat elke +inbreuk op het kopierecht (dus ook bv. het verkoopen en verspreiden van +nagedrukte exemplaren) als nadruk werd aangemerkt en als zoodanig +strafbaar was. De straffen waren, behalve boete van 10–1000 gld., +confiscatie van alle nagedrukte exemplaren ten voordeele van den +eigenaar van den oorspronkelijken druk en het betalen aan dezen laatste +van eene schadevergoeding, bedragende de waarde van 2000 exemplaren van +het nagedrukte boek of kunstwerk. Dit bedrag overtrof natuurlijk in de +meeste gevallen verre dat der werkelijk geleden schade, zoodat de +oorspronkelijke uitgever op deze wijze niet alleen werd schadeloos +gesteld, maar nog een aanzienlijke winst kon maken. Aan den anderen +kant was hij, op wiens recht inbreuk werd gemaakt, weer te beperkt in +zijne rechtsmiddelen; de bedoelde schadevergoeding kon alleen verkregen +worden, wanneer tegen den nadrukker eene strafvervolging was ingesteld +en zoolang deze niet tot een veroordeelend vonnis had geleid, bestond +er voor den rechthebbende op het kopierecht geen middel, om het +verspreiden, verkoopen en invoeren van nagedrukte exemplaren tegen te +gaan. De regeling van art. 4 was bovendien op vele punten onvolledig; +er stond bij voorbeeld niet in, hoe de schadevergoeding berekend moest +worden, wanneer het een nog niet uitgegeven werk gold of een werk, +waarvan verschillende uitgaven bestonden. Wat de boete betreft, deze +moest strekken „ten behoeve van de algemeene armen van de +woonplaats des nadrukkers”; eene bepaling waarvan de ratio +moeilijk is te <span class="pagenum">[<a id="xd20e3226" href= +"#xd20e3226" name="xd20e3226">46</a>]</span>vatten en die daarenboven +niet voorzag in het geval, dat de nadrukker een vreemdeling was.</p> +<p>In de wet kwamen geene bepalingen voor voor pseudonieme, anonieme en +posthume werken, evenmin voor werken, die door de samenwerking van +meerdere auteurs zijn ontstaan, hetgeen toch, met het oog op de +berekening van den duur van het recht volgens art. 3 (20 jaar na den +dood des auteurs) gewenscht ware geweest. De toepassing van +laatstgenoemd artikel gaf ook moeielijkheid bij werken, waarvan geen +natuurlijk persoon auteur is, maar die vanwege een of ander genootschap +of den Staat zijn uitgegeven.</p> +<p>Eene afzonderlijke regeling van het Staats-kopierecht gaf het +<i>Koninklijk Besluit van 2 Juli 1822</i> (Staatsblad No. 16), waarbij +het drukken en verspreiden van staatsstukken werd vrijgelaten, behalve +van diegenen, waarop door den Koning het recht van uitgave ten behoeve +van de landsdrukkerij werd voorbehouden of „bij speciale +vergunningen of octroijen” aan particulieren werd afgestaan.</p> +<p>Dit K. B. is terecht een voorwerp van scherpe kritiek geweest. +Onafhankelijk van de wet, die deze materie regelde, werd hier een +kopierecht van den Staat gecreëerd en zelfs aan den Koning de +bevoegdheid voorbehouden speciale vergunningen, in aard vrijwel met de +vroegere privilegiën overeenkomende, aan particulieren te +verleenen.</p> +<p>Toen eindelijk de Hooge Raad in een arrest van 8 September +1840<a class="noteref" id="xd20e3240src" href="#xd20e3240" name= +"xd20e3240src">125</a> had uitgemaakt, dat de beschikkingen van het +genoemde K. B. van geen kracht waren, daar de wet van 1817 een +kopierecht van den Staat niet kent, werd bij K. B. van 24 April 1841 +(Staatsblad No. 11) het besluit van 1822 en de daarop berustende +besluiten, waarbij het uitgeven van bepaalde staatsstukken aan de +landsdrukkerij werd voorbehouden of aan particulieren verleend, +ingetrokken<a class="noteref" id="xd20e3245src" href="#xd20e3245" name= +"xd20e3245src">126</a>. <span class="pagenum">[<a id="xd20e3273" href= +"#xd20e3273" name="xd20e3273">47</a>]</span></p> +<p>Later kwam de kwestie van het Staats-kopierecht nog ter sprake bij +de behandeling van de <i>Wet van 12 Aug. 1849</i> (Staatsblad No. 36) +<i>op de invoering van de Pharmacopoea Neerlandica en Nederlandsche +Apotheek</i>, waarbij het uitsluitend recht van drukken en uitgeven van +dit stuk aan den Staat werd voorbehouden. Zoowel in de schriftelijke +gedachtenwisseling over deze wet als bij de openbare beraadslagingen +<span class="corr" id="xd20e3282" title="Bron: vond">vonden</span> de +genoemde bepalingen bij vele leden der Staten-Generaal verzet<a class= +"noteref" id="xd20e3285src" href="#xd20e3285" name= +"xd20e3285src">127</a>; toch bleef zij in de wet gehandhaafd. De wet +zelf werd in 1871 ingetrokken.</p> +<p>De genoemde leemten en gebreken van de wet van 1817, waarbij nog +gevoegd kan worden het ontbreken van voldoende overgangsbepalingen +(waardoor o.a. twijfel bleef bestaan ten opzichte van het al of niet +voortbestaan van het eeuwigdurend kopierecht, dat volgens de vroegere +Nederlandsche wetten was verkregen)<a class="noteref" id="xd20e3293src" +href="#xd20e3293" name="xd20e3293src">128</a>, deden zich al spoedig in +de practijk gevoelen en waren oorzaak, dat door belanghebbenden +herhaaldelijk pogingen in het <span class="corr" id="xd20e3318" title= +"Niet in bron">werk</span> werden gesteld om tot eene betere regeling +te komen.</p> +<p>In 1828 werd reeds door eenige boekhandelaren een ontwerp ter +vervanging van de wet van 1817 opgesteld en met eene memorie van +toelichting aan de Regeering aangeboden<a class="noteref" id= +"xd20e3323src" href="#xd20e3323" name="xd20e3323src">129</a>. Twee jaar +later had de Regeering een ontwerp gereed, dat echter nooit bij de +Staten-Generaal is ingediend.</p> +<p>In latere jaren is, vooral door de <i>Vereeniging tot bevordering +van de belangen des boekhandels</i> gedurig moeite gedaan, om een +betere wet te krijgen<a class="noteref" id="xd20e3334src" href= +"#xd20e3334" name="xd20e3334src">130</a>.</p> +<p>In het jaar 1860 werd door bovengenoemde vereeniging een ontwerp +voor eene nieuwe wettelijke regeling met eene memorie van toelichting +aan den minister van binnenlandsche zaken aangeboden<a class="noteref" +id="xd20e3345src" href="#xd20e3345" name="xd20e3345src">131</a>. Nadat +over dit ontwerp bij de koninklijke Academie voor beeldende +<span class="pagenum">[<a id="xd20e3351" href="#xd20e3351" name= +"xd20e3351">48</a>]</span>kunsten en bij de koninklijke Academie van +Wetenschappen adviezen waren ingewonnen, verscheen eindelijk in 1877 +een Regeerings-ontwerp. Voor de voorbereiding hiervan was, zooals ook +in de M. v. T.<a class="noteref" id="xd20e3353src" href="#xd20e3353" +name="xd20e3353src">132</a> wordt erkend, behalve van de belangrijkste +buitenlandsche wetgevingen, een ruim gebruik gemaakt van het Ontw. +Boekh. Er was o.a. uit overgenomen de nauwkeuriger omschrijving der +auteursproducten in plaats van de vage term „letter- en +kunstwerken” van de wet van 1817; voorts de bepaling, dat het +auteursrecht eene roerende zaak is (art. 9); dat met auteurs worden +gelijkgesteld ondernemers van werken, die uit bijdragen van meerdere +auteurs bestaan (art. 3 Ontw. Boekh., art. 2 a Ontw. ’77); en de +bepaling, dat de auteurs of hunne rechtverkrijgenden op wederrechtelijk +gemeen gemaakte werken beslag kunnen leggen (artt. 14–17 Ontw. +Boekh., artt. 20–22 Ontw. ’77).</p> +<p>Op vele andere punten was het Ontw. Boekh. echter niet gevolgd. +Nieuw was b.v.: het erkennen van een recht van op- en uitvoering voor +muziek- en tooneelwerken (als gevolg hiervan werd niet meer van +<i>kopierecht</i> maar van <i>auteursrecht</i> gesproken) en het +toekennen van auteursrecht voor mondelinge voordrachten (art. 1); de +beperking van het uitsluitend recht om vertalingen van een werk uit te +geven tot slechts 5 jaar na de oorspronkelijke uitgave en dan nog onder +voorwaarde, dat het recht uitdrukkelijk wordt voorbehouden en de +vertaling binnen drie jaar verschijnt; (art. 5b en 15 2<sup>o</sup>); +de berekening van den duur van het auteursrecht niet meer naar het +tijdstip van overlijden des auteurs, maar naar dat van de eerste +uitgave van het werk (art. 12); de bepaling dat de wet ook voor +Nederlandsch Indië verbindend zou zijn (art. 28).</p> +<p>Het onderzoek in de afdeelingen der Tweede Kamer had in 1878 plaats, +nadat het ontwerp door het inmiddels nieuw-opgetreden Ministerie van +zijn voorganger was overgenomen.</p> +<p>In het Voorloopig Verslag van 23 Mei 1878<a class="noteref" id= +"xd20e3373src" href="#xd20e3373" name="xd20e3373src">133</a> werd het +over het algemeen gunstig beoordeeld. De voornaamste bedenkingen +golden: het op- en uitvoeringsrecht, dat „velen leden” +naast het kopie-recht overbodig voorkwam, terwijl „zeer vele +leden” dit liever in eene afzonderlijke wet wilden geregeld zien; +het auteursrecht op mondelinge voordrachten, dat sommige leden niet +toegekend wilden zien, andere <span class="pagenum">[<a id="xd20e3378" +href="#xd20e3378" name="xd20e3378">49</a>]</span>niet dan onder zekere +voorwaarden; de termijnen voor den duur van het recht, die door de +groote meerderheid te lang werden gevonden en die men ook niet voor +alle gevallen voldoende geregeld vond. Ook tegen de voorgestelde wijze +van handhaving van het auteursrecht werden bezwaren ingebracht: de +meerderheid der leden wilden de strafrechtelijke vervolging der +overtredingen afhankelijk zien gesteld van de klacht der belanghebbende +partij; enkelen wilden de straf-actie geheel zien verdwijnen.</p> +<p>Voordat dit verslag door de Regeering was beantwoord, had er wederom +eene kabinetsverwisseling plaats gehad. Mr. Modderman, die als minister +van justitie was opgetreden, nam nu het ontwerp ter hand, dat, op +enkele punten gewijzigd, met de memorie van antwoord den 22sten +September 1880 aan de Tweede Kamer werd toegezonden<a class="noteref" +id="xd20e3382src" href="#xd20e3382" name="xd20e3382src">134</a>.</p> +<p>Het recht van bestaan van uit- en opvoeringsrecht naast het +kopierecht, alsmede van het auteursrecht op mondelinge voordrachten, +werd hierin door de Regeering nogmaals aangetoond. Verder werd o. a. de +systematische indeeling en volgorde tegen de daarover gemaakte +opmerkingen verdedigd. Ten opzichte van de handhaving van het recht +werd de noodzakelijkheid van strafrechtelijke bescherming betoogd en +tevens de meening weersproken, dat strafbare inbreuk op het +auteursrecht een klachtdelict behoorde te zijn.</p> +<p>Op enkele punten was aan de bezwaren tegen het eerste ontwerp +ingebracht nu tegemoet gekomen; zoo wat betreft de wijze, waarop +anonieme en pseudonieme auteurs zich bekend moeten maken (art. 2); de +bepalingen op den inhoud van dagbladen en tijdschriften (art. 7); +uitsluiting van beslag op auteursrecht (art. 9) en de voor de +uitoefening van het recht voorgeschreven formaliteiten (art. 10).</p> +<p>Den 1sten Juni kwam het wetsontwerp in de Tweede Kamer in openbare +behandeling<a class="noteref" id="xd20e3394src" href="#xd20e3394" name= +"xd20e3394src">135</a>. De algemeene beraadslagingen liepen +voornamelijk over den theoretischen grondslag en het karakter van het +auteursrecht. Uit hetgeen minister Modderman hierover naar aanleiding +van de opmerkingen van de heeren Schaepman en Oldenhuis Gratama in het +midden bracht, bleek, dat de Regeering den „intellectueelen +eigendom” verwierp, maar niettemin een recht der auteurs op +bescherming <span class="pagenum">[<a id="xd20e3399" href="#xd20e3399" +name="xd20e3399">50</a>]</span>erkende en daarmede den plicht des +wetgevers, om het door wettelijke voorschriften te doen eerbiedigen. De +minister noemde het auteursrecht een <i>jus sui generis</i>, noch tot +de zakelijke, noch tot de persoonlijke rechten behoorende, maar dat +gerangschikt moest worden onder de absolute vermogensrechten.</p> +<p>Bij de artikelsgewijze behandeling, die den volgenden dag plaats +had<a class="noteref" id="xd20e3406src" href="#xd20e3406" name= +"xd20e3406src">136</a>, werd o. a. de duur van het auteursrecht +besproken. Een amendement van den heer Oldenhuis Gratama, die den +hoofdtermijn van vijftig op dertig jaar na de eerste uitgave wilde +brengen, werd verworpen. Eveneens mislukte eene poging van den heer van +der Kaay, om art. 15, waarin de duur van het opvoeringsrecht van door +den druk gemeen gemaakte tooneelwerken tot tien jaar wordt beperkt, te +doen verwerpen, waardoor ook voor dit bestanddeel van het auteursrecht +de gewone, langere, termijn zou hebben gegolden.</p> +<p>De eenige wijziging, die het ontwerp onderging, betrof de strafbare +inbreuk op het auteursrecht, die door een amendement van de heeren de +Beaufort en van der Kaay tot een klachtdelict werd gemaakt. Het +wetsontwerp werd ten slotte met op één na algemeene +stemmen aangenomen. Na behandeling in de Eerste Kamer werd het den +28sten Juni afgekondigd als: <i>Wet van den 28sten Juni 1881 tot +regeling van het Auteursrecht</i> (Staatsblad No. 124).</p> +<p>Deze wet, den 1sten Januari 1882 in werking getreden, is nu nog +ongewijzigd van kracht; alleen de artt. 18–20, die de +strafbepalingen inhielden, werden door de Invoeringswet van het Wetboek +van Strafrecht naar laatstgenoemd wetboek overgebracht, waarvan zij de +artt. 349 bis, ter en quater zijn geworden.</p> +<p>Zoowel in de M. v. T. als in de M. v. A. was door de Regeering +verklaard, dat zij de werken van beeldende kunst niet onder de +beschermde producten had opgenomen, omdat het wenschelijk scheen +daarvoor eene afzonderlijke regeling vast te stellen. Bij Koninklijke +Boodschap van 12 Febr. 1884 werd dienovereenkomstig een ontwerp van wet +bij de Tweede Kamer ingediend<a class="noteref" id="xd20e3420src" href= +"#xd20e3420" name="xd20e3420src">137</a>. In de memorie van toelichting +werd de noodzakelijkheid van bescherming der kunstenaars bepleit, o. a. +met verwijzing naar verschillende buitenlandsche wetgevingen +<span class="pagenum">[<a id="xd20e3425" href="#xd20e3425" name= +"xd20e3425">51</a>]</span>en met een beroep op de beginselen, die bij +de wet van 28 Juni 1881 gehuldigd waren.</p> +<p>Het ontwerp strekte de bescherming uit tot alle „werken der +beeldende kunsten”; hieronder moesten volgens de M. v. T. +hoofdzakelijk begrepen worden werken der schilder-, teeken- en +beeldhouwkunst. Werken der bouwkunst waren uitdrukkelijk van de +bescherming uitgesloten (art. 1).</p> +<p>De vervaardiger werd beschermd, zoowel tegen nabootsing door +dezelfde of eene andere kunst als tegen namaak langs mechanischen weg. +In art. 4 werd een bijzonder recht van korteren duur verleend aan hem +„die een werk van beeldende kunst, door een ander vervaardigd, op +wettige wijze, maar door eene andere beeldende kunst of door eene +mechanische bewerking namaakt”.</p> +<p>Met de wet van 1881 vertoonde het ontwerp vele punten van +overeenkomst; dezelfde indeeling in paragrafen was gevolgd en in de +regeling van verschillende belangrijke onderdeelen zooals: de duur, de +middelen van handhaving, verzamelwerken, karakter en eigenschappen van +het recht (art. 5), slotbepalingen, bevatte het gelijke of analoge +bepalingen.</p> +<p>Daar het in de zitting 1883–1884 niet in behandeling was +gekomen, werd het den 30sten November 1884 wederom, geheel onveranderd, +ingediend.</p> +<p>Het voorloopig verslag, uitgebracht 25 Maart 1885<a class="noteref" +id="xd20e3437src" href="#xd20e3437" name="xd20e3437src">138</a>, luidde +niet gunstig. Er werd beweerd, dat de kunstenaars de geboden +bescherming niet verlangden en men bestreed de meening, dat deze +bescherming op dezelfde gronden zou rusten als die der schrijvers. Ook +werd de vrees geuit, dat door aanneming van dit wetsontwerp een stap +zou worden gedaan in de richting van wederinvoering der octrooien van +uitvinding.</p> +<p>Naar aanleiding van enkele opmerkingen in dit verslag voorkomende +werd het ontwerp door de Regeering op sommige ondergeschikte punten +gewijzigd (de woorden: der beeldende kunsten werden o. a. overal +vervangen door: van beeldende kunst) en opnieuw met eene memorie van +toelichting ingediend<a class="noteref" id="xd20e3445src" href= +"#xd20e3445" name="xd20e3445src">139</a>. Onder meer werd hierin als +grondbeginsel van de voorgestelde bescherming aangevoerd, dat de +<span class="pagenum">[<a id="xd20e3450" href="#xd20e3450" name= +"xd20e3450">52</a>]</span>voortbrenger van een product des geestes het +uitsluitend recht dient te hebben te bepalen of, wanneer en in welken +vorm zijn voortbrengsel, dat aan het gevaar van nadruk of nabootsing +blootstaat, openbaar zal worden gemaakt.</p> +<p>Tot eene openbare beraadslaging van het Ontwerp is het nooit +gekomen, hoewel de Commissie van rapporteurs het door de gewisselde +stukken daartoe genoegzaam voorbereid oordeelde en het daarna nog +tweemaal (27 Juli <span class="corr" id="xd20e3454" title= +"Bron: 1876">1886</span> en 7 October <span class="corr" id="xd20e3457" +title="Bron: 1877">1887</span>) bij de Tweede Kamer werd ingediend. En +hoewel in latere jaren de wensch naar eene regeling van het artistieke +auteursrecht, zoowel in als buiten het Parlement, meermalen is +geuit<a class="noteref" id="xd20e3460src" href="#xd20e3460" name= +"xd20e3460src">140</a>, zijn de kunstenaars in ons land tot nu toe nog +steeds onbeschermd gebleven.</p> +<p>Bij eene beschouwing van den hedendaagschen stand onzer wetgeving in +de materie, die ons hier bezighoudt, is het dan ook deze groote leemte, +die het eerst opvalt: het geheel ontbreken van bepalingen over wat in +alle andere beschaafde landen als een belangrijk onderdeel van het +auteursrecht wordt beschouwd. Doch, ook afgezien hiervan, is de wet van +1881 verre van volmaakt en niet op de hoogte van den tijd; hetgeen niet +behoeft te verwonderen als men bedenkt, dat zij nu reeds acht en +twintig jaar onveranderd voortbestaat, terwijl het auteursrecht nog in +een stadium van voortdurende en snelle ontwikkeling verkeert. Waarin +deze ontwikkeling bestaat en tot welke wijzigingen in onze wetgeving +zij aanleiding kan geven, zal in de volgende hoofdstukken worden +nagegaan en behoeft hier dus niet te worden besproken.</p> +</div> +</div> +<div class="div2" id="ch1.3"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h3 class="main">§ 3 Geschiedkundige ontwikkeling van het +internationaal auteursrecht</h3> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">In de eerste paragraaf is al gelegenheid geweest op te +merken, dat reeds in den tijd der privilegiën de bescherming tegen +nadruk—al was het dan bij uitzondering—zich over meerdere +landen kon uitstrekken en dat zelfs in het midden der achttiende eeuw +<span class="pagenum">[<a id="xd20e3479" href="#xd20e3479" name= +"xd20e3479">53</a>]</span>eene poging is gedaan, hierover in een +tusschen verschillende staten gesloten tractaat bepalingen te doen +opnemen. Doch deze feiten kunnen hoogstens gelden als voorboden van de +internationale regeling, die zich in latere jaren heeft ontwikkeld, en +waarvan de eigenlijke geschiedenis eerst in de negentiende eeuw +aanvangt.</p> +<p>In de meeste beschaafde landen hadden de privilegiën toen +plaats gemaakt voor wetten, die schrijvers en kunstenaars bescherming +verleenden niet meer als uitzondering en bij wijze van gunst, maar als +een voor allen gelijk geldend recht. Doch spoedig zag men in, dat deze +bescherming slechts van weinig waarde was, zoo zij beperkt bleef tot de +grenzen van elk land.</p> +<p>De productie op het gebied van literatuur en kunst had onder veel +gunstiger voorwaarden plaats dan vroeger; de verbetering van het +onderwijs had den kring van lezers op elk gebied belangrijk uitgebreid +en door verschillende uitvindingen was men in staat gesteld, het +drukken en verspreiden van geschriften sneller en goedkooper te doen +geschieden. Gevolg hiervan was, dat in het algemeen het uitsluitend +recht van kopie een veel aanzienlijker waarde vertegenwoordigde dan +voorheen; met het uitgeven van sommige boeken waren schatten te +verdienen. Voegt men hierbij de reusachtige toeneming van het +internationale verkeer en de groeiende beteekenis van de pers, die +ervoor zorgde, dat literaire voortbrengers en hunne producten in korten +tijd over de geheele beschaafde wereld bekend waren, dan heeft men al +genoeg factoren bijeen, die de opkomende behoefte aan internationale +auteursbescherming in de eerste helft der negentiende eeuw +verklaren.</p> +<p>De internationale nadruk, vroeger slechts een sporadisch +verschijnsel, werd nu stelselmatig en op groote schaal bedreven. Het +feit, dat alleen in Brussel kort na elkander zich niet minder dan vijf +groote huizen vestigden met een gezamenlijk kapitaal van zes en een +half millioen francs, die zich uitsluitend met het nadrukken van +buitenlandsche boeken bezighielden, moge van den omvang van dit kwaad +eenig denkbeeld geven<a class="noteref" id="xd20e3487src" href= +"#xd20e3487" name="xd20e3487src">141</a>.</p> +<p>Frankrijk, met zijn vruchtbare letterkundige productie en zijne alom +bekende taal, en waar bovendien de prijs der boeken door <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e3498" href="#xd20e3498" name= +"xd20e3498">54</a>]</span>uitgevers en boekhandel hoog werd gehouden, +had hiervan het meest te lijden, zoodat het alleszins begrijpelijk is, +dat vooral dáár de internationale beweging tot +bescherming der auteurs aanhangers vond en gaande werd gehouden.</p> +<p>Om de bescherming van het auteursrecht internationaal te maken, +stonden verschillende wegen open.</p> +<p>Men kon vooreerst in de wetgeving van elk land zoodanige bepalingen +opnemen, dat ook auteurs van andere landen, al of niet onder voorwaarde +van reciprociteit, van hare bescherming konden genieten. Dit middel +werd door Frankrijk beproefd met het <i>Decreet van 28 Maart 1852</i>, +hetwelk nadruk in Frankrijk van in het buitenland uitgekomen werken +strafbaar stelt. Doch de resultaten waren gering. Het voorbeeld vond in +andere landen—althans te dien tijde—niet de gewenschte +navolging, zoodat alleen niet-Fransche auteurs, wier werken in +Frankrijk gevaar liepen te worden nagedrukt, erdoor gebaat waren. +Bovendien was eene volkomen gelijkstelling van vreemde auteurs met de +Fransche er niet door verkregen; het decreet werd doorgaans zoo +geïnterpreteerd, dat er geen strafbare nadruk plaats had, wanneer +de vreemde auteur niet in zijn eigen land beschermd was, daar het niet +de bedoeling was geweest, hem in Frankrijk rechten te verleenen, die +hij thuis niet bezat. Voorts had de bepaling alleen betrekking op +nadruk, niet op de schending van uit- en opvoeringsrecht<a class= +"noteref" id="xd20e3507src" href="#xd20e3507" name= +"xd20e3507src">142</a>.</p> +<p>Een tweede middel om het gewenschte doel te bereiken was de regeling +van het internationaal auteursrecht bij verdrag. In deze richting +slaagde men beter.</p> +<p>Reeds in 1827 waren de leden van den Duitschen Statenbond begonnen +onder elkander tractaten te sluiten tot wederzijdsche erkenning van het +auteursrecht en in 1840 werd het eerste tractaat van dien aard gesloten +tusschen twee landen van verschillende taal: Oostenrijk en +Sardinië. Dit voorbeeld vond spoedig algemeene navolging. +Frankrijk sloot o.a. verdragen met Engeland in 1852, met Spanje in +1853, met Nederland in 1855, met Denemarken in 1858, met <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e3529" href="#xd20e3529" name= +"xd20e3529">55</a>]</span>Rusland in 1861, met Pruisen in 1862 en met +Oostenrijk in 1866. Ook zijn uit dien eersten tijd te vermelden de +tractaten tusschen België en Nederland (1858); tusschen +Duitschland en Zwitserland en Duitschland en Italië (1869) en +tusschen Rusland en België (1862). Gestadig nam hun aantal in de +volgende jaren toe, zoodat al spoedig niet alleen de meeste staten in +Europa, maar ook enkele niet-Europeesche aan de internationale +bescherming medewerkten.</p> +<p>Als hoofdbeginsel van al deze tractaten gold, dat de auteurs van het +eene land in het andere land wettelijke bescherming genoten. Voor het +meerendeel lieten zij de wetgevingen der contracteerende rijken +ongerept en verklaarden de bepalingen daarvan alleen toepasselijk op +internationale verhoudingen. Er bestond echter verschil ten opzichte +der systemen, die hierbij gevolgd werden<a class="noteref" id= +"xd20e3533src" href="#xd20e3533" name="xd20e3533src">143</a>.</p> +<p>In de eerste plaats kon men de wet toepasselijk verklaren van het +land, waar het werk voor het eerst was uitgegeven; ten tweede die van +het land, waartoe de auteur behoort, terwijl volgens een derde stelsel +de wet toepasselijk was van het land, waar inbreuk op het auteursrecht +werd gemaakt, óf—wat practisch op hetzelfde +neerkomt—waar het proces daarover plaats had (dus: de lex fori). +Deze stelsels werden om beurten, dan eens meer, dan eens minder streng +doorgevoerd, soms in combinatie met elkander, in de verschillende +tractaten toegepast. Dit moest natuurlijk in de practijk tot +moeilijkheden aanleiding geven.</p> +<p>In sommige gevallen, moest de rechter het—dikwijls +ingewikkelde—vreemde recht toepassen; in andere gevallen, als +gevolg van den regel, dat de auteur in andere landen niet meer rechten +kon doen gelden, dan hij in zijn vaderland genoot, eene moeizame +vergelijking maken tusschen het vreemde recht en dat van zijn eigen +land, om de voor den auteur minst gunstige bepalingen te kunnen +toepassen.</p> +<p>Voor schrijvers en uitgevers was het dikwijls zeer moeilijk te weten +te komen, in welke mate hunne werken in de verschillende landen waren +beschermd, temeer daar voor op- en uitvoeringsrecht en voor het +uitsluitend recht van vertaling meestal óf in de wetgevingen +óf in de daarvan afwijkende tractaten afzonderlijke bepalingen +<span class="pagenum">[<a id="xd20e3552" href="#xd20e3552" name= +"xd20e3552">56</a>]</span>golden. Bovendien hadden zij soms nog, om in +andere landen de internationale bescherming te kunnen inroepen, +allerlei formaliteiten te vervullen, naast degenen die hun eigen wet +voorschreef.</p> +<p>Deze en andere bezwaren waren oorzaak, dat in kringen van +belanghebbenden de behoefte begon te worden gevoeld naar meer +eenvormigheid van regelen. Wenschen in dezen zin werden uitgesproken, +o. a. reeds op een internationaal letterkundig congres te Brussel in +1858 en op congressen van kunstenaars te Antwerpen in 1861 en 1877; ook +werden pogingen in dezelfde richting gedaan door de <i lang= +"de">Börsenverein der deutschen Buchhändler</i> te Leipzig en +werd het vraagstuk besproken op het in 1876 te Bremen gehouden congres +van de <i lang="en">Association for the codification and reform of the +law of nations.</i> Toen in 1878 te Parijs tijdens de +wereldtentoonstelling vele schrijvers en kunstenaars uit de geheele +wereld bijeen waren, werd daar opgericht de <i lang="fr">Association +littéraire internationale</i>, voornamelijk met het doel, de +beginselen der auteursbescherming in alle landen te doen doordringen en +te verdedigen en aan verbetering van de internationale regeling mede te +werken. Deze vereeniging, later herdoopt in <i lang="fr">Association +littéraire et artistique internationale</i>, heeft tot +verwezenlijking van de door velen gewenschte unificatie krachtig +medegewerkt. Op haar congres te Rome in 1882 werd besloten, dat op eene +door haar te beleggen conferentie een plan zou worden uitgewerkt tot +stichting van eene internationale Unie tot bescherming van het +auteursrecht. Deze conferentie had plaats te Bern van 10 tot 13 +September 1883, onder voorzitterschap van het door den Zwitserschen +Bondsraad afgevaardigde lid Numa Droz. Een ontwerp van tien +<span class="corr" id="xd20e3568" title= +"Bron: artiken">artikelen</span> kwam tot stand, dat aan den +Zwitserschen Bondsraad werd aangeboden, om tot basis te dienen voor een +door dit Lichaam uit te werken conceptverdrag, dat aan het oordeel van +eene diplomatieke conferentie zou worden onderworpen.</p> +<p>De eerste van deze conferentiën had plaats in September 1884 te +Bern onder voorzitterschap van Numa Droz. Aan de uitnoodiging der +Zwitsersche Regeering om zich hier te doen vertegenwoordigen, was door +twaalf staten gevolg gegeven; enkele andere staten hadden, zonder +afgevaardigden te sturen, <span class="corr" id="xd20e3573" title= +"Bron: huune">hunne</span> instemming met het beoogde doel betuigd.</p> +<p>Nadat het plan, om eene internationale codificatie te ontwerpen, +<span class="pagenum">[<a id="xd20e3578" href="#xd20e3578" name= +"xd20e3578">57</a>]</span>die de geheele materie, onafhankelijk van de +bestaande wetgevingen op uniforme wijze zou regelen, als voorloopig +onuitvoerbaar was ter zijde gesteld<a class="noteref" id="xd20e3580src" +href="#xd20e3580" name="xd20e3580src">144</a>, hield de Conferentie +zich bezig met het uitwerken van een ontwerp-verdrag, dat evenals dat +van de <i lang="fr">Association</i> en dat van den Zwitserschen +Bondsraad, hoofdzakelijk op de bepalingen der verschillende wetgevingen +steunde en slechts op enkele punten eene zelfstandige regeling inhield. +Behalve dit ontwerp, dat volgens het oordeel der Conferentie het +minimum van rechten inhield, die de toetredende landen wederzijds aan +de auteurs van werken van kunst en letterkunde zouden kunnen +verleenen<a class="noteref" id="xd20e3588src" href="#xd20e3588" name= +"xd20e3588src">145</a>, gaf de Conferentie nog als resultaat van haar +onderzoek een tweetal beginselen aan, die zij niet in het ontwerp had +opgenomen, doch die zij met het oog op eene vroeg of laat in te voeren +algemeene codificatie van het auteursrecht, in den vorm van +„wenschen” onder de aandacht van alle landsregeeringen +wilde brengen, nl.:</p> +<p>1<sup>o</sup>. De aan auteurs van kunst- en letterwerken te +verleenen bescherming moest duren gedurende hun leven en minstens +dertig jaar na hun dood.</p> +<p>2<sup>o</sup>. Er moet gestreefd worden naar eene volkomen +gelijkstelling van het vertalingsrecht met het recht op het +oorspronkelijke werk<a class="noteref" id="xd20e3603src" href= +"#xd20e3603" name="xd20e3603src">146</a>.</p> +<p>De resultaten dezer eerste diplomatieke Conferentie werden door de +zorgen der Zwitsersche Bondsregeering aan de regeeringen van de +verschillende landen bekend gemaakt, terwijl hun tevens werd verzocht, +aan hunne afgevaardigden op eene tweede te houden samenkomst hierover +definitieve instructies mede te geven.</p> +<p>Deze tweede Conferentie had wederom onder leiding van Numa Droz te +Bern plaats (7–18 September 1885). Ditmaal waren zestien landen +vertegenwoordigd. Na veel beraadslaging en niet dan nadat over en weer +vele concessies waren gedaan, kwam een definitieve tekst voor het te +sluiten verdrag tot stand.</p> +<p>Dit ontwerp werd ten slotte op de derde diplomatieke Conferentie te +Bern (6–9 September 1886) ongewijzigd (behoudens de invoeging van +enkele woorden in art. 7 eerste lid ter verduidelijking) aangenomen +<span class="pagenum">[<a id="xd20e3614" href="#xd20e3614" name= +"xd20e3614">58</a>]</span>en door de vertegenwoordigers van tien staten +onderteekend, nl. van: België, Duitschland, Engeland, Frankrijk, +Haïti, Italië, Liberia, Spanje, Tunis en Zwitserland. Den +7den September 1887 volgde de ratificatie (behalve die van Liberia, dat +eerst veel later lid van het Verbond is geworden) en 5 December van +hetzelfde jaar trad de Conventie in werking.</p> +<p>De <i lang="fr">Convention concernant la création d’une +Union internationale pour la protection des oeuvres littéraires +et artistiques</i>, hier te lande algemeen bekend onder den naam +<i>Berner Conventie</i>, is verdeeld in achttien artikelen, waaraan +zijn toegevoegd een additionneel artikel, regelende de verhouding der +Conventie tot de bestaande verdragen, en een Slotprotocol (nos. +1–7), waarin de bepalingen van sommige artikelen nader worden +verklaard of uitgewerkt. Zooals reeds gezegd, geeft de Conventie geen +algemeene codificatie van het auteursrecht, doch laat zij de +internationale bescherming in de meeste gevallen afhangen van de +wetgevingen der aangesloten landen.</p> +<p>Van de enkele punten, die de Conventie zelf regelt, onafhankelijk +van de landswetten, is verreweg het belangrijkst het uitsluitend +vertalingsrecht. In art. 5 wordt dit aan alle tot een van de +toegetreden landen behoorende auteurs verleend voor den tijd van tien +jaar na de uitgave van het oorspronkelijke werk. Voor deze bepaling had +men groote moeite gehad tot overeenstemming te komen, daar van +ééne zijde (vooral door Frankrijk) op volkomen +gelijkstelling werd aangedrongen van het vertalingsrecht met het recht +op het oorspronkelijke werk, terwijl van den anderen kant er gevaar +was, dat een vertalingsrecht van zoo langen duur voor sommige staten +een reden zou zijn, om niet tot het Verbond toe te treden<a class= +"noteref" id="xd20e3627src" href="#xd20e3627" name= +"xd20e3627src">147</a>. Met den gekozen termijn van 10 jaar hoopte men +aan de wenschen van beide partijen zooveel mogelijk te hebben voldaan; +aan staten die een langer vertalingsrecht wenschten, stond het vrij dit +onderling bij afzonderlijk tractaat vast te stellen.</p> +<p>De zetel van het internationaal Verbond werd gevestigd te Bern. In +art. 16 der Conventie werd voorgeschreven, dat aldaar zou worden +opgericht een Bureau, dat onder de hoede der Zwitsersche Regeering +<span class="pagenum">[<a id="xd20e3635" href="#xd20e3635" name= +"xd20e3635">59</a>]</span>zou staan, en waarvan inrichting en werkkring +nader in het Slotprotocol (no. 5) werden geregeld.</p> +<p>Reeds dadelijk zag men in, dat de Conventie geen definitieve +regeling bracht: in den loop der jaren waren verbeteringen in de +verschillende wetgevingen te verwachten, waardoor men in staat zou zijn +de grenzen der bescherming verder uit te strekken; het was bovendien te +voorzien, dat deze eerste algemeene regeling gebreken en leemten +bevatte, die duidelijker aan het licht zouden komen, wanneer zij +eenigen tijd in werking zou zijn geweest. Er waren dus in de toekomst +herzieningen te verwachten en men achtte het wenschelijk, hierover in +de Conventie enkele bepalingen op te nemen. Art. 17 bepaalde, dat deze +herzieningen zouden worden besproken op Conferentiën, +achtereenvolgens in de verschillende aangesloten landen te houden, +terwijl het Slotprotocol (no. 6) de bepaling inhield, dat de eerste +Conferentie zou plaats hebben te Parijs, binnen vier tot zes jaar na de +inwerkingtreding der Conventie, dus op zijn laatst in December +1893.</p> +<p>Doch de Fransche Regeering, aan wie het initiatief tot de +bijeenroeping was overgelaten, zag zich door verschillende +omstandigheden genoodzaakt, den datum der samenkomst te verschuiven, +zoodat de Parijsche Conferentie eerst den 15den April 1896 +bijeenkwam.</p> +<p>Behalve de reeds aangesloten staten (wier aantal nog met vier was +vermeerderd, n. l. Luxemburg, Monaco, Montenegro<a class="noteref" id= +"xd20e3643src" href="#xd20e3643" name="xd20e3643src">148</a> en +Noorwegen) waren ook die nog geen deel uitmaakten van het Verbond, door +de Fransche Regeering uitgenoodigd zich te doen vertegenwoordigen, aan +welke uitnoodiging er niet minder dan veertien gehoor hadden +gegeven.</p> +<p>Als leiddraad voor de werkzaamheden der Conferentie had de Fransche +Regeering in samenwerking met het Bureau van Bern een programma van +wijzigingen opgesteld, dat met eene stelselmatig gerangschikte opgave +van de verschillende wenschen, die door vereenigingen van +letterkundigen en kunstenaars van allerlei landen in de laatste jaren +op congressen en vergaderingen waren geuit, aan de Regeeringen der +verschillende landen was toegezonden<a class="noteref" id= +"xd20e3648src" href="#xd20e3648" name="xd20e3648src">149</a>. +<span class="pagenum">[<a id="xd20e3654" href="#xd20e3654" name= +"xd20e3654">60</a>]</span>Doch ondanks alle daarvoor gedane moeite is +men er te Parijs niet in kunnen slagen, in het oorspronkelijke te Bern +gesloten verdrag wijzigingen aan te brengen, daar de hiervoor in art. +17 lid 3 voorgeschreven eenstemmigheid niet kon worden verkregen. Op +het voorstel der Commissie<a class="noteref" id="xd20e3656src" href= +"#xd20e3656" name="xd20e3656src">150</a> werden nu de resultaten der +Conferentie in twee afzonderlijke acten neergelegd, die het elken staat +vrij zou staan al of niet te aanvaarden, n.l.:</p> +<p>Eene <i>Additionneele Acte</i>, die wijzigingen brengt in de artt. +2, 3, 5, 7, 12 en 20 der Conventie en in no. 1 en 4 van het +Slotprotocol, en</p> +<p>Eene „<i>Verklaring</i>” (<i lang= +"fr">Déclaration</i>), die eene interpretatie geeft van enkele +bepalingen der Berner Conventie en der Parijzer Additionneele Acte.</p> +<p>Bovendien werden door de Conferentie in de vergadering van 1 Mei +1896 een vijftal wenschen uitgesproken, die echter niet in een der +officieele stukken opgenomen zijn<a class="noteref" id="xd20e3680src" +href="#xd20e3680" name="xd20e3680src">151</a>.</p> +<p>De Additionneele Acte werd door alle staten behalve Noorwegen, de +Verklaring door alle behalve Engeland onderteekend. Van de later +toegetreden staten hebben Japan en Denemarken naast de Berner Conventie +de beide Parijsche stukken aanvaard; Zweden alleen de Verklaring, niet +de Additionneele Acte.</p> +<p>De belangrijkste bepaling van de Additionneele Acte van Parijs, die +ook de reden is, dat Zweden en Noorwegen er niet toe hebben willen +toetreden, betreft het vertalingsrecht, dat in tijdsduur met het +auteursrecht op het origineel wordt gelijk gesteld, onder voorwaarde +echter, dat de auteur binnen tien jaar na de eerste uitgave van zijn +werk eene vertaling laat verschijnen (Add. Acte art. 1, III).</p> +<p>Voor de landen, die de Acte hebben onderteekend, was hiermede dus +een belangrijke uitbreiding der internationale bescherming tot stand +gekomen, die door velen werd gewenscht. Overigens heeft +begrijpelijkerwijze het resultaat <span class="corr" id="xd20e3693" +title="Bron: vsn">van</span> de Conferentie van Parijs geen aanleiding +gegeven tot algemeene tevredenheid. De eenheid der Unie was er door de +nieuw-toegevoegde bepalingen niet op vooruitgegaan en de gedelegeerden +te Parijs zijn de eersten geweest, om het nadeel hiervan te erkennen; +althans zij spraken de wenschelijkheid uit: <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e3696" href="#xd20e3696" name= +"xd20e3696">61</a>]</span>„dat de beraadslagingen van de +eerstvolgende Conferentie tot de aanneming van één +enkelen tekst der Conventie zouden leiden”<a class="noteref" id= +"xd20e3698src" href="#xd20e3698" name="xd20e3698src">152</a>.</p> +<p>Als plaats voor deze Conferentie werd Berlijn aangewezen en als tijd +van samenkomst minstens zes en hoogstens tien jaar na de Conferentie +van Parijs<a class="noteref" id="xd20e3705src" href="#xd20e3705" name= +"xd20e3705src">153</a>. Doch ook nu bleek men den termijn te kort +gesteld te hebben en in plaats van uiterlijk in 1906, kwam de +Berlijnsche Conferentie eerst den 14den October 1908 bijeen.</p> +<p>Van de zeventien Verbondslanden (waarbij ook Liberia is gerekend, +dat zich twee dagen na het samenkomen der Conferentie aansloot), waren +er zestien vertegenwoordigd. Haïti had geen vertegenwoordiger +gestuurd, doch zich bij voorbaat vereenigd met alles, wat te Berlijn +zou worden besloten<a class="noteref" id="xd20e3712src" href= +"#xd20e3712" name="xd20e3712src">154</a>. Bovendien waren er +vertegenwoordigers van negentien niet-aangesloten landen.</p> +<p>De voorbereiding der beraadslagingen was ditmaal door de Duitsche +Regeering in samenwerking met het Internationale Bureau geschied. Op +een veertiental punten werden <span class="corr" id="xd20e3719" title= +"Bron: wijziglngen">wijzigingen</span> voorgesteld<a class="noteref" +id="xd20e3722src" href="#xd20e3722" name="xd20e3722src">155</a> en een +ontwerp voor één enkele tekst der Conventie werd +geredigeerd, waarin deze wijzigingen waren opgenomen<a class="noteref" +id="xd20e3727src" href="#xd20e3727" name="xd20e3727src">156</a>. +Bovendien was nog van de Fransche Regeering een voorstel ingekomen +betreffende de reproductie door middel van photographie en +kinematograaf en een voorstel van de Japansche Regeering, strekkende om +de vertaling in en uit het Japansch volkomen vrij te laten<a class= +"noteref" id="xd20e3732src" href="#xd20e3732" name= +"xd20e3732src">157</a>. Naast deze officieele herzieningsvoorstellen, +die met de daarbij gevoegde memoriën van toelichting als het ware +de schriftelijke inleiding vormden voor de beraadslagingen te Berlijn, +waren ook nu weer door verschillende vereenigingen en congressen +wenschen uitgesproken en wijzigingsvoorstellen geformuleerd. De +onvermoeide <i lang="fr">Association</i> had op haar congres in +Augustus 1907 te Neuchatel gehouden, een volledig herzieningsontwerp +samengesteld, dat met eene memorie van toelichting aan de Regeeringen +van alle Verbondslanden was toegezonden<a class="noteref" id= +"xd20e3741src" href="#xd20e3741" name="xd20e3741src">158</a>. Ook van +de wenschen van andere genootschappen hadden de verschillende +Regeeringen zich <span class="pagenum">[<a id="xd20e3747" href= +"#xd20e3747" name="xd20e3747">62</a>]</span>op de hoogte kunnen +stellen, daar hiervan wederom, evenals in 1896, door de zorgen van het +internationale Bureau te Bern eene verzameling was verschenen<a class= +"noteref" id="xd20e3749src" href="#xd20e3749" name= +"xd20e3749src">159</a>.</p> +<p>Dat het groote moeite zou kosten om te Berlijn, overeenkomstig den +op de Conferentie van Parijs uitgesproken wensch, één +enkelen tekst der Conventie aangenomen te krijgen, waarmede alle +aangesloten staten zich zouden kunnen vereenigen, was gemakkelijk te +voorspellen. En hoewel er hard voor is geijverd, heeft deze wensch ook +niet volkomen in vervulling mogen gaan. Wel werd tenslotte een +herzieningsontwerp aangenomen, dat bestemd is alle vroeger gemaakte +bepalingen (dus zoowel die van Bern als Parijs) te vervangen, doch +voorgoed afgeschaft waren deze laatsten daarmede nog niet. Ten behoeve +van sommige Verbondslanden, die zich niet met alle aangenomen +hervormingen konden vereenigen, en vooral ook om den staten, die nog +geen deel van het Verbond uitmaken, het toetreden niet te zeer te +bemoeilijken, werd nl. in de nieuwe Conventie de bepaling opgenomen, +dat elke staat bij de bekrachtiging ervan zich zou kunnen voorbehouden, +op bepaalde punten nog gebonden te blijven door de oude +Conventieteksten. Men heeft daarom niet geheel zonder recht, van +hetgeen de Berlijnsche Conferentie tot stand heeft gebracht kunnen +zeggen, dat het niet zoozeer is een bindend verdrag dan wel eene +Model-Conventie<a class="noteref" id="xd20e3759src" href="#xd20e3759" +name="xd20e3759src">160</a>, daar het immers iederen staat vrijstaat er +alleen die bepalingen uit te kiezen, welke hem bevallen, terwijl hij +voor het overige bij het oude kan blijven.</p> +<p>De hervormingen, welke de nieuwe Conventie heeft gebracht, zijn +intusschen niet zonder belang. Het uitsluitend vertalingsrecht is +volkomen met het auteursrecht gelijkgesteld; voor den duur van het +auteursrecht in het geheele Verbond is één uniforme +hoofdtermijn vastgesteld nl. vijftig jaar na den dood des auteurs; +photographieën, werken der bouwkunst, balletten en pantomimes zijn +onder de beschermde producten opgenomen en op verschillende belangrijke +<span class="pagenum">[<a id="xd20e3769" href="#xd20e3769" name= +"xd20e3769">63</a>]</span>onderdeelen, als bv. het journalistiek +auteursrecht, het op- en uitvoeringsrecht van tooneel- en muziekwerken, +de reproductie door middel van muziekinstrumenten en van den +kinematograaf, zijn de grenzen der auteursbescherming deels uitgebreid, +deels scherper getrokken. Groote verbetering is ook gebracht in de +stelselmatige volgorde der artikelen en in de redactie van sommige +bepalingen, die in de vroegere stukken wel eens aan duidelijkheid en +beknoptheid te wenschen overliet.</p> +<p>Doch, zooals gezegd, de Berlijnsche Conferentie heeft de invoering +van al deze hervormingen slechts <i>mogelijk</i> gemaakt; of ze +werkelijk ingevoerd zullen worden hangt af van het gebruik, dat de +verschillende staten zullen maken van de hun gelaten vrijheid om +sommige der nieuwe bepalingen niet te aanvaarden. Van de groote +meerderheid der nu-aangesloten staten kan worden verwacht, dat zij de +nieuwe Conventie in haar geheel en onvoorwaardelijk zullen +bekrachtigen; het staat echter vast dat <i>allen</i> hiertoe +niet—tenminste niet binnen kort—zullen overgaan. Zoolang +dit laatste niet het geval is, blijft natuurlijk de oude Berner +Conventie met al hare aanhangsels (Additionneel Artikel en Slotprotocol +benevens de Parijzer Additionneele Acte en „Verklaring”) +nog bestaan.</p> +<p>Een voordeel van het te Berlijn ingevoerde systeem is, dat er in de +komende jaren geleidelijk verbetering kan worden gebracht in den +toestand van het Verbond, zonder dat hiervoor telkens eene +herzienings-Conferentie noodig is. Ten allen tijde kunnen de staten, +die nog op sommige punten bij de oude bepalingen zullen zijn gebleven, +hiervan afzien en tot de nieuwe Conventie in haar geheel toetreden en +telkenmale wanneer dit geschiedt, zal men weer een stap verder zijn +gekomen tot de zoozeer gewenschte eenheid in de Unie. Dit neemt +natuurlijk niet weg, dat ook herzienings-Conferentiën in de +toekomst noodig blijven; men heeft daarom te Berlijn voor de +eerstvolgende tijd en plaats weer vastgesteld: zij zal gehouden worden +te Rome, op zijn vroegst in 1914, op zijn laatst in 1918.</p> +<p>Voorloopig echter is de meeste verbetering te verwachten, niet van +nieuwe wijzigingen in den tekst der Conventie, maar van hervormingen +der binnenlandsche wetgevingen. Zoolang deze onder elkander nog zooveel +belangrijke punten van verschil blijven vertoonen, kan van versterking +der eenheid in de Unie moeilijk sprake zijn.</p> +<p>Ook hieraan heeft de <i lang="fr">Association</i> haar aandacht +gewijd en hare <span class="pagenum">[<a id="xd20e3788" href= +"#xd20e3788" name="xd20e3788">64</a>]</span>pogingen om in deze +richting verbetering te brengen, komen mij belangrijk genoeg voor om +hier te worden vermeld.</p> +<p>Nadat op haar in 1895 te Dresden gehouden Congres de beginselen +waren besproken, die als basis zouden kunnen dienen om in de +wetgevingen van de tot het Verbond behoorende landen eenheid te +brengen, heeft eene Commissie uit haar midden zich daarna beziggehouden +met het opstellen van een ontwerp model-wet (<i lang="fr">loi-type</i>) +met deze beginselen tot grondslag. Dit ontwerp maakte op de volgende +congressen herhaaldelijk het onderwerp van belangrijke besprekingen uit +en werd in den loop der jaren ook op enkele punten gewijzigd. Op het +Congres te Parijs in 1900 heeft de heer Georges Maillard, die een +belangrijk aandeel in deze werkzaamheden heeft genomen, doel en +strekking hiervan nog eens uiteengezet<a class="noteref" id= +"xd20e3796src" href="#xd20e3796" name="xd20e3796src">161</a>. Hij heeft +er toen op gewezen, dat het ontwerp niet moet beschouwd worden als eene +model-wet in dien zin, dat het, theoretisch gesproken, eene +ideaal-regeling zou geven. De samenstellers hebben slechts de bedoeling +gehad, de voornaamste elementen tot een geheel te vereenigen, waarover +h. i. kans bestaat, dat de wetgevers der beschaafde staten het binnen +afzienbaren tijd eens zullen kunnen worden. Het geeft dus niet die mate +van bescherming, welke de <i lang="fr">Association</i> in het algemeen +wel zou wenschen (uit de besprekingen op hare congressen van +verschillende auteursrecht-kwestiën blijkt, dat de meerderheid +harer leden op de meeste punten nog verder wil gaan); doch het minimum, +dat zij binnenkort voor alle staten bereikbaar acht. Wat den vorm en +het systeem van dit ontwerp betreft: het is niet de bedoeling der +samenstellers geweest, dat de tekst woord voor woord in alle landen tot +wet zou worden gemaakt. Slechts de beginselen worden er in geregeld; +waar men de beslissing van sommige punten liever niet aan den rechter +overlaat (hierbij dacht men zeker vooral aan Duitschland), zullen de +meeste bepalingen nog aanvulling behoeven. Het geheele ontwerp bestaat +dan ook slechts uit zestien artikelen.</p> +<p>Al draagt dit ontwerp dus een volkomen officieus karakter, en al is +de kans zeer gering, dat het eerlang door een of meer staten in zijn +geheel wordt overgenomen, toch moet zijne beteekenis niet worden +onderschat. Daar het het uitvloeisel is van jarenlange bestudeering +<span class="pagenum">[<a id="xd20e3806" href="#xd20e3806" name= +"xd20e3806">65</a>]</span>door bij uitstek daartoe bevoegden en +eenerzijds aan de wenschen van een groote groep schrijvers en +kunstenaars (d. w. z. <i>auteurs</i>) uit verschillende landen +uitdrukking geeft, terwijl andererzijds slechts wat practisch +bereikbaar scheen erin opgenomen is, bevat het voor de wetgevers een +aantal wenken, die in elk geval bijzondere aandacht verdienen<a class= +"noteref" id="xd20e3811src" href="#xd20e3811" name= +"xd20e3811src">162</a>. In den loop van dit proefschrift zal ik nog +verschillende malen naar de bepalingen van dit ontwerp hebben te +verwijzen; met het oog hierop heb ik ook gemeend den jongsten tekst +ervan, vastgesteld te Parijs in 1900, hierachter onder de bijlagen te +moeten opnemen.</p> +<hr class="tb"> +<p>De rol, die ons land in de internationale beweging tot bescherming +van het auteursrecht heeft gespeeld, is tot nu toe hoogst bescheiden +geweest.</p> +<p>In de jaren, dat de Europeesche staten begonnen met het sluiten van +tractaten op het auteursrecht, scheen Nederland niet achter te zullen +blijven. Reeds in 1840 werd in een handels- en scheepvaarttractaat met +Frankrijk de bepaling opgenomen, dat de letterkundige eigendom over en +weer zou worden gewaarborgd. Een afzonderlijk tractaat zou dit nader +regelen. Dit tractaat kwam tot stand den 29sten Maart 1855<a class= +"noteref" id="xd20e3823src" href="#xd20e3823" name= +"xd20e3823src">163</a>. Vijf jaar later werd er door eene +<i>Additionneele Overeenkomst</i> de bepaling aan toegevoegd, dat de +uitgave in Nederland van bloemlezingen van Fransche schrijvers, welke +bestemd zijn voor het onderwijs, geoorloofd zou zijn. In 1884 is het, +na korten tijd buiten werking te zijn geweest (krachtens de bepaling +van art. 11 derde lid), weer in werking gesteld door eene tusschen +Nederlanden Frankrijk uitgewisselde <i>Verklaring</i><a class="noteref" +id="xd20e3837src" href="#xd20e3837" name="xd20e3837src">164</a>. +Daarbij werd het tractaat ook toepasselijk verklaard in de +wederzijdsche koloniën, terwijl de bescherming tevens werd +uitgebreid tot de muziekwerken.</p> +<p>Met België werd 30 Augustus 1858 een tractaat gesloten<a class= +"noteref" id="xd20e3848src" href="#xd20e3848" name= +"xd20e3848src">165</a>, dat bijna gelijkluidend is aan dat van 1855 met +Frankrijk. <span class="pagenum">[<a id="xd20e3857" href="#xd20e3857" +name="xd20e3857">66</a>]</span></p> +<p>Een tractaat met Spanje werd gesloten 31 December 1862<a class= +"noteref" id="xd20e3860src" href="#xd20e3860" name= +"xd20e3860src">166</a>; dit werd echter reeds tegen 4 Februari 1880 +opgezegd, waarna het, na eerst nog enkele malen, telkens voor zes tot +acht maanden, te zijn verlengd, den 4den October 1882 voorgoed buiten +werking is gesteld<a class="noteref" id="xd20e3869src" href= +"#xd20e3869" name="xd20e3869src">167</a>.</p> +<p>Met andere staten heeft Nederland geen verdragen gesloten, hoewel +daartoe meer dan eens moeite is gedaan, vooral van den kant van +Duitschland. Met laatstgenoemd land was zelfs in 1884 reeds een verdrag +door onze Regeering gesloten, dat echter nooit is bekrachtigd, daar de +Regeering inzag, dat het de goedkeuring der Tweede Kamer niet zou +verwerven.</p> +<p>De erkenning van het internationaal auteursrecht in ons land beperkt +zich dus tot de werken uit Frankrijk en België. Deze bescherming +is nog binnen zeer enge grenzen gehouden. Beide tractaten verhinderen +alleen den nadruk van wetenschappelijke of letterkundige werken (art. +1), dat met Frankrijk, krachtens de <i>Verklaring</i> van 1884, ook +dien van muziekwerken. Een uitsluitend vertalingsrecht wordt door deze +tractaten in het geheel niet verleend. Het tractaat met België is +in dit opzicht zeer duidelijk (art. 3 eerste lid); ten aanzien van het +Fransche zou men nog in twijfel kunnen verkeeren. In art. 1 wordt +bepaald, dat het auteursrecht („het recht van eigendom of van +kopij”), hetwelk de wet van het ééne land waarborgt +of in het vervolg zal waarborgen, op het grondgebied van het andere +land kan worden uitgeoefend „gedurende denzelfden tijd en binnen +dezelfde grenzen als in dat andere land het recht wordt uitgeoefend, +’twelk aan de schrijvers van de aldaar uitkomende werken van +gelijken aard is toegekend”. Deze rechten kunnen echter niet +uitgebreider zijn dan die, welke de wetgeving van het land waartoe de +schrijver of zijne rechtverkrijgenden behooren, toekent. Nu wordt in +Frankrijk het uitsluitend vertalingsrecht weliswaar niet uitdrukkelijk +in de wet erkend, doch wél bestaat in dat land eene vaste +jurisprudentie, volgens welke onder de <i lang= +"fr">réproduction</i>, die in strijd is met het auteursrecht, +ook <span class="pagenum">[<a id="xd20e3890" href="#xd20e3890" name= +"xd20e3890">67</a>]</span>moet verstaan worden reproductie in eene +andere taal.<a class="noteref" id="xd20e3892src" href="#xd20e3892" +name="xd20e3892src">168</a> Feitelijk bestaat dus een uitsluitend +vertalingsrecht volgens het Fransche recht en wel een van even langen +duur als het auteursrecht op het oorspronkelijke werk. Men zou dus +hieruit kunnen afleiden, dat volgens ons tractaat met Frankrijk de in +dat land uitgekomen werken ook in Nederland tegen vertalingen zijn +beschermd, voorzoover tenminste ook volgens Nederlandsch recht een +vertalingsrecht zou bestaan, dus niet langer dan vijf jaar na de +uitgave. Bij de beraadslagingen over het tractaat in ons parlement is +echter door den minister van buitenlandsche zaken herhaaldelijk en met +nadruk betoogd, dat het uitgeven van vertalingen van Fransche werken in +ons land door het tractaat <i>niet</i> wordt verboden. Het, m. i. +sterkste, argument, dat hiervoor werd aangevoerd, was dit, dat de +Fransche Regeering, die eerst van de Nederlandsche de erkenning van het +uitsluitend vertalingsrecht trachtte te bedingen, later, toen hiertegen +van onze zijde bedenkingen waren ingebracht, uitdrukkelijk verklaard +heeft, dat zij van haar vroeger verlangen afzag. Als gevolg hiervan +werd in het tractaat eene uitdrukkelijke bepaling ten aanzien van het +voorbehoud van het vertalingsrecht, die in tractaten, welke Frankrijk +met andere landen had gesloten, wél voorkomt, niet +opgenomen<a class="noteref" id="xd20e3902src" href="#xd20e3902" name= +"xd20e3902src">169</a>. Men mag het er dus voor houden, dat het +tractaat het vertalen geheel vrijlaat en daarmede is tevens gezegd, dat +de bescherming, welke het verleent, in de practijk weinig +beteekent.</p> +<p>Volledigheidshalve wil ik hier nog melding maken van eene +<i>Proclamatie van 20 November 1899</i> van den President der +Vereenigde Staten van Noord-Amerika, waarbij de wet van 3 Maart 1891 +(nu vervangen door die van 4 Maart 1909) ook op Nederlanders wordt +toepasselijk verklaard. Het zou mij te ver voeren de beteekenis hiervan +volledig uiteen te zetten; het zij voldoende hierbij aan te stippen, +dat de Nederlandsche auteurs als gevolg hiervan voor hunne hier te +lande verschenen werken onder bepaalde voorwaarden <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e3932" href="#xd20e3932" name= +"xd20e3932">68</a>]</span>(o. a. die dat binnen een zekeren termijn +eene nieuwe uitgave van het werk in de Vereenigde Staten verschijne) +aldaar de bescherming der wet genieten. Daar echter Nederland geenerlei +verplichting daartegenover heeft op zich genomen, worden de onderdanen +der Vereenigde Staten hier te lande, wat de erkenning van hun +auteursrecht betreft, volkomen op dezelfde wijze behandeld als die van +alle andere staten, waarmede geen tractaten zijn gesloten.</p> +<p>Dezelfde oppositie, die zich hier te lande tegen het sluiten van +doeltreffende bijzondere tractaten (zooals b. v. dat met Duitschland in +1884) deed hooren, en die voornamelijk is gericht tegen de erkenning +van een uitsluitend vertalingsrecht voor in het buitenland uitgekomen +werken, is ook oorzaak geweest, dat ons land zich tot nu toe niet bij +de Berner Conventie heeft aangesloten. Op de eerste Conferentiën +van Bern (van 1884 en 1885) was ons land wel vertegenwoordigd, n.l. +door den Consul-Generaal B. L. Verwey, die ook het in 1885 vastgestelde +Ontwerp heeft onderteekend<a class="noteref" id="xd20e3936src" href= +"#xd20e3936" name="xd20e3936src">170</a>. De bekrachtiging van +Nederland is echter uitgebleven.</p> +<p>Op de Conferentie van Parijs heeft ons land, hoewel het daartoe was +uitgenoodigd, geene vertegenwoordigers afgevaardigd.</p> +<p>Intusschen werd de strijd tusschen de voor- en tegenstanders van +onze aansluiting bij het Internationale Verbond van de zijde der +eerstgenoemden met steeds aangroeiende kracht en overtuiging gevoerd. +In 1898 werd opgericht een <i>Berner Conventie Bond</i>, die naast vele +letterkundigen en kunstenaars ook verschillende invloedrijke +vereenigingen onder zijne leden telt; eenige jaren later (in 1905) kwam +de <i>Vereeniging van Letterkundigen</i> tot stand, welk lichaam zich +ook spoedig deed kennen als een ijverig strijder voor onze +aansluiting<a class="noteref" id="xd20e3952src" href="#xd20e3952" name= +"xd20e3952src">171</a>. In de Tweede Kamer was het vooral Professor van +der Vlugt, die voor onze aansluiting ijverde; eene motie, welke door +dezen afgevaardigde werd ingediend<a class="noteref" id="xd20e3964src" +href="#xd20e3964" name="xd20e3964src">172</a>, waarin aan de Regeering +<span class="pagenum">[<a id="xd20e3969" href="#xd20e3969" name= +"xd20e3969">69</a>]</span>werd verzocht daartoe zoo spoedig mogelijk de +noodige stappen te doen, is echter nooit in behandeling gekomen.</p> +<p>De houding onzer tegenwoordige Regeering tegenover dit vraagstuk is +niet meer twijfelachtig. Een jaar geleden gaf zij reeds blijk, van onze +aansluiting tot het Verbond niet afkeerig te zijn, door afgevaardigden +te zenden naar de Berlijnsche Conferentie. Ons land is aldaar +vertegenwoordigd geweest door: Mr. F. W. J. G. Snijder van Wissenkerke, +directeur van het Bureau voor den industrieelen eigendom, Mr. L. J. +Plemp van Duiveland, hoofdredacteur van de Nieuwe Courant, Herman +Robbers, bestuurslid van de Vereeniging van Letterkundigen en W. P. van +Stockum, uitgever. Hoewel deze gedelegeerden slechts <i lang="la">ad +audiendum</i> de zittingen der Conferentie bijwoonden, is toch hunne +tegenwoordigheid te Berlijn niet zonder beteekenis geweest. Mr. Snijder +van Wissenkerke legde er namens de Nederlandsche Regeering de +verklaring af, dat deze onze aansluiting oprecht wenschte te +bevorderen, en dat het voornamelijk van de resultaten der Conferentie +af zou hangen, of zij hierin binnenkort zou slagen<a class="noteref" +id="xd20e3976src" href="#xd20e3976" name="xd20e3976src">173</a>. De +andere ter Conferentie vertegenwoordigde staten toonden van hun kant, +dat zij hiertoe wenschten mee te werken. Het was ongetwijfeld +voornamelijk met het oog op ons land, dat in de herziene Conventie de +bepaling werd opgenomen, die aan de staten, welke nog tot het Verbond +wenschen toe te treden, daartoe de mogelijkheid opent, zonder dat zij +gedwongen zijn alle hervormingen van Berlijn te aanvaarden.</p> +<p>Dat onze Regeering het met haar voornemen ernstig meent, blijkt uit +het in dit najaar verschenen Oranjeboek<a class="noteref" id= +"xd20e3983src" href="#xd20e3983" name="xd20e3983src">174</a>, waarin de +indiening van een wetsontwerp in uitzicht wordt gesteld, dat tot de +toetreding van Nederland machtiging verleent. Zoo schijnt dus eindelijk +dit vraagstuk zijne definitieve oplossing te naderen. <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e3988" href="#xd20e3988" name= +"xd20e3988">70</a>]</span></p> +</div> +</div> +</div> +<div class="footnotes"> +<hr class="fnsep"> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e1565" href="#xd20e1565src" name="xd20e1565">1</a></span> Op +verschillende plaatsen vindt men bij de oude Romeinsche schrijvers van +verveelvoudiging van boeken, soms in duizend en meer exemplaren, gewag +gemaakt, o. a.: <span class="sc">Cicero</span> <i>Pro Sulla</i> XV, 42, +43; <span class="sc">Suetonius</span> <i>Div. Aug.</i> c. 31; +<span class="sc">Plinius</span> <i lang="la">Epistolae</i> IV, 7. Ook +werden soms hooge prijzen geboden aan de schrijvers voor hunne +manuscripten. Men zie hierover: Dr. <span class="sc">J. Kohler</span>, +<i lang="de">Das Autorrecht</i>, <span lang="de">Jahrbücher f. d. +Dogmatik XVIII</span>, pp. 448 sqq.; en van denzelfden schrijver: +<i lang="de">Urheberrecht an Schriftwerken und Verlagsrecht</i>, +Stuttgart 1906 pp. 27 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e1601" href="#xd20e1601src" name="xd20e1601">2</a></span> Men zie +voor de vervaardiging en verspreiding van boeken vóór de +uitvinding der boekdrukkunst o. a.: <i lang="de">Zur Erinnerung an die +Erfindung der Buchdruckerkunst</i> van <span class="sc">Georg +Steinhausen</span> in <i lang="de">die Nation</i> van 2 Juni 1900, p. +492.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e1642" href="#xd20e1642src" name="xd20e1642">3</a></span> Dit +privilegie is in zijn geheel afgedrukt in: <i>Over het kopy-regt in +Nederland</i> door Mr. <span class="sc">B. van den Velden</span>, 1835. +p. 290.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e1651" href="#xd20e1651src" name="xd20e1651">4</a></span> +Privilegiën door Karel V verleend: in 1538 voor <i>Dye Cronijcke +van Hollāt, Zeelant en̄ Vrieslant</i> etc. (misschien een +<span class="corr" id="xd20e1657" title= +"Bron: overdrnk">overdruk</span> of vervolg van het zooeven genoemde +boek) in: <i>De Amsterdamsche boekdrukkers en uitgevers in de zestiende +eeuw</i> door <span class="sc">E. W. Moes</span><span class="corr" id= +"xd20e1665" title="Bron: .">,</span> I p. 136. Privilegiën van +1546 en 1547 in: <i>Memoriael Boeck van den Hove van Holland</i> (het +eerste door den Griffier <span class="sc">Jan van Dam</span> gehouden) +1543–1548 fol. 231 en 287.</p> +<p class="footnote">Privilegiën van Philips II: bij <span class= +"sc">Moes</span> t. a. p. I p. 352, waar melding wordt gemaakt van een +kaart, uitgegeven in 1575 en beschermd door „Co<sup>e</sup>. +Ma<sup>ts</sup>. Octroije” en ibidem II p. 58, waar een werk +wordt genoemd voorzien van „privileg. Reg. Ma<sup>tis</sup>. // +et Cancellarie Brabantie”. In de <i>Geschiedenis der +Nederlandsche Letterkunde</i> van dr. <span class="sc">Jan ten +Brink</span> vindt men van verschillende boeken uit dien tijd het +titelblad gereproduceerd, waarvan sommigen met privilegie. Men zie o. +a. de afbeeldingen tegenover de pp. 234, 272, 280 en 282.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e1703" href="#xd20e1703src" name="xd20e1703">5</a></span> +<span class="sc">Lieuwe van Aitzema</span>, <i>Saken van Staet en +Oorlogh in ende omtrent de Vereenigde Nederlanden</i> (1633–1644) +(fol. uitg. bij Joh. Veely, Joh. Tongerloo ende Jasper Doll 1669) IIde +deel p. 552.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e1711" href="#xd20e1711src" name="xd20e1711">6</a></span> Ibid. p. +660.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e1714" href="#xd20e1714src" name="xd20e1714">7</a></span> Men zie +hierover: <i>Resolutiën Staten van Holland</i> 1639 pp. 38, 105, +144, 152, 195 en 1641 pp. 160 en 641; <i><span class="corr" id= +"xd20e1720" title="Bron: Resolutïen">Resolutiën</span> +Staten-Generaal</i> 23 dec. 1639.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e1730" href="#xd20e1730src" name="xd20e1730">8</a></span> B.v. in +een privilegie van 6 Nov. 1656, <i><span class="corr" id="xd20e1733" +title="Bron: Resolutïen">Resolutiën</span> +Staten-Generaal</i> 1656 fol. 719.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e1738" href="#xd20e1738src" name="xd20e1738">9</a></span> T. a. p. +p. 552.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e1745" href="#xd20e1745src" name="xd20e1745">10</a></span> +<span class="sc">Cau</span> en <span class="sc">Scheltus</span>, +<i>Groot Placaatboek</i> IV p. 361.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e1766" href="#xd20e1766src" name="xd20e1766">11</a></span> Men zie +b.v. de <i>Resolutiën der Staten van Holland</i> 23 Sept. 1734 pp. +628, 629 en 29 April 1740 pp. 261, 262. Van de Staten-Generaal Res. van +29 Oct. en 24 Dec. 1614 in het <i>Archief voor kerkelijke en wereldsche +geschiedenissen, inzonderheid van Utrecht</i>, uitgegeven door +<span class="sc">J. J. Dodt van Flensburg</span> VI pp. 360, 361.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e1780" href="#xd20e1780src" name="xd20e1780">12</a></span> +Voorbeelden hiervan o.a. in <span class="sc">Dodt</span> V pp. 235, +251, 258, 274, VII p. 2 en <i>Resolutiën Staten van Holland</i>, +18 Jan. 1737 p. 48.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e1791" href="#xd20e1791src" name="xd20e1791">13</a></span> +<i>Resolutiën Staten van Holland</i> 13 Maart 1749 p. 163.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e1801" href="#xd20e1801src" name="xd20e1801">14</a></span> Men zie +hierover: <span class="sc">Robert Fruin</span>, <i>Hugo de +Groot’s Inleidinge tot de Hollandsche Rechtsgeleerdheid</i>, +Verspreide Geschriften deel VIII pp. 21 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e1815" href="#xd20e1815src" name="xd20e1815">15</a></span> +Resolutie der Staten-Generaal van 15 Aug. 1614. <span class= +"sc">Dodt</span> VI p. 359.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e1821" href="#xd20e1821src" name="xd20e1821">16</a></span> +<span class="sc">Dodt</span> V. p. 15. Een dergelijk geval in: +<i>Resolutiën Staten van Holland</i> 17 Jan. 1585 p. 46.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e1832" href="#xd20e1832src" name="xd20e1832">17</a></span> +Resolutie der Staten van Holland van 5 Dec. 1679, geamplieerd door die +van 30 April 1728 (<i>Groot Placaetboek</i> III p. 552 en VI p. +598.)</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e1838" href="#xd20e1838src" name="xd20e1838">18</a></span> +<i>Groot Geldersch Placaet-boek</i> III p. 644.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e1849" href="#xd20e1849src" name="xd20e1849">19</a></span> +Medegedeeld door mr. <span class="sc">N. de Ridder</span> in diens +proefschrift: <i>Eenige beschouwingen over kopierecht</i>, Utrecht 1875 +p. 31.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e1860" href="#xd20e1860src" name="xd20e1860">20</a></span> Cf. +hierover: <span class="sc">A. C. Kruseman</span>, <i>Aanteekeningen +betr. den Boekhandel van Noord-Nederland in de 17de en 18de eeuw</i> p. +317.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e1869" href="#xd20e1869src" name="xd20e1869">21</a></span> +<i>Resolutiën Staten van Holland</i> 21 Jan. 1580 p. 8 en 9 April +1580 p. 59.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e1881" href="#xd20e1881src" name="xd20e1881">22</a></span> De +tekst der Resolutie is te vinden in het <i>Groot Placcaatboek</i> van +<span class="sc">Cau</span> en <span class="sc">Scheltus</span> V p. +603 en: <span class="sc">Wiltens</span> <i>Kerkelijk Placcaat-Boek</i> +III p. 262.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e1901" href="#xd20e1901src" name="xd20e1901">23</a></span> In +Venetië, waar de boekdrukkunst al vroeg een hoogen bloei bereikte, +in het jaar 1517 (de Senaat besloot in dat jaar, dat voortaan +uitsluitend privilegiën zouden worden gegeven „<span lang= +"la">pro libris et operibus novis, nunquam antea impressis, et non pro +aliis</span>”. D. A. 1889 p. 8), in Frankrijk sedert 1578; Cf. +<span class="sc">Kohler</span> <i lang="de">Autorrecht</i> p. 85.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e1915" href="#xd20e1915src" name="xd20e1915">24</a></span> Het +privilegie is afgedrukt in <i>Groot Placcaatboek</i> I p. 190.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e1921" href="#xd20e1921src" name="xd20e1921">25</a></span> Men zie +hierover het placcaat van de Staten van Holland van 19 Maart 1655 in +het <i>Groot Placcaatboek</i> II p. 3029.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e1932" href="#xd20e1932src" name="xd20e1932">26</a></span> <i>Res. +Staten van Holland</i> 1724 p. 944.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e1937" href="#xd20e1937src" name="xd20e1937">27</a></span> <i>Res. +Staten van Holland</i> 29 Sept. 1752 p. 1378.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e1947" href="#xd20e1947src" name="xd20e1947">28</a></span> +<i>Amsterdam in de 17de eeuw, Het Muziekleven</i> door <span class= +"sc">D. F. Scheurleer</span> p. 83.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e1957" href="#xd20e1957src" name="xd20e1957">29</a></span> <i>Res. +Staten van Holland</i> 2 April 1746 pp. 217, 218.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e1965" href="#xd20e1965src" name="xd20e1965">30</a></span> Zie +o.a. de octrooien der Staten-Generaal van 2 Sept. en 4 Nov. 1615 bij +<span class="sc">Dodt</span> VI pp. 374 en 380.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e1976" href="#xd20e1976src" name="xd20e1976">31</a></span> +<span class="sc">Dodt</span> VII p. 22.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e1984" href="#xd20e1984src" name="xd20e1984">32</a></span> <i>Res. +St. v. Holl.</i> 3 Sept. 1585 p. 531.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e1989" href="#xd20e1989src" name="xd20e1989">33</a></span> +<span class="sc">Dodt</span> VI p. 393.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e2001" href="#xd20e2001src" name="xd20e2001">34</a></span> +<span class="sc">Dodt</span> V p. 2. Zie ook: <i>l’Oeuvre de +Willem Jacobsz. Delff</i> par <span class="sc">D. Franken Dz.</span> +Amst. 1872 pp. 9, 10.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e2014" href="#xd20e2014src" name="xd20e2014">35</a></span> +<span class="sc">Dodt</span> V p. 17.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e2024" href="#xd20e2024src" name="xd20e2024">36</a></span> +<span class="sc">Dodt</span> IV p. 11.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e2035" href="#xd20e2035src" name="xd20e2035">37</a></span> +Medegedeeld door dr. <span class="sc">A. Bredius</span> in <i>Oud +Holland</i> 1890 pp. 75 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e2046" href="#xd20e2046src" name="xd20e2046">38</a></span> +<span class="sc">Dodt</span> VII p. 53.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e2053" href="#xd20e2053src" name="xd20e2053">39</a></span> +<span class="sc">Dodt</span> VII p. 13.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e2060" href="#xd20e2060src" name="xd20e2060">40</a></span> +<span class="sc">Dodt</span> VII p. 66.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e2070" href="#xd20e2070src" name="xd20e2070">41</a></span> +<span class="sc">Dodt</span> IV p. 110.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e2080" href="#xd20e2080src" name="xd20e2080">42</a></span> +<span class="sc">Dodt</span> VI p. 380.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e2087" href="#xd20e2087src" name="xd20e2087">43</a></span> +<span class="sc">Dodt</span> VII pp. 10, 11.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e2102" href="#xd20e2102src" name="xd20e2102">44</a></span> <i>Res. +Staten van Holl.</i> 23 Sept. 1734 pp. 628, 629. Een analoog geval: +ibid 1740 pp. 261, 262.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e2109" href="#xd20e2109src" name="xd20e2109">45</a></span> +Resolutie van 15 Mei 1619, <span class="sc">Dodt</span> VII p. 64.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e2121" href="#xd20e2121src" name="xd20e2121">46</a></span> Zoo +ging het reeds in het oude Rome en later ook o.a. in Engeland ten tijde +van Shakespeare en in Spanje, Frankrijk en Duitschland tot in de 18de +eeuw toe. Cf. <span class="sc">Kohler</span>, <i lang= +"de">Autorrecht</i> pp. 463 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e2134" href="#xd20e2134src" name="xd20e2134">47</a></span> Cf. Dr. +<span class="sc">J. A. Worp</span>, <i>Geschiedenis van het drama en +van het tooneel in Nederland</i> I p. 172.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e2148" href="#xd20e2148src" name="xd20e2148">48</a></span> Dr. +<span class="sc">G. Kalff</span>, <i>Literatuur en tooneel te Amsterdam +in de zeventiende eeuw</i> p. 29. Cf. dezelfde schrijver in +<i>Amsterdam in de 17de eeuw. De Letterkunde en het Tooneel</i> p. +16.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e2160" href="#xd20e2160src" name="xd20e2160">49</a></span> Cf. +<span class="sc">Worp</span> t. a. p. II p. 228.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e2177" href="#xd20e2177src" name="xd20e2177">50</a></span> +<span class="sc">J. Wagenaar</span>, <i>Amsterdam in zijne opkomst, +aanwas,</i> enz. II p. 400.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e2187" href="#xd20e2187src" name="xd20e2187">51</a></span> In: +<i>Waerschouwingen aen de... Regenten van de respective +Godshuyzen,<span class="corr" id="xd20e2191" title= +"Bron: ..">...</span> wegens de tegenwoordige directie over den +Schouwburg,</i> enz. van 1699, medegedeeld door <span class= +"sc">Worp</span> t. a. p. II p. 89.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e2199" href="#xd20e2199src" name="xd20e2199">52</a></span> +<span class="sc">Wagenaar</span> t. a. p. p. 404.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e2209" href="#xd20e2209src" name="xd20e2209">53</a></span> Men zie +hierover: <span class="sc">D. F. Scheurleer</span> t. a. p. pp. 7 sqq. +en 79 sqq. en: <span class="sc">Worp</span> t. a. p. II p. 270.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e2222" href="#xd20e2222src" name="xd20e2222">54</a></span> Men zie +b.v. in de <i>Res. Staten van Holl.</i> 1580 pp. 79, 113, 146, 166, 197 +en 1581 pp. 414 en 570.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e2233" href="#xd20e2233src" name="xd20e2233">55</a></span> Zie +speciaal voor de Deventer Almanak: <span class="sc">Dodt</span> IV p. +124, VI p. 358, VII pag. 71; <i>Res. Staten v. Holl.</i> 1749 pp. 122, +123, 1750 pp. 888, 976. Het is duidelijk, dat de privilegiën +waarvan hier sprake is, nog iets anders gaven dan alleen het +kopierecht. Het was er niet zoozeer om te doen, dat zulk een almanak +niet werd nagedrukt, dan wel dat anderen niet eene onderneming in +denzelfden geest op touw zouden zetten.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e2247" href="#xd20e2247src" name="xd20e2247">56</a></span> <i>Res. +Staten v. Holl.</i> 1582 p. 575.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e2272" href="#xd20e2272src" name="xd20e2272">57</a></span> +<i>Ress. St. v. Holl.</i> 6 Juli 1585 pp. 339, 340.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e2277" href="#xd20e2277src" name="xd20e2277">58</a></span> +<span class="sc">Dodt</span> V p. 262.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e2285" href="#xd20e2285src" name="xd20e2285">59</a></span> +Resolutie der Staten-Generaal van 7 Maart 1619, <span class= +"sc">Dodt</span> VII p. 57.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e2316" href="#xd20e2316src" name="xd20e2316">60</a></span> Of dit, +ten aanzien van het privilegie der Staten-Generaal, een goed voorbeeld +is van geldige overdracht moet ik betwijfelen, daar onder het hier +bedoelde octrooi in de Resolutiën der Staten-Generaal staat +bijgeschreven: „Bij resolutie van den 23 Febr. 1657” (dus +vóór de overdracht aan Blaauw) „is het octroy in +dese resolutie genoemd ingetrocken.” (<i>Res. St.-Gen.</i> 6 Nov. +1656 fol. 719.)</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e2329" href="#xd20e2329src" name="xd20e2329">61</a></span> +<span class="sc">Dodt</span> V pp. 22, 23.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e2341" href="#xd20e2341src" name="xd20e2341">62</a></span> <i>Res. +Staten v. Holl.</i> 16 Juli 1749 pp. 537 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e2367" href="#xd20e2367src" name="xd20e2367">63</a></span> Het +privilegie staat afgedrukt in: <i lang="fr">Oeuvres de Nicolas Boileau +Despréaux avec des Eclaircissemens historiques donnez par +lui-même, à Amsterdam chez François Chanquion</i> +MDCCXXIX, Tome I<sup>er</sup>.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e2378" href="#xd20e2378src" name="xd20e2378">64</a></span> +<i>Hollandse Consultatien en Advysen</i> III p. 509, Consult CLXXXVII, +1</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e2385" href="#xd20e2385src" name="xd20e2385">65</a></span> +Voorbeelden hiervan: <i>Res. St. v. Holl.</i> 4 April 1737 pp. 191, +192, 4 Aug. 1746 p. 452, 20 Nov. 1750 p. 887.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e2393" href="#xd20e2393src" name="xd20e2393">66</a></span> T. a. +p. p. 16. Dezelfde onjuiste meening bij <span class="sc">de +Ridder</span> t. a. p. p. 29; <span class="sc">J. H. Kok</span>, +<i>Auteursrecht en Berner Conventie</i>. Rotterdam 1905 p. 18.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e2410" href="#xd20e2410src" name="xd20e2410">67</a></span> Men zie +de hierboven (p. 17) genoemde privilegiën voor den Deventer +almanak en dat voor de staatstukken aan den drukker der Staten van +Holland.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e2427" href="#xd20e2427src" name="xd20e2427">68</a></span> Cf. +<span class="sc">J. H. W. Unger</span>, <i>Bibliographie van Vondels +werken</i>. Amst. Fred. Muller 1888 pp. 10, 11.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e2442" href="#xd20e2442src" name="xd20e2442">69</a></span> Cf. +<i lang="fr">L’Oeuvre de Willem Jacobsz. Delff</i> p. 12.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e2455" href="#xd20e2455src" name="xd20e2455">70</a></span> +<span class="sc">J. T. Bodel Nyenhuis</span>, <i>De wetgeving op +drukpers en boekhandel in de Nederlanden tot in het begin der XIXde +eeuw</i>, (vertaling van: <i lang="la">Dissertatio historico-juridica +de juribus typographorum et bibliopolarum in regno Belgico</i>, Leid. +1819), p.2.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e2470" href="#xd20e2470src" name="xd20e2470">71</a></span> Uit het +reeds genoemde privilegie van Karel V.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e2475" href="#xd20e2475src" name="xd20e2475">72</a></span> <i>Res. +St. v. Holl.</i> 1612 p. 192.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e2482" href="#xd20e2482src" name="xd20e2482">73</a></span> Priv. +v. d. St. v. Holl, voor G. Brandts <i>Historie der Reformatie</i>.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e2490" href="#xd20e2490src" name="xd20e2490">74</a></span> Priv. +v. d. Staten v. Holl. van 1687 voor D. R. Kamphuyzens <i>Stichtelijke +Rijmen</i>.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e2502" href="#xd20e2502src" name="xd20e2502">75</a></span> Cf. de +voorrede van den uitgever <span class="sc">Lodewyx van der +Plasse</span> in het <i>Groot Liedboeck</i> van <span class="sc">G. A. +Bredero</span> (uitg. 1622).</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e2516" href="#xd20e2516src" name="xd20e2516">76</a></span> T. a. +p. p. 53.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e2519" href="#xd20e2519src" name="xd20e2519">77</a></span> T. a. +p. p. 33.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e2522" href="#xd20e2522src" name="xd20e2522">78</a></span> Zie +o.a.: dr. <span class="sc">Kalff</span> in <i>Amsterdam in de 17de +eeuw</i>, t. a. p. p. 17.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e2532" href="#xd20e2532src" name="xd20e2532">79</a></span> <i>De +gedichten van Constantyn Huygens</i>, uitgeg. door dr. <span class= +"sc">J. A. Worp</span> 1892 p. XXII. Huygens zelf schijnt ook den +nadruk geen zeldzaam verschijnsel te hebben gevonden; in een „Aen +den Drucker” vóór zijn „Hofwyck” zegt +hij:</p> +<div class="q"> +<div class="body"> +<div class="lgouter footnote"> +<p class="line">„Van dusend tegen een</p> +<p class="line xd20e2545">De nadruck sal ons beurt zijn.”</p> +</div> +</div> +</div> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e2548" href="#xd20e2548src" name="xd20e2548">80</a></span> Cf. +<span class="sc">Scheurleer</span> in <i>Amsterdam in de 17de eeuw</i> +t. a. p. p. 85.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e2558" href="#xd20e2558src" name="xd20e2558">81</a></span> Zie het +bovengenoemde voorbericht van zijn <i>Groot Liedboeck</i>.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e2564" href="#xd20e2564src" name="xd20e2564">82</a></span> Men zie +het „Berecht aen den Lezer” in: <i>Gedichten van Hubert +Kornelisz. Poot</i>, 2de druk 1724 (te Delf bij Reinier Boitet).</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e2570" href="#xd20e2570src" name="xd20e2570">83</a></span> Dr. +<span class="sc">J. ten Brink</span> t. a. p. p. 478.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e2578" href="#xd20e2578src" name="xd20e2578">84</a></span> Men zie +b.v. over de herhaalde nadrukken van H. de Groot’s <i>Inleidinge +tot de Hollandsche Rechtsgeleerdheid</i>: <span class="sc">Rob. +Fruin</span>, <i>Verspreide Geschriften</i> VIII pp. 26 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e2590" href="#xd20e2590src" name="xd20e2590">85</a></span> +<span class="sc">Kruseman</span> t. a. p. p. 526. Zie ook voor andere +gevallen van nadruk: ibid. pp. 346, 80 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e2602" href="#xd20e2602src" name="xd20e2602">86</a></span> T. a. +p. p. 63.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e2605" href="#xd20e2605src" name="xd20e2605">87</a></span> Men +vindt den tekst dezer overeenkomst in: <i>Bouwstoffen voor een +geschiedenis van den Nederlandschen boekhandel</i> door <span class= +"sc">A. C. Kruseman</span> I p. 821.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e2616" href="#xd20e2616src" name="xd20e2616">88</a></span> +<span class="sc">Kruseman</span>, <i>Aanteekeningen</i> etc. p. +471.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e2627" href="#xd20e2627src" name="xd20e2627">89</a></span> +Medegedeeld door: <span class="sc">Kruseman</span>, +<i>Aanteekeningen</i> etc. p. 86.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e2656" href="#xd20e2656src" name="xd20e2656">90</a></span> +„<span lang="la">Scripsit ad me Trajecto Jacobus Petitius... +volare per manus multorum nostras <i>Institutiones Juris Batavici</i>; +in exquirendo eius plagii fonte ... se tibi adiutorem fore... +etc.</span>” Cf. hierover: <span class="sc">R. Fruin</span>, +<i>Hugo de Groot’s Inleidinge tot de Hollandsche +Rechtsgeleerdheid</i>, Verspreide Geschriften VIII pp. 16 sqq. In +denzelfden bundel (p. 272) maakt <span class="sc">Fruin</span> melding +van een soortgelijk geval ruim honderd jaar vroeger aan Erasmus +overkomen. In het voorbericht van zijn <i lang="la">De contemptu +mundi</i> schreef deze: „<span lang="la">Typographi palam +minitabantur sese edituros, nisi ederem ipse.</span>”</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e2691" href="#xd20e2691src" name="xd20e2691">91</a></span> +<span class="sc">Scheurleer</span> t. a. p. p. 85.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e2702" href="#xd20e2702src" name="xd20e2702">92</a></span> +<i>Gedichten van</i> <span class="sc">Hubert Kornelisz. Poot</span>, +2de druk 1724, bij Reinier Boitet te Delf, „<i>Berecht aen den +Lezer</i>.”</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e2719" href="#xd20e2719src" name="xd20e2719">93</a></span> <i>Res. +St. van Holland</i> 1728 pp. 438 sqq. Het placcaat is ook te vinden in: +<i>Kerkelijk Placaatboek</i> II pp. 522 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e2741" href="#xd20e2741src" name="xd20e2741">94</a></span> <i>J. +v. Vondel tegens de valsche druckmunt gangbaer op zijnen naem, gestelt +voor den Hollantschen Parnas</i>. (<i>De werken van Vondel in verband +gebracht met zijn leven</i> door mr. <span class="sc">J. v. +Lennep</span> IX p. 143.)</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e2760" href="#xd20e2760src" name="xd20e2760">95</a></span> +Medegedeeld door dr. <span class="sc">Hermann Ortloff</span>, <i lang= +"de">Das Autor- und Verlagsrecht als strafrechtlich zu schützendes +Recht. Jahrbücher für die Dogmatik</i> V p. 295.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e2773" href="#xd20e2773src" name="xd20e2773">96</a></span> Zie +hierover en over de ontwikkeling van het begrip „geestelijke +eigendom” in Duitschland: <i lang="de">„Die Idee des +geistigen Eigenthums</i>” door dr. <span class="sc">J. +Kohler</span> in <i lang="de">Archiv für die civilistische +Praxis</i>, Band 82 pp. 166 sqq. Men zie ook: <span class="sc">Paul +Laboulaye</span>, <i lang="fr">Etude sur le droit de +propriété littéraire en Allemagne</i>. Paris 1855 +pp. 9 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e2795" href="#xd20e2795src" name="xd20e2795">97</a></span> O.a. in +een bekend arrest van het <i lang="fr">Conseil du roi</i> van 14 Sept. +1761, waarbij aan de kleindochters van La Fontaine het kopierecht op de +werken van hun grootvader werd toegekend. Men zie hierover o.a.: mr. +<span class="sc">J. Heemskerk</span>, <i>Voordragten over den eigendom +van voortbrengselen van den geest</i>. Haarlem 1856 p. 53.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e2817" href="#xd20e2817src" name="xd20e2817">98</a></span> +<i>Hollands Rykdom</i> door mr. <span class="sc">Elias Luzac</span> (de +Nederl. vertaling, Leiden 1781) II p. 530.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e2831" href="#xd20e2831src" name="xd20e2831">99</a></span> T. a. +p. p. 529.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e2838" href="#xd20e2838src" name="xd20e2838">100</a></span> +<span class="sc">Scheurleer</span> t. a. p. p. 75.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e2849" href="#xd20e2849src" name="xd20e2849">101</a></span> Te +vinden in: <span class="sc">Fruin</span>, <i>Verspreide Geschriften</i> +VII p. 401.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e2860" href="#xd20e2860src" name="xd20e2860">102</a></span> +<span class="sc">Max Rooses</span>, <i lang="fr">Christophe Plantin, +Imprimeur Anversois</i>, 2<sup>me</sup> ed. Anvers 1890, pp. 228 +sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e2873" href="#xd20e2873src" name="xd20e2873">103</a></span> +<i>Brieven van Maria van Reigersbergh</i>, uitg. door mr. <span class= +"sc">H. Vollenhoven</span> en dr. <span class="sc">G. D. J. +Schotel</span>. Middelburg 1857 p. 35.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e2884" href="#xd20e2884src" name="xd20e2884">104</a></span> T. a. +p. p. 42.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e2905" href="#xd20e2905src" name="xd20e2905">105</a></span> In: +<i>Amsterdam in de XVIIde eeuw</i>, t. a. p. pp. 14 en 16, alwaar ook +het bovengeciteerde vers van de Decker wordt vermeld.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e2917" href="#xd20e2917src" name="xd20e2917">106</a></span> Cf. +<span class="sc">Max Rooses</span>, <i lang="fr">Christophe Plantin, +imprimeur Anversois</i>, 2<sup>me</sup> ed. p. 133.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e2932" href="#xd20e2932src" name="xd20e2932">107</a></span> T. a. +p. p. 27 noot 2.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e2943" href="#xd20e2943src" name="xd20e2943">108</a></span> +<span class="sc">Dodt</span> V p. 15.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e2956" href="#xd20e2956src" name="xd20e2956">109</a></span> +<i>Res. der Staten-Generaal</i> 1703 deel II fol. 244 en 361. Zie ook +<i>Res. Staten v. Holl.</i> 1703 p. 472.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e2966" href="#xd20e2966src" name="xd20e2966">110</a></span> +<i>Res. St. v. Holl.</i> 20 Nov. 1745 pp. 937, 938.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e2980" href="#xd20e2980src" name="xd20e2980">111</a></span> +<i>Res. Staten v. Holl.</i> 18 Maart 1722 pp. 131, 132.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e2987" href="#xd20e2987src" name="xd20e2987">112</a></span> +<i>Res. St. v. Holl.</i> 17 Aug. 1730 p. 718.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e2994" href="#xd20e2994src" name="xd20e2994">113</a></span> +<i>Res. St. v. Holl.</i> 5 Oct. 1735 p. 572.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e3001" href="#xd20e3001src" name="xd20e3001">114</a></span> +<i>Res. St. v. Holl.</i> 4 April 1737 pp. 191, 192.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e3006" href="#xd20e3006src" name="xd20e3006">115</a></span> +<i>Res. St. v. Holl.</i> 17 Dec. 1738 p. 704.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e3015" href="#xd20e3015src" name="xd20e3015">116</a></span> Ik +doorzocht o.a. zonder resultaat de correspondentie der Nederlandsche +gedelegeerden met de Staten-Generaal en den Stadhouder en die tusschen +den Nederlandschen gedelegeerde Bentinck en den griffier Fagel, +berustende in het Rijksarchief te ’s Gravenhage +(<i>Legatie-archief</i> nos. 85, 86, 87). De oudste bron, die ik ervoor +genoemd vond, is: <span class="sc">Pütter</span>, <i lang="de">Der +Büchernachdruck</i>, Göttingen 1774 p. 117.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e3032" href="#xd20e3032src" name="xd20e3032">117</a></span> De +tekst is te vinden in: <i>Decreeten van de vergadering van het +provinciaal bestuur van Holland</i>, 6 Dec. 1796–6 Jan. 1797 p. +21. Ook bij <span class="sc">van den Velden</span> t. a. p. p. 294.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e3048" href="#xd20e3048src" name="xd20e3048">118</a></span> T. a. +p. 47 noot 1.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e3066" href="#xd20e3066src" name="xd20e3066">119</a></span> De wet +is in haar geheel afgedrukt bij <span class="sc">van den Velden</span> +t. a. p. pp. 308 sqq. en <span class="sc">de Ridder</span> t. a. p. pp. +266 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e3077" href="#xd20e3077src" name="xd20e3077">120</a></span> +<i>Consideransen tot de wet van 3 Junij 1803, geopperd door het +Staatsbewind der Bataafsche Republiek bij missive van 10 Januarij 1803 +aan het wetgevend Ligchaam van het Bataafsch Gemeenebest</i>. Te vinden +bij <span class="sc">Bodel Nyenhuis</span> t. a. p. pp. 353 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e3153" href="#xd20e3153src" name="xd20e3153">121</a></span> Men +zie hierover: <span class="sc">van den Velden</span> t. a. p. pp. 83 +sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e3177" href="#xd20e3177src" name="xd20e3177">122</a></span> Zie +hierover ook de juiste uitspraak van de <span class="corr" id= +"xd20e3179" title= +"Bron: Arrondissements-Regtbank">Arrondissements-Rechtbank</span> te +Amsterdam van 27 December 1843. In: <i>Het Letterkundig Eigendomsregt +in Nederland, wetten, traktaten, regtspraak</i> enz. ’s +Gravenhage 1865 pp. 135 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e3194" href="#xd20e3194src" name="xd20e3194">123</a></span> Cf.: +<span class="sc">Evertsen de Jonge</span>, <i>Verhandeling over de +regten van schrijvers en kunstenaars op hunne werken</i>. Utrecht 1853 +pp. 83 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e3207" href="#xd20e3207src" name="xd20e3207">124</a></span> O.a. +door: <span class="sc">Evertsen de Jonge</span> t. a. p. pp. 168 sqq., +<span class="sc">de Ridder</span> t. a. p. p. 125, mr. <span class= +"sc">J. Heemskerk</span> t. a. p. p. 56 en in een arrest van den Hoogen +Raad van 22 Mei 1850 (<i>Weekbl. v. h. Recht</i> no. 1136).</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e3240" href="#xd20e3240src" name="xd20e3240">125</a></span> <i>W. +v. h. R.</i> no. 122.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e3245" href="#xd20e3245src" name="xd20e3245">126</a></span> Men +zie hierover de beslissingen van de Arr. Rechtb. te Tiel van 13 Febr. +1840 en van het Hof van Gelderland van 12 Maart 1840, alsmede de +adviezen van de rechtsgeleerden Mrs. <span class="sc">Dirk Donker +Curtius</span>, <span class="sc">W. C. B. Wintgens</span> en +<span class="sc">S. P. Lipman</span> in: <i>Het Letterkundig +Eigendomsregt in Nederland</i> II pp. 73 sqq. Voorts een geschrift van +mr. <span class="sc">S. P. Lipman</span>, <i>Onderzoek omtrent de +wettigheid der koninklijke besluiten van 2 en 30 Juli 1822 en 18 Juni +1829</i>. Cf. ook: <span class="sc">G. K. van Hogendorp</span>, +<i>Bijdragen tot de Huishouding van Staat</i>, 2de uitg. VIII pp. 282, +283.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e3285" href="#xd20e3285src" name="xd20e3285">127</a></span> Het +belangrijkste hiervan is medegedeeld in: <i>Het Letterkundig +Eigendomsregt in Nederland</i> II pp. 138 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e3293" href="#xd20e3293src" name="xd20e3293">128</a></span> Men +zie hierover o.a. het advies van de advocaten mrs. <span class="sc">J. +van der Linden</span>, <span class="sc">M. C. van Hall</span>, +<span class="sc">N. Sinderam</span>, <span class="sc">S. A. E. +Verburg</span> en <span class="sc">F. A. van Hall</span> van 31 Maart +1817 in: <i>Het Letterk. Eigendomsregt</i> pp. 83 sqq. en een arrest +van den Hoogen Raad van 10 December 1839 in <i>W. v. h. R.</i> no. +67.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e3323" href="#xd20e3323src" name="xd20e3323">129</a></span> Zie +hierover: <span class="sc">van den Velden</span> t. a. p. pp. 94 +sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e3334" href="#xd20e3334src" name="xd20e3334">130</a></span> Cf. +<span class="sc">Kruseman</span>, <i>Bouwstoffen</i> enz. II pp. 578 +sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e3345" href="#xd20e3345src" name="xd20e3345">131</a></span> Beiden +te vinden in: <i>Het Letterk. Eigendomsregt</i> pp. 247 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e3353" href="#xd20e3353src" name="xd20e3353">132</a></span> +<i>Hand. Staten-Generaal</i> 1876–1877. Bijlage 202.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e3373" href="#xd20e3373src" name="xd20e3373">133</a></span> +<i>Hand. Tweede Kamer der St.-Gen.</i> 1877–1878. Bijlage 25.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e3382" href="#xd20e3382src" name="xd20e3382">134</a></span> +<i>Handel. Tweede Kamer</i> 1880–1881. Bijlage 15.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e3394" href="#xd20e3394src" name="xd20e3394">135</a></span> +<i>Handel. Tweede Kamer</i> 1880–1881 pp. 1627 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e3406" href="#xd20e3406src" name="xd20e3406">136</a></span> +<i>Handel. Tweede Kamer</i> 1880–1881 pp. 1637 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e3420" href="#xd20e3420src" name="xd20e3420">137</a></span> +<i>Handel. Tweede Kamer</i> 1883–1884. Bijlage 166.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e3437" href="#xd20e3437src" name="xd20e3437">138</a></span> +<i>Handel. Tweede Kamer</i> 1884–1885. Bijlage 72 no. 3.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e3445" href="#xd20e3445src" name="xd20e3445">139</a></span> +<i>Handel. Tweede Kamer</i> 1884–1885. Bijlage 72 no. 4.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e3460" href="#xd20e3460src" name="xd20e3460">140</a></span> Men +zie o.a. de redevoeringen der Tweede Kamerleden <span class="sc">van +der Vlugt</span> en <span class="sc">Bos</span> bij de behandeling van +de begrooting van Justitie in 1904, <i>Hand. Tweede Kamer</i> 1904/05 +pp. 831–833, 880.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e3487" href="#xd20e3487src" name="xd20e3487">141</a></span> Eene +uitvoerige beschrijving van den nadruk in België in die jaren +vindt men bij: <span class="sc">Kruseman</span>, <i>Bouwstoffen</i> +enz. I pp. 526 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e3507" href="#xd20e3507src" name="xd20e3507">142</a></span> Men +zie hierover de uitspraken van het <i lang="fr">Tribunal civil de la +Seine</i> (28 Maart 1884) en van het <i lang="fr">Cour de Cassation</i> +(25 Juli 1887) in <i lang="fr">Droit d’Auteur</i> 1888 p. 126 en +1889 pp. 8 sqq. en de meening van <span class="sc">Darras</span> en +<span class="sc">Pouillet</span> in hetzelfde tijdschrift 1902 p. +51.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e3533" href="#xd20e3533src" name="xd20e3533">143</a></span> Cf. +hierover o.a.: <span class="sc">de Martens</span>, <i lang= +"fr">Traité de Droit international (traduit du Russe par</i> +<span class="sc">Alfred Léo</span>), Paris 1886 II pp. 222 +sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e3580" href="#xd20e3580src" name="xd20e3580">144</a></span> +<i lang="fr">Actes de la Conférence internationale pour la +protection des droits d’auteur</i>, Berne 1884 pp. 28, 29.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e3588" href="#xd20e3588src" name="xd20e3588">145</a></span> +<i lang="fr">Actes</i> p. 77.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e3603" href="#xd20e3603src" name="xd20e3603">146</a></span> +<i lang="fr">Actes</i> p. 89.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e3627" href="#xd20e3627src" name="xd20e3627">147</a></span> Men +zie o.a. het rapport der Commissie in 1884, <i lang="fr">Actes</i> pp. +47 sqq. en de verklaringen van den Zweedschen en den Franschen +afgevaardigde, ibid. pp. 31, 32.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e3643" href="#xd20e3643src" name="xd20e3643">148</a></span> +Montenegro is echter 1 April 1900 weer uit het Verbond getreden.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e3648" href="#xd20e3648src" name="xd20e3648">149</a></span> De +tekst dezer stukken is te vinden in: <i>Actes de la Conférence +de Paris</i> 1896 pp. 36 sqq. en 51 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e3656" href="#xd20e3656src" name="xd20e3656">150</a></span> Cf. +het door <span class="sc">Renault</span> opgestelde rapport van de +werkzaamheden der Commissie, <i>Actes</i> p. 179.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e3680" href="#xd20e3680src" name="xd20e3680">151</a></span> Te +vinden: <i lang="fr">Actes</i> p. 229.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e3698" href="#xd20e3698src" name="xd20e3698">152</a></span> +<i lang="fr">Actes</i> p. 229.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e3705" href="#xd20e3705src" name="xd20e3705">153</a></span> +<i lang="fr">Actes</i> p. 146.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e3712" href="#xd20e3712src" name="xd20e3712">154</a></span> +<i lang="fr">Actes de la Conférence de Berlin de</i> 1908 p. +153.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e3722" href="#xd20e3722src" name="xd20e3722">155</a></span> +<i lang="fr">Actes</i> pp. 37 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e3727" href="#xd20e3727src" name="xd20e3727">156</a></span> +<i lang="fr">Actes</i> pp. 71 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e3732" href="#xd20e3732src" name="xd20e3732">157</a></span> +<i lang="fr">Actes</i> pp. 77 en 78.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e3741" href="#xd20e3741src" name="xd20e3741">158</a></span> Men +zie: <i>D. A.</i> 1907 pp. 113 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e3749" href="#xd20e3749src" name="xd20e3749">159</a></span> +<i lang="fr">Tableau des voeux émis par divers congrès et +assemblées en vue du développement de la protection des +oeuvres littéraires et artistiques, deuxième +série</i> 1896–1907. Berne 1908. Ook te vinden: <i lang= +"fr">Actes</i> pp. 79 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e3759" href="#xd20e3759src" name="xd20e3759">160</a></span> +<span class="sc">Louis Delzons</span>, <i lang="fr">L’oeuvre de +la Conférence de Berlin sur la propriété +littéraire et artistique, Revue des deux mondes</i> 15 Dec. 1908 +p. 905.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e3796" href="#xd20e3796src" name="xd20e3796">161</a></span> +<i lang="fr">Droit d’Auteur</i> 1900 pp. 98 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e3811" href="#xd20e3811src" name="xd20e3811">162</a></span> Dit is +ook ingezien door de Commissie, belast met de voorbereiding van eene +nieuwe wet op het auteursrecht in Italië. <i>D. A.</i> 1907 p. +72.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e3823" href="#xd20e3823src" name="xd20e3823">163</a></span> Het +werd goedgekeurd door de <i>Wet van 22 Juli 1855</i> (Staatsblad no. +101) en in het Staatsblad geplaatst bij <i>K. B. van 22 Juli 1855</i> +(Staatsblad no. 107).</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e3837" href="#xd20e3837src" name="xd20e3837">164</a></span> Men +vindt den tekst van de Additionneele Overeenkomst en van de Verklaring +resp. in: <i>K. B. van 22 Mei 1860</i> (Staatsblad no. 19) en <i>K. B. +van 16 Augustus 1855</i> (Staatsblad no. 176).</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e3848" href="#xd20e3848src" name="xd20e3848">165</a></span> +Goedgekeurd door de <i>Wet van 28 Dec. 1858</i> (Staatsblad no. 119); +in het Staatsblad geplaatst door het <i>K. B. van 4 Maart 1859</i> +(Staatsblad no. 11).</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e3860" href="#xd20e3860src" name="xd20e3860">166</a></span> +Goedgekeurd door de <i>Wet van 27 Juni 1863</i>(Staatsblad no. 86); in +het Staatsblad geplaatst door het <i>K. B. van 9 Juli 1863</i> +(Staatsblad no. 115).</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e3869" href="#xd20e3869src" name="xd20e3869">167</a></span> +<i>Staatscourant</i> 1880 nos. 30 en 180, 1881 no. 194, 1882 nos. 30 en +264. In het werkje van mr. <span class="sc">Veegens</span>, <i>Het +auteursrecht volgens de Nederlandsche wetgeving</i>, dat in 1895 +uitkwam, wordt het tractaat met Spanje abusievelijk als nog van kracht +zijnde behandeld. pp. 178 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e3892" href="#xd20e3892src" name="xd20e3892">168</a></span> Cf.: +<i lang="fr">Droit d’Auteur</i> 1895 pp. 50, 51.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e3902" href="#xd20e3902src" name="xd20e3902">169</a></span> Men +zie de: <i>Memorie van Beantwoording</i> van den minister <span class= +"sc">van Hall</span>, <i>Bijlagen Tweede Kamer</i> 1854–1855 p. +795; en zijne rede in de vergadering van 22 Juni 1855, <i>Bijblad +Tweede Kamer</i> 1854–1855 p. 1012. Cf. ook: <i>Bijblad Eerste +Kamer</i> 1854–1855 p. 1909 en <i>Bijblad Tweede Kamer</i> +1855–1859 pp. 468 en 470. Een overzicht hiervan is te vinden in: +<i>Het letterkundig eigendomsregt in Nederland</i> I pp. 67 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e3936" href="#xd20e3936src" name="xd20e3936">170</a></span> +<i lang="fr">Actes</i> 1885 p. 81.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e3952" href="#xd20e3952src" name="xd20e3952">171</a></span> Men +zie o.a. het <i>Rapport der Commissie, benoemd door de vergadering van +15 Februari 1905, om van voorlichting en raad te dienen inzake de +Berner Conventie, aan de algemeene vergadering der Vereeniging van +Letterkundigen, gehouden 5 Juni 1905</i>. Opgenomen in het +<i>Nieuwsblad voor den Boekhandel</i> 1905 nos. 87, 88 en 89 en in +<i>de Kroniek</i> 1905 nos 564, 565 en 566.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e3964" href="#xd20e3964src" name="xd20e3964">172</a></span> +<i>Handel. Tweede Kamer</i> 1905–1906 p. 1070.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e3976" href="#xd20e3976src" name="xd20e3976">173</a></span> +<i lang="fr">Actes</i> 1908 pp. 150, 151 en 217.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e3983" href="#xd20e3983src" name="xd20e3983">174</a></span> +<i>Overzicht der voornaamste van 1 Januari-15 September 1909 door het +Ministerie van Buitenlandsche Zaken behandelde en voor openbaarmaking +geschikte aangelegenheden</i> p. 68.</p> +</div> +</div> +<div id="ch2" class="div1"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="label">Hoofdstuk II</h2> +<h2 class="main">Grondslag en rechtskarakter</h2> +<div class="div2" id="ch2.1"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h3 class="main">§ 1 Algemeen overzicht der verschillende +theorieën</h3> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">In velerlei richtingen heeft men gezocht naar een +wetenschappelijke verklaring en motiveering van het auteursrecht. De +reeds in het tijdperk der privilegiën herhaalde malen uitgesproken +overtuiging, dat de bescherming tegen nadruk haar grond moest vinden in +het recht der geestelijke voortbrengers op hunne producten, leidde +ertoe het auteursrecht te beschouwen als een eigendomsrecht. Dit +denkbeeld vindt men reeds bij enkele Duitsche juristen uit de +zeventiende eeuw<a class="noteref" id="xd20e4000src" href="#xd20e4000" +name="xd20e4000src">1</a> en in Frankrijk o.a. in 1725 door Louis +d’Héricourt<a class="noteref" id="xd20e4012src" href= +"#xd20e4012" name="xd20e4012src">2</a> nader uitgewerkt. Later heeft de +theorie van den <i>letterkundigen</i> of <i>intellectuelen eigendom</i> +talrijke aanhangers gevonden en ook grooten invloed op de wetgevingen +uitgeoefend. Voor wat ons land betreft behoef ik slechts te herinneren +aan de Publicatie van het Provinciaal bestuur van Holland van 1796 en +aan de wet van 3 Juli 1803, die beiden een eeuwigdurend kopierecht +toekenden. De theorie vond echter al spoedig van verschillende kanten +heftige bestrijding; in Duitschland, waar onder de voornaamste +voorstanders Fichte, Hegel en Schopenhauer zijn te noemen, kon zij toch +niet lang de heerschende blijven; <span class="pagenum">[<a id= +"xd20e4027" href="#xd20e4027" name="xd20e4027">71</a>]</span>in +Frankrijk vond zij vooral in Renouard een gevaarlijken tegenstander; +toch blijft men daar nog steeds spreken van <i lang= +"fr">propriété littéraire et artistique</i>, en al +heeft zich in wetenschap en wetgeving het auteursrecht als een van +eigendom op zeer vele punten afwijkend recht ontwikkeld, het is nog wel +iets meer dan de naam alleen, die daar van de oude theorie is blijven +voortbestaan<a class="noteref" id="xd20e4033src" href="#xd20e4033" +name="xd20e4033src">3</a>.</p> +<p>Anderen hebben getracht, het auteursrecht niet als een absoluut +recht, doch als een recht jegens personen, een relatief recht, te +construeeren. Dit is de zoogenaamde <i>contracts-theorie</i>, volgens +welke het verbod van nadrukken zou voortvloeien uit een stilzwijgend +beding, waardoor bij den koop van elk exemplaar <span class="corr" id= +"xd20e4050" title="Bron: yan">van</span> een boek de kooper gebonden +zou zijn. Deze leer heeft zich echter nooit een eenigszins +beteekenenden aanhang kunnen verwerven<a class="noteref" id= +"xd20e4053src" href="#xd20e4053" name="xd20e4053src">4</a>.</p> +<p>Weer anderen zagen in het auteursrecht niet een vermogensrecht, maar +een recht dat tot bescherming van den persoon diende; reproductie van +iemands geestesproduct tegen zijn wil zou eene <i>krenking der +persoonlijkheid</i> zijn. Als een van de eerste voorstanders dezer leer +zou men Im. Kant kunnen noemen, die met het oog op het auteursrecht een +boek beschouwde als een rede tot het publiek, die zonder volmacht van +den schrijver niet door een ander in het openbaar mag worden +herhaald<a class="noteref" id="xd20e4070src" href="#xd20e4070" name= +"xd20e4070src">5</a>. In den laatsten tijd komen de theorieën, die +uitsluitend of althans voornamelijk op de persoonsrechtelijke elementen +van het auteursrecht den nadruk leggen, weer meer op den +voorgrond<a class="noteref" id="xd20e4094src" href="#xd20e4094" name= +"xd20e4094src">6</a>.</p> +<p>Tegenover deze pogingen om toepasselijkheid van of analogie met +bestaande rechtsinstituten aan te toonen en zoodoende de +auteursbescherming <span class="pagenum">[<a id="xd20e4111" href= +"#xd20e4111" name="xd20e4111">72</a>]</span>uit het gemeene recht te +verklaren, werd door anderen aangevoerd, dat hier van een eigenlijk +privaatrecht geen sprake is, daar het auteursrecht bij geen der groepen +subjectieve rechten kan worden ingedeeld.</p> +<p>Zoo zag von Gerber in het auteursrecht niets anders dan een reflex +van het wettelijk verbod van nadruk, waaraan geen subjectief recht der +auteurs ten grondslag kon worden gelegd<a class="noteref" id= +"xd20e4115src" href="#xd20e4115" name="xd20e4115src">7</a>. Ook Jolly +kwam tot de conclusie, dat er voor het recht der schrijvers geen andere +juridische vorm was te vinden dan deze, dat de handeling waarmede er +inbreuk op wordt gemaakt (dus de nadruk) tot een delict wordt +verklaard<a class="noteref" id="xd20e4126src" href="#xd20e4126" name= +"xd20e4126src">8</a>.</p> +<p>Anderen beschouwden het auteursrecht uitsluitend als een monopolie, +met alle bezwaren die daaraan zijn verbonden, en meenden, dat het +alleen daarom reden van bestaan had, omdat het het eenige middel was, +om aan schrijvers en kunstenaars de vergelding voor hun arbeid te +verzekeren, die tot instandhouding van kunsten en wetenschappen +noodzakelijk was. Dit is o.a. de leer van Macaulay, wiens zienswijze +uit de volgende korte aanhaling uit eene door hem den 5den Februari +1841 in het Lagerhuis gehouden rede duidelijk blijkt: +„<span lang="en">It is desirable that we should have a supply of +good books: we cannot have such a supply unless men of letters are +liberally remunerated; and the least objectionable way of remunerating +them is by means of copy right</span>”<a class="noteref" id= +"xd20e4140src" href="#xd20e4140" name="xd20e4140src">9</a>.</p> +<p>Het belangrijkste van hetgeen in ons land aan theoretische +beschouwingen over het auteursrecht is geleverd, dateert uit de jaren, +toen de voorbereiding van de wet van 1881 aan de orde was. Een kort +overzicht moge hiervan volgen.</p> +<p>De beraadslagingen in het jaar 1862 in de Koninklijke Academie van +Wetenschappen gehouden, aan wie door de Regeering was verzocht, haar +oordeel over het door de Vereeniging ter bevordering van de belangen +des Boekhandels ingediende wetsontwerp uit te <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e4152" href="#xd20e4152" name= +"xd20e4152">73</a>]</span>spreken, leverden weinig belangrijks op. Het +hoofdbeginsel werd slechts door enkele leden aangeroerd en maakte +„geen bepaald voorwerp van redetwist” uit<a class="noteref" +id="xd20e4154src" href="#xd20e4154" name="xd20e4154src">10</a>.</p> +<p>Van meer gewicht was de vergadering der Nederlandsche +Juristen-Vereeniging in het jaar 1877 gehouden, waar de vraag aan de +orde was gesteld: „Naar welk hoofdbeginsel moet de Staat de +rechten van schrijvers en kunstenaars op het product van hun arbeid +regelen?”</p> +<p>Er werden praeadviezen uitgebracht door Mr. N. de Ridder en Mr. J. +Freseman Viëtor.</p> +<p>Laatstgenoemde, die reeds elders zijne denkbeelden over dit +vraagstuk had uiteengezet<a class="noteref" id="xd20e4166src" href= +"#xd20e4166" name="xd20e4166src">11</a>, ontzegde schrijvers en +kunstenaars alle <i>recht</i> op de vruchten van hun arbeid. Hij wilde +het auteursrecht beschouwd zien als een soort privilegie, alleen +steunende op het algemeen nut, „op de noodzakelijkheid om +schrijvers en uitgevers eenig voordeel te verzekeren, ten einde het +uitgeven van boeken niet onmogelijk te maken”<a class="noteref" +id="xd20e4177src" href="#xd20e4177" name="xd20e4177src">12</a>.</p> +<p>Zoo ook de tweede praeadviseur, Mr. N. de Ridder, die in aansluiting +met hetgeen hij in zijn kort daarvoor verschenen proefschrift had +gezegd, onder meer de volgende stelling formuleerde:</p> +<p>„Daar is ook geen enkel rechtsinstituut, dat direct of +analogice den rechter door toepassing, den wetgever door uitbreiding +dienen kan als middel ter bescherming van bedoeld vermogens-interesse +der bedoelde auteurs”<a class="noteref" id="xd20e4186src" href= +"#xd20e4186" name="xd20e4186src">13</a>. Ook volgens dezen schrijver +steunde de bescherming uitsluitend op het algemeen belang, hetgeen met +economische beschouwingen, hoofdzakelijk aan Schaeffle ontleend, nader +werd uitgewerkt.</p> +<p>In denzelfden geest als de beide praeadviezen viel ook het oordeel +uit van de meerderheid in de vergadering der Juristen-Vereeniging.</p> +<p>De theorie van den letterkundigen eigendom verwierf slechts negen +van de negen en veertig stemmen.</p> +<p>De door Jhr. Mr. A. F. de Savornin Lohman ontwikkelde theorie: +<span class="pagenum">[<a id="xd20e4197" href="#xd20e4197" name= +"xd20e4197">74</a>]</span>„dat de arbeider recht heeft op het +loon van zijn arbeid, en dat ieder, die zich zonder grond met eens +anders loon verrijkt, verplicht is tot teruggave” werd verworpen +met twee en veertig tegen zeven stemmen en de leer van het +„stilzwijgend beding, hetwelk geacht moet worden bij den verkoop +van elk exemplaar in de bedoeling van partijen te hebben gelegen, +krachtens hetwelk de kooper eigenaar wordt van het gekochte onder +voorwaarde van het niet te zullen nadrukken en er niet toe te zullen +bijdragen, dat het door anderen tot nadruk worde gebezigd” vond +slechts één enkelen aanhanger.</p> +<p>Doch eene groote meerderheid (zes en dertig tegen tien stemmen en +drie onthoudingen) verklaarde zich ten slotte voor de stelling: +„dat in het <i>algemeen belang</i> door de wet een recht tot +uitsluitende reproductie moet worden gegeven”<a class="noteref" +id="xd20e4204src" href="#xd20e4204" name="xd20e4204src">14</a>.</p> +<p>Op de beteekenis van dit votum kom ik zoo dadelijk nog terug. Dat er +geen positief resultaat mede was bereikt, waardoor eenige klaarheid in +het vraagstuk zou zijn gebracht, springt in het oog. Welke voorlichting +kan er voor wetgever of rechter te vinden zijn in de wetenschap, dat +een aantal rechtsgeleerden het auteursrecht „in het algemeen +belang” acht?</p> +<p>Ook van andere zijde bleef hier te lande de zoo gewenschte +juridische voorlichting op dit gebied ontbreken.</p> +<p>De enkele schrijvers, die het waagden eene theorie te verkondigen, +waarin het auteursrecht op een juridischen grond gebaseerd wordt, +zooals Jhr. Mr. A. F. de Savornin Lohman, die in zijne +recht-op-loon-theorie een toepasselijk rechtsbeginsel meende te hebben +gevonden<a class="noteref" id="xd20e4215src" href="#xd20e4215" name= +"xd20e4215src">15</a>, en Mr. G. Belinfante, die in een +Themis-artikel<a class="noteref" id="xd20e4240src" href="#xd20e4240" +name="xd20e4240src">16</a> het recht der schrijvers uit den eigendom +van het manuscript poogde af te leiden, vonden van verschillende zijden +krachtige en doorgaans zóó afdoende bestrijding, dat er +van hunne theorieën weinig overbleef<a class="noteref" id= +"xd20e4255src" href="#xd20e4255" name="xd20e4255src">17</a>. +<span class="pagenum">[<a id="xd20e4269" href="#xd20e4269" name= +"xd20e4269">75</a>]</span></p> +<p>Het scheen wel, alsof met de uitspraak der Juristen-Vereeniging het +laatste woord in deze zaak gesproken was. In een opstel in het +Rechtsgeleerd Magazijn van Mr. S. Katz<a class="noteref" id= +"xd20e4272src" href="#xd20e4272" name="xd20e4272src">18</a> werd van de +overwinning van Mr. Viëtors denkbeelden met ingenomenheid gewag +gemaakt; het slot van dit opstel klonk niet geruststellend voor de +auteurs:</p> +<p>„Ongetwijfeld zal de tijd komen, dat ook hier gebroken wordt +met <i>alle</i> privilegies en <i>alle</i> monopoliën, en het +voorbeeld der octrooien, hoeveel afwijkingen het oplevere, ook op +’t gebied van ’t <i>auteursrecht</i> zal worden +toegepast”<a class="noteref" id="xd20e4296src" href="#xd20e4296" +name="xd20e4296src">19</a>.</p> +<p>Doch bleef tegen afschaffing van alle auteursrecht volgens de groote +meerderheid toch nog altijd „het algemeen belang” zich +verzetten, gevaarlijker was de theorie in zake internationaal +auteursrecht.</p> +<p>Dit bewees o.a. een artikel van Mr. J. D. Veegens in <i>de Gids</i> +over onze aansluiting bij de Berner Conventie<a class="noteref" id= +"xd20e4306src" href="#xd20e4306" name="xd20e4306src">20</a>. Na te +hebben verklaard, dat geen der theorieën, die een rechtsgrond voor +het auteursrecht vindiceeren, hem bevredigt en dat derhalve het +auteursrecht uitsluitend op overwegingen van algemeen belang steunt, +gaat deze schrijver bij de bespreking der internationale bescherming +aldus voort: „Behoort men nu verder te gaan en ook eene +internationale regeling van het auteursrecht te helpen verwezenlijken? +M. a. w. behoort nadruk van werken, die in het buitenland zijn +uitgegeven in Nederland te worden geweerd? Deze vraag zou +onvoorwaardelijk bevestigend zijn te beantwoorden, indien een algemeen +rechtsbeginsel van het auteursrecht was aan te wijzen. Dit is echter, +gelijk U gebleken is, naar mijne meening niet het +geval”.<a class="noteref" id="xd20e4318src" href="#xd20e4318" +name="xd20e4318src">21</a> Langs deze redeneering komt de schrijver dan +tot de conclusie, dat onze wetgever aan vreemdelingen (auteurs van in +het buitenland uitgekomen werken) de bescherming hier te lande dient te +onthouden, omdat dit voor ons voordeeliger uitkomt.</p> +<p>Aan dezen raad heeft men zich—zooals bekend is—tot nu +toe in ons land gehouden en bijna altijd vindt men bij degenen, die +<span class="pagenum">[<a id="xd20e4323" href="#xd20e4323" name= +"xd20e4323">76</a>]</span>zich tegen het deelnemen van Nederland aan de +internationale regeling van het auteursrecht verzetten, ditzelfde +argument terug: het auteursrecht is geen recht dat juridisch vaststaat, +derhalve kan de wetgever het aan den een onthouden en den ander +toekennen, al naar mate het „algemeen belang” hiermede +gediend is.</p> +<p>Wel zijn er ook in ons land verscheidene schrijvers geweest, die +zich met de uitspraak „dat in het algemeen belang een recht tot +uitsluitende reproductie moet worden gegeven” niet tevreden +konden stellen. Minister Modderman gewaagde reeds bij de verdediging +van het wetsontwerp van den <i>plicht</i> des wetgevers om deze +bescherming te verleenen en verklaarde het auteursrecht te beschouwen: +„niet eenvoudig als product van utiliteit, maar als een recht sui +generis”<a class="noteref" id="xd20e4330src" href="#xd20e4330" +name="xd20e4330src">22</a>; dr. Schaepman betoogde bij dezelfde +gelegenheid in de Tweede Kamer, dat de wetgever het auteursrecht niet +had te scheppen, maar dat het een bestaand, op redelijkheid en +rechtvaardigheid steunend recht was, waaraan door de wet slechts eene +vormelijke en stellige uitdrukking moest worden gegeven;<a class= +"noteref" id="xd20e4335src" href="#xd20e4335" name= +"xd20e4335src">23</a> en in sommige aan het auteursrecht gewijde +monographieën worden naast het algemeen belang ook gronden van +billijkheid en rechtvaardigheid aangevoerd en wordt er op gewezen, dat +het auteursrecht in overeenstemming is met de in ons geheele +privaatrechtelijke systeem gevolgde beginselen<a class="noteref" id= +"xd20e4338src" href="#xd20e4338" name="xd20e4338src">24</a>. Doch het +bleef meestal bij enkele algemeene opmerkingen; geen der genoemde +schrijvers kwam er toe, zijne denkbeelden zoover uit te werken, dat men +zou kunnen spreken van een rechtsleer van het auteursrecht.</p> +<p>Zoo is dan in het algemeen de rechtswetenschap ten aanzien van het +auteursrecht in ons land meer afbrekend dan opbouwend te werk gegaan. +Toen men tot de conclusie was gekomen, dat geen der van ouds bekende +rechtsregels en rechtsbegrippen hier toepasselijk was, schenen velen +met dit negatieve resultaat genoegen te nemen en verdere onderzoekingen +overbodig te achten. <span class="pagenum">[<a id="xd20e4362" href= +"#xd20e4362" name="xd20e4362">77</a>]</span></p> +<p>Wel kan niemand ontkennen, dat het auteursrecht, zooals dat nu +eenmaal in de wet is geregeld, tot het privaatrecht behoort; doch men +schijnt het toch nog steeds als iets buitenafs te beschouwen. In de +voornaamste handboeken over ons burgerlijk recht vindt men er meestal +slechts terloops eenige opmerkingen aan gewijd, die dan nog +hoofdzakelijk moeten strekken om aan te toonen, dat het <i>geen</i> +eigendom is<a class="noteref" id="xd20e4368src" href="#xd20e4368" name= +"xd20e4368src">25</a>; eene eigen plaats in het rechtssysteem keurt men +het blijkbaar nog niet waardig. Vraagt men naar het juridisch karakter +van het recht, tot welke groep van subjectieve rechten het behoort, dan +maken sommigen zich er af door te antwoorden: het is een <i>jus sui +generis</i>; eene verklaring, waaraan men natuurlijk niets heeft en +waarvan met een Fransch schrijver kan worden gezegd: „<span lang= +"fr">un pareil aveu est peu compromettant et laisse la question dans le +même état</span>”<a class="noteref" id= +"xd20e4399src" href="#xd20e4399" name="xd20e4399src">26</a>; anderen +voorzien het auteursrecht van het wel iets meer, maar toch nog te +weinig zeggend étiquet: „<i>absoluut +vermogensrecht</i>”<a class="noteref" id="xd20e4411src" href= +"#xd20e4411" name="xd20e4411src">27</a>.</p> +<hr class="tb"> +<p>Bleef dus ten onzent tot nu toe een gangbare rechtsleer van het +auteursrecht ontbreken, in andere landen, en met name in Duitschland, +hebben de rechtsgeleerden zich met gunstiger resultaat toegelegd op de +taak, die hier nog te doen bleef: nl. door het formuleeren van vaste +regels en het vormen van klare juridische begrippen in deze materie +eenige orde te brengen, zoodat aard en omvang van dit recht, in +overeenstemming met het rechtsbewustzijn stelselmatig kunnen worden +vastgesteld en het in het rechtssysteem de plaats kan worden +aangewezen, die het naast andere subjectieve rechten toekomt.</p> +<p>Verreweg het best is m. i. in dit opzicht geslaagd de Berlijnsche +hoogleeraar dr. J. Kohler met zijne <i lang= +"de">Immaterialgüterrechts-theorie</i>. Evenals de theorie van den +letterkundigen eigendom gaat deze leer van het beginsel uit, dat +schrijvers en kunstenaars, die een origineel <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e4438" href="#xd20e4438" name= +"xd20e4438">78</a>]</span>werk hebben voortgebracht, daarop een +uitsluitend recht kunnen doen gelden. Dit wordt door Kohler aldus kort +en krachtig geformuleerd: „<span lang="de">Wer ein neues Gut +schafft, hat das natürliche Anrecht daran</span>”<a class= +"noteref" id="xd20e4443src" href="#xd20e4443" name= +"xd20e4443src">28</a>. Op dit beginsel voortbouwende construeert hij +het auteursrecht als een recht op het geestelijk voortbrengsel. Naast +de zaken in rechtskundigen zin hebben wij dus hier te doen met eene +nieuwe categorie rechtsobjecten (<i lang= +"de">Immaterialgüter</i>), die zich door hun eigenaardig karakter +van de overige onderscheiden; de rechten op immaterieele goederen +(<i lang="de">Immaterialrechte</i>), waartoe behalve het auteursrecht +ook behoort de zoogenaamde industrieele eigendom, vormen een +afzonderlijke groep absolute vermogensrechten, wel van de zakelijke +rechten te onderscheiden.</p> +<p>Waarom deze theorie, zoowel wat betreft de wijze, waarop de +grondslag van het auteursrecht wordt aangegeven, als wat betreft de +juridische constructie, die aan het recht gegeven wordt, de voorkeur +die ik haar boven andere theorieën meen te moeten geven verdient, +zal ik in de volgende bladzijden trachten te motiveeren. Daarbij zal +tevens gelegenheid zijn, de zienswijze van de voornaamste Nederlandsche +schrijvers over dit onderwerp, die hierboven slechts met een enkel +woord konden worden aangeduid, wat meer van nabij te beschouwen.</p> +</div> +</div> +<div class="div2" id="ch2.2"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h3 class="main">§ 2 Recht of doelmatigheid?</h3> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">In de eerste plaats staan wij voor de vraag, die +Macaulay in zijne boven aangehaalde rede aldus formuleerde: „Is +this a question of expediency or is it a question of right?” +Hebben de auteurs <i>recht</i> op bescherming, of is het vraagstuk der +auteursbescherming er een, waarbij met geen rechtsbeginsel behoeft te +worden gerekend, waarin dus alleen de doelmatigheid, „het +algemeen belang”, heeft te beslissen?</p> +<p>Uit het in de vorige paragraaf gegeven overzicht is gebleken, dat de +meeste Nederlandsche schrijvers de vraag in laatstgemelden zin hebben +beantwoord en ik heb daar ook reeds kunnen wijzen op enkele +conclusiën, die men gemeend heeft uit deze opvatting te kunnen +trekken. Het schijnt daarom niet onnoodig, aan hunne voornaamste +argumenten eenige aandacht te wijden. <span class="pagenum">[<a id= +"xd20e4467" href="#xd20e4467" name="xd20e4467">79</a>]</span></p> +<p>Onder degenen, die dit vraagstuk het grondigst hebben behandeld, +behoort ongetwijfeld mr. Freseman Viëtor. Om de opvattingen over +auteursrecht van dezen schrijver op de juiste waarde te kunnen +schatten, is het allereerst noodig te weten, dat hij behoort tot de +school der utilitarianisten. Bij de beantwoording van de vraag, of iets +recht behoort te zijn, wenscht hij alleen de utiliteit, de +doelmatigheid te laten beslissen, van „abstracte rechten”, +waarvoor om huns zelfs wille, afgescheiden van de gevolgen, erkenning +wordt gevraagd, wil hij niet weten<a class="noteref" id="xd20e4470src" +href="#xd20e4470" name="xd20e4470src">29</a>.</p> +<p>Het ligt niet in mijne bedoeling—het zou mij trouwens ook te +ver van mijn onderwerp afvoeren—deze zienswijze hier te +bespreken; zoo aanstonds zal nog gelegenheid zijn over dit punt enkele +opmerkingen te maken. Wanneer men nu echter weet, dat mr. Viëtor +geen anderen grond voor het recht erkende dan de utiliteit, dan vraagt +men zich af, wat zijne bedoeling ermede is geweest om dit ten aanzien +van het auteursrecht nog eens in ’t bijzonder in het licht te +stellen. Dat het auteursrecht alleen gegrond kan worden op het +„algemeen belang” heeft het dan immers met alle andere +rechten gemeen; dit behoeft daarom nog geen reden te zijn om het een +privilegie te noemen, zooals mr. Viëtor verscheidene malen +doet.</p> +<p>Naar eene verklaring, die op dit punt volkomen helderheid geeft, heb +ik vergeefs gezocht. Wel schrijft mr. Viëtor, dat hij zijne +nuttigheidsleer niet op alle rechten zonder uitzondering zou willen +toepassen: „Er zijn sommige rechten wier al of niet handhaving ik +niet van hunne nuttigheid zou willen laten afhangen. Geheel +afgescheiden van de gevolgen zou ik ze willen handhaven”<a class= +"noteref" id="xd20e4486src" href="#xd20e4486" name= +"xd20e4486src">30</a>.</p> +<p>Om deze reden, en ook omdat het oordeel, of iets al dan niet nuttig +is, niet onfeilbaar is, acht schr. een onderzoek „naar het al of +niet rechtmatige van den intellectueelen eigendom, naar het al of niet +bestaan van eenig ander recht van schrijvers”<a class="noteref" +id="xd20e4491src" href="#xd20e4491" name="xd20e4491src">31</a> niet +overbodig.</p> +<p>Doch welken maatstaf mr. Viëtor heeft willen aanleggen bij zijn +<span class="pagenum">[<a id="xd20e4496" href="#xd20e4496" name= +"xd20e4496">80</a>]</span>onderzoek naar den rechtsgrond van het +auteursrecht, is niet geheel duidelijk. Schr. erkent zelf dat hij niet +zou weten „hoe het abstracte recht van den eigendom aan te +toonen”<a class="noteref" id="xd20e4498src" href="#xd20e4498" +name="xd20e4498src">32</a>, hoewel toch de eigendom behoort tot de +rechten, wier al of niet handhaving hij niet van hunne nuttigheid wil +doen afhangen. Toch weet hij eene motiveering voor den eigendom te +vinden buiten de doelmatigheid om:</p> +<p>„Van den materieelen eigendom zie ik niet slechts het algemeen +belang in, ik zie niet slechts die overtuiging algemeen gedeeld, maar +ik meen een toestand, waarin die eigendom ontbrak, onmogelijk te kunnen +heeten. Den eigendom kan ik niet wegdenken, of ik denk de geheele +maatschappij weg. En aangezien ik nu geloof aan de harmonie tusschen +recht en nuttigheid en daardoor reeds, zoodra iets algemeen en in +verschillende tijden als nuttig werd gequalificeerd, een zwaar +vermoeden heb, dat het ook werkelijk nuttig en rechtvaardig +is,—zoo durf ik hier van de onmogelijkheid van het niet bestaan +van den eigendom te concludeeren tot het recht, tot het waarachtig nut +van dat instituut. Ik buig mijne knie voor het „<span lang= +"fr">fait accompli</span>”, dat zich niet „<span lang= +"fr">non accompli</span>” laat denken. Het nut is hier, zooals +Stuart Mill terecht zegt (<i lang="en">Utilitarianism</i> p. 79), +zooveel grooter en zooveel tastbaarder, dat het verschil in graad een +werkelijk verschil in soort wordt”<a class="noteref" id= +"xd20e4512src" href="#xd20e4512" name="xd20e4512src">33</a>.</p> +<p>Hiermede meende mr. Viëtor een grondslag voor den eigendom te +hebben aangewezen, dien het auteursrecht moet missen. Het auteursrecht, +meent hij, is niet noodzakelijk, het kan zeer goed weggedacht worden. +„Dat niet het gemis van het recht, maar integendeel het recht +zelf eene onmogelijkheid is, bewijzen trouwens de voorstanders van dat +recht zelf, door onder verschillende pretexten na een zekeren termijn +of onder zekere omstandigheden er een eind aan te maken”<a class= +"noteref" id="xd20e4517src" href="#xd20e4517" name= +"xd20e4517src">34</a>.</p> +<p>Valt nu werkelijk, ook wanneer men alleen met de hier genoemde +overwegingen rekening houdt, de vergelijking tusschen eigendom en +auteursrecht zoozeer in het nadeel van laatstgenoemd recht uit, dat het +mr. Viëtors conclusiën zou rechtvaardigen? Ik meen van +niet.</p> +<p>In de eerste plaats heeft het geen zin uit de tijdelijkheid van het +auteursrecht af te leiden, dat het niet bestaanbaar is. Dat het recht +<span class="pagenum">[<a id="xd20e4525" href="#xd20e4525" name= +"xd20e4525">81</a>]</span>van den auteur niet ten allen tijde ten bate +zijner erfgenamen kan blijven voortbestaan, heeft met de rechtmatigheid +van het recht zoolang het wél bestaat niet te maken; er zijn +werkelijk geen pretexten noodig om dit te verklaren, zooals ik +hieronder nog nader hoop uiteen te zetten. Het auteursrecht is niet +alleen niet onbestaanbaar, maar het bestaat in alle beschaafde staten +nu al meer dan een eeuw lang, in Engeland zelfs bijna twee eeuwen! En +daarvóór had men dan toch de privilegiën, die eene +wel gebrekkige, maar toch in strekking vrijwel met het auteursrecht +overeenkomende bescherming boden. Bijna met evenveel recht als van den +eigendom kan men ook van het auteursrecht zeggen, dat het +„algemeen en in verschillende tijden als nuttig werd +gequalificeerd”. Dat de tijden, waarin men de noodzakelijkheid +van het auteursrecht niet inzag, dichterbij liggen dan die waarin men +geen eigendom kende, bewijst in dezen niets; het auteursrecht kreeg pas +reden van bestaan na de uitvinding der boekdrukkunst, zooals ik dat in +mijn historisch overzicht heb trachten aan te toonen; dat men voor dien +tijd, toen de nu in zwang zijnde exploitatie-middelen van geschriften +en kunstwerken nog niet bekend waren, aan geen auteursrecht dacht, kan +nooit als argument gelden tegen de noodzakelijkheid van dat recht in +onze tegenwoordige maatschappij.</p> +<p>En nu is het zeker waar, dat de eigendom veel meer dan het +auteursrecht met de bestaande maatschappij is samengeweven, zoodat men +zich deze moeilijk zonder eigendom denken kan. Ik wil dan ook gaarne +toegeven, dat aan het behoud van den eigendom oneindig veel zwaardere +belangen zijn verbonden. Doch dit vindt zijn reden ook grootendeels +hierin, dat iedereen zonder uitzondering er elk oogenblik persoonlijk +mee in aanraking komt. Het auteursrecht daarentegen heeft betrekking op +verhoudingen, waarin slechts enkele klassen van personen (in het +algemeen de auteurs en zij die hunne werken exploiteeren: uitgevers, +tooneel- en orkest-directeuren enz.) worden betrokken. De meeste +menschen hebben niet alleen zelf nooit auteursrecht gehad, maar ook het +gebod om het auteursrecht van anderen te eerbiedigen is voor hen +persoonlijk van geen belang, daar zij zelfs de middelen missen om, +gesteld dat zij dit wilden, op zulk een recht inbreuk te maken. De +immaterieele goederen vormen slechts een uiterst kleine groep van +rechtsobjecten in vergelijking met alles wat voorwerp is van eigendom, +d. i. ongeveer de geheele stoffelijke <span class="pagenum">[<a id= +"xd20e4529" href="#xd20e4529" name="xd20e4529">82</a>]</span>wereld. +Maar is dit nu een reden om de erkenning van het <i>mijn en dijn</i> op +geestelijk gebied in beginsel van minder belang te achten?</p> +<p>Waar het bij het vergelijken van twee rechten, zooals hier gedaan +wordt, op aankomt is niet, hoe groot de som is van de daarbij betrokken +belangen, maar hoeveel ons aan de al of niet handhaving van het recht +in elk bijzonder geval gelegen is. Niet naar de breedte, maar naar de +diepte moeten zij tegen elkander worden afgemeten.</p> +<p>En dan geloof ik, dat het verschil tusschen eigendom en auteursrecht +niet zoo groot is, als mr. Viëtor het wilde doen voorkomen. +Inbreuk op auteursrecht wordt—misschien niet door de groote +menigte, die zich nooit zeer over deze zaken bekommerd heeft—maar +wel door de belanghebbenden en degenen die van de verhoudingen waar het +hier om gaat eenig begrip hebben, evenzeer als een onrecht gevoeld als +inbreuk op eigendom. En zoo opheffing van allen eigendom—gesteld +dat dit mogelijk ware—de geheele maatschappij in wanorde zou +brengen, omdat ieder daarvan terstond de gevolgen zou ondervinden, +afschaffing van het auteursrecht zou, naar evenredigheid van het aantal +belanghebbenden, en binnen den kleinen kring, dien deze in de +maatschappij vormen, niet tot minder ernstige gevolgen leiden.</p> +<p>Ik meen met het voorgaande te hebben aangetoond, dat ook als men +zich op het utilistisch standpunt van Mr. Viëtor stelt, op diens +conclusiën in zake het auteursrecht wel iets valt af te +dingen<span class="corr" id="xd20e4540" title= +"Niet in bron">.</span></p> +<p>Doch het is nu noodig over die nuttigheidsleer zelve nog het een en +ander te zeggen. De aanleiding om in dezen zijn standpunt uiteen te +zetten was voor Mr. Viëtor geweest een geschrift van Jhr. Mr. A. +F. de Savornin Lohman: <i>Over de rechten der uitvinders</i><a class= +"noteref" id="xd20e4547src" href="#xd20e4547" name= +"xd20e4547src">35</a>. De schrijver had hierin vooropgesteld, dat voor +hem de vraag, of een of ander rechts-instituut al dan niet gehandhaafd +diende te blijven, niet beslist was, wanneer hem was aangetoond dat de +instandhouding van zulk een instituut niet bevorderlijk was voor het +algemeen belang. Allereerst moest gevraagd worden: wat brengt het +<i>Recht</i> mee? Het antwoord op deze laatste vraag wordt niet +beheerscht door motieven van nuttigheid of doelmatigheid; hier heeft +het in het volk levende rechtsbewustzijn te beslissen; wat dit op een +gegeven tijd voor recht houdt, moet gehandhaafd worden, <i>omdat</i> +het recht is. <span class="pagenum">[<a id="xd20e4559" href= +"#xd20e4559" name="xd20e4559">83</a>]</span></p> +<p>Tegenover deze opvatting stelde Mr. Viëtor, toen hij hetzelfde +onderwerp ging behandelen, de zijne, waarbij hij weliswaar de scherpe +tegenstelling tusschen recht en doelmatigheid, zooals die door de +Savornin Lohman was afgeschilderd, verklaarde niet te aanvaarden, maar +waarbij hij toch zeer beslist het volks-rechtsbewustzijn als maatstaf +verwierp. Vandaar dat in zijn onderzoek naar de al of niet +rechtmatigheid van het auteursrecht het rechtsbewustzijn geheel buiten +beschouwing wordt gelaten. M. i. is daardoor het betoog onvolledig +gebleven en in elk geval weinig overtuigend voor degenen, die des +schrijvers uitgangspunt niet met hem gemeen hebben.</p> +<p>Daar ik mijzelf ook tot deze laatsten moet rekenen, is eene korte +verklaring op dit punt noodzakelijk.</p> +<p>Onder rechtsbewustzijn meen ik te moeten verstaan, naar de +omschrijving die Prof. Hamaker daarvan niet lang geleden gegeven heeft: +„...de eigenschap van den menschelijken geest, die hem tegenover +andere menschen, niet om voor zich of voor anderen eenig doel te +bereiken, maar zonder motief, bepaalde gedragslijnen doet in acht +nemen”<a class="noteref" id="xd20e4566src" href="#xd20e4566" +name="xd20e4566src">36</a>. Het doet zich aan ons voor als een in den +mensch werkende kracht, welke hem dringt tot het doen of nalaten van +handelingen, zonder dat de mogelijke gevolgen van de te volgen +gedragslijn daartoe meewerken.</p> +<p>Het rechtsbewustzijn van elk mensch is voorts te beschouwen als eene +vrijwel standvastige grootheid, d. w. z. het reageert op gelijke +omstandigheden steeds op gelijke wijze; bovendien ontdekt men bij +vergelijking van de uitingen van het rechtsbewustzijn van verscheidene +menschen naast enkele verschilpunten toch ook altijd eene groote +overeenkomst; juist ten aanzien der meer gewichtige levensbelangen zal +de kring, waarin gelijkheid van rechtsbewustzijn wordt aangetroffen, +het grootst zijn<a class="noteref" id="xd20e4579src" href="#xd20e4579" +name="xd20e4579src">37</a>. Men kan daarom in vele gevallen spreken van +een volks-rechtsbewustzijn; wanneer nl. het rechtsbewustzijn van alle +leden eener maatschappij zich op een gegeven tijdstip ten aanzien eener +zaak ongeveer in gelijken zin uitspreekt.</p> +<p>Hoe nu dit verschijnsel van het volks-rechtsbewustzijn moet worden +<span class="pagenum">[<a id="xd20e4587" href="#xd20e4587" name= +"xd20e4587">84</a>]</span>verklaard, laat ik in het midden; ook kan ik +de vraag laten rusten, of aan zijne uitspraken in het algemeen eene +absolute verbindende kracht moet worden toegekend.</p> +<p>Waar ik hier slechts op wil wijzen is, dat het +volks-rechtsbewustzijn, waar het zich laat gelden, een krachtigen en op +den duur onweerstaanbaren invloed op het recht uitoefent, en dat daarom +zij, die, zooals de utilisten doen, dien invloed miskennen, grondslag +en oorsprong van het recht slechts ten halve kunnen verklaren. Wel kan +worden toegegeven, dat de uitspraken van het volks-rechtsbewustzijn in +de meeste gevallen samenvallen met hetgeen in het algemeen belang is, +m. a. w. dat de beslissing, waartoe de groote meerderheid komt, geleid +door haar intuïtief rechtsbewustzijn, meestal tevens blijkt met +doelmatigheidsoverwegingen gemotiveerd te kunnen worden; maar dit is +allerminst een reden, om alleen met deze laatsten rekening te houden en +het volks-rechtsbewustzijn als een waardeloozen factor te +verwerpen.</p> +<p>Er bestaan ongetwijfeld wettelijke regelingen, die door het +rechtsbewustzijn niet worden geëischt of zelfs daarmede in strijd +zijn; zoolang dergelijke bepalingen niet zijn afgeschaft, moet hetgeen +zij voorschrijven ook gerekend worden tot het positieve bindende recht; +doch het komt mij voor, dat men van weinig onderscheidingsvermogen +blijk zou geven door ze om die reden op ééne lijn te +stellen met rechtsinstituten, die wél in het rechtsbewustzijn +hun grondslag vinden.</p> +<p>Na deze korte uitweiding, waarbij uit den aard der zaak de +fundamenteele vraag waar het hier om gaat slechts zeer vluchtig kon +worden aangeroerd, keer ik terug tot het auteursrecht. Wat ik nu in het +algemeen tegen het betoog van Mr. Viëtor zou willen aanvoeren, is +dat daarin over het auteursrecht gehandeld wordt, alsof dit eene +instelling was, die het rechtsbewustzijn volkomen koud laat. Men krijgt +daardoor den indruk—en dit is ook blijkbaar in overeenstemming +met de bedoeling van den schrijver—dat het auteursrecht niet +anders is dan eene min of meer willekeurige en kunstmatige schepping +van den wetgever, alleen gerechtvaardigd door het doel dat ermede wordt +bereikt, nl. instandhouding van kunsten en wetenschappen en dat het dus +zonder schade zou kunnen worden afgeschaft, indien er een ander middel +werd gevonden om schrijvers en kunstenaars aan het werk te houden, of +indien men tot de overtuiging kwam, dat het spottende gezegde van Heine +waarheid bevat: „<span lang="de">Autoren und <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e4598" href="#xd20e4598" name= +"xd20e4598">85</a>]</span>Mispeln gedeihen am besten, wenn sie einige +Zeit auf dem Stroh liegen</span>”<a class="noteref" id= +"xd20e4601src" href="#xd20e4601" name="xd20e4601src">38</a>.</p> +<p>Indien het zoo met het auteursrecht stond, dan zou evenmin van een +recht der auteurs kunnen worden gesproken als van een recht van een of +andere stoomvaartmaatschappij op eene subsidie uit de staatskas; dan +zou men het auteursrecht geheel op ééne lijn kunnen +stellen met instellingen als b.v. een staats-monopolie voor den +tabaksverkoop of een wettelijk verbod van invoer voor bepaalde +waren<a class="noteref" id="xd20e4611src" href="#xd20e4611" name= +"xd20e4611src">39</a>. Doch het groote verschil, dat m. i. niemand zal +kunnen ontkennen, ligt hierin, dat de verkoop van tabak en de invoer +van goederen door niemand voor onrechtmatig worden gehouden zoolang de +wet, die deze handelingen verbiedt, niet in werking is getreden. En +daarom zal men een dergelijke wet, ook al wordt hare doelmatigheid niet +in twijfel getrokken, toch steeds blijven beschouwen als eene min of +meer willekeurige beperking der natuurlijke vrijheid; overtreding van +hare bepalingen zal iemand door de openbare meening nooit bijzonder +zwaar worden aangerekend. De oorzaak hiervan is volgens Kohler, aan +wien ik dit voorbeeld heb ontleend: „<span lang="de">...dasz +diese Rechtsschöpfungen nur artifizieller Natur sind, dasz sie +nicht an sich schon in dem Rechtsgefühl, in der Ueberzeugung des +Volkes wurzeln, dasz sie, wie überhaupt artifizielle <span class= +"corr" id="xd20e4622" title= +"Bron: schöpfungen">Schöpfungen</span>, sich nicht mit +derselben Naturgewalt aufdrängen, wie die, ich möchte sagen, +naturwüchsigen, auf unmittelbarer natürlicher Initiative +beruhenden Rechte</span>”.</p> +<p>Dat nu ook het auteursrecht, evenals de eigendom, zulk een +„<i>naturwüchsiges Recht</i>” is, al heeft het dan +natuurlijk als bodem waarop het kan groeien, noodig eene maatschappij, +die al een goed einde in beschaving is gevorderd, kan m. i. niet worden +ontkend. Kohler wijst, om dit aan te toonen, op de talrijke uitlatingen +waarin de nadruk als iets onrechtmatigs wordt gebrandmerkt, in tijden, +dat van auteursrecht nog geen sprake was. Zoo reeds de door vele +schrijvers aangehaalde woorden van Luther uit het jaar 1525: +„<span lang="de">Was soll das doch sein, meine lieben +Druckerherrn, dasz einer dem andern so offentlich raubt und stilt das +seine und <span class="corr" id="xd20e4633" title= +"Bron: uuter">unter</span> einander euch verderbt? Seid ihr nu +Straszenräuber und Diebe worden?...</span>” enz. Kohler +voegt hieraan toe: „<span lang="de">Wenn Jemand so über den +Tabakhandel sich äuszerte, <span class="pagenum">[<a id= +"xd20e4639" href="#xd20e4639" name="xd20e4639">86</a>]</span>auch wenn +man am Vorabend des Monopols stünde, so würde man nur +ungläubig die Köpfe schütteln—das ist eben der +Unterschied zwischen den naturwüchsigen und den artifiziellen +Rechtsnormen</span>”<a class="noteref" id="xd20e4642src" href= +"#xd20e4642" name="xd20e4642src">40</a>.</p> +<p>Behalve dit eene voorbeeld worden door Kohler talrijke getuigenissen +aangehaald uit de privilegiën-periode, waaruit blijkt dat men den +nadrukker beschouwde als iemand, die zich aan eens anders goed +vergrijpt<a class="noteref" id="xd20e4649src" href="#xd20e4649" name= +"xd20e4649src">41</a>; in zijn <i lang="de">Idee des geistigen +Eigenthums</i><a class="noteref" id="xd20e4656src" href="#xd20e4656" +name="xd20e4656src">42</a> heeft hij bovendien aangetoond, hoe dit +rechtsbewustzijn in den loop der jaren luider en duidelijker is gaan +spreken en hoe zich langzaam maar zeker heeft ontwikkeld die +„<span lang="de">Idee des geistigen Eigenthums</span>”, +d.w.z. het denkbeeld, dat de auteur recht heeft op hetgeen hij heeft +voortgebracht, dat hij het <i>het zijne</i> kan noemen.</p> +<p>Nu heb ik er wel in mijn historisch overzicht op moeten wijzen, dat +die gedachte in ons land langeren tijd noodig heeft gehad om ingang te +vinden; de uitingen van het rechtsbewustzijn in dezen zin, die ik uit +dien tijd heb kunnen vinden, zijn ontegenzeggelijk vrij schaarsch, doch +geheel ontbreken zij toch niet. Ik kan hier b.v. verwijzen naar +de—boven reeds genoemde—voorrede van Poot voor den tweeden +druk zijner gedichten, waarin hij zich o.a. aldus uitlaat: +„...van der Boekdrukkers Kopyrecht wist ik niet, en meende toen, +gelyk ik ook nogh meen, en misschien nogh lang sal blyven meenen, ten +zy men my anders onderrechte, dat de eigendom der Kopye en het +vaderrecht des geheelen werks, zonder verkoopen of overdragt, myn +bleef.”</p> +<p>Waarschijnlijk bestaan er wel meer getuigenissen van dezen aard uit +de zeventiende en achttiende eeuw; in elk geval zal Poot wel niet +alleen hebben gestaan met zijne opvatting over den band, die tusschen +den schrijver en zijn werk bestaat, en welken hij zoo eigenaardig noemt +„het vaderrecht”; anderen vonden misschien geene +aanleiding, hunne gevoelens op dit punt te publiceeren ofwel hetgeen +zij hierover schreven is ons niet bewaard gebleven. Doch hoe dit ook +zij, ten slotte vond ook in ons land „die Idee des geistigen +Eigenthums” ingang, al ging dat dan niet zoo geleidelijk als in +<span class="pagenum">[<a id="xd20e4677" href="#xd20e4677" name= +"xd20e4677">87</a>]</span>andere landen. En dat in onzen tijd door +belanghebbenden het auteursrecht niet wordt beschouwd als een +buitenkansje, dat den auteurs toevallig ten deel valt omdat het +algemeen belang dit zoo wil, maar als hun goede recht, dat evenveel +aanspraak heeft om beschermd en gehandhaafd te worden als de eigendom, +daarvan kan men herhaaldelijk de bewijzen zien. Wel heeft het lang +geduurd, voordat het rechtsbewustzijn ontwaakte en voordat de auteurs +hier te lande inzagen, dat ook voor hen een <i>Kampf um ’s +Recht</i> te voeren is, niet alleen om te verdedigen wat zij hebben, +maar ook om te verkrijgen wat zij meenen dat hun rechtmatig toekomt. +Doch in de laatste jaren is hierin verandering gekomen. In dagblad- en +tijdschriftartikelen, in adressen aan de Tweede Kamer komen schrijvers +en kunstenaars op voor hunne rechten; een <i>Vereeniging van +Letterkundigen</i> is opgericht voornamelijk met het doel het +auteursrecht harer leden te beveiligen, een <i>Berner Conventie +Bond</i> om onze toetreding tot de internationale Unie te helpen +bevorderen. Deze geheele beweging kan niet verklaard worden uitsluitend +als een strijd om materieele belangen; wat haar gaande houdt, wat +daaraan ook personen doet deelnemen die er geen persoonlijk belang bij +hebben, is niet anders dan het rechtsbewustzijn dat niet kan gedoogen, +dat geschriften en kunstwerken straffeloos geëxploiteerd worden +tegen den wil der auteurs. En het is wel eigenaardig hierbij op te +merken, dat de auteurs steeds blijven spreken van hun <i>eigendom</i>, +ondanks alle moeite, die de juristen zich hebben gegeven om aan te +toonen, dat er hier van eigendom geen sprake kan zijn; Nederland wordt +een <i>roofstaat</i> genoemd omdat het niet bij de Berner Conventie is +aangesloten; wie zich zonder toestemming des auteurs aan zijn werk +vergrijpt, ook al valt hij niet onder de termen der auteurswet, heet +een <i>dief</i> en een onzer meest bekende schrijvers beklaagt zich in +een <i>Open Brief aan Z.E. den Minister van Justitie</i> over de +onvoldoende bescherming onzer wet o.a. in deze duidelijke termen: +„Excellentie, ik word begapt!”<a class="noteref" id= +"xd20e4701src" href="#xd20e4701" name="xd20e4701src">43</a></p> +<p>Tegenover al deze uitingen gaat het m. i. niet aan, te blijven +spreken van het auteursrecht als van een privilegie, dat alleen steunt +op het algemeen belang. Ook al erkent men, zooals Mr. Freseman +<span class="pagenum">[<a id="xd20e4714" href="#xd20e4714" name= +"xd20e4714">88</a>]</span>Viëtor, het volks-rechtsbewustzijn niet +„als rechter in hoogste ressort”, kan men toch niet blind +blijven voor het verschil tusschen de kunstmatige scheppingen van den +wetgever, waarvan hierboven sprake was, en eene natuurlijke instelling +als deze, welke den auteurs niets anders toekent dan hetgeen hun +volgens ieders oordeel toekomt en welke niets anders verbiedt, dan wat +ook zonder wettelijk verbod voor onrecht wordt gehouden.</p> +<p>Wat nu de overige beschouwingen van mr. Freseman Viëtor over de +rechtmatigheid van het auteursrecht betreft en van diegenen zijner +medeleden in de Juristen-vereeniging, die met hem voor „het +algemeen belang” stemden, daarvan kan nog in het kort het +volgende worden gezegd.</p> +<p>Hunne betoogen strekken allen om te bewijzen, dat er geen +rechtsbeginsel aan de bescherming der auteurs kan worden ten grondslag +gelegd, maar dat het algemeen belang meebrengt dat deze bescherming +worde verleend. Het is echter niet altijd duidelijk wat hier wordt +bedoeld met de tegenstelling recht en algemeen belang. Nu eens schijnt +het, dat men alleen wil bewijzen, „dat de schrijver.... zonder +positieve wetsbepalingen niet tegen den namaak (zou) kunnen ageeren op +grond van algemeene rechtsbeginselen”<a class="noteref" id= +"xd20e4720src" href="#xd20e4720" name="xd20e4720src">44</a>; dan weer +heet het: „er is geen rechtsbeginsel dat den Staat kan nopen +schrijvers en kunstenaars de rechten van hun arbeid te +verzekeren”<a class="noteref" id="xd20e4725src" href="#xd20e4725" +name="xd20e4725src">45</a>; mr. de Ridder stelt, dat „uit oorzaak +der toestanden in het vrij verkeer” de auteurs in het verwerven +van hun loon niet kunnen slagen en zijne tweede stelling is: +„Daar is ook geen enkel rechtsinstituut dat direct of analogice +den rechter door toepassing, den wetgever door uitbreiding dienen kan +als middel ter bescherming van bedoeld vermogens-interesse der bedoelde +auteurs”<a class="noteref" id="xd20e4733src" href="#xd20e4733" +name="xd20e4733src">46</a>. Mr. Levy eindelijk redeneert aldus: +„Het auteursrecht is geen persoonlijk recht, want het raakt den +staat des persoons niet; evenmin is het een vermogensrecht, wijl het +dan zou moeten behooren tot de klasse van eigendom, en dit werd nog +niet aangetoond”<a class="noteref" id="xd20e4738src" href= +"#xd20e4738" name="xd20e4738src">47</a>. En hieruit volgde, naar dezen +spreker, dat aan het auteursrecht geen „civilistische +grondslag” tot basis kon <span class="pagenum">[<a id="xd20e4743" +href="#xd20e4743" name="xd20e4743">89</a>]</span>worden gegeven, zoodat +er niets anders overbleef dan het te gronden op economisch-politische +overwegingen (dus: „het algemeen belang”), waarvan trouwens +mr. Levy evenmin iets wilde weten.</p> +<p>De vraag, waarop een antwoord moest worden gegeven, luidde: +„Naar welk hoofdbeginsel moet de Staat de rechten van schrijvers +en kunstenaars op het product van hun arbeid regelen?” En nu meen +ik dat de conclusie, waartoe bovengenoemde schrijvers met de +meerderheid hunner medeleden kwamen, dat nl. <i>de Staat daarbij geen +rechtsbeginsel, doch slechts het algemeen belang had te volgen</i>, +voor <span class="corr" id="xd20e4751" title= +"Bron: tweëerlei">tweeërlei</span> uitlegging vatbaar is of +liever in twee verschillende stellingen gesplitst kan worden, welke ik +aldus zou willen formuleeren:</p> +<p>1. Zonder speciale wetsbepalingen, die hun dit uitdrukkelijk +toekennen (dus: zonder de wet op het auteursrecht) zouden schrijvers en +kunstenaars geen recht kunnen doen gelden op het product van hun +arbeid.</p> +<p>2. Het auteursrecht is niet vatbaar voor juridische constructie, +daar het onder geen der in de wetenschap bekende rechtsfiguren is te +brengen.</p> +<p>De eerste stelling is de vrucht van een onderzoek naar <i>ons +geldend recht</i> (waaruit de bijzondere wetsbepalingen, die het punt +in kwestie regelen, voor een oogenblik zijn uitgeschakeld); er wordt in +verklaard, wat hier te lande rechtens zou zijn, indien er geen wet op +het auteursrecht bestond. De tweede stelling betreft de +wetenschappelijke verklaring van het auteursrecht; zij drukt uit, dat +de <i>rechtswetenschap</i> het auteursrecht niet kent, dat er in het +rechtssysteem voor dit recht geen plaats is.</p> +<p>Dat de onderscheiding, welke ik hier heb pogen aan te geven, door de +leden der Juristen-Vereeniging niet altijd goed in het oog is gehouden, +is waarschijnlijk vooral te wijten aan de theorieën, die zij +bestreden en wel in ’t bijzonder aan de theorie van den +letterkundigen eigendom. Uit de beschouwingen van de voorstanders dezer +leer is ook niet altijd na te gaan, of zij alleen bedoelen het +auteursrecht, zooals dat door de wet wordt verleend, te construeeren +als een uitsluitend recht op het geestesproduct, waaraan dan naar +analogie met de rechten op stoffelijke goederen den naam eigendom wordt +gegeven, dan wel of zij den auteur werkelijk beschouwen als eigenaar +van zijn product volgens ons burgerlijk wetboek. Het komt mij +wenschelijk voor deze twee vragen scherp uit elkander te houden; +<span class="pagenum">[<a id="xd20e4768" href="#xd20e4768" name= +"xd20e4768">90</a>]</span>daarom wil ik de beide bovenstaande +stellingen afzonderlijk bespreken.</p> +<p>Indien wij geene speciale wettelijke regeling van het auteursrecht +hadden, zou—hierover zal ieder het wel eens zijn—het eenige +rechtsmiddel voor de auteurs om zich tegen exploitatie hunner werken +door derden te verzetten, zijn de actie van art. 1401 B. W. De vraag, +waarop de eerste stelling een antwoord geeft, komt dus hierop neer, of +nadruk (genomen in de ruime beteekenis van inbreuk op auteursrecht) zou +zijn een onrechtmatige daad in den zin van dit artikel. Zooals bekend +bestaat er onder de juristen geen eensgezindheid omtrent de beteekenis +van den term „onrechtmatige daad”; zonder mij in de +discussie hierover te mengen schijnt het mij voldoende te verklaren, +dat ik mij schaar onder degenen, die aan deze uitdrukking eene ruime +uitlegging geven. Volgens deze opvatting pleegt men een onrechtmatige +daad door anders te handelen „dan in het maatschappelijk verkeer +den eenen mensch tegenover den ander betaamt, anders dan men met het +oog op zijne medeburgers behoort te handelen”<a class="noteref" +id="xd20e4772src" href="#xd20e4772" name="xd20e4772src">48</a>.</p> +<p>Na de hierboven gehouden beschouwingen behoeft het wel geen betoog +meer, dat de daad van hem, die zonder toestemming van den auteur diens +werk exploiteert, een onrechtmatige is in dezen zin. Of eene handeling +den eenen mensch tegenover den ander in het maatschappelijk verkeer al +dan niet betaamt, of zij rechtmatig is of onrechtmatig, daarover kan +alleen het rechtsbewustzijn beslissen en wij hebben gezien, hoe +krachtig dit in het algemeen tegen nadrukkers en consorten +reageert.</p> +<p>Ik kom dus tot de slotsom, dat ook zonder wet op het auteursrecht de +auteurs eene actie tot schadevergoeding zouden hebben tegen degenen, +die zonder hunne toestemming hunne werken zouden hebben nagedrukt, uit- +en opgevoerd enz. Hiermede is natuurlijk allerminst gezegd, dat zij +eene even volledige bescherming zouden genieten als nu en dat dus de +wet op het auteursrecht overbodig zou zijn. Hoever deze bescherming +zich zou kunnen uitstrekken en—wat hier ook gevraagd kan +worden—hoever in onze jurisprudentie die bescherming +waarschijnlijk zou zijn uitgestrekt, wil ik in het midden laten. Waar +ik slechts op heb willen wijzen is, dat er geene speciale wetsbepaling +noodig is, om de onrechtmatigheid van den nadruk uit te spreken. +<span class="pagenum">[<a id="xd20e4785" href="#xd20e4785" name= +"xd20e4785">91</a>]</span></p> +<p>Zooals ik de kwestie hier gesteld heb, is zij door geen der +schrijvers met wie ik mij nu bezighoud, behandeld, hoewel toch de ruime +uitlegging van art. 1401 B. W. ook toen reeds hare aanhangers +vond<a class="noteref" id="xd20e4788src" href="#xd20e4788" name= +"xd20e4788src">49</a>.</p> +<p>Mr. Freseman Viëtor betoogt wel, dat de auteurs zich niet op +art. 1401 zouden kunnen beroepen, doch hij motiveert deze meening niet +anders dan door—met blijkbare instemming—eene zinsnede, die +Mr. Lohman zich had laten ontvallen aan te halen: „dat het +kopijrecht „de rechten van derden, de natuurlijke vrijheid van +den mensch” verkort, „het recht namelijk om boeken te +drukken””<a class="noteref" id="xd20e4799src" href= +"#xd20e4799" name="xd20e4799src">50</a>. Het antwoord hierop kan kort +zijn.</p> +<p>Er bestaat geen „recht om boeken te drukken” evenmin als +een recht om sigaren te rooken of een recht om aardappels te eten. Er +bestaat slechts vrijheid om deze handelingen te verrichten, zoolang het +recht ze toelaat. Maar „natuurlijke vrijheid” moet niet +opgevat worden „in den zin van het recht om alles te doen wat men +wil, mits het maar niet door de wet uitdrukkelijk verboden is, maar +veeleer in dien van het recht om niet in onze eer persoon of vermogen +aangetast of beschadigd te worden, in dien van het recht op +eerbiediging van onze persoonlijkheid, van onze goederen, van onzen +arbeid.” „Alleen de vrijheid dus opgevat”—voegt +prof. Molengraaff, aan wien ik deze woorden ontleen, hieraan +toe—„mag gezegd worden geen erkenning noodig te hebben om +te gelden, maar een verbod om niet te gelden”<a class="noteref" +id="xd20e4806src" href="#xd20e4806" name="xd20e4806src">51</a>.</p> +<p>Ik meen dus, dat de eerste der door mij geformuleerde stellingen +geen waarheid bevat. Maar wat ik bovendien zou willen opmerken, is dat +deze stelling met het vraagstuk, waarmede ik mij bezighoud slechts in +verwijderd verband staat. Alleen voor degenen, die de bovengenoemde +ruime interpretatie van art. 1401 B. W. huldigen, is zij waard +bediscussieerd te worden; de strijd gaat dan echter niet om wat de +stelling uitdrukt maar om de vraag—hierboven reeds toestemmend +door mij beantwoord—of eerbiediging van de rechten der auteurs, +ook indien de wet daartoe niet uitdrukkelijk verplicht, als een plicht +wordt beschouwd en krenking ervan als een onrecht. En dit is ten slotte +de vraag, waar het hier op aankomt. Is men het <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e4814" href="#xd20e4814" name= +"xd20e4814">92</a>]</span>hierover maar eens, dan kan nog gestreden +worden over de vraag, welke wetsbepalingen er noodig zijn om dit recht +door ieder te doen eerbiedigen, doch hiermede komt men op een ander +terrein: met den grondslag en het rechtskarakter van het auteursrecht +heeft dit niet te maken<span class="corr" id="xd20e4816" title= +"Niet in bron">.</span> Elk recht moet ten slotte, om afdwingbaar te +zijn, direct of indirect op de wet kunnen worden gesteund en in het +algemeen kan worden gezegd, dat eene wet op het auteursrecht even +onontbeerlijk is voor de auteurs als bijvoorbeeld de artikelen in ons +burgerlijk wetboek, die over den eigendom handelen, dat zijn voor de +eigenaars.</p> +<p>De tweede stelling heb ik aldus geformuleerd: „Het +auteursrecht is niet vatbaar voor juridische constructie, daar het +onder geen der in de wetenschap bekende rechtsfiguren is te +brengen.” Er is niets tegen in te brengen, indien men aanneemt, +dat de rechtsbegrippen, die de Romeinsche juristen ons hebben +nagelaten, eens en voor altijd zijn vastgesteld en dat wij daarmede +voor alle tijden toekunnen. In de tijden, dat de Romeinsche juristen +zich bezighielden met het vormen van rechtsbegrippen en het formuleeren +van rechtsregels bestonden de middelen van exploitatie van geschriften +en kunstwerken, waardoor het auteursrecht noodzakelijk is geworden, nog +niet. Het behoeft daarom niet te verwonderen, dat men, alleen door +logische redeneering uit deze begrippen en regels, geen antwoord kan +vinden op de vraag, of het iemand vrijstaat een anders boek na te +drukken of reproducties van een anders schilderij of teekening te +vervaardigen. Pogingen in deze richting zijn genoeg beproefd: men +probeerde uit het eigendomsbegrip de bevoegdheden der auteurs te +deduceeren; sommigen brachten er zelfs de specificatio bij te pas; +anderen trachtten de verplichting om zich van exploitatie van een +geschrift of kunstwerk te onthouden als een verbintenis voortvloeiend +uit een stilzwijgend beding te construeeren; ook de theorie van de +Savornin Lohman steunde gedeeltelijk op een Romeinschen rechtsregel: +„<span lang="la">nemo cum damno alterius locupletior fieri +debet.</span>” Doch geen dezer theorieën is steekhoudend +gebleken; het auteursrecht liet zich langs dezen weg niet +„bewijzen”. Dit is door de meeste Nederlandsche schrijvers +over ’t auteursrecht en in ’t bijzonder door de meerderheid +in de reeds meermalen genoemde vergadering der Juristen-Vereeniging ook +zoo ingezien; het grootste gedeelte hunner beschouwingen strekte juist, +om de onhoudbaarheid van de zoogenaamde <span class="pagenum">[<a id= +"xd20e4824" href="#xd20e4824" name= +"xd20e4824">93</a>]</span>»juridische” theorieën aan +te toonen. Dat zij hierin zijn geslaagd, wil ik gaarne toegeven, hoewel +niet alle argumenten, welke daarbij dienst deden, mij even juist +voorkomen. Doch het behoeft nauwlijks te worden gezegd, dat daarmede +nog niet was bewezen, dat het auteursrecht alleen op +utiliteits-motieven kan worden gebaseerd; dat het eigenlijk geen recht +is, waarop de auteurs aanspraak kunnen maken, maar een privilegie, om +redenen van „algemeen belang” (d.i. instandhouding van +kunsten en wetenschappen) hun verleend. Toch schijnen sommigen dit te +hebben gemeend.</p> +<p>„Es giebt eine Jurisprudenz die in einem Rechte, das sich +nicht romanistisch konstruiren lässt, kein gutes Recht zu sehen +vermag”<a class="noteref" id="xd20e4828src" href="#xd20e4828" +name="xd20e4828src">52</a>. Deze opmerking van Gierke schijnt mij hier +min of meer toepasselijk. Reeds uit de wijze, waarop het aan de leden +der Juristen-Vereeniging voorgelegde vraagpunt was geredigeerd valt de +begripsverwarring, waar Gierke op doelde, eenigszins te constateeren. +De volgorde der vragen was zoodanig, dat eerst de verschillende +pogingen om het recht „romanistisch” te construeeren aan +het oordeel der vergadering werden onderworpen; voor het geval geen +dezer constructies bevredigend zou blijken, had men tenslotte een +vierde vraag opgesteld: of in het <i>algemeen belang</i> door de wet +een recht tot uitsluitende reproductie moet worden gegeven? Alsof er, +na het ontkennend beantwoorden van de eerste vragen, van recht of +onrecht geen sprake meer behoefde te zijn en alleen over de meerdere of +mindere doelmatigheid nog beslist behoefde te worden. En zoo was ook de +redeneering van Mr. Levy, die ik boven reeds vermeldde: het +<span class="corr" id="xd20e4839" title= +"Bron: autersrecht">auteursrecht</span> is geen zakelijk recht, geen +persoonlijk recht, dus: het is geen privaatrecht; en daar Mr. Levy +evenmin het algemeen belang ervan inzag, bestond er volgens hem geen +enkele grond voor de auteursbescherming en diende de geheele instelling +dus te vervallen. Aan een beroep op het rechtsgevoel en de historische +ontwikkeling van het auteursrecht werd nauwelijks eenige aandacht +gewijd<a class="noteref" id="xd20e4842src" href="#xd20e4842" name= +"xd20e4842src">53</a>; trouwens wat het laatste betreft mag worden +betwijfeld, of de heer Levy daarvan wel ooit eenige studie had gemaakt. +Toen hij, ongeveer twintig jaar later, zijne opvattingen over het +„zoogenaamd auteursrecht” nog eens ontvouwde, voegde hij +daaraan toe: <span class="pagenum">[<a id="xd20e4847" href="#xd20e4847" +name="xd20e4847">94</a>]</span>„Deze mijne bedenkingen +dagteekenen reeds van 1877 en vroeger. Naar rechten evenwel hebben zij +thans nog slechts theoretische waarde (of onwaarde). Sedert 1881 +bezitten wij eene wet op het auteursrecht”<span class="corr" id= +"xd20e4850" title="Niet in bron">.</span><a class="noteref" id= +"xd20e4852src" href="#xd20e4852" name="xd20e4852src">54</a> Van de +wettelijke erkenning van dit recht in ons land vóór 1881 +scheen deze schrijver dus niet te hebben geweten.</p> +<hr class="tb"> +<p>Wat nu de stelling betreft, „dat in het algemeen belang door +de wet een recht tot uitsluitende reproductie moet worden +gegeven,” welke tenslotte de conclusie moest uitdrukken, waartoe +de meerderheid der vergadering na de gehouden besprekingen was gekomen, +een positief resultaat was daarmede, zooals ik reeds heb opgemerkt, +niet bereikt. Indien men onder „algemeen belang” dient te +verstaan <i>doelmatigheid</i>, <i>utiliteit</i> (dus: <i lang= +"en">expediency</i>, zooals Macaulay deze tegenover <i lang= +"en">right</i> stelde), dan had men mogen verwachten, dat de stelling +met andere argumenten was gestaafd, dan nu het geval was. Dat men het +auteursrecht juridisch niet kon verklaren, dat men er geene plaats voor +wist te vinden in het rechtssysteem, bewijst in dezen niets; evenmin de +bewering, dat het auteursrecht, om bindend te zijn, op positieve +wetsbepalingen moet berusten. Vat men de stelling niet in de +bovengenoemde enge beteekenis op, dan is zij al een bijzonder weinig +zeggend antwoord op de vraag, die was gesteld, n.l.: „naar welk +hoofdbeginsel moet de Staat de rechten van schrijvers en kunstenaars op +het product van hun arbeid regelen?” Het is een antwoord, dat +eigenlijk gelijk staat met de erkenning, dat de rechtswetenschap hier +geen voorlichting weet te schenken.</p> +<p>Uit juridisch oogpunt is het resultaat, waartoe de +Juristen-vereeniging kwam, dus niet anders te noemen dan negatief; men +bepaalde zich tot het bestrijden en afkeuren van de voorgestelde +theorieën, zonder iets anders daarvoor in de plaats te +stellen.</p> +<p>Doch wat men met behulp der rechtswetenschap niet had weten te +bereiken, meende men gevonden te hebben in de economie. In zijn +prae-advies schreef mr. de Ridder: „...al moeten we ook met een +zucht afzien van elke poging om een toepasselijk rechtsbeginsel te +vinden, wij kunnen den wetgever een beginsel bieden uit die wetenschap, +welke de toestanden en verhoudingen van het verkeer <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e4883" href="#xd20e4883" name= +"xd20e4883">95</a>]</span>onderzoekt en de leemten daarin aanwijst, een +beginsel, dat, zoo de wetgever zich leent tot deszelfs doorvoering, hem +tevens zal houden in het rechte spoor, dat der sociale +behoeften”<a class="noteref" id="xd20e4885src" href="#xd20e4885" +name="xd20e4885src">55</a>.</p> +<p>Over de economische theorieën, en speciaal die van Schaeffle, +welke mr. de Ridder op het oog had, zal ik in de volgende paragraaf +spreken. Hier kan reeds worden opgemerkt, dat economische +beschouwingen, hoe belangwekkend zij ook mogen zijn, toch nooit de +plaats van een rechtsleer kunnen innemen. Er was hier behoefte aan een +scherp geformuleerd rechtsbeginsel, waarop het auteursrecht kon worden +gebaseerd en aan een klaar juridisch begrip van dit recht. Toen men tot +de conclusie was gekomen, dat in den ouden voorraad rechtsregels en +rechtsbegrippen niets was te vinden, dat voor het auteursrecht kon +dienen, had men niet „met een zucht” van alle verdere +pogingen in die richting mogen afzien, om zijn heil te gaan zoeken in +de economie. Het recht bestaat niet terwille van de rechtswetenschap, +maar het is de taak van deze laatste alles wat zich als recht voordoet +te verklaren. En wanneer dus voor een recht geen plaats blijkt te +kunnen worden gevonden in het bestaande rechtssysteem, dan zal men dit +laatste hebben te herzien, zoodat de plaats worde <i>gemaakt</i>. Doch +nooit mag de conclusie luiden: het nieuwe recht hoort in het van ouds +bestaande systeem niet thuis en derhalve erken ik het niet als een +recht.</p> +</div> +</div> +<div class="div2" id="ch2.3"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h3 class="main">§ 3 Economische theorieën</h3> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De voortbrengselen van kunst en letterkunde kunnen op +zichzelf, d. w. z. los van de wijze, waarop zij met voor onze zintuigen +waarneembare teekens worden weergegeven, geen voorwerp van economische +beschouwing zijn. Slechts indirect is de geestelijke schepping voor den +econoom van beteekenis, nl. voor zoover zij zich in de stoffelijke +wereld manifesteert.</p> +<p>Het is daarom onjuist, om zooals b.v. Proudhon doet, een schrijver +in economischen zin <i>voortbrenger</i> te noemen en zijn werk een +<i>economisch product</i>:</p> +<p>„<span lang="fr">L’écrivain, l’homme de +génie, est un producteur, ni plus ni moins <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e4912" href="#xd20e4912" name= +"xd20e4912">96</a>]</span>que son épicier et son boulanger; son +oeuvre est un produit, une portion de richesse</span>”<a class= +"noteref" id="xd20e4915src" href="#xd20e4915" name= +"xd20e4915src">56</a>. En: „<span lang="fr">A tous les points de +vue, la production industrielle et la <span class="corr" id="xd20e4928" +title="Bron: poduction">production</span> littéraire nous +apparaissent donc identiques</span>”<a class="noteref" id= +"xd20e4932src" href="#xd20e4932" name="xd20e4932src">57</a>.</p> +<p>Wel oefent een schrijver met zijn geestesproduct invloed uit op de +voortbrenging en werkt hij er indirect aan mede, doch de eigenlijke +voortbrenging in economischen zin begint pas—krijgt althans pas +beteekenis—wanneer zijn boek geëxploiteerd wordt, dus in +druk verschijnt. Wat nu wel „<span lang="fr">une portion de +richesse</span>” uitmaakt, is het duizendtal gedrukte exemplaren, +dat van het geschrift wordt vervaardigd, maar dit is niet „het +voortbrengsel” van den schrijver. Wat de schrijver heeft +voortgebracht is een product van intellectueelen aard en staat als +zoodanig buiten den beschouwingskring van den econoom.</p> +<p>Proudhon geeft verder eene geheel verkeerde voorstelling van de +zaak, wanneer hij, voortredeneerende op de stelling, dat de auteur +voortbrenger is, beweert dat bij de uitgave van het boek de schrijver +zijn voortbrengsel verruilt; en zijne redeneering raakt kant noch wal, +wanneer hij <i>op dien grond</i> (dus <i>omdat</i> hier ruiling van +voortbrengselen plaats heeft) concludeert, dat de schrijver na de +publicatie geen recht meer op zijne schepping heeft:</p> +<p lang="fr">„Les lois de l’échange sont: que les +produits s’ échangent les uns contre les autres; que leur +évaluation ou compensation a lieu dans un débat +contradictoire et libre, désigné par les mots +<i>offre</i> et <i>demande</i>; que l’échange +opéré, chaque échangiste devient maître de +ce <span class="corr" id="xd20e4956" title= +"Bron: qu ’il">qu’ il</span> a acquis comme il +l’était de son propre produit, en sorte que, la livraison +faite et l’échange consommé, les parties ne se +doivent rien”<a class="noteref" id="xd20e4959src" href= +"#xd20e4959" name="xd20e4959src">58</a>.</p> +<p>„<span lang="fr">Ces lois sont universelles; elles s’ +appliquent à toutes les espèces de produits et de +service, et ne souffrent pas d’exception,</span>” voegt +Proudhon hier nog bij, maar hij schijnt te vergeten, dat wat hij +„lois d’échange” noemt, geen bindende regels +zijn, die voorschrijven wat recht is. Dat de bakker die zijn brood, en +de boer die zijn aardappelen verkocht heeft, geen recht meer op hun +voortbrengsel <span class="pagenum">[<a id="xd20e4967" href= +"#xd20e4967" name="xd20e4967">97</a>]</span>kunnen doen gelden, is niet +omdat de door de economen opgespeurde wetten van het ruilverkeer dat +zoo willen, maar omdat de wet, die den privaten eigendom van brood en +aardappelen erkent, dit gevolg aan hunne handeling verbindt. Indien de +schrijver, evenals de bakker, zijn product kon inruilen, dan zou het +auteursrecht-vraagstuk geen moeilijkheden meer opleveren, of liever: +door dit te beweren, plaatst men zich op het standpunt, dat het +vraagstuk al opgelost is; immers het begrip ruiling veronderstelt de +erkenning van privaten eigendom op het voorwerp, dat verruild wordt, en +het gaat hier juist om de vraag, of er een recht op het intellectueele +product verleend zal worden. Met eene „economische” theorie +als deze komt men dus niet verder<a class="noteref" id="xd20e4969src" +href="#xd20e4969" name="xd20e4969src">59</a>.</p> +<p>Nog minder verdient eene ernstige behandeling wat Louis Blanc over +het auteursrecht heeft geschreven. Men oordeele over de volgende +argumentatie: „<span lang="fr">D’ailleurs, quelle que soit +la part de tous dans la pensée de chacun, on ne niera pas du +moins que la pensée ne tire de la publicité toute sa +valeur. Que <i>vaut</i> la pensée dans la solitude?” ..... +„Il n’est donc pas besoin de savoir d’où vient +<i>l’origine</i> des productions de l’esprit, il suffit de +savoir d’où vient leur <i>valeur</i>, pour comprendre +qu’elles ne sauraient être le patrimoine de personne. Si +c’est la société qui leur confère une +<i>valeur</i>, c’est à la société seule que +le droit de propriété appartient. Reconnaître, au +profit de l’individu, un droit de propriété +littéraire, ce n’est pas seulement nuire à la +société, c’est la voler</span>”<a class= +"noteref" id="xd20e4998src" href="#xd20e4998" name= +"xd20e4998src">60</a>.</p> +<p>Eene dergelijke redeneering behoeft nauwelijks te worden weerlegd. +Op dezelfde wijze zou men kunnen betoogen, dat een fabrikant van +locomotieven of van piano’s zijne producten aan ieder gratis moet +afstaan; want wat heeft men aan een locomotief in een onbeschaafde +streek waar geen treinen zijn? Hier is het evengoed de maatschappij, +welke aan het goed zijne waarde geeft. Doch men is nu eenmaal niet +gewoon de waarde van een goed te berekenen naar wat er op een onbewoond +eiland voor zou worden gegeven! <span class="pagenum">[<a id= +"xd20e5011" href="#xd20e5011" name="xd20e5011">98</a>]</span></p> +<p>Eene veel betere verklaring van de beteekenis van het auteursrecht +in het economisch verkeer geeft de theorie van Schaeffle<a class= +"noteref" id="xd20e5014src" href="#xd20e5014" name= +"xd20e5014src">61</a>. Deze schrijver beschouwt den auteur niet als +zelfstandig voortbrenger, maar als mede-arbeider in eene onderneming, +en hij maakt eene vergelijking, niet tusschen geestelijke en +stoffelijke producten, maar tusschen wat hij noemt: „<i lang= +"de">Symbolische Güter</i>”, „<i lang="de">Güter +der Darstellung und der Mittheilung</i>” en „<i lang= +"de">Nüzliche Güter</i>”. Beide categorieën van +goederen vereenigen in zich een geestelijk en een materieel element; +het onderscheid is, dat bij de eerstgenoemde categorie (waartoe dan +gerekend moeten worden: boeken, platen, tijdschriften, dagbladen enz.) +het geestelijk element overwegend is.</p> +<p>De redeneering van Schaeffle komt in het kort op het volgende neer. +De uitgave van een boek (om ons hierbij nu maar te bepalen) is eene +onderneming, eene combinatie van arbeid en kapitaal. Evenals bij elke +andere onderneming geeft het aanwenden van arbeid en kapitaal aanspraak +op belooning, indien het voortgebrachte product in eene economische +behoefte voorziet (ondernemersloon, en, als daar termen voor zijn, ook +ondernemerspremie)<a class="noteref" id="xd20e5043src" href= +"#xd20e5043" name="xd20e5043src">62</a>. Doch zoolang het ieder +vrijstaat het uitgekomen boek na te drukken, is het den +oorspronkelijken uitgever niet mogelijk deze vergelding (speciaal de +ondernemerspremie) te genieten. De oorzaak hiervan ligt in de +eigenaardige eigenschappen van het voortgebrachte product in het +economisch verkeer. Hier komt nu het onderscheid uit tusschen de +„<span lang="de">symbolische</span>” of „<span lang= +"de">darstellende Güter</span>” en de „<span lang= +"de">nüzliche Güter</span>”. Beiden vereenigen in zich, +zooals gezegd, een materieel en een geestelijk element en bij beiden +wordt het geestelijk element na korter of langer tijd gemeengoed. Het +verschil is, dat dit proces (het gemeen-goed worden van het +„geestelijke”) bij de goederen van de tweede soort +langzamerhand <span class="pagenum">[<a id="xd20e5077" href= +"#xd20e5077" name="xd20e5077">99</a>]</span>geschiedt, bij de +„<span lang="de">darstellende Güter</span>” echter in +eens. Om een boek na te drukken behoeft men geene proeven te doen, men +behoeft zijne arbeiders er niet afzonderlijk voor te doen africhten, in +één woord: het is niet noodig de tijd en geld kostende +voorbereidselen te maken, die bij zuiver industrieele producten dengeen +die ze het eerst op de markt bracht een voorsprong op de namakers +geven. De nadrukker heeft te beschikken over een „<span lang= +"de">... mechanisch- und chemisch-technischen, unmittelbar +schlagfertigen Nachahmungs-apparat vom gleicher Vollendung, wie +derjenige des Original-verlegers ist</span>”<a class="noteref" +id="xd20e5086src" href="#xd20e5086" name="xd20e5086src">63</a>.</p> +<p>Terwijl dus in den regel de als gevolg van het gemeen-goed worden +van het geestelijk element intredende concurrentie pas na verloop van +tijd de prijs van het nieuwe product drukt, en derhalve prioriteit op +de markt voldoende is om ondernemers-loon en premie binnen te krijgen, +is dit bij de uitgave van een boek niet het geval. De winst, die +volgens de gewone wetten van het economisch verkeer den eersten +uitgever moest toevloeien, ontgaat hem wegens de +exceptionneel-ongunstige eigenschappen van zijn product.</p> +<p>Daarom bestaat er hier voor den Staat alle reden om in het +economisch verkeer in te grijpen en wel zóó, dat de +ondernemer, die „symbolische Güter” voortbrengt, +dezelfde kans op het verkrijgen van loon en premie hebbe als de +voortbrenger van andere goederen. Dit is het best te bereiken door het +verleenen van een tijdelijk monopolie, waardoor kunstmatig de toestand +in het leven wordt geroepen, die in andere takken van economische +voortbrenging vanzelf intreedt.</p> +<p>Hiermede is de grondslag en de strekking van het auteursrecht +aangewezen: het is te beschouwen als een: „<span lang= +"de">vorläufig unentbehrliches künstliches Surrogat der +Distributivgerechtigkeit des freien Verkehrs</span>”<a class= +"noteref" id="xd20e5098src" href="#xd20e5098" name= +"xd20e5098src">64</a>. Wat het karakter van het recht betreft, het is +een monopolie: het geeft niet de uitsluitende beschikking over een +bepaald goed, maar de beheersching van eene bepaalde markt (<span lang= +"de">Absatz-Verhältniss</span>).</p> +<hr class="tb"> +<p>Vooropgesteld, dat men de vraag omtrent de belooning van den arbeid +van schrijvers en kunstenaars uitsluitend van de economische zijde wil +beschouwen, kan men met Schaeffle’s leer, waarvan ik de +<span class="pagenum">[<a id="xd20e5108" href="#xd20e5108" name= +"xd20e5108">100</a>]</span>voornaamste punten met het bovenstaande heb +trachten weer te geven, vrede hebben. Doch men moet dan ook wel in het +oog houden, dat men daarmede slechts op ééne zijde van +het vraagstuk het licht heeft laten vallen en dat de theorie zonder +meer geene conclusiën rechtvaardigt met betrekking tot den omvang +en den aard van het auteursrecht.</p> +<p>Tot de vorming van een goed juridisch begrip van het recht in +kwestie brengt de theorie uit den aard der zaak niets bij; van +economisch standpunt moge het juist zijn, de onlichamelijke producten +van kunst en letterkunde niet als goederen te beschouwen en in verband +daarmede het auteursrecht te karakteriseeren niet als een recht op een +goed maar als een monopolie, een recht om eene bepaalde soort van +goederen alleen te mogen verkoopen, daarmede is ten aanzien van de +juridische verklaring van het recht nog niets gezegd. Al is een +voortbrengsel van het intellect geen economisch goed, daarom kan het +nog wel object van een vermogensrecht zijn. Een rechtsleer, waarbij, op +voorbeeld van deze economische theorie, niet de geestelijke scheppingen +opzichzelf zouden worden beschouwd maar alleen de stoffelijke goederen, +die aan deze scheppingen het aanzijn danken, zou nooit een goed inzicht +in het wezen van het auteursrecht kunnen geven. Terecht kon Kohler van +zijne leer schrijven: „<span lang="de">Die hohe Bedeutung der +Immaterialrechtstheorie aber liegt darin, dasz das Recht eben mit einem +Gedanken, der aus vielen Verwirklichungsformen sich ableiten +läszt, in Beziehung gesetzt ist, dasz es mithin nicht an eine +Verwirklichungsform gekettet wird, dasz es das Geistige in allen seinen +Formen und Metamorphosen erfaszt und +erfüllt</span>”<a class="noteref" id="xd20e5115src" href= +"#xd20e5115" name="xd20e5115src">65</a>.</p> +<p>Bovendien, door in het auteursrecht alleen te zien een monopolie, +geeft men niet alleen datgene wat het karakteristieke van het recht +uitmaakt niet weer, de benaming is ook onjuist, daar het auteursrecht +niet op eene lijn gesteld kan worden met de instellingen, welke men met +den naam monopolie pleegt aan te duiden. Evengoed zou men den +grondeigendom een monopolie kunnen noemen, omdat bij den alleenverkoop +van de vruchten welke de grond oplevert, waarborgt.</p> +<p>Op het groote verschil, dat bestaat tusschen eene instelling als +b.v. het staatsmonopolie voor den tabaksverkoop en rechtsinstituten +<span class="pagenum">[<a id="xd20e5124" href="#xd20e5124" name= +"xd20e5124">101</a>]</span>als eigendom en auteursrecht is al +gewezen<a class="noteref" id="xd20e5126src" href="#xd20e5126" name= +"xd20e5126src">66</a>. Doch met dit verschil wordt in de theorie van +Schaeffle geene rekening gehouden. Dat het auteursrecht al jaren lang +in alle beschaafde staten wordt erkend, dat het een eisch van het +rechtsbewustzijn is, dat schrijvers en kunstenaars de uitsluitende +beschikking hebben over de exploitatie hunner geestesproducten, daaraan +werd bij deze economische beschouwingen blijkbaar niet gedacht. Immers +de theorie gaat uit van een „vrij” economisch verkeer, +waarin de nadrukkers vrij spel hebben, en het auteursrecht heet een +„<span lang="de">künstliches Surrogat der +Distributivgerechtigkeit des freien Verkehrs</span>”. Doch deze +„Distributivgerechtigkeit”, welke Schaeffle waarneemt, zou +niet bestaan zonder recht; er is o.m. voor noodig dat private eigendom +wordt erkend en gehandhaafd, dat geen slavernij wordt geduld, dat men +iemand kan dwingen tot het nakomen van aangegane verbintenissen enz. +enz. Wil men nu, sprekende over het <i>vrije</i> economische verkeer, +daarbij stilzwijgend het bestaan van al deze rechtsinstellingen +veronderstellen, dan kan daartegen geen bezwaar bestaan—er is +trouwens bijna geen economische theorie waarbij dit niet wordt +gedaan—; doch bij deze instellingen, wier bestaan om zoo te +zeggen van zelf spreekt, behoort evengoed het auteursrecht. In het +„vrije” verkeer, dat Schaeffle als uitgangspunt neemt, is +het geoorloofd het product van een anders arbeid vrijelijk te +exploiteeren en Schaeffle veronderstelt, dat van die vrijheid een +algemeen gebruik wordt gemaakt; dit is echter eene +„vrijheid”, waarbij met begrippen van recht geen rekening +is gehouden en die trouwens in geen enkel beschaafd land bestaat.</p> +<p>Deze opmerkingen raken natuurlijk niet de redeneering van Schaeffle, +maar meer de wijze waarop hij het vraagstuk gesteld heeft. Met zijne +theorie stelde hij zich ten doel, uit de verschijnselen in het +economisch verkeer af te leiden, dat schrijvers en kunstenaars op +bijzondere wijze beschermd dienen te worden; doch naast de historische +en ethische gronden waarop het auteursrecht berust, kan een dergelijk +betoog overbodig worden geacht. En door als normaal en natuurlijk voor +te stellen een toestand, waarin geen auteursrecht bestaat, heeft hij +van dit recht een verkeerd beeld gegeven. Het auteursrecht is geen +„kunstmatig surrogaat” van de gerechtigheid, die in het +vrije verkeer bij de verdeeling der stoffelijke goederen bestaat; doch +het <span class="pagenum">[<a id="xd20e5137" href="#xd20e5137" name= +"xd20e5137">102</a>]</span>is, evenals de andere bovengenoemde +rechtsinstellingen, een van de, door de rechtsorde geëischte, +<i>voorwaarden</i> voor een vrij en regelmatig verkeer.</p> +<p>Hier te lande vond de leer van Schaeffle, zooals reeds is opgemerkt, +een aanhanger in Mr. de Ridder, die haar echter op één +belangrijk punt aanvult, door nl. ook op het vereischte van een +individueel geestesproduct het licht te laten vallen<a class="noteref" +id="xd20e5144src" href="#xd20e5144" name="xd20e5144src">67</a>. +Hierdoor wordt de eenzijdigheid van Schaeffle’s theorie wel +eenigszins weggenomen; doch niettemin wordt aan diens economische +beschouwingen door mr. de Ridder m. i. eene veel te groote beteekenis +gehecht. Volgens zijne boven aangehaalde woorden meende deze schrijver +in de theorie te hebben gevonden: „een beginsel, dat zoo de +wetgever zich leent tot deszelfs doorvoering, hem tevens zal houden in +het rechte spoor, dat der sociale behoeften.” Dat echter het +„beginsel”, hetwelk de economische theorie van Schaeffle +aan de hand doet, den wetgever slechts zeer weinig houvast geeft, zal +niemand kunnen ontkennen. Wil hij de theorie volgen, dan is zijne taak, +den auteurs een recht van zoodanige afmetingen in te ruimen, dat zij +een even groote kans op het verkrijgen van ondernemers-loon en premie +hebben als andere ondernemers, of, zooals mr. de Ridder het uitdrukt: +„dat de verhouding tusschen het verdiende gemiddelde loon en de +mogelijke loonsrente behouden blijve”<a class="noteref" id= +"xd20e5153src" href="#xd20e5153" name="xd20e5153src">68</a>. Met deze +wetenschap toegerust ga de wetgever nu maar aan den arbeid en trachte +hij in het „rechte spoor” te blijven, waar vragen zijn op +te lossen, als bv.: behoort tot het auteursrecht van een geschrift het +uitsluitend vertalingsrecht, en, zoo het een tooneelstuk is, het +opvoeringsrecht? Welk is het recht van den vertaler? Is auteursrecht +mogelijk op brieven, op dagblad-berichten? Hoever gaat de bevoegdheid +om, zonder inbreuk op het auteursrecht te maken, gedeelten uit het werk +van een ander over te nemen, of uittreksels en omwerkingen ervan in het +licht te geven? Naar gegevens, om tot eene systematische oplossing te +komen van deze vragen en van vele andere van dergelijken aard, zal men +vergeefs in Schaeffle’s theorie zoeken. <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e5158" href="#xd20e5158" name= +"xd20e5158">103</a>]</span></p> +<p>Ten slotte wil ik in deze paragraaf nog enkele opmerkingen maken +naar aanleiding van de, reeds met een enkel woord genoemde, theorie van +Jhr. mr. A. F. de Savornin Lohman. Deze theorie is weliswaar niet als +eene „<span class="corr" id="xd20e5161" title= +"Bron: ecomische">economische</span>” bedoeld; toch meen ik er +eenige verwantschap met de economische theorieën in te ontdekken +en om deze reden schijnen mij de enkele opmerkingen, welke ik eraan +wilde wijden, hier het best op hare plaats.</p> +<p>Deze schrijver wil het auteursrecht afleiden uit twee rechtsregels: +„niemand mag zich zonder grond ten koste van een ander +verrijken” en: „de arbeider heeft recht op het loon van +zijn arbeid.” Uit verschillende bepalingen uit ons positieve +recht tracht hij aan te toonen, dat onze wetgever deze twee beginselen, +al zijn zij niet met zooveel woorden in de wet geschreven, toch steeds +in hun vollen omvang heeft erkend. Op dit gedeelte van het betoog zal +ik niet ingaan; het is trouwens reeds door meerdere schrijvers +besproken en op vele punten bestreden<a class="noteref" id= +"xd20e5167src" href="#xd20e5167" name="xd20e5167src">69</a>.</p> +<p>De vraag, of deze twee regels in ons recht algemeen erkend zijn, +laat ik dus in het midden; ik wil er mij slechts toe bepalen te +onderzoeken, of de laatstgenoemde regel, waarop het hier voornamelijk +aankomt, een juist beginsel kan worden geacht, waar het geldt den +grondslag van het auteursrecht te verklaren. Wat mr. de Ridder meende +gevonden te hebben in de theorie van Schaeffle: een beginsel, dat den +wetgever in het rechte spoor kon houden, wilde ook de Savornin Lohman +met zijne leer geven:</p> +<p>„Zoolang de ware grondslag” (scil. van het auteursrecht) +„niet gevonden is, zal de wetgever zich wel op zijn gevoel van +billijkheid moeten verlaten: daarbij zeilt hij evenwel zonder kompas. +Maar mogt een vast beginsel bestaan, en is dit eenmaal gevonden, dan +zal hij in staat zijn juist en bepaald te omschrijven wat den +auteur.... toekomt.”</p> +<p>Dit beginsel is nu volgens de theorie van de Savornin Lohman, dat de +auteur als arbeider recht heeft op zijn loon. De afbakening van het +auteursrecht moet dus zoodanig geschieden, dat niemand zonder grond +zich met dat, den auteur toekomend, loon kunne verrijken.</p> +<p>Wil dus de theorie beantwoorden aan het doel, hetwelk de ontwerper +<span class="pagenum">[<a id="xd20e5190" href="#xd20e5190" name= +"xd20e5190">104</a>]</span>er mede wilde bereiken, dan dient zij een +volledig antwoord te geven op de vraag, wat moet worden verstaan onder +<i>het loon</i> van schrijvers en kunstenaars. Dit wordt als volgt +gedefinieerd: „Onder „het loon” van schrijvers en +uitgevers verstaan wij dus datgene, wat al de koopers tezamen voor het +nieuwe voorwerp betalen, boven de kosten, aangewend ter vervaardiging +van elk exemplaar, zooals drukloon, fabrieksloon, enz.”<a class= +"noteref" id="xd20e5195src" href="#xd20e5195" name= +"xd20e5195src">70</a>. Elders drukt de schrijver zich zóó +uit: „<span class="corr" id="xd20e5200" title= +"Bron: ..">...</span> het loon, dat voor een verkeerswaarde bezittenden +arbeid betaald wordt, moet den arbeider ten goede komen”<a class= +"noteref" id="xd20e5203src" href="#xd20e5203" name= +"xd20e5203src">71</a>.</p> +<p>Wat de arbeid van schrijver en kunstenaar <i>waard</i> is, wat hij +in het verkeer opbrengt, moet dus volgens de theorie den <span class= +"corr" id="xd20e5213" title="Bron: ateur">auteur</span> ten goede +komen; uitsluitend hiernaar moet de omvang van het auteursrecht worden +berekend.</p> +<p>In de eerste plaats kan hiertegen worden opgemerkt (hetgeen trouwens +reeds door verschillende schrijvers is gedaan), dat het begrip +verkeerswaarde reeds het bestaan van auteursrecht veronderstelt; immers +zonder auteursrecht heeft de arbeid van schrijvers en kunstenaars +geene, althans geen noemenswaardige, verkeerswaarde. De redeneering +berust dus op eene petitio principii: de „verkeerswaarde”, +welke de heer Lohman wil, dat de auteur voor zijn arbeid zal krijgen, +is de waarde, welke die arbeid heeft in het verkeer, geregeld door eene +wet op het auteursrecht zooals de heer Lohman die wenscht. Daarom kan +die waarde nooit een maatstaf zijn, waarnaar de omvang van het +auteursrecht in jure constituendo kan worden afgemeten.</p> +<p>Nu zou deze tegenwerping nog geene absolute veroordeeling van de +theorie inhouden, indien de vraag alleen hierom ging, óf de +auteurs al dan niet recht hebben op bescherming, indien dus de mate, +waarin die bescherming verleend dient te worden, a priori vaststond. +Doch wij hebben gezien, dat dit niet de bedoeling was der theorie. De +heer Lohman wilde den wetgever een beginsel aan de hand doen, dat hem +in staat zou stellen „juist en bepaald te omschrijven wat den +auteur toekomt.” Met behulp der theorie moest dus aangetoond +kunnen worden, niet alleen <i>dat</i> er auteursrecht dient verleend te +worden, maar ook <i>in welken omvang</i>; dus welke de bevoegdheden +zijn van een schrijver, hoe lang dit recht moet duren, enz. +<span class="pagenum">[<a id="xd20e5226" href="#xd20e5226" name= +"xd20e5226">105</a>]</span></p> +<p>Hierin nu moest de theorie noodzakelijk te kort schieten en dit +schijnt de heer Lohman ook ten slotte zelf min of meer te hebben +ingezien; althans op de vergadering der Juristen-Vereeniging liet hij +zich als volgt uit: „Nu moge het moeilijk zijn uit te maken welk +deel van het loon hij” (scil. de auteur) „moet ontvangen +voor den arbeid, dien ook hij aan dat boek heeft ten koste gelegd: zeer +zeker moet hij een deel daarvan hebben”<a class="noteref" id= +"xd20e5229src" href="#xd20e5229" name="xd20e5229src">72</a>. Met deze +verklaring is feitelijk erkend, dat de theorie niet kan geven wat de +heer Lohman ermede had willen bereiken. Want hoe zal het beginsel +„de auteur heeft recht op het loon van zijn arbeid” den +wetgever als een „veilig kompas” kunnen dienen, indien +eerst langs anderen weg moet worden uitgemaakt, hoeveel dit loon +bedraagt?</p> +<p>De fout in de theorie van den heer de Savornin Lohman is naar mijne +meening deze, dat in plaats van het (immaterieele) product van den +schrijver of kunstenaar wordt gesteld de <i>waarde</i> van het product; +in plaats van de <i>resultaten</i> van den arbeid het <i>loon</i> voor +den arbeid. Het beginsel van het auteursrecht is niet: de auteur heeft +recht op de <i>waarde</i> van zijn product, op het <i>loon</i> voor +zijn arbeid maar: de auteur heeft recht op het product zelf, hij moet +over de resultaten van zijn arbeid uitsluitend kunnen beschikken. +Zoolang dit uitsluitend beschikkingsrecht niet bestaat zijn +„waarde” en „loon” louter fictief, evenzoo als +de waarde fictief is van visschen die nog in de zee rondzwemmen en aan +niemand toebehooren. Gesteld dat men naar een beginsel vroeg, waarop +het recht berust van hem die zich deze visschen heeft toegeëigend, +dan zou toch niemand eraan denken ten antwoord te geven: de visscher +heeft recht op het loon van zijn arbeid, het loon is datgene wat die +arbeid in het verkeer waard is, derhalve heeft de visscher recht op de +<i>waarde</i> van de door hem gevangen visch en opdat anderen zich niet +met deze waarde verrijken, verleent de wet hem het eigendomsrecht. +Ieder zou inzien, dat met deze redeneering een noodelooze omweg wordt +gemaakt, en dat men zich juister en nauwkeuriger zou uitdrukken, indien +men de „waarde” geheel buiten beschouwing liet en dadelijk +sprak van een recht op het door den arbeid verworven goed, in casu de +gevangen visch. Wel zou in dit geval de practische conclusie +<span class="pagenum">[<a id="xd20e5255" href="#xd20e5255" name= +"xd20e5255">106</a>]</span>uit de leer, ondanks de foutieve +redeneering, niet onjuist noch onbruikbaar behoeven te zijn; doch de +oorzaak hiervan is, dat hier de omvang van het te verleenen recht +wél geacht kan worden a priori vast te staan. Er is moeilijk +verschil van meening denkbaar over de vraag, welke de bevoegdheden +zijn, die tot het uitsluitend recht op een visch behooren; daarom maakt +het practisch weinig onderscheid, of men spreekt van de waarde van den +visch of van den visch zelf, indien slechts in het oog wordt gehouden +dat het woord „ruilwaarde” bij anticipatie wordt gebruikt, +daar vóórdat het uitsluitend recht een voldongen feit is +van geen ruiling en derhalve evenmin van ruilwaarde sprake kan +zijn.</p> +<p>Ik hoop met het bovenstaande duidelijk te hebben gemaakt, dat het +uitgangspunt van de theorie van den heer Lohman verkeerd is gekozen. +Daardoor lijdt de theorie ook, afgezien van de begripsverwarring die +het gebruik van het woord ruilwaarde meebrengt, aan dezelfde +eenzijdigheid, die de economische theorieën kenmerkt. In zijn +betoog merkt de schrijver ergens op: „... wij juristen vragen +slechts: wat is uw product een ander waard, en wien behoort de +opbrengst?”<a class="noteref" id="xd20e5259src" href="#xd20e5259" +name="xd20e5259src">73</a> en het schijnt wel of deze regel hem steeds +bij zijne beschouwingen voor oogen heeft gestaan. Alsof een jurist in +een recht niets anders had te zien dan de geldswaarde, die het +vertegenwoordigt!</p> +<p>De beteekenis van een recht is niet alleen met guldens af te meten; +van juridisch oogpunt bezien is de meerdere of mindere +geldswaarde—ook waar men met vermogensrechten heeft te +doen—slechts van ondergeschikt belang. Want het recht dient ook +ter bescherming van niet op geld waardeerbare belangen. Met deze +laatste wordt in de theorie van den heer de Savornin Lohman geene +rekening gehouden; als eenig doel van het auteursrecht wordt +vooropgesteld, dat schrijvers en kunstenaars iets met hun arbeid zullen +verdienen. Deze overweging schijnt bij den schrijver zoozeer +overheerschende te zijn geweest, dat het eigenlijke onderwerp zijner +beschouwingen, n.l. het auteursrecht, er soms door op den achtergrond +geraakt. Dit was b.v. het geval in de beschouwing, die ik hier laat +volgen, gehouden in de vergadering der Juristen-Vereeniging. Na te +hebben uiteengezet, wat te verstaan was onder „het loon” +van den schrijver van een <span class="pagenum">[<a id="xd20e5267" +href="#xd20e5267" name="xd20e5267">107</a>]</span>boek,—n.l. +datgene wat de verkoop der exemplaren opbrengt boven de kosten aan +drukloon, papier enz.—ging de heer Lohman na, wat „het +loon” is, in het <span class="corr" id="xd20e5269" title= +"Bron: gaval">geval</span>, dat die opbrengst niet meer bedraagt dan de +kosten van de vervaardiging der exemplaren: „Mr Viëtor +beweert, dat zoo de opbrengst van het boek juist bedraagt „den +kostenden prijs”, (waaronder hij dan verstaat kosten voor papier, +drukloon enz.) er niets voor den auteur overschiet. Het is alsof men +zegt aan een arbeider dat men hem niets zal betalen, omdat men dan +juist met de kosten „zal kunnen uitkomen!” M. i. is er, +wanneer een mede-arbeider niet betaald wordt, eenvoudig verlies, en is +het billijk dat dat verlies worde gedeeld door al degenen die aan het +boek hebben gearbeid. Er is volstrekt geen reden om te zeggen, dat de +<span class="corr" id="xd20e5272" title= +"Bron: fabriekant">fabrikant</span> van het papier en de drukker het +eerst zullen worden betaald, en dat, zoo er nu niets meer voor den +auteur overschiet, deze eenvoudig ledig huiswaarts kan +gaan”<a class="noteref" id="xd20e5275src" href="#xd20e5275" name= +"xd20e5275src">74</a>.</p> +<p>Door uitsluitend op het loon van den arbeid het oog gevestigd te +houden, heeft de heer Lohman blijkbaar niet ingezien, dat met deze +redeneering het doel werd voorbij geschoten. Het is immers duidelijk, +dat in het gestelde geval het auteursrecht den schrijver nooit eenig +geldelijk voordeel zal kunnen bezorgen. De exploitatie van het +geestesproduct brengt niet meer op dan de kosten daarvoor bedragen; +derhalve zal hier ook de ruilwaarde van het uitsluitend +exploitatierecht nihil zijn. Het auteursrecht kan nooit meer geven dan +de <i>mogelijkheid</i>, om loon voor den arbeid te behalen; ook al is +de auteur gewapend met het krachtigste en meest intensieve recht, dat +men zich denken kan, zoo zal hij toch nooit uitgever en <span class= +"corr" id="xd20e5283" title="Bron: drukkker">drukker</span> kunnen +dwingen voor hem beneden den prijs te werken, of—zooals het in +mr. Lohman’s redeneering heet—hen te bewegen, met hem in +het verlies, dat de exploitatie van het boek oplevert, te deelen. Een +soortgelijk economisch verschijnsel zal men b.v. kunnen waarnemen ten +aanzien van een stuk land, waarvan de exploitatie wegens de slechte +gesteldheid van den bodem of de ongunstige ligging niet meer opbrengt +dan de kosten aan werkloonen, bemesting, vervoer van de producten enz. +bedragen. De eigenaar van den grond zal hier geen pacht kunnen +bedingen, noch op eenige andere wijze geldelijk voordeel uit zijn goed +kunnen trekken; evenals de ongelukkige <span class="pagenum">[<a id= +"xd20e5286" href="#xd20e5286" name="xd20e5286">108</a>]</span>auteur, +waarvan hierboven sprake was, is ook hij noodzakelijkerwijze degeen, +die „het laatst betaald wordt.” Doch evenmin als in het +eene geval de bepalingen over den eigendom op onroerende goederen, +kunnen in het andere geval die op het auteursrecht aan deze +omstandigheid iets veranderen.</p> +<p>Niet aan wat de arbeid van den auteur opbrengt, aan wat hij voor +anderen waard is, hebben wij dus onze aandacht te wijden, maar aan het +product, dat door dien arbeid is voortgebracht; het auteursrecht is +niet een recht „om mede te deelen in het loon, dat het publiek +bereid is te betalen voor de handelswaarde die geproduceerd +is”<a class="noteref" id="xd20e5290src" href="#xd20e5290" name= +"xd20e5290src">75</a>, maar een recht op de geestelijke schepping zelf. +Dit denkbeeld moge nu in de volgende paragraaf eene nadere uitwerking +vinden.</p> +</div> +</div> +<div class="div2" id="ch2.4"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h3 class="main">§ 4 Het auteursrecht als recht op een +onlichamelijk goed</h3> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De auteur heeft een recht op het goed, dat hij heeft +voortgebracht. Dit is het m. i. eenig juiste beginsel, dat aan het +auteursrecht ten grondslag kan worden gelegd. De juistheid van dezen +regel zal niemand willen ontkennen: indien hier werkelijk een +<i>goed</i> aanwezig is, d. w. z. iets dat object van een uitsluitend +recht kan zijn, dan is degeen die dat goed heeft voortgebracht, die er +de maker van is, ook de aangewezen rechthebbende. Dat schrijvers en +kunstenaars met hun werk iets hebben gemaakt, dat vroeger niet bestond, +zal evenmin ernstige tegenspraak ontmoeten; zij zijn de scheppers, de +„makers” bij uitnemendheid (men denke aan de afkomst van +het woord <i>poëet</i>).</p> +<p>Doch wat niet algemeen zal worden toegegeven, is dat het product van +een schrijver of kunstenaar eene zaak is, welke tot object van een +uitsluitend recht kan dienen.</p> +<p>Een lichamelijke zaak, die voorwerp van het auteursrecht zou zijn, +is niet aan te wijzen. Sommigen hebben gemeend, het auteursrecht van +schrijvers en componisten te kunnen verklaren als een uitvloeisel van +het eigendomsrecht op het handschrift; volgens deze zienswijze +<span class="pagenum">[<a id="xd20e5308" href="#xd20e5308" name= +"xd20e5308">109</a>]</span>had men dus wel eene lichamelijke zaak, die +object van het recht was, n. l. het papier waar de schrijver zijn +letters en de componist zijn noten op heeft geschreven. De +eigendom—zoo werd geredeneerd—geeft het vol genot over eene +zaak; waar het dus een handschrift geldt, omvat dit genot ook de +uitsluitende bevoegdheid van reproduceeren, omdat hierin juist de +waarde ervan is gelegen<a class="noteref" id="xd20e5310src" href= +"#xd20e5310" name="xd20e5310src">76</a>.</p> +<p>Deze constructie van het recht is echter totaal onbruikbaar en niet +in overeenstemming met de feitelijke verhoudingen. Het handschrift is +niet de schepping, het voortbrengsel van den auteur, maar slechts een +middel om die (niet onmiddellijk voor anderen waarneembare) schepping +binnen den kring onzer waarneming te brengen. Zoolang het geschrift +alleen in handschrift bestaat, komt dit verschil weinig uit; het +handschrift is in dat geval het eenige waarneembare bewijs van het +bestaan van het auteursproduct; het voortbestaan van dit laatste is min +of meer afhankelijk van dat van het papier, waarop het door middel van +leesteekens is weergegeven en zoo heeft de eigenaar van het handschrift +ook in zekeren zin de beschikking over het lot van het geestesproduct +zelf. Maar deze toestand verandert, zoodra er meerdere exemplaren van +het geschrift zijn vervaardigd, die in handen van verschillende +personen komen.</p> +<p>In de daad van hem, die naar een exemplaar waarvan hij op wettige +wijze eigenaar is geworden, nadrukken van het geschrift vervaardigt en +in den handel brengt, is moeilijk te zien een inbreuk op het recht van +den eigenaar van het handschrift. Het is iets, dat geheel buiten het +handschrift om gaat; het al of niet bestaan van dit laatste is zelfs +voor den nadrukker totaal onverschillig.</p> +<p>De theorie laat ons geheel in den steek in de gevallen, dat een +manuscript verloren gaat of vernietigd wordt. Hoe zal men zich +<span class="pagenum">[<a id="xd20e5347" href="#xd20e5347" name= +"xd20e5347">110</a>]</span>kunnen beroepen op een eigendomsrecht, +terwijl het voorwerp van dien eigendom niet meer bestaat? En hoe zal +het gaan, wanneer de auteur zijn werk niet heeft opgeschreven, maar +voorgedragen? Wordt een redenaar eigenaar van het stuk papier, waarop +de stenograaf zijne redevoering uit zijn mond opteekent; of heeft nu de +stenograaf, als eigenaar van het handschrift, het reproductierecht? Op +deze en andere dergelijke vragen kan deze leer geen bevredigend +antwoord geven.</p> +<p>Wil men aan het boven gegeven beginsel getrouw blijven, dat n.l. het +recht van den auteur is een recht op hetgeen hij heeft voortgebracht, +dan dient men de gedachte aan een lichamelijk object van het recht te +laten varen. Wij hebben hier te doen, niet met stoffelijke, maar met +geestelijke scheppingen; dit geldt—zooals hieronder nog nader zal +worden aangetoond—niet alleen voor de scheppingen in taal en +muziek, maar ook voor de werken van beeldende kunst; in het +auteursrecht hebben wij dus te zien een recht op een onlichamelijk +goed.</p> +<p>Dit is de grondgedachte, die reeds door de voorstanders van de +eigenlijke eigendomstheorie d.w.z. van de leer van den +<i>intellectueelen</i> of <i>geestelijken eigendom</i>, is verkondigd; +en hoeveel er ook tegen het begrip „geestelijken eigendom” +in te brengen moge zijn, deze theorie had althans dit voordeel, dat de +kern der kwestie er door werd geraakt. Door een geestelijken eigendom +aan te nemen waren de voorstanders van deze leer gedwongen het +geestesproduct, dat het voorwerp van dien eigendom uitmaakt, nader te +karakteriseeren; zij moesten aantoonen, dat er buiten het handschrift +en buiten de andere materieele middelen, die dienen om het +voortbrengsel van het intellect waarneembaar te maken, een (uit den +aard der zaak <i>immaterieel</i>) <i>goed</i> aanwezig is, geschikt om +voorwerp van een recht te zijn. Hier ligt de groote moeilijkheid, die +de theorie van den geestelijken eigendom wel niet tot een bevredigende +oplossing heeft gebracht, maar waarvoor zij tenminste niet, zooals +zooveel andere theorieën, uit den weg is gegaan. In dit opzicht, +n.l. wat de constructie betreft van het auteursrecht als een recht op +het geestesproduct, heeft Kohler’s Immaterialrecht-theorie de +leer van den intellectueelen eigendom tot voorbeeld genomen; de +eigenaardige en van die der overige rechtsobjecten op vele punten +afwijkende hoedanigheden der immaterieele goederen leidden er echter +toe, de erop gevestigde rechten als een afzonderlijke groep, niet +<span class="pagenum">[<a id="xd20e5365" href="#xd20e5365" name= +"xd20e5365">111</a>]</span>onder, maar naast eigendom en de andere +zakelijke rechten, te beschouwen en eerst hierdoor bleek het mogelijk +een scherp omlijnd begrip van het auteursrecht vast te stellen.</p> +<p>In hoeverre de eigendomstheorie, wat het laatste betreft, te kort +schoot, meen ik het best te kunnen aantoonen, door een oogenblik stil +te staan bij de beschouwingen van een harer meest scherpzinnige +voorstanders, nl. den Duitschen wijsgeer Fichte. Deze redeneert +ongeveer als volgt:<a class="noteref" id="xd20e5369src" href= +"#xd20e5369" name="xd20e5369src">77</a> Als ik een boek koop, word ik +eigenaar van het bedrukte papier en daar dit maar één +eigenaar kan hebben, neemt het recht van den schrijver daarop een +einde. Waar ik ook eigenaar van <i>kan</i> worden, is van de in het +geschrift vervatte gedachten, doch dit is geen uitsluitende eigendom, +want ieder bezitter van een exemplaar, die genoeg ontwikkeld is en zich +de noodige moeite geeft, kan hetzelfde bereiken. Van de gedachten +kunnen dus meerdere eigenaars naast elkaar bestaan. Derhalve zijn noch +het boek (in den materieelen zin van het woord) noch de gedachten +voorwerp van het eigendomsrecht, dat het uitsluitend recht van drukken +inhoudt, daar de schrijver bij de uitgave den uitsluitenden eigendom +daarop verliest.</p> +<p>Wat echter van den schrijver blijft, wat hem niet af <i>kan</i> +worden genomen, dat is zijn gedachtengang, de bijzondere, hem alleen +eigene wijze, waarop hij zich begrippen vormt en deze rangschikt en met +elkander verbindt, dus: de vorm. Deze is en blijft des schrijvers +eigendom, want het is physisch onmogelijk dat een ander zich dezen +toeëigent. Bij het uitgaaf-contract staat de schrijver het gebruik +van zijn eigendom aan den uitgever af; (den eigendom overdragen kan hij +niet); drukt een ander zonder toestemming van auteur of uitgever het +boek na, dan maakt hij zich schuldig aan wederrechtelijk gebruik van +eens anders eigendom.</p> +<p>Zeer juist werd door Fichte ingezien, dat als object van het recht +niet kan dienen het materieele voorwerp, waarin het product des geestes +is belichaamd; en evenmin de gedachten, die in het geschrift zijn +uitgedrukt. Doch van een immaterieel goed, dat buiten den auteur +bestaat, krijgt men door zijne beschouwing nog geen goed denkbeeld. +<span class="pagenum">[<a id="xd20e5388" href="#xd20e5388" name= +"xd20e5388">112</a>]</span>Het voorwerp van den intellectueelen +eigendom schijnt Fichte te hebben gezocht, niet in de concrete +schepping, maar meer in de wijze van denken en schrijven; niet in het +voortbrengsel maar in het voortbrengingstalent. Dat dit den auteur niet +kan worden ontnomen, dat hij met het volste recht kan spreken van +<i>zijn</i> manier van schrijven, van zijn stijl, zal niemand +betwisten, doch dit is eene betrekking, die met eigendom in de +juridische beteekenis van het woord ongeveer niets gemeen heeft.</p> +<p>Hegel, die ook in zijne <i>Philosophie des Rechts</i> het +auteursrecht als een eigendomsrecht beschouwt, doet beter dan Fichte +uitkomen, dat het immaterieele goed, om object van eigendom te zijn, +niet als een geestes-eigenschap van den auteur, maar als iets dat +buiten hem bestaat, moet worden gedacht.</p> +<p>„<span lang="de">Kenntnisse, Wissenschafte, Talente u. s. f. +sind freilich dem freien Geiste eigen und ein Innerliches desselben, +nicht ein Aeusserliches, aber ebenso sehr kann er ihnen durch die +Aeusserung ein äusserliches Dasein geben und sie veräussern, +wodurch sie unter die Bestimmung von Sachen gesetzt +werden</span>”<a class="noteref" id="xd20e5406src" href= +"#xd20e5406" name="xd20e5406src">78</a>. Deze gedachte wordt echter +niet zoover uitgewerkt, dat men eene heldere voorstelling krijgt van +het immaterieele object van den eigendom.</p> +<p>De door Fichte gemaakte onderscheiding tusschen concrete gedachten +en den vorm waarin deze gedachten zijn geuit is de bron geworden van +groote begripsverwarring, vooral bij de bestrijders der +eigendomstheorie. De onderscheiding is zeer zeker niet zonder +beteekenis, in zoover als het auteursrecht nooit ten doel kan hebben, +aan één persoon het uitsluitend recht toe te kennen +bepaalde gedachten openbaar te maken. Dat dit niet het doel van het +auteursrecht kan zijn, dat b.v. de door een staatsman geuite +denkbeelden over den politieken toestand, die van een historie-vorscher +over een of ander tijdperk der geschiedenis niet het uitsluitend +eigendom zijn van degenen, die ze het eerst verkondigd hebben, zoodat +anderen, die over hetzelfde onderwerp schrijven, van die denkbeelden +geen gebruik zouden mogen maken, behoeft wel geen betoog. Eene +dergelijke strekking wordt nergens aan het auteursrecht toegekend en +<span class="pagenum">[<a id="xd20e5416" href="#xd20e5416" name= +"xd20e5416">113</a>]</span>daarom heeft het ook geen zin om het te +verwijten, dat het de gedachten in haar vrijen loop belemmert<a class= +"noteref" id="xd20e5418src" href="#xd20e5418" name= +"xd20e5418src">79</a>.</p> +<p>Men heeft echter de moeilijkheid niet opgelost door de denkbeelden, +die in een geschrift geuit worden, te noemen den <i>inhoud</i> en de +wijze waarop de auteur die denkbeelden in „het kleed der taal +heeft gestoken” den <i>vorm</i> en dan te zeggen: de inhoud is +gemeen goed, de vorm behoort den auteur. Zonder de beide woorden nader +te definieeren, komt men met deze ontleding niet veel verder. Alleen +reeds de groote verscheidenheid van geschriften maakt eene nauwkeurige +omschrijving van hetgeen men met „vorm” en +„inhoud” bedoelt, noodzakelijk. Men kan niet zonder meer de +onderscheiding toepassen zoowel op een roman als op een +wetenschappelijk werk, zoowel op een lyrisch gedicht als op een +tooneelstuk. Doch ook als men slechts ééne bepaalde soort +geschriften op het oog heeft, dient men de beteekenis, aan de woorden +„vorm” en „inhoud” te hechten, beter vast te +stellen, dan gewoonlijk door de schrijvers over auteursrecht wordt +gedaan. Zooals die termen thans dikwijls worden gebruikt, zijn zij +eerder geschikt om verwarring te brengen dan om mede te helpen tot eene +juiste karakteriseering van het immaterieele object van het +auteursrecht. Eene geliefkoosde redeneering van vele schrijvers, die +echter wegens hare oppervlakkigheid alle waarde mist, is b.v. de +volgende: Het auteursrecht beschermt alleen den vorm; wanneer een +geschrift wordt vertaald geeft de vertaler er een nieuwen vorm aan; +derhalve kan de auteur zich niet verzetten tegen de uitgave van eene +vertaling van zijn werk; het auteursrecht omvat dus niet het +uitsluitend vertalingsrecht<a class="noteref" id="xd20e5435src" href= +"#xd20e5435" name="xd20e5435src">80</a>.</p> +<p>Men maakt het zich op deze wijze wel heel gemakkelijk; de zaak is +echter niet zoo eenvoudig als de schrijvers, die zoo redeneeren, +schijnen te meenen. De regel, waarop zij zich als op een axioma +beroepen, dat nl. de auteur geen recht heeft op den inhoud, maar +<span class="pagenum">[<a id="xd20e5462" href="#xd20e5462" name= +"xd20e5462">114</a>]</span>wel op den vorm, moge in bepaalden zin +opgevat en met betrekking tot bepaalde categorieën van geschriften +waarheid bevatten, zoo als hij in dit verband te pas wordt gebracht, +mist hij elken grond.</p> +<p>Welke diensten de onderscheiding tusschen vorm en inhoud kan +bewijzen, mits deze begrippen behoorlijk worden gedefinieerd en niet +alle geschriften over één kam worden geschoren, heeft +Kohler—vooral in zijn merkwaardig boek: <i lang="de">Das +literarische und artistische Kunstwerk und sein +Autorschutz</i>—duidelijk in het licht gesteld. Hij noemde dit +werk: „eine juridisch-ästhetische Studie” en gaf het +tot motto een regel, dien vóór hem naar mijn weten nog +geen der vele schrijvers over auteursrecht zich tot richtsnoer had +gesteld, nl.: „<span lang="de">Der richtige Weg zur Erkenntnisz +des Autorrechts führt durch die Erkenntnisz der Kunst +hindurch</span>”. Hieruit valt reeds op te maken, dat men in dit +boek geene oppervlakkige beschouwingen over „vorm” en +„inhoud” heeft te verwachten, als waarvan hierboven sprake +was. Het is Kohler’s streven geweest, zoo diep mogelijk tot het +wezen van de verschillende soorten kunstwerken en geschriften door te +dringen en eene waardevolle methode te vinden om ze te analyseeren en +zoodoende in elk werk die bestanddeelen aan te kunnen wijzen, welke +tezamen de schepping van den auteur en dus tevens het object van zijn +recht uitmaken. Op Kohler’s methode en hetgeen ermede kan worden +bereikt, kom ik hieronder nog terug. Wat ik er hier van wil zeggen, is +alleen dit: dat, wil men werkelijk langs systematischen weg tot de +vaststelling van omvang en strekking van het auteursrecht komen, +„juridisch-aesthetische” beschouwingen als de hier bedoelde +niet alleen van zeer veel nut, maar beslist onontbeerlijk zijn.</p> +<p>In deze noodzakelijkheid, om de auteursproducten ook naar hunne +innerlijke eigenschappen te proeven en te ontleden, openbaart zich +reeds het groote verschil tusschen de rechten op stoffelijke en die op +onstoffelijke goederen. Bij de eerste brengt de vraag, wat object van +het recht is, in den regel niet de minste moeilijkheid mee; het +stoffelijk goed, zóó als het in het gewone leven kan +worden waargenomen, is de zaak in rechtskundigen zin. Bij de rechten op +onstoffelijke goederen daarentegen zijn de rechtsobjecten niet +eenvoudig gegeven; het begrip dat ieder zich kan vormen van een +geschrift of een kunstwerk is niet identiek met dat van het +immaterieele goed dat zulk een geschrift of kunstwerk kan +vertegenwoordigen. Vele geschriften en kunstwerken zijn in het geheel +geen voorwerpen van <span class="pagenum">[<a id="xd20e5474" href= +"#xd20e5474" name="xd20e5474">115</a>]</span>auteursrecht, van een +immaterieel goed is daarbij dus geen sprake; en degenen die het +wél zijn, zijn het niet alle in dezelfde mate. Zoo zal, om een +voorbeeld te noemen, een ets, die eene getrouwe copie is van een andere +ets, geen voorwerp van auteursrecht zijn. Is zij daarentegen gemaakt +naar eene schilderij, dan zal zij wel voorwerp van auteursrecht kunnen +zijn; doch in dit geval is het recht van den etser van beperkte +strekking. Slechts indien de ets een volkomen oorspronkelijk werk is, +heeft de auteur daarop het volle auteursrecht. Wij hebben hier dus drie +werken, die door den gewonen beschouwer misschien van dezelfde +beteekenis zullen worden geacht, doch die belangrijke verschilpunten +vertoonen, zoodra men ze uit het oogpunt van het erop gevestigd +auteursrecht beziet. In het eerstgenoemde geval heeft de etser niet +anders gedaan dan een reeds bestaand werk na te maken; hij heeft dus +geen nieuw goed voortgebracht en derhalve ook geen auteursrecht +gevestigd. In de beide laatste gevallen is er wel een immaterieel goed +tot stand gekomen; doch de ets naar de schilderij levert een geheel +ander rechtsobject op dan de oorspronkelijke. Vandaar dat ook de inhoud +van het recht in beide gevallen aanmerkelijk verschilt.</p> +<p>Met dit voorbeeld, dat een zeer eenvoudig geval betreft, hoop ik +eenigermate te hebben doen zien, dat de vaststelling van het begrip van +het immaterieele goed, dat voorwerp van het auteursrecht is, eene +bijzondere wijze van behandeling vereischt en moeilijkheden meebrengt, +die zich bij de bestudeering van de rechten op lichamelijke goederen +niet voordoen. Dit zou reeds op zichzelf eene aanleiding kunnen zijn, +om in het rechtssysteem aan beide groepen van rechten eene +afzonderlijke plaats te geven en dus het auteursrecht niet den naam +„eigendom” te geven, waardoor het onder de zakelijke +rechten zou moeten worden gerangschikt.</p> +<p>Eene meer nauwgezette vergelijking doet spoedig zien, dat er +tusschen auteursrecht en eigendom (of welk ander zakelijk recht ook) +niet alleen vele punten van verschil bestaan, maar dat zij in +rechtskarakter ver van elkander afwijken.</p> +<p>Van bezit kan bij het auteursrecht wegens het ontbreken van een +lichamelijk object, geen sprake zijn; de wijzen waarop het auteursrecht +ontstaat, te niet gaat en wordt overgedragen zijn andere dan bij het +eigendomsrecht; de middelen tot handhaving zijn bij beide rechten +verschillend; het auteursrecht is in tijdsduur beperkt, de <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e5482" href="#xd20e5482" name= +"xd20e5482">116</a>]</span>eigendom niet. Op deze belangrijke +verschilpunten is door vele schrijvers—ook in ons +land—reeds herhaaldelijk gewezen. Ik behoef hier slechts in +herinnering te brengen hetgeen minister Modderman bij de behandeling +van onze wet in de Tweede Kamer daaromtrent opmerkte: „Door het +auteursrecht te noemen eigendomsrecht, en als zoodanig te willen +verklaren, wint men niets, hoegenaamd. Men zal verplicht zijn er +onmiddellijk bij te voegen, dat aan dit recht genoegzaam alles +ontbreekt wat den eigendom karakteriseert”<a class="noteref" id= +"xd20e5484src" href="#xd20e5484" name="xd20e5484src">81</a>.</p> +<p>Wat het auteursrecht met den eigendom gemeen heeft, bepaalt zich ten +slotte hiertoe, dat beide rechten de beschikking over een bepaald goed +aan één persoon met uitsluiting van ieder ander +voorbehouden. Wil men nu elk uitsluitend recht, onverschillig van +welken aard het object zij, eigendom noemen<a class="noteref" id= +"xd20e5492src" href="#xd20e5492" name="xd20e5492src">82</a>, zoo +behoeft daartegen op zichzelf nog geen bezwaar te worden gemaakt, +indien men slechts in het oog houdt, dat men zoodoende aan het woord +eigendom eene andere beteekenis geeft, dan waarin het gewoonlijk in de +juridische taal wordt gebruikt. In het dagelijksch leven gaat men +dikwijls met het gebruik van de woorden „eigendom” en +„bezit” nog veel verder; men zegt bv. dat iemand een goede +gezondheid, eene slechte reputatie enz. <i>bezit</i> of dat hij eene +uitgebreide kennis zijn <i>eigendom</i> kan noemen, zonder dat daarbij +natuurlijk gedacht wordt aan de rechtsinstituten van denzelfden +naam.</p> +<p>Zoo kan men ook spreken van letterkundigen of geestelijken eigendom, +zonder dat dit noodzakelijk tot begripsverwarring behoeft aanleiding te +geven. Men drukt daardoor dan eenvoudig uit, dat het geestesproduct den +schrijver toebehoort, dat hij daarop een uitsluitend recht heeft; +terwijl de bijzondere eigenschappen, die dit recht in tegenstelling met +andere rechten kenmerken, in het midden worden gelaten. Vele +voorstanders van de leer van den intellectueelen eigendom en met name +Fichte, zullen waarschijnlijk geene andere bedoeling hebben gehad. Hun +leer gold niet zoozeer het juridisch karakter als wel den grondslag van +het auteursrecht; het was hun doel aan te toonen, <i>dat</i> de auteurs +recht op bescherming hebben, en om te doen zien dat zij het met dit +recht, dat aanvankelijk door menigeen ontkend <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e5512" href="#xd20e5512" name= +"xd20e5512">117</a>]</span>werd, ernstig meenden, noemden zij het, naar +<i>het</i> recht <span class="trans" title= +"kat’ exochēn"><span class="Greek" lang= +"el">κατ’ +εξοχην</span></span> eigendom. Dat in de +hierboven vermelde beschouwing van Fichte b.v. het woord eigendom niet +in den streng-juridischen zin moet worden opgevat, blijkt wel hieruit, +dat hij het ook gebruikt met betrekking tot de gedachten, welke men +zich bij het lezen van een boek eigen kan maken. Het behoeft geen +betoog, dat eigendom hier niet wordt bedoeld in den zin van een recht, +dat tot object zou hebben „de gedachte” en tot subject +„de persoon die haar denkt.” Trouwens Fichte doet duidelijk +genoeg uitkomen, dat een „geestelijke eigendom” van deze +soort (een eigendom dus op den schat van kennis, die men zich heeft +verworven) niet die is, welke hij voor de auteurs opeischt, en het is +zeker niet aan hem te wijten, dat bij latere schrijvers nog zooveel +verwarring op dit punt is blijven heerschen. Zoo ziet men nog telkens +als argument tegen de eigendomstheorie de bewering dienst doen, dat de +auteur na de publicatie van zijn boek geen eigenaar meer is van de +gedachten, daar hij niemand kan verhinderen ze in zich op te nemen en +dit zelfs niet zou willen, gesteld dat hij het kon, omdat het immers +juist zijne bedoeling is, dat zijne gedachten de eigendom worden van +anderen<a class="noteref" id="xd20e5525src" href="#xd20e5525" name= +"xd20e5525src">83</a>. Met dergelijke redeneeringen voert men een +strijd tegen windmolens; het is mij althans niet bekend, dat er ooit +iemand beweerd heeft, dat de letterkundige eigendom de strekking zou +hebben, aan anderen te verbieden zich bepaalde gedachten eigen te +maken.</p> +<p>Letterkundige of geestelijke eigendom moet dus, wil men niet tot +ongerijmde gevolgtrekkingen komen, worden opgevat in den zin van: +uitsluitend recht op het geestesproduct. Indien er niet meer dan dit +mee wordt bedoeld en indien men zich niet tot verdere analogieën +met den eigendom op stoffelijke goederen laat verleiden, kan de +uitdrukking geen kwaad. Doch daarmede is ook alles gezegd. Het begrip +eigendom in dezen zin is zóó veelomvattend, dat het als +categorie, tot onderscheiding van eene bepaalde soort van rechten van +de andere, geen waarde heeft. „<span lang="de">Es ist das ein +Begriff</span>”, zegt Kohler hierover, „<span lang="de">so +vielseitig und schillernd, dasz mit ihm ebensowenig zu bestimmten +besondersartigen Bildungen zu gelangen ist, als etwa <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e5550" href="#xd20e5550" name= +"xd20e5550">118</a>]</span>mit den Begriffen Wasser, Feuer, Luft und +Erde, durch welche man ehedem die Dinge der Welt begreifen und erfassen +wollte. Das Autorrecht als Eigentumsrecht nimmt sich etwa so aus, wie +das Leuchtgas als Luft und die flüssige Kohlensäure als +Wasser. Mit dieser Gestaltungsweise läszt sich auf die Dauer nicht +durchkommen</span>”<a class="noteref" id="xd20e5553src" href= +"#xd20e5553" name="xd20e5553src">84</a>.</p> +<p>Hiermede meen ik van de eigendomstheorie te kunnen afstappen. De +aangehaalde woorden van Kohler geven, in verband met de beschouwingen +die ik heb laten voorafgaan, m. i. voldoende aan, waarom het begrip +letterkundige of geestelijke eigendom in eene juridische verhandeling +onbruikbaar is. Ook is, naar ik meen, uit het bovenstaande reeds +eenigszins duidelijk geworden, hoe Kohler’s leer van het +Immaterialgüterrecht aan de bezwaren, die tegen de +eigendomstheorie zijn in te brengen, tegemoet komt.</p> +<p>Een tweetal punten, waarop tegen de theorie van Kohler wellicht de +meeste tegenstand is te verwachten, wil ik hier nog kortelijk +bespreken.</p> +<p>In de eerste plaats het immaterieele goed als rechtsobject. Voor +sommigen schijnt het eene onoverkomelijke moeilijkheid op te leveren, +zich een recht te denken met een onlichamelijk goed tot object. Zeer +beslist liet zich b.v. Jolly in dien zin uit: „<span lang= +"de">... dasz aber irgend <span class="corr" id="xd20e5569" title= +"Bron: een">ein</span> Recht, Eigenthumsrecht oder ein anderes, an +einer bloszen Vorstellung, an einem lediglich und allein in den +Gedanken existirenden Dinge ohne alles äuszerliche Substrat +stattfinden solle, das ist etwas, was meiner Ansicht nach weder nach +irgend einem positiven Rechtssysteme, noch vom Standpunkte einer +philosophischen Rechtsbetrachtung aus zugegeben oder auch nur mit +voller Klarheit gedacht werden kann</span>”<a class="noteref" id= +"xd20e5573src" href="#xd20e5573" name="xd20e5573src">85</a>.</p> +<p>Van denzelfden aard is hetgeen mr. de Ridder met de volgende vraag +uitdrukt: „Of zoude men soms meenen, dat het letterkundig product +op zich zelf, afgescheiden van den vorm (eerst als handschrift, later +als gedrukt exemplaar) een bestaan heeft—laat staan een +lichamelijk—dat den auteur, om zóó te zeggen, kan +worden tegenover gesteld?”<a class="noteref" id="xd20e5580src" +href="#xd20e5580" name="xd20e5580src">86</a> <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e5585" href="#xd20e5585" name= +"xd20e5585">119</a>]</span></p> +<p>Volgens Jolly zou dus een geschrift of kunstwerk alleen in de +gedachten bestaan; volgens mr. de Ridder bestaat het in ’t geheel +niet. Iets dat niet bestaat kan natuurlijk geen voorwerp van een +uitsluitend recht zijn. Doch het komt hier aan op de beteekenis, die +men aan het woord „bestaan” geeft. Indien men alleen +datgene als bestaande aanmerkt, wat eene plaats in de ruimte inneemt, +dan moet inderdaad van de scheppingen van den geest worden getuigd, dat +zij niet bestaan. Een bestaan in dezen zin hebben dan alleen het +papier, waarop de schrijver letters heeft geschreven of laten drukken +en het doek, waarop de schilder eene hoeveelheid verf heeft gesmeerd +(dus wat Schaeffle noemde de <i lang="de">symbolische Güter</i>), +maar niet datgene, waarvan deze, opzichzelve onbelangrijke, +verbindingen en vervormingen van de stof de middelen van uitdrukking +zijn. De schepping van den schrijver en kunstenaar wordt zoo herleid +tot een aantal verschijnselen, die zich in de stoffelijke wereld +voordoen, te beginnen met verplaatsingen in de hersenmassa van den +auteur bij de conceptie van het werk, gevolgd door bewegingen van zijn +lichaam (bij het spreken, schrijven, schilderen, enz.), daarna de +vervaardiging door hem of door anderen van exemplaren (van papier, +inkt, doek, verf, enz. enz.), totdat eindelijk door waarneming dezer +exemplaren ook bij anderen zich soortgelijke plooiingen van het brein +voordoen als bij den auteur; alles te zamen dus een aantal min of meer +met elkander in verband staande bewegingen en verplaatsingen van de +materie, zonder dat een bepaald voorwerp kan worden aangewezen, +waardoor zij zijn teweeggebracht.</p> +<p>Heeft men nu, door de zaak op deze wijze te beschouwen, verdichtsel +en werkelijkheid gescheiden en alleen de laatste behouden?</p> +<p>Dit kan m. i. alleen de meening zijn van hen, die vasthouden aan de +realistische opvatting, volgens welke de voorstelling, die wij ons op +grond van onze zinnelijke waarneming van de buitenwereld vormen, +volkomen overeenstemt met die wereld zelve. De werkelijkheid zou dus +gevormd worden door de dingen, zooals zij ons verschijnen, en wat +daartoe niet behoort, zou slechts in onze verbeelding bestaan.</p> +<p>Er is echter geen diep wijsgeerig inzicht voor noodig om te +erkennen, dat wat aldus voor werkelijkheid wordt aangezien en als +zoodanig van hetgeen „alleen in de voorstelling bestaat” +ten scherpste wordt onderscheiden, nog geen <i>absolute</i> +werkelijkheid is, d.w.z. dat daaraan geen zelfstandig bestaan, +onafhankelijk van ons denken, mag worden <span class="pagenum">[<a id= +"xd20e5600" href="#xd20e5600" name= +"xd20e5600">120</a>]</span>toegekend. De dingen, zoowel lichamelijke +als onlichamelijke, bestaan slechts voor ons voor zoover wij er ons +eene voorstelling van hebben gevormd; van beide soorten geldt +gelijkelijk, dat zij niet in de ervaring zijn gegeven, „maar +ondersteld om de ervaring te helpen begrijpelijk maken”<a class= +"noteref" id="xd20e5602src" href="#xd20e5602" name= +"xd20e5602src">87</a>. De voorstelling van het „ding” of +voorwerp moet dus in onzen geest worden gevormd, daar de zintuigen ons +niet meer brengen dan een aantal gewaarwordingen, die niet het ding +zelf of deelen er van zijn, maar kenteekenen voor onzen geest van zijne +aanwezigheid.</p> +<p>Stelt men zich op dit standpunt, dan is er geen grond om de grens +tusschen hetgeen in werkelijkheid en hetgeen in verbeelding bestaat +zóó te trekken, dat alleen de stoffelijke voorwerpen tot +de eerste categorie zouden behooren. Immers de wijze waarop wij tot de +overtuiging van hun bestaan komen, is bij stoffelijke en onstoffelijke +dingen dezelfde. Van beiden moeten wij ons de voorstelling uit de door +de zintuigen verstrekte, min of meer fragmentarische gegevens, +opbouwen.</p> +<p>Waarom zou dan de voorstelling, die wij ons van onlichamelijke zaken +als geschriften en kunstwerken maken, minder betrouwbaar of minder met +de „werkelijkheid” overeenstemmend zijn dan die van de +lichamelijke voorwerpen? En waarom zouden wij in het eerste geval niet +en in het tweede wel het uit de gegeven verschijnselen (mits deze +natuurlijk werkelijk zijn waargenomen en niet gephantaseerd) +geconstrueerde „ding” als bestaande mogen aanmerken?</p> +<p>Op de door Mr. de Ridder gestelde vraag, of men zou meenen dat het +letterkundig product een bestaan heeft, afgescheiden van de voorwerpen +waarin het is belichaamd (handschrift of gedrukte exemplaren), aarzel +ik dus niet een bevestigend antwoord te geven. De constructie van het +auteursrecht als een recht op een immaterieel goed berust dus niet op +eene fictie; zij is evenzeer in overeenstemming met de feitelijke +verhoudingen als die van eigendom, vruchtgebruik, hypotheek, enz. als +rechten op lichamelijke zaken. En wat het door Jolly aangevoerde +bezwaar betreft, dat men zich dit niet met volkomen helderheid zou +kunnen denken, dit geldt dan zeker nog in verhoogde mate tegen de toch +vrijwel algemeen geldende <span class="pagenum">[<a id="xd20e5618" +href="#xd20e5618" name="xd20e5618">121</a>]</span>leer, volgens welke +rechten als zaken worden beschouwd; waardoor men komt tot de +constructie van een recht, hetwelk tot object heeft een ander recht. +Indien men zich dit begrip duidelijk voor den geest kan stellen, dan +behoeft Kohlers Immaterialgüterrecht evenmin eenige moeilijkheid +op te leveren<a class="noteref" id="xd20e5620src" href="#xd20e5620" +name="xd20e5620src">88</a>.</p> +<p>Wel verre van de materie met onnoodige moeilijkheden te bezwaren, +maakt juist de theorie van Kohler het verkrijgen van een goed inzicht +in de op het oog vrij ingewikkelde verhoudingen ten zeerste +gemakkelijk. In plaats van een aantal los van elkander bestaande +bevoegdheden, (kopierecht, uitsluitend vertalingsrecht, op- en +uitvoeringsrecht enz.) die elk eene afzonderlijke verklaring behoeven, +verkrijgt men één recht waaruit al deze bevoegdheden +vanzelf voortvloeien, het recht nl. om binnen bepaalde grenzen met +uitsluiting van ieder ander over het geestesproduct te beschikken. +Weliswaar blijft dan nog de moeilijke vraag te beantwoorden, +wáár de grenzen dienen te worden getrokken, binnen welke +het uitsluitend beschikkingsrecht is te beperken; doch men heeft +althans het voordeel, dat met behulp der theorie deze vraag +stelselmatig onder de oogen kan worden gezien. In het algemeen kan +worden gezegd, dat het uitsluitend recht van den auteur het volle +gebruik van het werk naar zijne economische bestemming omvat, hetgeen +dus hierop neerkomt, dat in beginsel alle exploitatiemiddelen, waarvoor +het werk zich leent, alleen door den auteur of zijne rechtverkrijgenden +mogen worden aangewend. En waar op dit beginsel beperkende +uitzonderingen zijn te maken, zal men den grond voor deze +uitzonderingen weer kunnen vinden in den aard van het werk zelf, dat +immers <span class="pagenum">[<a id="xd20e5640" href="#xd20e5640" name= +"xd20e5640">122</a>]</span>naast zijne economische nog andere +bestemmingen heeft, die een al te volstrekt (b. v. in tijdsduur +onbeperkt) auteursrecht niet toelaten.</p> +<p>De nadere uitwerking hiervan behoort echter in de volgende +hoofdstukken thuis.</p> +<p>Het auteursrecht is dus een absoluut vermogensrecht, dat tot object +heeft het door den auteur voortgebrachte, onlichamelijke product van +kunst of letterkunde. Doch—en hiermede kom ik tot het tweede +punt, dat ik hier nog wenschte te bespreken—niet alle +bevoegdheden der auteurs met betrekking tot hunne werken, die +gewoonlijk tot het auteursrecht worden gerekend, zijn als een +uitvloeisel van het recht op het geestelijk product te verklaren. Naast +het vermogensrecht bestaat nog een ander recht, door de Duitsche +schrijvers <i lang="de">Individualrecht</i> of <i lang= +"de">Persönlichkeitsrecht</i>, door de Franschen minder juist +<i lang="fr">droit moral</i> genoemd, en dat ik in onze taal het best +meen te kunnen aanduiden met den naam <i>persoonlijkheidsrecht</i>, een +term, die reeds door enkele onzer schrijvers wordt gebruikt<a class= +"noteref" id="xd20e5658src" href="#xd20e5658" name= +"xd20e5658src">89</a>. Onder persoonlijkheidsrecht heeft men in het +algemeen te verstaan het recht op eerbiediging der persoonlijkheid; +Gierke karakteriseert het als het recht op een bestanddeel van de eigen +persoonlijkheidssfeer, dat men daarom kan noemen „Recht an der +eignen Person” in tegenstelling met de rechten aan zaken en de +rechten aan andere personen<a class="noteref" id="xd20e5674src" href= +"#xd20e5674" name="xd20e5674src">90</a>. De objecten van dit recht +noemt Gierke <i lang="de">Persönlichkeitsgüter</i>, d. w. z. +goederen, die onafscheidelijk aan den persoon zijn verbonden, als b.v. +huisvrede, eer, naam, leven, vrijheid enz. enz. Hiermede is eene, m. i. +zeer aannemelijke constructie geleverd van een subjectief recht, dat +tevens als grondslag en verklaring kan dienen van de rechtsbescherming +tegen een aantal onrechtmatige handelingen, zooals die b.v. in ons +recht door de actie van art. 1401 B. W. wordt verleend. Het +wederrechtelijk gebruik van eens anders naam, het binnendringen in een +huis tegen den wil van den bewoner, het openbaar maken van hetgeen in +vertrouwelijken kring is gezegd of geschreven en vele andere +„onrechtmatige daden” van dien aard zal men dus hebben te +beschouwen als zoovele inbreuken op het persoonlijkheidsrecht van +dengeen, tegen wien zij gericht waren. Doch Gierke breidt <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e5685" href="#xd20e5685" name= +"xd20e5685">123</a>]</span>den kring der persoonlijkheidsrechten te ver +uit, door ook het geheele auteursrecht daarin op te nemen. Ten onrechte +rekent hij de geestesproducten tot de <i lang= +"de">„Persönlichkeitsgüter”</i>; hetgeen dus zou +moeten beteekenen, dat de geestesproducten geen zelfstandig bestaan +hebben, doch, zooals Gierke het uitdrukt: bestanddeelen van de +persoonlijkheidssfeer des auteurs uitmaken. Nu is het wel waar, dat +schrijvers en kunstenaars dikwijls, zooals men dat uitdrukt, +„iets van zichzelf” in hunne werken leggen, doch dit geeft +nog geen recht om te zeggen: de auteur en zijn werk zijn +één. Reeds het feit, dat hetgeen in het binnenste van den +auteur omgaat, niet daarin blijft, maar tot een kunstwerk wordt +omgeschapen, dat in de buitenwereld treedt en aan de beoordeeling van +het publiek wordt overgegeven, doet de onjuistheid zien van de +vereenzelviging van den auteur met zijn werk. Treffend is de opmerking +van Kohler in dit verband: „eine jede Schöpfung schafft +Entzweiung zwischen dem Schöpfer und dem +Geschaffenen”<a class="noteref" id="xd20e5690src" href= +"#xd20e5690" name="xd20e5690src">91</a>. Dat dit ook door Gierke niet +geheel over het hoofd wordt gezien, blijkt wel hieruit, dat hij hetgeen +object van het auteursrecht is, aanduidt als „<span lang="de">ein +Geisteswerk, das kraft seiner Individualisierung einen gesonderten +Bestand, kraft seiner äuszerlichen Fixierung ein unabhängiges +Dasein und kraft seiner Beschaffenheit als unleibliches Gut einen +selbständigen Werth hat</span>”<a class="noteref" id= +"xd20e5699src" href="#xd20e5699" name="xd20e5699src">92</a>. Hiermede +is moeilijk te rijmen, dat het werk van de persoonlijkheidssfeer van +den auteur deel zou uitmaken. Bovendien moet Gierke, om zijn leer met +de mogelijkheid van overdracht van het auteursrecht in overeenstemming +te brengen, toegeven, dat het geestesproduct als object van het +auteursrecht, een „<span lang="de">von der Person ablösbares +Persönlichkeitsgut</span>” is<a class="noteref" id= +"xd20e5705src" href="#xd20e5705" name="xd20e5705src">93</a>, waarmede +m. i. een van de meest karakteristieke eigenschappen van het +„<span lang="de">Persönlichkeitsgut</span>” wordt +losgelaten.</p> +<p>Het auteursrecht is dus geen persoonlijkheidsrecht<a class="noteref" +id="xd20e5713src" href="#xd20e5713" name="xd20e5713src">94</a>, maar +een vermogensrecht, daar het tot object heeft een zelfstandig bestaand +goed, dat deel van het vermogen uitmaakt. Er zijn echter, zooals +<span class="pagenum">[<a id="xd20e5728" href="#xd20e5728" name= +"xd20e5728">124</a>]</span>reeds is opgemerkt, een aantal, met het +auteursrecht in meer of minder nauw verband staande, rechten, die men +vergeefs zou trachten als bestanddeel van dit vermogensrecht te +verklaren. Hiervoor nu kan de theorie der persoonlijkheidsrechten goede +diensten bewijzen. Als uitvloeisel van het persoonlijkheidsrecht van +den auteur zal men b. v. hebben te beschouwen de bevoegdheid om zich +tegen de publicatie van niet voor het publiek bestemde geschriften +(zooals brieven, dagboeken, onvoltooide letterkundige werken, enz.) te +verzetten. Hier is werkelijk een <i lang= +"de">Persönlichkeitsgut</i> te beschermen, n. l. de vertrouwelijke +uiting, hoogstens voor een kleinen kring van vrienden en verwanten +bestemd, of wel de onvoldragen letterkundige schepping, waarvan de +auteur zich nog niet heeft weten los te maken.</p> +<p>Tot het persoonlijkheidsrecht van den auteur behoort ook het gebruik +van den auteursnaam. Aan den auteur moet het ter beslissing worden +gelaten, of zijne werken al dan niet onderteekend de wereld zullen +worden ingezonden; in het bijzonder moet hij er zich tegen kunnen +verzetten, dat zijn werk onder den naam van een ander openbaar wordt +gemaakt of wel dat een werk, dat niet van hem afkomstig is, op zijn +naam wordt geschoven. In den tijd van Vondel moest men zich, zooals wij +hebben gezien, dergelijke bejegeningen maar laten welgevallen, in de +laatste jaren echter komt men meer en meer tot het inzicht, dat het tot +de taak van het recht behoort, de eerbiediging der persoonlijkheid ook +in dit opzicht te helpen verzekeren.</p> +<p>Voorts is als inbreuk op het persoonlijkheidsrecht te beschouwen het +openbaar maken van een geschrift of kunstwerk, waarin zonder voorkennis +van den auteur wijzigingen zijn aangebracht; want ook hierdoor wordt +hem een werk toegeschreven, dat hij misschien in dien gewijzigden vorm +niet als het zijne zou willen erkennen, en dat zijnen naam als +kunstenaar of geleerde groote schade kan aandoen.</p> +<p>Wij hebben hier dus een aantal voorbeelden van een recht van den +auteur ten aanzien van zijn werk, dat van het auteursrecht wel dient te +worden onderscheiden. In de gevallen, waar het persoonlijkheidsrecht en +het auteursrecht in ééne hand zijn en waar het eerste als +het ware in het laatste is opgelost, komt de noodzakelijkheid dezer +onderscheiding niet zoozeer uit. Toch is het terwille van een goed +begrip ook dáár wenschelijk, de twee rechten uit elkander +te houden. Wij hebben in die gevallen, zooals Kohler het uitdrukt, met +<span class="pagenum">[<a id="xd20e5739" href="#xd20e5739" name= +"xd20e5739">125</a>]</span>een <i lang="de">Doppelrecht</i> te doen, +d.w.z. twee rechten, die tegen dezelfde handelingen bescherming +verleenen. Wie b.v. tegen den wil van den auteur een werk, dat deze nog +in manuscript heeft, uitgeeft, maakt inbreuk zoowel op het auteursrecht +(uitsluitend exploitatie-recht) als op het persoonlijkheidsrecht (recht +om te beslissen of het geschrift al dan niet openbaar zal worden +gemaakt). Ook met eigendom kan het persoonlijkheidsrecht op eene +dergelijke wijze samengaan. Het binnendringen in een huis b.v. kan +tegelijkertijd zijn een schending van het eigendomsrecht en van het +persoonlijkheidsrecht (recht op huisvrede)<a class="noteref" id= +"xd20e5744src" href="#xd20e5744" name="xd20e5744src">95</a>. Practische +beteekenis heeft het persoonlijkheidsrecht eerst, wanneer er geen ander +recht is, waaruit hetzelfde verbod is af te leiden. Huisvredebreuk kan +b.v. ook gepleegd worden tegen iemand, die niet het minste recht op het +door hem bewoonde huis kan doen gelden; dan is het dus alleen het +<span class="corr" id="xd20e5753" title= +"Bron: persoolijkheidsrecht">persoonlijkheidsrecht</span>, waarop +inbreuk wordt gemaakt. En zoo kan ook het persoonlijkheidsrecht van den +auteur voorkomen zonder auteursrecht; wanneer b.v. dit laatste is +vervreemd of indien het een werk betreft, dat niet tot de beschermde +auteursproducten is te rekenen, zoodat er in het geheel geen +auteursrecht heeft bestaan.</p> +<p>In een afzonderlijk hoofdstuk zal ik het persoonlijkheidsrecht in +verband met het auteursrecht meer in bijzonderheden bespreken; wat hier +voorafgaat is naar ik hoop voldoende geweest om te doen zien, dat wij +het persoonlijkheidsrecht als een zelfstandig recht hebben te +beschouwen, dat weliswaar op sommige punten dezelfde strekking kan +hebben als het auteursrecht, maar toch geen bestanddeel daarvan +uitmaakt, daar het op een anderen grondslag berust en een eigen +rechtskarakter vertoont. <span class="pagenum">[<a id="xd20e5758" href= +"#xd20e5758" name="xd20e5758">126</a>]</span></p> +</div> +</div> +</div> +<div class="footnotes"> +<hr class="fnsep"> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e4000" href="#xd20e4000src" name="xd20e4000">1</a></span> Cf. +<span class="sc">Kohler</span>, <i lang="de">Die Idee des geistigen +Eigenthums</i>, <i lang="de">Archiv für civilistische Praxis</i> +82 pp. 166 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e4012" href="#xd20e4012src" name="xd20e4012">2</a></span> Cf. +<span class="sc">Fernand Renouard</span>, <i lang="fr">Essai sur la +nature du droit d’auteur</i>, Genève 1869 pp. 38 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e4033" href="#xd20e4033src" name="xd20e4033">3</a></span> Cf. o.a. +<span class="sc">Charreyron</span>, <i lang="fr">De la +propriété littéraire et artistique, Thèse +pour le doctorat</i>. Paris 1904 p. 29: „<span lang= +"fr">Toutefois, malgré les arguments juridiques invoqués +par le second système (dat den letterkundigen eigendom +bestrijdt), il ne peut être contesté à notre avis, +que l’auteur ait sur son oeuvre un véritable droit de +propriété.</span>”</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e4053" href="#xd20e4053src" name="xd20e4053">4</a></span> Men zie +hierover o.a.: Dr. <span class="sc">H. Ortloff</span>, <i lang="de">Das +Autor- und Verlagsrecht als strafrechtlich zu stützendes Recht</i> +in <i lang="de">Jahrbücher für die Dogmatik</i> V pp. 323 +sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e4070" href="#xd20e4070src" name="xd20e4070">5</a></span> +<span class="sc">Im. Kant</span>, <i lang="de">Metaphysik der +Sitten</i> I, <i lang="de">Rechtslehre</i>, 1<span class="corr" id= +"xd20e4080" title="Niet in bron">.</span> <i lang="de">Theil</i>, II +<i lang="de">Haupst.</i>, 3 <i lang="de">Abschn.</i>, § 31 II.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e4094" href="#xd20e4094src" name="xd20e4094">6</a></span> Men zie +o.a. <span class="sc">Otto Gierke</span>, <i lang="de">Deutsches +Privatrecht</i> I (<i lang="de">systematisches Handbuch der Deutschen +Rechtswissenschaft von</i> dr. <span class="sc">Karl Binding</span>, +2de afd. 3de deel) pp. 702 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e4115" href="#xd20e4115src" name="xd20e4115">7</a></span> +<span class="sc">Von Gerber</span>, <i lang="de">Ueber die Natur der +Rechte des Schriftstellers und Verlegers</i> in: <i>Jahrbücher f. +d. Dogmatik</i> II pp. 359 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e4126" href="#xd20e4126src" name="xd20e4126">8</a></span> Dr. +<span class="sc">Julius Jolly</span>, <i lang="de">Die Lehre vom +Nachdruck nach den Beschlüssen des deutschen Bundes dargestellt. +Beilageheft zum Archiv für civ. Praxis</i> Bnd. XXXV (1852) p. +91.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e4140" href="#xd20e4140src" name="xd20e4140">9</a></span> +<span class="sc">Macaulay</span>, <i lang="en">Speeches</i> (Tauchnitz +Edition) vol. 1 p. 277.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e4154" href="#xd20e4154src" name="xd20e4154">10</a></span> +<i>Verslagen en Mededeelingen der Koninklijke Akademie van +Wetenschappen. Afd. Letterkunde</i>, deel VI p. 349.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e4166" href="#xd20e4166src" name="xd20e4166">11</a></span> +<i>Bijdragen tot de kennis van het Staats-, Provinciaal en +Gemeente-Bestuur in Nederland</i> XV (<i>nieuwe serie</i> II) pp. 1 +sqq. en 113 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e4177" href="#xd20e4177src" name="xd20e4177">12</a></span> +<i>Hand. Nederl. Juristen-Vereeniging</i> 1877 I p. 35.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e4186" href="#xd20e4186src" name="xd20e4186">13</a></span> +<i>Hand. Ned. Juristen-Vereeniging</i> 1877 I p. 97.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e4204" href="#xd20e4204src" name="xd20e4204">14</a></span> +<i>Handelingen Nederl. Juristen-Vereeniging</i> 1877 II pp. 70, 71.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e4215" href="#xd20e4215src" name="xd20e4215">15</a></span> De +verschillende opstellen van den heer <span class="sc">de Savornin +Lohman</span>, waarin zijne theorie is ontwikkeld, zijn te vinden in: +<i>Themis</i> 1862 pp. 213 sqq., <i>Rechtsgeleerde Bijdragen</i> 1864 +pp. 140 sqq., <i>Bijdragen tot de kennis van Staats-, Provinciaal en +Gemeentebestuur in Nederland</i> XVI (<i>nieuwe serie</i> III) pp. 6 +sqq. en 72 sqq. Men zie ook: <i>Weekbl. v. h. Recht</i>, no. 2916 en +<i>Hand. Ned. Jur.-Ver.</i> 1877 II pp. 5 sqq. en 43 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e4240" href="#xd20e4240src" name="xd20e4240">16</a></span> Mr. +<span class="sc">G. Belinfante</span>, <i>Het recht van den auteur</i>. +<i>Themis</i> 1877 pp. 204<i>a</i> sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e4255" href="#xd20e4255src" name="xd20e4255">17</a></span> Men zie +hiervoor, behalve de reeds genoemde geschriften van mrs. <span class= +"sc">de Ridder</span> en <span class="sc">Freseman Viëtor</span>, +nog van den laatste: <i>Kantteekeningen op het ontwerp van wet tot +regeling van het auteursrecht</i>. Utrecht 1877 pp. 6 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e4272" href="#xd20e4272src" name="xd20e4272">18</a></span> Mr. +<span class="sc">S. Katz</span>, <i>Het Auteursrecht</i>. +<i>Rechtsgeleerd Magazijn</i> I pp. 311 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e4296" href="#xd20e4296src" name="xd20e4296">19</a></span> T. a. +p. p. 328.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e4306" href="#xd20e4306src" name="xd20e4306">20</a></span> Mr. +<span class="sc">J. D. Veegens</span>, <i>Nederland en de Berner +Conventie</i>. <i>De Gids</i> 1896 III pp. 411 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e4318" href="#xd20e4318src" name="xd20e4318">21</a></span> T. a. +p. p. 413.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e4330" href="#xd20e4330src" name="xd20e4330">22</a></span> +<i>Handelingen Tweede Kamer</i> 1880/81 pp. 1628, 1644.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e4335" href="#xd20e4335src" name="xd20e4335">23</a></span> Ibid. +pp. 1628, 1642.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e4338" href="#xd20e4338src" name="xd20e4338">24</a></span> Men zie +o.a.: mr. <span class="sc">Henry Viotta</span>, <i>Het auteursrecht van +den componist</i>. Amst. 1877 pp. 8 sqq.; Mr. <span class="sc">J. van +de Kasteele</span>, <i>Het auteursrecht in Nederland</i>. Leiden 1885 +pp. 8 sqq.; Mr. <span class="sc">A. G. N. Swart</span>, <i>Opmerkingen +betreffende auteursrecht op werken van beeldende kunst</i>. Leiden 1891 +pp. 27 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e4368" href="#xd20e4368src" name="xd20e4368">25</a></span> Men zie +b.v.: <span class="sc">Opzoomer</span>, <i>Het Burgerlijke Wetboek +verklaard</i> III p. 205; <span class="sc">Asser</span> en <span class= +"sc">van Heusde</span>, <i>Handleiding tot de beoefening van het +Nederl. Burg. Recht</i> II p. 57; <span class="sc">Land</span>, +<i>Verklaring van het Burgerlijk Wetboek</i> II p. 2 (2de druk).</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e4399" href="#xd20e4399src" name="xd20e4399">26</a></span> +<span class="sc">Edouard Laboulaye</span>, geciteerd door <span class= +"sc">Fern. Renouard</span> t. a. p. p. 29.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e4411" href="#xd20e4411src" name="xd20e4411">27</a></span> Zoo +o.a. Mr. <span class="sc">A. A. de Pinto</span>, <i>Begrip en omvang +van het auteursrecht volgens de Nederlandsche wet</i> in <i>Verslagen +en Mededeelingen der Koninklijke Akademie van Wetenschappen, Afd. +Letterkunde</i> 3de reeks, deel XII pp. 5 sqq.; <span class="sc">de +Ridder</span> t. a. p. p. 92; <span class="sc">Land</span> t. a. p. p. +2.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e4443" href="#xd20e4443src" name="xd20e4443">28</a></span> +<i lang="de">Autorrecht</i> p. 98.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e4470" href="#xd20e4470src" name="xd20e4470">29</a></span> Men zie +het reeds genoemde artikel van Mr. <span class="sc">Freseman +Viëtor</span> in <i>Bijdr. tot de kennis v. h. Staats-, prov. en +gem.-best. in Nederl.</i> XV (<i>nieuwe serie</i> II) pp. 1 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e4486" href="#xd20e4486src" name="xd20e4486">30</a></span> T. a. +p. p. 6.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e4491" href="#xd20e4491src" name="xd20e4491">31</a></span> T. a. +p. p. 9.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e4498" href="#xd20e4498src" name="xd20e4498">32</a></span> T. a. +p. p. 22.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e4512" href="#xd20e4512src" name="xd20e4512">33</a></span> T. a. +p. pp. 22, 23.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e4517" href="#xd20e4517src" name="xd20e4517">34</a></span> T. a. +p. p. 23.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e4547" href="#xd20e4547src" name="xd20e4547">35</a></span> In: +<i>Themis</i> IX pp. 213 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e4566" href="#xd20e4566src" name="xd20e4566">36</a></span> +<span class="sc">H. J. Hamaker</span>, <i>Het rechtsbewustzijn en de +rechtsfilosofie</i> in: <i>Verslagen en Mededeelingen der Koninklijke +Akademie van Wetenschappen, Afd. Letterkunde</i>, vierde reeks, deel IX +p. 33.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e4579" href="#xd20e4579src" name="xd20e4579">37</a></span> Cf. +<span class="sc">Hamaker</span> t. a. p. p. 36.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e4601" href="#xd20e4601src" name="xd20e4601">38</a></span> +<span class="sc">Heinrich Heine</span>, <i lang="de">Ideen. Das Buch le +Grand.</i> Kap. XIV.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e4611" href="#xd20e4611src" name="xd20e4611">39</a></span> Cf. +<span class="sc">Kohler</span>, <i lang="de">Autorrecht</i> pp. 209, +210.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e4642" href="#xd20e4642src" name="xd20e4642">40</a></span> +<i lang="de">Autorrecht</i> p. 211.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e4649" href="#xd20e4649src" name="xd20e4649">41</a></span> +<i lang="de">Autorrecht</i> pp. 212 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e4656" href="#xd20e4656src" name="xd20e4656">42</a></span> +<i lang="de">Archiv für civilistische Praxis</i> 82 pp. 166 sqq. +Cf. ook: <span class="sc">Jolly</span>, <i>Die Lehre vom Nachdruck</i> +pp. 7 sqq. p. 87.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e4701" href="#xd20e4701src" name="xd20e4701">43</a></span> +<i>Amsterdamsch Schetsboek</i> door <span class="sc">S. +Falkland</span>, <i>Handelsblad</i> 19 Jan, 1907, Avondblad, 3de +blad.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e4720" href="#xd20e4720src" name="xd20e4720">44</a></span> +<span class="sc">Freseman Viëtor</span> t. a. p. p. 112.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e4725" href="#xd20e4725src" name="xd20e4725">45</a></span> +<span class="sc">Freseman Viëtor</span>, <i>Hand. Nederl. Jur. +Vereeniging</i> 1877 I p. 14.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e4733" href="#xd20e4733src" name="xd20e4733">46</a></span> +<i>Hand. Jur. Ver.</i> 1877 I pp. 96, 97.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e4738" href="#xd20e4738src" name="xd20e4738">47</a></span> +<i>Hand. Jur. Ver.</i> 1877 II p. 20.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e4772" href="#xd20e4772src" name="xd20e4772">48</a></span> Prof. +<span class="sc">W. L. P. A. Molengraaff</span> in: <i>Rechtsgeleerd +Magazijn</i> 1887 p. 386.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e4788" href="#xd20e4788src" name="xd20e4788">49</a></span> O.a. +mr. <span class="sc">G. Belinfante</span> in <i>Themis</i> 1865 p. +341.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e4799" href="#xd20e4799src" name="xd20e4799">50</a></span> +<i>Bijdragen enz.</i> XV p. 20.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e4806" href="#xd20e4806src" name="xd20e4806">51</a></span> +<i>Rechtsgeleerd Magazijn</i> 1887 p. 390.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e4828" href="#xd20e4828src" name="xd20e4828">52</a></span> +<span class="sc">Otto Gierke</span>, <i>Deutsches Privatrecht</i> t. a. +p. p. 756.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e4842" href="#xd20e4842src" name="xd20e4842">53</a></span> +<i>Hand. Jur. Ver.</i> 1877 II p. 57.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e4852" href="#xd20e4852src" name="xd20e4852">54</a></span> +<i>Nederland en de Berner Conventie</i> door mr. <span class="sc">J. A. +Levy</span> in: <i>Het Paleis van Justitie</i> 9 Aug. 1898.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e4885" href="#xd20e4885src" name="xd20e4885">55</a></span> +<i>Hand. Jur. Ver.</i> 1877 I p. 68.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e4915" href="#xd20e4915src" name="xd20e4915">56</a></span> +<span class="sc">P. J. Proudhon</span>, <i lang="fr">Les Majorats +littéraires</i> (<i lang="fr">Oeuvres complètes</i>, tome +XVI) p. 11.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e4932" href="#xd20e4932src" name="xd20e4932">57</a></span> T. a. +p. p. 13.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e4959" href="#xd20e4959src" name="xd20e4959">58</a></span> T. a. +p. p. 17.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e4969" href="#xd20e4969src" name="xd20e4969">59</a></span> Behalve +zijne economische beschouwingen gaf <span class="sc">Proudhon</span> +over het auteursrechtvraagstuk nog: „<i lang= +"fr">Considérations morales et esthétiques</i>” en +„<i lang="fr">conséquences sociales</i>”.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e4998" href="#xd20e4998src" name="xd20e4998">60</a></span> +<span class="sc">Louis Blanc</span>, <i lang="fr">De la +propriété littéraire, Organisation du travail</i>, +5<sup>me</sup> ed. Paris 1848 pp. 234, 235.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e5014" href="#xd20e5014src" name="xd20e5014">61</a></span> De door +mij geraadpleegde werken van <span class="sc">Schaeffle</span> zijn: +<i lang="de">Die ausschliessenden „Verhältnisse” mit +besonderer Rücksicht auf litterarisch-artistisches Autorrecht, +Patent-, Muster- und Markenschuz</i> in <i lang="de">Zeitschrift +für die gesammte Staatswissenschaft</i> 1867 (Band 23) pp. +113–218 en 291–476, en: <i lang="de">Ueber die +volkswirtschaftliche Natur der Güter der Darstellung und der +Mittheilung</i> in hetzelfde tijdschrift 1873 (Band 29) pp. +1–70.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e5043" href="#xd20e5043src" name="xd20e5043">62</a></span> Ik heb +gemeend het woord „<i lang="de">Unternehmer-Rente</i>” dat +<span class="sc">Schaeffle</span> hier gebruikt, te moeten vertalen +door „<i>ondernemerspremie</i>” en niet door +„<i>ondernemersrente</i>”, zooals b.v. mr. <span class= +"sc">de Ridder</span> deed. Cf. mr. <span class="sc">N. G. +Pierson</span>, <i>Leerboek der Staathuishoudkunde</i> I pp. 230 +sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e5086" href="#xd20e5086src" name="xd20e5086">63</a></span> T. a. +p. Band 23 p. 346.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e5098" href="#xd20e5098src" name="xd20e5098">64</a></span> T. a. +p. Band 23 p. 347.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e5115" href="#xd20e5115src" name="xd20e5115">65</a></span> +<i lang="de">Archiv für civilistische Praxis</i> Band 82 p. +208.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e5126" href="#xd20e5126src" name="xd20e5126">66</a></span> Cf. +hierboven pp. 85 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e5144" href="#xd20e5144src" name="xd20e5144">67</a></span> Men +zie: <i>Hand. Ned. Jur. Vereeniging</i> 1877 I pp. 75 sqq. en: +<i>Eenige beschouwingen over kopierecht</i> pp. 96 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e5153" href="#xd20e5153src" name="xd20e5153">68</a></span> +<i>Eenige beschouwingen over kopierecht</i> p. 8.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e5167" href="#xd20e5167src" name="xd20e5167">69</a></span> Men zie +o.a.: <span class="sc">Freseman Viëtor</span> in <i>Bijdr.</i> +enz. XV pp. 27 sqq. en Mr. <span class="sc">J. A. Levy</span> in +<i>Hand. Ned. Jur. Ver.</i> 1877 II pp. 16 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e5195" href="#xd20e5195src" name="xd20e5195">70</a></span> +<i>Bijdragen</i> enz. XVI p. 58.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e5203" href="#xd20e5203src" name="xd20e5203">71</a></span> +<i>Hand. Jur. Ver.</i> 1877 II p. 47.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e5229" href="#xd20e5229src" name="xd20e5229">72</a></span> T. a. +p. p. 10<span class="corr" id="xd20e5231" title= +"Niet in bron">.</span></p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e5259" href="#xd20e5259src" name="xd20e5259">73</a></span> +<i>Bijdragen</i> enz. XVI p. 51.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e5275" href="#xd20e5275src" name="xd20e5275">74</a></span> T. a. +p. p. 10.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e5290" href="#xd20e5290src" name="xd20e5290">75</a></span> T. a. +p. 11.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e5310" href="#xd20e5310src" name="xd20e5310">76</a></span> In +dezen zin o.a. reeds: <span class="sc">Edouard Laboulaye</span>, +<i lang="fr">Etudes sur la propriété littéraire en +France et en Angleterre</i>, aangehaald door <span class="sc">Fernand +Renouard</span>, t. a. p. pp. 42 sqq. Hier te lande werd de +eigendomstheorie in dezen vorm voorgedragen door mr. <span class= +"sc">G. Belinfante</span>, <i>Het recht van den auteur</i>, +<i>Themis</i> 1877 pp. 204<i>a</i> sqq. Eenigszins afwijkend is de +leer, door dr. <span class="sc">O. Bähr</span> verkondigd in +<i lang="de">Archiv für Bürgerliches Recht</i> VII pp. 150 +sqq.; hij beschouwt niet het auteursrecht als uitvloeisel van het +eigendomsrecht op het materieele voorwerp, maar hij betoogt, dat daar +waar geen auteursrecht bestaat (b.v. bij een handschrift van een reeds +lang gestorven schrijver), den eigenaar van het handschrift het recht +toekomt, uitsluitend over de verveelvuldiging te beschikken.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e5369" href="#xd20e5369src" name="xd20e5369">77</a></span> +<i lang="de">Beweis der Unrechtmässigkeit des +Büchernachdrucks</i>. <i lang="de">Sämmtliche Werke</i> 8 pp. +224 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e5406" href="#xd20e5406src" name="xd20e5406">78</a></span> +<span class="sc">Hegel</span>’s <i lang="de">Grundlinien der +Philosophie des Rechts</i> § 43; men zie ook §§ 68 en +69.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e5418" href="#xd20e5418src" name="xd20e5418">79</a></span> Zoo +b.v. mr. <span class="sc">J. A. Levy</span> in <i>Paleis van +Justitie</i> 9 Aug. 1898 p. 2: „Genoeg, dat gij met uw ellendig +auteursrecht, benepen gewrocht van kleinzielige opvatting, er in +geslaagd zijt haar, de gedachte, ten halve te kortwieken...” +enz.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e5435" href="#xd20e5435src" name="xd20e5435">80</a></span> Zoo +b.v. mr. <span class="sc">J. A. Levy</span>, t. a. p. pp. 1 en 2; mr. +<span class="sc">J. D. Veegens</span>, <i>De Gids</i> 1896 III p. 416; +<span class="sc">J. D. Doorman</span>, <i>Het vrije vertalingsrecht +verdedigd</i> (Leiden 1885) p. 9; <span class="sc">J. H. Kok</span>, +<i>Auteursrecht en de Berner Conventie</i> (Rotterdam 1905) p. 41.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e5484" href="#xd20e5484src" name="xd20e5484">81</a></span> +<i>Handel. Tweede Kamer</i> 1880–1881 p. 1629.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e5492" href="#xd20e5492src" name="xd20e5492">82</a></span> Cf. in +dezen zin: Prof. mr. <span class="sc">W. L. P. A. Molengraaff</span>, +<i>Rechtsgeleerd Magazijn</i> VI pp. 376, 377.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e5525" href="#xd20e5525src" name="xd20e5525">83</a></span> Men zie +b.v. in dezen zin: <span class="sc">Evertsen de Jonge</span> t. a. p. +p. 23; <span class="sc">Freseman Viëtor</span>, <i>Bijdr.</i> enz. +XV p. 16; mr. <span class="sc">J. A. Levy</span> in <i>Hand. Ned. Jur. +Ver.</i> 1877 II p. 15.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e5553" href="#xd20e5553src" name="xd20e5553">84</a></span> +<i lang="de">Urheberrecht</i> p. 24. Men zie ook: <i lang="de">Archiv +für civilistische Praxis</i> 82 pp. 141 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e5573" href="#xd20e5573src" name="xd20e5573">85</a></span> +<i lang="de">Die Lehre vom Nachdruck</i> pp. 37, 38.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e5580" href="#xd20e5580src" name="xd20e5580">86</a></span> +<i>Eenige beschouwingen over kopierecht</i> p. 77.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e5602" href="#xd20e5602src" name="xd20e5602">87</a></span> Dr. +<span class="sc">J. P. N. Land</span>, <i>Inleiding tot de +wijsbegeerte</i> 2de druk ’s Gravenhage 1900 p. 109.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e5620" href="#xd20e5620src" name="xd20e5620">88</a></span> Men +heeft ook in anderen zin het auteursrecht genoemd een recht op een +onlichamelijke zaak, door niet het geestesproduct zelf als object aan +te nemen, maar „het recht van reproduceeren” of „de +reproductie”. Zoo b.v. mr. <span class="sc">A. A. de +Pinto</span>, <i>Begrip en omvang van het auteursrecht volgens de +Nederlandsche wet, Versl. en Mededeelingen der Kon. Akademie van +Wetensch. Afd. Letterk.</i> 3de reeks 12de deel p. 17, die +schrijft:</p> +<p class="footnote">„Tot die rechten” (n.l. rechten op +onlichamelijke zaken) „behoort nu ongetwijfeld... het +auteursrecht, waarvan het object, de reproductie van een werk, is +onlichamelijk, immaterieel, onverschillig of dat werk zelf reeds een +materieel bestaan heeft.” Juister en duidelijker is het m. i. in +plaats van „de reproductie van het werk” <i>het werk +zelf</i> als object te beschouwen. De reproductie is de handeling, +waartoe het recht de uitsluitende bevoegdheid geeft, dus: de +<i>inhoud</i> van het recht.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e5658" href="#xd20e5658src" name="xd20e5658">89</a></span> O.a. +Prof. mr. <span class="sc">W. L. P. A. Molengraaff</span>, +<i>Rechtsgeleerd Magazijn</i> 1887 p. 393; Prof. mr. <span class= +"sc">D. Simons</span>, <i>Leerboek van het Nederlandsche Strafrecht</i> +II p. 65.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e5674" href="#xd20e5674src" name="xd20e5674">90</a></span> +<span class="sc">O. Gierke</span>, <i lang="de">Deutsches +Privatrecht</i> I t. a. p. pp. 260 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e5690" href="#xd20e5690src" name="xd20e5690">91</a></span> +<i lang="de">Urheberrecht</i> p. 5, cf. ook p. 1.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e5699" href="#xd20e5699src" name="xd20e5699">92</a></span> T. a. +p. p. 765.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e5705" href="#xd20e5705src" name="xd20e5705">93</a></span> T. a. +p. p. 767.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e5713" href="#xd20e5713src" name="xd20e5713">94</a></span> Tegen +de leer van <span class="sc">Gierke</span> zijn door <span class= +"sc">Kohler</span> nog verschillende andere bezwaren ingebracht. Men +zie: <i>Urheberrecht</i> pp. 1 sqq., <i lang="de">Archiv für +bürgerliches Recht</i> X pp. 246 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e5744" href="#xd20e5744src" name="xd20e5744">95</a></span> Cf. +<span class="sc">Kohler</span>, <i>Urheberrecht</i> p. 16.</p> +</div> +</div> +<div id="ch3" class="div1"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="label">Hoofdstuk III</h2> +<h2 class="main">De objecten</h2> +<div class="div2" id="ch3.1"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h3 class="main">§ 1 Algemeen overzicht en groepeering</h3> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">In het algemeen kunnen de producten, die voor +bescherming door auteursrecht in aanmerking komen, worden aangeduid met +de, ook in verschillende wetgevingen gebruikte, uitdrukking: <i>werken +van kunst en letterkunde</i>. Met deze uitdrukking, hoe ruim ook +opgevat, wordt het terrein toch reeds eenigermate afgebakend. Een +belangrijke groep van intellectueele voortbrengselen, die eveneens als +„Immaterialgüter” zijn te beschouwen, vallen er +buiten, nl.: uitvindingen en modellen van nijverheidsproducten, de +voorwerpen van het zoogenaamde „industrieele +eigendomsrecht.”</p> +<p>Laatstgenoemd recht heeft met het auteursrecht vele punten van +overeenkomst; de grondslag van beide rechten is dezelfde, nl. +bescherming van arbeiders en scheppers op intellectueel gebied tegen +onbevoegde exploitatie hunner voortbrengselen, en ook in aard en +strekking toonen zij veel verwantschap. In de wetgevingen vindt men +echter deze twee categorieën van rechten, waar zij beide wettelijk +zijn erkend, afzonderlijk geregeld en wat de internationale regeling +betreft bestaat naast de Conventie van Bern voor het auteursrecht de +<i>Conventie van Parijs van 20 Maart 1883</i> voor den industrieelen +eigendom<a class="noteref" id="xd20e5778src" href="#xd20e5778" name= +"xd20e5778src">1</a>. Dit zou weliswaar opzichzelf nog geen reden +behoeven <span class="pagenum">[<a id="xd20e5781" href="#xd20e5781" +name="xd20e5781">127</a>]</span>te zijn, om ook bij eene +wetenschappelijke beschouwing deze twee rechten zoo scherp uit elkander +te houden; doch naast de practische redenen, die verschillende +voorzieningen eischen, bestaat er ook een verschil in karakter van de +rechtsobjecten, dat bij het bepalen van het begrip van elk dezer +rechten het trekken van een grenslijn tusschen beide rechtvaardigt. +Hiermede is echter niet gezegd, dat de juiste plaats van deze grenslijn +overal even gemakkelijk is aan te wijzen.</p> +<p>Het kenmerkende van de objecten van auteursrecht zal men hierin +hebben te zoeken, dat zij in tegenstelling met de voorwerpen van +industrieelen eigendom steeds naast hetgeen product is van zuiver +intellectueelen arbeid ook elementen van aesthetisch karakter in zich +hebben. Bij de meeste zal dit aesthetisch karakter zelfs verreweg +overwegend zijn (zooals b.v. bij werken van beeldende kunst, muziek, +verzen, romans en tooneelstukken) terwijl de werken, waarmede dit niet +het geval is (b.v. wetenschappelijke geschriften, werken der +bouwkunst), slechts in zooverre onder de beschermde auteursproducten +zijn te rekenen, als zij eene, meer of minder belangrijke, aesthetische +schepping vertegenwoordigen. Geen voorwerp van auteursrecht kan dus +zijn wat alleen de vrucht is van het koel-overleggend en berekenend +verstand, ook al is daarbij nog zooveel arbeid of vindingrijkheid te +pas gekomen. Daarmede is tevens gezegd, dat uitvindingen buiten het +auteursrecht vallen; niet alleen de uitvindingen op het gebied der +nijverheid, waaronder men de objecten voor den industrieelen eigendom +heeft te zoeken, maar ook die op elk ander gebied.</p> +<p>Levert dus op dit punt het trekken van de grenslijn tusschen +auteursrecht en industrieelen eigendom geene moeilijkheden op, minder +gemakkelijk valt met juistheid vast te stellen, waar de grens ligt +tusschen industrieele modellen en kunstwerken. Het woord +<i>kunstnijverheid</i> wijst reeds op het bestaan van eene groep +voortbrengselen, die tusschen het een en het ander inliggen. Hiertoe +zijn onder meer te rekenen: gouden en zilveren gebruiks- en +luxevoorwerpen, weef- en borduurwerk, tapijten, porcelein, aardewerk, +meubelen, versierd drukwerk, ontwerpen voor boekbanden, enz. enz. In de +wetenschap is een streven merkbaar, dat ook reeds in sommige landen +door wetgever en rechter is gevolgd, om alle voorwerpen van +kunstnijverheid tot het gebied van het auteursrecht te rekenen. Mits +<span class="pagenum">[<a id="xd20e5790" href="#xd20e5790" name= +"xd20e5790">128</a>]</span>een voortbrengsel een <i>kunstwerk</i> kan +worden genoemd (dit woord hier op te vatten in zijne allerruimste +beteekenis), moet het volgens deze opvatting, indien het ook overigens +daarvoor in de termen valt, voor een object van auteursrecht worden +gehouden, ook indien het aan practische doeleinden dienstbaar is +gemaakt. Dit beginsel vindt men o. a. in de <i lang="fr">loi-type</i> +der <i lang="fr">Association</i>, welke op dit punt reeds in enkele +wetten geheel of gedeeltelijk navolging heeft gevonden. Het ontwerp is +toepasselijk op alle werken van plastische of graphische kunst <i lang= +"fr">„quels que soient leur mérite, leur emploi et leur +destination”</i> (artikel 1 tweede lid). Er zal nog hieronder +gelegenheid zijn, op deze kwestie terug te komen; hier worde slechts +aangestipt, dat men door het terrein van het auteursrecht in deze +richting uit te breiden, de moeilijkheid, die het vinden van eene +nauwkeurige grensscheiding tusschen auteursrecht en industrieelen +eigendom oplevert, niet opheft, maar slechts verplaatst.</p> +<p>Zet men zich na deze voorloopige afbakening van het terrein tot eene +nadere beschouwing van hetgeen object van het auteursrecht kan zijn, +dan doet zich allereerst de noodzakelijkheid gevoelen, eenige +groepeering te brengen in de bonte menigte „werken van kunst en +letterkunde”.</p> +<p>De verschillende kunstsoorten wijzen vanzelf de hoofdrubrieken aan, +waarin de auteursproducten zijn te verdeelen. In de eerste plaats is de +onderscheiding te maken tusschen de werken der beeldende kunsten, die +met lijnen, vormen en kleuren aesthetische indrukken pogen te wekken +door middel van het gezicht en die, welke men met Schuster<a class= +"noteref" id="xd20e5809src" href="#xd20e5809" name="xd20e5809src">2</a> +zou kunnen noemen werken der „sprekende” kunsten, omdat zij +onmiddellijk door geluid, en slechts middellijk door schrift-teekens +waarneembaar worden gemaakt, nl. de voortbrengselen der woord-<a class= +"noteref" id="xd20e5818src" href="#xd20e5818" name="xd20e5818src">3</a> +en der toonkunst. Tot deze laatste groep zal men echter ook moeten +rekenen de werken, waarin niet door middel van letterteekens en noten, +maar met lijnen, kleuren en <span class="pagenum">[<a id="xd20e5833" +href="#xd20e5833" name="xd20e5833">129</a>]</span>figuren iets wordt +beschreven of uiteengezet. In deze werken, waartoe b.v. gerekend moeten +worden: landkaarten, platte gronden, graphische voorstellingen, +doorsnede-teekeningen van gebouwen en machines enz., vervullen de +lijnen en kleuren een soortgelijke rol als letters en woorden in een +geschrift. „<span lang="de">Auch +hier</span>”—schrijft Kohler over deze soort +werken—„<span lang="de">handelt es sich um eine +Sprachkunst, da auch hier nicht nur die technisch richtige Anwendung +der sinnbildlichen Mittel, sondern die weise Auswahl des Wichtigen aus +der Ueberfülle des Vorhandenen für die Brauchbarkeit +<span class="corr" id="xd20e5840" title="Bron: and">und</span> +Uebersichtlichkeit entscheidend ist</span>”<a class="noteref" id= +"xd20e5845src" href="#xd20e5845" name="xd20e5845src">4</a>. Wij hebben +hier dus te doen met eene taal, die niet hoorbaar kan worden +weergegeven.</p> +<p>Hetzelfde kan worden gezegd van werken van geheel anderen aard; nl. +pantomimes, waarin ook gedachten en gevoelens tot uiting worden +gebracht door middel van natuurlijke of symbolische, zichtbare teekens: +gebaren en mimiek. Pantomimes en balletten kunnen ook in schrift worden +gebracht door middel der <i>choregraphie</i>, een woord dat het eerst +schijnt te zijn gebruikt door zekeren Feuillet, dansmeester te Parijs, +die in 1701 in het licht gaf een werkje, dat tot titel voert: <i lang= +"fr">Chorégraphie, ou l’art d’écrire la danse +par caractères, figures et signes démonstratifs</i>. Ook +ten aanzien van deze werken bestaat er dus reden te spreken van eene +taal, die gedanst kan worden en geschreven, maar niet gesproken.</p> +<p>Tot de groep der beeldende kunsten zijn ook te rekenen, hoewel zij +daarmede niet op ééne lijn kunnen worden gesteld: de +bouwkunst, de verschillende soorten van kunstnijverheid of technische +kunsten en de photographie.</p> +<p>Wij komen dus tot de volgende groepeering der auteursproducten:</p> +<ul> +<li>I De werken, waarbij als materiaal eene <i>taal</i> dienst doet, en +wel: +<ul> +<li><i>a</i>) de woordtaal (geschriften van allerlei aard);</li> +<li><i>b</i>) de taal van lijnen en figuren in: kaarten en platen van +technischen of wetenschappelijken aard;</li> +<li><i>c</i>) de taal der muziek (werken der toonkunst);</li> +<li><i>d</i>) de taal van gebaren en mimiek (choregraphische +werken);</li> +</ul> +</li> +<li>II De werken der beeldende kunsten, waarbij te onderscheiden +vallen: +<ul> +<li><i>a</i>) de eigenlijke beeldende kunsten, zoowel graphische (in +twee afmetingen) als plastische (in drie afmetingen); <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e5893" href="#xd20e5893" name= +"xd20e5893">130</a>]</span></li> +<li> +<p class="first">b) de kunstnijverheid;</p> +</li> +<li> +<p class="first">c) de photographie;</p> +</li> +<li> +<p class="first">d) de bouwkunst.</p> +</li> +</ul> +</li> +</ul> +<p>Alle werken, waarop auteursrecht kan worden gevestigd, zijn onder +een van de hier genoemde rubrieken in te deelen; doch niet overal is de +bescherming zóó volledig, dat zij al deze groepen omvat. +In sommige landen bestaat b.v. geen auteursrecht op choregraphische +werken, terwijl ook de werken der bouwkunst, de photographieën en +de producten der kunstnijverheid niet overal tot de beschermde +auteursproducten worden gerekend. Ons land, waar de geheele hoofdgroep +„werken van beeldende kunst” onbeschermd is, staat echter +in dit opzicht onder de beschaafde staten alleen.</p> +<p>In verband met de boven gegeven indeeling der verschillende +auteursproducten in groepen kan nog worden opgemerkt, dat er ook werken +zijn, die aan de samenwerking van twee kunsten hun ontstaan te danken +hebben. Deze samenwerking kan plaats hebben tusschen de kunst van het +woord en die van het beeld (geïllustreerde geschriften, +teekeningen, inzonderheid caricaturen met onderschriften); tusschen +dans en muziek (bij bijna alle pantomimes en balletten behoort muziek); +maar vooral is zij van belang tusschen de woorden de toonkunst. Tekst +en muziek kunnen op verschillende wijzen met elkander in verbinding +worden gebracht tot de vorming van een geheel. Het meest los van +elkander blijven zij daar, waar het geschrift (vers of prozastuk) +slechts de aanleiding is geweest voor het ontstaan van eene +zelfstandige muzikale compositie; waar de componist er dus naar heeft +gestreefd eene verklanking in tonen te geven van hetgeen door een ander +(of door hemzelf) in woorden was uitgedrukt. Men spreekt in die +gevallen van <i>programma-muziek</i> in tegenstelling van de +dusgenoemde <i>absolute muziek</i>. De band is reeds nauwer, waar de +muziek als begeleiding van het gesproken woord optreedt. Dit voert tot +het zoogenoemde <i>melodrama</i>, een kunstvorm die in de laatste jaren +weer meer in zwang schijnt te komen. De innigste samensmelting van +woord en toon vindt men echter in de vocale muziek, composities voor de +menschelijke stem, al of niet met instrumentale begeleiding. Hoewel het +altijd mogelijk blijft, de twee elementen, waaruit deze werken bestaan, +muziek en tekst, van elkander te scheiden, zijn zij toch meestal te +beschouwen als één geheel, zoowel uit aesthetisch oogpunt +(men denke b.v. aan de muziekdrama’s <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e5919" href="#xd20e5919" name= +"xd20e5919">131</a>]</span>van Richard Wagner) als met het oog op de +exploitatie. Ten aanzien van het auteursrecht is dit in verschillende +opzichten van belang<a class="noteref" id="xd20e5921src" href= +"#xd20e5921" name="xd20e5921src">5</a>; in dit verband is het voldoende +erop te wijzen, dat naast het recht op de muziek en dat op den tekst +bij deze werken ook kan bestaan een recht op het geheel, zoodat dit +laatste in het auteursrecht als een afzonderlijk rechtsobject is te +beschouwen.</p> +<p>Iets dergelijks is het geval met de „verzamelwerken”, d. +w. z. werken, die bestaan uit bijdragen van meerdere personen, zooals +b.v. bloemlezingen, encyclopaedieën enz. Aan dengeen, die deze +samenstellende deelen tot een geheel heeft vereenigd, kennen de meeste +wetten (ook onze wet: art. 2 lid 1a, en 2) het auteursrecht toe op dit +geheel. Hierin hebben wij dus ook te zien een afzonderlijk voorwerp van +auteursrecht.</p> +<hr class="tb"> +<p>Er bestaan buiten de genoemde kunsten nog wel andere, waarin +aesthetische scheppingen kunnen worden voortgebracht, die zich in +abstracto zouden leenen om voorwerp van een uitsluitend +exploitatierecht te zijn, analoog met het auteursrecht. Ook aan de +praestaties van de uitvoerende kunstenaars (tooneelspelers, zangers, +instrumentbespelers en orkestleiders) kan het karakter van artistieke +schepping niet worden ontzegd; men spreekt immers wel van de +„creatie” van een tooneelspeler in een bepaalde rol. Dat +zich ten aanzien van deze kunsten de behoefte aan een uitsluitend recht +van exploitatie in het verkeer nog niet algemeen heeft doen gevoelen, +kan misschien voor een deel worden verklaard uit het feit, dat het tot +nu toe slechts in beperkte mate en op gebrekkige wijze mogelijk is, +deze kunstpraestaties buiten toedoen van den „auteur” te +exploiteeren. Doch evenals de uitvinding van de boekdrukkunst de +behoefte aan kopierecht heeft doen ontstaan en de verschillende +reproductie-methodes van prenten en schilderijen tot het verleenen van +auteursrecht op werken van beeldende kunst hebben geleid, is het niet +geheel onmogelijk, dat nieuwe uitvindingen in de toekomst gevolgen van +soortgelijken aard zullen meebrengen. Er zijn zelfs reeds twee +uitvindingen van de laatste jaren, die in dit opzicht niet geheel +zonder gevolg zijn gebleven, n.l. de phonograaf of grammophoon en de +kinematograaf. De eerste dient, zooals bekend, tot het reproduceeren +van klanken, <span class="pagenum">[<a id="xd20e5933" href="#xd20e5933" +name="xd20e5933">132</a>]</span>die door middel van een naald, die op +bepaalde wijze op de geluidstrillingen reageert, in een cylinder of +plaat zijn gefixeerd. Vocale en instrumentale muziek en ook de +sprekende menschelijke stem worden door middel van de daarvan gemaakte +phonogrammen nauwkeurig hoorbaar weergegeven<a class="noteref" id= +"xd20e5935src" href="#xd20e5935" name="xd20e5935src">6</a>.</p> +<p>Dit heeft reeds aanleiding gegeven tot eene merkwaardige +<span class="corr" id="xd20e5946" title= +"Bron: belissing">beslissing</span> van het Hof van Berlijn, waarbij +erkend werd het „auteursrecht” van den zanger op zijne +stem. Een zanger had liederen gezongen in een phonograaf en de door hem +„bezongen” rollen waren in den handel gebracht. Hiervan +werden nu zonder zijne toestemming door een derde nieuwe reproducties +gemaakt. Het Hof nam aan, dat het ten gehoore brengen van gezang +voorbereidenden intellectueelen arbeid vereischt en dat het product van +dezen arbeid, evengoed als een geschrift of eene muzikale compositie, +als object van auteursrecht is te beschouwen volgens de (toen nog van +kracht zijnde) wet van 11 Juni 1870<a class="noteref" id="xd20e5949src" +href="#xd20e5949" name="xd20e5949src">7</a>.</p> +<p>Ook voor tooneelspelers kan de phonograaf van beteekenis zijn, +vooral indien de hoorbare reproductie van hunne dictie gepaard gaat met +eene afbeelding door middel van den kinematograaf van gebarenspel en +mimiek. Deze samenwerking van phonograaf en kinematograaf maakt het +mogelijk, de geheele uitbeelding van een rol tegelijk hoorbaar en +zichtbaar weer te geven.</p> +<p>Een <i lang="fr">Congrès de l’art théatral</i>, +gehouden te Parijs in 1900, heeft reeds den wensch uitgesproken, dat de +tooneelspeler tegen de reproductie zijner interpretatie zou worden +beschermd<a class="noteref" id="xd20e5961src" href="#xd20e5961" name= +"xd20e5961src">8</a>. Ook de <i lang="fr">Association</i> heeft zich +met dit vraagstuk bezig gehouden, en daarbij kwam ook ter sprake, of +niet eveneens mise-en-scène, decoratief en costumeering, i. e. +w. de „aankleeding” van een stuk, voorwerp van een +uitsluitend recht behoort te zijn<a class="noteref" id="xd20e5970src" +href="#xd20e5970" name="xd20e5970src">9</a>. Wat dit laatste betreft +bestaat er een arrest <span class="pagenum">[<a id="xd20e5982" href= +"#xd20e5982" name="xd20e5982">133</a>]</span>van 30 Dec. 1898 van het +Cour d’appel van Parijs, waarbij wordt beslist, dat aan het +<i lang="fr">théatre de la Porte-Saint-Martin</i> het +<i>auteursrecht</i> toekomt op de mise-en-scène van het door die +schouwburg-onderneming vertoonde stuk <i>Cyrano de Bergerac</i>. Na de +overweging, dat de decors als kunstwerken zijn te beschouwen, die de +bescherming der wet genieten, wordt in het arrest verder gezegd: +„<span lang="fr">... qu’il en est de même de la mise +en scène, comprenant les costumes et le groupement des +personnages, dont le plan général et la conception, le +plus souvent réglés par un livret manuscrit ou +inprimé, sont une oeuvre de l’esprit susceptible +d’être protégée par la loi. Qu’il suit +de là que la reproduction<a class="noteref" id="xd20e5996src" +href="#xd20e5996" name="xd20e5996src">10</a>, soit des décors, +soit de la mise en scène, ne peut être faite sans le +consentement du propriétaire</span>”<a class="noteref" id= +"xd20e6000src" href="#xd20e6000" name="xd20e6000src">11</a>.</p> +<p>Deze beslissing komt mij, evenzeer als die van het Hof van Berlijn, +welke hierboven werd genoemd, onjuist voor. In hoeverre de betreffende +bepalingen van de Duitsche wet van 11 Juni 1870 en van de Fransche wet +van 24 Juli 1793 ruimte lieten om in deze gevallen aldus te beslissen, +kan hier buiten beschouwing blijven. Ik wensch slechts de vraag onder +de oogen te zien, of het in het algemeen aanbeveling verdient het +begrip „kunstwerk” in het auteursrecht zoo ver uit te +breiden, dat daaronder ook de praestaties van zangers, tooneelspelers, +regisseurs enz. gerekend zouden moeten worden. Vooralsnog bestaat er m. +i. alle reden, deze vraag in ontkennenden zin te beantwoorden.</p> +<p>Wat de ensceneering en costumeering van een tooneelstuk betreft, +hieraan ontbreken de kenmerken van eene artistieke schepping, van een +kunstwerk, ten eenenmale. Kohler merkt hierover zeer juist op: +„<span lang="de">Allerdings besteht die Theaterausstattung nicht +blosz aus den Aufzügen und Gewändern, sondern auch aus dem +Arrangement der Zimmer, aus der Gruppirung der Naturobjecte—diese +ist aber ebenso wenig ein Kunstwerk, als ähnliche Arrangements im +Leben es sind</span>”<a class="noteref" id="xd20e6012src" href= +"#xd20e6012" name="xd20e6012src">12</a>. Hij maakt dan nog verder de +opmerking, dat een enkel stuk van het decor, een schilderij, dat in de +kamer, welke het tooneel verbeeldt, is opgehangen, een gobelin enz. wel +als werken van beeldende <span class="pagenum">[<a id="xd20e6017" href= +"#xd20e6017" name="xd20e6017">134</a>]</span>kunst object van +auteursrecht kunnen zijn, doch dat het feit, dat zij tot de aankleeding +van het stuk behooren, daarbij niet in aanmerking is te nemen. Dit komt +mij voor, de juiste opvatting te zijn. Wat wij, in de schouwburg-zaal +zittend, binnen het raam der tooneel-opening aanschouwen, is niet de in +beeld gebrachte voorstelling van een kunstenaar, maar een stukje +werkelijkheid; de lijnen en kleuren, die wij in het tafereel +bewonderen, zijn die van de voorwerpen en van de personen zelf, welke +zich op het tooneel bevinden. Het schikken en groepeeren kan dus niet +als het scheppen van een kunstwerk worden beschouwd, ondanks de +artistieke talenten, die eraan ten koste kunnen zijn gelegd. Om +dezelfde reden vallen ook buiten den kring der <i>kunstwerken</i> in +den hier bedoelden zin: tableaux-vivants, gecostumeerde +optochten<a class="noteref" id="xd20e6022src" href="#xd20e6022" name= +"xd20e6022src">13</a>, uitstallingen voor winkelruiten of op +tentoonstellingen enz. enz.</p> +<p>Het werk der uitvoerende kunstenaars kan daarentegen wel, zooals +reeds werd opgemerkt, de kenmerken van eene artistieke schepping in +zich hebben. Tooneelspelers, zangers, viool- of piano-virtuozen +zijn—het behoeft nauwelijks te worden gezegd—niet maar te +beschouwen als instrumenten in de hand van den schrijver of componist. +Het ten gehoore brengen is een kunst op zichzelf. De auteur moge tot in +de fijnste schakeeringen geweten en gevoeld hebben, hoe de ideale +hoorbare reproductie van zijn werk behoort te zijn en dit ook min of +meer nauwkeurig hebben kunnen aanwijzen (dit geldt vooral voor +muziekwerken); de <i>verwerkelijking</i> hiervan moet hij aan anderen, +de uitvoerende kunstenaars, overlaten. Dit neemt natuurlijk niet weg, +dat een componist ook uitvoerend kunstenaar kan zijn en een +drama-schrijver tegelijkertijd tooneelspeler; beide kunsten zijn in dat +geval in een persoon vereenigd, maar blijven niettemin van elkander te +onderscheiden.</p> +<p>In denzelfden geest laat Kohler zich over de uitvoerende of +reproduceerende kunsten uit; hij wijst er tevens op, dat eene +uitvoering of voordracht wel te beschouwen is als „<span lang= +"de">... eine Augenblicksäuszerung mit allen Zufälligkeiten +des Augenblicks in Bezug auf Stimme <span class="pagenum">[<a id= +"xd20e6043" href="#xd20e6043" name="xd20e6043">135</a>]</span>Betonung, +Ausdrucksweise;</span>” doch dat dit nog geen reden is om het als +object van auteursrecht te verwerpen, daar ook van sommige +„<span lang="de">Autorwerke</span>” (als voorbeeld noemt +hij de improvisatie) hetzelfde kan worden gezegd<a class="noteref" id= +"xd20e6049src" href="#xd20e6049" name="xd20e6049src">14</a>. Deze +verwijzing naar de improvisatie was m. i. niet eens noodzakelijk; ik +zou zelfs meenen, dat in het algemeen het werk van uitvoerende +kunstenaars niet meer dan dat van de „scheppende” in +engeren zin onder toevalligheden als b. v. de stemming van het +oogenblik te lijden heeft. Evenals de schrijver en de componist komen +ook de tooneelspeler, zanger, pianist enz. niet met hun werk +onvoorbereid voor het publiek. Door herhaalde oefeningen en +overdenkingen zijn zij niet alleen gewapend tegen de technische +moeilijkheden, die op het oogenblik der uitvoering te overwinnen zijn, +maar zij hebben daardoor ook de gelegenheid gehad, hunne vertolking te +ontdoen van alles wat er aanvankelijk nog vluchtig en onbezonken in +mocht zijn geweest. Met een improvisator zou m.m. te vergelijken zijn +de pianist, die een hem onbekend stuk <i lang="fr">à vue</i> in +de concertzaal zou willen voordragen. Van een ernstig kunstenaar is zoo +iets echter niet licht te verwachten.</p> +<p>Het schijnt mij echter onnoodig hierop nog verder in te gaan. Van +meer belang is het, een oogenblik stil te staan bij hetgeen Kohler +opmerkt om te betoogen, dat het werk der uitvoerende kunstenaars +<i>niet</i> als auteursproduct is te beschouwen. Hij schrijft: +„<span lang="de">Wohl aber kann an allem diesen <span lang= +"nl-1900">(d. i. aan elke voordracht en uitvoering, ook b. v. die van +den orkest-leider)</span> ein Persönlichkeitsrecht bestehen, denn +es ist ein Eingriff in das Recht der Person, eine mechanische +Nachäffung ihrer Augenblickstätigkeit zu bewirken und ihr +hierdurch dasjenige zu nehmen, worauf sie ein Recht hat, nämlich +die „Gunst” des Augenblicks.</span>”</p> +<p>In het algemeen kan ik mij met deze opvatting wel vereenigen, hoewel +ik meen, dat hier wel wat al te absoluut is gesteld, dat het recht der +uitvoerende kunstenaars, voor zoover hiervoor grond bestaat, geen +auteursrecht is maar persoonlijkheidsrecht. Het is zeker waar, dat een +zanger en tooneelspeler niet eene buiten hen bestaande schepping +vertoonen aan het publiek; hunne kunst-praestatie is niet los te maken +van hun persoon; wat zij te bewonderen geven is niet iets dat zij +hebben <i>gemaakt</i>, maar hetgeen zij <i>doen</i>. Met het oog +<span class="pagenum">[<a id="xd20e6077" href="#xd20e6077" name= +"xd20e6077">136</a>]</span>hierop is Kohler’s karakteriseering +van de reproductie hunner kunst als „<span lang= +"de">Nachäffung ihrer Augenblickstätigkeit</span>” zeer +goed te aanvaarden. Ik meen echter, dat dit niet steeds zoo behoeft te +blijven. De reproductie-middelen, welke hier ten dienste staan +(speciaal grammophoon, phonograaf en de „Mignon”-piano), +zijn nog betrekkelijk gebrekkig; behalve de stem of de muziek die zij +weergeven hoort men nog storende bijgeluiden, en de rollen en platen +die worden gebruikt zijn te klein, om werken van eenigszins langeren +adem zonder af te breken ten gehoore te brengen. Indien men echter +nagaat, welke vorderingen de techniek reeds heeft gemaakt, is de +verwachting niet zonder grond, dat men ook deze gebreken in den loop +der jaren zal weten te verhelpen.</p> +<p>Naarmate nu de phonographische reproductie meer volkomen wordt, zal +ook het persoonlijk karakter, dat nu nog aan de kunstpraestatie der +uitvoerende kunstenaars eigen is, langzamerhand verdwijnen. Wat het +woordschrift is voor de kunstenaars van de taal en het muziekschrift +voor de componisten, zal het klankschrift worden voor de kunstenaars +van het geluid: een middel om hunne kunstschepping buiten hun persoon +te belichamen en haar zoodoende voor anderen waarneembaar en genietbaar +te maken, zonder dat deze in persoonlijk contact met den kunstenaar +behoeven te komen. Indien men er eenmaal in slaagt, door middel van het +phonogram eene aesthetische genieting te verschaffen, die gelijk komt +aan die welke door het aanhooren van den kunstenaar zelf wordt gegeven, +dan zal men niet meer kunnen spreken van „<span lang= +"de">mechanische Nachäffung ihrer +Augenblickstätigkeit</span>.” Het zal dan niet meer zijn +eene nabootsing van hetgeen de kunstenaar op een bepaald oogenblik +<i>deed</i>, maar zijn werk zelf, in getrouwe reproductie weergegeven. +En daarmede zal het principieele verschil tusschen werken van dezen +aard en die van de scheppende kunstenaars in engeren zin grootendeels +zijn vervallen. Ik zie althans geen reden, waarom men voordracht, zang +en spel dan niet even goed tot de immaterieele goederen zou moeten +rekenen, als geschriften, muzikale composities en werken van beeldende +kunst.</p> +<p>Het bovenstaande heeft echter betrekking op toestanden en +verhoudingen, waarvan het niet eens volkomen zeker is of zij ooit +zullen intreden en die in elk geval op dit oogenblik nog niet bestaan. +Het zou dus op zijn minst voorbarig moeten heeten, om in verband +hiermede <span class="pagenum">[<a id="xd20e6092" href="#xd20e6092" +name="xd20e6092">137</a>]</span>reeds nu van een auteursrecht, +toekomende aan zangers, voordragers, tooneelspelers enz. te spreken. +Het doel mijner opmerkingen was slechts, te doen uitkomen, dat de kring +der objecten van auteursrecht nog voor uitbreiding vatbaar is, en dat +de grenzen, zooals wij die nú hebben te stellen, waarschijnlijk +binnen niet al te langen tijd reeds te eng zullen blijken.</p> +</div> +</div> +<div class="div2" id="ch3.2"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h3 class="main">§ 2 Geschriften</h3> +<div class="div3" id="ch3.2.1"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main">a Kenmerkende eigenschappen</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De eerste, en verreweg de belangrijkste rubriek van +auteursproducten, waarmede wij ons hebben bezig te houden, is die van +de geschriften, juister gezegd: van de <i>werken der woordkunst</i>. +Want ook daar, waar niets op schrift is gebracht, kan eene schepping in +taal voorhanden zijn. Het schrift is niet meer dan een zichtbare +afbeelding van hetgeen in de taal is gewrocht en geen essentieel +bestanddeel daarvan. Er bestaat daarom geen reden om onderscheid te +maken tusschen de werken, welke de auteur in schriftvorm waarneembaar +heeft gemaakt, en die welke op andere wijze tot uiting zijn gekomen. De +auteur kan zijn werk hebben voorgedragen voor een grooter of kleiner +publiek; indien het een tooneelstuk is, kan hij aan elken tooneelspeler +diens rol mondeling hebben ingeprent; en ook is het geval denkbaar (al +zal het in werkelijkheid wel tot de groote zeldzaamheden behooren), dat +hij zijn geestesproduct—een gedicht b.v.—alleen aan den +phonograaf heeft toevertrouwd. In al deze gevallen is er aan een werk +in woordtaal het aanzijn gegeven, zonder dat er ook maar +één letter behoeft te zijn geschreven. Doch men zal +inzien dat deze omstandigheid niets afdoet aan de vraag, of deze werken +al dan niet object van auteursrecht kunnen zijn. Waar het alleen op +aankomt is, dat het werk op eenigerlei wijze tot uiting is gekomen en +dus niet alleen in den geest van den auteur bestaat, maar door anderen +hetzij waargenomen is, hetzij buiten den auteur om waargenomen kan +worden.</p> +<p>Niet elke uiting in woordtaal kan echter als een auteursproduct +worden beschouwd. Ik heb er al op gewezen, dat er slechts daar van +auteursrecht sprake kan zijn, waar eene aesthetische schepping tot +stand is gekomen. Er moet iets in de taal geformeerd zijn; er +<span class="pagenum">[<a id="xd20e6107" href="#xd20e6107" name= +"xd20e6107">138</a>]</span>moet zijn, wat Kohler met eene, moeilijk te +vertalen uitdrukking noemt: „<span lang="de">ein <span class= +"corr" id="xd20e6111" title= +"Bron: künstleriches">künstlerisches</span> Gebilde der +Sprache</span>”<a class="noteref" id="xd20e6115src" href= +"#xd20e6115" name="xd20e6115src">15</a>. Hiermede wordt niet bedoeld, +dat het auteursrecht beperkt zou blijven tot de zoogenaamde +„schoone letteren” (belletrie, „literatuur” in +engeren zin). Ook in geschriften, welke niet uitsluitend ten doel +hebben aesthetische aandoeningen te verwekken (b.v. in +wetenschappelijke verhandelingen), valt eene zekere +„woordkunst” niet te miskennen. „<span lang="de">Zu +den Kunstwerken</span>,”—schrijft +Kohler,—„<span lang="de">mindestens zu den Kunstwerken in +thesi, zu den bestimmungsgemäszen Kunstwerken gehören auch +diejenigen literarischen Darstellungen, welche belehrenden Inhaltes +sind, auch diejenigen, welche vorherrschend wissenschaftliche Zwecke +verfolgen: denn die belehrende Darstellung bedient sich des Mittels der +Sprache, die Handhabung der Sprache aber ist eine künstlerische: +sie ist eine Verbindung der Nothwendigkeit (der Sprachgesetze) mit der +Freiheit des Individuums; vorausgesetzt nur, dasz die Sprache nicht dem +bloszen Lebenstriebe dient, sondern sich höhere Zwecke setzt, sei +es auch nur die Zwecke der Belehrung oder der Massenwirkung. +Allerdings: die Belehrung und die Massenwirkung als Zweckwirkung ist +nicht ästhetisch, denn die Kunst ist nothwendig zwecklos, sie darf +wenigstens direkt keinen anderen Zweck verfolgen, als die Zwecke des +Schönen; wohl aber ist hierbei die Benützung der Sprache eine +künstlerische, weil die Sprache über ihre ursprünglichen +Zwecke, die Zwecke des Lebenstriebes, sich erhebt, weil sie dadurch +ihre eigentlichen Zwecke abwirft und relativ zwecklos +wird</span>”<a class="noteref" id="xd20e6127src" href= +"#xd20e6127" name="xd20e6127src">16</a>.</p> +<p>Waar dus alleen een practisch gebruik van de taal wordt gemaakt, +b.v. bij het doen van mededeelingen of het uiten van gevoelens in +gesprekken of in brieven, worden geen voorwerpen van auteursrecht +geschapen. Voor dit laatste is noodig, dat de taal als kunstmateriaal +zij gebruikt; er moet iets onder woorden zijn gebracht, dat om zoo te +zeggen buiten het dagelijksch verkeer staat: „<span lang= +"de">eine dem ordentlichen Kreis des Lebensverkehrs entzogene +abgerundete Darstellung</span>”—zooals Kohler het elders +uitdrukt<a class="noteref" id="xd20e6137src" href="#xd20e6137" name= +"xd20e6137src">17</a>.</p> +<p>Met zijne onderscheiding tusschen het tweeërlei gebruik, dat +van <span class="pagenum">[<a id="xd20e6144" href="#xd20e6144" name= +"xd20e6144">139</a>]</span>de taal kan worden gemaakt, het +„<span lang="de">künstlerische</span>” en het +„<span lang="de">nicht-künstlerische</span>”, heeft +Kohler een juist en doeltreffend criterium aan de hand gedaan om te +beoordeelen, of een geschrift al dan niet tot de auteursproducten is te +rekenen<a class="noteref" id="xd20e6152src" href="#xd20e6152" name= +"xd20e6152src">18</a>. Vele schrijvers hebben zich met deze vraag +beziggehouden; want dat niet alles wat gesproken of geschreven kan +worden een door auteursrecht beschermd „geschrift” is, +daarover zijn allen het wel eens. De moeilijkheid was echter, om de +kenmerkende eigenschappen juist en duidelijk te omschrijven. Gierke +stelt b.v. als eisch: „<span lang="de">Um aber ein Schriftwerk +(n.l. volgens de Duitsche wet) zu sein, muss das sprachliche Erzeugniss +die Merkmale eines Geisteswerkes tragen, sich also als ein durch +Formgebung individualisirter Gedanken-inhalt darstellen,</span>” +en eenige regels verder: „<span lang="de">Es muss sich als +originale geistige Schöpfung offenbaren, die so nur aus der Arbeit +eines bestimmten Geistes hervorgehen konnte</span>”<a class= +"noteref" id="xd20e6180src" href="#xd20e6180" name= +"xd20e6180src">19</a>. Dat Gierke het kenmerk vooral in het +persoonlijke karakter van de gedachtenuiting zoekt, hangt natuurlijk +met zijne theorie der „<span lang= +"de">Persönlichkeitsrechte</span>”, waartoe ook het +auteursrecht volgens hem behoort, samen. Overigens is hetgeen hij als +vereischte stelt voor een geschrift om voorwerp van auteursrecht te +zijn, niet onjuist, al laat m. i. Kohler beter het licht vallen op +datgene, waar het voornamelijk op aankomt.</p> +<p>Bij andere, vooral oudere, schrijvers vindt men dikwijls minder +goedgekozen en niet ter zake doende kenteekenen opgegeven ter +beslissing van de vraag welke ons hier bezighoudt. Zoo wenschen +sommigen alleen die geschriften als auteursproducten te beschouwen, +welke zich leenen om te worden uitgegeven of die door den schrijver +daarvoor zijn bestemd<a class="noteref" id="xd20e6190src" href= +"#xd20e6190" name="xd20e6190src">20</a>. Doch de eigenschap, welke hier +als kenmerk <span class="pagenum">[<a id="xd20e6215" href="#xd20e6215" +name="xd20e6215">140</a>]</span>moet dienstdoen, vindt niet zoozeer +haar oorsprong in de gesteldheid van het werk zelf, dan wel in +daarbuiten liggende omstandigheden, als b.v. de smaak en de +ontwikkeling van het publiek, de uitgebreidheid van het gebied der +taal, waarin het werk is geschreven, enz. Deze omstandigheden zijn +bovendien aan verandering onderhevig: een geschrift, dat op het +tijdstip zijner voltooiing niet „<span lang= +"de">verlagsfähig</span>” is, kan dit later worden en +omgekeerd. Dit criterium mist dus allen vasten grond.</p> +<p>Hetzelfde kan gezegd worden van hetgeen mr. de Ridder stelt als +„vereischten, welke aanwezig moeten zijn, om tot voorwerp van +kopierecht te maken.” Behalve dat het werk een „individueel +letterkundig geestesproduct” moet zijn (eene omschrijving, die +niet onjuist, maar te weinig nauwkeurig is), vordert deze schrijver +nog: „dat (het) mechanisch kan worden gereproduceerd” (iets +dat voor een geschrift vanzelf spreekt) en bovendien, dat „deze +verveelvoudiging een vermogensvoordeel kan opleveren”<a class= +"noteref" id="xd20e6222src" href="#xd20e6222" name= +"xd20e6222src">21</a>. Door dit laatste wordt wederom niet eene +blijvende, innerlijke eigenschap van het werk, maar eene veranderlijke, +van andere factoren afhankelijke omstandigheid tot criterium genomen. +Het is mij bovendien uit de toelichting, die hierbij wordt +gegeven<a class="noteref" id="xd20e6230src" href="#xd20e6230" name= +"xd20e6230src">22</a>, niet volkomen duidelijk geworden, hoe moet +worden uitgemaakt, of de mogelijkheid om een vermogensvoordeel te +behalen al dan niet bestaat.</p> +<p>Even weinig doeltreffend is de definitie, die een ander Nederlandsch +schrijver, mr. J. G. Robbers, geeft van de—door onze wet +beschermde—geschriften. Een geschrift moet volgens dezen +schrijver zijn „een letterkundig geestesproduct” en dit +laatste wordt omschreven als: „product des geestes, in +schriftelijken vorm, dat, als geheel, van individueelen geestelijken +arbeid getuigt en waaraan men, wegens vorm of inhoud, waarde hechten +kan”<a class="noteref" id="xd20e6235src" href="#xd20e6235" name= +"xd20e6235src">23</a>. Op deze definitie zijn verschillende +aanmerkingen te maken. De „schriftelijke vorm” is, zooals +boven reeds is uiteengezet, geen essentieel bestanddeel van een +„geschrift” en had dus in de definitie niet behooren +opgenomen te worden. Dat een werk, om beschermd te <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e6243" href="#xd20e6243" name= +"xd20e6243">141</a>]</span>zijn, van „individueelen geestelijken +arbeid” moet getuigen, kan worden toegegeven, doch de uitdrukking +is, behalve vaag (wat beteekent eigenlijk „individueel” in +dit verband?) te veel omvattend, daar elke individueele geestelijke +arbeid nog geen <i>auteursarbeid</i> is; men denke bv. aan het +moeitevol ontcijferen van een handschrift of aan het werk van den +stenograaf, die eene snel-uitgesproken redevoering in schrift heeft te +brengen. Ten slotte moet aan het geschrift, volgens mr. Robbers, +„wegens vorm of inhoud” waarde kunnen worden gehecht. Dat +eene onbestemde uitdrukking als deze niet bevorderlijk is tot het +verkrijgen van een scherp omlijnd begrip behoeft nauwelijks te worden +gezegd. M. i. ware dan ook deze laatste zinsnede beter geheel +weggelaten. De beteekenis kan niet anders zijn dan deze, dat de +geestelijke arbeid, die aan het werk is besteed, althans eenig +resultaat moet hebben gehad, dat er iets, al is het nog zoo weinig, +door tot stand moet zijn gekomen, dat door een redelijk wezen +gewaardeerd kan worden. Waar dit niet het geval is—b.v. bij de +uiting van een krankzinnige—kan men moeilijk spreken van een +„product des geestes”. De geest heeft zich misschien wel +afgetobd, maar zonder resultaat, zonder daarmede iets te hebben +<i>voortgebracht</i>.<a class="noteref" id="xd20e6251src" href= +"#xd20e6251" name="xd20e6251src">24</a> Het behoeft geen betoog, dat +eene opeenvolging van woorden en „zinnen” zonder organisch +verband geen „geschrift” is, in den zin waarin dit woord +hier wordt gebruikt, evenmin als een losse hoop steenen een gebouw +vormt. Indien mr. Robbers de bedoeling had, dit met de laatste zinsnede +zijner definitie uit te drukken, had deze (scil. die laatste zinsnede) +dus achterwege kunnen blijven. Men zou echter de uitdrukking ook enger +kunnen opvatten en er uit kunnen lezen, dat alleen die geschriften als +objecten van auteursrecht in aanmerking komen, die aan zekere eischen +van wetenschappelijken of aesthetischen aard voldoen. Indien dit de +bedoeling is geweest, <span class="pagenum">[<a id="xd20e6261" href= +"#xd20e6261" name="xd20e6261">142</a>]</span>zijn de bezwaren ertegen +van ernstiger aard. Er bestaat geen grond om gebrekkige of weinig +belangrijke geschriften van de bescherming uit te sluiten; het zou +trouwens ondoenlijk zijn, een vasten maatstaf te vinden, waarnaar de +beoordeeling zou moeten geschieden. Het letterkundig of +wetenschappelijk gehalte van het werk dient dus buiten beschouwing te +worden gelaten<a class="noteref" id="xd20e6263src" href="#xd20e6263" +name="xd20e6263src">25</a>; de eenige eisch, die mag worden gesteld, +is, dat er iets verstaanbaars tot uiting is gekomen in daartoe +opzettelijk kunstmatig bewerkte taal.</p> +<p>Hiermede ben ik weer teruggekomen op de door Kohler gegeven +begripsbepaling, die ook dáárom boven anderen te +verkiezen is, omdat zij een zuiver uitvloeisel is van het beginsel, dat +aan de auteursbescherming ten grondslag ligt. Dit beginsel is niet: +belooning van den aangewenden arbeid, maar: bescherming van het recht +op het voortgebrachte goed. Alleen daar is dus grond voor auteursrecht, +waar iets is voortgebracht, waar eene schepping—of zoo men liever +wil: een maaksel—van den geest voorhanden is. De meerdere of +mindere volkomenheid en belangrijkheid doet daarbij niet ter zake; +evenmin komt het er op aan, of er veel of weinig geestesinspanning toe +noodig is geweest. Uitsluitend met het resultaat van den arbeid hebben +wij te maken en dit resultaat moet, om voorwerp van auteursrecht te +zijn, eene kunstschepping wezen (niet dus b.v. eene uitvinding of +ontdekking); en daar wij hier alleen met werken in woordvorm te doen +hebben: eene kunstschepping in taal, „ein künstlerisches +Gebilde der Sprache”.</p> +<p>Dit is het dus, wat op zijn minst aanwezig moet zijn, wil men eene +uiting in woordtaal tot de auteursproducten rekenen. Doch hiermede is +nog geene karakteriseering gegeven van het immaterieele goed, dat +object van het auteursrecht is. Een geschrift is nog iets meer dan +enkel een stuk taal. Ook aan datgene, wat door de taal wordt uitgedrukt +hebben wij onze aandacht te wijden, want ook dit kan eene aesthetische +schepping zijn, die, zij het dan ook slechts bij benadering, ook met +andere woorden of in eene andere taal zou kunnen worden uitgedrukt. Dit +stelt ons voor eene andere vraag, niet minder belangrijk dan de +voorgaande, n.l. hoever reikt in elk <span class="pagenum">[<a id= +"xd20e6273" href="#xd20e6273" name="xd20e6273">143</a>]</span>geval de +schepping van den auteur; wat is in een geschrift, behalve de taal, als +het maaksel van den schrijver te beschouwen? Eerst wanneer deze vraag +naar behooren is beantwoord, kan men zich een zuiver denkbeeld vormen +van den omvang van het door den auteur voortgebrachte goed en dus +tevens reeds eenigermate van den omvang van zijn recht. Want steeds is +vast te houden aan het beginsel, dat de auteur alleen datgene het zijne +kan noemen, wat zijn scheppend talent heeft voortgebracht.</p> +</div> +</div> +<div class="div3" id="ch3.2.2"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main">b Vorm en inhoud</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Over de roekelooze wijze, waarop sommige schrijvers +over auteursrecht met de woorden „vorm” en +„inhoud” omspringen en over de geringe waarde die daarom +aan hunne redeneeringen is te hechten, heb ik reeds met een enkel woord +gesproken. Het ergst van allen maakt het zeker wel mr. J. A. Levy, die +in een kort opstel—voor zoover mij bekend het eenige geschrift +van zijne hand dat over auteursrecht handelt<a class="noteref" id= +"xd20e6280src" href="#xd20e6280" name="xd20e6280src">26</a>—zich +aan zóóvele onnauwkeurigheden en onjuiste redeneeringen +schuldig maakt, dat het mij niet overbodig voorkomt, er de aandacht op +te vestigen; vooral daar wij hier te doen hebben met een jurist van +groot gezag, wiens uitspraken gretig worden aangehaald door degenen, +die zich—om welke reden ook—op hetzelfde standpunt +plaatsen, in casu de tegenstanders van onze aansluiting bij de Berner +Conventie<a class="noteref" id="xd20e6288src" href="#xd20e6288" name= +"xd20e6288src">27</a>.</p> +<p>Mr. Levy begint zijn betoog met te stellen, dat eigendom van de +uitgesproken, neergeschreven, of door den druk gemeen gemaakte +<i>gedachte</i> tot de onmogelijkheden behoort. Hij gaat dan voort:</p> +<p>„Waar men echter wel van spreekt, is de eigendom <i>van den +vorm der gedachte</i>. Welnu, dit is in goed Hollandsch: huichelarij. +Er bestaat bij de linguisten verschil van gevoelen over de vraag: of +gedachte en taal identiek („spreken is overluid denken, denken is +stil spreken”), dan wel voor splitsing vatbaar zijn... Dat echter +gedachte en woord een innig samenhangend, onverbreekbaar +bijeenbehoorend <span class="pagenum">[<a id="xd20e6307" href= +"#xd20e6307" name="xd20e6307">144</a>]</span>samenstel zijn, daaraan +twijfelt ter wereld niemand. Wat dus te denken van een rechtsstelsel, +dat den frontaanval: de gedachte tot eigendom te verklaren, niet durft +te wagen, en nu geniepig zijn doel bereikt, door te scheiden, wat de +wetenschap één verklaart?”</p> +<p>Hieruit valt m. i. niets anders te lezen dan dit: taal en gedachte +(vorm en inhoud) zijn zóó onverbreekbaar aan elkander +verbonden, dat het niet mogelijk is het een te beschermen en het ander +niet; bescherming van het een beteekent ook noodwendig bescherming van +het ander. Eene onderscheiding te maken tusschen die twee leidt dus tot +niets.</p> +<p>Doch nauwelijks is deze stelling opgeworpen, of zij wordt weder +verlaten. Tenminste de redeneering, die nu volgt, is met de gestelde +onsplitsbaarheid van vorm en inhoud moeilijk te rijmen: „Door den +<i>vorm</i> tot object van eigendom te verklaren, maakt men den inhoud +aan den vorm ondergeschikt. Dat dit eene onwaarheid en als zoodanig +reeds juridisch verwerpelijk is, ligt voor de hand. Indien gij tusschen +inhoud en vorm onderscheiden wilt, moet de eerste, niet de laatste den +toon aangeven.”</p> +<p>Nu wordt dus de mogelijkheid eener onderscheiding weer toegegeven. +De vorm kan dus wel, afgescheiden van den inhoud, voorwerp van +auteursrecht zijn; doch volgens Mr. Levy moest dit juist andersom +wezen, omdat... de inhoud hoofdzaak en de vorm bijzaak is. Op dit thema +gaat de schrijver nog eenigen tijd door: „... het op den +voorgrond sleepen van den vorm verlaagt de letterkunde, omdat zij +daardoor wordt ontzield”.... „Ongeraden blijft het steeds +van rechtswege de meening te doen postvatten, dat het bij de +letterkunde slechts om <i>den vorm</i>, het golvende kleed der zwierige +phrase, en minder om <i>den inhoud</i> te doen is. Wie weet, in +hoeverre onze bestaande auteurswet verantwoordelijk is voor den +klinkkank en den zingzang, onvoldragen vruchten eener aanstormende +bent, die Neerlands drukpersen doet zwoegen, terwijl Apollo het +aangezicht zich omsluiert?”</p> +<p>Doch, zoo redeneert Mr. Levy verder, deze bedenkingen tegen het +auteursrecht hebben geene practische waarde, daar wij slechts te doen +hebben met hetgeen onze wet zegt. De wet erkent het auteursrecht als +een absoluut vermogensrecht, en dit hebben wij dus te eerbiedigen, +zelfs als wij met buitenlandsche werken hebben te doen; want het +privaatrecht moet voor vreemdelingen en Nederlanders hetzelfde zijn. Op +dit punt gaat de heer Levy dus uit eerbied voor <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e6326" href="#xd20e6326" name= +"xd20e6326">145</a>]</span>de wet nog verder dan de wet zelf, die de +meeste buitenlandsche werken onbeschermd laat (artt. 27 en 28). Deze +eerbied strekt zich echter niet tot het uitsluitend vertalingsrecht +uit, dat toch ook—zij het dan in beperkte mate—door onze +wet wordt erkend (art. 5). Op de vraag, of het auteursrecht ook het +vertalingsrecht omvat, wordt ten antwoord gegeven: „Neen en +beslist neen. Zoo min als ik mijne persoonlijke overtuiging nopens de +ijdelheid van alle auteursrecht—tegen de wet in, die ik naleven +moet—prijs geef, zoo min wijk ik, nopens het beweerd +vertalingsrecht, voor de tegengestelde meening, hoe rumoerig zij ook +optrede. Men omgeve het zoogenaamd vertalingsrecht met een staketsel +van spitsvondigheden; men plaatse daarvoor eene lijfwacht van +uitvallen: ware koddebeiers, die den knuppel der lompheid beter +hanteeren dan den degen der bewijsvoering,—het vertalingsrecht is +eene aanmatiging, een hersenschim.”</p> +<p>Tot staving van deze krachtige bewering moet eene aanhaling dienst +doen uit het <i>Lehrbuch der Psychologie</i> van F. Jodl (Stuttgart +1898 pp. 589, 590), die echter m. i. weinig ter zake afdoet. Ook geeft +Mr. Levy de strekking van het aangehaalde betoog niet geheel juist weer +met hetgeen hij erop laat volgen: „Wat hij (scil. Jodl) leert, +is: de vertaler arbeidt met <i>zijn eigen</i> gedachtensfeer, met +<i>zijn eigen</i> voorstellingswereld. Binnen deze, treedt niet hij, de +vertaler, op als gebieder. Omgekeerd juist ondergaat hij daarvan den +invloed, den weerslag, den dwang. Eene vrije vertaling, eene bewerking +is een logen. Steeds is de vertaling onvrij en nooit wordt zij anders +dan bewerkt. Ook niet al heet zij letterlijk te zijn. Met welken zweem, +met welken schijn, met welke schaduw van recht ontzegt gij aan dien +arbeid des geestes de <i>eigen</i>schap van <i>eigen</i> te zijn? +enz.”</p> +<p>Volkomen duidelijk is het mij niet geworden, wat met deze zinnen +bedoeld wordt. Zoo wordt eerst van „vrije vertaling” en +„bewerking” gesproken als van synoniemen en worden beide +voor „een logen” uitgemaakt, terwijl in de volgende zin +deze uitspraak ten aanzien der „vrije vertaling” wordt +bevestigd, doch ten aanzien der „bewerking” wederom +weersproken door de bewering: „nooit wordt zij anders dan +bewerkt”, m. a. w. elke vertaling is eene +„bewerking”.</p> +<p>Doch vooral in verband met de beschouwingen over „vorm en +inhoud”, die vooraf zijn gegaan, is deze veroordeeling van het +vertalingsrecht opmerkelijk. Immers het uitsluitend vertalingsrecht is +eene bescherming van den inhoud en niet van den vorm, en zou +<span class="pagenum">[<a id="xd20e6349" href="#xd20e6349" name= +"xd20e6349">146</a>]</span>dus door Mr. Levy, indien deze zich +consequent betoond had, als het minst verwerpelijke bestanddeel van het +auteursrecht beschouwd hebben moeten worden. Wij zien hier echter juist +het tegenovergestelde geschieden. De groote nadeelen, die uit het +„op den voorgrond sleepen van den vorm” ten koste van den, +veel meer belangrijken, inhoud, voortspruiten, schijnt Mr. Levy weer te +zijn vergeten, waar hij schrijft: „Voor +„auteursrecht” klampt men zich vast <i>aan den vorm</i>. +Hier ontzinkt u ook deze, want des vertalers <i>vorm</i> is de vorm +<i>van den vertaler</i>. Wat blijft er over?” En in een +naschrift, naar aanleiding van eene repliek van den heer Plemp van +Duiveland aan het opstel toegevoegd, wordt dit nog eens, met een beroep +op het feit, dat ook onze wet alleen den vorm beschermt, herhaald: +„Wij waren het er immers over eens, niet waar, dat onze wet +<i>den vorm</i> alleen beschermt? Valt dit object van bescherming weg, +naardien immers een blinde ziet, dat des vertalers vorm <i>zijn +eigendom</i> is, wat blijft er dan, in ’s hemels naam, te +beschermen over?”</p> +<p>Het antwoord op deze laatste vraag ligt, dunkt mij, voor de hand. +Wat er te beschermen overblijft, dat is wat Mr. Levy in het begin van +zijn opstel den „inhoud” genoemd heeft, dus datgene wat +overblijft, als men het geschrift „het golvende kleed der +zwierige phrase” heeft uitgetrokken, de naakte kern, ontdaan van +„klinkklank en zingzang”.</p> +<p>Uit bovenstaande aanhalingen zal reeds gebleken zijn, dat de logica +in Mr. Levy’s betoog van eene eigenaardige soort is. Eerst wordt +beweerd, dat taal en gedachte (vorm en inhoud) een onverbreekbaar +geheel vormen en het heet huichelarij die twee te willen scheiden. +Terstond daarop wordt de bescherming van den vorm-alleen (hetgeen iets +onbestaanbaars zou zijn, indien de eerste stelling waarheid bevatte) +afgekeurd, op grond dat daardoor de letterkunde wordt +„ontzield” enz. En dit betoog loopt tenslotte uit op eene +veroordeeling van het uitsluitend vertalingsrecht, waarvoor als +voornaamste argument moet dienen, dat het auteursrecht (en speciaal het +auteursrecht van onze wet)... alleen den vorm beschermt! Wat eerst als +iets onmogelijks wordt voorgesteld en daarna ten scherpste wordt +afgekeurd, datzelfde is nu plotseling een vanzelf sprekend feit +geworden: „immers een blinde ziet, dat des vertalers vorm <i>zijn +eigendom</i> is...”!</p> +<p>Een logisch verband tusschen datgene, wat de schrijver wilde +bewijzen en de verschillende stellingen, die achtereenvolgens op +apodictischen <span class="pagenum">[<a id="xd20e6377" href= +"#xd20e6377" name="xd20e6377">147</a>]</span>toon worden verkondigd, is +inderdaad niet te vinden. En indien het waar is, wat mr. Levy beweert: +dat slechts aan zijne zijde met den „degen der +bewijsvoering” wordt gestreden, terwijl zijne tegenstanders geen +ander wapen hebben dan „den knuppel der lompheid”, dan +kunnen deze laatsten zich tenminste troosten met de gedachte, dat het +edele wapen, waarmede zij worden aangevallen doch dat zij zelve missen, +weinig kwaad kan, zoolang er—zooals hier—slechts gaten mee +in de lucht worden geprikt.</p> +<p>Doch laat ons thans het vraagstuk van „vorm en inhoud” +wat meer van nabij beschouwen. Hoe staat het, om te beginnen, met de +verhouding tusschen taal en gedachte, die volgens mr. Levy door de +wetenschap één worden verklaard?</p> +<p>De stelling: „spreken is overluid denken, denken is stil +spreken” is inderdaad door sommige geleerden verdedigd<a class= +"noteref" id="xd20e6383src" href="#xd20e6383" name= +"xd20e6383src">28</a>, doch door een zeker niet minder groot aantal met +groote beslistheid tegengesproken. Dat denken en spreken +één zijn, dat er dus geen denken zonder spreken mogelijk +zou zijn, staat allerminst wetenschappelijk vast. Mannen van grooten +wetenschappelijken naam hebben het tegendeel betoogd niet alleen, maar +argumenten daarvoor aangevoerd, die m. i. moeilijk voor weerlegging +vatbaar zijn.</p> +<p>Steinthal<a class="noteref" id="xd20e6394src" href="#xd20e6394" +name="xd20e6394src">29</a> b.v. noemt een groot aantal gevallen op, +waarin gedacht wordt zonder woorden. Hij wijst op het bestaan van +denkende wezens die geen taal tot hunne beschikking hebben, nl. de +dieren, en wat een nog treffender voorbeeld is: doofstommen. Doch ook +normale menschen kunnen denken zonder woorden; in droomtoestand wordt +gephantaseerd—hetgeen ook een intellectueel handelen kan worden +genoemd—zonder spreken; waarnemingen van kunstwerken of van +ingewikkelde samenstellen als machines, bouwwerken, enz., waarbij wij +een groot aantal aesthetische of technische bijzonderheden in ons +opnemen en met elkander in verbinding brengen om van het voorwerp onzer +beschouwing een goed begrip te krijgen, geschieden eveneens zonder hulp +der taal. Nog wijst hij op de cijfers en algebraïsche teekens, die +in de wiskundige redeneeringen de taal kunnen vervangen <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e6406" href="#xd20e6406" name= +"xd20e6406">148</a>]</span>en op het Chineesche schrift, waarbij het +meer aankomt op het zichtbare teeken dan op het klankbeeld, welk +laatste de Chineezen soms zelfs niet eens schijnen te kennen. Het +denken—schrijft Steinthal—moge ons met behulp van woorden +gemakkelijker vallen, dit komt dan hierdoor; „<span lang= +"de">weil wir an diese Krücke gewöhnt +sind</span>”<a class="noteref" id="xd20e6411src" href= +"#xd20e6411" name="xd20e6411src">30</a>.</p> +<p>Tot dezelfde conclusie kwam ten onzent o. a. Prof. Dr. J. P. N. +Land<a class="noteref" id="xd20e6416src" href="#xd20e6416" name= +"xd20e6416src">31</a>. Taal en gedachte dekken elkander nooit volkomen +volgens dezen schrijver; veel blijft er altijd overgelaten aan de +opgewekte eigen werkzaamheid van den hoorder of lezer. „Reeds dat +schetsachtige van alle spreken en schrijven, en de behoefte aan +tegemoetkoming van den anderen kant, maakt de vereenzelviging van +denken en spreken, als ééne zaak met een binnen- en een +buitenzijde, onaannemelijk”. Ook deze schrijver geeft toe, dat +het denken, uit kracht der gewoonte, wel meestal met spreken of althans +met voor zichzelf in woorden brengen, gepaard gaat. Doch hij wijst +erop, dat dit nog geen „denken in” de eene of andere taal +beteekent. Want hoe dikwijls zou men niet wenschen verschillende talen +door elkander te mogen gebruiken, om elk deel van hetgeen men denkt +goed tot zijn recht te laten komen, en hoe dikwijls moet men niet iets +van de schakeering zijner gedachten opofferen om de taal zuiver te +houden<a class="noteref" id="xd20e6425src" href="#xd20e6425" name= +"xd20e6425src">32</a>.</p> +<p>En om nu nog de getuigenis van een Nederlandsch taalkundige aan te +halen: Prof. Woltjer sprak zich in eene onlangs gehouden rede<a class= +"noteref" id="xd20e6430src" href="#xd20e6430" name= +"xd20e6430src">33</a> over de vraag: „Is denken zonder woorden +mogelijk?” aldus uit: „Ik meen echter, dat het antwoord +zeer beslist moet luiden: denken zonder woorden is mogelijk, geschiedt +zelfs door ieder mensch iederen dag.” Men moet daarbij +onderscheid maken tusschen bewust en onbewust denken; alleen van het +eerste kan gezegd worden dat het <i>meestal</i>—dus niet eens nog +altijd—met woorden geschiedt. „Dat er +echter”—gaat dr. Woltjer voort—„een denken +zonder woorden is en in en door ons geschiedt, bewijst m. i. het zoo +dikwijls voorkomende geval, dat wij naar een woord of naar het juiste +woord <span class="pagenum">[<a id="xd20e6441" href="#xd20e6441" name= +"xd20e6441">149</a>]</span>voor een gedachte of eene voorstelling +moeten zoeken. Uit het zoeken zelf blijkt, dat wij de voorstelling of +wat het ook zij, wel hebben; wij beoordeelen daarnaar verschillende +woorden, die ons door associatie of op eenige andere wijze voor het +bewustzijn komen; wij beoordeelen ze naar den maatstaf, of ze passen om +uit te drukken wat wij uitdrukken willen; passen ze niet, dan zoeken +wij een ander woord, totdat wij het juiste gevonden hebben en zeggen: +dát is het. We hebben dus de gedachte, maar het symbool voor de +gedachte, het woord hebben we niet”<a class="noteref" id= +"xd20e6443src" href="#xd20e6443" name="xd20e6443src">34</a>.</p> +<p>Ik meen dat deze argumenten, die van gezaghebbende zijde afkomstig +zijn, en die toch geen psychologen of taalkundigen vereischen om op +hunne juiste waarde te worden geschat, mijn standpunt voldoende +rechtvaardigen. Taal en gedachte houd ik dus niet voor +één en hetzelfde; met Steinthal<a class="noteref" id= +"xd20e6448src" href="#xd20e6448" name="xd20e6448src">35</a> meen ik te +moeten onderscheiden tusschen den „<span lang= +"de">darzustellenden Gegenstand</span>” en de taal, die +„<span lang="de">den Gegenstand darstellt</span>”; dus +tusschen datgene wat de schrijver heeft te zeggen en de reeks van +woorden en zinnen, waarmede hij het gezegd heeft. Noemt men nu het +eerste den <i>inhoud</i> en het tweede den <i>vorm</i> van het +geschrift, dan kan derhalve in het algemeen worden gezegd, dat de +inhoud niet onherroepelijk aan dien éénen vorm gebonden +is, maar dat hij een eigen bestaan heeft; al moet worden toegegeven, +dat het niet bij alle geschriften volkomen zal gelukken, een anderen +vorm te vinden, waarin men den gegeven inhoud in wezen onveranderd +terugvindt.</p> +<p>Het „geven van een anderen vorm aan den inhoud” +geschiedt voornamelijk bij het vertalen. Indien het nu waar was, dat de +taal één is met hetgeen ermede wordt uitgedrukt, dan zou +de vertaler, die immers andere woorden en andere zinnen gebruikt, ook +noodzakelijkerwijze andere gedachten en andere gevoelens uitdrukken dan +de oorspronkelijke schrijver en de vertaling zou eigenlijk een geheel +nieuw werk zijn, dat hoogstens eenige verwantschap met het +oorspronkelijke vertoont. Dit schijnt ook werkelijk de opvatting van +Mr. Levy te zijn blijkens zijne boven aangehaalde woorden. Doch m. i. +kan dit niet in ernst worden volgehouden. Er bestaan ontegenzeggelijk +geschriften, waarvan de taal zoozeer een essentieel bestanddeel +<span class="pagenum">[<a id="xd20e6465" href="#xd20e6465" name= +"xd20e6465">150</a>]</span>uitmaakt, dat zij bezwaarlijk in eene andere +taal kunnen worden weergegeven zóó dat hun wezen behouden +blijft; doch zij vormen verreweg de minderheid; en reeds uit het feit, +dat men deze geschriften „onvertaalbaar” pleegt te noemen, +valt af te leiden dat men onder vertalen verstaat het getrouw en +volkomen weergeven van <i>hetzelfde</i> werk in eene andere taal; +indien vertalen het scheppen van een nieuw werk was, zou immers elk +geschrift „vertaald” kunnen worden. Zonderen wij deze +onvertaalbare of moeilijk te vertalen geschriften voor een oogenblik +uit, dan kan als algemeene regel worden gesteld, dat eene goede +vertaling de gedachten en gevoelens, die den inhoud van het +oorspronkelijke werk uitmaken, nauwkeurig weergeeft. En al moge hier en +daar een enkele gevoels- of gedachteschakeering verloren zijn gegaan, +daar staat tegenover, dat de vertaler misschien op andere plaatsen +uitdrukkingen heeft weten te vinden, welke die van den oorspronkelijken +schrijver, die aan de middelen van zijn eigen taal gebonden was, nog in +juistheid en duidelijkheid overtreffen. Wat het boek door de vertaling +lijdt, is doorgaans zoo gering, dat het niet in aanmerking behoeft te +worden genomen: men bedenke dat ook de oorspronkelijke tekst geen +<i>volmaakt</i> beeld is van de diepste en fijnste bedoelingen van den +schrijver. Dat de vertaling geen nieuwe gedachten brengt maar dezelfde +als het origineel schijnt Steinthal zoozeer als iets vanzelf sprekends +te beschouwen, dat hij de mogelijkheid van vertaling als een argument +gebruikt voor de splitsbaarheid van taal en gedachte: +„<span lang="de">Die Fähigkeit der Uebersetzung aus einer +Sprache in die andere zeigt doch wohl klahr, wie der Gedanke nur +über den Sprachen webt, aber nicht in ihnen lebt als in seinem +Leibe</span>”<a class="noteref" id="xd20e6476src" href= +"#xd20e6476" name="xd20e6476src">36</a>. Eigenaardig is het, hiernaast +eene opmerking van Schopenhauer te leggen, waarin juist met behulp der +door Steinthal gewraakte vergelijking (nl. dat de gedachte staat tot de +taal als de geest tot het lichaam) de verhouding tusschen taal en +gedachte en de beteekenis van het vertalen in denzelfden zin wordt +afgeschilderd: „<span lang="de">Daher</span>” (nl. wegens +het verschil van zinsbouw in het Latijn en in de moderne talen) +„<span lang="de">kann man sehr selten eine bedeutende Phrase aus +einer neuern Sprache wörtlich ins Lateinische übersetzen: +sondern man musz den Gedanken von allen Worten, die ihn jetzt tragen, +gänzlich entblöszen, dasz er nackt dasteht im Bewusztseyn, +ohne <span class="pagenum">[<a id="xd20e6485" href="#xd20e6485" name= +"xd20e6485">151</a>]</span>alle Worte, wie ein Geist ohne Leib, dann +aber musz man ihn wieder mit einem neuen ganz andern Leibe bekleiden, +in den Lateinischen Worten, die ihn in ganz andrer Formen wiedergeben; +so dasz z. B. was im Original durch Substantive, jetzt durch Verba +ausgedrückt wird u. s. w.</span>”<a class="noteref" id= +"xd20e6488src" href="#xd20e6488" name="xd20e6488src">37</a>. Wat hier +duidelijk als Schopenhauer’s opvatting uitkomt, is +dat—ondanks het groote verschil in constructie—toch de +nieuwe, latijnsche zin denzelfden inhoud heeft als de oorspronkelijke; +de geest is volgens zijne voorstelling dezelfde gebleven al huist hij +nu in een ander lichaam. En wat hier van één enkele zin +wordt gezegd, geldt natuurlijk nog in verhoogde mate van een geschrift +in zijn geheel; sommige kleine onderdeelen kunnen in de vertaling +minder zuiver zijn weergegeven, doch in de groote lijnen blijft het +werk ongerept.</p> +<p>Er zijn echter—zooals ik reeds opmerkte—geschriften, +waarop het bovenstaande niet of slechts gedeeltelijk toepasselijk is, +n.l. diegenen, wier aesthetische waarde men niet zoozeer heeft te +zoeken in wat door de taal wordt uitgedrukt, dan wel in de taal zelf: +de rhythmische beweging en den klank der volzinnen. Dat, vooral in +poëzie, klank en rhythmus van groote beteekenis zijn, zal wel +niemand willen ontkennen. Er bestaat zelfs een leer, in ons land vooral +door de letterkundige beweging van ’80 op den voorgrond gebracht, +volgens welke bij de beoordeeling van een vers <i>uitsluitend</i> met +deze twee factoren rekening moet worden gehouden. In poëzie zou +dus geen inhoud bestaan, die van den vorm kan worden afgescheiden, of +zoo dit al mogelijk is, dan zou toch de inhoud, ontdaan van den vorm, +zonder eenige waarde zijn. Ik veroorloof mij, ter nadere kenschetsing +van deze, ook voor het auteursrecht belangrijke, kunstleer enkele +aanhalingen van hare meest bekende voorstanders.</p> +<p>„Een gedicht is een brok gevoelsleven der ziel, +weêrgegeven in geluid... Dat toch de poëzie niet alleen ligt +in de beteekenis der woorden, kan ieder dadelijk weten, als hij, b.v. +in een vers van Goethe, Heine, Shelley, de woorden eenigszins anders +rangschikt, als de dichter heeft gedaan. De naakte gedachte, het zuiver +logisch oordeel, is dan precies hetzelfde gebleven, maar de indruk ging +<span class="pagenum">[<a id="xd20e6510" href="#xd20e6510" name= +"xd20e6510">152</a>]</span>verloren. Wel een bewijs dat de poëzie +niet kan bestaan zonder de klankexpressie, ’t gezongene van +’t vers, in verband natuurlijk met de +woordbeteekenis”<a class="noteref" id="xd20e6512src" href= +"#xd20e6512" name="xd20e6512src">38</a>.</p> +<p>„De groote, de roemrijke verdienste der Nieuwe-Gids kritiek +van Kloos en Verwey is geweest het vestigen van het begrip der +„klankexpressie”, door hen het eerst aldus genoemd, en +gevestigd op de stelling dat <i>als poëzy</i> de gedachte zonder +den vorm of klank volkomen zonder waarde is. Immers had de gedachte op +zich zelve waarde, dan zou er niet een essentiëel onderscheid zijn +tusschen een slechte vertaling en een goed origineel, tusschen een +schooljongens-inhoudsverslag der Comedia en het werk van Dante zelf, +tusschen een leelijk fotografiesch portret en den levenden +mensch”<a class="noteref" id="xd20e6528src" href="#xd20e6528" +name="xd20e6528src">39</a>.</p> +<p>„Muziek is de zuiverste, meest onmiddellijke kunst. Muziek is +het minst symbolisch, het meest reëel. Een melodie is de +allernauwkeurigste expressie van iets in ons, men kan bijna zeggen dat +melodie en zielstoestand éénzelfde ding is.</p> +<p>Zoo zuiver als muziek kan woordexpressie niet zijn. Want woorden +zijn symbolen, teekens van geluid met een abstracten zin. Ze staan +verder van hetgeen zij verbeelden. Maar woorden zijn geluiden—zoo +goed als <span class="corr" id="xd20e6540" title= +"Bron: melodiëen">melodieën</span>—en enkel door hun +geluid en hun rhythme kunnen zij ook weergeven wat in ons is. Ja heel +zeker zal een woordenreeks expressiever zijn naarmate zij minder +zinnebeeld en meer muziek is.</p> +<p>Het geluid van menschenwoorden kán zóó vol en +innig zijn, dat deze schijnen als <span class="corr" id="xd20e6545" +title="Bron: melodiëen">melodieën</span>, geen symboliek, +maar zielstoestanden zelf”<a class="noteref" id="xd20e6548src" +href="#xd20e6548" name="xd20e6548src">40</a>.</p> +<p>„Wat gij doen moet” (nl. bij het voordragen van verzen) +„is alleen op den vorm van de verzen letten en den vorm alleen +moet gij laten hooren. De verdeeling van de klanken, of wat men den +rhythmus noemt, en het geluid van de klanken... Ik spreek nu +gemakshalve van den vorm, om u duidelijk te maken wat ik bedoel. In +rhythmus en geluid zit de geheele inhoud, zoodat men eigenlijk niet van +een afzonderlijken vorm kan spreken. Vorm en inhoud van <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e6558" href="#xd20e6558" name= +"xd20e6558">153</a>]</span>een gedicht zijn geen twee werkelijk +bestaande en van elkander afgescheiden dingen; alleen kan men van +inhoud en van vorm spreken in het abstracte”<a class="noteref" +id="xd20e6560src" href="#xd20e6560" name="xd20e6560src">41</a>.</p> +<p>Om niet al te uitvoerig te worden, zal ik het bij deze aanhalingen +laten. Wat deze beschouwingen vooral belangrijk maakt, is dat zij +grootendeels afkomstig zijn niet van theoretici, maar van de dichters +zelf, die hun leer ook in toepassing brachten. De Nieuwe Gids-school +bracht niet alleen nieuwe—of althans in ons land te dien tijde +ongewone<a class="noteref" id="xd20e6573src" href="#xd20e6573" name= +"xd20e6573src">42</a>—<i>begrippen</i>over de poëzie, maar +zij gaf ook verzen, waarin het „nieuwe geluid” was te +hooren, voor wie er ooren voor hadden. Tot deze laatsten behoorde +blijkbaar niet mr. Levy, die het had over „... den klinkkank en +den zingzang, onvoldragen vruchten eener aanstormende bent,” +enz., woorden, die moeilijk op iets anders dan op de Nieuwe +Gids-beweging betrekking kunnen hebben. Over dit gebrek aan waardeering +valt niet te strijden, en allerminst hier. Subjectieve opvattingen over +kunst of literatuur zijn in eene verhandeling over auteursrecht van +geen belang. Doch behoeft men zich over de kunstwaarde, die men zelf +aan een werk of aan een bepaald soort van werken hecht, niet uit te +laten; wél noodzakelijk is het, dat men zich de bewondering of +waardeering van anderen althans kunne verklaren. Indien men als een +volslagen vreemde tegenover het werk staat, zal het moeilijk vallen, er +de ontleding op toe te passen, die noodzakelijk is, om de bestanddeelen +te kunnen aanwijzen, welke tezamen het object van des auteurs recht +uitmaken. Geen kritisch oordeel wordt dus vereischt, maar wel eenig +inzicht in de kunstwaarde en het kunstbegrip dat aan de werken ten +grondslag ligt. Dit objectieve standpunt hoop ik bij de enkele +opmerkingen, welke ik over de leer in kwestie nog laat volgen, niet uit +het oog te verliezen.</p> +<p>Vorm en inhoud—dit kan terstond worden +toegegeven—verhouden zich in de poëzie anders tot elkaar dan +b.v. in een wetenschappelijk <span class="pagenum">[<a id="xd20e6590" +href="#xd20e6590" name="xd20e6590">154</a>]</span>geschrift. Het +verschil in de beteekenis en de functie der taal in het eene en in het +andere geval kan zelfs zóó groot zijn, dat men geneigd is +het niet meer als een verschil in graad, maar als een in soort te +beschouwen. De taal van den lyrischen dichter schijnt soms in wezen +iets anders te zijn dan de taal, die gebruikt wordt om te verhalen, te +betoogen, enz.; geen woorden en zinnen waaruit de beteekenis moet +worden geabstraheerd, maar geluiden die onmiddellijk hunne werking op +ons uitoefenen. Het is dus, alsof de taal haar symbolisch karakter +volkomen heeft afgelegd en daardoor eigenlijk geen taal meer is, maar +muziek is geworden. Toch blijft er nog altijd een essentieel verschil +tusschen poëzie en muziek, en het is niet juist, wat uit enkele +der hierboven van Frederik van Eeden aangehaalde zinnen zou kunnen +worden afgeleid, dat de woorden hun uitdrukkingsvermogen +<i>uitsluitend</i> aan hun klank en rhythmus zouden ontleenen. Indien +dit waar was, zou men immers de taal, waarin de verzen geschreven zijn, +niet behoeven te kennen om ze te kunnen genieten; de poëzie zou, +evenals de muziek, aan geen taalgebied zijn gebonden.</p> +<p>Waar woorden uitsluitend ter wille van den klank aan elkaar worden +geregen, verkrijgt men iets dat met poëzie weinig of niets heeft +te maken. Dit is b.v. het geval met de, door Gerber<a class="noteref" +id="xd20e6597src" href="#xd20e6597" name="xd20e6597src">43</a> aldus +genoemde „naiven Lautspiele”, dat zijn: „<span class= +"corr" id="xd20e6605" title="Bron: ..">...</span> die jenigen +Lautspiele... welche entweder nur Laute verwenden oder sich doch der +Worte nur als Laute bedienen.” Als voorbeeld noemt hij het +volgende liedje, dat door de Berlijnsche kinderen bij het zoogenaamde +„aftikken” wordt gebruikt:</p> +<div lang="de" class="lgouter"> +<p class="line">Ene mene men</p> +<p class="line">Ti tukken tukken ten</p> +<p class="line">Karabutte, karabutte</p> +<p class="line">Witsch Watsch</p> +<p class="line">Ab, dran!</p> +</div> +<p class="first">Een ander voorbeeld, ook door Gerber +meegedeeld<a class="noteref" id="xd20e6621src" href="#xd20e6621" name= +"xd20e6621src">44</a><span class="corr" id="xd20e6623" title= +"Bron: ;">,</span> waarin meer bestaande woorden voorkomen, zonder +echter eenigen zin te vormen, is nog het volgende: <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e6626" href="#xd20e6626" name= +"xd20e6626">155</a>]</span></p> +<div lang="de" class="lgouter"> +<p class="line">Thaler</p> +<p class="line">Maler</p> +<p class="line">Kühchen</p> +<p class="line">Kälbchen</p> +<p class="line">Schwänzchen</p> +<p class="line">Dideldideldänzchen.</p> +</div> +<p class="first">Niemand zal er aan denken, dergelijke onnoozele +liedjes tot de poëzie te rekenen; doch iets anders is met dit +procédé ook niet te bereiken. De taal—indien dit +woord hier nog kan worden gebruikt—is aangewend voor iets dat +buiten haar gebied ligt en het kan nooit ter wereld iemand gelukken, er +op deze wijze iets waardevols mede tot uitdrukking te brengen.</p> +<p>Dit alles doet echter niets af aan de beteekenis der +klank-expressie, die door de bovengenoemde schrijvers voor een van de +kenmerken der poëzie wordt gehouden. Klank-expressie moet men niet +voor hetzelfde houden als welluidendheid; zij berust niet op rijm, +alliteratie enz., die als uiterlijke klankmiddelen alleen het +lichamelijk gehoor aandoen<a class="noteref" id="xd20e6645src" href= +"#xd20e6645" name="xd20e6645src">45</a><span class="corr" id= +"xd20e6653" title="Niet in bron">.</span> Het is iets veel hoogers en +„geestelijkers”; in dien zin, dat er niet slechts +zinnelijke behagelijkheid, maar geestelijke ontroering door wordt +gewekt. Wij hebben hier te doen met een verschijnsel, dat ieder die oor +heeft voor poëzie kan waarnemen, doch waarvoor eene verklaring +niet is te vinden. Dit wordt door van Deyssel met een voorbeeld +gedemonstreerd:</p> +<p>„Neem dezen regel eens, waarin een van Kloos zijn +sonnetverheffingen ten einde vloeit:</p> +<div class="lgouter"> +<p class="line">„Als alles wat héél vèr is +en héél schoon”</p> +</div> +<p class="first">Men weet, dat als er stond:</p> +<div class="lgouter"> +<p class="line">„Als alles wat zeer ver is en zeer +schoon”</p> +</div> +<p class="first">de regel heel zijn leven had verloren.</p> +<p>Nu kan men dit <i>van buiten af</i> wel eenigszins verklaren door +zijn indruk na te gaan en te zeggen: ’t woordje +„heel” is zacht van klank en „zeer” is hard, +„heel” is bekoorlijk door natuurlijkheid, +„zeer” is wijsneuzig deftig en in deez’ regel waar +een liefdeklacht ten einde droomt zoo als eens verren wandlaars +avondlied versterft, klinkt ’t woordje „heel” alleen. +<span class="pagenum">[<a id="xd20e6673" href="#xd20e6673" name= +"xd20e6673">156</a>]</span></p> +<p>Maar dit is niet met <i>indringend bewijs</i> verklaren hoe ’t +wézen zelf der dichtkunst van dit verschil afhankelijk +is”<a class="noteref" id="xd20e6679src" href="#xd20e6679" name= +"xd20e6679src">46</a>.</p> +<p>Het wonderlijke en onverklaarbare van de kracht der poëtische +uitdrukking komt door dit voorbeeld duidelijk in het licht; de +verwisseling van de woordjes „heel” en „zeer”, +die in wetenschappelijk proza waarschijnlijk overal, zonder eenige +schade aan het geheel aan te brengen, zou kunnen geschieden, heeft +hier, in een sonnet, tot gevolg, dat de versregel totaal wordt +bedorven. Maar hieruit volgt nu nog niet, dat het woord +„héél” in dit vers uitsluitend terwille van +den klank is gekozen en dat het zijne meedoende werking in het +verkrijgen van het aesthetisch effect niet aan datgene waarvan het het +symbool is (de beteekenis), maar aan zichzelf (dus zijn geluid) zou +ontleenen. De woorden „heel” en „zeer” gelden +wel voor synoniemen, maar <i>in dit verband</i> hebben zij zeer zeker +niet dezelfde beteekenis, daar immers de <i>uitdrukkingskracht</i> van +den regel van de keuze die men tusschen beide woorden doet afhankelijk +is. De vervanging van „héél” door +„zeer” zou dan ook in dit geval eene wijziging brengen niet +alleen in den <i>vorm</i> maar ook in den <i>inhoud</i> van het gedicht +(scil. volgens de beteekenis waarin ik die woorden tot nu toe heb +gebruikt, nl.: vorm = taal; inhoud = datgene wat door de taal wordt +uitgedrukt). „De naakte gedachte, het zuiver logisch +oordeel”, is weliswaar precies hetzelfde gebleven<a class= +"noteref" id="xd20e6696src" href="#xd20e6696" name= +"xd20e6696src">47</a>, maar daaruit bestaat de inhoud van het gedicht +niet; de dichter heeft wel wat anders uit te drukken dan naakte +gedachten en zuiver logische oordeelen. Inhoud en vorm houd ik dus, ook +in poëzie, niet voor één; ik meen, dat er ook hier +een inhoud is, die van den vorm kan worden afgescheiden, maar ik meen +tevens, dat dit met de leer der Nieuwe Gids-school niet in strijd is, +daar ik onder „inhoud” iets anders versta: den inhoud dien +ik bedoel, zal men b.v. in eene „slechte vertaling” of in +een „schooljongens-inhoudsverslag” van een werk als +Dante’s Comedia<a class="noteref" id="xd20e6703src" href= +"#xd20e6703" name="xd20e6703src">48</a> niet—of slechts deerlijk +gehavend—terugvinden.</p> +<p>Wel is het natuurlijk bij poëzie veel moeilijker dan bij andere +geschriften om zich van den inhoud, ontdaan van den vorm, eene +voorstelling <span class="pagenum">[<a id="xd20e6712" href="#xd20e6712" +name="xd20e6712">157</a>]</span>te maken, want vooreerst is de grens +tusschen beide moeilijker te trekken en bovendien is het dikwijls +ondoenlijk den inhoud in een anderen vorm zuiver weer te geven. Maar +dit mag geen reden zijn om aan het bestaan van dien inhoud, +onafhankelijk van den vorm, te twijfelen. Hier geldt, wat Kohler ergens +opmerkt: „<span lang="de">... Die darstellungslose +Idee</span>” (hieronder heeft men in dit verband in het algemeen +te verstaan: den inhoud van een kunstwerk geabstraheerd van den vorm) +„<span lang="de">ist nicht eingebildet, sie ist vorhanden, wenn +es uns auch nicht gelingt, sie rein und darstellungslos +„darzustellen”; ebenso wie ein chemischer Stoff existirt +und sich als einheitlich wirkende Macht kundgibt, wenn es auch nicht +möglich ist, denselben für sich allein zur Darstellung zu +bringen und aus den Verbindungen zu lösen”... „Die +Existenz eines solchen nicht real lösbaren, nicht rein +darzustellenden ideellen Agens aber gibt sich darin aufs Deutlichste +kund, dasz dasselbe Agens durch die verschiedensten Mittel hindurch +wirkt, dasz es trotz der verschiedenen Darstellungsmittel immer +dasselbe ist, immer mit den gleichen Merkmalen zur Geltung +kommt</span>”<a class="noteref" id="xd20e6720src" href= +"#xd20e6720" name="xd20e6720src">49</a>.</p> +<p>Nu moge het—zooals reeds werd opgemerkt—niet gemakkelijk +zijn den inhoud van poëzie in een anderen vorm weer te geven, +onmogelijk is het niet. Dat vertalingen in den regel lang niet +denzelfden indruk maken als de eigen woorden van den dichter, is nog +geen bewijs van het tegendeel. Dikwijls voldoet de vertaler niet aan de +vele zware en zeer bijzondere eischen, welke dit werk stelt. Maar +vooral moet men hierbij ook in het oog houden, dat de aesthetische +werking van een dichtstuk toch altijd voor een deel, al is het dan geen +alles overwegend deel, berust op de <i>taal</i>, d.i. dus den +<i>vorm</i>. De uiterlijke welluidendheid, teweeggebracht door het +zintuigelijk waarneembare geluid van de woorden, is uit den aard der +zaak in de vertaling eene andere geworden en als de vertaling in dit +opzicht bij het oorspronkelijke ten achterstaat, is dit dus niet te +wijten aan het niet getrouw weergeven van den inhoud maar aan de +minderwaardigheid van den nieuwen vorm in vergelijking met den +oorspronkelijken.</p> +<p>Wat men echter wél in eene vertaling kan terugvinden, dat is +de „klank-expressie”, waarvan hierboven sprake was. Dit +mag, oppervlakkig <span class="pagenum">[<a id="xd20e6735" href= +"#xd20e6735" name="xd20e6735">158</a>]</span>bezien, vreemd schijnen; +doch indien men het onderscheid, dat ik zooeven heb trachten aan te +toonen, tusschen de uiterlijke, onmiddellijk waarneembare +welluidendheid en den innerlijken, „geestelijken” klank, +waarop de klank-expressie berust, goed in het oog houdt, is het wel +verklaarbaar. Want waarom zou men in eene andere taal wél +aequivalenten vinden voor de uitdrukking van zuiver logische gedachten +en niet voor woorden, die poëtische stemmingen en gevoelens +vertolken? Ik kan mij hier weer beroepen op L. van Deyssel, die in een +belangwekkend opstel, geschreven naar aanleiding van eene door hemzelf +gemaakte vertaling, waartegen door Prof. A. G. van Hamel eenige +bedenkingen waren ingebracht, zich niet dubbelzinnig over deze kwestie +heeft uitgelaten<a class="noteref" id="xd20e6737src" href="#xd20e6737" +name="xd20e6737src">50</a>. In dit opstel tracht van Deyssel aan te +toonen, dat de kritiek van Prof. van Hamel op zijne vertaling voorkomt +uit het verschil in taalwaardeering dat tusschen hen beiden bestaat. +Die van Prof. van Hamel noemt hij de +„linguistiesch-aesthetische”, die van hemzelf de +„alleen-aesthetische”. Het verschil, dat trouwens volgens +van Deyssel zelf moeilijk onder woorden is te brengen, komt vooral +hierin uit, dat de „kunstige geleerde”, zooals van Hamel, +die den „linguistiesch-aesthetischen” maatstaf aanlegt, bij +het spreken over „klankgehalte van den volzin”, +„beweging van rhythme” enz. iets anders bedoelt dan de +kunstenaar. Terwijl de waardeering van den eerste uiterlijk is, is die +van den laatste geheel innerlijk. „De kunstenaar zal in +zoogenaamd slecht gesteld werk wel eens beter rhythme kunnen vinden dan +in de fraaist samengevoegde en geächeveerde vol-zin-geheelen en +het klank-gehalte van den volzin wordt voor hem niet bepaald door de +harmonieuse wijze waarop in een volzin de tusschen-zinnen zich tot het +geheel van den volzin en tot elkander, of de zachte klanken zich tot de +harde verhouden; maar alleen door het psychiesch geluid van den +steller, dat hij hoort in, of áchter, de moevementen van de +taal”<a class="noteref" id="xd20e6757src" href="#xd20e6757" name= +"xd20e6757src">51</a>.</p> +<p>Die innerlijke klank, „het psychiesch geluid van den +steller”, kan en moet ook in eene goede vertaling gehoord worden. +Om dit <span class="pagenum">[<a id="xd20e6762" href="#xd20e6762" name= +"xd20e6762">159</a>]</span>in zijne eigen vertaling van Villiers de +L’Isle Adam’s <i>Akëdysséril</i> te bereiken, +heeft van Deyssel op sommige plaatsen den Franschen tekst niet +letterlijk gevolgd, en hier en daar woorden en zinswendingen gebruikt, +wier abstracte beteekenis niet overeenkomt met die der oorspronkelijke +Fransche woorden. Dit geschiedde dan „zeker niet om het proza van +Villiers de l’Isle Adam te verbeteren, maar om dat een niet +letterlijke vertaling aan de bedoelingen van dat proza zuiverder te +gemoet komt dan een geheel letterlijke zou vermogen”<a class= +"noteref" id="xd20e6767src" href="#xd20e6767" name= +"xd20e6767src">52</a>. En de opmerking van den heer van Hamel, dat de +vertaler zich „in de beteekenis der woorden” wel eens +„vergist” zou hebben, wordt als volgt beantwoord:</p> +<p>„Zeker mag men zich in de beteekenis der woorden niet +vergissen; maar er is beteekenis en beteekenis, en een woord of +zinswending heeft, als deel van een kunstgeheel, wel eens een andere en +hoogere beteekenis dan die, welke Woordenboek en grammatica er voor +aangeven.”</p> +<p>Die „andere en hoogere beteekenis”, welke alleen uit den +klank van de zin moet worden opgevangen en die door het koele logische +verstand niet kan worden gewaardeerd, behoeft dus, volgens de meening +van van Deyssel, zooals die ontwijfelbaar uit zijn geheele opstel +blijkt, niet met de vertaling verloren te gaan<a class="noteref" id= +"xd20e6774src" href="#xd20e6774" name="xd20e6774src">53</a>. Wat in een +geschrift alleen absoluut onvertaalbaar is, behoort in aesthetischen +zin tot een lagere orde: nl. de uiterlijke klank en rhythmus van de +taal.</p> +<hr class="tb"> +<p>Over de verhouding tusschen taal en inhoud is hiermede, naar ik +meen, genoeg gezegd. Dat ik mij zoolang bezighield met de +poëtische taal en de „klankexpressie”, had niet tot +oorzaak het groote practische belang der poëtische werken als +objecten van auteursrecht. Want in dit opzicht is hunne beteekenis, +vergeleken bij de geschriften van anderen aard, waarvan het +auteursrecht meestal veel grootere waarden vertegenwoordigt en daarom +ook meer gevaar loopt niet geëerbiedigd te worden, betrekkelijk +gering. Doch ik meende goed te doen juist aan deze werken de meeste +aandacht te wijden, omdat te hunnen aanzien het vraagstuk van vorm en +inhoud de <span class="pagenum">[<a id="xd20e6787" href="#xd20e6787" +name="xd20e6787">160</a>]</span>grootste moeilijkheden meebrengt en den +meesten grond oplevert voor bedenkingen tegen mijne zienswijze. Het is +daarom misschien niet geheel overbodig er nog eens aan te herinneren, +dat de uitzonderingen, welke op den algemeenen regel van de +splitsbaarheid van vorm en inhoud zijn te maken, zich slechts tot zeer +enkele werken beperken. Voor de groote meerderheid van geschriften, +waartoe b.v. behooren alle wetenschappelijke en +populair-wetenschappelijke werken, reis- en plaatsbeschrijvingen en +verreweg de meeste romans, novellen en tooneelstukken, geldt, dat de +inhoud niet onverbrekelijk aan den oorspronkelijken vorm is gebonden, +maar dat hij ook in een anderen vorm (d. i. dus eene andere taal) +zuiver en ongeschonden tot uitdrukking kan worden gebracht.</p> +<p>Om hieruit de gevolgtrekkingen te kunnen maken, die voor het +auteursrecht van belang zijn, is het noodig, datgene wat wij als den +„inhoud” van een geschrift hebben leeren kennen, nog aan +eene nadere beschouwing te onderwerpen. Er zal onderzocht moeten +worden, of die inhoud, afgescheiden van den vorm, als eene schepping +van den schrijver kan worden beschouwd en dus op zichzelf voorwerp van +auteursrecht kan zijn; want hiervan hangt het af, of het exploiteeren +van den inhoud in een nieuwen vorm (b.v. het uitgeven van eene +vertaling) een inbreuk op des schrijvers auteursrecht uitmaakt. Maar +met het beantwoorden van deze vraag zijn alle moeilijkheden nog niet +opgelost. De onderscheiding tusschen vorm en inhoud, die ik tot nu toe +gemaakt heb, geeft nog geene voldoende ontleding van een geschrift. Ook +de inhoud is niet één onverbreekbaar geheel; ook daarin +zijn verschillende bestanddeelen te onderscheiden, die niet alleen alle +tezamen, maar ook afzonderlijk in andere werken kunnen worden +overgenomen. Naast de vertalingen, die den inhoud van het +oorspronkelijke werk zoo getrouw mogelijk weergeven, bestaan ook +bewerkingen in eene andere of in dezelfde taal, waarin het origineel +niet op den voet is gevolgd, b. v. de omwerking van een roman tot een +tooneelstuk of die van een tooneelstuk in vijf bedrijven tot een in +drie enz. Hier is niet alleen de vorm een andere geworden, maar ook de +inhoud is gewijzigd; slechts enkele bestanddeelen van den inhoud zijn +uit het oorspronkelijke werk overgenomen. Hoeveel mogen nu dergelijke +bewerkingen aan het oorspronkelijke geschrift ontleenen, zonder het +karakter aan te nemen van exploitatie van het werk van den auteur; +zonder dus een inbreuk op het auteursrecht te zijn? <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e6791" href="#xd20e6791" name= +"xd20e6791">161</a>]</span></p> +<p>Eene theorie, die voor alle gevallen, waarin deze vraag gesteld kan +worden, het antwoord klaar zou hebben, is niet te geven. De analyse, +die voor dit doel van de letterkundige producten zou moeten worden +gemaakt, zou zóó fijn moeten zijn en zoozeer in +bijzonderheden moeten afdalen, dat zij niet in het algemeen kan worden +vastgesteld, om voor alle werken, of ook maar voor alle werken van +eenzelfde soort, gelijkelijk te gelden. Immers van alle geschriften, +die reeds bestaan of nog geschreven moeten worden, zou men moeten +vaststellen, welke bestanddeelen wél en welke niet als schepping +van den schrijver zijn aan te merken; dat dit bij de velerlei soorten +van letterkundige producten, die elk toch een meer of minder +individueel karakter vertoonen, een onbegonnen werk zou wezen, valt +gemakkelijk in te zien.</p> +<p>Dit mag echter geen reden zijn om aan de mogelijkheid van eene +stelselmatige beantwoording der vraag te wanhopen. Al is het niet +mogelijk een regel te formuleeren, die zonder meer maar zou behoeven te +worden toegepast, om in elk geval de juiste beslissing gereed te +hebben, wél kan eene vaste methode worden aangenomen, die bij +het zoeken naar de beslissing moet worden gevolgd. Het is een van de +groote verdiensten van Kohler, den weg in deze richting te hebben +aangewezen en het voorbeeld te hebben gegeven van eene werkelijk +systematische behandeling van dit vraagstuk. Zijn systeem is eenvoudig, +al moge de toepassing misschien niet altijd even gemakkelijk zijn.</p> +<p>Hij onderscheidt aan alle werken:</p> +<p>1<sup>o</sup> Den <i>uiterlijken vorm</i>, d.i. wat ik hierboven +kortweg den „vorm” heb genoemd, dus de <i>taal</i>.</p> +<p>2<sup>o</sup> Den <i>innerlijken vorm</i>, waaronder men in het +algemeen te verstaan heeft de wijze, waarop de schrijver zijn stof +heeft gerangschikt; de structuur van het werk, zoowel in de groote +lijnen (systematische indeeling, periodenbouw), als ook in de +onderdeelen (de wijze waarop de gedachten of gevoelens zijn ontvouwd, +waarbij naar gelang van den aard van het werk en de eigenaardigheden +van den schrijver verschillende middelen kunnen worden gebruikt als +b.v.: beeldspraak, vergelijkingen, dialoog-vorm, of wel streng-logische +redeneertrant enz. enz.).</p> +<p>3<sup>o</sup> Den <i>inhoud</i> van het geschrift, de kern, die +onder den uiterlijken en innerlijken vorm verborgen zit, d. w. z. +datgene wat de auteur <span class="pagenum">[<a id="xd20e6826" href= +"#xd20e6826" name="xd20e6826">162</a>]</span>had te zeggen, los van +alle uitdrukkingsmiddelen, waarvan hij zich bediend heeft.</p> +<p>Deze onderscheiding geeft in hoofdtrekken de methode aan, die men +heeft te volgen om bij elk geschrift te onderzoeken, hoever de +schepping van den auteur reikt. Er zal dus telkens moeten worden +uitgemaakt, welk van de drie genoemde bestanddeelen (nl. uiterlijke +vorm, innerlijke vorm en inhoud) als auteurs-schepping en dus als +object van auteursrecht is aan te merken.</p> +<p>Wat den uiterlijken vorm betreft, is het antwoord, na hetgeen +hierover reeds is opgemerkt, gemakkelijk te geven. De behandeling der +taal, wanneer deze niet in den dienst van het dagelijksch verkeer wordt +aangewend, is zooals wij gezien hebben, als eene kunstmatige te +beschouwen. Het onder woorden brengen, ook van andermans gedachten en +gevoelens, is eene kunst, waarbij het niet alleen aankomt op eenvoudige +toepassing van aangeleerde spel- en stijlregels, maar waartoe eenig +scheppend talent in het opbouwen der zinnen, het vinden van de +gewenschte uitdrukkingen en zinswendingen, het geven van klank en +rhythmus aan de taal, beslist onontbeerlijk is. In het algemeen kan dus +worden aangenomen, dat de uiterlijke vorm van alle geschriften eene +schepping van den auteur is en mitsdien hem alleen toebehoort. +Reproductie van een geschrift in denzelfden uiterlijken vorm is +derhalve altijd inbreuk op het auteursrecht. Ook zelfs daar, waar niets +anders dan de uiterlijke vorm van den auteur is, moet dezen een +uitsluitend recht daarop worden toegekend. Hierop berust de bescherming +van den vertaler, die natuurlijk noch op den innerlijken vorm, noch op +den inhoud eenig recht kan doen gelden, daar zijne schepping zich +beperkt tot de inkleeding van het werk van een ander in zijne eigen +taal.</p> +<p>Bij oorspronkelijke werken is echter ook de innerlijke vorm het werk +van den auteur. Om een goed denkbeeld te krijgen van hetgeen Kohler met +dien „innerlijken vorm” bedoelt, is het noodig enkele +soorten van geschriften afzonderlijk te beschouwen.</p> +<p>Nemen wij b.v. in de eerste plaats een wetenschappelijk werk. Wat de +schrijver daarin tot uitdrukking wil brengen is de door hem gevonden +waarheid omtrent eenig punt van wetenschap. Die waarheid en de gronden +waarop de schrijver haar doet rusten, vormen den inhoud van het +geschrift. In een historisch werk zal deze dus b.v. bestaan uit de +feiten en gebeurtenissen, zooals de schrijver meent <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e6836" href="#xd20e6836" name= +"xd20e6836">163</a>]</span>dat zij zich hebben voorgedaan en de +omstandigheden, waaruit hij dit afleidt; in een rechtsgeleerd werk kan +de inhoud zijn eene juridische constructie of de uitlegging van +wetsbepalingen met de gronden waarop zij berust enz. enz. Wanneer nu de +schrijver zijne voorstudiën zoover heeft volbracht, dat de +wetenschappelijke inhoud van zijn werk hem helder voor den geest staat, +zoodat hij weet wat hij heeft mee te deelen, dan begint eerst voor hem +de eigenlijke scheppende arbeid. Die arbeid bestaat niet alleen in het +stellen van de reeks van volzinnen waaruit zijn werk zal bestaan; +voordat hij met schrijven aanvangt (voor een deel zal het ook onder het +schrijven, geleidelijk, soms zelfs min of meer onbewust, geschieden) +moet de stof, die de vrucht is van zijn studie en overdenking, nog eene +andere bewerking ondergaan. Er moet gerangschikt en geordend worden; +uit den overvloed van gedachten en feitenkennis, waarmede de schrijver +over zijn onderwerp vervuld is, moet eene keus worden gedaan, en uit +wat na deze schifting voor opneming geschikt schijnt, moet nu het werk +tot een zoo harmonisch mogelijk geheel worden opgebouwd. Daarbij komt +het niet alleen aan op eene doelmatige systematische indeeling en +groepeering van de onderdeelen, maar ook op eene juiste en treffende +bewerking van die onderdeelen zelf. De verschillende argumenten en +tegen-argumenten en de conclusies, die daaruit telkens worden +getrokken, moeten zoodanig tegenover elkander worden gesteld, dat op +alles het juiste licht valt; de hoofdpunten moeten den lezer dadelijk +in het oog vallen, terwijl de bijzaken meer in de schaduw moeten worden +gehouden. Híer zal een voorbeeld of vergelijking dienst moeten +doen, dáár eene aanhaling van een anderen schrijver; op +een andere plaats is weer een korte historische terugblik noodig of +eene herinnering aan de wijsgeerige beginselen, waarvan de schrijver is +uitgegaan.</p> +<p>Dit alles is nu de innerlijke vorm van het werk. Het is de gedaante, +die de schrijver heeft gegeven aan de wetenschappelijke waarheden, +welke hij had te verkondigen; eene gedaante, welke weliswaar eerst met +behulp der taal gefixeerd wordt, maar die toch onafhankelijk van de +taal tot stand komt en die daarom ook in eene vertaling van het werk +dezelfde blijft. Vandaar dat het uitgeven van eene vertaling van een +wetenschappelijk werk zonder toestemming van den auteur inbreuk op het +auteursrecht is; het is eene exploitatie van des auteurs schepping +(innerlijke vorm) onder een nieuwen uiterlijken vorm. <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e6840" href="#xd20e6840" name= +"xd20e6840">164</a>]</span></p> +<p>De <i>inhoud</i> van wetenschappelijke werken is echter niet +beschermd. De waarheid en de wegen, die er heen voeren, worden niet +geschapen maar ontdekt, en ontdekkingen kunnen niet onder het +uitsluitend recht van één persoon staan. Indien het +tegendeel het geval was, indien dus hij die eene nieuwe theorie over +een of ander wetenschappelijk vraagstuk heeft uitgedacht of daarover +het eerst bepaalde opvattingen heeft verkondigd, ieder ander kon +verhinderen diezelfde denkbeelden, ook in een anderen vorm, te +publiceeren, dan zou aan het auteursrecht terecht kunnen worden +verweten, dat het aan de vrije ontwikkeling der wetenschap in den weg +stond. Het zou dan b.v. ongeoorloofd zijn om in een economisch leerboek +eene uiteenzetting te geven van de leer van Ricardo, van het stelsel +van Marx, van de theorie van Malthus enz. enz., gesteld, dat op de +werken van deze schrijvers nog auteursrecht bestond; in een boek over +geschiedenis zou men geen gebruik mogen maken van de navorschingen en +archiefstudiën van anderen; bij het maken van geographische +kaarten van weinig bekende landen zou de eerbiediging van het +„auteursrecht” van den ontdekkingsreiziger op de door dezen +gemaakte opmetingen en plaatsbepalingen zelfs tot gevolg hebben, dat +men gedwongen zou zijn, voor die streken nog witte plekken op de kaart +te laten of er, tegen beter weten in, volgens de oude gegevens eene +verkeerde teekening van te maken!<a class="noteref" id="xd20e6846src" +href="#xd20e6846" name="xd20e6846src">54</a></p> +<p>Deze enkele voorbeelden kunnen doen zien, hoe noodzakelijk het is +het object van auteursrecht binnen vaste grenzen te houden en er alleen +datgene toe te rekenen, wat vrije schepping van den auteur is, in dit +geval dus de uiterlijke en de innerlijke vorm, niet de inhoud.</p> +<p>In dit verband wil ik er terloops nog op wijzen, dat bescherming van +den (innerlijken en uiterlijken) vorm en niet van den inhoud nog niet +beteekent, dat men den vorm belangrijker acht dan den inhoud. De +hierboven aangehaalde opmerking van Mr. Levy, dat dit een „op den +voorgrond sleepen” van den vorm zou zijn en dat men hierdoor +„van rechtswege” de meening zou doen postvatten, dat het +slechts <span class="pagenum">[<a id="xd20e6862" href="#xd20e6862" +name="xd20e6862">165</a>]</span>„om den vorm te doen is”, +heeft niet den minsten zin. Het is hier niet de vraag, wat men het +belangrijkst acht of waaraan men de voorkeur geeft, doch slechts: wat +is geschikt om object van auteursrecht te zijn? Ook Louis Blanc haalt +deze twee vragen dooreen. Als argument tegen een recht op den vorm, +terwijl de inhoud onbeschermd blijft, geeft hij het volgende voorbeeld: +„<span lang="fr">Charles Fourier a cru devoir formuler en termes +bizarres et peu intelligibles les idées qui composent le fond de +son système. Vient un badigeonneur littéraire qui +s’empare du système de Fourier, l’expose +<span class="corr" id="xd20e6866" title="Bron: daus">dans</span> un +style clair, élégant si l’on veut, et met le tout +en vente. Vous voyez bien que, à côté de Fourier +qui va mourir de faim, le badigeonneur s’enrichira. Entendue de +la sorte, qu’est-ce que la propriété? C’est +le vol</span>”<a class="noteref" id="xd20e6870src" href= +"#xd20e6870" name="xd20e6870src">55</a>.</p> +<p>Dit aandoenlijke geval zou echter niet op rekening mogen worden +geschreven van het auteursrecht. Dat het auteursrecht van den +„badigeonneur” meer opbrengt dan dat van Fourier (al zal de +een nog wel geen millionair worden evenmin als de ander van honger +behoeft om te komen!) komt eenvoudig hierdoor, dat de eerste <i>als +auteur</i> iets waard is en de tweede niet. Het systeem van Fourier was +niet een auteursproduct, maar eene <i>uitvinding</i>, en indien men +uitvindingen van dit slag wenschte te beschermen, zou dit moeten +geschieden door patent- en niet door auteursrecht. Het is, zooals ik +reeds meermalen gelegenheid had op te merken, niet het doel van het +auteursrecht, aan alle intellectueele werkers een loon voor hun arbeid +te verzekeren.</p> +<p>Als algemeene regel kan dus worden gesteld, dat van +wetenschappelijke werken alleen de innerlijke en de uiterlijke vorm +beschermd zijn, en niet de inhoud. Men behoeft hierbij de uitdrukking +„wetenschappelijke werken” niet te eng op te vatten; +hetzelfde geldt ook voor geschriften van populairen aard, waarvan het +hoofddoel is kennis te verspreiden of het oordeel van den schrijver +mede te deelen over het een of ander onderwerp. Artikelen en +redevoeringen over de politiek, plaatsbeschrijvingen, verslagen van +gebeurtenissen van allerlei aard, in sommige gevallen ook kritieken en +beoordeelingen op het gebied van kunst en letterkunde, behooren ook +hiertoe te worden gerekend. <span class="pagenum">[<a id="xd20e6889" +href="#xd20e6889" name="xd20e6889">166</a>]</span></p> +<p>Anders is het echter gesteld met de <i>letterkundige +kunstwerken</i>, waaronder hier te verstaan zijn alle geschriften, die +tot de „belletrie” of „schoone letteren” +behooren, dus: poëzie, tooneelstukken, romans, novellen enz. Bij +deze werken is niet alleen de uiterlijke en de innerlijke vorm, maar +ook de inhoud, de eigenlijke kern, eene aesthetische schepping, en +daarom reikt het auteursrecht hier verder dan bij de geschriften van +wetenschappelijken aard. Dien inhoud, ontdaan van alle +niet-aesthetische elementen, noemt Kohler „<i lang="de">das +imaginäre Bild</i>”. Men zou het ook kunnen noemen de +kunstgedachte, welke de schrijver, meer of minder bewust, in zijn werk +heeft neergelegd; datgene, wat het tot een organisch geheel maakt en er +het eigen, persoonlijk karakter aan verleent, waardoor het zich van +andere werken onderscheidt. Doch juist het feit, dat elk +kunstwerk—althans elk kunstwerk in den hoogen zin van het +woord—zulk een streng persoonlijk karakter vertoont en zich als +<i>iets bijzonders</i> voordoet, maakt het zoo moeilijk om van die +kunstgedachte, van dat „Imaginäre Bild”—tenzij +men één bepaald werk op het oog heeft—iets meer te +geven dan eene vage aanduiding. Het moet hier—nog meer dan ten +aanzien der wetenschappelijke geschriften—blijven bij het +aangeven van de methode, die in elk concreet geval is te volgen, om te +weten te komen, wat wél en wat niet tot de schepping van den +auteur behoort.</p> +<p>Wat hiertoe <i>niet</i> gerekend moet worden is, evenals bij alle +andere werken, datgene wat alleen de vrucht is van +zuiver-verstandelijke, ontdekkende arbeid. Dit zijn in een roman of +tooneelstuk de feiten en gebeurtenissen, die tezamen de intrigue +vormen. Voornamelijk is dit het geval, wanneer deze ontleend zijn aan +de geschiedenis (men denke b.v. aan de historische romans van van +Lennep en Bosboom Toussaint) of aan de mythologie; het spreekt vanzelf, +dat het verhaal, hetwelk de schrijver uit een geschiedenisboek, of uit +den Bijbel (zooals Vondel voor zijne treurspelen meermalen deed) heeft +geput, of wel aan eene algemeen bekende sage heeft ontleend, niet als +zijne schepping is aan te merken. Vele van deze gegevens zijn dan ook +door meerdere schrijvers tot een drama of roman verwerkt, zonder dat +zij daardoor in elkanders rechten traden. Doch ook indien de schrijver +zijn verhaal zelf heeft verzonnen, kan dit geen voorwerp van zijn +uitsluitend recht uitmaken. Het verzinnen van een aantal +gebeurtenissen, die den uiterlijken loop van een roman of drama +<span class="pagenum">[<a id="xd20e6906" href="#xd20e6906" name= +"xd20e6906">167</a>]</span>bepalen, is geen scheppende arbeid; het is +slechts het vaststellen van een schema, dat op zichzelf geene +aesthetische waarde heeft. „<span lang="de">Wer nichts +thäte</span>”—schrijft Kohler +dienaangaande—„<span lang="de">als die Fabel der +Wahlverwandtschaften erzählen, von zwei Paaren, die sich +kreuzweise anziehen, wobei das eine Paar sich so, das andere sich so +benimmt und schlieszlich ein Kind ins Wasser fällt und eine Dame, +welche im Uebrigen auch ein Tagebuch schreibt, sich durch Hunger den +Tod gibt: der würde nicht in das Autorrecht Göthes +eingreifen, auch wenn dieses heute noch +bestünde</span>”<a class="noteref" id="xd20e6914src" href= +"#xd20e6914" name="xd20e6914src">56</a>.</p> +<p>Wáárin de eigenlijke schepping, afgezien van den +uiterlijken en innerlijken vorm, het „Imaginäre Bild” +dus, in een roman of tooneelspel bestaat, is natuurlijk niet met enkele +woorden te zeggen. In het algemeen kan men m. i. wel met +Kohler<a class="noteref" id="xd20e6927src" href="#xd20e6927" name= +"xd20e6927src">57</a> aannemen, dat het de karakter-uitbeelding is der +personen die in het boek voorkomen en de schildering hunner +psychologische ontwikkeling in de gegeven fabel, hetgeen in verband met +de gebeurtenissen en gedachten-stroomingen die daarop van invloed zijn, +tevens kan zijn een karakterbeeld van het tijdperk en van de +maatschappij waarin het verhaal speelt. Doch zoodra men dit meer in +bijzonderheden wil gaan uitwerken dient men erop te wijzen—wat +Kohler trouwens niet heeft verzuimd te doen—dat niet alleen +iedere school (realisme, naturalisme, romantiek enz.) maar, men kan +bijna zeggen, iedere schrijver, een eigen kunstideaal koestert en een +eigen weg kiest om dit te bereiken. Al moge dus de boven gegeven +karakteriseering van de schepping des auteurs op alle epische en +dramatische werken<a class="noteref" id="xd20e6932src" href= +"#xd20e6932" name="xd20e6932src">58</a> min of meer toepasselijk zijn, +meer dan eene oppervlakkige aanduiding is zij niet en kan zij ook niet +zijn, daar kunstenaars nu eenmaal niet naar vaste modellen plegen te +werken.</p> +<p>Ik meen echter niet dieper hierop in te moeten gaan en wensch liever +de aandacht te vestigen op eene vraag van practisch belang, voor de +oplossing waarvan het bovenstaande reeds eenig licht kan geven; de +vraag nl. of het zoogenaamde „dramatiseeren” van een roman, +<span class="pagenum">[<a id="xd20e6940" href="#xd20e6940" name= +"xd20e6940">168</a>]</span>d. w. z. de omwerking daarvan tot een +tooneelstuk, en omgekeerd de bewerking van een tooneelstuk in +romanvorm, een inbreuk op het auteursrecht uitmaakt. Eene dergelijke +bewerking kán zijn een bijna woordelijk overnemen van het +origineel, indien nl. de bewerker er zich toe bepaald heeft de zinnen, +die de romanschrijver zijn helden in den mond legt, eenvoudig over te +schrijven. De aanhalingsteekens behoeven dan slechts te worden +weggelaten en in de plaats daarvan de namen der personen te worden +gezet boven hetgeen zij te zeggen hebben, terwijl misschien hier en +daar nog eene verschikking of samenvoeging van enkele tooneelen noodig +is, en de „bewerking voor het tooneel” is gereed. Dat men +door de uitgave van eene dergelijke bewerking in strijd komt met het +auteursrecht, behoeft wel geen betoog, daar hier behalve de inhoud en +de innerlijke vorm ook de uiterlijke vorm geheel of althans voor een +groot gedeelte is gestolen.</p> +<p>Bij eene werkelijke dramatiseering wordt echter zoowel de uiterlijke +als de innerlijke vorm een andere. Deze laatste moet uit den aard der +zaak in een tooneelstuk aan andere eischen voldoen dan in een roman. De +romanschrijver kan de gesprekken en dialogen afwisselen door lyrische +gedeelten, natuurbeschrijvingen, algemeene historische beschouwingen of +zelfs door bespiegelingen op wijsgeerig, godsdienstig en ethisch +gebied. Hij is niet—althans niet zoo absoluut als de +drama-schrijver—aan tijd en plaats gebonden; hij kan +desverkiezend bij sommige onderdeelen wat langer stilstaan, zonder +vrees den dramatischen loop daardoor te verstoren.</p> +<p>De schrijver van een tooneelstuk daarentegen moet zijn geheele werk +in een beperkt aantal tooneelen laten afspelen. Voor lange uitweidingen +en beschouwingen is geene plaats; alles moet door de woorden en +gedragingen van de in het stuk optredende personen worden uitgebeeld. +Daarmede heeft natuurlijk de bewerker, die den inhoud van een roman in +dramatischen vorm wil weergeven, rekening te houden. Alle +beschrijvingen en beschouwingen, al die gedeelten waarin niet de +personen aan het woord zijn maar de schrijver zelf, moeten noodzakelijk +vervallen. Voorvallen uit het vroeger leven der optredende personen, +die tot typeering van hun karakter of ter verklaring hunner latere +gedragingen door den romanschrijver ter geschikter plaats zijn +medegedeeld, moeten in het tooneelstuk op eene andere wijze te pas +worden gebracht. Evenzoo zullen de tijdsomstandigheden <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e6946" href="#xd20e6946" name= +"xd20e6946">169</a>]</span>en de historische gebeurtenissen, die op het +stuk van invloed zijn, door andere middelen moeten worden +afgeschilderd. Verschillende fijne schakeeringen, die de +oorspronkelijke schrijver in den roman had weten te doen uitkomen, +zullen daardoor in de tooneelbewerking moeten worden gemist; doch daar +staat tegenover, dat met eene plastische uitbeelding op het tooneel +effecten zijn te verkrijgen die eene beschrijving niet kan geven.</p> +<p>De roman moet dus vele vervormingen ondergaan (waarvan er hier +slechts enkele zijn aangestipt), wil er een speelbaar tooneelstuk uit +groeien, dat niet „rammelt” zooals de technische +uitdrukking luidt. Doch daarmede is niet gezegd, dat de inhoud ook een +andere is geworden. De bewerking gaat niet dieper—behoeft +tenminste niet dieper te gaan—dan den innerlijken vorm, d.w.z. de +structuur, die <span class="corr" id="xd20e6950" title= +"Bron: uitteraard">uiteraard</span> in roman en drama verschillend is. +Doch de inhoud, de karakters en hunne ontwikkeling, zal in de meeste +gevallen dezelfde zijn gebleven, daar de bewerker er natuurlijk naar +gestreefd zal hebben, dezen zoo gaaf mogelijk weder te geven.</p> +<p>En hiermede is ook het antwoord op de voorgelegde vraag gevonden. +Indien werkelijk datgene, wat ik hierboven als „inhoud” heb +gekarakteriseerd, in de bewerking kan worden teruggevonden, indien dus +niet alleen de uiterlijke loop van het verhaal, de intrigue, aan den +roman is ontleend, maar ook de psychologische ontwikkeling en de +atmosfeer, waarin deze plaats grijpt, dan moet ook het uitgeven of +opvoeren van eene dergelijke bewerking zonder toestemming van den +oorspronkelijken auteur voor ongeoorloofd worden gehouden. Het is dan +immers de exploitatie van des auteurs schepping, al heeft de bewerker +daaraan een nieuwen uiterlijken en innerlijken vorm gegeven.</p> +</div> +</div> +<div class="div3" id="ch3.2.3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main">c Practische toepassingen van het voorgaande</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">In verband met de theoretische beschouwingen, die +voorafgaan, wensch ik thans enkele vragen, die de geschriften als +objecten van auteursrecht betreffen, meer uit het oogpunt van de +practische toepassing door wetgever en rechter te bezien. +Achtereenvolgens zullen hierbij ter sprake komen:</p> +<ul> +<li>I De vereischten, waaraan een geschrift moet voldoen om object van +auteursrecht te zijn;</li> +<li>II Het recht van den vertaler; <span class="pagenum">[<a id= +"xd20e6965" href="#xd20e6965" name="xd20e6965">170</a>]</span></li> +<li>III Het uitsluitend vertalingsrecht;</li> +<li>IV Het recht van den bewerker en het uitsluitend +bewerkingsrecht.</li> +</ul> +<div class="div4" id="ch3.2.3.1"> +<div class="divHead"> +<h5 class="main">I Vereischten waaraan een geschrift moet voldoen om +object van auteursrecht te zijn</h5> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">In de wetten vindt men over de vraag, waarmede ik mij +nu ga bezighouden, nergens eene bijzondere bepaling; de beantwoording +wordt overal overgelaten aan den rechter.</p> +<p>Het beginsel dat hierbij is te volgen, heb ik reeds genoemd en +besproken<a class="noteref" id="xd20e6978src" href="#xd20e6978" name= +"xd20e6978src">59</a>; het is in het kort dit, dat slechts +dáár van auteursrecht sprake kan zijn, waar eene +<i>schepping</i> van den auteur valt aan te wijzen; terwijl de +letterkundige of wetenschappelijke waarde of belangrijkheid dier +schepping buiten beschouwing moeten blijven.</p> +<p>In bijna alle landen heeft zich de jurisprudentie in dezen zin +gevestigd.</p> +<p>Zoo werd in Duitschland uitgemaakt, dat op brieven, die niets anders +bevatten dan eenvoudige mededeelingen en regeling van zaken, geen +auteursrecht bestaat, daar zij niet zijn te beschouwen als +„geestelijke scheppingen.” Dat zij zich tot eene +winstgevende exploitatie leenen (het waren in dit geval brieven van +Richard Wagner) doet aan hun karakter niets af, doch is eene +buitenstaande, toevallige omstandigheid<a class="noteref" id= +"xd20e6988src" href="#xd20e6988" name="xd20e6988src">60</a>. Ook werd +bescherming geweigerd, als zijnde geen „<i lang= +"de">Schriftwerke</i>” volgens de Duitsche wet, aan +schouwburg-programma’s, die eenvoudig de mededeeling inhouden van +de stukken, die zullen worden gespeeld, de rolverdeeling, het +aanvangsuur, de prijzen der plaatsen, enz.<a class="noteref" id= +"xd20e6997src" href="#xd20e6997" name="xd20e6997src">61</a>. Evenzoo +werd beslist ten aanzien van formulieren voor het houden van +kantoorboeken<a class="noteref" id="xd20e7009src" href="#xd20e7009" +name="xd20e7009src">62</a> en van prijscouranten, die niets anders +bevatten dan een lijst van artikelen met den prijs, waarvoor zij te +koop zijn<a class="noteref" id="xd20e7015src" href="#xd20e7015" name= +"xd20e7015src">63</a>.</p> +<p>In België werd o.a. beslist, dat niet vielen onder de +„<i lang="fr">écrits</i>” welke de wet op het +auteursrecht beschermt: eene lijst van de vreemdelingen, <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e7026" href="#xd20e7026" name= +"xd20e7026">171</a>]</span>die in de badplaats Oostende waren +aangekomen (<span lang="fr">Tribunal de Commerce van Brussel</span> 20 +April 1894); nieuwsberichten (Hof van Brussel 1 Dec. 1853); +programma’s van wedrennen (Hof van Brussel 20 Nov. 1866) en eene +handels-advertentie, bestaande uit zinnen, die dagelijks voor +soortgelijke doeleinden worden gebruikt, en waaraan de opsteller niets +had toegevoegd, waardoor het een oorspronkelijk werk zou zijn geworden +(<span lang="fr">Tribunal de Paix</span> van Luik 29 Mei 1896)<a class= +"noteref" id="xd20e7034src" href="#xd20e7034" name= +"xd20e7034src">64</a>.</p> +<p>Fransche rechterlijke beslissingen in denzelfden zin zijn o.m. +gewezen ten aanzien van: een prospectus, waaruit waren overgenomen +scheikundige analyses en gegevens betreffende de aardrijkskundige +ligging en berekening van prijzen met het oog op eene te vestigen +industrieele onderneming<a class="noteref" id="xd20e7048src" href= +"#xd20e7048" name="xd20e7048src">65</a>; mededeelingen omtrent +rechtspraak en administratie (Hof v. Parijs 2 Mei 1857); telegraphische +nieuwsberichten (Seine-Rechtbank 12 Juni 1851<a class="noteref" id= +"xd20e7066src" href="#xd20e7066" name="xd20e7066src">66</a>; Hof van +Cassatie 18 Maart 1908)<a class="noteref" id="xd20e7071src" href= +"#xd20e7071" name="xd20e7071src">67</a>; eene lijst van de +vermoedelijke winnaars van wedrennen, door een sportblad +gepubliceerd<a class="noteref" id="xd20e7076src" href="#xd20e7076" +name="xd20e7076src">68</a>. Ten aanzien van een postzegelcatalogus nam +de Seine-Rechtbank aan, dat op werken van dien aard alleen dán +auteursrecht kan bestaan, wanneer zij als „<span lang= +"fr">créations de l’esprit</span>” zijn te +beschouwen, „<span lang="fr">à raison de la conception +esthétique ou scientifique qui ressort de leur plan +général, de l’érudition qui se dégage +des appréciations ou observations, même sommaires +qu’ils contiennent, ou tout au moins de +l’originalité qui imprime un caractère personnel +à l’ensemble de la publication</span>”<a class= +"noteref" id="xd20e7092src" href="#xd20e7092" name= +"xd20e7092src">69</a>.</p> +<p>Minder juist lijkt mij de volgende overweging, waarmede het erkennen +van auteursrecht op een catalogus eener kunst-tentoonstelling werd +gemotiveerd: „<span lang="fr">Attendu que le catalogue des +oeuvres d’art exposées chaque année au Palais de +l’industrie constitue, à raison de son importance et des +recherches qu’il nécessite, une oeuvre littéraire +<span class="pagenum">[<a id="xd20e7102" href="#xd20e7102" name= +"xd20e7102">172</a>]</span>susceptible d’une +propriété privée et représentant une valeur +vénale relativement importante,</span> enz.”<a class= +"noteref" id="xd20e7105src" href="#xd20e7105" name= +"xd20e7105src">70</a>. Nóch de belangrijkheid van dezen +catalogus, nóch de arbeid, die er aan ten koste was gelegd, +nóch het feit, dat hij eene geldelijke waarde vertegenwoordigde, +maakten m.i. dit werk tot eene schepping in den boven aangegeven zin. +Over het algemeen echter volgt de Fransche jurisprudentie het juiste +beginsel, dat alleen dient te worden nagegaan, of er al dan niet eene +„création de l’esprit” aanwezig is.</p> +<p>Ook van de rechterlijke beslissingen, die mij uit andere landen +bekend zijn, kan voor het meerendeel hetzelfde worden gezegd. In +Oostenrijk werd b.v. uitgemaakt, dat op een adresboek alleen vanwege de +historische en ethnographische opmerkingen, die er in voorkwamen, +auteursrecht bestond<a class="noteref" id="xd20e7113src" href= +"#xd20e7113" name="xd20e7113src">71</a>; en dat niet als object van +auteursrecht waren te beschouwen zakelijke gegevens, met behulp waarvan +een dagbladartikel was samengesteld<a class="noteref" id="xd20e7119src" +href="#xd20e7119" name="xd20e7119src">72</a>. In Engeland werd ten +aanzien van dagblad-berichten beslist, dat daarvan niet de inhoud, maar +alleen de bijzondere vorm, waarin zij zijn gepubliceerd, voorwerp van +auteursrecht is<a class="noteref" id="xd20e7125src" href="#xd20e7125" +name="xd20e7125src">73</a>; ook ten aanzien van een prijscourant eener +machinefabriek werd in soortgelijken zin beslist<a class="noteref" id= +"xd20e7131src" href="#xd20e7131" name="xd20e7131src">74</a>. De +Zwitsersche Bondsrechtbank weigerde o. a. als beschermde geschriften te +erkennen: een spoorwegboekje, dat alleen feitelijke gegevens omtrent de +uren van aankomst en vertrek der treinen en de prijzen bevatte<a class= +"noteref" id="xd20e7137src" href="#xd20e7137" name= +"xd20e7137src">75</a> en eene alphabetische lijst van de aangeslagenen +in de belasting te Zürich<a class="noteref" id="xd20e7144src" +href="#xd20e7144" name="xd20e7144src">76</a>. In Italië eindelijk +maakte het Hof van Appel van Milaan uit, dat een eenvoudige +prijscourant niet behoort tot de geestesproducten (<i lang="it">opere +dell ingegno</i>) in den zin der wet op het auteursrecht, daar hiertoe +alleen wezenlijke scheppingen gerekend kunnen worden<a class="noteref" +id="xd20e7153src" href="#xd20e7153" name="xd20e7153src">77</a>.</p> +<p>Naast deze buitenlandsche beslissingen, waarvan er nog veel meer +<span class="pagenum">[<a id="xd20e7161" href="#xd20e7161" name= +"xd20e7161">173</a>]</span>zouden zijn te noemen, die zich alle vrijwel +in dezelfde lijn bewegen<a class="noteref" id="xd20e7163src" href= +"#xd20e7163" name="xd20e7163src">78</a>, valt het op, dat de +Nederlandsche rechtspraak tot nu toe eene gansch andere richting heeft +gevolgd.</p> +<p>Zoo werd achtereenvolgens door de Arrondissements-Rechtbank van den +Haag, door het Hof in dezelfde stad en door den Hoogen Raad het +auteursrecht erkend op een feestwijzer voor de 3 October-feesten te +Leiden in 1891<a class="noteref" id="xd20e7196src" href="#xd20e7196" +name="xd20e7196src">79</a>; door de Rechtbank te Amsterdam dat op eene +lijst van predikbeurten <a class="noteref" id="xd20e7204src" href= +"#xd20e7204" name="xd20e7204src">80</a>; door het Hof van den Haag en +den Hoogen Raad op officieele berichten van de godsdienstoefeningen der +Nederduitsch-Hervormde gemeente te Rotterdam<a class="noteref" id= +"xd20e7209src" href="#xd20e7209" name="xd20e7209src">81</a>. In geen +dezer gevallen had men te doen met eene geestelijke schepping in den +boven bedoelden zin: de Leidsche feestwijzer bevatte, zooals ook door +den beklaagde werd aangevoerd, uitsluitend „stadsnieuws”, +nl. de vermelding van den aard der feestelijkheden en van uur en +plaats, waarop zij zouden worden gehouden; in de beide laatste zaken +bestond het „auteursproduct” uit eene opgave van de namen +der predikanten, met de kerken waarin en de dagen en uren waarop door +hen Godsdienstoefening zou worden gehouden.</p> +<p>Tot motiveering dezer uitspraken werd o. a. aangevoerd, dat de wet +geen onderscheid maakt tusschen verschillende soorten van geschriften, +en dat derhalve ook die geschriften beschermd zijn, welke geene +„letterkundige gedachte behelzen”, (arrest H. R. 21 Nov. +1892 W. 624) óf, zooals het in het arrest van den Hoogen Raad +van 29 April 1895 (W. 6647) werd uitgedrukt: die welke „blijvende +wetenschappelijke of letterkundige waarde” missen. Wat met de +eerste uitdrukking wordt bedoeld, is mij niet recht duidelijk, zoodat +ik over de juistheid of onjuistheid van dat argument geen oordeel durf +uitspreken. Met de laatstgenoemde woorden wordt echter een zeer juist +beginsel uitgesproken: de wetenschappelijke of letterkundige +<span class="pagenum">[<a id="xd20e7217" href="#xd20e7217" name= +"xd20e7217">174</a>]</span><i>waarde</i> van een geschrift moet bij de +vraag, of het al dan niet een auteursproduct is, niet in rekening +worden gebracht. Doch hiermede is nog niet gezegd, dat een lijst van +predikbeurten tot de beschermde geschriften behoort. Wie zich +eenigszins rekenschap geeft van de beteekenis van het woord +„auteursrecht” zal moeten inzien, dat hier nóch een +auteur nóch een auteursproduct was aan te wijzen. De H. R. nam +in zijn laatstgenoemd arrest aan, dat de firma D. v. S. te Rotterdam +(die het blaadje „de Kerkbode” uitgaf) als +rechtverkrijgende van het ministerie van predikanten bij de +Nederduitsch-Hervormde gemeente aldaar zich het auteursrecht op de +bedoelde lijst van predikbeurten kon voorbehouden. Volgens deze +constructie zou dus het ministerie van predikanten de <i>auteur</i> +zijn van ... de regeling der preekbeurten, welke die predikanten onder +elkander hadden vastgesteld! Waarin hier de <i>auteurs-arbeid</i> van +deze vergadering van predikanten bestond, is moeilijk te zien. Zij +beslisten eenvoudig, op welke uren en in welke kerken zij den volgenden +Zondag zouden optreden. Eene geestesschepping, ook al vraagt men niet +naar blijvende wetenschappelijke of letterkundige waarde, was hier ver +te zoeken.</p> +<p>Er is beweerd, dat onze wet geen ruimte laat voor eene andere +uitlegging dan die, welke in de genoemde rechterlijke uitspraken werd +gegeven. M. i. volkomen ten onrechte.</p> +<p>In de wet van 1817 en ook in het Ontw. Boekh. werd gesproken van +„letterwerken”; het woord „geschriften”, dat in +de tegenwoordige wet daarvoor in de plaats is gekomen, zou naar veler +oordeel van ruimer strekking zijn en ook „geschriften” als +de boven bedoelde omvatten<a class="noteref" id="xd20e7231src" href= +"#xd20e7231" name="xd20e7231src">82</a>. Dit verschil van beteekenis +kan ik echter niet inzien en in geen geval heeft men de bedoeling gehad +den kring der beschermde producten uit te breiden door het woord +„geschrift” te gebruiken in plaats van +„letterwerk”. Dit blijkt m. i. ten duidelijkste uit de +volgende zinsnede uit de memorie van toelichting<a class="noteref" id= +"xd20e7249src" href="#xd20e7249" name="xd20e7249src">83</a>:</p> +<p>„De soorten van werken, waarop deze wetsvoordracht betrekking +heeft, stemmen overeen met die welke in het ontwerp van den boekhandel +<span class="pagenum">[<a id="xd20e7256" href="#xd20e7256" name= +"xd20e7256">175</a>]</span>voorkomen; echter is het min gebruikelijke +„letterwerk” door het woord „geschrift” +vervangen.”</p> +<p>Ik meen daarom, dat er geen reden bestaat, om aan ons woord +„geschrift” eene andere beteekenis te geven dan b.v. in +Oostenrijk en Duitschland het woord „Schriftwerk” en in +België en Frankrijk „écrit” hebben. In het +gewone spraakgebruik moge men misschien een lijst van predikbeurten en +een programma van feestelijkheden „geschriften” noemen, dit +is nog geen reden om dit ook hier te doen. Wat hier vóór +alles in het oog moet worden gehouden, is, dat het woord gebruikt wordt +in eene wet tot regeling van het <i>auteursrecht</i>, en dat alleen die +geschriften bedoeld worden, welke eenen <i>auteur</i> hebben.</p> +<p>Men heeft zich ook beroepen op eene andere uitdrukking van onze wet, +die voorkomt in artikel 7 lid 2, waar het auteursrecht op den inhoud +van dag- en weekbladen nader is geregeld. Daar wordt gesproken van +„berichten of opstellen”; van welke werken het auteursrecht +wordt erkend, mits het uitdrukkelijk worde voorbehouden. De vraag is +dus, of dit woord „berichten” ook, zooals beweerd wordt, +eenvoudige mededeelingen van feiten omvat, die in geen enkel opzicht +als scheppingen zijn te beschouwen. M. i. kan hier hetzelfde antwoord +worden gegeven als boven ten aanzien van het woord +„geschriften”. Niet in zijne algemeene beteekenis moet het +woord worden opgevat, maar in de bijzondere beteekenis, die het verband +waarin het gebruikt wordt, aangeeft. Zoo blijft men ook het dichtst bij +de bedoeling van den wetgever, voorzoover die uit hetgeen bij de +voorbereiding der bepaling is gezegd en geschreven kan worden +opgemaakt. In het eerste ontwerp kwam de bepaling niet voor; zij is er +later door minister Modderman bijgevoegd. In de memorie van antwoord +(p. 4) wordt ervan gezegd, dat als beginsel is aangenomen, dat de +inhoud van dag- en weekbladen wordt beschouwd als gemeengoed, en dan +komt deze verklaring: „Er zijn echter uitzonderingen. Niet zelden +bevatten de nieuwsbladen stukken van meer blijvende wetenschappelijke +of letterkundige waarde, bijvoorbeeld als feuilletons, waarvan men zich +het auteursrecht niet wil laten ontrooven. Hiervoor laat het ontwerp +ruimte door te bepalen, dat men zich het auteursrecht van een in een +nieuwsblad gepubliceerd stuk kan voorbehouden, mits men slechts aan het +hoofd van dat stuk zoodanig voorbehoud uitdrukkelijk kenbaar +make.” Hierbij werd dus blijkbaar aan losse berichten, die +<span class="pagenum">[<a id="xd20e7268" href="#xd20e7268" name= +"xd20e7268">176</a>]</span>niets anders dan mededeelingen van feiten +bevatten, in ’t geheel niet gedacht. Zonder tot verdere +gedachtenwisseling aanleiding te geven, is de bepaling daarna +overanderd in de wet opgenomen. Slechts één enkele +opmerking, die bij de behandeling der wet in de Tweede Kamer werd +gemaakt, zou kunnen doen vermoeden, dat aan het woord +„berichten” een ruimere strekking werd toegekend. Het +kamerlid van de Werk liet zich n.l. als volgt uit: „Of het niet +beter geweest ware om voor de gewone korte losse couranten-berigten +geen bescherming tegen nadruk te geven, daarop zal ik niet +terugkomen”<a class="noteref" id="xd20e7270src" href="#xd20e7270" +name="xd20e7270src">84</a>. Deze opmerking werd echter gemaakt toen +artikel 7 reeds zonder beraadslaging was goedgekeurd; uit het feit dat +zij niet werd weersproken, mag men dus niet opmaken, dat zij, wat de +uitlegging der bepaling betreft, de algemeene opinie weergaf.</p> +<p>Ik blijf het er dus voor houden, dat onze wet niet de schuld draagt +van de minder juiste beslissingen, die zijn besproken, en dat er geene +wetswijziging voor noodig is om hier, evenals in alle andere landen, +het juiste beginsel te kunnen toepassen. Wél kan worden +toegegeven, dat het woord „berichten” in artikel 7 lid 2 +niet gelukkig is gekozen, doch de rechter behoeft zich daardoor niet +gedwongen te gevoelen tot het erkennen van een +„auteursrecht”, dat in geen enkel opzicht dezen naam +verdient. Zoo is b.v. naar mijne meening de mededeeling: +„auteursrecht voorbehouden”, die in de meeste groote +dagbladen boven de dagelijksche beursnoteering voorkomt, misplaatst en +zonder eenige beteekenis. Reeds Jolly merkte terecht op: +„<span lang="de">An den durch Telegraph berichteten Worten: +„Paris ist ruhig” oder „5% Rente = 99¼” +kan aber kein vernünftiger Mensch eine Autorschaft und in Folge +derselben Autorrechte beanspruchen</span>”<a class="noteref" id= +"xd20e7280src" href="#xd20e7280" name="xd20e7280src">85</a>.</p> +</div> +</div> +<div class="div4" id="ch3.2.3.2"> +<div class="divHead"> +<h5 class="main">II Het recht van den vertaler</h5> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Dat vertalingen als zelfstandige voorwerpen van +auteursrecht zijn te beschouwen, dat m. a. w. de vertaler auteursrecht +geniet voor zijne vertaling, is een regel die vrijwel nergens +tegenspraak ontmoet. In bijna alle landen wordt het recht van den +vertaler uitdrukkelijk in <span class="pagenum">[<a id="xd20e7293" +href="#xd20e7293" name="xd20e7293">177</a>]</span>de wet genoemd. Ook +onze wet houdt de bepaling in (art. 2<i>c</i>), dat „met auteurs +worden gelijkgesteld: vertalers ten opzichte van hunne +vertaling”.</p> +<p>De „gelijkstelling” met oorspronkelijke auteurs +beteekent natuurlijk niet, dat de vertaler dezelfde rechten heeft, die +hij zou kunnen doen gelden, indien het door hem geleverde een eigen, +oorspronkelijk werk was. De vertaler is alleen auteur van den +uiterlijken vorm<a class="noteref" id="xd20e7300src" href="#xd20e7300" +name="xd20e7300src">86</a>; het object van zijn recht is—zooals +trouwens ook onze wet heel goed doet uitkomen—niet het vertaalde +geschrift, maar de vertaling. Op den innerlijken vorm en den inhoud kan +hij niet het minste recht doen gelden. Het uitgeven van eene andere +vertaling van hetzelfde geschrift is derhalve geen inbreuk op het recht +van den eersten vertaler. Evenmin kan deze zich er tegen verzetten, dat +van zijne vertaling weer eene andere vertaling of bewerking in het +licht wordt gegeven. Wat dit laatste betreft schijnt Mr. Veegens tot de +tegenovergestelde meening over te hellen. De gelijkstelling van +vertalers ten opzichte van hunne vertaling met auteurs pleit er volgens +dezen schrijver voor, dat de vertaler zich volgens onze wet ook, +overeenkomstig artikel 5<i>b</i>, het uitsluitend recht tot het +uitgeven van vertalingen van zijne vertaling in andere talen kan +voorbehouden<a class="noteref" id="xd20e7306src" href="#xd20e7306" +name="xd20e7306src">87</a>. Dit zou echter beteekenen, dat de vertaler +recht kreeg op een werk, aan welks voortbrenging hij part noch deel +heeft gehad. Gesteld een Russische roman is in het Hollandsch vertaald +en deze Hollandsche vertaling wordt door een derde weer in het Duitsch +overgebracht. Zelfs als wij aannemen, dat deze laatste geen Russisch +kende en dat hij dus de Hollandsche vertaling bepaald noodig had om +zijne Duitsche bewerking te kunnen maken, dan nog kan in de uitgave van +deze Duitsche bewerking niet gezien worden een exploiteeren van het +werk van den Hollandschen vertaler. Immers wat de bewerker van de +Duitsche vertaling aan de Hollandsche heeft ontleend beperkt zich tot +den innerlijken vorm en den inhoud van den roman, tot die bestanddeelen +dus van het werk, welke de bewerker der Hollandsche vertaling op zijne +beurt weer van den oorspronkelijken Russischen schrijver had +overgenomen. Dit kan dus nooit als een inbreuk worden beschouwd op het +recht van den Hollandschen vertaler. Twijfel hieromtrent <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e7311" href="#xd20e7311" name= +"xd20e7311">178</a>]</span>is naar mijne meening—ook wanneer +alleen rekening wordt gehouden met wat onze wet bepaalt—volkomen +uitgesloten. Alleen „de vertaling” is voorwerp van des +vertalers recht; dit is voldoende om de vraag in den bovengemelden zin +te beantwoorden.</p> +<p>Niet altijd is in ons land het recht van den vertaler binnen deze +juiste grenzen gehouden, getuige het „regt van +praeferentie,” dat door de Publicatie van het Provinciaal Bestuur +van Holland van 1796, door de wet van 1803 en door de Souvereine +Besluiten van 1814 en 1815 werd verleend aan den vertaler van een +buitenlandsch werk, waardoor deze elke andere vertaling van hetzelfde +geschrift kon tegenhouden. Weliswaar maakte reeds de wet van 1817 aan +deze gepatenteerde rooverij een einde<a class="noteref" id= +"xd20e7315src" href="#xd20e7315" name="xd20e7315src">88</a>; doch de +feitelijke toestand komt nu nog vrijwel overeen met dien van een eeuw +geleden. Er bestaat nl. eene bepaling in het reglement van de +Vereeniging ter bevordering van de belangen des boekhandels, volgens +welke elk lid dezer vereeniging, die aan eene speciaal daarvoor +aangewezen commissie zijn voornemen te kennen geeft, van een in het +buitenland uitgekomen werk hier eene Nederlandsche vertaling uit te +geven, door de overige leden als uitsluitend daartoe gerechtigde wordt +aangemerkt. Binnen den kring der Vereeniging, waarvan trouwens bijna +alle Nederlandsche uitgevers lid zijn, geniet dus, buiten de wet om, de +eerste vertaler het uitsluitend vertalingsrecht op het oorspronkelijk +werk. Hetzelfde beginsel dus als het in de regelingen van 1796, 1803, +en 1814 en 1815 gehuldigde: wie er het eerste bij is geldt als +rechtmatig bezitter. Dit is voorzeker een bedenkelijke toestand, +waarvoor men echter de Vereeniging ter bevordering van de belangen des +boekhandels niet te hard mag vallen, vooral niet, nu sinds 1878 +dezelfde bescherming ook wordt verleend aan hem, die eene verklaring +van den schrijver van het werk kan overleggen, waarin deze tot de +uitgave der vertaling machtiging verleent. Zoo wordt althans het recht +van den buitenlandschen auteur niet geheel voorbijgegaan. Doch alleen +het feit dat eene dergelijke op onderlinge afspraak berustende regeling +mogelijk en noodig is, geeft weer een treurig staaltje van de +achterlijkheid van ons land op het gebied der auteursbescherming. +<span class="pagenum">[<a id="xd20e7321" href="#xd20e7321" name= +"xd20e7321">179</a>]</span></p> +<p>Het enkele feit, dat iemand een boek vertaalt geeft hem—het is +reeds herhaaldelijk gezegd—niet het minste recht op dat boek +zelf. De rechten van den oorspronkelijken schrijver, en in het +bijzonder diens uitsluitend vertalingsrecht, worden daardoor in geenen +deele verkort. Dit heeft tot gevolg, dat de vertaler niet altijd +volkomen vrij is in de uitoefening van zijn recht op de vertaling. Eene +exploitatie van de vertaling is tevens eene exploitatie van het +oorspronkelijke werk d. w. z. van den innerlijken vorm en den inhoud +daarvan. Zoolang dus het uitsluitend vertalingsrecht van den schrijver +bestaat, mag de vertaler niet zonder diens toestemming zijne vertaling +in druk uitgeven of, zoo het een tooneelstuk is, doen opvoeren, en +daarom heeft de vertaler niet veel aan zijn recht, indien deze +toestemming niet is verkregen. Doch voor het ontstaan van het recht des +vertalers is dit geen beletsel. In sommige wetten (o. a. in +<span class="corr" id="xd20e7324" title="Bron: de de">de</span> +vroegere Duitsche wet § 50 en in de Berner Conventie van 1886 art. +6) werd het recht van den vertaler alleen verleend voor +„rechtmatige vertalingen”, waaronder men dan had te +verstaan vertalingen, die niet in strijd met het uitsluitend +vertalingsrecht op het oorspronkelijke werk waren uitgekomen. Men heeft +dit verdedigd door erop te wijzen, dat het niet aangaat den dief te +beschermen<a class="noteref" id="xd20e7327src" href="#xd20e7327" name= +"xd20e7327src">89</a>. Dit argument gaat hier echter niet op. Dat de +vertaler een wederrechtelijk gebruik maakt van het werk van een ander +is nog geen reden om hem het recht op zijn eigen werk te ontnemen. Dit +laatste heeft hij niet gestolen en het is dus geen „bescherming +van den dief” hem dit te laten behouden. Men wil toch niet, dat +iemand, die b.v. in een hem toebehoorende kruik wijn van zijn buurman +steelt, daardoor het recht op zijne kruik verbeurt?</p> +<p>Het heeft bovendien geen zin te spreken van +„rechtmatige” vertalingen. De vertaling zelf is niet +„rechtmatig” of „onrechtmatig”; wél kan +er een rechtmatig of onrechtmatig gebruik van worden gemaakt. Of dit +laatste zal geschieden kan van te voren natuurlijk nooit met zekerheid +worden gezegd. Het is b.v. mogelijk dat iemand eene vertaling maakt met +het voornemen haar eerst uit te geven, wanneer het uitsluitend +vertalingsrecht van den auteur zal zijn <span class="pagenum">[<a id= +"xd20e7338" href="#xd20e7338" name= +"xd20e7338">180</a>]</span>verstreken, of wanneer diens toestemming tot +de uitgave zal zijn verkregen<a class="noteref" id="xd20e7340src" href= +"#xd20e7340" name="xd20e7340src">90</a>.</p> +<p>Beide rechten—het recht van den vertaler op zijne vertaling en +het uitsluitend vertalingsrecht van den schrijver op het oorspronkelijk +werk—dienen dus scherp uit elkander te worden gehouden. De +vertaler en de oorspronkelijke schrijver hebben, ieder op hun terrein +en onafhankelijk van elkander, evenveel aanspraak op bescherming, en er +bestaat geen reden om aan den eerste zijn recht te onthouden omdat hij +bij de uitoefening daarvan met het recht van den laatste in botsing zou +kunnen komen.</p> +</div> +</div> +<div class="div4" id="ch3.2.3.3"> +<div class="divHead"> +<h5 class="main">III Het uitsluitend vertalingsrecht</h5> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Over het uitsluitend vertalingsrecht is—vooral +ook in ons land—veel geschreven. De strijd loopt voornamelijk +over de rechtmatigheid en de wenschelijkheid van dit recht, welke hier +nog door velen worden ontkend. Na het voorgaande meen ik mij van eene +breedvoerige bespreking van de argumenten, die tegen het +vertalingsrecht zijn ingebracht, ontslagen te rekenen; dat ik ze hier +niet geheel voorbijga, is vooral terwille van het groote practische +belang van de vraag, die—zooals algemeen bekend is—den +geheelen strijd over de al of niet aansluiting van ons land bij de +Berner Conventie beheerscht.</p> +<p>Eene bewering, die men bij bijna alle bestrijders van het +vertalingsrecht terugvindt, is deze: de vertaler heeft door +zelfstandigen intellectueelen arbeid een nieuwen vorm gegeven aan de +gedachten van den oorspronkelijken auteur. Deze laatste kan op die +„gedachten” geen recht meer laten gelden, daar zij door de +publicatie gemeengoed zijn geworden<a class="noteref" id="xd20e7358src" +href="#xd20e7358" name="xd20e7358src">91</a>. Wat dit argument heeft te +beteekenen, meen ik reeds voldoende in het licht te hebben gesteld bij +mijne beschouwingen over vorm en inhoud der geschriften. De vertaler +neemt niet maar „gedachten” over van den oorspronkelijken +schrijver; wat hij <span class="pagenum">[<a id="xd20e7386" href= +"#xd20e7386" name="xd20e7386">181</a>]</span>overneemt is de inhoud en +de innerlijke vorm, welke laatste—zooals uitvoerig is +aangetoond—steeds—ook bij geschriften van +wetenschappelijken aard—als eene aesthetische schepping van den +auteur is aan te merken. Dat de vrije verspreiding van +„gedachten” door het auteursrecht zou worden belemmerd, is +hierboven m. i. ook reeds voldoende weerlegd.</p> +<p>En wat de <i>zelfstandigheid</i> betreft van den arbeid des +vertalers, waar steeds met zooveel nadruk op wordt gewezen, deze is al +zeer betrekkelijk. Zelfstandig werkt de vertaler zeer zeker in het +vormen van zijne zinnen en wendingen, in het kiezen van de juiste +uitdrukkingen, i. e. w. in het bewerken van den nieuwen uiterlijken +vorm. Deze zelfstandigheid wordt door niemand ontkend; dit blijkt wel +uit het bovenbesproken recht op de vertaling, dat den vertaler overal +wordt toegekend. Doch—en dit is het eenige wat hier in aanmerking +mag komen—<i>met betrekking tot de schepping van den +oorspronkelijken schrijver</i> houdt alle zelfstandigheid van den +vertaler op. Het is zijne taak, die zoo getrouw mogelijk in zijne taal +weer te geven, zonder er iets van eigen vinding aan toe te voegen. Hoe +men kan volhouden, dat het werk van den vertaler ook in dit opzicht +„zelfstandig” is, is mij een raadsel<a class="noteref" id= +"xd20e7396src" href="#xd20e7396" name="xd20e7396src">92</a>.</p> +<p>Een ander argument, dat meestal met het vorige in één +adem wordt genoemd, is dat de oorspronkelijke auteur geen deel heeft +gehad aan de bewerking der vertaling, ja dat hij zelfs in de meeste +gevallen zelf de vertaling niet had kunnen maken. Allereerst kan +hiertegen worden opgemerkt, dat het niet de vraag is, waartoe de auteur +of de vertaler <i>in staat</i> zou zijn geweest, maar alleen: wat elk +van die twee heeft voortgebracht. Houdt men dit maar in het oog, dan +kán—dunkt mij—de oplossing der vraag niet +twijfelachtig zijn. Het uitsluitend vertalingsrecht is geen recht op de +vertaling maar een recht op die bestanddeelen van het oorspronkelijke +werk, welke de vertaler heeft overgenomen. Evenmin als de vertaler +zonder toestemming van den oorspronkelijken auteur het vertaalde +geschrift mag exploiteeren, mag deze laatste dit doen zonder +toestemming van den vertaler. Het zijn—voor velen schijnt het +moeilijkheden op te leveren dit in te zien—twee scherp van +elkander te onderscheiden <span class="pagenum">[<a id="xd20e7410" +href="#xd20e7410" name="xd20e7410">182</a>]</span>rechten, waarmede wij +hier te doen hebben, die nóch object, nóch subject met +elkander gemeen hebben. Uitsluitend wat de <i>uitoefening</i> van hun +recht betreft zijn de auteur en de vertaler van elkaar afhankelijk, +omdat het vertaalde geschrift, dat als voorwerp van exploitatie +één geheel uitmaakt, de objecten van beider rechten in +zich bevat.</p> +<p>Van nog minder gewicht is het eveneens herhaaldelijk aangevoerde +argument, dat de auteur niet benadeeld wordt door de uitgave eener +vertaling, ook al is hij daarin niet gekend. De ondervinding zou eerder +hebben geleerd, dat het tegendeel het geval is, dat nl. de uitgave van +vertalingen in andere landen het debiet van de oorspronkelijke uitgave +doet toenemen. Als de auteur dus geen schade lijdt, maar zelfs indirect +voordeel ervan heeft, dat zijn werk door anderen vertaald wordt, waarom +hem dan het recht toe te kennen vertalingen te verbieden? Hierbij doet +dan geregeld dienst eene indertijd aan Mr. J. N. van Hall gedane +verklaring door den Franschen uitgever van François +Coppée’s werken, dat sinds Coppée in onze taal was +vertaald, het debiet van zijne gedichten in de oorspronkelijke taal +belangrijk was toegenomen<a class="noteref" id="xd20e7417src" href= +"#xd20e7417" name="xd20e7417src">93</a>.</p> +<p>De redeneering is eigenlijk eene ernstige bestrijding niet waard. +Wat men ermede schijnt te willen betoogen, is, dat het voor een auteur +voordeeliger zou zijn het uitsluitend vertalingsrecht niet, dan het wel +te hebben! Twee zaken worden hierbij klaarblijkelijk over het hoofd +gezien: ten eerste, dat het „indirecte voordeel” (nl. het +grooter debiet van de oorspronkelijke uitgave) niet minder wordt door +het feit, dat voor de uitgave der vertaling eerst de toestemming van +den schrijver moet worden gevraagd en ten tweede dat er naast dat +indirecte voordeel in het laatste geval nog het directe voordeel +bijkomt, dat voor het verkrijgen dier toestemming iets in rekening kan +worden gebracht.</p> +<p>Wat men nu verder nog ter bestrijding van het vertalingsrecht vindt +aangevoerd staat, zooals trouwens ook reeds met dit laatste argument +het geval is, geheel buiten het terrein van het recht. In +overeenstemming met de „algemeen belang-theorie”, +die—zooals wij gezien hebben—ook onder de juristen in ons +land vele aanhangers heeft gevonden, wordt door velen de vraag: hoever +gaat het <i>recht</i> der auteurs? geheel terzijde gesteld en wordt +uitsluitend gerekend <span class="pagenum">[<a id="xd20e7433" href= +"#xd20e7433" name="xd20e7433">183</a>]</span>met de verschillende +<i>belangen</i>, die bij deze kwestie zijn betrokken. Zoo wordt +beweerd, dat ons betrekkelijk kleine land met zijn beperkt taalgebied +het zonder vertalingen van buitenlandsche boeken niet kan stellen en +dat het daarom van het grootste <i>belang</i> is, dat het uitgeven van +vertalingen aan ieder vrij wordt gelaten. Men vreest, dat de +buitenlandsche schrijvers, indien hun hier een uitsluitend +vertalingsrecht wordt toegekend, hooge prijzen zullen vragen, waarvan +het gevolg zou zijn, dat de vertalingen, die zouden verschijnen, minder +in aantal en duurder zouden worden. Dit zou dan beteekenen groote +schade, niet alleen voor de uitgevers, drukkers en boekhandelaren, maar +ook voor het geheele boeken-koopende publiek. In het bijzonder de +kleine uitgevers zouden daarvan het slachtoffer worden, daar voor hen +het betalen van een eenigszins beteekenend honorarium aan den +oorspronkelijken auteur, met een onzekeren kans op winst, vrijwel +uitgesloten is.</p> +<p>Het eerste en eigenlijk alles afdoende antwoord op dit alles moet +zijn: het gaat hier niet alleen om belangen, maar er zijn +<i>rechten</i> in het spel. Het vertalingsrecht, ook dat van +buitenlandsche auteurs, moet geëerbiedigd worden, zelfs al zou dit +minder voordeelig zijn, hetzij voor enkele kringen, hetzij—zooals +beweerd wordt—voor het volk in zijn geheel.</p> +<p>Doch ook indien men voor een oogenblik dit standpunt verlaat en zich +uitsluitend bepaalt tot de utilistische motieven, die in deze +strijdvraag bij velen den doorslag geven, zal men bij eene +onbevooroordeelde beschouwing daarvan tot de conclusie moeten komen, +dat aan de bezwaren, die tegen het uitsluitend vertalingsrecht worden +ingebracht niet veel beteekenis kan worden gehecht. De groote nadeelen, +die de bestrijders van het vertalingsrecht van de invoering daarvan +vreezen, zijn deels denkbeeldig, deels schromelijk overdreven. In het +bijzonder is de bewering ongegrond, dat de volksontwikkeling door de +erkenning van dit recht zou worden geschaad. Wél kan worden +toegegeven, dat enkele categorieën van personen (vooral de +kleinere uitgevers), die tot nu toe van de vrijheid van vertalen en de +daarop gebaseerde onderhandsche bescherming, die de Vereeniging ter +bevordering van de belangen des Boekhandels in het leven heeft +geroepen, gebruik hebben gemaakt, het in hunne financiën zullen +gevoelen, wanneer die vrijheid aan banden zal zijn gelegd. Men kan +zelfs medelijden hebben met het lot, dat deze personen <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e7448" href="#xd20e7448" name= +"xd20e7448">184</a>]</span>wacht, waarvan er vele wegens een weinig +ontwikkeld of door het jarenlang bestaande gebruik afgestompt +rechtsgevoel het onrechtmatige van hun tegenwoordig bedrijf niet +inzien. Het is echter billijk daartegenover te stellen, dat in andere +kringen zeker niet minder belangrijke nadeelen worden geleden +tengevolge van de oppositie, die tegen het vertalingsrecht is gemaakt. +Want de zaken staan nu eenmaal zoo, dat men door de erkenning van het +vertalingsrecht van buitenlandsche schrijvers tegen te houden +tevens—misschien zonder het te willen—heeft tegengehouden +de aansluiting van ons land bij de Berner Conventie. Indien men alleen +met „belangen” te rade gaat, dient men toch ook te letten +op de belangen van onze schrijvers, componisten en kunstenaars op het +gebied der beeldende kunsten, die nog maar steeds van bescherming in +het buitenland verstoken blijven.</p> +<p>Ik meen echter deze zijde van het vraagstuk hier verder te kunnen +laten rusten; bij de bespreking der Berner Conventie zal nog +gelegenheid zijn erop terug te komen.</p> +<p>Gaat men den toestand met betrekking tot het vertalingsrecht in de +verschillende landen na, dan ziet men allerwege, dat de beperkingen en +voorwaarden, welke vroeger nog aan dit recht werden gesteld, +geleidelijk aan het verdwijnen zijn.</p> +<p>In Frankrijk heeft de jurisprudentie, zonder dat de wet hierover +eene bepaling inhield, steeds het vertalingsrecht erkend als een +bestanddeel van het auteursrecht; in België (art. 12) en +Duitschland (§ 12 wet van 19 Juni 1901) is het door de wet +volkomen met alle andere auteursrecht gelijkgesteld. Hetzelfde wordt +meestal aangenomen het geval te zijn in Engeland (ten aanzien der +Engelsche auteurs) en Spanje<a class="noteref" id="xd20e7457src" href= +"#xd20e7457" name="xd20e7457src">94</a>. In vele landen duurt het +vertalingsrecht even lang als het overige auteursrecht, mits echter van +dit recht binnen een zeker aantal jaren door den auteur gebruik is +gemaakt door de uitgave eener vertaling. Dit is b.v. het geval in +Denemarken (sinds de wet van 29 Maart 1904), Engeland (voor vreemde +auteurs), Japan en Luxemburg; in al deze landen moet de geautoriseerde +vertaling verschijnen binnen tien jaar na de uitgave van het +oorspronkelijke geschrift. Andere landen hebben dezelfde bepaling doch +met een korteren termijn, zoo Zwitserland (5 jaar) en Noorwegen (1 +jaar). <span class="pagenum">[<a id="xd20e7466" href="#xd20e7466" name= +"xd20e7466">185</a>]</span></p> +<p>Er zijn echter ook landen waar het vertalingsrecht aan een +afzonderlijken, korten termijn is gebonden. In Italië en Zweden +duurt het tien jaar te rekenen van het tijdstip der uitgave van het +oorspronkelijk werk; in Oostenrijk vijf jaar na de uitgave der +vertaling, mits deze binnen drie jaar na het oorspronkelijk werk +verschijnt.</p> +<p>In verschillende der hier genoemde landen, waar het vertalingsrecht +nog niet op gelijken voet staat met het overige auteursrecht, kan +worden verwacht, dat de volkomen gelijkstelling binnen niet te langen +tijd zal worden ingevoerd. In Zwitserland zijn al plannen gemaakt voor +eene wetswijziging in dezen zin<a class="noteref" id="xd20e7471src" +href="#xd20e7471" name="xd20e7471src">95</a>; evenzoo in Italië, +waar in het ontwerp dat ter vervanging van de tegenwoordige wet op het +auteursrecht is ingediend, het vertalingsrecht uitdrukkelijk met het +overige auteursrecht wordt gelijkgesteld (art. 18). Ook in de +Scandinavische landen schijnen, blijkens de houding, die zij op de +Conferentie van Berlijn hebben aangenomen, de bezwaren die tegen een +onbeperkt en onvoorwaardelijk vertalingsrecht bestonden, uit den weg te +zijn geruimd.</p> +<p>Het vertalingsrecht—dit blijkt reeds uit bovenstaand +overzicht—is overal aan het veldwinnen. Een goed denkbeeld van +dezen vooruitgang kan men krijgen, door de wijzigingen na te gaan, die +de Berner Conventie op dit punt in den loop der jaren heeft ondergaan. +In 1886 werd—niet zonder moeite—een vertalingsrecht +vastgesteld van tien jaar te rekenen van de uitgave van het +oorspronkelijk werk; op de Conferentie van Parijs van 1896 werd de duur +gelijkgesteld met dien van het auteursrecht in het algemeen, doch onder +voorwaarde, dat de auteur binnen tien jaar eene vertaling liet +verschijnen; terwijl eindelijk in 1908 te Berlijn ook deze voorwaarde +werd afgeschaft, zoodat nu de volkomen gelijkstelling is verkregen.</p> +<p>Het is eigenaardig, dat in ons land juist de omgekeerde weg is +gevolgd. Terwijl in de wet van 1817 het vertalingsrecht in alle +opzichten met het overige auteursrecht gelijkstond, heeft de +tegenwoordige wet van 1881 daarin verandering gebracht en het +aanmerkelijk besnoeid.</p> +<p>Wil de auteur dit recht genieten, dan moet hij het zich bij de +uitgave van zijn werk uitdrukkelijk voor een of meer bepaald genoemde +talen voorbehouden, en daarenboven zijne vertaling binnen <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e7483" href="#xd20e7483" name= +"xd20e7483">186</a>]</span>drie jaren na de oorspronkelijke uitgave +laten verschijnen (art. 5<i>b</i>). Is aan deze voorwaarden voldaan, +dan duurt het vertalingsrecht nog slechts vijf jaren na het tijdstip +der uitgave van het oorspronkelijk werk (art. 16 2<sup>o</sup>). Alleen +ten aanzien der niet door den druk gemeen gemaakte werken staat het +vertalingsrecht met het auteursrecht gelijk.</p> +<p>Het zijn dus wel zeer enge grenzen, die onze wet aan dit recht heeft +gesteld. Doch daar de wet alleen toepasselijk is op de werken, die +binnen het land zijn uitgekomen, hebben de genoemde bepalingen niet de +minste practische beteekenis. Van de bevoegdheid om zich het +vertalingsrecht bij de uitgave voor te behouden, wordt zoo goed als +geen gebruik gemaakt. Dit is niet, zooals een ál te ijverig +bestrijder van het vertalingsrecht heeft beweerd: „een bewijs, +dat het beginsel van het vertalingsmonopolie nog niet tot ons +volksbesef is doorgedrongen”<a class="noteref" id="xd20e7493src" +href="#xd20e7493" name="xd20e7493src">96</a>, maar eenvoudig een gevolg +van het feit, dat niemand iets heeft aan het vertalingsrecht van onze +wet. „Welke schrijver van een in Nederland verschijnend boek +denkt erover, eene vertaling daarvan <i>in het land zelf</i> te laten +uitkomen? En zoo dit al een enkele maal mocht geschieden, dan behoeft +hij toch zeker niet te vreezen, dat daaraan <i>in ons land</i> +concurrentie zal worden gedaan door eene andere vertaling in dezelfde +taal, en dat nog wel binnen vijf jaar na de uitgave van het +oorspronkelijke boek.</p> +<p>De practische beteekenis van het vertalingsrecht ligt dus, en in het +bijzonder voor een land met ééne taal als het onze, op +het gebied der internationale betrekkingen. Terwille van de erkenning +van het juiste beginsel ware het echter te wenschen, dat ook onze wet +de bijzondere voorwaarden en beperkingen voor dit recht liet vallen en +het volkomen gelijkstelde met elk ander auteursrecht.</p> +</div> +</div> +<div class="div4" id="ch3.2.3.4"> +<div class="divHead"> +<h5 class="main">IV Het recht van den bewerker en het uitsluitend +bewerkingsrecht</h5> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Het „bewerken” van geschriften kan met +betrekking tot het auteursrecht tot soortgelijke verhoudingen +aanleiding geven als het vertalen. Indien de nieuwe (uiterlijke of +innerlijke) vorm, die de bewerker aan het geschrift heeft gegeven, eene +schepping is, dan komt hem ook, evenals den vertaler op zijne +vertaling, een recht daarop toe. Doch <span class="pagenum">[<a id= +"xd20e7511" href="#xd20e7511" name="xd20e7511">187</a>]</span>aan den +anderen kant heeft hij, evenals deze, het recht van den auteur van het +oorspronkelijke werk te ontzien.</p> +<p>Ook hier hebben wij dus twee rechten van elkander te onderscheiden: +het recht van den bewerker op zijne bewerking en het recht van den +auteur van een oorspronkelijk werk, om zich tegen de exploitatie van +bewerkingen van zijn geschrift te verzetten.</p> +<p>Niet alle bewerkingen echter zijn als scheppingen te beschouwen van +den bewerker en evenmin kan altijd gezegd worden, dat het uitgeven +eener bewerking inbreuk maakt op het recht van den oorspronkelijken +auteur. Een vaste, door de wet te stellen regel, zooals ten aanzien van +het recht van den vertaler en het uitsluitend vertalingsrecht, geeft +hier daarom niet genoeg; ook daar waar zulk een regel bestaat, dient de +rechter in elk geval te onderzoeken, welke de aard is der bewerking, +waarmede hij te doen heeft.</p> +<p>Slechts in enkele landen houdt de wet bijzondere bepalingen +hieromtrent in.</p> +<p>De Duitsche wet (van 19 Juni 1901) verleent den auteurs bescherming +tegen „<span lang="de">Bearbeitungen</span>” en noemt +uitdrukkelijk als zoodanig: het weergeven van eene vertelling in +dramatischen vorm of van een tooneelstuk in den vorm eener vertelling +(§ 12). Onverminderd dit recht staat het vrij, het werk van een +ander te gebruiken, indien daardoor „<span lang="de">eine +eigenthümliche Schöpfung</span>” tot stand komt (§ +13). Deze laatste bepaling komt mij minder gegrond voor. De vraag, of +de bewerker al dan niet eene nieuwe schepping heeft geleverd, moest +hier m. i. geheel buiten beschouwing blijven. Wat hier alleen van +belang is, is of hij de schepping van den oorspronkelijken auteur in +zijne bewerking heeft overgenomen. Het een sluit het ander volstrekt +niet uit. Overigens wordt het recht van den oorspronkelijken auteur in +de Duitsche wet goed onderscheiden van dat van den bewerker op zijne +bewerking. Dit laatste recht wordt geregeld in § 2, hetwelk +bepaalt, dat bij eene „<span lang="de">Bearbeitung</span>” +de „<span lang="de">Bearbeiter</span>” als auteur wordt +aangemerkt, evenzoo dus als de vertaler ten opzichte zijner +vertaling.</p> +<p>Eene uitvoerige wettelijke regeling van het uitsluitend +bewerkingsrecht bestaat in Spanje (Reglement van 3 Sept. 1880 tot +uitvoering van de wet van 10 Jan. 1879 betreffende het auteursrecht). +Dit bepaalt, dat plan, onderwerp en titel van dramatische werken den +auteur toebehooren en dat dus het overnemen daarvan in een ander werk +inbreuk op het auteursrecht is (art. 64). Voorts is verboden, van een +<span class="pagenum">[<a id="xd20e7535" href="#xd20e7535" name= +"xd20e7535">188</a>]</span>tooneelstuk eene bewerking te maken voor +eene muzikale compositie, ook als de titel en de namen der personen +gewijzigd zijn (art. 67). Evenmin is geoorloofd, het onderwerp van een +roman of ander geschrift te gebruiken voor het maken van een +tooneelstuk (art. 68).</p> +<p>Deze bepalingen strekken de bescherming wel wat te ver uit. Het +„onderwerp”, d. i. dus hier de uiterlijke intrigue, kan +zooals wij gezien hebben, niet als schepping van den auteur worden +beschouwd; evenmin de titel. Daarmede wil ik echter niet zeggen, dat +het overnemen van den titel van een werk altijd geoorloofd moet zijn. +In sommige gevallen kan dit als eene soort deloyale concurrentie worden +beschouwd, indien er nl. kans is dat het oorspronkelijke werk met de +bewerking wordt verwisseld. Doch voorzoover hierbij een recht van den +auteur in het spel is, is dit niet het auteursrecht, maar het +persoonlijkheidsrecht.</p> +<p>De besproken wettelijke bepalingen van Duitschland en Spanje staan +vrijwel alleen; in de meeste andere landen (bv. Frankrijk, Italië, +België, Luxemburg, Zwitserland) zwijgt de wet over dit vraagstuk. +De rechtspraak komt in deze materie dikwijls voor moeilijke gevallen te +staan, doch juist hier kan de leer van Kohler goede diensten bewijzen. +Zijne methode, om zich in elk geval de vraag te stellen: wat is als de +schepping van den auteur te beschouwen?—om langs dezen weg tot +beantwoording te komen van de vraag, of met de bewerking al dan niet +inbreuk op het auteursrecht is gemaakt, wordt reeds hier en daar min of +meer getrouw toegepast.</p> +<p>In eene beslissing van het Hof van Parijs van 17 Juni 1897<a class= +"noteref" id="xd20e7543src" href="#xd20e7543" name= +"xd20e7543src">97</a> werden bewerkingen van opera-tekstboekjes, waarop +auteursrecht bestond, voor ongeoorloofd verklaard, o. a. op dezen +grond, dat die bewerkingen inhielden: „<span lang="fr">... le +résumé fidèle et l’analyse exacte des +livrets et pièces...</span>” en dat daarin waren +weergegeven: „<span lang="fr">la substance de ces oeuvres, leur +plan général, le développement de leurs +épisodes, les situations, les personnages... etc.</span>” +Hier valt—zooals men ziet—een streven waar te nemen om de +bestanddeelen der auteurs-schepping aan te wijzen, die—ook zonder +dat de tekst woordelijk was nagedrukt—in de bewerking waren +overgenomen. Eene soortgelijke overweging vindt men in een vonnis van +de Seine-rechtbank van 23 Juni 1897<a class="noteref" id="xd20e7554src" +href="#xd20e7554" name="xd20e7554src">98</a>. De bewerking in kwestie +was hier een roman, getrokken <span class="pagenum">[<a id="xd20e7559" +href="#xd20e7559" name="xd20e7559">189</a>]</span>uit het tooneelstuk +<i lang="fr">La Tour de Nesle</i> van Alexandre Dumas en Gaillardet. In +het vonnis wordt verklaard: „<span lang="fr">... Que le sujet, le +plan, son agencement et ses développements, la marche de +l’action, le groupement des personnages et les mobiles qui les +font agir, les passions qu’ils ressentent, les sentiments +qu’ils expriment, apparaissent également dans +l’original et dans la copie servile qu’ils en ont +faite,</span>” en even verder: „<span lang="fr">... Que si, +dans leur insipide délayage en plus de 2000 pages ... les +défendeurs ont ajouté d’innombrables incidents..., +ils ont, du moins, pris toute la <i>substance</i> du drame... +etc.</span>” Dit vonnis werd bevestigd door het Hof van Appel van +Parijs (25 Jan. 1900), dat zijne beslissing met bijna dezelfde +bewoordingen motiveerde<a class="noteref" id="xd20e7574src" href= +"#xd20e7574" name="xd20e7574src">99</a>. Wat de Fransche rechter hier +„<span lang="fr">la substance du drame</span>” noemde, komt +vrijwel overeen met Kohler’s „<span lang= +"de">Imaginäre Bild</span>”<a class="noteref" id= +"xd20e7586src" href="#xd20e7586" name="xd20e7586src">100</a>.</p> +<p>In het algemeen wordt, ook in de meeste andere landen, het trekken +van een tooneelstuk uit een roman en omgekeerd als een inbreuk op het +auteursrecht aangemerkt<a class="noteref" id="xd20e7591src" href= +"#xd20e7591" name="xd20e7591src">101</a>. In Engeland is alleen het +laatste, („<i lang="en">novelisation</i>”) +verboden<a class="noteref" id="xd20e7612src" href="#xd20e7612" name= +"xd20e7612src">102</a> en om die reden verzette dit land zich in 1896 +op de Conferentie van Parijs tegen het opnemen eener bepaling in de +Berner Conventie, volgens welke het recht van dramatiseeren den auteurs +zou worden voorbehouden<a class="noteref" id="xd20e7620src" href= +"#xd20e7620" name="xd20e7620src">103</a>. In 1908 op de Conferentie van +Berlijn werd echter noch door Engeland, noch door eenigen anderen staat +tegen het opnemen der bepaling bezwaar gemaakt<a class="noteref" id= +"xd20e7625src" href="#xd20e7625" name="xd20e7625src">104</a>; wel een +bewijs, dat de juistheid van het beginsel algemeen erkend wordt.</p> +<p>Van eene erkenning van een uitsluitend bewerkingsrecht in ons land +is tot nu toe weinig gebleken. Er is zelfs beweerd, dat volgens onze +wet alleen het woordelijk overnemen van een geschrift inbreuk op het +auteursrecht is. Deze meening, die o. a. door Mr. Ph. W. Scholten in +een Themis-artikel werd uitgesproken<a class="noteref" id= +"xd20e7633src" href="#xd20e7633" name="xd20e7633src">105</a>, berust +hierop, <span class="pagenum">[<a id="xd20e7645" href="#xd20e7645" +name="xd20e7645">190</a>]</span>dat de woorden „geheel of +gedeeltelijk, verkort of verkleind zonder onderscheid van vorm of +inkleeding”, die in de wet van 1817 voorkwamen, zijn weggelaten +uit art. 1 van de nieuwe wet van 1881. Laatstgenoemde wet zou dus +alleen verbieden het „in denzelfden vorm” weergeven, wat +ook de bedoeling zou zijn geweest van minister Modderman, blijkens de +volgende opmerking door hem bij de behandeling der wet in de Tweede +Kamer gemaakt: „Het geldt hier niet het regt van denken, maar het +regt om in denzelfden vorm te reproduceeren en te verspreiden.” +Er is echter van andere zijde reeds terecht op gewezen, dat de +aangehaalde woorden van den minister bij de verdediging der wet in een +gansch ander verband werden uitgesproken nl. bij de bespreking van het +auteursrecht op mondelinge voordrachten<a class="noteref" id= +"xd20e7647src" href="#xd20e7647" name="xd20e7647src">106</a>. Doch ook +al was dit niet het geval, dan zouden toch deze woorden op zichzelf nog +niet eene ontkenning van het uitsluitend bewerkingsrecht op b.v. romans +of tooneelstukken uitdrukken. Dit zou alleen dán het geval zijn, +indien deze werken inderdaad niets meer waren dan „gedachten +gehuld in een vorm”, zooals het wel eens is voorgesteld, en er +dus slechts twee mogelijkheden waren: óf alleen +„gedachten” uit het werk overnemen (wat volgens algemeen +gevoelen ieder vrij moet staan) óf het werk reproduceeren in +denzelfden „vorm”, d.w.z. letterlijk, zonder eenige +wijziging.</p> +<p>Er blijkt verder uit niets, dat de weglating van de bovengenoemde +uitdrukkingen, die in de wet van 1817 voorkwamen, geschied is met de +bedoeling, die mr. Scholten onderstelt. Wat in de memorie van +toelichting daaromtrent wordt opgemerkt, geeft niet den minsten grond +voor deze meening. Men leest daar<a class="noteref" id="xd20e7655src" +href="#xd20e7655" name="xd20e7655src">107</a>: „De in de +tegenwoordige wet (d.i. dus de wet van 1817) gebezigde bewoordingen +„geheel of gedeeltelijk, verkort of verkleind, zonder onderscheid +van vorm of inkleeding” zijn weggelaten, deels omdat zij niet van +onduidelijkheid zijn vrij te pleiten, deels omdat de erkenning van het +regt van den auteur op het geheele werk voldoende is, om ook zijn regt +op een gedeelte daarvan boven twijfel te stellen.”</p> +<p>Bovendien zou nog kunnen gewezen worden op hetgeen in de memorie van +toelichting omtrent de muziekwerken wordt opgemerkt. Het voorschrift +van de (toenmalige) Duitsche wet, dat elke niet zelfstandig +<span class="pagenum">[<a id="xd20e7660" href="#xd20e7660" name= +"xd20e7660">191</a>]</span>bewerkte compositie van eens anders +muziekwerk als nadruk te beschouwen is, werd in beginsel als juist +erkend, doch alleen daarom niet in de wet opgenomen, omdat men geene +formule ervoor wist te vinden, die niet in de practijk tot +moeilijkheden aanleiding zou geven. Uitdrukkelijk wordt dan verder +gezegd, dat het aan den rechter wordt overgelaten, in elk geval te +beslissen „of er werkelijk inbreuk op het regt van den componist +gemaakt, of <i>zijn</i> werk geheel of ten deele door den druk is +gemeen gemaakt of uitgevoerd”<a class="noteref" id="xd20e7665src" +href="#xd20e7665" name="xd20e7665src">108</a>.</p> +<p>Wat hier met zooveel woorden ten aanzien der muziekwerken wordt +erkend, dat nl. ook de uitgave van bewerkingen inbreuk op het +auteursrecht kan zijn, zal men toch ten aanzien van geschriften, die op +soortgelijke wijze als muziekwerken „bewerkt” kunnen +worden, wel niet voor geheel en al uitgesloten hebben gehouden.</p> +<p>Er zijn mij een tweetal gevallen bekend, waarin de rechter over het +uitsluitend bewerkingsrecht volgens onze wet te oordeelen kreeg. In het +eerste geval betrof het het tooneelstuk „Zwarte Griet”, +waarvan zonder toestemming van den rechthebbende op het opvoeringsrecht +eene bewerking werd vertoond, die volgens de verklaring van den +schrijver van het oorspronkelijke stuk met dit laatste „wat +betreft handeling, verdeeling, kleeding en typeering der personen, +alsook het daarin voorkomende decoratief en verder tooneeltoestel veel +overeenkomst had.” De tekst week echter geheel van het +oorspronkelijke stuk af; alleen een paar zinsneden aan het slot van het +eerste bedrijf waren woordelijk overgenomen. Op grond hiervan nam de +Rechtbank van den Haag aan<a class="noteref" id="xd20e7672src" href= +"#xd20e7672" name="xd20e7672src">109</a>, dat wel was gebleken, dat de +beklaagde een tooneelspel had vertoond, overeenkomst hebbende met het +stuk „<i>Zwarte Griet</i>” doch niet wat hem ten laste was +gelegd, dat hij nl. dit laatste stuk zou hebben doen opvoeren. De +vertooning der bewerking werd dus niet als inbreuk op het auteursrecht +beschouwd.</p> +<p>Welken maatstaf de rechtbank hierbij heeft aangelegd blijkt uit het +vonnis niet; een stelselmatig onderzoek naar den aard der bewerking is +blijkbaar niet ingesteld. Overigens komt het mij voor—voorzoover +dit uit de in het vonnis vermelde getuigen-verklaringen kan worden +afgeleid—dat in dit geval inderdaad door de bewerking +<span class="pagenum">[<a id="xd20e7683" href="#xd20e7683" name= +"xd20e7683">192</a>]</span>geen inbreuk kon worden gemaakt op het +auteursrecht. De bewerker had nl. het oorspronkelijke stuk nóch +gelezen nóch zien opvoeren, doch zijne bewerking gemaakt naar de +verslagen, die van het stuk in de dagbladen waren verschenen. Langs +dezen weg kan—dunkt mij—niet veel meer uit het stuk zijn +overgenomen dan de uiterlijke intrigue, op zijn hoogst enkele +fragmentarische gegevens voor de karakter-teekening der personen. De +Haagsche Rechtbank is echter, jammer genoeg, niet ingegaan op de +principieele vraag, waar het mij hier om te doen is, nl. of volgens ons +recht een uitsluitend bewerkingsrecht bestaat en hoever dit recht zich +uitstrekt.</p> +<p>Een weinig meer licht hierover wordt verspreid door de beslissingen +over het tweede der door mij bedoelde gevallen, n.l. een vonnis van de +Rechtbank van Amsterdam van 1 October 1889<a class="noteref" id= +"xd20e7687src" href="#xd20e7687" name="xd20e7687src">110</a> en een +arrest van het Hof in dezelfde stad van 10 April 1891<a class="noteref" +id="xd20e7692src" href="#xd20e7692" name="xd20e7692src">111</a>.</p> +<p>Ditmaal was het een civiele procedure; doch de strijd liep weer +hierover, of door de vertooning van eene bewerking van een tooneelstuk +inbreuk op het uitsluitend opvoeringsrecht kon worden gemaakt. De +schrijver van een tooneelstuk „Krates”, getrokken uit den +roman van dien naam van Justus van Maurik, had het uitsluitend +opvoeringsrecht daarvan overgedragen aan een tooneelgezelschap, dat hem +aansprak wegens het zonder zijne toestemming vertoonen van eene nieuwe +bewerking van hetzelfde stuk. Voor de rechtbank werd van den kant van +de eischers aangeboden door getuigen te bewijzen: „dat de inhoud +van het tooneelstuk <i>Krates</i>, hetwelk de ged. in den aanvang der +maand Dec. 1888 heeft doen opvoeren, dezelfde is, behoudens eenige +wijzigingen, als die van het door den ged. aan de eischers gecedeerde +tooneelstuk „Krates”. De rechtbank wees dit aangeboden +bewijs van de hand als te weinig gepreciseerd en tegelijkertijd te +weinig omvattend; verklaarde de vordering ontvankelijk doch ontzegde +haar als onbewezen. Uit de motiveering van dit vonnis blijkt, dat de +rechtbank in beginsel het inbreuk maken op het auteursrecht door middel +eener bewerking niet uitgesloten achtte. Naar aanleiding van eene +namens ged. gemaakte opmerking, dat de eischers met hunne hierboven +aangehaalde woorden: „behoudens eenige wijzigingen” zelven +zouden erkend hebben, dat het door ged. <span class="pagenum">[<a id= +"xd20e7702" href="#xd20e7702" name="xd20e7702">193</a>]</span>opgevoerd +tooneelstuk „Krates” niet hetzelfde was, als het in de +dagvaarding bedoelde, overwoog de rechtbank o. a.:</p> +<p>„dat ’t toch van den aard der wijzigingen afhangt, of +men te denken heeft aan hetzelfde tooneelwerk of aan een ander;</p> +<p>dat toch niet elke wijziging, hoe gering ook, een stuk stempelt tot +een nieuw, daar werd deze stelling aangenomen, het aan den auteur en +zijnen rechtverkrijgenden toekomende opvoeringsrecht zoo goed als +geheel waardeloos zou zijn.”</p> +<p>Aan den anderen kant meende de rechtbank dat de identiteit van den +<i>inhoud</i> van beide stukken, waarvan de eischers hadden aangeboden +het bewijs te leveren, de vraag niet volkomen oploste, want: „dat +vooral bij tooneelwerken, niet minder dan op den inhoud, nl. op +gedachtengang, karakterteekening, intrigue en ontknooping, ’t +aankomt op vorm, inkleeding, taal en stijl, zoodat al ware ook bewezen, +dat de inhoud van beide tooneelstukken dezelfde was, daarmede nog niet +zou zijn beslist dat de ged. te kort had gedaan aan het eigendomsrecht +der eischers.”</p> +<p>Uit deze laatste aanhaling blijkt wel, dat de rechtbank niet geheel +blind was voor de taak, die zij hier had te vervullen, nl. te +onderzoeken, of de bestanddeelen van het oorspronkelijke stuk, die in +de bewerking waren overgenomen, van dien aard waren, dat de schepping +van den auteur (dus het object van zijn recht) geheel of gedeeltelijk +in de bewerking kon worden teruggevonden. Doch de stelselmatigheid, die +deze taak eischt, wordt in het vonnis gemist.</p> +<p>De rechtbank had zich moeten afvragen, niet waar het in een +tooneelstuk vooral „op aankomt”, maar wat daarin als de +schepping van den auteur is aan te merken. Het is niet meer dan bloot +toeval, dat de laatste zinsnede, die ik uit het vonnis heb aangehaald, +nl. dat „al ware ook bewezen, dat de inhoud van beide +tooneelstukken dezelfde was, daarmede nog niet zou zijn beslist dat de +ged. te kort had gedaan aan het eigendomsrecht der eischers” in +het gegeven geval eene juiste uitspraak bevat. Want in het algemeen +behoort hetgeen de rechtbank onder den „inhoud” van een +tooneelstuk verstond wél tot de schepping van den auteur; alleen +in dit bijzondere geval was dit niet zoo, omdat die inhoud weer aan een +ander was ontleend, nl. aan Justus van Maurik, den schrijver van den +roman „<a class="pglink xd20e25" title= +"Link naar Project Gutenberg eboek" href= +"https://www.gutenberg.org/ebooks/17549">Krates</a>”. Het blijkt +echter niet, dat de rechtbank, die wist, dat het tooneelstuk uit den +roman van Justus van Maurik getrokken was, dit in overweging heeft +genomen. <span class="pagenum">[<a id="xd20e7721" href="#xd20e7721" +name="xd20e7721">194</a>]</span></p> +<p>Het Hof vernietigde het bovenbesproken vonnis en veroordeelde den +geint. om aan de appellanten te betalen de som van ƒ 100 als +schadevergoeding. In dit arrest werd in de eerste plaats overwogen, dat +ook zonder getuigenverhoor omtrent den aard der bewerking genoegzaam +bleek, dat de geint. de overeenkomst, waarbij het opvoeringsrecht aan +de appellanten was overgedragen, niet te goeder trouw was nagekomen. +Dit argument schijnt mij zeer juist toe; het laat echter de vraag over +het al of niet bestaan van een uitsluitend bewerkingsrecht +onaangeroerd, daar het de verplichting tot schadevergoeding uit de +tusschen partijen bestaande verbintenis afleidt. Het is intusschen uit +het arrest moeilijk op te maken, of dit argument bij het Hof den +doorslag heeft gegeven, en of dus de beslissing in denzelfden zin zou +zijn uitgevallen, indien de bewerking door een derde ware vertoond, die +geenerlei overeenkomst betreffende het opvoeringsrecht van het +tooneelstuk in kwestie met de appellanten had gesloten. Wel werd aan +het slot van het arrest overwogen, dat „al moge de nieuwe +bewerking in eenige bijzonderheden van de vroegere verschillen, door de +opvoering van de eerste op het uitsluitend opvoeringsrecht van de +laatste inbreuk is gemaakt”, waarmede dus duidelijk werd te +kennen gegeven, dat er volgens de meening van het Hof <i>inbreuk op het +auteursrecht</i> had plaats gehad; doch de argumenten, die hiervoor +werden aangevoerd, zijn van weinig waarde. Het feit, dat beide +bewerkingen „in hoofdzaak overeenkomen” werd hieruit +afgeleid: „dat beide bewerkingen zijn getrokken uit denzelfden +roman, en dat daarin dezelfde handelende personen met dezelfde namen +voorkomen”. De onjuistheid van deze redeneering springt in het +oog. Het auteursrecht, dat hier zou geschonden zijn, was het +auteursrecht van den schrijver der <i>tooneelbewerking</i>, niet dat +van den romanschrijver. Er moest dus onderzocht worden, of de tweede +tooneelbewerking bestanddeelen bevatte van de eerste, die <i>niet</i> +aan den roman ontleend waren. Want wat in beide bewerkingen uit den +roman was overgenomen, daarop kon de bewerker geen uitsluitend recht +laten gelden, tenzij hem dit door den romanschrijver was overgedragen. +Van een dergelijk recht (een uitsluitend recht dus om van den roman +„Krates” van Justus van Maurik eene tooneelbewerking te +maken) was echter in dit geding geen sprake.</p> +<p>De besproken rechterlijke beslissingen doen weer zien, hoe licht de +rechter op een dwaalspoor kan worden gebracht, indien hem een +<span class="pagenum">[<a id="xd20e7735" href="#xd20e7735" name= +"xd20e7735">195</a>]</span>vast systeem ontbreekt, en ik waag de +opmerking te maken, dat de theorie over „vorm en inhoud”, +die ik hierboven heb ontwikkeld, in deze gevallen goede diensten zou +hebben kunnen bewijzen.</p> +<p>Overigens blijkt uit de uitspraken over de laatstgenoemde zaak, dat +nóch de Rechtbank, nóch het Hof van Amsterdam het bestaan +van een uitsluitend bewerkingsrecht volgens ons recht in beginsel +geheel uitgesloten achten.</p> +<p>Bovendien hebben deze beide colleges stilzwijgend erkend het recht +van den bewerker op zijne bewerking; daar immers in beide gedingen er +herhaaldelijk op gewezen werd, dat het tooneelstuk „Krates” +getrokken was uit den roman van Justus van Maurik, zonder dat hierin +een reden werd gezien, om het bestaan van het auteursrecht van den +schrijver van het tooneelstuk (van den „bewerker” dus) in +twijfel te trekken.</p> +</div> +</div> +</div> +</div> +</div> +</div> +<div class="div2" id="ch3.3"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h3 class="main">§ 3 Wetenschappelijke en technische platen en +kaarten</h3> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">In het algemeen overzicht van de +auteursrechts-objecten is er reeds op gewezen, dat er zekere soorten +van platen en kaarten bestaan, die niet tot de werken van beeldende +kunst kunnen worden gerekend, omdat zij niet, zooals deze laatsten, van +zuiver aesthetischen aard zijn. De lijnen en kleuren van de werken, die +hier bedoeld worden, hebben een andere beteekenis; zij dienen niet om +door hunne schoonheid kunstindrukken te wekken, maar om +wetenschappelijke of technische aangelegenheden uiteen te zetten of +duidelijk te maken. Vandaar dat de rol, die zij vervullen, zooals reeds +werd opgemerkt, vergeleken kan worden met die van de woorden en letters +in een geschrift. Evenals deze zijn zij van symbolischen aard; zij +ontleenen hunne beteekenis uitsluitend aan hetgeen zij +„voorstellen”. Men denke b.v. aan eene aardrijkskundige +kaart, waar het eene land rood, het andere groen is geverfd, waar +spoorwegen door twee evenwijdige lijntjes en grenzen door kruisjes of +stippellijnen worden aangeduid; of aan eene afbeelding van het +menschelijk hart in een anatomische atlas, waar het aderlijk bloed +blauw, het slagaderlijk bloed rood gekleurd is, enz. enz.</p> +<p>Dat aan de werken van deze soort, die men in het algemeen kan +aanduiden met den naam „technische en wetenschappelijke platen en +kaarten”, en waartoe onder meer gerekend moeten worden: land- +<span class="pagenum">[<a id="xd20e7748" href="#xd20e7748" name= +"xd20e7748">196</a>]</span>en zeekaarten, anatomische, botanische en +mineralogische afbeeldingen, bouwkundige en technische teekeningen, +schematische voorstellingen van allerlei aard enz. enz., eene +afzonderlijke plaats onder de objecten van auteursrecht toekomt, wordt +algemeen erkend, en ook dat deze plaats dichter bij die der +geschriften, dan bij die der werken van beeldende kunst is gelegen.</p> +<p>In de meeste wetten op het auteursrecht worden zij afzonderlijk +genoemd. De Duitsche wet van 19 Juni 1901 (§ 1, 3) spreekt van: +„<span lang="de">solchen Abbildungen wissenschaftlicher oder +technischer Art, welche nicht ihrem Hauptzwecke nach als Kunstwerke zu +betrachten sind</span>”; de Zwitsersche wet van 1883 (art. 3) +van: „<span lang="fr">dessins géographiques, +topographiques, d’histoire naturelle, architecturaux, techniques +et autres analogues</span>”; in art. 2 van de wetten van +Denemarken en Noorwegen vindt men ongeveer dezelfde termen; de +Zweedsche wet (art. 1) noemt: „natuurkundige teekeningen, land- +en zeekaarten, bouwkundige plannen en andere teekeningen en +afbeeldingen van dien aard”<a class="noteref" id="xd20e7758src" +href="#xd20e7758" name="xd20e7758src">112</a>.</p> +<p>Ook bij de voorbereiding van onze wet is men er op bedacht geweest, +dat er werken bestaan, die hoewel geen „geschriften” +zijnde, toch zeer nauw daarmede zijn verwant, en die in elk geval niet +behooren tot de werken van beeldende kunst, waarvan men het +auteursrecht later in eene afzonderlijke wet hoopte te regelen. Men +volgde daarbij het voorbeeld van Duitschland, waar ook twee wetten op +het auteursrecht bestonden: die van 1 Juni 1870, „<i lang= +"de">betreffend das Urheberrecht an Schriftwerken, Abbildungen, +musikalischen Kompositionen und dramatischen Werken</i>” en die +van 9 Jan. 1876 „<i lang="de">betreffend das Urheberrecht an +Werken der bildenden Künste</i>”. De „<span lang= +"de">Abbildungen</span>” van de Duitsche wet van 1870 werden in +onze wet (art. 1): „<i>plaat- en kaartwerken</i>”. Doch +zoowel uit de keuze van deze termen als uit hetgeen in verband hiermede +in de memorie van toelichting onzer wet werd opgemerkt, blijkt ten +duidelijkste, dat het Duitsche voorbeeld hier slechts eene gebrekkige +navolging heeft gevonden. De Duitsche wetgever was zich zeer goed +bewust geweest van hetgeen hij deed, toen hij de „<span lang= +"de">Abbildungen</span>” niet bij de werken van beeldende kunst, +maar bij de geschriften indeelde. Ten opzichte der bedoelde werken werd +overwogen, of de grond der bescherming, die men ervoor wilde +<span class="pagenum">[<a id="xd20e7779" href="#xd20e7779" name= +"xd20e7779">197</a>]</span>verleenen, moest gezocht worden naar +analogie van dien der geschriften of van dien der kunstwerken<a class= +"noteref" id="xd20e7781src" href="#xd20e7781" name= +"xd20e7781src">113</a>. Men kwam tot het eerste op grond van dezelfde +overwegingen, die hierboven reeds zijn weergegeven, nl. dat deze +producten meer een wetenschappelijk dan een artistiek doel hebben, +immers ertoe bestemd zijn „<span lang="de">zu +belehren</span>”. In § 43 der wet van 1870 werden zij nader +aangeduid als: „<span lang="de">geographische, topographische, +naturwissenschaftliche, architektonische, technische und <span class= +"corr" id="xd20e7795" title="Bron: ahnliche">ähnliche</span> +Zeichnungen und Abbildungen, welche nach ihrem Hauptzwecke nicht als +Kunstwerke zu betrachten sind</span>”. Hieruit blijkt wel, dat +men op het eigenaardig karakter van de genoemde werken een juist oog +had en dat men de grens tusschen de werken van beeldende kunst +eenerzijds, de geschriften en muziekwerken anderzijds, hiernaar +stelselmatig heeft getrokken.</p> +<p>Het schijnt echter, dat de in Duitschland gemaakte onderscheiding +hier te lande niet gewild, of zelfs maar begrepen werd.</p> +<p>In de memorie van toelichting wordt gezegd, dat het wetsontwerp het +auteursrecht regelt van: „schrijvers van letterkundige werken, +benevens van die werken welke, aan eerstgenoemden zeer nauw verwant, +insgelijks een voorwerp van den boekhandel uitmaken”. Met deze +laatste werden dus blijkbaar bedoeld de muziekwerken en de +„plaat- en kaartwerken”. Verder werd nog opgemerkt: +„Uitgesloten zijn de voortbrengselen van schilder- en +beeldhouwkunst. Voor zoover toch aan de vervaardigers van die +voortbrengselen een uitsluitend regt toekomt ... behoort (dit) het +onderwerp uit te maken van eene afzonderlijke wet”<a class= +"noteref" id="xd20e7803src" href="#xd20e7803" name= +"xd20e7803src">114</a>. Van eene onderscheiding naar de innerlijke +eigenschappen der werken—zooals die in Duitschland was +gemaakt—dus geen spoor. Het eenige wat men in aanmerking scheen +te nemen was, of een werk al dan niet „voorwerp van den +boekhandel” uitmaakte. Daaruit laat zich ook verklaren, dat men +niet eene bepaling als de boven aangehaalde van § 43 der Duitsche +wet overnam (dat nl. de bedoelde werken niet wat hun hoofddoel betreft +als kunstwerken moeten zijn te beschouwen); men koos, misschien zonder +veel over de zaak na te denken, de woorden „plaat- en +kaartwerken”, die ook reeds in het Ontw. Boekh. (art. 1) +voorkwamen.</p> +<p>Wat is nu de beteekenis, die aan deze uitdrukking van onze wet +<span class="pagenum">[<a id="xd20e7808" href="#xd20e7808" name= +"xd20e7808">198</a>]</span>moet gegeven worden? De vraag is moeilijk op +te lossen en heeft ook reeds tot verschil van opvatting aanleiding +gegeven.</p> +<p>In de eerste plaats dient in aanmerking te worden genomen, dat de +wet niet spreekt van „kaarten en platen,” maar van +„kaart- en plaat-<i>werken</i>”. Daarom geloof ik niet, +dat, zooals Mr. Veegens<a class="noteref" id="xd20e7815src" href= +"#xd20e7815" name="xd20e7815src">115</a> en Mr. van de +Kasteele<a class="noteref" id="xd20e7818src" href="#xd20e7818" name= +"xd20e7818src">116</a> aannemen, daaronder gerekend kunnen worden losse +etsen, lithographieën en gravures. Juister schijnt mij, wat Mr. +Robbers in zijn proefschrift dienaangaande opmerkt:</p> +<p>„Ik voor mij ben er thans ten volle van overtuigd, dat de +wetgever ermede bedoeld heeft (wat ook trouwens volgens grammatica en +spraakgebruik juist is): <i>een boek met platen</i>, evenwel met deze +restrictie, dat de platen hoofdzaak en de tekst bijzaak +zij”<a class="noteref" id="xd20e7828src" href="#xd20e7828" name= +"xd20e7828src">117</a>. Met uitzondering van de laatste toevoeging, +waarvoor ik niet den minsten grond zie, ben ik het hiermede volkomen +eens. Deze uitlegging strookt ook met de boven aangehaalde opmerkingen +uit de memorie van toelichting. Van geïllustreerde boeken laat +zich met meer recht dan van losse etsen of gravures zeggen, dat zij +„aan letterkundige werken zeer nauw verwant zijn” en +tevens, dat zij evenals dezen „een voorwerp van den boekhandel +uitmaken.” De overweging is blijkbaar deze geweest, dat tekst en +illustratie bij elkaar hooren en daarom ook in dezelfde wet bescherming +moeten vinden. Toch komt men met deze uitlegging tot zonderlinge +gevolgtrekkingen. Mr. Robbers verhaalt, hoe een boekverkooper, die een +oorspronkelijke ets van H. M. de Koningin in den handel had gebracht, +moest toezien, dat deze straffeloos werd nagedrukt. Doch indien +diezelfde boekverkooper „niet één ets had laten +maken naar Hare Majesteit, maar een zeker aantal, in verschillende +kleederdrachten, wanneer hij dan die etsen met een paar mooie lintjes +aan elkaar had doen rijgen, een kort bijschrift had gevoegd bij elke +plaat en ten slotte het stelletje gelegd had in een portefeuille, +voorzien van een titel, dan zou hij naar alle waarschijnlijkheid als +door de wet beschermd worden beschouwd, omdat hij een plaat<i>werk</i> +had tot stand gebracht.”</p> +<p>Hieruit blijkt reeds, tot welke onredelijke gevolgen de willekeurige +<span class="pagenum">[<a id="xd20e7841" href="#xd20e7841" name= +"xd20e7841">199</a>]</span>onderscheiding van onzen wetgever voert. Nog +duidelijker komt dit in het licht, indien men zich de vraag stelt, wie +eigenlijk als auteur moet worden aangemerkt van een „plaat- of +kaartwerk”. De werken van beeldende kunst als schilderijen, +teekeningen enz. vallen buiten de bescherming onzer wet; evenzoo +photographieën, zooals nog uitdrukkelijk in de memorie van +antwoord wordt verklaard. Het auteursrecht van deze werken is geregeld +in het Ontw. B. K., dat echter nooit tot wet is verheven. Schilders, +teekenaars, etsers en photografen zijn dus geen „auteurs” +volgens ons recht. Wordt echter een aantal hunner producten tot een +„plaatwerk” vereenigd, dan is dit laatste wél +voorwerp van auteursrecht. Er blijft dus niets anders over dan als +auteur van het plaatwerk te beschouwen hem, die de <span class="corr" +id="xd20e7843" title= +"Bron: clichés">cliché’s</span>—al of niet +door hemzelf vervaardigd—verzamelt en als een geheel afdrukt. Dus +den drukker of uitgever. Want, behoudens enkele uitzonderingen<a class= +"noteref" id="xd20e7846src" href="#xd20e7846" name= +"xd20e7846src">118</a>, is er geen sprake van een plaatwerk, +vóórdat een exemplaar is afgedrukt, en zonder plaatwerk +geen auteursrecht. Dit schijnt ook de meening van Mr. Veegens te zijn, +die als object van het auteursrecht noemt: „het door den druk +gemeen gemaakte plaatwerk”<a class="noteref" id="xd20e7849src" +href="#xd20e7849" name="xd20e7849src">119</a>. Juister ware echter +geweest „gedrukt” in plaats van „door den druk gemeen +gemaakt”; want de vraag, of het werk al dan niet gemeen is +gemaakt doet hier niets ter zake.</p> +<p>In vele gevallen zal dus de auteur van het „plaatwerk” +een ander zijn dan de auteur(s) van de platen, waaruit het werk +bestaat. Daar deze laatsten echter geen auteursrecht hebben volgens +onze wet behoeft hunne toestemming door den samensteller van het +plaatwerk niet gevraagd te worden. Niet alleen dus dat het ieder +vrijstaat van schilderijen, teekeningen, etsen, photographieën +enz. zonder toestemming van den auteur reproducties te laten maken, om +daarmede een boek te illustreeren, maar bovendien is zoo iemand nog als +samensteller van een „plaatwerk” door onze wet tegen +verdere reproductie beschermd! <span class="pagenum">[<a id="xd20e7855" +href="#xd20e7855" name="xd20e7855">200</a>]</span></p> +<p>Ik meen, dat hiermede genoeg is gezegd om de conclusie te +rechtvaardigen, dat de uitdrukking „plaat- en kaart-werken” +in onze wet niet deugt en hoe eer hoe liever dient te verdwijnen. Dit +is vooral noodzakelijk, zoo lang eene wettelijke regeling van het +auteursrecht op werken van beeldende kunst ontbreekt. Want de +omstandigheid, dat deze laatste werken onbeschermd zijn, maakt het +dubbel noodig dat de grens tusschen deze en de wel beschermde producten +duidelijk en naar redelijke beginselen in de wet zij getrokken. Doch +ook indien het Ontw. B. K. reeds wet was, zou de uitdrukking +„plaat- en kaartwerken” in de W. A. R. in de practijk tot +moeilijkheden aanleiding geven. Het Ontw. B. K. verleent b<span class= +"corr" id="xd20e7858" title="Niet in bron">.</span> v. een auteursrecht +van slechts tien jaar aan hem, die een werk van beeldende kunst van een +ander door eene mechanische bewerking namaakt (artt. 4 en 11); indien +echter op deze wijze een „plaatwerk” tot stand komt, zou +diezelfde persoon volgens de W. A. R. eene bescherming van vijftig jaar +genieten<a class="noteref" id="xd20e7861src" href="#xd20e7861" name= +"xd20e7861src">120</a>. Ook de verschillende regelingen der voorwaarden +en formaliteiten in de W. A. R. en het Ontw. B. K. zouden in verband +hiermede tot verwarringen aanleiding kunnen geven.</p> +<p>Welke de werken zijn, die in plaats van de „plaat- en +kaartwerken” in de wet op het auteursrecht genoemd hadden moeten +worden, is hierboven reeds meermalen gezegd. Ook hebben wij gezien, met +welke termen deze werken in sommige buitenlandsche wetten worden +aangeduid. Vooral de Duitsche wet schijnt mij op dit punt +navolgingswaard, omdat zij uitdrukkelijk de producten, die als +kunstwerken zijn bedoeld, uitsluit. Ook de—hierboven niet door +mij aangehaalde—bepaling van § 1 der Duitsche wet van 19 +Juni 1901, dat tot de „<span lang="de">Abbildungen</span>” +ook behooren plastische werken, verdient m. i. hier te worden +nagevolgd. Er bestaat immers niet de minste reden om deze laatsten, +voorzoover zij overigens dezelfde kenmerken vertoonen als de graphische +afbeeldingen, hiermede niet op ééne lijn te stellen.</p> +<p>Evenals bij de geschriften moet ook bij de kaarten en platen (ik +spreek nu niet meer over de „kaart- en plaatwerken” van +onze wet, maar alleen over de „technische en wetenschappelijke +kaarten en platen”, waarvan ik het begrip hierboven heb trachten +vast te stellen) <span class="pagenum">[<a id="xd20e7874" href= +"#xd20e7874" name="xd20e7874">201</a>]</span>aan den regel worden +vastgehouden, dat de wetenschappelijke inhoud geen object van +auteursrecht is. De kennis, die men uit een kaart of plaat kan +putten—b.v. over de samenstelling van eene machine of van eenig +menschelijk of dierlijk orgaan—is gemeengoed en moet door ieder +vrij benut kunnen worden. Vandaar dat ook, zooals reeds werd opgemerkt, +het gebruikmaken van gegevens eener aardrijkskundige kaart, ook al +waren zij de vrucht van zelfstandige onderzoekingen en opmetingen van +den auteur, geen inbreuk op diens recht uitmaakt. Het beschermde goed +bestaat hier, evenals bij wetenschappelijke geschriften, uitsluitend +uit den vorm, d. w. z. de bijzondere uitdrukkingswijze van den auteur. +Dit moet niet zóó worden verstaan, dat die vorm op zich +zelf, los van den inhoud, object van auteursrecht zou zijn, zoodat b.v. +een uitsluitend recht zou bestaan op eene bepaalde methode om iets +graphisch voor te stellen of om een landschap in kaart te brengen. Waar +van den vorm als object van auteursrecht wordt gesproken, wordt +daarmede steeds bedoeld de vorm, dien de auteur aan een concreten +inhoud heeft gegeven. De auteurs-schepping bestaat niet in het +vergaderen van kennis, nóch in het uitdenken van eene methode om +die kennis mede te deelen of aanschouwelijk voor te stellen. Auteur is +slechts hij, die deze denkbeelden en plannen <i>verwezenlijkt</i>, die +dus op een bepaalden inhoud eene bepaalde methode in toepassing +brengt.</p> +<p>De inhoud van een plaat of kaart, dus datgene wat er mede +aanschouwelijk wordt gemaakt, kan ook zijn eene—al of niet door +den auteur gedane—technische uitvinding. In dat geval kan +natuurlijk die inhoud beschermd zijn, doch het behoeft geen betoog dat +dit dan geen uitvloeisel is van het hier besproken auteursrecht op de +kaart of plaat.</p> +<p>Evenzoo is het geval mogelijk, inzonderheid bij plastische +afbeeldingen, dat deze de verwezenlijking zijn eener uitvinding, dat m. +a. w. een nieuwe uitvinding is toegepast om ze tot stand te brengen. +Kohler noemt als voorbeeld een planetarium, dat voorzoover het eene +bepaalde wijze van afbeelding der hemellichamen en van hun loop bevat +object van auteursrecht, daarentegen wat de bijzondere middelen betreft +waardoor het mechanisch in beweging wordt gesteld object van +uitvinders-recht kan zijn<a class="noteref" id="xd20e7883src" href= +"#xd20e7883" name="xd20e7883src">121</a>. Ook hier valt dus de +onderscheiding <span class="pagenum">[<a id="xd20e7888" href= +"#xd20e7888" name="xd20e7888">202</a>]</span>tusschen auteursrecht en +uitvindersrecht niet moeilijk te maken, indien men maar de objecten van +ieder recht goed uit elkander houdt.</p> +</div> +</div> +<div class="div2" id="ch3.4"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h3 class="main">§ 4 Werken der toonkunst</h3> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Toonkunst en woordkunst hebben dit met elkander +gemeen, dat zij beiden middelen zijn om gedachten of gevoelens hoorbaar +tot uiting te brengen. Woord en toon richten zich beide tot het oor, en +zijn slechts middellijk door zichtbare teekens (letters en noten) weer +te geven. Zij onderscheiden zich in dit opzicht van de werken van +beeldende kunst, wier schoonheid alleen kan worden <i>gezien</i>.</p> +<p>Bestaat er dus eene nauwe verwantschap tusschen muziekwerken en +geschriften, aan den anderen kant vallen kenmerkende verschilpunten aan +te wijzen. Wat de muziek vooral van de woordtaal onderscheidt, is dat +zij het symbolisch karakter van deze laatste mist. De tonen, waaruit +een muziekstuk bestaat, hebben niet zooals de woorden in een geschrift, +eene abstracte beteekenis, maar zij oefenen onmiddellijk hunne werking +uit op den hoorder.</p> +<p>Met het oog op het auteursrecht is dit verschil tusschen +muziekstukken en geschriften in verschillende opzichten van belang.</p> +<p>Daar de muziek niet in dien zin eene taal is, dat zij ook voor +mededeelingen in het dagelijksch verkeer gebezigd wordt, is elke +oorspronkelijke uiting in muziek eene aesthetische schepping en heeft +als zoodanig aanspraak op auteursbescherming.</p> +<p>De muziek staat altijd buiten het gewone leven in tegenstelling met +de taal, die als „voertuig der gedachten” ook practische +diensten bewijst. Vandaar dat men onder de muziekstukken geen uitingen +zal vinden zooals: nieuwsberichten, gesprekken, brieven, enz., die uit +hunnen aard de eigenschappen missen, om object van auteursrecht te +zijn.</p> +<p>Weliswaar kan van muzikale composities ook een practisch gebruik +worden gemaakt. Dit is b.v. het geval met hoorn-signalen en +vingeroefeningen en ook in zekeren zin met dans- en marschmuziek. +Daardoor verliezen deze werken echter niet hun karakter van +kunstschepping. Het komt mij daarom onjuist voor, om zooals Kohler +doet, signalen niet tot de beschermde auteursproducten te rekenen. Hij +voert hiervoor aan, dat zij buiten den kring der kunst staan<a class= +"noteref" id="xd20e7908src" href="#xd20e7908" name= +"xd20e7908src">122</a>. Dit <span class="pagenum">[<a id="xd20e7913" +href="#xd20e7913" name="xd20e7913">203</a>]</span>betreft echter m. i. +niet hun innerlijken aard, maar het gebruik, dat er van wordt gemaakt, +een gebruik, dat misschien de componist niet voorzien noch gewild +heeft. De kwestie is echter van te weinig practisch belang om er langer +bij stil te staan<a class="noteref" id="xd20e7915src" href="#xd20e7915" +name="xd20e7915src">123</a>.</p> +<p>In het algemeen kan dus worden aangenomen, dat elk muziekstuk +voorwerp van auteursrecht kan zijn. Er bestaat echter ook nog een +belangrijk verschil in karakter tusschen het voorwerp van het recht van +den componist en dat van den schrijver. Ook bij muziekstukken zijn vorm +en inhoud te onderscheiden; doch niet in denzelfden zin als bij +geschriften. Bij geschriften kan men „vorm” noemen de taal, +en „inhoud” datgene, wat door de taal wordt +uitgedrukt<a class="noteref" id="xd20e7926src" href="#xd20e7926" name= +"xd20e7926src">124</a>. Doch omdat de muziek het symbolisch karakter +der taal mist, is eene onderscheiding tusschen de muziek zelve en +datgene wat erdoor wordt uitgedrukt, niet te maken. De tonen worden +niet, zooals de woorden, gebruikt als teekens van begrippen, maar zij +zelf zijn het, die de muzikale aandoening bij den hoorder wekken. +Daarom is het ook onmogelijk een stuk muziek „in andere +tonen” weer te geven.</p> +<p>Wat echter wél mogelijk is, is het ontleenen van +bestanddeelen aan een muziekstuk om daaraan eene andere muzikale +bewerking te geven. Om te kunnen uitmaken, in hoever hierdoor inbreuk +op het auteursrecht wordt gemaakt, is het noodig te onderzoeken, uit +welke bestanddeelen een muziekstuk bestaat. Er moet dus eene ontleding +van worden gemaakt op soortgelijke wijze als ten aanzien der +geschriften is geschied.</p> +<p>In een muzikale compositie zijn te onderscheiden: melodie, harmonie, +instrumentatie, rhythmus en dynamiek.</p> +<p>Melodie is de opeenvolging van enkele tonen. Naar deze, ruime, +beteekenis van het woord staat melodie tegenover harmonie, d. i. de +combinatie van tegelijk klinkende tonen.</p> +<p>Men gebruikt ook het woord melodie in engeren zin, om er mede aan te +duiden eene reeks van tonen, die een afgerond geheel vormen en eene +karakteristieke, ook zonder begeleiding verstaanbare, muzikale gedachte +uitdrukken<a class="noteref" id="xd20e7938src" href="#xd20e7938" name= +"xd20e7938src">125</a>. De onderscheiding is, zooals zal blijken, ook +voor het auteursrecht van belang. <span class="pagenum">[<a id= +"xd20e7947" href="#xd20e7947" name="xd20e7947">204</a>]</span></p> +<p>Onder instrumentatie is te verstaan de wijze waarop het ten gehoore +brengen van het muziekstuk door een of meer instrumenten is geregeld. +Ten aanzien van vocale muziek spreekt men ook van vocaliseering.</p> +<p>De rhythmus in een muziekstuk wordt verkregen door het verschil in +tijdswaarde van de elkander opvolgende noten en accoorden.</p> +<p>Dynamiek eindelijk is de klanksterkte.</p> +<hr class="tb"> +<p>Eene muzikale compositie in den meest primitieven vorm is de enkele +melodie (in den engen zin van het woord) zonder harmoniseering. Gaat +men de melodie nog verder ontleden dan vindt men, dat zij is opgebouwd +uit een of meer <i>motieven</i> of <i>thema’s</i>. Deze kunnen +echter niet als eene schepping van den componist worden beschouwd. Zij +bestaan uit slechts enkele noten in niet meer dan een of twee maten die +geen zelfstandig geheel vormen, maar slechts als uitgangspunt dienen +voor eene verdere muzikale bewerking. Een motief in dezen zin bevatten +b.v. de twee eerste maten van de vijfde symphonie van Beethoven, +terwijl men b.v. de bewerking die de componist daaraan gegeven heeft in +de acht eerste maten van het Scherzo in deze symphonie, een +<i>melodie</i> kan noemen<a class="noteref" id="xd20e7967src" href= +"#xd20e7967" name="xd20e7967src">126</a>.</p> +<p>Hierbij dient in het oog te worden gehouden, dat het woord +„motief” niet altijd gebruikt wordt in den boven aangegeven +zin, waarin het eene tegenstelling vormt met de uitgewerkte melodie. De +„Leitmotive” b. v. in de muziek-drama’s van Richard +Wagner zijn bijna alle tevens melodieën, en niet maar eenvoudige +thema’s zonder zelfstandigen muzikalen zin.</p> +<p>Eene melodie is dus voorwerp van auteursrecht; niet alleen in +het—zelden voorkomende—geval dat de geheele compositie uit +niets anders bestaat dan die ééne melodie zonder +harmoniseering, maar ook wanneer zij slechts een bestanddeel uitmaakt +van eene meer uitgewerkte muzikale compositie. Hieruit valt reeds de +algemeene regel af te leiden, dat als inbreuk op het auteursrecht is te +beschouwen het overnemen eener melodie uit het werk van een ander, ook +al zouden daarbij de oorspronkelijke harmonie en instrumentatie zijn +gewijzigd. <span class="pagenum">[<a id="xd20e7977" href="#xd20e7977" +name="xd20e7977">205</a>]</span></p> +<p>Meestal bestaat—zooals gezegd—eene muzikale compositie +niet uit ééne enkele melodie zonder meer, maar is zij +ontstaan uit de bewerking van een of meer melodieën. Ook dit +bewerken is een scheppende arbeid; dikwijls zelfs zijn juist hieraan de +meest waardevolle elementen van een muziekstuk te danken.</p> +<p>Met het „bewerken” heb ik voornamelijk op het oog het +harmoniseeren, d. i. het doen samenklinken van andere tonen met de +enkele tonen der melodie. Men kan twee hoofdsoorten van harmonische +bewerkingen onderscheiden, nl. de <i>polyphonie</i> waarin twee of meer +op zichzelf verstaanbare melodieën zijn te hooren, die als het +ware dooreengestrengeld zijn tot een harmonisch geheel en de +<i>homophonie</i>, bestaande uit ééne melodie met eene +die melodie steunende en daaraan ondergeschikt blijvende +begeleiding.</p> +<p>Het behoeft geen betoog, dat eenzelfde melodie op verschillende +wijzen geharmoniseerd kan worden. Wie aan een, hetzij polyphonisch, +hetzij homophonisch bewerkt toonstuk een of meer melodieën +ontleent en daaraan een nieuwe harmonische bewerking geeft, doet iets +dergelijks als de bewerker van een letterkundig werk. Ook van hem kan +gezegd worden—al is het in eenigszins anderen zin—dat hij +aan een bestaanden inhoud een nieuwen vorm geeft. Er treden hier ook +ten aanzien van het auteursrecht soortgelijke gevolgen in. De bewerker +heeft aan den eenen kant het recht van den oorspronkelijken auteur te +eerbiedigen en mag dus zonder vergunning van dezen laatste zijne +bewerking niet exploiteeren; aan den anderen kant vestigt de bewerker +op zijne beurt een nieuw recht, dat ook door den auteur van het +oorspronkelijke werk moet worden ontzien.</p> +<p>Ook hier moet in het oog worden gehouden, dat niet de vorm op +zichzelf object van auteursrecht is, maar de schepping in haar geheel: +de vorm dus in verbinding met een concreten inhoud. Waar derhalve +onderscheiden wordt tusschen het recht op de melodie en het recht op de +harmonie, beteekent dit niet, dat deze laatste een zelfstandig voorwerp +van auteursrecht zou uitmaken. Zeer juist is, wat Schuster hieromtrent +opmerkt: „<span lang="de">... an den Harmoniefolgen, der +Modulation als solcher, kann es kein Urheberrecht geben, ja noch +weniger fast als an den einzelnen Accorden, denn dieselben +Harmoniefolgen können bei ganz verschiedenen melodischen und +rhythmischen Folgen eintreten, sie sind etwas, das an sich nicht +sinnlich wahrgenommen wird daher keine Wirkung macht, und nicht +für sich allein die Individualität <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e7994" href="#xd20e7994" name= +"xd20e7994">206</a>]</span>des Werkes bestimmt, vielmehr in derselben +Art in den verschiedensten Werken vorkommen kann</span>”<a class= +"noteref" id="xd20e7997src" href="#xd20e7997" name= +"xd20e7997src">127</a>. Voorwerp van auteursrecht kan dus alleen zijn +de harmonische bewerking van een of meer bepaalde melodieën; +harmonie zonder betrekking tot eene bepaalde melodie is iets als de +kleur van een schilderij zonder de teekening; geen concreet kunstwerk +maar eene abstractie.</p> +<p>Mr. Viotta geeft in zijn proefschrift er een merkwaardig staaltje +van, hoe men door de melodie van een stuk muziek (hij nam hiervoor de +eerste maten van het Meistersinger-voorspel) te vervangen door eene +andere, doch met behoud van de oorspronkelijke harmonie, een inderdaad +nieuw <span class="corr" id="xd20e8003" title= +"Bron: muziekstnk">muziekstuk</span> doet ontstaan<a class="noteref" +id="xd20e8006src" href="#xd20e8006" name="xd20e8006src">128</a>. Minder +juist is echter de beschouwing, die deze zelfde schrijver daarna laat +volgen, waarmede hij tracht aan te toonen, dat het bovengenoemde +beginsel in sommige gevallen uitzondering zou kunnen lijden, dat dus +een recht op de harmonie op zichzelf niet geheel zou zijn uitgesloten. +Dit zou nl. dán het geval zijn, wanneer eene eigenaardige +harmonische bewerking is gegeven aan eene melodie, die zonder deze +bewerking geen voorwerp van auteursrecht kon uitmaken. Het woord +melodie moet hier natuurlijk worden opgevat in den ruimen zin van: +opeenvolging van enkele tonen; want eene melodie in den engeren zin +is—zooals hierboven betoogd is—altijd als een muzikale +schepping en bijgevolg als object van des componisten auteursrecht te +beschouwen. Doch er zijn opvolgingen van tonen, die op zichzelf niets +uitdrukken en die dus niet aan dezen of genen componist zouden kunnen +toebehooren. Mr. Viotta noemt als voorbeeld een neerdalende +chromatische toonladder, welke de „melodie” uitmaakt van +een stuk muziek van Richard Wagner, een gedeelte nl. van het derde +bedrijf van „die Walküre”<a class="noteref" id= +"xd20e8009src" href="#xd20e8009" name="xd20e8009src">129</a>. Daar hier +de melodie geen voorwerp van auteursrecht uitmaakt, maar wél de +eigenaardige harmonische bewerking, die Wagner er aan gegeven heeft, +kan men volgens mr. Viotta in dit geval spreken van een auteursrecht +ten aanzien der harmonie. Dit is in zooverre juist, dat <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e8021" href="#xd20e8021" name= +"xd20e8021">207</a>]</span>eerst door de harmonische bewerking een +auteursproduct is ontstaan; onjuist is echter, wat mr. Viotta schijnt +te bedoelen, dat de harmonie op zichzelf hier voorwerp van auteursrecht +zou zijn. Het tegendeel zou kunnen gedemonstreerd worden op dezelfde +wijze als mr. Viotta dit met het Meistersinger-voorspel deed, door n.l. +dezelfde volgorde van accoorden als begeleiding voor eene andere +melodie te laten dienen. Zoodoende zou men ook in dit geval een geheel +nieuwe compositie verkrijgen, waarvan de exploitatie geen inbreuk op +Wagner’s auteursrecht zou uitmaken.</p> +<p>Wat van de harmonie is gezegd geldt <span class="abbr" title= +"mijner meening"><abbr title="mijner meening">m.m.</abbr></span> ook +voor de instrumentatie. Het instrumenteeren en in het bijzonder het +orkestreeren is geen machinaal werk, maar eene kunst op zichzelf, die +zich, dank zij scheppenden genieën als Beethoven, Berlioz, Wagner +en in den laatsten tijd Richard Strauss, en dank zij ook de gestadige +ontwikkeling van het moderne orkest, tot eene groote hoogte heeft weten +op te heffen. Evenals de harmonie is ook de instrumentatie een +organisch deel van de muzikale compositie; een componist, die werkelijk +kunstenaar is, zal niet eerst de noten opschrijven en die daarna onder +de verschillende instrumenten verdeelen; doch reeds bij de eerste +conceptie van het werk zullen hem waarschijnlijk ook de middelen, +waarmede het ten gehoore moet worden gebracht, grootendeels voor den +geest staan. Een goed orkestwerk is daarom ook in dien zin een +organisch geheel, dat men niet de oorspronkelijke instrumentatie van +den componist door eene andere kan vervangen, zonder daardoor aan de +aesthetische waarde van het werk afbreuk te doen.</p> +<p>Daar echter de middelen om een werk in zijne oorspronkelijke +instrumentatie ten gehoore te brengen, dikwijls ontbreken (dit geldt +natuurlijk in het bijzonder voor werken voor groot orkest), komt het +maken van „transcripties” of „arrangementen”, +d. z. bewerkingen voor andere stemmen of instrumenten, veelvuldig voor. +Men kan deze bewerkingen vergelijken met vertalingen van geschriften; +Kohler noemt ook de instrumentatie naar analogie met de taal in een +letterkundig werk den <i>uiterlijken vorm</i><a class="noteref" id= +"xd20e8032src" href="#xd20e8032" name="xd20e8032src">130</a>.</p> +<p>Hoe de rechten van den oorspronkelijken auteur en die van den +bewerker van den nieuwen uiterlijken vorm zich verhouden, behoeft +<span class="pagenum">[<a id="xd20e8039" href="#xd20e8039" name= +"xd20e8039">208</a>]</span>na het voorgaande geene uiteenzetting meer. +Het arrangement is aan den eenen kant zelf een auteursproduct, aan den +anderen kant zou de exploitatie ervan zonder toestemming van den +oorspronkelijken componist inbreuk op diens auteursrecht zijn. Ik +behoef er ook verder niet op te wijzen, dat de instrumentatie, evenmin +als de harmonie of welke andere „vorm” ook, op zichzelf +geen voorwerp van auteursrecht kan zijn. Het moet dus vrijstaan, eenen +componist, die combinaties heeft uitgedacht, waardoor nieuwe +instrumentale effecten zijn te bereiken, daarin na te volgen, mits +natuurlijk niet met de instrumentatie ook het oorspronkelijke +muziekstuk geheel of gedeeltelijk wordt overgenomen.</p> +<hr class="tb"> +<p>Uit bovenstaande beschouwingen, waarin ik slechts in het ruwe de +verschillende bestanddeelen eener muzikale compositie heb trachten aan +te wijzen, laten zich toch de hoofdbeginselen van het auteursrecht der +componisten reeds genoegzaam afleiden.</p> +<p>Wij hebben gezien, dat de melodie, die een eigen, ook zonder +begeleiding verstaanbare, muzikale gedachte uitdrukt, de melodie dus in +den engen zin van het woord, als eene muzikale compositie is te +beschouwen, doch niet het thema, waaruit zij is opgebouwd. Daaruit +volgt, dat elke bewerking, waarin de melodie van een ander is +overgenomen, zonder diens toestemming niet mag worden +geëxploiteerd; wel geoorloofd is echter de bewerking, waarin +alleen het oorspronkelijke thema is te herkennen. Dit is vooral van +belang met het oog op de variaties, die dikwijls gemaakt worden op +thema’s of melodieën van andere componisten<a class= +"noteref" id="xd20e8047src" href="#xd20e8047" name= +"xd20e8047src">131</a>. Wij hebben verder gezien, dat ook het +harmoniseeren en instrumenteeren elementen zijn van den scheppenden +arbeid van den componist. Vandaar dat ook auteursrecht toekomt aan hem, +die aan eene melodie, waarop hij geen recht kan doen gelden, eene +oorspronkelijke harmonische bewerking heeft gegeven en zelfs aan hem, +die niets anders gedaan heeft dan een bestaand muziekstuk opnieuw te +instrumenteeren. Dit is, zooals reeds betoogd werd, geen recht op de +harmonie of de instrumentatie op zichzelf, doch een recht op het +concrete toonwerk, dat door de nieuwe harmoniseering of +instrumenteering tot stand is <span class="pagenum">[<a id="xd20e8056" +href="#xd20e8056" name="xd20e8056">209</a>]</span>gekomen. Natuurlijk +geldt ook hier, dat de bewerker geen recht heeft op de bestanddeelen, +die hij uit het werk van een ander heeft overgenomen. Hij die b.v. een +piano-uittreksel heeft gemaakt van een orkeststuk kan alleen +verhinderen, dat dit piano-uittreksel wordt nagedrukt of uitgevoerd, +niet dat anderen van hetzelfde stuk eene nieuwe bewerking voor piano of +voor andere instrumenten uitgeven en nog veel minder dat eene melodie +uit het stuk wordt overgenomen.</p> +<p>In de practijk zullen de verhoudingen wel meestal minder eenvoudig +zijn, dan zij hierboven werden voorgesteld. Het zal b.v. bijna nooit +voorkomen, dat eene melodie in haar geheel ongewijzigd wordt +overgenomen, terwijl de harmonie met de oorspronkelijke niets gemeen +heeft; of dat bij de nieuwe instrumentatie, die aan een muziekstuk +wordt gegeven, niet ook wijzigingen, aanvullingen, versterkingen of +vereenvoudigingen in de harmonie worden aangebracht. Bovendien worden +dikwijls enkele gedeelten uit een muziekstuk overgenomen, die dan in de +„bewerking” worden afgewisseld door meer oorspronkelijke +stukken; dit kan weer op verschillende wijzen en in verschillende +vormen plaats hebben; men denke b.v. aan variaties, phantasieën, +potpourris, parodieën enz.</p> +<p>Al deze gevallen afzonderlijk te bespreken zou mij te ver voeren; +daarbij zouden trouwens vragen van speciaal muzikalen aard te pas +moeten worden gebracht, waarover ik mij allerminst bevoegd acht een +oordeel uit te spreken.</p> +<p>Ik wensch hier nog slechts ééne opmerking van +algemeenen aard aan het bovenstaande toe te voegen, deze nl. dat bij de +beoordeeling, of in een bepaald geval door het overnemen van +bestanddeelen uit eens anders muzikale compositie inbreuk op het +auteursrecht is gepleegd, de meerdere of mindere artistieke waarde van +het daardoor ontstane nieuwe muziekstuk m. i. niet in aanmerking mag +worden genomen. Er zijn zeer zeker, ook onder de niet geheel +oorspronkelijke muzikale composities, ware meesterwerken aan te wijzen. +Door verschillende schrijvers worden b.v. als zoodanig genoemd de +variaties die Bach, Mozart en Beethoven op vreemde melodieën +hebben geschreven. Dit is echter geen voldoende reden om dergelijke +bewerkingen voor geoorloofd te houden, indien zij werkelijk +bestanddeelen van een nog beschermd werk van een ander bevatten. Volgde +men deze opvatting<a class="noteref" id="xd20e8064src" href= +"#xd20e8064" name="xd20e8064src">132</a>, <span class="pagenum">[<a id= +"xd20e8070" href="#xd20e8070" name="xd20e8070">210</a>]</span>dan zou +elk gebruik van eens anders werk geoorloofd zijn, mits er slechts eene +kunstvolle muzikale compositie door tot stand werd gebracht.</p> +<p>Ik meen dus—om eens een enkel voorbeeld te nemen uit eene +nadere omgeving dan de bovengenoemde—dat een werk als de bekende +<i>Piet Hein-Rhapsodie</i> van van Anrooy, waarin de melodie van het +oorspronkelijke Piet Hein-lied telkens is te herkennen, te beschouwen +is als eene „bewerking” van dat lied en dat de exploitatie +ervan zonder toestemming van den auteur van dit laatste (gesteld dat +diens auteursrecht nog bestaat) niet geoorloofd zou zijn, al moge ook +de groote muzikale waarde der rhapsodie meer gelegen zijn in de nieuwe +harmoniseering en instrumentatie dan in de ontleende melodie.</p> +<hr class="tb"> +<p>Er zijn landen, waar men beproefd heeft in wetsbepalingen enkele van +de hierboven genoemde beginselen vast te leggen. Zoo kent b.v. de +Duitsche wet van 19 Juni 1901 den componisten het uitsluitend recht +toe, uittreksels (<i lang="de">Auszüge</i>) uit hunne werken te +maken alsmede bewerkingen voor een of meer instrumenten of stemmen +(§ 12, 4); voorts verbiedt de wet elk gebruik van een muziekwerk, +waardoor eene melodie aan het werk wordt ontnomen om aan een nieuw werk +ten grondslag te worden gelegd (§ 13 lid 2). Ook in de wetten van +Spanje en Italië komen dergelijke bepalingen voor. De Italiaansche +wet van 19 Sept. 1882 stelt met reproductie gelijk: bewerkingen voor +verschillende instrumenten, uittreksels en geheele of gedeeltelijke +omwerkingen (<i lang="it">adattamenti</i>), behalve wanneer een motief +uit een werk tot thema wordt genomen voor eene nieuwe oorspronkelijke +muzikale compositie (art. 3). De Spaansche wet van 10 Jan. 1879 +verbiedt het geheel of gedeeltelijk overnemen van melodieën met of +zonder begeleiding, hetzij bewerkt voor andere instrumenten, hetzij +voorzien van een anderen tekst of in eenigen anderen vorm, dan die +welke de auteur eraan heeft gegeven (art. 7). Het Reglement van 3 Sept. +1880 tot uitvoering van laatstgenoemde wet bepaalt nog, dat in eene +parodie geen melodie van het geparodieerde stuk mag worden opgenomen +(art. 65).</p> +<p>In het algemeen schijnen mij wetsbepalingen als de bovengenoemde, +die zoozeer in bijzonderheden afdalen, niet aanbevelenswaardig. Slechts +dán kunnen zij noodig zijn, indien bij het ontbreken ervan +gegronde <span class="pagenum">[<a id="xd20e8090" href="#xd20e8090" +name="xd20e8090">211</a>]</span>vrees bestaat, dat door den rechter de +juiste beginselen niet zullen worden toegepast, zoodat b.v. alleen het +exploiteeren van een muziekstuk in ongewijzigden vorm als inbreuk op +het auteursrecht zou worden aangemerkt. Of dit in ons land, waar de wet +den rechter in deze materie volkomen vrijheid laat, al of niet het +geval is, is moeilijk uit te maken, daar jurisprudentie hierover +ontbreekt en ook van eene wetenschappelijke communis opinio moeilijk +kan gesproken worden. Er kan hier echter gewezen worden op de boven +reeds aangehaalde zinsnede uit de memorie van toelichting onzer wet, +waaruit ten duidelijkste blijkt, dat onze wetgever geenszins de +bedoeling heeft gehad, het maken van bewerkingen van muziekstukken +zonder toestemming des auteurs in alle gevallen vrij te laten. Er is +dus, nog minder dan ten aanzien der geschriften, eenige reden om de +erkenning van een bewerkingsrecht van auteurs van muziekstukken in +strijd met de wet te achten. Daarom meen ik ook, dat de hierboven +ontwikkelde theoretische beschouwingen volgens ons bestaande recht in +allen deele toepassing zouden kunnen vinden.</p> +</div> +</div> +<div class="div2" id="ch3.5"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h3 class="main">§ 5 Dramatisch-muzikale werken, balletten en +pantomimes</h3> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">In het algemeen zal men onder dramatisch-muzikale +werken verstaan tooneelstukken op muziek, werken dus, die bestaan uit +een geheel of gedeeltelijk op muziek gezetten, dramatisch bewerkten +tekst. Het eigenaardige van deze werken bestaat hierin, dat zij door +eene samenwerking van woord- en toonkunst ontstaan zijn; zij zijn geen +geschriften en evenmin muziekwerken, doch tekst en muziek behooren bij +elkander en vormen één geheel. Die organische samenhang +van woord en toon wordt ook in het auteursrecht erkend; een opera of +operette is, ook als voorwerp van auteursrecht, als één +geheel te beschouwen. Dit zou echter nog geen reden behoeven te zijn om +deze werken afzonderlijk te behandelen. Dat een opera of operette, als +één rechtsobject beschouwd, uit twee verschillende +bestanddeelen bestaat, in tegenstelling met b.v. een roman, die alleen +woorden en een symphonie, die alleen noten bevat, brengt ten aanzien +van het auteursrecht geene bijzondere moeilijkheden mee. De +moeilijkheid bij het bepalen, wat in elk geval object van het +auteursrecht is, bestaat, <span class="pagenum">[<a id="xd20e8097" +href="#xd20e8097" name="xd20e8097">212</a>]</span>zooals na het +bovenstaande wel duidelijk zal zijn, voornamelijk in de ontleding, die +van geschriften en kunstwerken moet worden gemaakt. Deze ontleding valt +bij dramatisch-muzikale werken al heel gemakkelijk. Want tekst en +muziek mogen tezamen een organisch geheel vormen, evenals b.v. melodie +en harmonie, eene onderscheiding te maken tusschen de twee zal niemand +eenige moeite kosten. Wat de tekst is in een opera, en wat de muziek, +daarover behoeft geen woord te worden vuil gemaakt. En is eenmaal deze +onderscheiding gemaakt, dan is voor ’t overige op elk der twee +bestanddeelen van het dramatisch-muzikale werk slechts toe te passen, +wat hierboven over de geschriften en de muziekwerken is gezegd. Het +libretto, het moge op zichzelf, dus afgescheiden van de muziek, eenige +zelfstandige waarde hebben of niet, valt onder de regels die voor alle +geschriften en in het bijzonder voor de tooneelstukken gelden. Het zal +dus b.v. niet vertaald mogen worden zonder toestemming van den auteur; +evenmin zal er een roman of novelle uit getrokken mogen worden, tenzij +het natuurlijk zelf eene dramatiseering is van een bestaande roman. +Eveneens zullen, wat het muzikale gedeelte betreft, de beginselen +toepassing kunnen vinden die hierboven over het auteursrecht der +componisten zijn ontwikkeld.</p> +<p>Naast het recht op het werk in zijn geheel, kan derhalve ook bestaan +een recht op elk der deelen (muziek en tekst) in het bijzonder. Dit is +vooral van belang voor die gevallen, waar de componist niet tevens de +auteur van het libretto is. Hij behoeft dan de toestemming van den +librettist, om zijn recht op het dramatisch-muzikale werk uit te +oefenen. Dit laatste wordt door sommige schrijvers ontkend. Schuster +b.v. betoogt, dat het een eisch van rechtvaardigheid is, dat een +componist, die door muziek bij een tekst te componeeren, dezen bezielt +en tot een nieuw leven opwekt, over dien tekst ook vrij moet kunnen +beschikken<a class="noteref" id="xd20e8101src" href="#xd20e8101" name= +"xd20e8101src">133</a>. Ook in sommige wetten wordt deze vrijheid +uitdrukkelijk erkend, o. a. in Duitschland, waar zij echter beperkt +blijft tot kleinere gedichten en in het algemeen tot die werken, die +niet zijn geschreven met het doel, als tekst voor een componist te +dienen (wet van 19 Juni 1901 § 20). Dit artikel heeft dus meer +liederen dan dramatisch-muzikale werken op het oog. In geen geval +schijnt mij echter deze vrijheid tot het gebruiken van andermans +geschriften gerechtvaardigd. <span class="pagenum">[<a id="xd20e8107" +href="#xd20e8107" name="xd20e8107">213</a>]</span></p> +<p>Het moge een eer zijn voor een dichter of librettist, dat zijn werk +door een bekend componist als tekst voor eene compositie wordt +uitverkoren, het is mogelijk dat zijn naam er meer en beter door bekend +zal worden (men vergete echter niet dat ook het omgekeerde het geval +kan zijn!); dit alles is echter geen reden, om hier de gewone regelen +van het auteursrecht eenvoudig op zijde te zetten en de componisten +maar vrijelijk over het werk van anderen te laten beschikken. Dat men +door deze vrijheid aan banden te leggen het ontstaan van belangrijke +werken op het gebied der vocale muziek ernstig zou +bemoeilijken—zooals Schuster schijnt te vreezen<a class="noteref" +id="xd20e8110src" href="#xd20e8110" name= +"xd20e8110src">134</a>—meen ik te moeten betwijfelen. De +componist zal zijn werk niet mogen exploiteeren zonder toestemming van +den schrijver van den tekst, doch men kan gerust aannemen, dat deze +toestemming bijna nooit—en in ’t bijzonder niet aan +talentvolle componisten—zal worden geweigerd<a class="noteref" +id="xd20e8113src" href="#xd20e8113" name="xd20e8113src">135</a>.</p> +<hr class="tb"> +<p>Dat de meeste wetten naast de geschriften en muziekwerken de +dramatisch-muzikale werken nog afzonderlijk noemen, is waarschijnlijk +niet uit vrees, dat zij anders niet tot de beschermde auteursproducten +zouden worden gerekend. Indien dit het geval was, zou men ook de +niet-dramatische werken, die uit een verbinding van muziek en tekst +bestaan (alle vocale muziek dus) met name moeten noemen, wat echter +geen enkele wet doet. De reden van de speciale vermelding der +dramatisch-muzikale werken ligt meestal hierin, dat voor deze werken +niet dezelfde bepalingen gelden als voor de overige muziekstukken. Het +verschil bestaat of bestond (daar het in de nieuwere wetten niet meer +voorkomt) gewoonlijk hierin, dat het uitvoeringsrecht van muziekwerken +slechts voorwaardelijk (nl. als het uitdrukkelijk is voorbehouden) +wordt erkend, terwijl het opvoeringsrecht van dramatisch-muzikale +werken niet aan deze voorwaarde is gebonden<a class="noteref" id= +"xd20e8126src" href="#xd20e8126" name="xd20e8126src">136</a>. Onze wet +bevat ook iets dergelijks, al meet zij de bescherming nog minder ruim +toe; uitvoeringsrecht van muziekwerken erkent zij in het geheel niet; +opvoeringsrecht van dramatisch-muzikale werken wél, al is het +slechts voorwaardelijk en in beperkte mate (artt. 1 en 15). +<span class="pagenum">[<a id="xd20e8129" href="#xd20e8129" name= +"xd20e8129">214</a>]</span></p> +<p>Of er voor deze verschillende behandeling van de dramatische en de +niet-dramatische muziekwerken een redelijke grond bestaat, laat ik hier +in het midden (in een volgend hoofdstuk hoop ik het tegendeel aan te +toonen); nu echter onze wet de onderscheiding maakt en er de genoemde +rechtsgevolgen aan verbindt, wil ik een oogenblik stilstaan bij de +vraag, wat in den zin der wet onder een „dramatisch-muzikaal +werk” te verstaan is.</p> +<p>Niet twijfelachtig is, dat daartoe behooren opera’s en +operettes, werken dus die bestemd zijn om op het tooneel te worden +opgevoerd; men heeft echter gestreden over de vraag, of ook werken, die +wel dramatisch zijn bewerkt, maar niet uitsluitend voor den schouwburg +zijn bestemd, zooals oratoria en cantate’s, tot de +dramatisch-muzikale werken gerekend kunnen worden. Schuster beweert van +niet, op grond, dat deze soort werken uiterlijke dramatiek missen; dit +moet hier, volgens hem, den doorslag geven: „<span lang="de">da +das Recht, und somit auch das Urheberrecht als äussere Ordnung +seiner Unterscheidung äussere Momente zu Grunde legen +muss</span>”<a class="noteref" id="xd20e8137src" href= +"#xd20e8137" name="xd20e8137src">137</a>.</p> +<p>Ik moet bekennen, dat de waarde van dit argument mij ten eenenmale +ontgaat, doch ik wil er in één adem bijvoegen dat er voor +de meening, die men er tegenover zou kunnen stellen (volgens welke dus +het al of niet „dramatische” van een werk naar zijne meer +innerlijke eigenschappen, zijn opzet en bouw zou moeten worden +beoordeeld) al evenmin veel is te zeggen. Het beste schijnt mij, de +vraag meer van opportunistisch standpunt te beschouwen, zooals Kohler +o. a. deed. Deze redeneerde als volgt: het onderscheid, dat de wet +maakt (zijn betoog had betrekking op de oude Duitsche wet van 1876, nu +vervangen door die van 1901) tusschen dramatische en niet-dramatische +muzikale werken is in beginsel af te keuren daar de laatste evengoed +bescherming verdienen als de eerste; de bepaling is alleen te +verdedigen als een overgangsmaatregel, zoolang tegen een +onvoorwaardelijk uitvoeringsrecht van muziekstukken nog practische +bezwaren worden gemaakt, die echter bestemd is te verdwijnen (in dit +opzicht heeft Kohler goed gezien); en zijn slotsom is deze: +„<span lang="de">in Zweifel ist darum ein Musikstück als +dramatisch-musikalisch zu betrachten</span>”<a class="noteref" +id="xd20e8145src" href="#xd20e8145" name="xd20e8145src">138</a>. +<span class="pagenum">[<a id="xd20e8150" href="#xd20e8150" name= +"xd20e8150">215</a>]</span></p> +<p>Deze interpretatie kan m. i. ook aan de uitdrukking +„dramatisch-muzikale werken” van onze wet worden gegeven; +temeer daar in de memorie van antwoord de oratoria met name als daartoe +behoorende worden genoemd<a class="noteref" id="xd20e8153src" href= +"#xd20e8153" name="xd20e8153src">139</a>.</p> +<hr class="tb"> +<p>Eene andere vraag is, of ook die werken, welke eenen tekst ontberen +en waarin uitsluitend door gebarenspel de dramatische handeling tot +uitdrukking wordt gebracht, tot de dramatisch-muzikale werken kunnen +gerekend worden. M. i. is er geen reden om het tegendeel aan te nemen. +Dat balletten en pantomimes evengoed als geschreven drama’s tot +de kunstscheppingen behooren te worden gerekend, die door auteursrecht +beschermd zijn, wordt in de laatste jaren bijna door niemand meer +ontkend. Reeds in 1885 op de Conferentie van Bern tot voorbereiding van +de internationale Conventie werd dit door den Italiaanschen +gedelegeerde Rosmini kort en duidelijk uitgesproken: „<span lang= +"fr">... il ne s’agit pas seulement de protéger le +libretto, qui n’est qu’un canevas, ou la musique, qui +n’est qu’un accessoire, mais aussi <i>l’action +chorégraphique</i>, qui est une création de +l’auteur. Le chorégraphe digne de ce nom est poète +et artiste: il crée le sujet; il ordonne les scènes, les +décors, les costumes, les tableaux, les couleurs; la suite, +l’intrigue, le développement des pantomimes et des danses, +qui expriment le drame fantastique, mythologique ou historique. Tout +cela constitue une véritable oeuvre d’art, et +l’ensemble, une oeuvre dramatico-musicale. A ce double titre, il +y a donc lieu de protéger <i>l’action +chorégraphique</i></span>”<a class="noteref" id= +"xd20e8173src" href="#xd20e8173" name="xd20e8173src">140</a>.</p> +<p>Ook indien men de balletten als kunstwerken minder hoog aanslaat dan +Rosmini blijkens zijne hier aangehaalde woorden scheen te doen, zal men +het feit, dat zij eene persoonlijke, aesthetische schepping +vertegenwoordigen, moeilijk kunnen loochenen. En dit is, zooals wij +gezien hebben, genoeg om de bescherming door auteursrecht te +rechtvaardigen. Natuurlijk moeten ook hier eenige eischen worden +gesteld. Niet elke vertooning die als ballet of pantomime wordt +aangekondigd, zal men een choregraphisch werk kunnen noemen, waarvan +den auteur bescherming toekomt. In geen geval behooren hiertoe +<span class="pagenum">[<a id="xd20e8180" href="#xd20e8180" name= +"xd20e8180">216</a>]</span>vertooningen, die tot eenig doel hebben de +handigheid, vlugheid of lichaamsschoonheid der uitvoerenden te doen +bewonderen of voorstellingen van clowns, acrobaten, dierentemmers en +dergelijken<a class="noteref" id="xd20e8182src" href="#xd20e8182" name= +"xd20e8182src">141</a>.</p> +<p>Balletten en pantomimes kunnen op verschillende wijzen door de +auteurs gefixeerd worden. In de eerste plaats door middel van het +choregraphische schrift, waarover reeds gesproken is (p. 129). In de +tweede plaats—en dit zal vooral voor pantomimes wel het meer +gebruikelijke middel zijn—door eene <i>beschrijving</i> van de +standen, gebaren, gelaatsuitdrukking enz. enz. van alle in de pantomime +optredende personen gedurende den geheelen loop van het stuk. Behalve +deze twee is er nog een derde middel, dat vooral in de laatste jaren +van groote beteekenis is geworden, nl. de <i>kinematograaf</i>. Met +behulp hiervan kan niet alleen de gang van het spel tot in de fijnste +bijzonderheden worden vastgelegd, maar men heeft er tevens een middel +in, om het ballet of de pantomime aanschouwelijk voor te stellen. +Daardoor kan de kinematographische vertooning in de plaats treden van +eene werkelijke opvoering door tooneelspelers, balletdansers enz. +Dikwijls zelfs worden pantomimes vervaardigd uitsluitend voor de +vertooning met den kinematograaf. Naast gebeurtenissen, die werkelijk +hebben plaats gehad, zooals optochten, militaire schouwspelen, de +aankomst van een trein enz. enz. ziet men in den laatsten tijd meer en +meer deze speciaal voor dat doel in elkander gezette +„drama’s” en kluchten door den kinematograaf +vertoonen. Indien pantomimes in het algemeen tot de beschermde +auteursproducten kunnen worden gerekend, dan bestaat er niet de minste +reden om aan deze bijzondere soort bescherming te ontzeggen. Al zal men +den naam „drama” voor deze werken misschien niet geheel +passend achten; het kan toch niet ontkend worden, dat zij door de +snelle opeenvolging en groote verscheidenheid der tafereelen, die zich +achtereenvolgens op de meest verschillende plaatsen kunnen afspelen, +nog meer dan de eigenlijke pantomimes zich leenen, om dramatische +conflicten tot uitdrukking te brengen.</p> +<p>De kinematographische afbeeldingen kunnen ook als +photographieën beschermd zijn, doch dit is een recht van geheel +anderen aard, dat niet verward moet worden met dat op het door den +kinematograaf <span class="pagenum">[<a id="xd20e8205" href= +"#xd20e8205" name="xd20e8205">217</a>]</span>vertoonde stuk, waarover +hier gesproken wordt. Dit laatste recht is van veel wijder strekking: +niet alleen het maken van afdrukken der oorspronkelijke films zou een +inbreuk erop zijn, maar ook b.v. het opnieuw laten vertoonen van +hetzelfde stuk, hetzij door andere, hetzij door dezelfde personen, om +daarvan weer eene nieuwe kinematographische afbeelding te maken. Het +behoeft geen betoog, dat er alleen dán voor dit recht grond +bestaat, indien de voorgestelde tafereelen kunstmatig in elkander zijn +gezet en tezamen een geheel vormen, waarin althans eenigszins een +dramatisch element te herkennen valt. Tafereelen, die zich in de +werkelijkheid hebben afgespeeld, kunnen geen voorwerp van een +uitsluitend recht zijn, ook al hebben de daaraan deelnemende personen +zich min of meer gedragen naar de aanwijzingen van dengeen die ze in +beeld bracht.</p> +<p>In verband hiermee kan melding worden gemaakt van een eigenaardig +proces, dat voor eenige jaren in Frankrijk is gevoerd. Een dokter had +in zijne kliniek kinematographische afbeeldingen doen vervaardigen van +door hem verrichte operaties; van deze films werden zonder zijne +toestemming afdrukken in den handel gebracht en in het publiek +vertoond. De door hem ingestelde actie werd door de Seine-rechtbank +toegewezen. Daarbij werd aangenomen, dat de kinematographische +afbeeldingen als <i>werken van beeldende kunst</i> beschermd waren en +dat als auteur daarvan de eischer (nl. dokter Doyen) moest worden +aangemerkt, daar deze het was geweest, „<span lang="fr">qui a +disposé d’abord son sujet, ses aides, ses instruments; +qu’il s’est assuré de la mise en plaque, c’est +à dire si le point important de la scène à +reproduire se trouvait bien dans le centre du verre dépoli; qui +a été en un mot le principal auteur des +films</span>” etc.<a class="noteref" id="xd20e8215src" href= +"#xd20e8215" name="xd20e8215src">142</a>). Doch „<span lang= +"fr">la scène à reproduire</span>” zelf werd niet +als een voorwerp van zijn auteursrecht beschouwd en terecht. Eene +operatie is geen drama: geen spel maar werkelijkheid. Zij moge als +wetenschappelijk-technische praestatie hare waarde hebben, auteursrecht +kan daardoor niet worden gevestigd.</p> +<p>Een recht als het door mij bedoelde, een recht dus op het speciaal +voor den kinematograaf vervaardigde „stuk”, wordt, +voorzoover mij bekend is, nog in geen enkel land uitdrukkelijk in de +wet omschreven <span class="pagenum">[<a id="xd20e8226" href= +"#xd20e8226" name="xd20e8226">218</a>]</span>of door de jurisprudentie +erkend. De eenige stellige bepaling, die mij hierover bekend is, is die +van art. 14 lid 2 en 3 der herziene Berner Conventie, welke hieronder +nog besproken zal worden. In een geval, waar voor de erkenning van dit +recht wellicht eenige grond bestond (het betrof hier kinematographische +tafereelen die tot titel voerden: „<i lang="fr">Apparitions de la +très Sainte Vierge à Bernadette</i>”) werd het +bestaan ervan ontkend door het Appelhof van Pau. De overwegingen waren +o.a.:</p> +<p lang="fr">„Attendu qu’une oeuvre cinematographique, de +quelque valeur artistique qu’ elle puisse être, ne peut, en +aucune manière, être assimilée aux oeuvres +dramatiques ou musicales; que cette oeuvre, non susceptible +d’interprétation, purement mécanique, ne saurait +être l’objet d’une représentation dans le sens +donné à ce mot par la loi des 13–19 Janvier 1791 et +par les articles 428 et 429 du Code Pénal;</p> +<p lang="fr">Que, s’il est exact de prétendre que +l’agencement et la composition des tableaux +représentés peuvent offrir un caractère +artistique, le mouvement dont sont douées les projections +cinematographiques n’est pas dû soit à +l’auteur, soit à des exécutants, mais bien à +la machine spéciale au moyen de laquelle ce mouvement est +obtenu, etc.”<a class="noteref" id="xd20e8235src" href= +"#xd20e8235" name="xd20e8235src">143</a></p> +<p>Wegens de eigenaardigheid van het geval wil ik hier ten slotte nog +eene beslissing vermelden van de Seine-rechtbank van 9 Juni 1903. Hier +waren geen kinematographische afbeeldingen in het spel, maar eenvoudig +een serie van tien prentbriefkaarten, die echter, in bepaalde volgorde +gelegd, eene soort van „dramatische” handeling lieten zien, +op soortgelijke wijze, maar natuurlijk niet zoo volkomen, als een +kinematographische rol. De rechtbank overwoog hierbij o.a.: +„<span lang="fr">... qu’il existe entre les dix +scènes de la composition un enchaînement qui indique la +pensée de l’ auteur; qu’en outre, la position des +personnages, leurs gestes, le jeu de leur physionomie, leur attitude +précisent et réalisent cette conception; ... qu’on +n’a pas cherché à reproduire les traits de telle ou +telle personne déterminée, mais à figurer par une +série de petits tableaux une idée que la mimique des +personnages fait comprendre; que sans rechercher quel peut être +le mérite ou la valeur artistique d’une telle oeuvre, il +est certain qu’elle bénéficie de la protection de +la loi du 10 Juillet 1793</span>”<a class="noteref" id= +"xd20e8246src" href="#xd20e8246" name="xd20e8246src">144</a>. +<span class="pagenum">[<a id="xd20e8254" href="#xd20e8254" name= +"xd20e8254">219</a>]</span></p> +<p>Hier werd dus wel degelijk het dramaatje, dat in die tien +prentbriefkaarten was neergelegd, als voorwerp van auteursrecht erkend. +De handeling, waardoor volgens het oordeel der Seine-rechtbank inbreuk +op dat recht was gemaakt, bestond niet in de reproductie van de +oorspronkelijke photographieën, maar in de reproductie van de tien +<i>tafereelen</i>; er waren geheel nieuwe opnamen gedaan waarvoor +andere personen geposeerd hadden.</p> +<p>Het komt mij voor, dat dit laatste vonnis wel wat al te ver ging in +het erkennen van auteursrecht. Wat hier als object van auteursrecht +werd beschouwd, was niet veel meer dan „une idée” in +den zin, waarin ons woord „idee” wel wordt gebruikt, nl. +eene invallende gedachte, en niet eene schepping, die aanspraak geeft +op auteursbescherming. Het vonnis geeft overigens een eigenaardig +staaltje van de vrijheid, waarmede de rechtspraak in Frankrijk zich +beweegt bij het interpreteeren van de wettelijke bepalingen op het +auteursrecht. Met het oog hierop meen ik ook te kunnen zeggen, dat er +tenminste in dát land geen speciale wet noodig zal zijn, om de +bescherming, die in de voorgaande bladzijden werd bepleit (voor de +stukken nl. die aan den kinematograaf hun aanzijn hebben te danken), +daadwerkelijk in te voeren.</p> +<p>Ten aanzien van ons land zou ik echter hetzelfde niet met even +groote zekerheid durven te zeggen. Kunnen balletten en pantomimes, +waarbij muziek behoort, al gerekend worden tot de dramatisch-muzikale +werken, dit is ten aanzien van de hier bedoelde werken natuurlijk +uitgesloten. „Geschriften” zijn zij al evenmin; dus zou er +niets anders overblijven dan ze te rangschikken onder de +„tooneelwerken”, waarvan onze wet spreekt. Met eene +dergelijke interpretatie zou men echter de grenzen, die de wetgever +voor oogen heeft gehad, te ver overschrijden. Naar ons bestaande recht +meen ik dus, dat de bedoelde werken onbeschermd zijn. Bij eene +toekomstige herziening zou daarom het opnemen eener bepaling als die +van art. 14 tweede en derde lid der Berner Conventie, ook in verband +met eene aansluiting van ons land bij het internationale Verbond, wel +aanbeveling verdienen.</p> +</div> +</div> +<div class="div2" id="ch3.6"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h3 class="main">§ 6 Werken van beeldende kunst</h3> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De scheppingen op het gebied der beeldende kunst zijn, +als alle kunstwerken, in wezen geestelijk en niet stoffelijk, d. w. z. +de stof <span class="pagenum">[<a id="xd20e8269" href="#xd20e8269" +name="xd20e8269">220</a>]</span>is slechts middel van uitdrukking en +geen bestanddeel van het kunstwerk. Toch staat uit den aard der zaak de +beeldende kunstenaar anders tot de stof dan de auteur van een geschrift +of muziekwerk. Het verschil ligt hierin, dat—wat men zou kunnen +noemen—: de <i>verwerkelijking</i> van het werk in de stoffelijke +wereld, door schrijvers en componisten aan anderen (zangers, +orkestspelers, tooneelspelers enz.) kan worden overgelaten, daar zij in +het schrift (letter- en notenschrift) een middel hebben, om hunne +schepping door symbolische teekens weer te geven. De beeldende +kunstenaar daarentegen moet het zonder deze tusschenpersonen stellen; +hij moet, zij het slechts eenmaal, zijne schepping zelf verwerkelijken. +Daarom kan van hem worden gezegd, dat hij tegelijk scheppend en +uitvoerend kunstenaar is.</p> +<p>Het stoffelijk voorwerp, dat uit de handen van den beeldenden +kunstenaar komt, laat ons b.v. zeggen een schilderij in olieverf, heeft +dus wel eene andere beteekenis dan het manuscript van een schrijver of +componist. Het eerste is de verwerkelijking van een kunstwerk, het +tweede is niet meer dan een middel, waardoor de verwerkelijking, ook +door anderen dan de auteur, mogelijk wordt gemaakt. Doch men moet +daarom niet bij een werk van beeldende kunst de schepping van den +kunstenaar vereenzelvigen met het stoffelijk voorwerp, waarin de +schepping verwerkelijkt is. Zijne schepping is niet aan dat +ééne voorwerp gebonden, evenmin als b.v. een muziekstuk +aan ééne uitvoering. Doek en verf spelen in het werk van +den schilder ongeveer een zelfde rol als de geluidstrillingen bij de +uitvoering van een muziekwerk: zij zijn de middelen, waardoor het +kunstwerk voor de zintuigen waarneembaar wordt gemaakt. Dat de eerste +van meer blijvenden aard zijn dan de laatste is een gevolg hiervan, dat +beeldende kunst en muziek zich tot verschillende zintuigen richten. +Muziek, als rhythmisch-melodische kunst, kan alleen door het oor worden +waargenomen en speelt zich daarom af in een bepaalden tijd; de werken +van beeldende kunst daarentegen, die moeten worden <i>gezien</i>, +hebben voor hunne verwerkelijking een voorwerp noodig, dat niet aan een +bepaalden tijd is gebonden, maar dat zijne grenzen vindt in de +ruimte.</p> +<hr class="tb"> +<p>Object van het auteursrecht van den beeldenden kunstenaar +is—het zal wel nauwelijks behoeven te worden gezegd—niet +het lichamelijke <span class="pagenum">[<a id="xd20e8283" href= +"#xd20e8283" name="xd20e8283">221</a>]</span>voorwerp, dat de schepping +verwerkelijkt, maar de onlichamelijke schepping zelve. Om hiervan een +goed denkbeeld te krijgen, moeten wij ons het kunstwerk denken ontdaan +van de materieele hulpmiddelen die de kunstenaar heeft gebruikt om +zijne conceptie aanschouwelijk te maken. „<span lang="de">Wir +müssen</span>,”—zooals Kohler het +uitdrukt—„<span lang="de">von der concreten Darstellung +abziehen einmal die äuszere Form <span lang="nl-1900">(d. w. z. +het procédé: krijtteekening, olieverf, aquarel enz. +enz.)</span> müssen uns daher vergegenwärtigen, was das +gemeinsame ausmacht, wenn wir das Bild in verschiedenen Kunstformen +wiedergeben</span>”<a class="noteref" id="xd20e8294src" href= +"#xd20e8294" name="xd20e8294src">145</a>.</p> +<p>Dat de schepping van den kunstenaar (dus het object van zijn recht) +onafhankelijk is van een bepaald materieel voorwerp is het +gemakkelijkst in te zien wanneer die schepping in <i>denzelfden +kunstvorm</i> meerdere malen verwerkelijkt is, en wel in het bijzonder +wanneer het aangewende procédé toelaat, dat meerdere +exemplaren worden vervaardigd, die niet van elkander zijn te +onderscheiden. Dit is b.v. het geval met etsen en <span class="corr" +id="xd20e8304" title="Bron: hontsneden">houtsneden</span>; elke afdruk +die van het door den kunstenaar vervaardigde cliché is gemaakt, +is eene even volmaakte verwerkelijking zijner schepping. In den +laatsten tijd is men er ook in geslaagd zonder gebruikmaking van het +oorspronkelijke cliché reproducties te maken van prenten van +allerlei aard, die zóó getrouw het origineel weergeven, +dat slechts door deskundigen het onderscheid kan worden gezien. Er zijn +echter kunstwerken, waarvan het zeer moeilijk is eene reproductie te +maken, die volkomen met het origineel overeenstemt. Van een schilderij +b. v. kan men zich wel eene kopie denken, die, zoover ons +waarnemingsvermogen gaat, in alle onderdeelen eene absolute gelijkenis +met het gekopieerde vertoont; in de werkelijkheid bestaan zulke +kopieën niet<a class="noteref" id="xd20e8307src" href="#xd20e8307" +name="xd20e8307src">146</a>. Doch dat de mogelijkheid in abstracto kan +worden aangenomen, is ons hier genoeg. In de practijk, d. w. z. in de +practijk van het auteursrecht, komt het er niet op aan, of men met eene +gebrekkige kopie heeft te maken dan wel met de meest volmaakte, die +zich denken laat.</p> +<p>Behalve met reproducties in denzelfden of een soortgelijken +kunstvorm <span class="pagenum">[<a id="xd20e8318" href="#xd20e8318" +name="xd20e8318">222</a>]</span>hebben wij nu ook te doen met die in +een anderen kunstvorm. Naar eene schilderij kan b.v. een ets, of eene +houtsnede of eene krijtteekening worden gemaakt; eene aquarel kan door +middel der chromo-lithographie worden gereproduceerd, enz. enz.; al +deze reproducties of kopieën in andere kunstvormen zijn min of +meer volmaakte en min of meer getrouwe verwerkelijkingen van de +oorspronkelijke schepping.</p> +<p>Het is nu allereerst noodig de geestelijke schepping van den +beeldende kunstenaar, die het object uitmaakt van zijn auteursrecht, +eenigszins nader te karakteriseeren.</p> +<p>Het begrip „beeldende kunst” staat—er is reeds op +gewezen—algemeen vast. In het bijzonder bestaat verschil van +meening hierover, of tot de werken van beeldende kunst, die voorwerp +zijn van auteursrecht, ook gerekend moeten worden: photographieën, +werken der bouwkunst en de producten van kunstnijverheid of toegepaste +kunst. Over deze drie categorieën van werken zal ik hieronder +afzonderlijk nog spreken; ik laat ze daarom voorloopig buiten +beschouwing en neem dus het woord beeldende kunst in de meer enge +beteekenis, die daaraan ook gewoonlijk gegeven wordt.</p> +<p>Nadat de grenzen van het gebied der beeldende kunsten hiermede +eenigermate zijn uitgestippeld, kan van de kunstwerken, die hiertoe +behooren, in het algemeen worden gezegd, dat zij zijn aesthetische +scheppingen, welke door middel van lijnen, kleuren en vormen eene +innerlijke voorstelling van den kunstenaar veraanschouwelijken.</p> +<p>De grondslag—of zoo men wil: de <i>inhoud</i>—van elk +werk van beeldende kunst is de innerlijke voorstelling van den +kunstenaar. Waar deze ontbreekt, waar dus b.v. alleen kleuren en lijnen +zijn te zien, die het oog aangenaam aandoen, maar die niet gezegd +kunnen worden iets in beeld te brengen, daar heeft men ook niet met een +werk van beeldende kunst te doen<a class="noteref" id="xd20e8331src" +href="#xd20e8331" name="xd20e8331src">147</a>. Kohler bedoelt +waarschijnlijk niets anders, waar hij, met een wel wat groot woord, het +werk van beeldende kunst karakteriseert als: „<span lang= +"de">Darstellung einer Weltschöpfungsidee</span>”<a class= +"noteref" id="xd20e8340src" href="#xd20e8340" name= +"xd20e8340src">148</a>. Men zou ook, om eene meer eenvoudige +uitdrukking te gebruiken, kunnen zeggen, dat een vereischte voor een +werk van beeldende kunst is, dat het „iets voorstelt.” De +voorstelling, d. w. z. <span class="pagenum">[<a id="xd20e8345" href= +"#xd20e8345" name="xd20e8345">223</a>]</span>datgene wat de kunstenaar +min of meer bewust voor den geest heeft gestaan, kan ontleend zijn aan +wat hij in de werkelijkheid heeft gezien. Doch waar de beeldende +kunstenaar naar tracht, is niet de werkelijkheid na te bootsen of eene +nieuwe werkelijkheid te scheppen; zijn doel is eene aesthetische +aandoening te bewerken door de veraanschouwelijking van zijne +persoonlijke voorstelling van de werkelijkheid. Daarom is b.v. de +voorstelling van eene kamer of van een woud op het tooneel geen werk +van beeldende kunst<a class="noteref" id="xd20e8348src" href= +"#xd20e8348" name="xd20e8348src">149</a>. Evenmin zijn als zoodanig te +beschouwen de wassen poppen in een panopticum; immers de bedoeling +hiervan is juist, dat zij zoo bedriegelijk mogelijk de werkelijkheid +nabootsen. De grootste triomf voor den vervaardiger is het, als de +poppen door den beschouwer voor echte menschen worden aangezien. Aan +den beeldenden kunstenaar is echter elk streven, om zijn werk voor +realiteit te laten doorgaan, vreemd.</p> +<p>Aan den anderen kant moet de voorstelling van den kunstenaar, wil +zijn werk aan het doel, nl. het wekken van aesthetische aandoeningen, +beantwoorden, niet te zeer afwijken van hetgeen in de werkelijkheid is +te zien. Hij kan natuurlijk wel zijne phantasie laten werken en zelfs +iets in beeld brengen, dat zich zoo in werkelijkheid nooit zou kunnen +voordoen; doch altijd moet het beeld bij den beschouwer de herinnering +aan werkelijk geziene dingen wekken. Een schilderij of teekening, +waarvan niemand kan zeggen „wat het voorstelt”, is niet als +werk van beeldende kunst te beschouwen.</p> +<p>Geen vereischte is echter, dat het werk een zekeren graad van +volmaaktheid vertoone. De meerdere of mindere kunstwaarde mag uit het +oogpunt van het auteursrecht niet in aanmerking worden genomen. Dit is +een regel, die ook voor geschriften en andere kunstwerken geldt, en die +na hetgeen daarover reeds gezegd is wel geene nadere verklaring zal +behoeven<a class="noteref" id="xd20e8356src" href="#xd20e8356" name= +"xd20e8356src">150</a>.</p> +<p>Welke zijn nu de bestanddeelen, waaruit de schepping van den +beeldenden kunstenaar, die aan bovengenoemde eischen voldoet, +bestaat?</p> +<p>Het motief of onderwerp kan hiertoe niet gerekend worden. Dit wordt +niet door den kunstenaar geschapen, maar gevonden; en dat <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e8366" href="#xd20e8366" name= +"xd20e8366">224</a>]</span>het niet aangaat, aan één +persoon het monopolie op een bepaald onderwerp te geven +(wat—zooals wij gezien hebben—in den tijd der +privilegiën wel voorkwam)<a class="noteref" id="xd20e8368src" +href="#xd20e8368" name="xd20e8368src">151</a>, zal nu wel nergens +tegenspraak ontmoeten. Dit geldt niet alleen voor portretten, +landschappen, stillevens enz. maar ook voor de zoogenaamde +<i>genre</i>-stukken en afbeeldingen van geschiedkundige tafereelen, +waarbij het tafereel op zich zelf eene—zij het ook geheel +uiterlijke—beteekenis heeft<a class="noteref" id="xd20e8374src" +href="#xd20e8374" name="xd20e8374src">152</a>.</p> +<p>Het staat dus ieder vrij, zijn onderwerp te kiezen waar hij wil, ook +al is het reeds door anderen vóór hem gebruikt. Het +onderwerp is echter iets anders dan wat ik hierboven noemde de +„innerlijke voorstelling” van den kunstenaar. Afgezien van +de techniek en afgezien ook van de compositie zal hetzelfde onderwerp +door twee schilders niet op dezelfde wijze behandeld worden.</p> +<p>In deze verschilpunten openbaart zich de persoonlijkheid van elken +kunstenaar. Hetzelfde landschap, hetzelfde menschen-gezicht zal bij den +een een geheel andere innerlijke voorstelling wekken dan bij den ander +en bijgevolg ook tot het scheppen van een ander kunstwerk leiden. +Kohler spreekt te dien aanzien van „die individuelle Weise, in +welcher der Künstler seinen Stoff idealisirt, in Idealweise +gebildet hat”<a class="noteref" id="xd20e8387src" href= +"#xd20e8387" name="xd20e8387src">153</a>. Dit kan natuurlijk op +verschillende wijzen en door verschillende middelen worden bereikt; +elke kunstenaar volgt hierin min of meer zijn eigen weg, al zal zijn +werk op enkele punten verwantschap met dat van anderen toonen.</p> +<p>Deze innerlijke voorstelling van den kunstenaar kan men den inhoud +zijner schepping noemen. Zij is het „imaginäre +Bild”,—de „<i>innerlijke visie</i>” zou men +hier zeggen—die in verschillende vormen aanschouwelijk kan worden +gemaakt.</p> +<p>De „vorm” is hier weer te onderscheiden in een +innerlijken en een uiterlijken. Den innerlijken vorm zal men +voornamelijk hebben te zoeken in wat gewoonlijk genoemd wordt de +<i>compositie</i>, d.w.z<span class="corr" id="xd20e8402" title= +"Niet in bron">.</span> de wijze waarop de verschillende onderdeelen +worden gerangschikt, op den voorgrond of op den achtergrond, in licht +of in schaduw worden gezet, zóó dat zich daaruit +één harmonisch geheel vormt. Hiertoe behoort ook in het +bijzonder de begrenzing van <span class="pagenum">[<a id="xd20e8405" +href="#xd20e8405" name="xd20e8405">225</a>]</span>het stuk<a class= +"noteref" id="xd20e8407src" href="#xd20e8407" name= +"xd20e8407src">154</a>; zoo kan bij landschappen of zeegezichten de +hoogte van de lucht in verhouding tot het geheel een belangrijke factor +zijn; terwijl b.v. de bewegelijkheid van een menschengroep kan worden +verhoogd, door de figuren, die zich aan de uiteinden bevinden, slechts +voor de helft te doen zien, zoodat zij uit de lijst in het schilderij +schijnen te stappen<a class="noteref" id="xd20e8416src" href= +"#xd20e8416" name="xd20e8416src">155</a>.</p> +<p>Dat deze innerlijke vorm niet gelijk met de visie gegeven behoeft te +zijn en dat deze laatste ook niet steeds aan één enkele +wijze van compositie gebonden is, blijkt wel hieruit, dat kunstenaars +dikwijls beginnen met schetsen of modellen, waarin nu eens deze, dan +weer een andere vorm beproefd wordt, totdat eindelijk gevonden is wat +voor de definitieve verwerkelijking passend wordt geacht.</p> +<p>Ten slotte wordt dan aan het werk zijn uiterlijke vorm gegeven, d. +w. z. het wordt in een bepaald procédé (olieverf, +aquarel, crayon-teekening enz. enz.) uitgevoerd. De uiterlijke vorm is +dus voornamelijk de <i>techniek</i>. Ook deze is een element van den +scheppenden arbeid des kunstenaars; er komt niet alleen technische +vaardigheid bij te pas, die ieder kan aanleeren. Dit geldt in het +bijzonder voor de schilderkunst: het is dikwijls vooral de +„manier van schilderen” waaraan de werken van een grooten +meester zijn te herkennen. Doch ook in de behandeling van andere +kunstvormen kan de kunstenaar zijne persoonlijkheid, zijn eigen stijl +toonen. Men denke zich bij voorbeeld twee etsen naar dezelfde +schilderij. Slechts zelden zal het voorkomen, dat men daartusschen niet +belangrijke verschilpunten ontdekt, die natuurlijk alleen zijn te +verklaren uit het verschil in werkwijze der twee kunstenaars.</p> +<p>Als de drie hoofdbestanddeelen in de schepping van den beeldenden +kunstenaar kunnen wij dus na het voorgaande beschouwen: de innerlijke +voorstelling, de compositie en de technische uitvoering, die zich, wat +hunne onderlinge verhouding aangaat, eenigszins laten vergelijken met: +melodie, harmonie en instrumentatie in de muziek. De gevolgtrekkingen +ten aanzien van het auteursrecht zijn geheel analoog aan die, welke ten +opzichte der geschriften en muziekwerken gemaakt zijn. Ik meen dus, dat +zonder verdere toelichting de volgende regels kunnen worden +gesteld.</p> +<p>Object van auteursrecht is—zooals altijd—alleen datgene, +wat <span class="pagenum">[<a id="xd20e8433" href="#xd20e8433" name= +"xd20e8433">226</a>]</span>de schepping van den auteur uitmaakt. Bij +volkomen oorspronkelijke werken heeft dus de auteur recht, niet alleen +op den uiterlijken en innerlijken vorm, maar ook op den inhoud: de +„innerlijke voorstelling”. Wanneer deze door een ander +wordt overgenomen, is dit een inbreuk op het auteursrecht; ook al +verschijnt de voorstelling in een anderen kunstvorm. Het is dus b.v. +niet geoorloofd een ets naar een schilderij te maken of eene +staalgravure naar eene potloodteekening enz. enz.; dit is ook +dán niet het geval, indien in de compositie wijzigingen zijn +aangebracht.</p> +<p>Aan den anderen kant komt aan den bewerker van den nieuwen +innerlijken of uiterlijken vorm een eigen auteursrecht toe, +onverschillig of het oorspronkelijke werk al dan niet beschermd is. +Hiervoor geldt, wat boven over het recht van den vertaler en van den +bewerker van muziekwerken is gezegd. Hij die eene ets maakt naar een +schilderij kan dus verhinderen, dat die ets door anderen zonder zijne +toestemming gereproduceerd wordt; niet echter dat van dezelfde +schilderij een andere ets wordt gemaakt.</p> +<p>Ten slotte moet ook hier in het oog worden gehouden, dat niet de +abstracte vorm object van auteursrecht is, maar alleen de vorm in +verband met een concreten inhoud. Niet verboden is daarom het navolgen +van den stijl of de „manier” van een ander, voorzoover dit +op nieuwe onderwerpen wordt toegepast.</p> +<hr class="tb"> +<p>Het zou hier de plaats zijn om, evenals ik ten aanzien der hierboven +behandelde categorieën auteursproducten gedaan heb, na de +theoretische beschouwingen een blik te slaan op het bestaande recht in +ons land, en, voorzoover de vergelijking van nut kan zijn, ook op dat +in andere landen. Daar echter een auteursrecht op werken van beeldende +kunst in ons land in het geheel niet bestaat, is natuurlijk eene +bespreking van dezen aard hier uitgesloten. Wel zou als grondslag +daarvan kunnen worden genomen het Wetsontwerp tot regeling van het +auteursrecht op werken van beeldende kunst, dat indertijd door de +Regeering is ingediend, doch daar dit reeds meer dan een kwart eeuw oud +is, heeft het zijne beteekenis als toekomstige wet voor een groot deel +verloren. Ik zie daarom van eene eenigszins uitvoerige bespreking ervan +af<a class="noteref" id="xd20e8444src" href="#xd20e8444" name= +"xd20e8444src">156</a>, en bepaal mij tot eene enkele <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e8450" href="#xd20e8450" name= +"xd20e8450">227</a>]</span>opmerking, die met mijne hierboven gehouden +beschouwingen verband houdt. Deze opmerking geldt het vierde artikel +van het Ontwerp, dat aldus luidt:</p> +<div class="blockquote"> +<p class="first">Hij, die een werk van beeldende kunst, door een ander +vervaardigd, op wettige wijze, maar door eene andere beeldende kunst of +door eene mechanische bewerking namaakt, heeft op dien namaak het +recht, bij art. 1 aan den oorspronkelijken vervaardiger van een +kunstwerk toegekend, hetzij van het oorspronkelijke kunstwerk een bij +art. 1 bedoeld uitsluitend recht bestaat of niet.</p> +</div> +<p>Hier wordt dus erkend het recht van hem, die de schepping van een +ander in een nieuwen kunstvorm weergeeft. Het blijkt echter, dat de +voorstellers van het Ontwerp over dit recht in verschillende opzichten +zich onjuiste voorstellingen hadden gevormd. Hierop wenschte ik nu in +het volgende even te wijzen.</p> +<p>In de eerste plaats kan hier eene opmerking worden herhaald, die +reeds door Mr. Swart werd gemaakt, dat het nl. niet consequent is, waar +het niet-oorspronkelijke werken betreft, ook de „mechanische +bewerking” te beschermen, terwijl in art. 1 van het Ontwerp, waar +het auteursrecht in het algemeen is omschreven, alleen van +„werken van beeldende kunst” wordt gesproken. Het gevolg +zou dus zijn, dat b.v. eene photographie van een schilderij wél, +doch die van een natuurtafereel of van personen níet beschermd +zou zijn. Een redelijke grond hiervoor is niet aan te wijzen<a class= +"noteref" id="xd20e8460src" href="#xd20e8460" name= +"xd20e8460src">157</a>.</p> +<p>Een ander bezwaar is, dat de bescherming van art. 4 alleen wordt +verleend, indien de reproductie „op wettige wijze” is +gemaakt. Dit beteekent dus, dat door de vervaardiging geen inbreuk +wordt gemaakt op het recht van den auteur van het origineel, hetzij +omdat dit recht niet (meer) bestaat, hetzij omdat de rechthebbende +toestemming heeft verleend aan den reproductor of aan dezen zijn recht +op het oorspronkelijke werk heeft overgedragen. Er bestaat echter geen +reden voor, om alleen de „wettige” reproductie te +beschermen. Ik kan hier verwijzen naar hetgeen dienaangaande is +opgemerkt bij de bespreking van het recht van den vertaler op zijne +vertaling. De vertaler—is daar betoogd (p. 179)—heeft +aanspraak op bescherming, onverschillig of zijne vertaling al dan niet +„rechtmatig”, <span class="pagenum">[<a id="xd20e8467" +href="#xd20e8467" name="xd20e8467">228</a>]</span>d. w. z. niet in +strijd met het uitsluitend vertalingsrecht van den oorspronkelijken +schrijver, is. Hier hebben wij nu met een volkomen analoog geval te +doen. Het recht op de reproductie moet onafhankelijk blijven van dat op +het oorspronkelijke werk.</p> +<p>Dat men deze beide rechten niet goed uit elkaar hield, blijkt ook +uit de bepaling van art. 11 van het Ontwerp. Daar vindt men de +bepaling, dat het recht van art. 4 (het recht dus van den reproductor +op zijne reproductie) duurt: „tien jaren of zooveel langer als +het auteursrecht op het oorspronkelijke kunstwerk nog van kracht +blijft”. Vooreerst is de bijzondere termijn van korten duur (het +auteursrecht op oorspronkelijke werken duurt volgens het Ontwerp +vijftig jaar) hier misplaatst. In de memorie van toelichting werd dit +verdedigd met een beroep op eene analoge bepaling in de W. A. R. ten +aanzien van het recht van de vertalers op hunne vertaling: „de +duur van dit recht is echter hier op tien jaren en dus veel langer dan +dat van den vertaler op zijne vertaling gesteld ... +enz.”<a class="noteref" id="xd20e8471src" href="#xd20e8471" name= +"xd20e8471src">158</a>. Duidelijk blijkt hieruit, dat men het recht van +den vertaler verwarde met het uitsluitend vertalingsrecht; immers +alleen dit laatste wordt door de W. A. R. aan den korten termijn van +vijf jaar gebonden. Doch eene verwarring van dezelfde soort blijkt ook +uit de laatste zinsnede van art. 11, volgens welke het auteursrecht op +de reproductie even lang duurt als dat op het oorspronkelijke +kunstwerk. De bepaling is klaarblijkelijk gemaakt ter wille van den +auteur van dit laatste, want er bestaat geen reden den navolger van een +wél beschermd kunstwerk een langer recht te geven dan hem, die +een niet-beschermd kunstwerk ter navolging heeft gekozen. De +oorspronkelijke auteur heeft echter aan zijn eigen recht genoeg, daar +dit hem ook tegen de reproductie van eene reproductie beschermt.</p> +</div> +</div> +<div class="div2" id="ch3.7"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h3 class="main">§ 7 Kunstnijverheid, photographie en +bouwkunst</h3> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Reeds uit het feit, dat ik drie zulke heterogene zaken +als met de hierboven geplaatste woorden worden aangeduid in +één paragraaf tezamen behandel, zal voldoende blijken, +dat ik mij niet voorstel eene diepgaande studie van elk van deze drie +te leveren. Over elk <span class="pagenum">[<a id="xd20e8481" href= +"#xd20e8481" name="xd20e8481">229</a>]</span>dezer onderwerpen—en +in het bijzonder over de kunstnijverheid—zou in verband met het +auteursrecht zeker veel zijn te zeggen; ik heb echter om verschillende +redenen hiervan afgezien. Men verwachte hier dus niet meer dan enkele +korte opmerkingen, die ik ter wille der volledigheid niet achterwege +meende te kunnen laten.</p> +<p>Wat in de eerste plaats de kunstnijverheid betreft, hieronder meen +ik in het algemeen te moeten verstaan: de vervaardiging van +kunstvoorwerpen, die tevens tot practisch gebruik dienen.</p> +<p>Men kan deze producten in twee hoofdgroepen verdeelen. Tot de eerste +groep behooren die gebruiksvoorwerpen, waarop graphische of plastische +afbeeldingen zijn aangebracht, zooals b.v. beschilderde paneelen, +plafonds, schermen, lampenkappen, waaiers, meubelen, wapenen of andere +voorwerpen die en relief voorstellingen dragen enz. enz. Voor deze +categorie van producten zal moeten worden aangenomen, dat de werken van +beeldende kunst, die er op zijn aangebracht, evengoed als alle andere +beschermd dienen te zijn. Het materieele voorwerp is natuurlijk geen +object van auteursrecht, evenmin als het doek of papier van schilderij +of teekening; er is geen enkele reden aan te wijzen waarom hier niet +van een „werk van beeldende kunst” zou kunnen worden +gesproken, alleen omdat het materieele voorwerp, dat drager is van het +kunstwerk, een ander karakter of andere eigenschappen heeft dan bij de +zoogenaamde „zuivere kunstwerken”<a class="noteref" id= +"xd20e8487src" href="#xd20e8487" name="xd20e8487src">159</a>.</p> +<p>De tweede groep wordt gevormd door die producten, die in hun geheel +beschouwd de verwerkelijking zijn eener artistieke schepping. Deze +werken kan men geen producten van beeldende kunst noemen, daar zij +niets in beeld brengen. Zij missen een „geestelijken +inhoud”; hunne aesthetische waarde berust uitsluitend op de +vormschoonheid, die mede bepaald wordt door het practische gebruik, +waartoe zij bestemd zijn. Tot deze werken kunnen producten van +overigens geheel verschillenden aard behooren, zooals b.v. meubelen, +tapijten, handwerken, kant, vazen, lampen, gouden en zilveren +luxe-voorwerpen, boekbanden, lettertypen, borden en schotels van +porcelein en aardewerk enz. enz. Terwijl de producten van deze soort +vroeger in de meeste landen als nijverheidsproducten tegen namaak +beschermd waren, zoodat zij dus onder het gebied van den industrieelen +eigendom <span class="pagenum">[<a id="xd20e8495" href="#xd20e8495" +name="xd20e8495">230</a>]</span>vielen, is in de laatste jaren meer en +meer een streven waar te nemen, om ze tot de kunstwerken en bijgevolg +tot de voorwerpen van auteursrecht te rekenen. In beginsel kan m. i. +hiertegen geen bezwaar zijn; ongetwijfeld kunnen ook deze werken de +verwerkelijking zijn van oorspronkelijke aesthetische scheppingen, al +zijn zij overigens niet met de eigenlijke kunstwerken op +ééne lijn te stellen.</p> +<p>In verschillende landen is op deze wijze het gebied van het +auteursrecht ten koste van dat van den industrieelen eigendom in de +laatste jaren uitgebreid (zoo o. a. in Duitschland door de wet van 9 +Jan. 1907; in Frankrijk door eene speciale wet van 11 Maart 1902; in +Denemarken door een speciale wet van 28 Febr. 1903); het is er echter +nog verre vandaan, dat de grens tusschen auteursrecht en industrieelen +eigendom overal volgens dezelfde kenteekenen scherp getrokken kan +worden<a class="noteref" id="xd20e8499src" href="#xd20e8499" name= +"xd20e8499src">160</a>.</p> +<p>Voor ons land, waar nóch het een nóch het ander +bestaat, is dit vraagstuk natuurlijk nog niet van practisch belang. Men +kan echter aannemen, dat wanneer eerlang tot de invoering van +auteursrecht op werken van beeldende kunst zal worden overgegaan, ook +over bescherming der nijverheids- en toegepaste kunst zal gedacht +worden, daar ook op dit gebied gemis van bescherming zich reeds sterk +heeft doen gevoelen<a class="noteref" id="xd20e8507src" href= +"#xd20e8507" name="xd20e8507src">161</a>. Of volgens het Ontw. B. K. +dat in het algemeen spreekt van „werken van beeldende +kunst” ook enkele producten van kunstnijverheid zouden vallen, is +eene vraag, waarover getwist zou kunnen worden. M. i. zou men zich +hierbij moeten houden aan de begripsbepaling, die ik hierboven van de +werken van beeldende kunst heb trachten te geven. Doch in elk geval zal +het gewenscht zijn, dat eene toekomstige wet zich over deze vraag +duidelijker uitspreke.</p> +<hr class="tb"> +<p>Ook ten aanzien der photographie heeft zich de vraag voorgedaan, of +deze tot de beeldende kunsten is te rekenen en of dus hare producten +onder de bescherming vallen, die de wet aan werken van beeldende kunst +verleent. Ik geloof niet dat het eenig nut heeft, hier <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e8517" href="#xd20e8517" name= +"xd20e8517">231</a>]</span>over deze vraag in beschouwingen te +treden<a class="noteref" id="xd20e8519src" href="#xd20e8519" name= +"xd20e8519src">162</a>. Iedereen zal het er wel over eens zijn, dat de +photographie niet op eene lijn is te stellen met teeken-, schilder- en +beeldhouwkunst; daarvoor is zij te weinig persoonlijk, te veel +mechanisch. Een gedeelte van het werk wordt niet door den photograaf, +maar door het toestel gedaan. Aan den anderen kant kan niet worden +ontkend, dat met behulp der photographie afbeeldingen zijn te +verkrijgen, die wat het aesthetisch effect betreft, dat ermede is +bereikt, niet behoeven onder te doen voor menige teekening. Nu is het +zeker waar, dat bij het photographeeren veel van toevallige +omstandigheden kan afhangen, die geheel buiten den photograaf omgaan. +Het is b.v. mogelijk, dat iemand, die nooit een toestel in handen heeft +gehad, geheel en al „bij ongeluk”, eene welgeslaagde opname +doet. Zulke gevallen zijn echter uitzonderingen. In het algemeen kan +worden aangenomen, dat de goede eigenschappen (uit aesthetisch oogpunt) +eener <span class="corr" id="xd20e8541" title= +"Bron: photoprahie">photographie</span> <i>het werk</i> zijn van den +photograaf; daarom kan ook hier m. i. met het volste recht gesproken +worden van eene aesthetische schepping. En waar de photographie +overigens met de beeldende kunsten gemeen heeft, dat zij blootstaat aan +ongeoorloofde exploitatie door anderen, daar bestaat er alle reden om +ook den photograaf evenals den beeldenden kunstenaar het auteursrecht +op zijne schepping te verleenen.</p> +<p>In de meeste landen wordt dit ook aldus opgevat. De +photographieën worden in de wet op het auteursrecht met name onder +de beschermde producten genoemd; zij worden echter met de kunstwerken +in engeren zin niet volkomen op ééne lijn gesteld, +hetgeen dan voornamelijk hieruit blijkt, dat het auteursrecht op +photographieën veel korter duurt dan dat op andere werken. Zoo +hebben Duitschland, Oostenrijk en Japan voor dit recht een termijn van +tien jaar; Denemarken, Noorwegen, Zweden en Zwitserland een van slechts +vijf jaar na de vervaardiging of het eerste verschijnen.</p> +<hr class="tb"> +<p>De bouwkunst wordt al van ouds tot de schoone kunsten gerekend. Zij +heeft echter dit met de kunstnijverheid gemeen, dat hare werken +<span class="pagenum">[<a id="xd20e8553" href="#xd20e8553" name= +"xd20e8553">232</a>]</span>niet een zuiver aesthetisch karakter hebben, +maar ook, en dikwijls wel voornamelijk, tot practisch gebruik moeten +dienen. Dit is zeker een van de voornaamste redenen, waarom de werken +der bouwkunst nog niet algemeen tot de beschermde auteursproducten +worden gerekend. Een afdoende reden is dit m. i. echter niet. Het moge +waar zijn, dat men bij vele bouwwerken vergeefs zoekt naar eene +origineele aesthetische schepping, waarvan zij de belichaming zouden +zijn; men kan zelfs toegeven, dat bij het bouwen van verreweg de meeste +woningen vrijwel uitsluitend met de practische eischen, waaraan het +huis moet voldoen, rekening wordt gehouden en de schoonheid van het +geheel slechts in de laatste plaats in aanmerking komt; dit is nog geen +reden om nu ook aan de, zeer zeker ook bestaande, werken der bouwkunst, +welke wél de verwerkelijking eener aesthetische schepping zijn, +de bescherming van het auteursrecht te onthouden.</p> +<p>Er is ook nog tegen een auteursrecht op werken der bouwkunst het +argument aangevoerd, dat eene dergelijke bescherming niet noodig was, +daar de bouwkundigen tegen reproductie hunner werken, voorzoover deze +mogelijk is, reeds voldoende bescherming vonden in het auteursrecht op +de bouwkundige teekeningen. Doch ook dit is niet juist. Het +auteursrecht op de bouwkundige teekeningen (die behooren tot de +„technische en wetenschappelijke kaarten en platen” +waarover hierboven in § 3 is gesproken) heeft alleen betrekking op +de reproductie dier teekeningen zelf. Alleen de vorm en niet de inhoud +(d. i. dus hier: de schepping van den bouwmeester) is object van het +auteursrecht<a class="noteref" id="xd20e8557src" href="#xd20e8557" +name="xd20e8557src">163</a>. De bouwkundige teekening is niet de +verwerkelijking van het bouwwerk; zij bevat slechts de aanwijzingen, +die tot de verwerkelijking in staat stellen. Het onderscheid tusschen +auteursrecht op bouwkundige teekeningen en dat op de bouwkundige werken +zelf bestaat dus hierin, dat het laatste de uitsluitende bevoegdheid +geeft tot reproductie of verwerkelijking in alle vormen; niet alleen +het uitsluitend reproductie-recht van de teekeningen, maar ook het +recht, het gebouw naar de teekeningen uit te voeren, en tevens het +eenmaal uitgevoerde gebouw weer op andere wijze, b.v. door +photographie, te reproduceeren.</p> +<p>Zooals gezegd vindt dit recht nog geen algemeene erkenning, al kan +worden opgemerkt, dat de bedenkingen, die er vroeger tegen <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e8563" href="#xd20e8563" name= +"xd20e8563">233</a>]</span>werden gemaakt, minder beginnen te worden. +Bouwkundige werken worden met name onder de auteursproducten genoemd in +de wetten van: Duitschland (art<span class="corr" id="xd20e8565" title= +"Niet in bron">.</span> 2 wet v. 7 Jan. 1907, doch slechts voorzoover +zij met een artistiek doel zijn vervaardigd), Frankrijk (wet van 11 +Maart 1902<a class="noteref" id="xd20e8568src" href="#xd20e8568" name= +"xd20e8568src">164</a> en Luxemburg (art. 1). Ook in Zwitserland vallen +de bouwwerken, voorzoover zij als kunstwerken zijn te beschouwen, onder +de bescherming der wet (wet v. 23 April 1883 artt. 1 en 11 no. 8). In +België bestaat het recht volgens eene vaste +jurisprudentie<a class="noteref" id="xd20e8580src" href="#xd20e8580" +name="xd20e8580src">165</a>; in Spanje en Italië is het +twijfelachtig<a class="noteref" id="xd20e8595src" href="#xd20e8595" +name="xd20e8595src">166</a>.</p> +<p>Wat ten slotte ons Ontw. B. K. betreft, daarin worden de werken der +bouwkunst uitdrukkelijk van de bescherming uitgesloten. <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e8606" href="#xd20e8606" name= +"xd20e8606">234</a>]</span></p> +</div> +</div> +</div> +<div class="footnotes"> +<hr class="fnsep"> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e5778" href="#xd20e5778src" name="xd20e5778">1</a></span> Ik blijf +mij van den gebruikelijken term „industrieele eigendom” +bedienen, hoewel daartegen dezelfde bedenking is te maken als tegen de +uitdrukking „letterkundige eigendom”.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e5809" href="#xd20e5809src" name="xd20e5809">2</a></span> Dr. +<span class="sc">Heinrich M. Schuster</span>, <i lang="de">Das +Urheberrecht der Tonkunst in Oesterreich, Deutschland und andern +europäischen Staaten</i> p. 1.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e5818" href="#xd20e5818src" name="xd20e5818">3</a></span> Hier en +in het vervolg gebruik ik het woord <i>woordkunst</i> in den ruimen zin +van de kunst, die het woord als uitdrukkingsmiddel gebruikt. Cf. +hierover: Dr. <span class="sc">J. te Winkel</span>, <i>De +ontwikkelingsgang der Nederlandsche Letterkunde</i> Haarlem 1907 +<i>Inleiding</i> p. XLII.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e5845" href="#xd20e5845src" name="xd20e5845">4</a></span> <i lang= +"de">Urheberrecht</i> p. 131.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e5921" href="#xd20e5921src" name="xd20e5921">5</a></span> Men zie +b.v.: <span class="sc">Schuster</span> t. a. p. pp. 74 sqq. en 241 +sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e5935" href="#xd20e5935src" name="xd20e5935">6</a></span> Men zie +over de beteekenis, die de uitvinding van den phonograaf in +verschillende opzichten voor het recht kan hebben: <span class="sc">J. +Wolterbeek Muller</span>, <i>De Phonograaf in het rechtsleven</i>, +Proefschr. Leiden 1895.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e5949" href="#xd20e5949src" name="xd20e5949">7</a></span> <i lang= +"fr">Droit d’Auteur</i> 1901 p. 128.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e5961" href="#xd20e5961src" name="xd20e5961">8</a></span> Men zie: +<i>D. A.</i> 1900 p. 111.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e5970" href="#xd20e5970src" name="xd20e5970">9</a></span> Congres +van Vevey, Aug. 1901, <i>D. A.</i> 1901 p. 104. Op het congres van +Neuchatel in het jaar 1907 werd het vraagstuk van de bescherming der +uitvoerende kunstenaars wederom door <span class="sc">Osterrieth</span> +ter sprake gebracht en werd tot nadere bestudeering ervan besloten. +<i>D. A.</i> 1907 p. 117.</p> +<p class="footnote" lang="nl-1900"><span class="label"><a class= +"noteref" id="xd20e5996" href="#xd20e5996src" name= +"xd20e5996">10</a></span> De reproductie was in dit geval geschied door +de photographie. Een geïllustreerd tijdschrift had afbeeldingen +opgenomen van enkele tafereelen uit het stuk.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e6000" href="#xd20e6000src" name="xd20e6000">11</a></span> <i>D. +A.</i> 1899 p. 20.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e6012" href="#xd20e6012src" name="xd20e6012">12</a></span> +<i lang="de">Das literarische und artistische Kunstwerk und sein +Autorschutz</i> p. 61 noot.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e6022" href="#xd20e6022src" name="xd20e6022">13</a></span> Dat een +gecostumeerde optocht geen object van auteursrecht kan zijn volgens het +Zwitsersche recht, werd uitgemaakt door het Hof van Cassatie te +Zürich 27 Aug. 1890, <i>D. A.</i> 1890 pp. 136 sqq. Cf. ook: +<span class="sc">Kohler</span>, <i lang="de">Kunstwerkrecht</i> pp. 31 +en 32.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e6049" href="#xd20e6049src" name="xd20e6049">14</a></span> +<i lang="de">Urheberrecht</i> p. 137.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e6115" href="#xd20e6115src" name="xd20e6115">15</a></span> +<i lang="de">Urheberrecht</i> p. 128.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e6127" href="#xd20e6127src" name="xd20e6127">16</a></span> +<i lang="de">Das literarische und artistische Kunstwerk und sein +Autorschutz</i> p. 7.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e6137" href="#xd20e6137src" name="xd20e6137">17</a></span> +<i lang="de">Urheberrecht</i> p. 138.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e6152" href="#xd20e6152src" name="xd20e6152">18</a></span> De +onderscheiding is niet alleen met het oog op het auteursrecht van +belang. Men zie b.v. <span class="sc">Gustav Gerber</span>, <i lang= +"de">Die Sprache als Kunst</i>, 2e Aufl. Berlin 1885 I p. 48, waar +onderscheiden wordt tusschen: „<span lang="de">die Sprache des +Bedürfnisses</span>” en „<span lang="de">die der +freien Darstellung</span>”. Van de eerstgenoemde zegt Gerber: +„<span lang="de">Diese Sprache des Bedürfnisses, die Prosa +der Sprachkunst, gehört aber gar nicht in der Litteratur: sie +wird, wenn nicht scharf, doch genügend, als <i lang="de">Sprache +des gewöhnlichen Lebens</i> bezeichnet.</span>”</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e6180" href="#xd20e6180src" name="xd20e6180">19</a></span> +<span class="sc">Gierke</span> t. a. p. p. 770.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e6190" href="#xd20e6190src" name="xd20e6190">20</a></span> Men zie +b.v.: <span class="sc">Daude</span>, <i lang="de">Lehrbuch des +Deutschen Urheberrechts</i> p. 13; <span class="sc">Mandry</span>, +<i lang="de">Kritische Vierteljahrschrift</i> VII pp. 40 sqq.; +<span class="sc">Jolly</span> t. a. p. pp. 115 sqq.; <span class= +"sc">Beseler</span>, <i lang="de">System des gemeinen deutschen +Privatrechts</i> III p. 335.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e6222" href="#xd20e6222src" name="xd20e6222">21</a></span> +<span class="sc">N. de Ridder</span>, <i>Eenige beschouwingen over +kopierecht</i> pp. 95, 96.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e6230" href="#xd20e6230src" name="xd20e6230">22</a></span> T. a. +p. pp. 102 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e6235" href="#xd20e6235src" name="xd20e6235">23</a></span> +<span class="sc">J. G. Robbers</span> Jr., <i>Het Auteursrecht, +Opmerkingen en beschouwingen</i>, Amsterdam 1896 p. 13.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e6251" href="#xd20e6251src" name="xd20e6251">24</a></span> Als +voorbeeld hiervan moge dienen de volgende zin uit een brief van een +krankzinnige, medegedeeld door dr. <span class="sc">J. P. N. +Land</span>, <i>Inleiding tot de Wijsbegeerte</i> 2e druk p. 460 noot +1: „Aangezien ik tot heden geene constitutioneele honig ontving, +vermeen ik, dat de gevolgtrekking niet gewaagd mag genoemd worden, te +veronderstellen, dat er eene honige constitutie bestaat.” Eene +dergelijke zin, of eene aaneenschakeling van zinnen van dezen aard, kan +geen voorwerp van auteursrecht zijn, ook al komen er geen fouten in +voor tegen de taal- en stelregels. Men heeft hier te doen, niet met +eene gebrekkige, maar met eene mislukte uiting in woordvorm.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e6263" href="#xd20e6263src" name="xd20e6263">25</a></span> Mr. +Robbers zegt wel (t. a p. p. 14), dat hij opzettelijk niet spreekt van +<i>letterkundige</i> waarde, daar hij dit een te subjectief begrip +acht; het is mij echter uit zijne toelichting niet volkomen duidelijk +geworden, welke eigenschappen van vorm of inhoud hij hier dan +wél in aanmerking wenscht te zien genomen.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e6280" href="#xd20e6280src" name="xd20e6280">26</a></span> +<i>Nederland en de Berner Conventie</i> in: <i>Het Paleis van +Justitie</i> 9 Aug. 1898 pp. 1 en 2. Mr. Levy nam ook deel aan het +debat op de bovenbesproken vergadering der Nederl. Juristenvereeniging. +Cf. hierboven pp. 88 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e6288" href="#xd20e6288src" name="xd20e6288">27</a></span> Men zie +b.v.: <span class="sc">J. H. Kok</span>, <i>Auteursrecht en Berner +Conventie</i>, Rotterdam 1905 p. 42.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e6383" href="#xd20e6383src" name="xd20e6383">28</a></span> Men zie +b.v.: <span class="sc">Ludwig Noiré</span>, <i lang="de">Max +Müller und die Sprach-Philosophie</i>, Mainz 1879 pp. 36 en +81.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e6394" href="#xd20e6394src" name="xd20e6394">29</a></span> Dr. +<span class="sc">H. Steinthal</span>, <i lang="de">Abriss der +Sprachwissenschaft</i> (<i lang="de">erster Teil, Die Sprache im +Allgemeinen</i>) 2e Aufl. Berlin 1881 pp. 47 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e6411" href="#xd20e6411src" name="xd20e6411">30</a></span> T. a. +p. p. 51.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e6416" href="#xd20e6416src" name="xd20e6416">31</a></span> Dr. +<span class="sc">J. P. N. Land</span>, <i>Inleiding tot de +Wijsbegeerte</i> 2e druk. ’s Gravenhage 1900 p. 457.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e6425" href="#xd20e6425src" name="xd20e6425">32</a></span> T. a. +p. p. 459.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e6430" href="#xd20e6430src" name="xd20e6430">33</a></span> <i>Het +woord, zijn oorsprong en zijne uitlegging. Rede gehouden bij de +overdracht van het Rectoraat aan de Vrije Universiteit 20 October 1908 +door</i> Dr. <span class="sc">J. Woltjer</span>, Hoogleeraar in de +faculteit der Letteren en Wijsbegeerte. Amsterdam 1908 p. 14.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e6443" href="#xd20e6443src" name="xd20e6443">34</a></span> T. a. +p. p. 15.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e6448" href="#xd20e6448src" name="xd20e6448">35</a></span> T. a. +p. p. 62.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e6476" href="#xd20e6476src" name="xd20e6476">36</a></span> T. a. +p. p. 54.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e6488" href="#xd20e6488src" name="xd20e6488">37</a></span> +<i lang="de">Ueber Sprache und Worte, Parerga und Paralipomena</i> II +(<span class="sc">Arthur Schopenhauer</span>’s <i lang= +"de">sämmtliche Werke, herausg. v.</i> <span class="sc">Eduard +Grisebach</span> V p. 602, variante).</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e6512" href="#xd20e6512src" name="xd20e6512">38</a></span> +<span class="sc">Willem Kloos</span>, <i>Nieuwere +Literatuur-Geschiedenis</i> I p. 197.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e6528" href="#xd20e6528src" name="xd20e6528">39</a></span> +<span class="sc">L. van Deyssel</span>, <i>Verzamelde Opstellen</i> 4de +Bundel p. 260.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e6548" href="#xd20e6548src" name="xd20e6548">40</a></span> +<span class="sc">Frederik van Eeden</span> in <i>de Nieuwe Gids</i> +(Tweemaandelijksch tijdschrift voor letteren, kunst, politiek en +wetenschap) 4de Jaargang, 1889 deel II p. 118.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e6560" href="#xd20e6560src" name="xd20e6560">41</a></span> +<span class="sc">F. van der Goes</span>, <i>De opleiding van +Tooneelspelers</i> in: <i>de Nieuwe Gids</i> enz. Jaarg. 5 (1890) deel +II p. 279.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e6573" href="#xd20e6573src" name="xd20e6573">42</a></span> Dat met +name het begrip „klankexpressie” niet eene uitvinding was +van Kloos en Verwey, werd nog onlangs aangetoond door Dr. <span class= +"sc">Is. van Dijk</span> in eene voordracht getiteld +„<i>Stijl</i>”, opgenomen in: <i>Handelingen en +Mededeelingen van de Maatschappij der Nederlandsche Letterkunde te +Leiden over het jaar 1907–1908</i>, Leiden 1908 pp. 69, 70.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e6597" href="#xd20e6597src" name="xd20e6597">43</a></span> +<span class="sc">Gustav Gerber</span>, <i>Die Sprache als Kunst</i> II +p. 345.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e6621" href="#xd20e6621src" name="xd20e6621">44</a></span> T. a. +p. p. 346.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e6645" href="#xd20e6645src" name="xd20e6645">45</a></span> Cf.: +<span class="sc">L. v. Deyssel</span>, <i>Verzamelde Opstellen</i> IV +pp. 257, 258. Men zie ook: ibid. V pp. 5 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e6679" href="#xd20e6679src" name="xd20e6679">46</a></span> T. a. +p. p. 259.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e6696" href="#xd20e6696src" name="xd20e6696">47</a></span> Cf. de +boven (p. 151) aangehaalde woorden van <span class= +"sc">Kloos</span>.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e6703" href="#xd20e6703src" name="xd20e6703">48</a></span> Men zie +het boven aangehaalde van <span class="sc">L. van Deyssel</span> (p. +152).</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e6720" href="#xd20e6720src" name="xd20e6720">49</a></span> +<i lang="de">Das literarische und artistische Kunstwerk und sein +Autorschutz</i> pp. 33, 34.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e6737" href="#xd20e6737src" name="xd20e6737">50</a></span> <i>De +vertaling van Akëdysséril</i>, <span class="sc">L. van +Deyssel</span>, <i>Verzamelde opstellen</i> IV pp. 181 sqq. Het artikel +van prof. <span class="sc">van Hamel</span> is te vinden in <i>de +Gids</i> 1897 II pp. 139 sqq.; men zie ook in hetzelfde deel: +„<i>Aanteekeningen en opmerkingen</i>” pp. 567 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e6757" href="#xd20e6757src" name="xd20e6757">51</a></span> T. a. +p. p. 183.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e6767" href="#xd20e6767src" name="xd20e6767">52</a></span> T. a. +p. p. 187.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e6774" href="#xd20e6774src" name="xd20e6774">53</a></span> Men +vergelijke ook, wat <span class="sc">Willem Kloos</span> opmerkt naar +aanleiding eener Virgilius-vertaling, <i>Nieuwere +Literatuur-geschiedenis</i> IV pp. 12 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e6846" href="#xd20e6846src" name="xd20e6846">54</a></span> In eene +Engelsche rechterlijke beslissing werd werkelijk uitgemaakt, dat +iemand, die eene kaart teekent van een pas ontdekt eiland +„<span lang="en">... must go through the whole process of +triangulation, just if he had never seen any former +maps;...</span>” etc., medegedeeld door: <span class= +"sc">Kohler</span>, <i>Das literarische und artistische Kunstwerk</i> +p. 12.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e6870" href="#xd20e6870src" name="xd20e6870">55</a></span> +<span class="sc">Louis Blanc</span>, <i lang="fr">De la +propriété littéraire</i> t. a. p. p. 234.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e6914" href="#xd20e6914src" name="xd20e6914">56</a></span> +<i lang="de">Das literarische und artistische Kunstwerk</i> p. 83. Men +zie ook de beschouwingen van <span class="sc">Av. Henri Rosmini</span> +in denzelfden zin, <i>D. A.</i> 1895 pp. 21 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e6927" href="#xd20e6927src" name="xd20e6927">57</a></span> +<i lang="de">Das literarische und artistische Kunstwerk</i> pp. 96, +97.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e6932" href="#xd20e6932src" name="xd20e6932">58</a></span> Alleen +de voortbrengselen der lyrische poëzie, waarvan de inhoud bestaat +ut eene bepaalde zielsgesteldheid (stemming) van den dichter, vallen +hier buiten. Men zie daarover nog: <span class="sc">Kohler</span> t. a. +p. pp. 122 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e6978" href="#xd20e6978src" name="xd20e6978">59</a></span> Men zie +pp. 137 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e6988" href="#xd20e6988src" name="xd20e6988">60</a></span> +Reichsgericht 28 Febr. 1898, <i>D. A.</i> 1903 pp. 29 en 30.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e6997" href="#xd20e6997src" name="xd20e6997">61</a></span> +Reichsgericht 27 Nov. 1906, <i>D. A.</i> 1907 p. 49, <i lang= +"de">Börsenblatt</i> 12 Dec. 1906 evenzoo: R. G. 19 Juni 1907, +<i>D. A.</i> 1908 pp. 151, 152.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e7009" href="#xd20e7009src" name="xd20e7009">62</a></span> Hoog +Gerechtshof van Hamburg 11 Nov. 1904, <i>D. A.</i> 1907 p. 140.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e7015" href="#xd20e7015src" name="xd20e7015">63</a></span> +Hanseatisches Oberlandesgericht 12 Dec. 1898, <i>D. A.</i> 1899 p. +79.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e7034" href="#xd20e7034src" name="xd20e7034">64</a></span> +Medegedeeld door: <span class="sc">P. Wauwermans</span>, <i>D. A.</i> +1894 p. 73 en 1896 p. 150. Men zie ook denzelfden schrijver: <i>D. +A.</i> 1901 p. 121.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e7048" href="#xd20e7048src" name="xd20e7048">65</a></span> Hof van +Parijs 2 April 1896 (<i>Droit</i> 2 Juni, <i lang="fr">Gazette du +Palais</i> 16 Juni, <i lang="fr">Gazette des Tribunaux</i> 18 Sept. +’96), medegedeeld door: <span class="sc">A. Darras</span> <i>D. +A.</i> 1897 p. 16.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e7066" href="#xd20e7066src" name="xd20e7066">66</a></span> <i>D. +A.</i> 1894 p. 73.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e7071" href="#xd20e7071src" name="xd20e7071">67</a></span> <i>D. +A.</i> 1908 p. 152.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e7076" href="#xd20e7076src" name="xd20e7076">68</a></span> +Tribunal de Commerce de la Seine, medegedeeld (zonder datum) door +<span class="sc">A. Darras</span>, <i>D. A.</i> 1892 p. 151.</p> +<p class="footnote" lang="fr"><span class="label"><a class="noteref" +id="xd20e7092" href="#xd20e7092src" name="xd20e7092">69</a></span> +Tribunal civil de la Seine 20 Dec 1895, <i>D. A.</i> 1896 pp. 42 en +84.</p> +<p class="footnote" lang="fr"><span class="label"><a class="noteref" +id="xd20e7105" href="#xd20e7105src" name="xd20e7105">70</a></span> +Tribunal de la Seine (9e ch.) 1 Aug. 1892, <i>D. A.</i> 1892 p. +130.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e7113" href="#xd20e7113src" name="xd20e7113">71</a></span> +Oostenrijksch Hof van Cassatie 24 Sept. 1901. <i>D. A.</i> 1901 p. +123.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e7119" href="#xd20e7119src" name="xd20e7119">72</a></span> +Oostenrijksch Hoog Gerechtshof 7 Nov. 1900, <i>D. A.</i> 1902 p. +64.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e7125" href="#xd20e7125src" name="xd20e7125">73</a></span> Hoog +Gerechtshof Londen 2 Juni 1892, <i>D. A.</i> 1893 p. 98.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e7131" href="#xd20e7131src" name="xd20e7131">74</a></span> Hoog +Gerechtshof van Schotland, Aberdeen 6 Maart 1892, <i>D. A.</i> 1892 pp. +64 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e7137" href="#xd20e7137src" name="xd20e7137">75</a></span> +Bondsrechtbank 30 Nov. 1894, <i>D. A.</i> 1895 pp. 37 en 38.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e7144" href="#xd20e7144src" name="xd20e7144">76</a></span> +Bondsrechtbank 13 Jan. 1906, <i>D. A.</i> 1906 p. 61.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e7153" href="#xd20e7153src" name="xd20e7153">77</a></span> Hof van +Appel van Milaan 10 Dec. 1895, <i>D. A.</i> 1896 p. 74.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e7163" href="#xd20e7163src" name="xd20e7163">78</a></span> Opgave +van literatuur en jurisprudentie hierover vindt men nog bij: +<span class="sc">Kohler</span>, <i lang="de">Autorrecht</i> pp. 160 +sqq., <i lang="de">Das literarische und artistische Kunstwerk</i> etc. +pp. 17 sqq., <i lang="de">Urheberrecht</i> pp. 155 sqq.; <span class= +"sc">Gierke</span> t. a. p. pp. 770 sqq.; <span class="sc">A. +Darras</span>, <i>D. A.</i> 1892 p. 150, 1906 p. 22; <span class= +"sc">Pouillet</span>, <i lang="fr">Traité théorique et +pratique de la propriété littéraire et artistique +et du droit de représentation</i>, Paris 1879 pp. 34, 37, 39 en +46.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e7196" href="#xd20e7196src" name="xd20e7196">79</a></span> <i>W. +v. h. R.</i> no. 624, <i>Paleis van Justitie</i> 1893 no. 6.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e7204" href="#xd20e7204src" name="xd20e7204">80</a></span> <i>W. +v. h. R.</i> no. 5512.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e7209" href="#xd20e7209src" name="xd20e7209">81</a></span> <i>W. +v. h. R.</i> nos. 6646 en 6647.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e7231" href="#xd20e7231src" name="xd20e7231">82</a></span> Men zie +b.v.: <span class="sc">Freseman Viëtor</span>, +<i>Kantteekeningen</i> enz. p. 27, <span class="sc">Veegens</span>, t. +a. p. p. 70, <span class="sc">van de Kasteele</span> t. a. p. p. 61, +mr. <span class="sc">A. A. de Pinto</span> t. a. p. pp. 22 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e7249" href="#xd20e7249src" name="xd20e7249">83</a></span> +<i>Handel. Tweede Kamer</i> 1876–1877. Bijlage 202.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e7270" href="#xd20e7270src" name="xd20e7270">84</a></span> +<i>Handel. Tweede Kamer</i> 1880–1881 p. 1648.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e7280" href="#xd20e7280src" name="xd20e7280">85</a></span> +<span class="sc">Jolly</span>, <i lang="de">Die Lehre vom Nachdruck</i> +p. 112.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e7300" href="#xd20e7300src" name="xd20e7300">86</a></span> Cf. +boven p. 162.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e7306" href="#xd20e7306src" name="xd20e7306">87</a></span> <i>Het +auteursrecht vgl. de Nederl. wetgeving</i> p. 112.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e7315" href="#xd20e7315src" name="xd20e7315">88</a></span> Men zie +hierover de beslissing van de Rechtbank van Amsterdam van 27 Dec. 1843, +<i>W. v. h. R.</i> no. 464.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e7327" href="#xd20e7327src" name="xd20e7327">89</a></span> Dit +argument werd o.a. gebruikt bij eene bespreking van het bovengenoemde +art. 6 der Berner Conventie op het Congres der <i lang= +"fr">Association</i> te Neuchatel (26–29 Aug. 1907). <i>D. A.</i> +1907 pp. 115, 116.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e7340" href="#xd20e7340src" name="xd20e7340">90</a></span> Cf.: +<span class="sc">Kohler</span>, <i>Das literarische und artistische +Kunstwerk</i> enz. p. 183.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e7358" href="#xd20e7358src" name="xd20e7358">91</a></span> Zoo +b.v.: mr. <span class="sc">J. D. Veegens</span>, <i>de Gids</i> 1896 +III p. 4; <span class="sc">J. H. Kok</span>, <i>Auteursrecht en Berner +Conventie</i> p. 41, en dezelfde schrijver in: „<i>Pro en +Contra</i>” serie 1 no. 10 (<i>Aansluiting bij de Berner +Conventie</i>) Baarn 1905 pp. 25 en 26; <span class="sc">J. D. +Doorman</span>, <i>Het vrije vertalingsrecht verdedigd</i> Leiden 1885 +p. 9.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e7396" href="#xd20e7396src" name="xd20e7396">92</a></span> Men zie +b.v. in denzelfden zin: <span class="sc">Mandry</span>, <i lang= +"de">Kritische Vierteljahrschrift</i> VII p. 249.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e7417" href="#xd20e7417src" name="xd20e7417">93</a></span> Men zie +b.v.: <span class="sc">Doorman</span> t. a. p. p. 10, <span class= +"sc">Kok</span>, t. a. p. resp. p. 43 en p.27.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e7457" href="#xd20e7457src" name="xd20e7457">94</a></span> Cf.: +Prof. <span class="sc">Ernst Röthlisberger</span>, <i lang= +"de">Die Berner Uebereinkunft zum Schutze von Werken der Literatur und +Kunst und die Zusatzabkommen</i>, Bern 1906 pp. 183, 184.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e7471" href="#xd20e7471src" name="xd20e7471">95</a></span> Men +zie: <span class="sc">Röthlisberger</span> t. a. p. p. 184.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e7493" href="#xd20e7493src" name="xd20e7493">96</a></span> +<span class="sc">J. D. Doorman</span>, t. a. p. p. 14.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e7543" href="#xd20e7543src" name="xd20e7543">97</a></span> <i>D. +A.</i> 1899 pp. 52, 53.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e7554" href="#xd20e7554src" name="xd20e7554">98</a></span> <i>D. +A.</i> 1899 pp. 53, 54.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e7574" href="#xd20e7574src" name="xd20e7574">99</a></span> <i>D. +A.</i> 1900 p. 28.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e7586" href="#xd20e7586src" name="xd20e7586">100</a></span> Cf. +hierboven pp. 166 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e7591" href="#xd20e7591src" name="xd20e7591">101</a></span> Cf. +<span class="sc">Rosmini</span>, <i>D. A.</i> 1895 p. 22; <span class= +"sc">Kohler</span>, <i lang="de">Urheberrecht</i> pp. 152 sqq.; men zie +voor Oostenrijk: <i>D. A.</i> 1901 p. 124.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e7612" href="#xd20e7612src" name="xd20e7612">102</a></span> <i>D. +A.</i> 1888 pp. 87, 88; 1894 p. 80; <span class= +"sc">Röthlisberger</span> t. a. p. p. 235.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e7620" href="#xd20e7620src" name="xd20e7620">103</a></span> +<i lang="fr">Actes</i> 1896 p. 173.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e7625" href="#xd20e7625src" name="xd20e7625">104</a></span> +<i lang="fr">Actes</i> 1908 p. 257.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e7633" href="#xd20e7633src" name="xd20e7633">105</a></span> Mr. +<span class="sc">Ph. W. Scholten</span>, <i>Eene leemte in de wet +betreffende het auteursrecht</i>, <i>Themis</i> 1884 pp. 154 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e7647" href="#xd20e7647src" name="xd20e7647">106</a></span> Men +zie: Mr. <span class="sc">Veegens</span> t. a. p. pp. 90 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e7655" href="#xd20e7655src" name="xd20e7655">107</a></span> T. a. +p. p. 6.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e7665" href="#xd20e7665src" name="xd20e7665">108</a></span> M. v. +T. t. a. p. p. 8. Er wordt hier nog van de uitvoering van muziekwerken +gesproken; het uitvoeringsrecht is echter later uit het Ontwerp +geschrapt.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e7672" href="#xd20e7672src" name="xd20e7672">109</a></span> +Rechtbank den Haag 3 Dec. 1883, <i>W. v. h. R.</i> no. 4970.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e7687" href="#xd20e7687src" name="xd20e7687">110</a></span> <i>W. +v. h. R.</i> no. 5785.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e7692" href="#xd20e7692src" name="xd20e7692">111</a></span> <i>W. +v. h. R.</i> no. 6019.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e7758" href="#xd20e7758src" name="xd20e7758">112</a></span> Cf. +ook art. 2 der herziene Berner Conventie.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e7781" href="#xd20e7781src" name="xd20e7781">113</a></span> Cf.: +<span class="sc">Daude</span>, <i lang="de">Lehrbuch des Deutschen +Urheberrechts</i> (Stuttgart 1888) p. 78.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e7803" href="#xd20e7803src" name="xd20e7803">114</a></span> M. v. +T. t. a. p. § 2.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e7815" href="#xd20e7815src" name="xd20e7815">115</a></span> T. a. +p. p. 79.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e7818" href="#xd20e7818src" name="xd20e7818">116</a></span> +<span class="sc">J. van de Kasteele</span>, t. a. p. p. 80.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e7828" href="#xd20e7828src" name="xd20e7828">117</a></span> <i>J. +G. Robbers</i> Jr. <i>Het auteursrecht. Opmerkingen en +beschouwingen</i>. Proefschr. Amst. 1896 p. 19.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e7846" href="#xd20e7846src" name="xd20e7846">118</a></span> Ik +denk hierbij aan albums van teekeningen met onderschriften, zooals door +sommige teekenaars wel worden uitgegeven (b.v. Caran d’Ache, +Gibson); in het algemeen aan die werken, waarvoor de auteur zoowel den +tekst als de—opzettelijk daarvoor gemaakte—illustraties +heeft geleverd. Hier is werkelijk het „plaatwerk” een +auteursproduct in den waren zin van het woord, n.l. eene +geestesschepping, die één geheel vormt.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e7849" href="#xd20e7849src" name="xd20e7849">119</a></span> T. a. +p. p. 79.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e7861" href="#xd20e7861src" name="xd20e7861">120</a></span> Men +zie ook de juiste opmerkingen hierover van mr. <span class= +"sc">Swart</span> t. a. p. p. 65. Op den laatsten regel van deze pag. +moet echter in plaats van „vijfentwintigjarige” gelezen +worden: „vijftigjarige”.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e7883" href="#xd20e7883src" name="xd20e7883">121</a></span> +<i lang="de">Urheberrecht</i> p. 132.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e7908" href="#xd20e7908src" name="xd20e7908">122</a></span> +<i lang="de">Autorrecht</i> p. 189.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e7915" href="#xd20e7915src" name="xd20e7915">123</a></span> Men +zie ook: <span class="sc">Schuster</span>, <i>Das Urheberrecht der +Tonkunst</i>, enz. pp. 59 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e7926" href="#xd20e7926src" name="xd20e7926">124</a></span> Men +zie boven pp. 149 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e7938" href="#xd20e7938src" name="xd20e7938">125</a></span> Cf.: +<span class="sc">Viotta</span>, <i>Het auteursrecht van den +componist</i> pp. 19 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e7967" href="#xd20e7967src" name="xd20e7967">126</a></span> Cf. +<span class="sc">Viotta</span> t. a. p. pp. 21 sqq. waar de genoemde +muziekstukken staan afgedrukt met een soortgelijk voorbeeld uit de +Eroica-symphonie.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e7997" href="#xd20e7997src" name="xd20e7997">127</a></span> T. a. +p. p. 80.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e8006" href="#xd20e8006src" name="xd20e8006">128</a></span> T. a. +p. pp. 24 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e8009" href="#xd20e8009src" name="xd20e8009">129</a></span> +Bedoeld zijn de negen eerste maten, die volgen op Wotans woorden:</p> +<div class="q"> +<div class="body"> +<div lang="de" class="lgouter footnote"> +<p class="line">„Denn so kehrt der Gott sich dir ab,</p> +<p class="line xd20e2545">So küsst er die Gottheit von +dir!”</p> +</div> +</div> +</div> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e8032" href="#xd20e8032src" name="xd20e8032">130</a></span> +<i lang="de">Das literarische und artistische Kunstwerk</i> p. 148.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e8047" href="#xd20e8047src" name="xd20e8047">131</a></span> Men +zie hierover de belangrijke beschouwingen van <span class= +"sc">Kohler</span>, <i>Das literarische und artistische Kunstwerk</i> +pp. 150 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e8064" href="#xd20e8064src" name="xd20e8064">132</a></span> Zij +wordt o. a. door <span class="sc">Schuster</span> verkondigd t. a. p. +p. 195.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e8101" href="#xd20e8101src" name="xd20e8101">133</a></span> T. a. +p. p. 242. Cf. ook in dezen zin: <span class="sc">Viotta</span> pp. 55 +sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e8110" href="#xd20e8110src" name="xd20e8110">134</a></span> T. a. +p. pp. 244 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e8113" href="#xd20e8113src" name="xd20e8113">135</a></span> Cf. in +denzelfden zin: <span class="sc">Kohler</span>, <i>Urheberrecht</i> p. +198.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e8126" href="#xd20e8126src" name="xd20e8126">136</a></span> Zoo +b.v. de vroegere Duitsche wet van 1876.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e8137" href="#xd20e8137src" name="xd20e8137">137</a></span> T. a. +p. p. 228.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e8145" href="#xd20e8145src" name="xd20e8145">138</a></span> +<i lang="de">Autorrechtliche Studiën, Archiv für +civilistische Praxis</i> 85 p. 397.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e8153" href="#xd20e8153src" name="xd20e8153">139</a></span> +<i>Handel. Tweede Kamer</i> 1880–1881 Bijl. 15 p. 2; men zie ook: +Mr. <span class="sc">J. D. Veegens</span> t. a. p. p. 86.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e8173" href="#xd20e8173src" name="xd20e8173">140</a></span> +<i lang="fr">Actes de la Conférence de Berne</i> 1885 p. 21.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e8182" href="#xd20e8182src" name="xd20e8182">141</a></span> Cf.: +<i>D. A.</i> 1899 p. 15; <span class="sc">Kohler</span>, <i>Das +literarische und artistische Kunstwerk</i> pp. 167 sqq.</p> +<p class="footnote" lang="fr"><span class="label"><a class="noteref" +id="xd20e8215" href="#xd20e8215src" name="xd20e8215">142</a></span> +Tribunal civil de la Seine 3e ch. Audience du 10 février 1905, +<i>D. A.</i> 1905 p. 76.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e8235" href="#xd20e8235src" name="xd20e8235">143</a></span> Cour +d’appel de Pau ch. corr. 18 Nov. 1904, <i>D. A.</i> 1905 p. +76.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e8246" href="#xd20e8246src" name="xd20e8246">144</a></span> +<span lang="fr">Tribunal de la Seine</span> 3e ch. 9 Juni 1903, <i>D. +A.</i> 1904 pp. 62, 63.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e8294" href="#xd20e8294src" name="xd20e8294">145</a></span> +<i lang="de">Das literarische und artistische Kunstwerk</i> pp. 45, +46.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e8307" href="#xd20e8307src" name="xd20e8307">146</a></span> Cf. +Prof. Dr. <span class="sc">W. Vogelsang</span>, <i>Aesthetiek en +Kunstgeschiedenis aan de Universiteit. Rede uitgesproken bij de +aanvaarding van het hoogleeraars-ambt aan de Rijks-Universiteit te +Utrecht 23 Sept. 1907</i> pp. 19, 20.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e8331" href="#xd20e8331src" name="xd20e8331">147</a></span> Cf. +<span class="sc">Swart</span> t. a. p. p. 58.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e8340" href="#xd20e8340src" name="xd20e8340">148</a></span> +<i lang="de">Kunstwerkrecht</i> p. 27.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e8348" href="#xd20e8348src" name="xd20e8348">149</a></span> Cf. +boven pp. 133, 134.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e8356" href="#xd20e8356src" name="xd20e8356">150</a></span> Cf. +ook: <span class="sc">Swart</span> t. a. p. pp. 58, 59.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e8368" href="#xd20e8368src" name="xd20e8368">151</a></span> Men +zie boven p. 12.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e8374" href="#xd20e8374src" name="xd20e8374">152</a></span> Cf. +<span class="sc">Kohler</span>. <i lang="de">Das literarische und +artistische Kunstwerk</i> pp. 38 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e8387" href="#xd20e8387src" name="xd20e8387">153</a></span> +<i lang="de">Das literarische und artistische Kunstwerk</i> p. 48.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e8407" href="#xd20e8407src" name="xd20e8407">154</a></span> Cf. +<span class="sc">Kohler</span>, <i lang="de">Das literarische und +artistische Kunstwerk</i> p. 47.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e8416" href="#xd20e8416src" name="xd20e8416">155</a></span> Cf. +Prof. Dr. <span class="sc">Vogelsang</span> t. a. p. pp. 25, 26.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e8444" href="#xd20e8444src" name="xd20e8444">156</a></span> Eene +stelselmatige bespreking van het Ontwerp geeft Mr. <span class= +"sc">Swart</span> in zijn reeds meermalen aangehaald proefschrift.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e8460" href="#xd20e8460src" name="xd20e8460">157</a></span> +<span class="sc">Swart</span> t. a. p. p. 86.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e8471" href="#xd20e8471src" name="xd20e8471">158</a></span> +<i>Handel. Tweede Kamer</i> 1883–1884. Bijlage 166–3 p. 5. +Cf. ook: pp. 6 en 7 ad art. 11.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e8487" href="#xd20e8487src" name="xd20e8487">159</a></span> +Eenigszins in denzelfden zin: <span class="sc">Swart</span>, t. a. p. +pp. 69 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e8499" href="#xd20e8499src" name="xd20e8499">160</a></span> Men +zie hierover o.a.: <i>D. A.</i> 1908 pp. 43 sqq.; 1909 pp. 113 sqq. en +125 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e8507" href="#xd20e8507src" name="xd20e8507">161</a></span> Men +kan hiervan een denkbeeld krijgen uit een: <i>Verslag van de +Nederlandsche Vereeniging voor Ambachts- en Nijverheidskunst over de +namaak hier te lande</i> (uitg. d. L. J. Veen, Amsterdam).</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e8519" href="#xd20e8519src" name="xd20e8519">162</a></span> Men +zie hierover o.a.: <i>Is Fotografie kunst?</i> door <span class="sc">H. +de Boer</span>, Scheveningen z. j.; <i>De Photographie in dienst der +wetenschap en hare beteekenis als kunst, rede van</i> <span class= +"sc">W. H. Idzerda</span> <i>bij het aanvaarden van het ambt van +privaat-docent voor het onderwijs in de photographie aan de Technische +Hoogeschool</i>, 29 Jan. 1908; <span class="sc">Swart</span> t. a. p. +pp. 84 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e8557" href="#xd20e8557src" name="xd20e8557">163</a></span> Cf. +boven p. 201.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e8568" href="#xd20e8568src" name="xd20e8568">164</a></span> +Vóór het bestaan dezer wet nam de Fransche jurisprudentie +meestal aan, dat deze bescherming uit de wet van 24 Juli 1793 +voortvloeide; zie o.a.: <span class="sc">Pouillet</span> t. a. p. p. +90; <span class="sc">Darras</span>, <i>D. A.</i> 1892 p. 128 en p. +150.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e8580" href="#xd20e8580src" name="xd20e8580">165</a></span> Men +zie b.v. Tribunal civil Brussel 26 Nov. 1890, <i>D. A.</i> 1891 p. 21; +Tribunal civil Antwerpen 25 Oct. 1893, medegedeeld door <span class= +"sc">P. Wauwermans</span>, <i>D. A.</i> 1894 p. 25; Tribunal civil van +Luik 7 Juni 1902, <i>D. A</i>. 1902 p. 118.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e8595" href="#xd20e8595src" name="xd20e8595">166</a></span> Men +zie voor Italië: <span class="sc">Amar</span> in <i>D. A.</i> 1902 +p. 62.</p> +</div> +</div> +<div id="ch4" class="div1"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="label">Hoofdstuk IV</h2> +<h2 class="main">Omvang en duur</h2> +<div class="div2" id="ch4.1"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h3 class="main">§ 1 Omvang</h3> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Het auteursrecht is in een voorafgaand hoofdstuk +gekenschetst als een vermogensrecht, dat tot object heeft een +onlichamelijk goed, nl. de geestelijke schepping van den schrijver of +kunstenaar. Dit sluit—zooals daarbij reeds werd +opgemerkt—het beginsel in, dat den auteur de uitsluitende +beschikking toekomt over het werk naar de economische bestemming +daarvan d. w. z. voorzoover het zich leent tot exploitatie in het +maatschappelijk verkeer. De inhoud van het recht wordt dus bepaald door +de verschillende wijzen van exploitatie waartoe het geestesproduct zich +leent.</p> +<p>In het algemeen kan de exploitatie van een geschrift of kunstwerk op +twee verschillende wijzen geschieden. In de eerste plaats door het +vervaardigen en in den handel brengen van voorwerpen, waarin het +geestesproduct is belichaamd; hiertoe behooren de door den druk of op +andere wijze verkregen exemplaren van geschriften, muziekwerken, werken +van beeldende kunst, photographieën en werken der kunstnijverheid; +ook zou men er toe kunnen rekenen de rollen of schijven van phonografen +en andere mechanische muziekinstrumenten en voorts het gebouw, in den +materieelen zin van het woord, als verwezenlijking van de geestelijke +schepping van den bouwkundige.</p> +<p>In de tweede plaats kan de exploitatie geschieden door vertooningen, +uit- en opvoeringen enz. waar dus niet door voorwerpen van min of meer +blijvenden aard, maar door handelingen of mechanische <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e8622" href="#xd20e8622" name= +"xd20e8622">235</a>]</span>werkingen, het geestesproduct voor een +bepaalden tijd aanschouwelijk wordt gemaakt voor het publiek. Hiertoe +behooren: op- en uitvoeringen van tooneel- en muziekstukken en van +balletten en pantomimes, voordrachten van proza of poëzie; +vertooningen van lichtbeelden en voorstellingen van kinematograaf en +phonograaf.</p> +<p>Hieronder zullen elk dezer exploitatie-wijzen voor zooveel noodig +afzonderlijk worden besproken, om de grenzen van de uit het +auteursrecht voortvloeiende bevoegdheden naar alle zijden te kunnen +vaststellen. Hierbij zij er nog aan herinnerd, dat voorzoover reeds in +het vorige hoofdstuk de omvang van het auteursrecht op de verschillende +werken van kunst en letterkunde eenigermate is afgebakend, dit +uitsluitend eene begrenzing van het recht betrof naar zijn object. Dat +b.v. den auteur in sommige gevallen een uitsluitend vertalingsrecht of +een uitsluitend bewerkingsrecht toekomt, beteekent alleen, dat hetgeen +in de vertaling of bewerking uit zijn werk is overgenomen, evengoed als +het werk zelf in zijne oorspronkelijke gedaante, voorwerp van zijn +uitsluitend exploitatie-recht is. Men vindt dikwijls, ook in +wetenschappelijke verhandelingen, vertalingsrecht in een adem genoemd +met opvoeringsrecht, die dan als „bijzondere” of +„afgeleide” rechten worden gesteld tegenover het eigenlijke +auteursrecht (kopierecht). Hiermede wordt echter geen juist beeld +gegeven van de verhouding der verschillende bevoegdheden. In wezen is +het auteursrecht iets anders dan kopierecht plus eenige andere, +daarmede min of meer in verband staande rechten; evenzoo als b.v. +grondeigendom iets anders is dan het uitsluitend recht om te zaaien te +planten en te oogsten met nog enkele bijkomende rechten als: hout +sprokkelen, zich het wild toeëigenen, aan anderen den toegang +verbieden, enz. enz. Evenals in eigendom hebben wij in auteursrecht te +zien een uitsluitend beschikkingsrecht op een bepaald goed; de +verschillende bevoegdheden welke den auteur toekomen worden bepaald, +deels door den omvang van het goed, deels door de economische +bestemming daarvan. Om die bevoegdheden te kennen zijn dus twee vragen +te beantwoorden: 1<sup>o</sup>. <i>waarop</i> heeft de auteur recht, d. +w. z. wat is het voorwerp van zijn recht? en 2<sup>o</sup>. <i>waarin +bestaat</i> zijn recht, welke handelingen met betrekking tot zijn werk +zijn hem uitsluitend voorbehouden?</p> +<p>De eerste vraag is in het voorafgaande hoofdstuk behandeld; daar +moesten dus ook vertalingsrecht en bewerkingsrecht worden besproken, +<span class="pagenum">[<a id="xd20e8640" href="#xd20e8640" name= +"xd20e8640">236</a>]</span>doch deze rechten werden niet verder +gedefinieerd dan als uitsluitende exploitatie-rechten. Op welke wijze +en met welke middelen de exploitatie kon plaats hebben werd in het +midden gelaten, daar dit betrekking heeft op de tweede vraag, die pas +in dit hoofdstuk aan de orde is gesteld.</p> +<p>De verhouding tusschen vertalingsrecht en bewerkingsrecht eenerzijds +en kopierecht, op- en uitvoeringsrecht enz. anderzijds zal nu duidelijk +zijn. De eersten zien op het voorwerp, de tweeden op den inhoud van het +auteursrecht. Het behoeft nu ook geen nader betoog, dat wat hieronder +van de verschillende exploitatiewijzen zal worden gezegd, niet alleen +betrekking heeft op de exploitatie van een werk in zijne +oorspronkelijke gedaante, maar ook op die van de vertaling of +bewerking. Indien b.v. gezegd wordt, dat de componist van een +muziekstuk zoowel kopierecht heeft als uitvoeringsrecht, dan sluit dit, +na wat hierboven over het muzikale bewerkingsrecht is gezegd, in zich, +dat b.v. ook de openbare uitvoering van een piano-uittreksel inbreuk op +het auteursrecht uitmaakt. En indien de bewerking op andere wijze +geëxploiteerd kan worden dan het oorspronkelijke werk, dan zal ook +het bewerkingsrecht van den auteur deze wijze van exploitatie omvatten. +Zoo is het b.v. mogelijk, dat de schrijver van een roman een +uitsluitend opvoeringsrecht kan doen gelden<a class="noteref" id= +"xd20e8644src" href="#xd20e8644" name="xd20e8644src">1</a>, daar de +opvoering zonder zijne toestemming van eene tooneelbewerking van zijn +roman een inbreuk op zijn auteursrecht uitmaakt.</p> +<p>Ik ga thans over tot eene afzonderlijke bespreking der verschillende +exploitatie-middelen.</p> +<div class="div3" id="ch4.1.1"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main">I Het door den druk gemeen maken van geschriften en +muziekwerken</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De meest gewone vorm van exploitatie van geschriften +en muziekwerken is die door middel van den druk; het uitsluitend recht +dat hierop betrekking heeft is ook het eerst van alle +auteursrechtelijke bevoegdheden erkend; ik behoef er slechts aan te +herinneren, dat de uitvinding der boekdrukkunst de directe aanleiding +is geweest voor het ontstaan van het auteursrecht.</p> +<p>Wat van het auteursrecht in het algemeen nog niet gezegd kan +<span class="pagenum">[<a id="xd20e8662" href="#xd20e8662" name= +"xd20e8662">237</a>]</span>worden, geldt wél voor dit bijzondere +recht: het is, na de lange jaren van ontwikkeling, die het achter zich +heeft, in alle beschaafde staten volkomen ingeburgerd; zijne grenzen +hebben eene mate van standvastigheid gekregen, die op het overige +gebied van het auteursrecht nog dikwijls ontbreekt. Dit is ook de +reden, waarom ik er slechts een oogenblik bij zal stilstaan; +belangrijke vragen, waarover ernstig verschil van meening kan bestaan, +zijn hier niet te behandelen.</p> +<p>Het „recht om uitsluitend door den druk gemeen te +maken”, zooals onze wet het aanduidt, omvat in het algemeen al +die handelingen, welke aangemerkt kunnen worden als een daad van +exploitatie van het geschrift of muziekwerk door middel van den druk. +Wie een van deze handelingen pleegt zonder toestemming van den +rechthebbende, maakt inbreuk op het auteursrecht. Niet alleen dus hij, +die zonder toestemming gedrukte exemplaren vervaardigt, maar ook +degeen, die deze exemplaren aan den man brengt, ze met dat doel +uitstalt of in voorraad houdt. Ook het gratis verspreiden van +exemplaren behoort hiertoe, voorzoover dit buiten den engen kring van +huisgenooten of vrienden plaats heeft, b.v. ten dienste der reclame. +Eveneens zou men ertoe kunnen rekenen het verhuren en uitleenen van +exemplaren, wanneer dit stelselmatig en in het groot geschiedt, niet +b.v. onder kennissen en vrienden. De Duitsche wet laat uitdrukkelijk +het „<i lang="de">Verleihen</i>” vrij (Urheberrechtsgesetz +§ 11 eerste lid); dit slaat volgens Kohler alleen op eene +„<span lang="de">unentgeltliche +Gebrauchsüberlassung</span>”<a class="noteref" id= +"xd20e8672src" href="#xd20e8672" name="xd20e8672src">2</a>; het +<i>verhuren</i> zou dus ook in Duitschland verboden zijn.</p> +<p>Het vervaardigen van exemplaren is overigens alleen dán als +eene daad van exploitatie aan te merken, wanneer het geschiedt met het +doel ze onder het publiek te brengen<a class="noteref" id= +"xd20e8682src" href="#xd20e8682" name="xd20e8682src">3</a>. Het is dus +geen inbreuk op het auteursrecht een boek te drukken alleen ten +gebruike voor zich en zijne huisgenooten of als typographische +oefening; wél echter indien de gedrukte exemplaren, al worden ze +zelf niet onder het publiek verspreid, moeten dienen voor eene openbare +op- of uitvoering.</p> +<p>Als algemeenen regel kan men ten slotte aannemen, dat wanneer een +door of vanwege den rechthebbende op het auteursrecht vervaardigd +exemplaar eenmaal de bestemming, die men met de <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e8690" href="#xd20e8690" name= +"xd20e8690">238</a>]</span>exploitatie voorhad, heeft bereikt, m. a. w. +wanneer het een kooper heeft gevonden, door verdere verspreiding ervan +geen inbreuk meer op het auteursrecht wordt gepleegd<a class="noteref" +id="xd20e8692src" href="#xd20e8692" name="xd20e8692src">4</a>. Vandaar +b.v. dat voor den handel in tweedehands-boeken de toestemming van den +auteur niet gevraagd behoeft te worden. Ook wordt b.v. geen inbreuk op +het auteursrecht gepleegd door hem, die ongebonden exemplaren opkoopt +en deze gebonden, als ware het een nieuwe uitgave, in den handel +brengt. Dit laatste werd ten aanzien van de werken van Kipling door het +Hof van Appel van New York uitgemaakt<a class="noteref" id= +"xd20e8700src" href="#xd20e8700" name="xd20e8700src">5</a>.</p> +</div> +</div> +<div class="div3" id="ch4.1.2"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main">II Het maken van afschriften</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">In het voorgaande was alleen sprake van reproductie +door den druk. Hieronder is niet alleen te verstaan de gewone boekdruk +met losse lettertypen, maar ook elk ander procédé, +waardoor langs mechanischen weg letter- of notenschrift gereproduceerd +kan worden, b.v. lithographie, hectographie, photographie enz. Dit werd +ten aanzien van onze wet nog uitdrukkelijk in de memorie van antwoord +opgemerkt; de bijvoeging, die in art. 1 van de wet van 1817 voorkwam: +„met of zonder hulp der graveerkunst, of eenige andere +tusschenkomende kunst”, werd overbodig geacht.</p> +<p>Het maken van <i>afschriften</i> is echter volgens onze wet +geoorloofd. Men achtte het onnoodig dit te verbieden: „slechts +die ongeoorloofde vermenigvuldiging van het werk, welke door mechanisch +<i>afdrukken</i>, in hoedanigen vorm dan ook, verkregen wordt, is in +staat, den auteur een vermogensnadeel toe te brengen van genoegzame +beteekenis om door de wet te worden gekeerd”<a class="noteref" +id="xd20e8719src" href="#xd20e8719" name="xd20e8719src">6</a>. Zoo +oordeelde onze wetgever. Men zou hiertegen in de eerste plaats kunnen +opmerken, dat het meerdere of mindere vermogensnadeel, dat door de +handeling wordt toegebracht, niet het eenige is wat hier in aanmerking +moet worden genomen. Al is het auteursrecht een vermogensrecht, daarom +behoeft het nog niet alleen op die handelingen betrekking te hebben, +waarmede uitsluitend geldelijke belangen zijn gemoeid. Doch bovendien +is het niet waar, dat door het afschrijven zonder toestemming van +<span class="pagenum">[<a id="xd20e8722" href="#xd20e8722" name= +"xd20e8722">239</a>]</span>den auteur, aan dezen geen noemenswaardige +schade kan worden toegebracht. Het maken van afschriften behoort +volstrekt niet tot de groote zeldzaamheden. Volgens Rosmini<a class= +"noteref" id="xd20e8724src" href="#xd20e8724" name="xd20e8724src">7</a> +is het voor tooneel- en muziekstukken zelfs de meest gebruikelijke +reproductiewijze; hierbij wordt dan meestal van elke rol of elke partij +een afzonderlijk afschrift gemaakt ten dienste der tooneelspelers of +orkestleden. Dit levert boven het laten drukken het voordeel op, dat de +auteur nog in de gelegenheid blijft na de repetities wijzigingen in het +werk aan te brengen. Over het zonder toestemming van den auteur maken +en verspreiden van afschriften, laat Rosmini zich dan als volgt uit: +„<span lang="fr">Mais si un tiers reproduit en manuscrit +l’oeuvre musicale ou des morceaux détachés, ou des +réductions pour divers instruments, pour louer ou débiter +ces copies, celles-ci non seulement présentent tous les +caractères de la contrefaçon, frappée par les +expressions générales de la loi dans toute son +étendue, mais elles constituent, de tous les +procédés de reproduction le plus grave, le plus +préjudiciable à l’auteur.</span>” Om deze +meening te staven, wijst Rosmini er op, dat het afschrijven +(voornamelijk van muziek) goedkooper is dan de reproductie door +<span class="corr" id="xd20e8739" title= +"Bron: litographie">lithographie</span> of een ander +procédé van dien aard, terwijl het bovendien meer in +stilte kan geschieden en dus moeilijker is te ontdekken. En verder: +„<span lang="fr">... le vendeur de copies exerce une concurrence +plus étendue et plus fatale, parce qu’il s’adresse, +avec ses longs catalogues, aux entrepeneurs, aux directeurs de +spectacles, aux sociétés philharmoniques, etc., en +présentant sa marchandise sous une forme plus commode; de cette +façon, il s’ approprie, en l’écartant de +l’auteur et de ses ayants cause, toute la clientèle des +acheteurs.</span>” Ook in andere landen dan Italië (waarop +de aangehaalde mededeelingen van Rosmini voornamelijk betrekking +hebben) wordt door de onbevoegde exploitatie door middel van +afschriften dikwijls belangrijke schade aan de auteurs toegebracht. In +Frankrijk b.v. is het herhaaldelijk voorgekomen, dat van +orkest-partituren zonder toestemming van den auteur afschriften werden +gemaakt, die dan door schouwburg-ondernemingen aan elkander in huur +werden afgestaan<a class="noteref" id="xd20e8745src" href="#xd20e8745" +name="xd20e8745src">8</a>. Hetzelfde geschiedde ook dikwijls met +tooneelstukken<a class="noteref" id="xd20e8754src" href="#xd20e8754" +name="xd20e8754src">9</a>. In Zwitserland, waar het maken van +<span class="pagenum">[<a id="xd20e8763" href="#xd20e8763" name= +"xd20e8763">240</a>]</span>afschriften door de wet is verboden, kwam +het toch een aantal jaren geleden zóó veelvuldig +voor—hier waren het vooral vereenigingen van koorzang die er zich +aan schuldig maakten—dat door de auteurs daartegen eene +waarschuwing moest worden gepubliceerd, waarin gedreigd werd met +rechterlijke vervolging<a class="noteref" id="xd20e8766src" href= +"#xd20e8766" name="xd20e8766src">10</a>.</p> +<p>Uit dit alles blijkt m. i. wel, dat de afschrijvers niet zoo +onschadelijk zijn voor de auteurs als onze wetgever indertijd meende en +dat er alle reden voor bestaat ook deze wijze van verveelvoudiging +naast die door middel van den druk den auteur uitsluitend voor te +behouden. De meeste wetten zijn op dit punt minder onvolledig dan de +onze; sommige verbieden uitdrukkelijk het maken van afschriften zonder +toestemming van den auteur (zoo Italië wet v. 19 Sept. 1882 art. +32, Noorwegen wet v. 4 Juli 1893 art. 1); andere spreken eenvoudig van +reproductie onverschillig op welke wijze deze geschiedt, zoodat +daaronder ook het afschrijven begrepen is (b.v. Duitsche wet van 19 +Juni 1901 § 15, waar ook nog bepaald staat, dat het geen +onderscheid maakt of er één dan wel meerdere exemplaren +vervaardigd worden; verder: o. a. Frankrijk, België, Zwitserland +en Spanje).</p> +</div> +</div> +<div class="div3" id="ch4.1.3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main">III Vervaardiging en verspreiding van mechanische +muziek-instrumenten en phonografen</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Voor muziekwerken bestaat een exploitatiemiddel, dat +sinds enkele jaren eene groote beteekenis heeft gekregen, nl. de +vervaardiging van instrumenten, die muziekstukken automatisch +weergeven. Nog betrekkelijk kort geleden waren als zoodanig alleen +bekend de Zwitsersche speeldoozen en straatorgels d. w. z. +instrumenten, die door hun bouw en inrichting slechts berekend waren op +het weergeven van een of meer bepaalde muziekstukjes van kleinen +omvang. Het vervaardigen en verspreiden van deze instrumenten was +daarom niet te noemen eene <i>exploitatie</i> van de werken der +componisten; in elk geval was het niet eene exploitatie van groote +beteekenis. De speeldoozen werden meer als curiositeiten gekocht dan +wel terwille van het muzikale genot, dat zij verschaften; en wat de +draaiorgels betreft, <span class="pagenum">[<a id="xd20e8781" href= +"#xd20e8781" name="xd20e8781">241</a>]</span>deze deden misschien +concurrentie aan straatmuzikanten, doch niet aan componisten of +muziek-uitgevers.</p> +<p>Het is verklaarbaar, dat men in het vervaardigen en verspreiden van +deze instrumenten geen inbreuk op het auteursrecht der componisten zag. +In de oudere wetten op het auteursrecht wordt òf hierover in het +geheel niet gesproken, òf men vindt er de bepaling, dat het +gebruik van muziekstukken voor dit doel vrij wordt gelaten (Frankrijk +wet van 16 Mei 1866; Zwitserland wet van 23 April 1883 art. 11; Berner +Conventie van 1886, Slotprotocol n<sup>o</sup>. 3). Het was vooral in +Zwitserland, het land waar de meeste speeldoozen vervaardigd werden, +dat voor de bestendiging van het vrij gebruik van muziekstukken ten +bate van deze industrie werd geijverd. De bovengenoemde Fransche wet +van 1866 was uitsluitend op aandrang van Zwitserland tot stand gekomen, +omdat laatstgenoemd land slechts dan van een tractaat tot bescherming +van het auteursrecht met Frankrijk wilde weten, indien het de zekerheid +verkreeg, dat de Zwitsersche speeldoozen aldaar vrij zouden kunnen +worden ingevoerd. Ook het opnemen der bepaling in de Berner Conventie +was te danken geweest aan de bemoeiingen van Zwitserland.</p> +<p>Door toepassing van verschillende uitvindingen is nu in de laatste +jaren de verhouding der fabrikanten van mechanische muziekinstrumenten +tot de auteurs van muziekstukken eene geheel andere geworden. Men vond +middelen om de van uitstekende puntjes voorziene rollen, die bij de +oude muziekdoozen een geheel uitmaakten met het instrument, te +vervangen door afneembare cylinders, die over een gladde rol geschoven +konden worden. Hierdoor werd het dus mogelijk meerdere stukken door +hetzelfde instrument ten gehoore te doen brengen. Van nog meer gewicht +was de uitvinding, die het mogelijk maakte, in plaats van cylinders, +metalen of kartonnen platen te gebruiken, die niet van uitstekende +puntjes, maar van insnijdingen zijn voorzien, waardoor zij in vele +exemplaren tegelijk vervaardigd kunnen worden. Ook aan de instrumenten +zelf werden allerlei verbeteringen aangebracht, zoodat zij meer en meer +ook aan eischen van muzikalen aard zijn gaan beantwoorden. Behalve de +eigenlijke muziekinstrumenten, die in de laatste twintig of dertig jaar +in den handel zijn gebracht, zooals <i>aristons</i>, +<i>symphonions</i>, <i>orchestrions</i>, <i>phonola’s</i>, +<i>pianista’s</i>, <i>pianola’s</i> enz. enz., heeft men +ook nog gekregen de phonografen en grammophonen, die niet alleen +instrumentale muziek, <span class="pagenum">[<a id="xd20e8809" href= +"#xd20e8809" name="xd20e8809">242</a>]</span>maar ook zangstukken, +voordrachten, fragmenten van tooneelstukken enz. ten gehoore +brengen.</p> +<p>Dat de verspreiding van al deze instrumenten, of liever van de +rollen of platen met behulp waarvan zij bepaalde stukken weergeven, +eene exploitatie is van het werk der auteurs, die zonder de toestemming +van deze laatsten volgens de algemeene beginselen van het auteursrecht +verboden moest zijn, kan moeilijk worden ontkend. Men behoeft slechts +een catalogus in te zien van een grammophoon- of pianola-fabriek b.v. +om tot de overtuiging te komen, dat bijna geen muziekstuk van eenige +bekendheid ongebruikt wordt gelaten. Zonder overdrijving kan worden +gezegd, dat in sommige landen de verkoop van deze rollen en platen +reeds van meer belang is dan die van gedrukte muziek. In de Vereenigde +Staten b.v. heeft zich eenige jaren geleden een syndicaat gevormd van +de bij deze industrie betrokken fabrikanten, welke tezamen over een +kapitaal van meer dan honderd millioen dollars hadden te +beschikken<a class="noteref" id="xd20e8813src" href="#xd20e8813" name= +"xd20e8813src">11</a>.</p> +<p>Doch juist het feit, dat bij deze exploitatie zulke aanzienlijke +geldelijke belangen zijn gemoeid, heeft in sommige landen de toepassing +van de juiste beginselen van het auteursrecht op dit punt eenigermate +tegengehouden. Want terwijl aan den eenen kant componisten en +muziek-uitgevers zich beklaagden over het groote nadeel dat hun werd +aangedaan door het vrije gebruik dat van hunne muziekstukken wordt +gemaakt, werd aan den anderen kant door de fabrikanten van +muziekinstrumenten en phonografen aangevoerd, dat zij de concurrentie +met andere landen niet zouden kunnen volhouden, indien zij het +auteursrecht der componisten zouden hebben te eerbiedigen. Ter +bescherming der nationale industrie wilden daarom enkele staten aan de +in beginsel rechtmatig geachte klachten der componisten en +muziek-uitgevers niet voldoen, zoolang de zekerheid niet bestond, dat +in andere landen hetzelfde zou worden gedaan. In Duitschland b.v. is +bij de laatste herziening van de wet op het auteursrecht van +geschriften en muziekwerken eene bepaling opgenomen, die slechts in +beperkte mate het auteursrecht der componisten met betrekking tot de +mechanische muziekinstrumenten erkent (§ 22); doch tegelijk met +deze bepaling nam de Rijksdag eene motie aan, waarin aan de Regeering +werd verzocht in overleg te treden met de <span class="pagenum">[<a id= +"xd20e8820" href="#xd20e8820" name="xd20e8820">243</a>]</span>andere +mogendheden, die deel uitmaken van het internationaal Verbond, ten +einde tot een volledige bescherming der auteurs op dit punt te komen. +In Oostenrijk ging men nog verder: daar werd in 1895 eene nieuwe +bepaling in de wet op het auteursrecht opgenomen, die het gebruik van +muziekstukken voor mechanische instrumenten volkomen vrijlaat; in de +uiteenzetting der motieven werd deze bepaling aangeprezen als een +middel om de Oostenrijksche industrie van muziekinstrumenten te steunen +in de concurrentie met de buitenlandsche.</p> +<p>Ik heb gemeend, de vermelding van deze feiten niet achterwege te +moeten laten, omdat daarin m. i. voor een groot deel de verklaring is +te vinden van de gebrekkige bescherming, die den auteurs over het +algemeen nog tegen deze nieuwe exploitatie hunner werken wordt +verleend. Dat in beginsel het uitsluitend exploitatierecht der auteurs +ook in dit opzicht volledige erkenning verdient, schijnt vrij algemeen +te worden toegegeven; dit blijkt ook wel uit de jurisprudentie in +verschillende landen, die in de meeste gevallen de bestaande +wetsbepalingen zooveel mogelijk ten gunste der auteurs uitlegt<a class= +"noteref" id="xd20e8824src" href="#xd20e8824" name= +"xd20e8824src">12</a>. Doch wat de eenige afdoende maatregel zou zijn +om aan de bestaande misbruiken een einde te maken nl. eene stellige +bepaling in de wet, die het recht der auteurs buiten twijfel stelt; +daartoe heeft tot nu toe nog geen enkele staat willen overgaan. Nu +echter op de Conferentie van Berlijn van 1908 eene bepaling in de +internationale Conventie is opgenomen, die de bescherming der auteurs +in dit opzicht, althans binnen zekere grenzen, verplichtend stelt, is +het te verwachten, dat aan dezen toestand spoedig een einde zal +komen.</p> +<hr class="tb"> +<p>De vraag, of volgens onze wet op het auteursrecht het gebruik van +muziekstukken en geschriften voor de vervaardiging van rollen of platen +van muziekinstrumenten en phonografen zonder toestemming van den auteur +verboden is, zal men ontkennend moeten beantwoorden. Het vervaardigen +en verspreiden van deze rollen of platen kan men moeilijk noemen een +„door den druk gemeen maken”, al worden misschien bij de +verveelvoudiging ervan procédé’s gevolgd, die +groote verwantschap met den druk vertoonen. <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e8840" href="#xd20e8840" name= +"xd20e8840">244</a>]</span></p> +<p>Volgens de algemeene beginselen echter, die bij de voorbereiding der +wet werden gevolgd, moesten de auteurs ongetwijfeld tegen dit gebruik +hunner werken beschermd zijn. „Wat is het wezen van het regt dat +men aan de auteurs toekent?” wordt in de M. v. T. onzer wet (p. +2) gevraagd. En als antwoord wordt gegeven: „Het is de +uitsluitende bevoegdheid tot reproductie van hun werk voor het publiek. +Indien nu een werk zich tot verschillende soorten van reproductie +leent, moet op alle, voor zoover zij inderdaad van beteekenis zijn, +worden acht geslagen. Al die soorten van reproductie geven toch eerst +te zamen de materiele waarde aan van het werk.” Men kan aannemen, +dat voor de reproductie, waarover ik hier spreek, geene uitzondering +zou zijn gemaakt, indien zij toen reeds—wat nu ongetwijfeld het +geval is—had behoord tot diegene, welke „inderdaad van +beteekenis zijn”. Had men het in het voorloopig verslag (p. 5) +geopperde voorstel gevolgd, om in plaats van: „door den druk +gemeen te maken” in de wet te lezen: „langs mechanischen +weg te vermenigvuldigen en in den handel te brengen” of: +„door den druk of op andere wijze gemeen te maken”, dan zou +de bedoelde bescherming nu reeds in ons land bestaan. Men achtte +echter—met het oog op de reproductiemiddelen van dien +tijd—de oorspronkelijk gekozen uitdrukking voldoende, en het +gevolg hiervan is, dat thans slechts door eene wetswijziging de +toepassing van het juiste beginsel op dit punt zal kunnen worden +verzekerd.</p> +</div> +</div> +<div class="div3" id="ch4.1.4"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main">IV Reproductie door den kinematograaf</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Een ander reproductiemiddel, dat eerst in den jongsten +tijd in toepassing is gebracht, is de <i>kinematograaf</i>. Er is reeds +gesproken over de pantomimes of dramaatjes, die aan de kinematograaf +hun ontstaan te danken hebben. Hier hebben wij uitsluitend te maken met +den kinematograaf als reproductie-middel. De vraag is dus, of de +vervaardiging van kinematographische afbeeldingen van balletten, +pantomimes of tooneelstukken als exploitatie van die werken en dus, +indien het zonder toestemming van den auteur geschiedt, als inbreuk op +diens recht is te beschouwen. M. i. bestaat er geen reden, deze vraag +in ontkennenden zin te beantwoorden. In de meeste gevallen zal de +kinematographische reproductie worden gemaakt met het doel de films te +gebruiken voor openbare vertooningen in zoogenaamde <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e8852" href="#xd20e8852" name= +"xd20e8852">245</a>]</span>bioscope-theaters. Hierin is ongetwijfeld +eene exploitatie van de gereproduceerde werken te zien en wel eene die +hoe langer hoe meer algemeen begint te worden. Doch ook afgezien van +openbare vertooningen (waarop ik hieronder bij de bespreking van op- en +uitvoeringsrecht nog terugkom) meen ik, dat in het vervaardigen en +verspreiden van de films reeds alle kenmerken eener exploitatie zijn +gelegen. De ondernemers van bioscope-voorstellingen behoeven volstrekt +niet de eenige koopers der kinematographische films te zijn. Met +betrekkelijk weinig kosten kan men zich tegenwoordig toestelletjes +aanschaffen, die de kinematographische beelden op de vereischte wijze +projecteeren; waardoor men dus in staat wordt gesteld alle mogelijke +pantomimes, balletten enz. in den huiselijken kring te vertoonen. Deze +toepassing van den kinematograaf is—het moet worden +toegegeven—tot nu toe nog weinig algemeen, doch de voorspelling +is m. i. niet te gewaagd, dat zij dit in de eerstkomende jaren meer en +meer zal worden. Men bedenke, binnen hoe korten tijd de phonograaf zich +eene plaats in bijna ieder huis heeft veroverd!</p> +<p>Hoewel het uitsluitend reproductie-recht van tooneelstukken en +pantomimes door middel van den kinematograaf nog in geen enkele wet +uitdrukkelijk den auteurs wordt toegekend (wél in de herziene +Berner Conventie art. 14), heeft het toch reeds in enkele gevallen voor +den rechter erkenning gevonden. Zoo o.a. in een vonnis van de +Seine-rechtbank van 7 Juli 1908, waarvan een der overwegingen luidt: +„<span lang="fr">Attendu que la bande cinématographique, +ou film, sur laquelle sont reproduites à l’aide +d’une succession de photographies les diverses +péripéties, soit d’une oeuvre dramatique, soit +d’une féeerie, d’une pantomime ou d’un +opéra, et qui est par elle-même, en dehors de +l’adaption à un mécanisme quelconque, lisible et +compréhensible pour tous, doit être +considérée comme une édition tombant sous +l’application de la loi des 19–24 juillet 1793;... +etc.</span>”<a class="noteref" id="xd20e8859src" href= +"#xd20e8859" name="xd20e8859src">13</a></p> +<p>In ons land bestaat weinig kans dat, onder vigueur van de +tegenwoordige wet, ooit eene beslissing in dezen zin zal worden +gewezen. Ik kan hier verwijzen naar wat boven over de beteekenis van de +uitdrukking „door den druk gemeen maken” is gezegd in +verband met de mechanische muziekinstrumenten. Weliswaar werd bij de +voorbereiding der wet ook de photographie genoemd onder de <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e8872" href="#xd20e8872" name= +"xd20e8872">246</a>]</span>reproductie-middelen waarmede inbreuk op het +auteursrecht zou kunnen worden gepleegd, doch men had hiermede +klaarblijkelijk alleen op het oog de photographische reproductie van +plaat- en kaartwerken of van bladzijden muziek- of letterschrift. Het +behoeft niet te worden gezegd, dat de kinematographische reproductie +van tafereelen van een ballet of drama geheel iets anders is. Ik meen +daarom, dat ook hier slechts eene herziening der wet uitkomst kan +brengen; doch ook hier zal men daarbij slechts het beginsel hebben te +volgen, dat reeds in de memorie van toelichting der tegenwoordige wet +duidelijk is uitgesproken, dat nl. elk reproductie-middel, waartoe een +werk zich leent, en dat van genoegzame beteekenis is, den auteur +uitsluitend moet zijn voorbehouden.</p> +</div> +</div> +<div class="div3" id="ch4.1.5"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main">V Op- en uitvoering</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De beteekenis van op- of uitvoering van tooneelwerken +en muziekstukken behoeft wel niet afzonderlijk in het licht te worden +gesteld. Evenmin zal het eenig betoog behoeven, dat de op- of +uitvoering, voor zoover zij in het openbaar geschiedt, eene exploitatie +uitmaakt van het tooneel- of muziekstuk. Men kan zeggen, dat zij in de +meeste gevallen het eenige middel is, waardoor het publiek in staat +wordt gesteld het werk volkomen te genieten.</p> +<p>Met evenveel grond als het door den druk gemeen maken behoort dus +het in het openbaar uit- of opvoeren uitsluitend den auteur te zijn +voorbehouden. In verreweg de meeste landen is dit ook het geval; +slechts in enkele wetten treft men nog bepalingen aan, die het uit- of +opvoeringsrecht aan bijzondere voorwaarden verbinden of het in +tijdsduur bij het kopierecht achterstellen.</p> +<p>Onze wet is op dit punt nog zeer achterlijk: een uitvoeringsrecht +voor muziekstukken bestaat in het geheel niet, terwijl het +opvoeringsrecht van dramatisch-muzikale werken en tooneelwerken vervalt +bij de uitgave, tenzij het uitdrukkelijk wordt voorbehouden. Wordt aan +deze voorwaarde voldaan, dan duurt het nog slechts tien jaar (art. +15).</p> +<p>De argumenten, die voor eene dergelijke besnoeiing van het +auteursrecht worden aangevoerd, berusten grootendeels op de verkeerde +voorstelling, alsof het auteursrecht in wezen eigenlijk niets anders +zou zijn dan kopierecht (recht om uitsluitend door den druk gemeen te +maken). Hierover is reeds, naar ik meen, genoeg gezegd; de bewering +<span class="pagenum">[<a id="xd20e8885" href="#xd20e8885" name= +"xd20e8885">247</a>]</span>b.v. dat schrijvers van tooneelstukken en +componisten, indien hun uit- en opvoeringsrecht erkend wordt, een +dubbel recht zouden genieten, hetgeen dan eene onbillijkheid zou zijn +tegenover schrijvers van stukken, die niet voor opvoering vatbaar +zijn<a class="noteref" id="xd20e8887src" href="#xd20e8887" name= +"xd20e8887src">14</a>, vindt in het voorgaande reeds voldoende +weerlegging. Op dezen grond zou men ook kunnen beweren, dat de eigenaar +van een paard, hetwelk én als rij- én als koetspaard +gebruikt kan worden, een dubbel recht geniet, en dat hij op onbillijke +wijze is bevoorrecht boven andere eigenaren, wier paarden alleen kunnen +trekken!</p> +<p>Men heeft ook beweerd—en dit betreft in het bijzonder het uit- +en opvoeringsrecht van stukken die in druk zijn uitgekomen—dat +juist datgene wat de kooper van gedrukte muziek ermee voor heeft is: ze +te spelen, uit te voeren. Het zou dus geen zin hebben, dat voor elke +uitvoering nog eens de toestemming van den auteur moet worden gevraagd, +daar deze verondersteld kan worden met het feit der uitgave gegeven te +zijn. Doch zij die zoo redeneeren zien blijkbaar over het hoofd, dat +het uitvoeringsrecht alleen betrekking heeft op de uitvoering <i>in het +openbaar</i>. Wie b.v. een wals koopt voor piano mag deze zooveel hij +wil voor zich en zijne huisgenooten spelen; niemand zal hierin een +inbreuk op het auteursrecht zien. Doch het is wat anders, wanneer men +het stuk op een openbaar concert gaat voordragen. Dan wordt het eene +exploitatie, waarvoor de auteur niet geacht kan worden bij de uitgave +zijne toestemming te hebben gegeven.</p> +<hr class="tb"> +<p>Dat de auteur alleen <i>openbare</i> uit- en opvoeringen kan +verbieden, geldt in alle landen. Niet overal worden daarvoor echter +dezelfde kenmerken aangenomen. Het beste schijnt mij het door Kohler +gestelde, die eene op- of uitvoering openbaar noemt, „wenn sie +über das Häusliche hinausgeht.” Dit kan dus b.v. ook in +een particulier huis het geval zijn, indien nl. zooveel gasten zijn +gevraagd „dasz die Gesellschaft die häusliche Wesenheit +einbüszt”<a class="noteref" id="xd20e8902src" href= +"#xd20e8902" name="xd20e8902src">15</a>.</p> +<p>Geen vereischte voor eene openbare uit- of opvoering is, dat de +toegang voor ieder, al of niet tegen betaling, vrijstaat. Dit wordt +<span class="pagenum">[<a id="xd20e8909" href="#xd20e8909" name= +"xd20e8909">248</a>]</span>vrijwel algemeen, in wetenschap en practijk +aangenomen<a class="noteref" id="xd20e8911src" href="#xd20e8911" name= +"xd20e8911src">16</a>. Op een feest, dat toegankelijk is voor leden en +genoodigden van eene <span class="corr" id="xd20e8929" title= +"Bron: societeit">sociëteit</span> of andere vereeniging, zal dus +de uitvoering eene openbare kunnen zijn<a class="noteref" id= +"xd20e8932src" href="#xd20e8932" name="xd20e8932src">17</a>.</p> +<p>Onze wet stelt met uit- of opvoering in het openbaar gelijk: +„elke uit- of opvoering, die tegen betaling, voor eens of voor +meermalen, toegankelijk is, zelfs dan wanneer bovendien eene ballotage +gevorderd wordt” (art. 1 tweede lid). Men zal m. i. ook dan +kunnen aannemen, dat eene uitvoering toegankelijk is tegen betaling in +den zin van deze bepaling, indien de betaling geschiedt in den vorm +eener jaarlijksche contributie van de leden der vereeniging; terwijl +dan het lidmaatschap recht geeft op een of meer plaatsen bij de +voorstelling.</p> +<p>Of de op- of uitvoering geschiedt door musici of tooneelspelers van +beroep dan wel door dilettanten maakt geen verschil; evenmin mag het +doel, waarvoor de opbrengst is bestemd, in aanmerking worden genomen. +Zoo bestaat er b. v. geen reden, om het vrij gebruik van stukken zonder +toestemming des auteurs toe te laten voor weldadigheidsvoorstellingen, +zooals eenigen tijd geleden in Frankrijk is voorgesteld. Terecht is +hiertegen opgemerkt, dat niemand tegen wil en dank gedwongen moet +kunnen worden, aan een weldadig doel mede te werken. Men zou dan +evengoed kunnen verlangen, dat de eigenaars van zalen gedwongen werden +deze gratis voor zulke voorstellingen af te staan<a class="noteref" id= +"xd20e8954src" href="#xd20e8954" name="xd20e8954src">18</a>. Hetzelfde +geldt voor voorstellingen of concerten, waarvan de toegang vrij is, en +waarbij ook overigens elk winstbejag is uitgesloten. Het moge een +loffelijke daad zijn, dat iemand zijnen medeburgers een avond van +genoegen of kunstgenot wil verschaffen en daarvoor eene +gratis-voorstelling organiseert, dit geeft hem nog geen recht, om voor +dit doel ongevraagd over andermans goed te beschikken. De bepaling van +de Zwitsersche wet (art. 11 n<sup>o</sup>. 10) die <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e8966" href="#xd20e8966" name= +"xd20e8966">249</a>]</span>het gebruik van stukken vrijlaat voor op- en +uitvoeringen, waarvan het doel niet is winst te behalen, verdient +daarom afkeuring<a class="noteref" id="xd20e8968src" href="#xd20e8968" +name="xd20e8968src">19</a>.</p> +<p>De op- of uitvoering behoeft niet, om een inbreuk op het +auteursrecht uit te maken, aan zekere artistieke eischen te voldoen. +Ook gebrekkige opvoeringen moet de auteur kunnen verbieden<a class= +"noteref" id="xd20e8979src" href="#xd20e8979" name= +"xd20e8979src">20</a>. Daarom zal men ook als op- of uitvoering hebben +aan te merken vertooningen van den kinematograaf en +„concerten”, waar zich phonograaf, grammophoon, pianola en +dergelijken laten hooren. Dat door middel van deze instrumenten inbreuk +op het reproductie-recht kan worden gepleegd (nl. door de vervaardiging +en verspreiding van kinematograaf-films en van rollen en platen, die +bij de mechanische muziekinstrumenten en phonografen behooren) is +hierboven reeds betoogd. Er bestaat zeker niet minder reden, om ook de +op- en uitvoeringen door middel van deze instrumenten, voorzoover zij +in het openbaar plaats hebben in den bovenaangegeven zin, als inbreuk +op het op- of uitvoeringsrecht aan te merken. Wat de kinematographische +voorstelling betreft, heeft een Engelsch rechter onlangs uitgemaakt, +dat zij wel degelijk eene „voorstelling” is in den zin der +wet, omdat de figuren, die de kinematograaf laat zien, volkomen den +indruk maken van levende personen<a class="noteref" id="xd20e8988src" +href="#xd20e8988" name="xd20e8988src">21</a>. M. i. zal men ook volgens +onze wet hetzelfde mogen aannemen. Dat men bij het tot standkomen der +wet aan kinematographische voorstellingen niet heeft gedacht, kan geen +grond zijn voor het tegendeel. Wij hebben hier te doen met eene +„opvoering”, die in die jaren nog niet bekend was, doch die +thans evengoed dezen naam verdient als die, waarbij tooneelspelers of +dansers in levenden lijve optreden.</p> +<p>Het in het openbaar ten gehoore brengen van muziekstukken door +muziekinstrumenten en phonografen wordt in de meeste landen, voorzoover +de bijzondere wetsbepalingen niet uitdrukkelijk het tegendeel inhouden +(zooals b. v. in Oostenrijk), door de jurisprudentie met eene openbare +uitvoering gelijk gesteld<a class="noteref" id="xd20e8996src" href= +"#xd20e8996" name="xd20e8996src">22</a>. In België werd ook als +<span class="pagenum">[<a id="xd20e9002" href="#xd20e9002" name= +"xd20e9002">250</a>]</span>inbreuk op het uitvoeringsrecht aangemerkt +het gebruik maken van <i>theatrophonen</i>, eene soort van +telephoon-toestellen, die verbonden met schouwburgen of concertzalen, +de muziek die aldaar gespeeld wordt op andere plaatsen doen hooren. De +vrede-rechter te Brussel besliste (2 October 1899), dat het niet +geoorloofd was eene grootere publiciteit aan het werk te geven dan door +den auteur was voorzien en goedgekeurd. Al was dus van den auteur +toestemming verkregen om zijne muziek in den schouwburg ten gehoore te +brengen, dit gaf nog niet de bevoegdheid om die met behulp der genoemde +instrumenten ook elders te doen weerklinken<a class="noteref" id= +"xd20e9007src" href="#xd20e9007" name="xd20e9007src">23</a>.</p> +<p>In het algemeen kan nog over het ten gehoore brengen van muziek in +het openbaar worden gezegd, dat niet alleen formeele concerten, waar +men uitsluitend komt (althans geacht wordt te komen) om naar de muziek +te luisteren, als openbare uitvoeringen zijn te beschouwen, waardoor +inbreuk kan worden gemaakt op het auteursrecht; maar dat ook hiertoe te +rekenen zijn de zoogenaamde „strijkjes” in koffiehuizen en +hotels, op publieke bals en op tentoonstellingen, sportfeesten en +dergelijke. Hierbij doet zich dan nog de vraag voor, of de muzikanten +dan wel degeen die ze laat spelen de overtreders zijn van het +uitvoeringsrecht, ingeval er stukken zijn gespeeld zonder toestemming +van den auteur. Meestal wordt door de jurisprudentie het laatste +aangenomen; de eigenaar van het hotel of koffiehuis en de verhuurder +der concertzaal worden dus als de eigenlijke ondernemers der verboden +uitvoering aangemerkt<a class="noteref" id="xd20e9014src" href= +"#xd20e9014" name="xd20e9014src">24</a>. Dit schijnt mij ook juist, al +kan niet worden ontkend, dat eene strenge toepassing van dezen regel in +sommige gevallen tot onbillijkheden kan leiden. Voor hotel- of +koffiehuis-houders is het b.v. hoogst moeilijk ervoor te zorgen, dat +geen verboden stukken worden gespeeld in hunne zalen en het is daarom +wel te verklaren, dat van de zijde van deze personen, die zich vroeger +nooit om eenig auteursrecht hadden te bekommeren, hier en daar +protesten zijn gehoord. Ik meen echter dat conflicten, zooals die zich +b.v. in Duitschland hebben voorgedaan<a class="noteref" id= +"xd20e9026src" href="#xd20e9026" name="xd20e9026src">25</a>, +<span class="pagenum">[<a id="xd20e9032" href="#xd20e9032" name= +"xd20e9032">251</a>]</span>in de meeste gevallen wel zullen kunnen +worden vermeden door een bezadigd en tactvol optreden van de +vereenigingen van componisten, die zich met het innen der +tantièmes voor hunne leden belasten.</p> +</div> +</div> +<div class="div3" id="ch4.1.6"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main">VI Voordracht</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Terwijl op- en uitvoeringsrecht van muziek- en +tooneelwerken bijna overal erkend wordt, wordt het recht om +letterkundige werken in het openbaar voor te dragen, nog slechts door +enkele wetten aan de auteurs verleend<a class="noteref" id= +"xd20e9039src" href="#xd20e9039" name="xd20e9039src">26</a>. De reden +zal men waarschijnlijk grootendeels hierin moeten zoeken, dat men het +gebruik, dat op deze wijze van de letterkundige producten wordt +gemaakt, van te weinig belang achtte voor de auteurs, om het te +verbieden.</p> +<p>Ik meen echter, dat er wel reden zou bestaan om dit recht te +erkennen. De voordracht moge een niet zoo gewone en veelvuldig +voorkomende vorm van exploitatie zijn als b.v. de uitvoering van +muziekstukken; evengoed als deze kan zij toch het karakter hebben van +eene exploitatie. Naar hetgeen trouwens in de laatste jaren—in +het bijzonder hier te lande—kan worden waargenomen, behooren +openbare voordracht-avonden geenszins tot de groote zeldzaamheden. De +kunst van declameeren en verzen-„zeggen” is—naar het +mij voorkomt—tegenwoordig weer meer in eere dan eenigen tijd +geleden het geval was. (Ik denk hier b.v. aan de voordracht-avonden van +Willem Royaards, Albert Vogel e. a.) Ook dramatische werken worden +wel—hetzij geheel, hetzij gedeeltelijk—door +één persoon voorgedragen. Het is m. i. eene groote +onbillijkheid dat een declamator, die dikwijls even volle zalen trekt, +elk tooneelstuk zonder toestemming des schrijvers mag gebruiken, +terwijl een tooneelgezelschap verplicht is het opvoeringsrecht te +eerbiedigen.</p> +<p>Practische bezwaren tegen de invoering van een uitsluitend recht van +voordracht zijn m. i. niet in te brengen. Natuurlijk dient alleen de +<i>openbare</i> voordracht verboden te zijn; de kenmerken der +openbaarheid kunnen hier dezelfde zijn als bij de op- en uitvoering. +<span class="pagenum">[<a id="xd20e9052" href="#xd20e9052" name= +"xd20e9052">252</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div class="div3" id="ch4.1.7"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main">VII Reproductie van werken van beeldende kunst</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Over het recht van den beeldenden kunstenaar behoeft +na het voorgaande niet lang gesproken te worden. De exploitatie van een +werk van beeldende kunst kan slechts plaats hebben door nieuwe +„verwerkelijkingen”. In het vorige hoofdstuk is betoogd, +dat daaronder te verstaan zijn alle reproducties, ook die in een +anderen kunstvorm, mits daarin de persoonlijke innerlijke voorstelling, +welke aan het oorspronkelijke werk ten grondslag heeft gelegen, kan +worden teruggevonden.</p> +<p>Het uitsluitend recht van den auteur bestaat nu hierin, dat hij +alleen dergelijke reproducties mag vervaardigen en verspreiden. +Hiervoor gelden dezelfde regels, die hierboven ten aanzien van de +vervaardiging en verspreiding van gedrukte exemplaren van geschriften +en muziekwerken zijn genoemd, zoodat daarover niet meer gesproken +behoeft te worden.</p> +<p>In het Ontw. B. K. wordt het auteursrecht van den beeldenden +kunstenaar omschreven als „het recht om ... te copieeren, na te +bootsen, af te beelden en te verveelvoudigen, of dit door anderen te +laten doen” (art. 1). Dit ziet dus oogenschijnlijk op elke +vervaardiging; ook die, waarbij geene <span class="corr" id="xd20e9063" +title="Bron: verspeiding">verspreiding</span> of „gemeen +making” het doel is. Het Ontwerp laat echter in een ander artikel +het maken van eene kopie voor eigen studie, mits dit zonder eenig +rechtstreeksch of zijdelingsch winstbejag geschiedt, geheel vrij (art. +3, b) en door deze bepaling wordt aan het beginsel, dat door de +<i>vervaardiging</i> eener reproductie op zichzelf geen inbreuk op het +auteursrecht wordt gepleegd, weer voldoende eer bewezen. Immers bij de +<i>mechanische</i> verveelvoudiging kan de bedoeling om te verspreiden +steeds gepraesumeerd worden<a class="noteref" id="xd20e9072src" href= +"#xd20e9072" name="xd20e9072src">27</a>.</p> +<p>Onder reproductie (ook volgens het Ontw. B. K.) zal men ook moeten +rekenen die door middel van lichtbeelden. Eene uitdrukkelijke bepaling +hierover zooals de nieuwe Duitsche wet bevat (wet van 9 Jan. 1907 art. +15) zou m. i. in het Ontw. B. K. onnoodig zijn, nu dit o.a. het +„afbeelden langs mechanischen weg” zonder toestemming van +den auteur verbiedt.</p> +<p>Daarentegen is niet als een inbreuk op het auteursrecht te +beschouwen <span class="pagenum">[<a id="xd20e9082" href="#xd20e9082" +name="xd20e9082">253</a>]</span>het tentoonstellen van een kunstwerk, +voor zoover daarvoor geen ongeoorloofde reproductie heeft plaats gehad. +In sommige gevallen zou men weliswaar in de tentoonstelling eene +exploitatie kunnen zien; het zou echter te ver gaan den auteur hiervoor +een uitsluitend recht te verleenen, daar hierdoor te zeer zou worden +ingegrepen in het recht van den eigenaar van het voorwerp, waarin het +kunstwerk is belichaamd (origineel of reproductie). Ook hier kan dus +als regel worden gesteld, dat wanneer eenmaal een door of met +toestemming van den auteur vervaardigd exemplaar (en hier is onder +„exemplaar” ook te verstaan het origineel) een kooper heeft +gevonden, de verdere verspreiding of vertooning daarvan geoorloofd +is.</p> +<p>Het kan vrijwel overbodig worden geacht er nog op te wijzen, dat de +waardevermeerdering van een kunstwerk (d. w. z. van de materieele +verwerkelijking ervan), nadat het in andere handen is overgegaan, nooit +eenigen grond kan opleveren voor eene actie van den auteur, om daarvan +zijn deel te krijgen. Het moge onbillijk zijn, dat speculanten in +schilderijen soms groote winsten kunnen maken als gevolg van +prijsverhoogingen, die meestal wel uitsluitend zullen zijn te danken +aan den lateren arbeid van den schilder, waardoor zijn naam meer in +aanzien is gekomen; een <i>recht</i> van den schilder op een deel van +die winst bestaat niet en in geen geval als uitvloeisel van het +auteursrecht, dat niet het lichamelijke voorwerp, maar de +onlichamelijke kunstschepping tot object heeft<a class="noteref" id= +"xd20e9089src" href="#xd20e9089" name="xd20e9089src">28</a>.</p> +<hr class="tb"> +<p>Wat van de reproductie van werken van beeldende kunst is gezegd, +geldt m. m. ook voor photographieën, voortbrengselen der +kunstnijverheid en werken der bouwkunst. Photographieën zijn in +dit opzicht volkomen met de werken van beeldende kunst gelijk te +stellen. De voortbrengselen der kunstnijverheid worden weliswaar in den +regel op eenigszins andere wijze gereproduceerd, dit maakt met +betrekking tot het uitsluitend reproductierecht toch geen overwegend +verschil uit. Ten aanzien van eene nagemaakte vaas b.v. gelden dezelfde +<span class="pagenum">[<a id="xd20e9105" href="#xd20e9105" name= +"xd20e9105">254</a>]</span>regels als ten aanzien van een gekopieerd +schilderij. Wat eindelijk de werken der bouwkunst betreft, de +verschillende reproductiemiddelen, welke den auteur dienen te zijn +voorbehouden, werden bij de bespreking dezer werken reeds genoemd. +Daaraan kan hier nog worden toegevoegd, dat het <i>bouwen</i> steeds +als eene exploitatie is te beschouwen, ook indien het geschiedt voor +eigen gebruik; hierdoor toch wordt de schepping van den kunstenaar +altijd min of meer openbaar gemaakt.</p> +</div> +</div> +</div> +</div> +<div class="div2" id="ch4.2"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h3 class="main">§ 2 Duur</h3> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Eene eigenaardigheid van het auteursrecht is, dat het +in tijdsduur beperkt is. Na verloop van een aantal jaren neemt het een +einde. Een eeuwigdurend auteursrecht, zooals o. a. volgens de eerste +regelingen in ons land bestond (Publicatie van het provinciaal bestuur +van Holland van 1796 en Publicatie van het Staatsbewind der Bataafsche +Republiek van 3 Juli 1803), vindt men nu nog slechts in vier landen, te +weten: Guatemala, Mexico, Nicaragua en Venezuela. Overal elders is het +auteursrecht aan een bepaalden termijn gebonden.</p> +<p>Men heeft deze tijdelijkheid van het recht wel als argument +aangevoerd om de rechtmatigheid van de auteursbescherming te betwisten. +Een recht—zoo wordt soms geredeneerd—dat de wetgever op een +gegeven oogenblik laat vervallen zonder daarvoor eene +schadeloosstelling in de plaats te stellen, verdient eigenlijk den naam +van „recht” niet te dragen<a class="noteref" id= +"xd20e9117src" href="#xd20e9117" name="xd20e9117src">29</a>.</p> +<p>Deze redeneering gaat op tegen degenen, die het auteursrecht +volkomen met den eigendom op lichamelijke zaken willen gelijkstellen. +Eigendom is naar zijn aard altijddurend, d. w. z. hij gaat niet teniet +zoolang de zaak, welke er het voorwerp van is, blijft bestaan; een +eigendomsrecht, dat de wet slechts voor een beperkten tijd zou +verleenen, zou inderdaad een van de essentieele kenmerken van den +eigendom missen.</p> +<p>Wij hebben echter gezien, dat het auteursrecht geen eigendom is, +maar dat het als recht op een onlichamelijk goed een van de rechten op +lichamelijke zaken ver afwijkend karakter vertoont. Tot die +eigenaardigheden, <span class="pagenum">[<a id="xd20e9133" href= +"#xd20e9133" name="xd20e9133">255</a>]</span>waardoor het auteursrecht +zich van laatstgenoemde rechten onderscheidt en die voortkomen uit den +verschillenden aard van lichamelijke en onlichamelijke goederen, +behoort nu ook de tijdelijkheid van het recht. De aard der +onlichamelijke goederen (geschriften en kunstwerken) brengt mede, dat +zij na verloop van een aantal jaren gemeengoed worden. In den eersten +tijd na hun ontstaan bestaat er geen bezwaar tegen, dat de vraag +òf en zoo ja hòe zij geëxploiteerd zullen worden aan +een persoon staat te beantwoorden, en dat dus hun lot min of meer van +dien éénen persoon afhankelijk is. Men kan zelfs zeggen, +dat het in de natuur der dingen ligt, dat de auteur of zijne +rechtverkrijgenden alleen over het werk te zeggen hebben.</p> +<p>Na verloop van tijd wordt dit echter anders. Of het werk is +vergeten, zoodat er van eene exploitatie geen sprake meer is; òf +het blijkt een werk van blijvende waarde te zijn, en in dat geval is +het, zooals Kohler het uitdrukt, zóózeer „zum +Eigengut des ganzen Volkes, ja zum Kulturgut der ganzen +Menschheit”<a class="noteref" id="xd20e9137src" href="#xd20e9137" +name="xd20e9137src">30</a> geworden, dat men het aan deze bestemming +niet mag onttrekken door de beschikking erover aan één +persoon te laten.</p> +<p>Door de eerstgenoemde werken, die nl. welke b.v. een eeuw na hun +ontstaan totaal vergeten zijn, nog voorwerp van een privaatrecht te +doen zijn, zou men onnoodige verwikkelingen teweegbrengen; een recht +waar niemand iets om geeft en dat niet kan worden uitgeoefend heeft +trouwens geen reden van bestaan.</p> +<p>Doch voor de tweede categorie, de meesterstukken, waarop de tijd +geen invloed heeft gehad, zouden de gevolgen van een voortdurend +auteursrecht veel bedenkelijker zijn. Het is niet alleen wenschelijk, +maar tevens bepaald noodzakelijk, dat werken van b.v. <span class= +"corr" id="xd20e9146" title="Bron: Shakespaere">Shakespeare</span>, +Goethe, Vondel enz. door iedereen vrij kunnen benut worden. Men +behoeft, om dit in te zien, zich slechts even in te denken, dat b.v. op +den <i>Faust</i> of op <i>Hamlet</i> nu nog auteursrecht bestond, +zoodat dus geen enkele uitgave, vertaling, bewerking of opvoering zou +mogen worden ondernomen zonder toestemming van den rechthebbende. Wat +men van—op zichzelf misschien even waardevolle—werken van +tijdgenooten niet kan zeggen, geldt voor deze werken: geen beschaafd +mensch kan er meer buiten. Een erop gevestigd <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e9155" href="#xd20e9155" name= +"xd20e9155">256</a>]</span>auteursrecht zou—wat het anders niet +heeft—hier het karakter krijgen van een monopolie van de ergste +soort.</p> +<p>Men stelt nu echter de zaak verkeerd voor door te zeggen, dat het +recht der auteurs moet <i>wijken</i> voor rechten en belangen van +anderen; dat het—wat bij een ander recht niet dan met toekenning +van schadeloosstelling geschiedt—na verloop van zekeren tijd +eenvoudig „in het algemeen belang” wordt opgeheven. De +tijdelijkheid van het recht berust wel, zoo men wil, op overwegingen +van „algemeen belang”, doch zij is niet het resultaat van +een compromis tusschen een van nature eeuwigdurend recht aan den eenen +kant en het algemeen belang, dat zich tegen de voortdurendheid van het +recht verzet, aan den anderen kant. Die zoo redeneeren, zien voorbij, +dat „<span lang="de">das öffentliche Interesse die Natur des +Rechtsgutes und damit den Charakter des Rechts +mitbestimmt</span>”<a class="noteref" id="xd20e9165src" href= +"#xd20e9165" name="xd20e9165src">31</a>.</p> +<hr class="tb"> +<p>Het is—eenmaal het beginsel van de tijdelijkheid van het +auteursrecht aangenomen—terwille der rechtszekerheid +noodzakelijk, dat de duur door de wet eens voor al wordt vastgesteld. +Daarbij kan natuurlijk geen rekening worden gehouden met afzonderlijke +werken, ten aanzien waarvan zich het hierboven beschreven proces +langzamer of wel sneller voltrekt dan gewoonlijk. Er zijn werken, die +niet langer duren dan een maand of zelfs dan één enkelen +dag (b.v. dagblad-artikelen), andere die het veertig, vijftig jaar +uithouden zonder tot de meesterwerken te behooren die de eeuwen +trotseeren en verder bestaan er meesterwerken die terstond, andere die +eerst na honderden jaren als zoodanig erkend worden.</p> +<p>Het is daarom onmogelijk, dat de wettelijke termijn in alle gevallen +volkomen aan den eisch voldoet; nu eens zal men hem te kort, dan weer +te lang achten. Het is zaak, een gemiddelde te vinden, dat niet al te +willekeurig gekozen schijnt.</p> +<p>Gaat men de verschillende wetgevingen op dit punt na, dan vindt +men—behalve dan het altijddurend auteursrecht, dat in de vier +hierboven reeds genoemde staten geldt—dat er twee hoofdsystemen +hierbij voornamelijk worden gevolgd. Volgens het eerste systeem duurt +het auteursrecht een aantal jaren na den dood des auteurs, volgens het +tweede een aantal jaren na <span class="pagenum">[<a id="xd20e9182" +href="#xd20e9182" name="xd20e9182">257</a>]</span>de eerste uitgave van +het werk. Het eerste systeem wordt verreweg het meest gevolgd; men +vindt het in: België, Bolivia, Chili, Columbia, Costa-Rica, +Denemarken, Duitschland, Ecuador, Frankrijk, Haïti, Hongarije, +Japan, Luxemburg, Monaco, Noorwegen, Oostenrijk, Portugal, +Roemenië, Rusland, Salvador, Spanje, Tunis, Zweden en Zwitserland. +Daarentegen hebben slechts enkele landen het tweede systeem nl.: +Griekenland, Brazilië, Turkije en ons land. Engeland, Italië +en de Vereenigde Staten volgen een gemengd stelsel.</p> +<p>De voor- en nadeelen van elk dezer twee stelsels zijn reeds +dikwijls—ook in ons land—uitvoerig besproken<a class= +"noteref" id="xd20e9186src" href="#xd20e9186" name= +"xd20e9186src">32</a>; ik meen daarom daarover kort te kunnen zijn.</p> +<p>Het tijdstip der eerste uitgave als aanvangspunt heeft op dat van +den dood des auteurs dit voor, dat het terstond bekend is, terwijl +natuurlijk niet van tevoren kan gezegd worden, wanneer de auteur zal +sterven. Verder is een voordeel van dit stelsel dat alle werken +evenlang beschermd zijn, en niet—zooals volgens het andere +stelsel—de jeugdwerken, die meestal van minder beteekenis zijn, +langer dan degene die enkele jaren vóór den dood des +auteurs zijn ontstaan. Andere voordeelen zijn nog: De auteur met groote +sterfte-kans heeft een even duurzaam recht als zijn jonger of physiek +krachtiger kunstgenoot. Voor anonieme en pseudonieme werken behoeft +geen afzonderlijke regeling te worden gemaakt; evenmin voor werken +waarvan een rechtspersoon als auteur wordt aangemerkt. Het feit, dat +een werk meerdere auteurs heeft, oefent geen invloed uit op den duur +der bescherming. Ook behoeft men niet bang te zijn voor de kunstgreep, +waarmede volgens het andere stelsel een bejaard auteur den duur van +zijn recht zou kunnen verlengen, door nl. een jeugdig persoon als zijn +mede-auteur te laten optreden.</p> +<p>Deze overwegingen waren het voornamelijk, die in ons land bij de +keus tusschen de twee stelsels den doorslag hebben gegeven ten gunste +van het nu gevolgde. Tegenover deze voordeelen—waarvan ik de +beteekenis niet wil ontkennen—zijn echter ook enkele nadeelen te +stellen, die het andere stelsel niet heeft.</p> +<p>Als men den duur van het auteursrecht laat afhangen van het +<span class="pagenum">[<a id="xd20e9214" href="#xd20e9214" name= +"xd20e9214">258</a>]</span>tijdstip der eerste publicatie, is het +gewenscht dat dit tijdstip voor elk werk—liefst volgens +officieele gegevens—vaststa. Onze wet (art. 13) neemt daarvoor +aan de dagteekening van het bewijs van ontvangst door het Departement +van Justitie afgegeven aan hem, die de voor de vestiging van het +auteursrecht voorgeschreven formaliteiten heeft vervuld (artt. 10 en +11); eene soortgelijke regeling geeft het Ontw. B. K. (artt. 8 en 9). +Het gevolgde stelsel van tijdsduurberekening is op deze wijze +samengekoppeld met dat van verplichte inzending van exemplaren, +verklaringen, beschrijvingen en dergelijke. Dit schijnt mij een niet +onbelangrijk bezwaar van het stelsel, daar—zooals ik in een +volgend hoofdstuk hoop aan te toonen—voor deze verplichte (d. w. +z. op straffe van tenietgaan van het auteursrecht) inzendingen geen +grond bestaat en afschaffing daarvan zeer gewenscht is.</p> +<p>Een tweede nadeel van het stelsel is, dat van elk werk het +auteursrecht op een ander tijdstip een einde neemt. Duurt het recht +echter een bepaald aantal jaren na den dood van den auteur, dan is het +voor ieder, die er belang bij heeft, zeer gemakkelijk na te gaan, tot +hoe lang voor elk werk de bescherming duurt. Men heeft dan niet meer te +maken met de verschillende tijdstippen van de uitgave van elk werk maar +met slechts één: het sterfjaar van den auteur.</p> +<p>Ten slotte is er nog een argument, dat hier m. i. den doorslag moet +geven, al betreft het niet de <i>waarde</i> van het stelsel, maar +alleen het feit, dat het in de meeste landen wordt gevolgd. Met het oog +op de internationale regeling van het auteursrecht is uniformiteit der +verschillende wetgevingen, waar dit maar eenigszins mogelijk is, van +het grootste belang. Daar in alle tot de Berner Conventie toegetreden +landen behalve Engeland de duur van het auteursrecht wordt berekend +naar het tijdstip van overlijden des auteurs, zou het bij toetreding +van Nederland zeer gewenscht zijn, dat het zich op dit punt bij de +groote meerderheid aansloot. Hiervoor bestaat des te meer reden, nu het +hier geen vraagstuk betreft, waar belangrijke beginselen bij zijn +betrokken; maar waar het eenvoudig op het maken van eene zoo practisch +en doeltreffend mogelijke regeling aankomt.</p> +<p>In meerdere bijzonderheden omtrent den duur van het auteursrecht zal +ik niet treden; ik laat dus de afzonderlijke regelingen, die gemaakt +kunnen worden ten aanzien van pseudonieme of anonieme werken +<span class="pagenum">[<a id="xd20e9225" href="#xd20e9225" name= +"xd20e9225">259</a>]</span>of van die werken, waarvan een rechtspersoon +als auteur wordt aangemerkt, onbesproken<a class="noteref" id= +"xd20e9227src" href="#xd20e9227" name="xd20e9227src">33</a>. Evenmin +zal ik mij ophouden met de afzonderlijke termijnen, die in sommige +wetten nog ten aanzien van enkele bevoegdheden als: vertalingsrecht, +op- en uitvoeringsrecht enz. worden gesteld. Hier kan slechts worden +herhaald, wat bij de bespreking van elk dezer rechten is gezegd, dat +nl. voor bijzondere beperkingen, hetzij in tijdsduur, hetzij in ander +opzicht, geen grond bestaat.</p> +<p>Ten slotte nog eene opmerking van algemeenen aard over den tijdsduur +van het auteursrecht. Er valt hier en daar een streven op te merken om +dien duur steeds weer te verlengen. In de allerlaatste jaren is dit +eenigszins tot stilstand gekomen. Men kan zeggen, dat de normale +termijn tegenwoordig is die van vijftig jaar na den dood des auteurs; +in de nieuwere wetten op het auteursrecht wordt deze het meest +aangetroffen en ook in de herziene Berner Conventie is hij opgenomen +(art. 7). Volgens sommigen is dit echter nog niet lang genoeg; naar +hunne meening is elke verlenging als eene verbetering te beschouwen. +Dit schijnt b.v. in de <i lang="fr">Association</i> de heerschende +opvatting te zijn; in de model-wet van deze vereeniging is als termijn +gekozen: tachtig jaren na den dood des auteurs (art. 3), waarbij dan +nog in het oog moet worden gehouden, dat bij het vaststellen hiervan +rekening is gehouden met hetgeen voorloopig bereikbaar scheen. In +beginsel zou men wellicht nog verder willen gaan.</p> +<p>Naar mijne meening is echter een termijn van vijftig jaar na den +dood des auteurs ruimschoots voldoende. Indien hierin in de toekomst +verandering moet worden gebracht, dan zou ik zelfs eerder eene +verkorting dan eene verlenging raadzaam achten. Men heeft hierbij m. i. +rekening te houden met het niet te loochenen feit, dat het verkeer, ook +op letterkundig- en kunstgebied, tusschen alle volken der aarde zich +steeds meer ontwikkelt en steeds sneller wordt. Het gevolg is, dat +geschriften en kunstwerken hoe langer hoe minder tijd noodig hebben om +over de geheele wereld bekend te worden. Men kan er zeker van zijn, dat +een boek dat in Europa eenigen opgang maakt, binnen enkele maanden of +zelfs weken ook in Amerika door ieder zal worden gelezen. Het leven van +geschriften en kunstwerken wordt daardoor steeds korter, d. w. z. zij +zijn veel eerder <span class="pagenum">[<a id="xd20e9237" href= +"#xd20e9237" name="xd20e9237">260</a>]</span>algemeen bekend maar ook +weer veel eerder vergeten dan vroeger. Waar nu in verband hiermede de +exploitatie steeds intensiever wordt en tegelijkertijd binnen veel +korter tijd moet geschieden, daar is het m. i. redelijk en billijk, dat +het uitsluitend recht van exploitatie, dus het auteursrecht, hiermede +gelijken tred houde. Men streve ernaar den auteur een zoo volledig +mogelijke bescherming te verleenen tegen alle exploitanten, eene +bescherming, die hij ook in de meest afgelegen landen moge genieten; in +dit opzicht is elke versterking der bescherming als eene verbetering te +beschouwen. Doch wat het auteursrecht zoo in omvang en uitgebreidheid +wint, kan het desnoods in tijdsduur verliezen. Een vol auteursrecht, +dat b.v. zou duren twintig jaar na den dood des auteurs, maar dan ook +in de geheele wereld geëerbiedigd zou worden, schijnt mij +redelijker en beter dan een recht, dat tot tachtig of honderd jaar na +den dood des auteurs duurt, doch dat slechts in een enkelen staat +erkenning vindt. <span class="pagenum">[<a id="xd20e9239" href= +"#xd20e9239" name="xd20e9239">261</a>]</span></p> +</div> +</div> +</div> +<div class="footnotes"> +<hr class="fnsep"> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e8644" href="#xd20e8644src" name="xd20e8644">1</a></span> Cf. +<span class="sc">Kohler</span>, <i>Urheberrecht</i> p. 209.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e8672" href="#xd20e8672src" name="xd20e8672">2</a></span> +<i>Urheberrecht</i> p. 177 noot 10.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e8682" href="#xd20e8682src" name="xd20e8682">3</a></span> Men zie +het juiste arrest van het Hof van Amsterdam van 29 Sept. 1891 <i>Paleis +van Justitie</i> 1891 no. 93.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e8692" href="#xd20e8692src" name="xd20e8692">4</a></span> +<span class="sc">Kohler</span>, <i lang="de">Urheberrecht</i> pp. 181, +182.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e8700" href="#xd20e8700src" name="xd20e8700">5</a></span> Hof van +Appel New York 8 Jan. 1903, <i>D. A.</i> 1904 p. 62.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e8719" href="#xd20e8719src" name="xd20e8719">6</a></span> Memorie +van Toelichting W. A. R. t. a. p. p. 6.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e8724" href="#xd20e8724src" name="xd20e8724">7</a></span> +<span class="sc">Av. Rosmini</span>, <i lang="fr">Lettre +d’Italie</i>, <i>D. A.</i> 1894 p. 74.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e8745" href="#xd20e8745src" name="xd20e8745">8</a></span> +Medegedeeld door: <span class="sc">Darras</span>, <i>D. A.</i> 1890 p. +77.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e8754" href="#xd20e8754src" name="xd20e8754">9</a></span> Men zie: +<span class="sc">Darras</span>, <i>D. A.</i> 1891 p. 8; 1893 p. 48; +1895 pp. 129, 130.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e8766" href="#xd20e8766src" name="xd20e8766">10</a></span> <i>D. +A.</i> 1897 p. 45.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e8813" href="#xd20e8813src" name="xd20e8813">11</a></span> <i>D. +A.</i> 1908 p. 107.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e8824" href="#xd20e8824src" name="xd20e8824">12</a></span> Men zie +het overzicht hiervan in <i>D. A.</i> 1908 pp. 108 sqq. Cf. ook het +arrest van het Hof van Cassatie van Turijn van 5 Dec. 1908, medegedeeld +door Prof. <span class="sc">M. Amar</span> in <i>D. A.</i> 1909 p. +27.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e8859" href="#xd20e8859src" name="xd20e8859">13</a></span> +<span lang="fr">Tribunal Civil de la Seine 1<sup>re</sup> ch.</span> 7 +Juli 1908, <i>D. A.</i> 1908 p. 118.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e8887" href="#xd20e8887src" name="xd20e8887">14</a></span> Deze +bewering, afkomstig van „vele leden”, vindt men in het +voorloopig verslag der Tweede Kamer over de W. A. R. t. a. p. p. 2.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e8902" href="#xd20e8902src" name="xd20e8902">15</a></span> +<i>Urheberrecht</i> p. 185.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e8911" href="#xd20e8911src" name="xd20e8911">16</a></span> Men zie +b.v.: <span class="sc">Schuster</span> t. a. p. pp. 224, 225; +<span class="sc">Wauwermans</span>, <i>D. A.</i> 1893 p. 19; +<span class="sc">Rosmini</span>, <i>D. A.</i> 1893 pp. 60 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e8932" href="#xd20e8932src" name="xd20e8932">17</a></span> In +dezen zin o.a.: Rechtb. van Perpignan 30 Juni 1892, <i>D. A.</i> 1892 +pp. 138, 139. De Fransche jurisprudentie rekent echter de muziek, die +op gesloten bals wordt gemaakt, niet tot de openbare uitvoeringen. Cf. +<span class="sc">Darras</span>, <i>D. A.</i> 1903 p. 46. Men zie over +de Belgische jurisprudentie: <span class="sc">Wauwermans</span>, <i>D. +A.</i> 1901 p. 122.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e8954" href="#xd20e8954src" name="xd20e8954">18</a></span> Men zie +hierover: <i>D. A.</i> 1894 pp. 17 sqq. Cf. ook de juiste overwegingen +van de Rechtbank van Vercelli over deze vraag in haar vonnis van 19 +Juni 1889, <i>D. A.</i> 1890 p. 28.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e8968" href="#xd20e8968src" name="xd20e8968">19</a></span> Over +deze bepaling en hare uitlegging zie men eene verhandeling van Prof. +<span class="sc">Alex Reichel</span> in <i>D. A.</i> 1893 pp. 14 sqq. +Cf. ook § 27 van de Duitsche wet v. 19 Juni 1901.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e8979" href="#xd20e8979src" name="xd20e8979">20</a></span> Cf. +<span class="sc">Rosmini</span>, <i>D. A.</i> 1893 p. 61.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e8988" href="#xd20e8988src" name="xd20e8988">21</a></span> <i>D. +A.</i> 1908 p. 110.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e8996" href="#xd20e8996src" name="xd20e8996">22</a></span> Cf. +<i>D. A.</i> 1908 pp. 108 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e9007" href="#xd20e9007src" name="xd20e9007">23</a></span> <i>D. +A.</i> 1901 p. 32.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e9014" href="#xd20e9014src" name="xd20e9014">24</a></span> In +dezen zin o.a.: Reichsgericht 8, 18 en 29 Mei 1908, <i>D. A.</i> 1908 +p. 156; Gemengde Rechtb. van Caïro 26 Nov. 1892, <i>D. A.</i> 1894 +p. 55; Hof van Lyon 14 Nov. 1901 (automatisch muziek-instrument in een +koffiehuis), <i>D. A.</i> 1901 p. 16.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e9026" href="#xd20e9026src" name="xd20e9026">25</a></span> Men zie +hierover: <i>D. A.</i> 1907 p. 102; 1908 pp. 24 en 156.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e9039" href="#xd20e9039src" name="xd20e9039">26</a></span> Een +uitsluitend recht van voordracht bestaat in Spanje (Reglement van 3 +Sept. 1880 art. 62); in Duitschland vóórdat het werk in +druk is verschenen (<i>Urheberrechtsgesetz</i> § 11); terwijl het +in Noorwegen (art. 1), Denemarken (art. 1)] en Zweden (art. 3) bij de +uitgave in druk kan worden voorbehouden.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e9072" href="#xd20e9072src" name="xd20e9072">27</a></span> Cf. +<span class="sc">Swart</span> t. a. p. p. 132 en de aldaar genoemde +schrijvers.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e9089" href="#xd20e9089src" name="xd20e9089">28</a></span> In +kunstenaarskringen schijnt in dit opzicht van het auteursrecht soms +meer te worden verwacht, dan het kan geven; men zie b.v.: <i>Het Land +van Mauve</i> (<i>Bulletin van den Larenschen Kunsthandel</i>) no. 6, 5 +Nov. 1906. Men zie echter ook de juiste opmerkingen van Mr. +<span class="sc">Louis Israëls</span> hierover in hetzelfde +blaadje no. 8, 5 Jan. 1907.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e9117" href="#xd20e9117src" name="xd20e9117">29</a></span> Zoo +b.v.: <span class="sc">J. Mosmans</span>, <i>Diefstal? Nederland en de +Berner Conventie</i> pp. 10, 11. Men zie ook het hierboven (p. 80) +aangehaalde van Mr. <span class="sc">Freseman Viëtor</span>.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e9137" href="#xd20e9137src" name="xd20e9137">30</a></span> +<i>Urheberrecht</i> p. 232.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e9165" href="#xd20e9165src" name="xd20e9165">31</a></span> +<span class="sc">Kohler</span>, <i lang="de">Autorrecht</i> p. 51.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e9186" href="#xd20e9186src" name="xd20e9186">32</a></span> Men zie +b.v.: <span class="sc">de Ridder</span> t. a. p. p. 248; M. v. T. W. A. +R. <i>Handel. Tweede Kamer</i> 1876–1877. Bijl. 202 § 4; +<span class="sc">Freseman Viëtor</span>, <i>Kantteekeningen</i> +enz. t. a. p. p. 44; <span class="sc">Macaulay</span>, <i>Speeches</i> +t. a. p. pp. 273 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e9227" href="#xd20e9227src" name="xd20e9227">33</a></span> Men kan +hierover in het volgende hoofdstuk (pp. 268 sqq.) nog enkele +opmerkingen vinden in verband met de formaliteiten, die erbij te pas +komen.</p> +</div> +</div> +<div id="ch5" class="div1"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="label">Hoofdstuk V</h2> +<h2 class="main">Voorwaarden en formaliteiten</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Volgens de hierboven ontwikkelde beginselen ontstaat +het auteursrecht, zoodra het geschrift of kunstwerk, dat er het object +van is, op eenigerlei wijze tot uiting is gekomen; het scheppen van een +auteursproduct, dat aan de daarvoor gestelde eischen voldoet, brengt +vanzelf mede het ten behoeve van den schepper daarop gevestigde +recht.</p> +<p>Met deze opvatting zijn moeilijk in overeenstemming te brengen de +nog in verschillende wetgevingen voorkomende bepalingen, waarbij het +ontstaan of de uitoefening en in enkele gevallen de duur van het +auteursrecht afhankelijk worden gesteld van de vervulling van +bijzondere voorwaarden en formaliteiten. Bij den strijd, die in +meerdere landen, dikwijls met goed gevolg, tegen dergelijke bepalingen +is gevoerd, beriep men zich dan ook meestentijds op bovengenoemde +stelling; men voerde aan, dat het auteursrecht, even eerbiedwaardig als +andere privaatrechten, niet wegens een verzuim van formeelen aard door +den rechthebbende mocht kunnen worden verloren. Aan den anderen kant +werd door degenen, die de formaliteiten in bescherming namen, dit +meestal gedaan met een beroep op het feit, dat geen rechtsregels den +wetgever hier bonden, maar dat hij volkomen vrij was het auteursrecht, +dat louter op gronden van utiliteit den auteurs werd ingeruimd, +afhankelijk te stellen van de voorwaarden, die hij daarvoor dienstig +achtte.</p> +<p>Al is dus ook in dit onderdeel de tegenstelling recht of +doelmatigheid bij de beslissing van grooten invloed, geheel daardoor +beheerscht wordt deze m. i. toch niet. Ook waar het ’t meest +deugdelijke en <span class="pagenum">[<a id="xd20e9252" href= +"#xd20e9252" name="xd20e9252">262</a>]</span>meest eerbiedwaardige +recht geldt, kunnen er redenen zijn, die formaliteiten als de hier +bedoelde, op wier niet-naleving als sanctie staat het tenietgaan van +het recht, gewenscht of zelfs noodzakelijk maken. Dat dergelijke +redenen echter voor het auteursrecht niet aanwezig zijn, hoop ik in dit +hoofdstuk aan te toonen.</p> +<hr class="tb"> +<p>Men heeft te onderscheiden tusschen formeele voorwaarden +(formaliteiten) en materieele voorwaarden<a class="noteref" id= +"xd20e9258src" href="#xd20e9258" name="xd20e9258src">1</a>.</p> +<p>Tot de eerste behoort o. a. het inzenden van een of meer exemplaren +aan de daartoe aangewezen autoriteit of van verklaringen betreffende +tijd of plaats van het ontstaan of van de eerste publicatie van het +werk. Onder de materieele voorwaarden zou men in het algemeen alles +kunnen rekenen, wat voor het ontstaan van het auteursrecht vereischt +wordt, dus ook b.v. de innerlijke eigenschappen, waaraan een werk moet +voldoen, om voorwerp van auteursrecht te kunnen zijn. Zoo ruim moet de +uitdrukking hier echter niet worden opgevat. Alleen de +<i>uiterlijke</i> voorwaarden worden hier bedoeld, d. w. z. bepaalde +handelingen, die de auteur in sommige gevallen moet verrichten om zijn +recht niet te verliezen, zooals b.v. het voorbehoud van het vertalings- +en op- en uitvoeringsrecht, dat onze wet bij het in druk verschijnen +van een werk eischt, en andere verklaringen van dien aard.</p> +<p>Gaat men de verschillende wetgevingen na, dan vindt men in bijna +alle landen, waar de wet op het auteursrecht sinds kort gewijzigd of +hernieuwd is, de formaliteiten afgeschaft of tot een minimum beperkt. +In Zweden, Noorwegen en Duitschland ontbreken zij geheel, in +België, Zwitserland, Denemarken e. a. blijven zij tot enkele +gevallen beperkt<a class="noteref" id="xd20e9271src" href="#xd20e9271" +name="xd20e9271src">2</a>. Daar waar zij nog bestaan, zooals b.v. in +Italië, geven zij voortdurend aanleiding tot klachten van +belanghebbenden; ook is het wel merkwaardig, dat in laatstgenoemd land +door statistische gegevens is uitgewezen, dat voor de overgroote +meerderheid van de aldaar verschijnende werken de voorgeschreven +formaliteiten verzuimd worden. In de jaren 1887 tot 1891 werden van de +in druk verschenen werken gemiddeld slechts 5–1/2% behoorlijk +ingezonden, met het gevolg, <span class="pagenum">[<a id="xd20e9280" +href="#xd20e9280" name="xd20e9280">263</a>]</span>dat dus alle overige +94–1/2% van de bescherming der wet verstoken bleven<a class= +"noteref" id="xd20e9282src" href="#xd20e9282" name= +"xd20e9282src">3</a>. Zooals te verwachten was, zijn in het door eene +commissie uitgewerkte Wetsontwerp ter vervanging van de tegenwoordige +Italiaansche wet op het auteursrecht de lastige en ingewikkelde +formaliteiten-voorschriften aanmerkelijk vereenvoudigd: wel zijn daarin +verscheidene formaliteiten behouden, maar behoudens enkele +uitzonderingen zijn zij alle facultatief, zoodat verzuim geen invloed +heeft op het voortbestaan van het auteursrecht.</p> +<p>Het groote bezwaar tegen alle formaliteiten is juist, dat dikwijls +een klein verzuim, uit onwetendheid of onachtzaamheid gepleegd, soms +zonder schuld van den auteur, een zoo gewichtig gevolg heeft als het +geheele of gedeeltelijke tenietgaan van het auteursrecht. In de +internationale verhoudingen zijn de bezwaren nog grooter. Het is voor +een auteur bijna ondoenlijk en daarenboven zeer kostbaar, om in alle +landen, waar hij op de bescherming der wet prijs stelt, de +voorgeschreven formaliteiten in acht te nemen; eene internationale +regeling van het auteursrecht, die de verplichting daartoe laat +bestaan, zal daarom in de practijk slechts ten halve aan haar doel +beantwoorden.</p> +<p>Tegenover de groote lasten, die de formaliteiten voor de +belanghebbenden meebrengen, zijn ook wel eenige voordeelen te stellen. +Zoo kan de verplichte inzending van een exemplaar of van eene +omschrijving van het werk goede diensten bewijzen om de identiteit van +dat werk vast te stellen; terwijl de inschrijving in een openbaar +register voor ieder belanghebbende de mogelijkheid opent zich ervan te +vergewissen of op een bepaald werk al dan niet auteursrecht bestaat. +Daar waar de duur van het auteursrecht naar het tijdstip der eerste +uitgave wordt berekend kan uit de inschrijving in het register steeds +de juiste datum daarvan geconstateerd worden.</p> +<p>Dit alles kan echter evengoed op andere wijze worden bereikt; in elk +geval kan op het niet vervullen der formaliteiten wel eene andere +sanctie worden gesteld dan het tenietgaan van het auteursrecht. Bij de +bespreking van het stelsel onzer wet en van dat van het Ontw. B. K., +die ik hier laat volgen, moge dit meer in bijzonderheden worden +aangetoond.</p> +<hr class="tb"> +<p>Voor niet door den druk gemeen gemaakte werken schrijft onze wet +geen enkele formaliteit voor. Hieronder vallen ook mondelinge +<span class="pagenum">[<a id="xd20e9302" href="#xd20e9302" name= +"xd20e9302">264</a>]</span>voordrachten, tooneelstukken, die zijn +opgevoerd en muziekwerken, die zijn uitgevoerd. Voor al deze werken, +waarvan juist het vaststellen der identiteit en de oplossing van de +vraag, wie auteur is, de meeste moeilijkheden kunnen meebrengen, heeft +de wetgever blijkbaar geoordeeld, dat dit ook zonder formaliteiten kon +geschieden. Weliswaar zou, zooals ook in het voorloopig verslag op de +wet (pp. 9 en 11) wordt opgemerkt, het voorschrijven van doeltreffende +bepalingen voor deze werken practische moeilijkheden meebrengen; +onmogelijk was het echter niet. In elk geval geeft het feit, dat het +auteursrecht op niet door den druk gemeen gemaakte werken onafhankelijk +is van formaliteiten, weder een doorslaand bewijs, dat deze niet +onmisbaar zijn.</p> +<p>Voor door den druk gemeen gemaakte werken bepaalt de wet (art. 10), +dat het auteursrecht vervalt, zoo niet binnen eene maand na de uitgave +worden ingezonden aan het Departement van Justitie:</p> +<p><i>a</i>) twee exemplaren van het werk, op het titelblad of bij +gebreke daarvan op den omslag eigenhandig door den auteur, uitgever of +drukker onderteekend, met opgaaf van woonplaats en tijdstip der +uitgave,</p> +<p><i>b</i>) eene door den drukker onderteekende verklaring, dat het +werk op zijne in het Rijk gevestigde drukkerij is gedrukt.</p> +<p>Wat het eerste vereischte betreft, hiertegen geldt vooral het reeds +genoemde bezwaar, dat de kleinste nalatigheid, bijvoorbeeld het +weglaten van de woonplaats des auteurs op één der +ingezonden exemplaren, het overschrijden van den termijn van eene maand +enz. onherroepelijk tenietgaan van het auteursrecht meebrengt.</p> +<p>Bovendien is voor de verplichte inzending van <i>twee</i> exemplaren +geen enkele grond aan te voeren; om de identiteit van een werk vast te +stellen is natuurlijk één exemplaar voldoende; het tweede +wordt dan ook voor een ander doel aangewend, hetwelk met het +auteursrecht in geenerlei verband staat, nl. completeering van de +Koninklijke Bibliotheek te ’s Gravenhage.</p> +<p>Afgezien van het feit, dat hierdoor nog niet eens van alle in ons +land uitkomende geschriften een exemplaar wordt verkregen, mag gevraagd +worden of eene verrijking der Koninklijke Bibliotheek, op deze wijze +verkregen, wel is goed te keuren. Wil de Staat tot het geven van een +exemplaar voor dat doel dwingen, dan is wel een dwangmiddel te vinden, +dat beter met het doel van den maatregel in overeenstemming +<span class="pagenum">[<a id="xd20e9323" href="#xd20e9323" name= +"xd20e9323">265</a>]</span>is dan het doen tenietgaan van het +auteursrecht. Zoo bestaat b.v. in Engeland de bepaling, dat van elk +daar uitkomend geschrift een exemplaar aan het Britsch Museum moet +worden aangeboden op boete van ten hoogste vijf pond, vermeerderd met +de waarde van het niet-ingezonden exemplaar (Wet van 1 Juli 1842).</p> +<p>Het onder <i>b</i> genoemd vereischte houdt natuurlijk verband met +de materieele voorwaarde van bescherming in art. 27 gesteld, nl. dat +het werk in Nederland gedrukt zij. Dit is een van de bepalingen, die +aan de werking der wet een territoriale grens stellen en die onder +internationaal auteursrecht thuisbehoort en in verband daarmede +hieronder behandeld zal worden. Behalve aan deze voorwaarde moet nu ook +nog aan de formeele voorwaarde van art. 10 worden voldaan: inzending +van eene door den drukker onderteekende verklaring. Al is dus het werk +in Nederland gedrukt en al zijn de andere formaliteiten in acht +genomen, dan zal toch nog het auteursrecht vervallen, indien de drukker +nalaat eene door hem onderteekende verklaring tijdig in te zenden. +Alweer een noodeloos en door niets gewettigd gevaar, waaraan het +auteursrecht wordt blootgesteld, en dat des te hatelijker is, omdat het +hier eene formaliteit geldt, die verricht moet worden door (of in ieder +geval met medewerking van) den drukker, die in de meeste gevallen wel +niet de rechthebbende op het auteursrecht zal zijn. Ook al wenschte men +het vereischte van in Nederland gedrukt te zijn te behouden (wat, +zooals ik later hoop aan te toonen, in geen enkel opzicht is aan te +bevelen), dan nog is het niet te verdedigen, de hier bedoelde +verklaring op straffe van tenietgaan van het auteursrecht te eischen. +Door haar facultatief te stellen en dus, wanneer zij achterwege blijft, +ook langs anderen weg het bewijs toe te laten, dat aan het vereischte +van art. 27 is voldaan, zou men het beoogde doel even goed kunnen +bereiken.</p> +<p>Wat is nu het nut van de besproken bepalingen? M. i. alleen dit, dat +wegens de openbaarheid der registers, waarin de inschrijving geschiedt, +het voor ieder mogelijk is zich ervan te overtuigen, of voor een +bepaald werk de voorgeschreven formaliteiten zijn in acht genomen. Meer +kan uit die registers niet worden opgemaakt. Het stelsel, dat hier is +gevolgd, is te vergelijken met dat van art. 1224 B. W. ten aanzien van +vestiging en overdracht van zakelijke rechten op onroerende goederen, +het zoogenaamde <i>negatieve stelsel van openbaarheid</i>. Ook daar is +de inschrijving in de daartoe aangewezen <span class="pagenum">[<a id= +"xd20e9335" href="#xd20e9335" name="xd20e9335">266</a>]</span>openbare +registers eene onmisbare voorwaarde voor de geldige vestiging van het +recht. Doch of het recht werkelijk bestaat en wie rechthebbende is, kan +niet met zekerheid uit de registers worden opgemaakt. Wat de +laatstgenoemde vraag betreft heeft men uit de registers van het +auteursrecht nog minder kans juist te worden ingelicht, omdat +overdracht van het recht, op welke wijze die ook plaats heeft, niet in +de registers wordt aangeteekend. Doch ook ten opzichte van het al of +niet bestaan van het auteursrecht kan niet met zekerheid op hetgeen in +de registers staat ingeschreven worden afgegaan; het is b.v. zeer wel +mogelijk, dat een geschrift is ingezonden en dientengevolge +ingeschreven, hoewel het geen aanspraak kan maken op wettelijke +bescherming omdat het een nadruk is van een vroeger verschenen werk. De +ambtenaar van het departement van Justitie, die met de inschrijving is +belast, heeft zich, evenmin als de bewaarder der hypotheken, in te +laten met de vraag, welke rechtsgevolgen uit de inschrijving +voortvloeien.</p> +<p>Uit het bovenstaande volgt, dat de auteurs of hunne +rechtverkrijgenden bij de uitoefening van hun recht van de door onze +wet voorgeschreven formaliteiten slechts last en geen nut hebben. +Alleen derden zijn door deze bepalingen gebaat, doch slechts +betrekkelijk; evenals van het stelsel van artt. 1224 sqq. B. W. over de +inschrijving der hypotheken kan ervan gezegd worden: „de +openbaarheid geeft aan iedereen het middel, althans den leiddraad om +zich op vrij voldoende wijze van den stand van zaken op de hoogte te +stellen”<a class="noteref" id="xd20e9339src" href="#xd20e9339" +name="xd20e9339src">4</a>. Een vrij pover resultaat, als men bedenkt +ten koste waarvan het verkregen wordt<a class="noteref" id= +"xd20e9348src" href="#xd20e9348" name="xd20e9348src">5</a>.</p> +<p>De bewering komt mij niet te gewaagd voor, al is een stellig bewijs +ervoor niet te leveren, dat in landen waar formaliteiten als de +bovenbeschrevene niet bestaan, in het algemeen geen grootere +onzekerheid omtrent het al of niet beschermd zijn van werken heerscht +dan bij ons. Als regel kan daar steeds worden aangenomen, <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e9359" href="#xd20e9359" name= +"xd20e9359">267</a>]</span>dat op elk werk auteursrecht bestaat, +behalve natuurlijk op diegene, waarvan de beschermingstermijn is +verloopen. Daar, zooals wij gezien hebben, de meeste wetgevingen het +auteursrecht laten voortduren een bepaald aantal jaren na den dood des +auteurs, is het tijdstip waarop de bescherming ophoudt in de meeste +gevallen voor ieder gemakkelijk na te gaan. Ook heeft men te bedenken, +dat het niet voor het geheele publiek, maar slechts voor eene bepaalde +klasse van personen (uitgevers, schouwburg- en orkest-directeuren enz.) +van belang is, over auteursrecht-zaken te zijn ingelicht. Men kan dus +verwachten dat deze personen maatregelen nemen om zich geregeld op de +hoogte te houden van hetgeen met hun vak zoo nauw samenhangt. In de +practijk wordt dit nog vergemakkelijkt door de, in bijna alle landen +bestaande, vereenigingen van uitgevers en niet minder door de +vereenigingen van letterkundigen en kunstenaars, die zich ten doel +stellen het auteursrecht hunner leden te bewaken en te +administreeren.</p> +<p>Over de wijze, waarop laatstgenoemde vereenigingen werkzaam kunnen +zijn zal hieronder nog gelegenheid zijn het een en ander mee te deelen; +in dit verband wil ik er slechts op wijzen, dat zij—mits met +kennis van zaken bestuurd en een aanzienlijk aantal leden +omvattend—in staat zijn meer volledige en betrouwbare +inlichtingen te verschaffen dan hier de officieele openbare registers +kunnen doen. Van alle werken harer leden moet in de boeken eener +dergelijke vereeniging nauwkeurig zijn aangeteekend niet alleen het +tijdstip, waarop het auteursrecht een aanvang heeft genomen maar ook +of, en zoo ja aan wien het, geheel of gedeeltelijk, is overgedragen en +of toestemmingen zijn verleend om er vertalingen of arrangementen van +uit te geven, op- of uitvoeringen van te ondernemen enz. enz. Iemand, +die dus op eenigerlei wijze een geschrift of een kunstwerk wil +exploiteeren, vindt aan het bureau der vereeniging alles wat hij noodig +heeft te weten en kan aldaar tevens de noodige contracten +afsluiten.</p> +<p>Behalve het twijfelachtige nut der openbare registers, heeft de in +art. 10 onzer wet voorgeschreven inzending nog een ander doel. Art. 11 +bepaalt, dat aan de inzenders door het Departement van Justitie een +gedagteekend bewijs van ontvangst wordt afgegeven; de dagteekening van +dit bewijs geldt bij de berekening van den duur van het auteursrecht +als punt van aanvang voor de verschillende termijnen (artt. 13, 15 +2<sup>o</sup> en 16 2<sup>o</sup>). <span class="pagenum">[<a id= +"xd20e9372" href="#xd20e9372" name="xd20e9372">268</a>]</span></p> +<p>Deze bepaling is ongetwijfeld niet zonder practisch nut. In vele +gevallen kan het moeilijk, zoo niet onmogelijk zijn den juisten datum +te weten te komen van de eerste verschijning van een boek. Meestal +staat op het titelblad alleen het jaar vermeld, niet de maand en de +dag; niets belet den uitgever ook het jaartal weg te laten +of—hoewel dit wel zelden zal voorkomen—opzettelijk er een +verkeerd jaartal op te doen drukken. De onzekerheid omtrent het +tijdstip waarop het auteursrecht een einde neemt, welke hieruit zou +kunnen voortvloeien, wordt door het stelsel onzer wet vermeden: niet +van het werkelijke tijdstip der uitgave maar van den dag, waarop het +Departement van Justitie het bewijs van ontvangst der inzending +afgeeft, begint het auteursrecht te loopen.</p> +<p>Deze regeling moge hare voordeelen hebben, deze zijn echter niet van +zoo groot gewicht dat daardoor het geheele stelsel van inzending, dat +er onafscheidelijk aan verbonden is, gerechtvaardigd zou zijn. De +voordeelen zijn trouwens slechts daar van eenig belang, waar de duur +van het auteursrecht berekend wordt naar de eerste uitgave; laat men +het auteursrecht duren een bepaald aantal jaren na den dood des +auteurs, dan is eene dergelijke van de administratieve macht uitgaande +vaststelling van den datum, waarop het recht een aanvang neemt, +onnoodig, daar het tijdstip van overlijden des auteurs uit de registers +van den burgerlijken stand is na te gaan. Zooals wij gezien hebben is +laatstgemeld stelsel voor de berekening van den duur van het +auteursrecht in bijna alle landen in zwang; slechts in enkele gevallen +komt daarbij ook het tijdstip der uitgave als aanvangspunt in +aanmerking nl. voor werken van rechtspersonen en voor die welke zonder +naam van auteur of onder een verdichten auteursnaam verschijnen. +Volgens de Duitsche wet, die overigens den duur van het auteursrecht +vaststelt op dertig jaar na den dood des auteurs, bedraagt deze voor de +bovengenoemde drie categorieën werken dertig jaar na de eerste +uitgave; de termijn begint echter niet te loopen op den dag der +uitgave, doch op den 1sten Januari daaropvolgende. Deze bepaling heeft +het voordeel, dat men den juisten datum der eerste uitgave nu niet +behoeft te kennen; als men maar weet in welk jaar het boek is +verschenen, is dit voldoende om nauwkeurig den dag te kunnen bepalen, +waarop het auteursrecht een einde neemt. Dat op de meeste boeken alleen +het jaar der verschijning staat aangegeven, is dus volgens dit stelsel +geen bezwaar. <span class="pagenum">[<a id="xd20e9377" href= +"#xd20e9377" name="xd20e9377">269</a>]</span>Ik meen dan ook, dat de +Duitsche wet op dit punt alleszins navolging verdient, ook zelfs in het +geval men er hier niet toe zou willen overgaan het systeem voor de +berekening van den duur van het auteursrecht te wijzigen en dus de +uitgave van het werk als aanvangspunt van het recht niet als +uitzondering maar als regel in onze wet bleef bestaan.</p> +<hr class="tb"> +<p>Voor de auteurs van pseudonieme en anonieme werken, die als auteur +willen erkend worden, bepaalt art. 3 onzer wet, dat zij zich als +rechthebbenden moeten doen kennen „op den voet in de artikelen 10 +en 11 bepaald”. Het is niet duidelijk, of een eenvoudige opgaaf +van naam en woonplaats hiervoor voldoende is, dan wel of hier wederom +twee exemplaren moeten worden ingezonden met opgaaf van het tijdstip +der uitgave en verklaring van den drukker. Mr. Veegens<a class= +"noteref" id="xd20e9383src" href="#xd20e9383" name="xd20e9383src">6</a> +neemt het laatste aan, op grond dat art. 3 voor dit geval alleen +ontheffing van den gewonen termijn van inzending verleent, en ik geloof +ook wel, dat dit de beteekenis is, die men aan dit artikel zal moeten +geven, al laat m.i. de uitdrukking „op den voet van” eenige +ruimte tot twijfel. Hoe dit zij, in ieder geval ben ik het volkomen met +Mr. Veegens eens, dat deze vereischten hier „doelloos” zijn +te achten.</p> +<p>De practische bezwaren zijn hier echter minder groot dan bij de +overige formaliteiten. Daar de inzending niet aan een termijn is +gebonden, blijft er nog altijd gelegenheid haar later te doen +geschieden. Ook zijn de gevolgen hier minder ernstig; verzuim heeft +geen tenietgaan van het auteursrecht tengevolge; het geldt hier slechts +aan den toestand een einde te maken, dat, in plaats van den auteur +zelf, de drukker of uitgever als zoodanig wordt aangemerkt. In een +enkel geval kan het verrichten dezer formaliteit op den duur van het +recht van invloed zijn, als nl. de auteur langer leeft dan vijftig jaar +na de eerste uitgave. Heeft daarvóór de voorgeschreven +inzending niet plaats gehad, dan houdt op dat tijdstip de bescherming +van het anonieme of pseudonieme werk op; in het tegenovergestelde geval +behoudt de auteur zijn recht, indien hij het tenminste nooit aan een +ander heeft overgedragen, levenslang (art. 13).</p> +<p>Alleen met het oog op het hier genoemde geval, dat zich wel +<span class="pagenum">[<a id="xd20e9390" href="#xd20e9390" name= +"xd20e9390">270</a>]</span>zeer zelden zal voordoen, kan gezegd worden +dat de voorgeschreven inzending om zich als auteur te doen erkennen zoo +niet noodzakelijk, dan toch niet volkomen doelloos is. Want voor derden +is het slechts daarom van belang te weten wie als auteur wordt +aangemerkt, omdat de mogelijkheid bestaat, dat dit den duur van het +recht beïnvloedt. Dit zal, zooals gezegd, onder het stelsel onzer +wet eene uitzondering blijven, doch als regel gelden daar waar de duur +van het auteursrecht steeds naar den leeftijd, dien de auteur bereikt, +wordt afgemeten. Opheffing van de anoniemiteit of pseudoniemiteit heeft +daar steeds wijziging in den duur van het auteursrecht tengevolge en +daarom is het gewenscht, dat zij in zoodanigen vorm moet geschieden, +dat ieder er kennis van kan nemen. Ook op dit punt bevat de Duitsche +wet van 19 Juni 1901 bepalingen, die m. i. zeer doeltreffend zijn te +noemen. Het auteursrecht op anonieme en pseudonieme werken duurt daar +slechts dertig jaren na de eerste uitgave, tenzij de ware naam van den +auteur vóór dien tijd bekend is gemaakt, in welk geval de +gewone beschermingstermijn geldt, nl. dertig jaren na den dood van den +auteur. Deze bekendmaking van den naam des auteurs kan op twee wijzen +geschieden, om het genoemde gevolg te hebben: 1<sup>o</sup>. door eene +latere uitgave of openbare op- of uitvoering van het werk onder den +waren naam des auteurs; en 2<sup>o</sup>. door eene verklaring, in te +zenden door den auteur aan den <i>Stadtrath</i> te Leipzig, die voor de +inschrijving dezer verklaringen in een openbaar register zorg draagt +(§§ 7, 31, 56–58).</p> +<p>Het komt mij voor, dat deze regeling op zeer gelukkige wijze de +belangen van auteur en publiek vereenigt; de inzending der verklaring +is slechts dan verplichtend gesteld, als het publiek op geen andere +wijze van de opheffing der anoniemiteit of pseudoniemiteit kennis had +kunnen krijgen.</p> +<hr class="tb"> +<p>Behalve de inzending aan het Departement van Justitie kent onze wet +in sommige gevallen als voorwaarde voor het blijven bestaan van het +auteursrecht het <i>voorbehoud</i>. Dit komt te pas bij vertalings-, +opvoerings- en uitvoeringsrecht van door den druk gemeen gemaakte +werken en bij berichten of opstellen uit dag- en weekbladen.</p> +<p>Wat het vertalings-, opvoerings-, en uitvoeringsrecht betreft: neemt +men de opvatting die ik heb trachten te verdedigen, aan, dat deze +rechten integreerende bestanddeelen van het auteursrecht uitmaken, +<span class="pagenum">[<a id="xd20e9412" href="#xd20e9412" name= +"xd20e9412">271</a>]</span>die evenveel reden van bestaan hebben als +het kopierecht, dan zal men ook moeten erkennen, dat zij, evenals dit +laatste recht, den auteur toekomen, ook al zijn zij niet uitdrukkelijk +door hem voorbehouden. Door het voorbehoud als eisch te stellen geeft +de wetgever eenigszins als zijne meening te verstaan, dat deze +bevoegdheden in normale gevallen vervallen of niet bestaan, en dat zij +slechts als uitzondering door eene bijzondere handeling van den auteur +kunnen ontstaan of blijven voortduren. Voor deze opvatting bestaat, +zooals ik hierboven heb trachten aan te toonen, ten opzichte van het +uitsluitend recht van vertaling, opvoering en uitvoering geen grondige +reden. Evenmin gaat de bewering op, dat de auteur, door zijn werk in +druk uit te geven het uit- of opvoeringsrecht prijs geeft, tenzij hij +uitdrukkelijk het tegendeel verklaart.</p> +<p>Men heeft het voorbehoud ook verdedigd door er op te wijzen, dat het +publiek er belang bij heeft te weten, of de auteur zijn recht al of +niet gehandhaafd wil zien. In de niet zelden voorkomende gevallen, dat +de auteur de opvoering of vertaling van zijn werk vrij wil laten, +worden noodelooze onderhandelingen met den auteur voorkomen door de +instelling van het voorbehoud. Want heeft de auteur eenmaal zijn werk +zonder voorbehoud laten uitkomen, dan weet ieder dat hij zonder +toestemming te vragen met vertalen, opvoeren enz. zijn gang kan +gaan.</p> +<p>Voor deze redeneering bestaat wel eenige grond, zoolang van de +auteurs zelf geen maatregelen uitgaan, om dengenen, die hunne werken +wenschen te vertalen, op- of uit te voeren, het verkrijgen hunner +toestemming gemakkelijk te maken. Zoo heeft in Engeland in de tweede +helft der vorige eeuw het aldaar bestaande uitvoeringsrecht zonder +voorbehoud tot bedenkelijke gevolgen geleid. Een zekere Wall te Londen +had zich het uitvoeringsrecht van een groot aantal muziekstukken weten +te verschaffen en maakte daarvan gebruik om allerlei personen, +die—meestal te goeder trouw—deze werken in het openbaar +uitvoerden, voor schadevergoeding aan te spreken. Het ergste was, dat +hij weigerde inlichtingen te verschaffen over het al of niet bestaan +van een uitvoeringsrecht op bepaalde liederen en muziekstukken, tenzij +men hem daarvoor een bedrag van 21 guineas (± ƒ268) +betaalde. Om aan deze wijze van „exploitatie”, waarbij +natuurlijk ook de belangen der componisten werden geschaad, een einde +te maken, werd in de wet van 10 Augustus 1882, gewoonlijk <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e9419" href="#xd20e9419" name= +"xd20e9419">272</a>]</span>genoemd de <i lang="en">Wall Act</i>, +bepaald, dat de auteur slechts dan zich tegen de uitvoering zijner +muziekwerken kan verzetten, wanneer hij op elk exemplaar een voorbehoud +van zijn recht heeft laten drukken<a class="noteref" id="xd20e9424src" +href="#xd20e9424" name="xd20e9424src">7</a>.</p> +<p>In de gegeven omstandigheden was dit zeker een practische maatregel +om de genoemde kwade practijken te keeren. Doch de noodzakelijkheid of +wenschelijkheid van het voorbehoud-stelsel is er niet mee bewezen. +Immers de auteurs hebben het altijd in de hand misbruiken als deze te +voorkomen, daar zij bij het overdragen hunner rechten aan anderen +hieromtrent in het contract de noodige voorwaarden kunnen bedingen. En +daar het vooral hun eigen belang is, dat hierbij op het spel staat, is +van hen te verwachten dat zij dit in de meeste gevallen ook werkelijk +zullen doen, vooral indien zij tijdig op de gevaren worden gewezen +waaraan zij zich blootstellen, door hunne rechten zonder voorwaarden +aan den eersten den besten over te doen. Hier zijn het weer de +vereenigingen van auteurs, die, zooals in het buitenland is gebleken, +uitstekende diensten kunnen bewijzen. Een tooneel- of muziekvereeniging +behoeft nu niet voor elk nieuw stuk, dat zij op haar répertoire +wenscht te plaatsen, daarover met den auteur in onderhandeling te +treden; zij heeft zich slechts te wenden tot het bureau der +auteurs-vereeniging, dat namens den auteur toestemming tot op- of +uitvoering verleent en zich ook met het innen der tantièmes +belast. De Belgische Regeering heeft getoond, het nut van de +auteursvereenigingen in dit opzicht in te zien en zij heeft er ook op +doelmatige wijze partij van weten te trekken. De „<i lang= +"fr">Société des auteurs, compositeurs et éditeurs +de musique</i>” heeft zich verbonden, aan de Belgische Regeering +eene volledige lijst te geven van al hare leden, voor wie zij in +auteursrecht-zaken bevoegd is in rechten op te treden, terwijl de +Belgische Regeering van haar kant op zich heeft genomen, deze lijst in +de <i lang="fr">Moniteur Belge</i> te publiceeren<a class="noteref" id= +"xd20e9438src" href="#xd20e9438" name="xd20e9438src">8</a>. Waar het +belanghebbenden op deze wijze gemakkelijk wordt gemaakt over nog +beschermde werken de gewenschte beschikking te krijgen, daar is het +vereischte van een voorbehoud volmaakt onnoodig; wil de auteur de +exploitatie van zijn werk op een of meer wijzen vrijlaten, dan kan +ieder dit met weinig moeite te weten komen, zonder dat <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e9449" href="#xd20e9449" name= +"xd20e9449">273</a>]</span>de auteur gedwongen is, dadelijk bij de +verschijning van zijn werk eene beslissing te nemen, waarop nooit meer +kan worden teruggekomen.</p> +<p>Is dus het voorbehoud-stelsel ten opzichte van vertalings-, +opvoerings- en uitvoeringsrecht beslist te verwerpen, ten opzichte van +het overnemen van berichten en artikelen uit dag- of weekbladen kan het +nog goede diensten bewijzen. De journalistieke gebruiken brengen mee, +dat dagbladen op ruime schaal artikelen van elkander overnemen. Hierin +is niets onrechtmatigs te zien, daar in het algemeen kan worden +aangenomen, dat het met wederzijdsch goedvinden geschiedt. Eene strenge +toepassing van de algemeene regels van het auteursrecht zou dus hier +misplaatst zijn. Wat anders eene uitzondering is kan hier als regel +worden aangenomen: de auteur wenscht het overnemen van zijn stuk door +andere bladen vrij te laten, tenzij hij uitdrukkelijk het tegendeel +verklaart<a class="noteref" id="xd20e9453src" href="#xd20e9453" name= +"xd20e9453src">9</a>.</p> +<hr class="tb"> +<p>Ten slotte nog enkele woorden over de formaliteiten, die het Ontw. +B. K. voorschrijft.</p> +<p>Volgens art. 7 vervalt het auteursrecht, zoo niet vóór +of uiterlijk dertig dagen nadat het kunstwerk voor de eerste maal is +geleverd, tentoongesteld of openlijk te koop of ter bezichtiging is +aangeboden door den auteur of zijn rechtverkrijgenden aan het door K. +B. aan te wijzen Departement van algemeen bestuur is ingezonden:</p> +<p><i>a</i>) eene geschrevene en door hem of eenen bij authentieke akte +daartoe gemachtigde onderteekende beschrijving van het kunstwerk, +volgens door K. B. vast te stellen model;</p> +<p><i>b</i>) daarenboven, zoo het werk bestaat in platen, afgietsels, +gravures, photographieën of andere verveelvuldigde exemplaren, +tegelijk met de beschrijving een exemplaar van het werk.</p> +<p>De bezwaren, die zooeven tegen het stelsel van verplichte inzending +zijn aangevoerd, gelden hier in even sterke mate.</p> +<p>Wel is hier, voor de onder <i>b</i> genoemde werken, inzending van +één exemplaar voldoende, terwijl de wet van 1881 voor +geschriften er twee eischt, doch de financieele last is er niet minder +om, daar bij werken van beeldende kunst iedere afdruk doorgaans een +grootere waarde vertegenwoordigt. <span class="pagenum">[<a id= +"xd20e9477" href="#xd20e9477" name="xd20e9477">274</a>]</span></p> +<p>Doch van de meeste kunstwerken zou, werd deze bepaling eenmaal wet, +waarschijnlijk wel nooit een exemplaar worden ingezonden, daar van +schilderijen, beelden, teekeningen enz. meestal geen reproducties +worden gemaakt binnen dertig dagen na de eerste levering of +tentoonstelling, of nadat zij voor het eerst openlijk te koop of ter +bezichtiging zijn aangeboden. In dat geval zal dus kunnen worden +volstaan met het inzenden der „beschrijving”. Of hiervan nu +een druk gebruik zou worden gemaakt meen ik te mogen betwijfelen. +Zoolang geen oogenblikkelijk gevaar bestaat dat op het auteursrecht +inbreuk zal worden gemaakt, of zoolang de auteurs zelve er niet aan +denken hun kunstwerk door het in den handel brengen van reproducties te +exploiteeren, is het niet te verwachten dat zij zich de moeite zullen +getroosten om de voorgeschreven beschrijving op te maken en in te +zenden. En laten zij eenmaal den termijn verstrijken, dan is het te +laat: het werk blijft voor altijd van bescherming verstoken.</p> +<p>Bovendien komt het mij voor, dat men aan de beschrijving, indien zij +wél wordt ingezonden, weinig zal hebben. Meestal zal zij niet +anders dan eene onvolkomen en weinig betrouwbare aanduiding van het +kunstwerk kunnen zijn. <span class="pagenum">[<a id="xd20e9482" href= +"#xd20e9482" name="xd20e9482">275</a>]</span></p> +</div> +<div class="footnotes"> +<hr class="fnsep"> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e9258" href="#xd20e9258src" name="xd20e9258">1</a></span> Cf. +<span class="sc">Röthlisberger</span> t. a. p. p. 107.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e9271" href="#xd20e9271src" name="xd20e9271">2</a></span> Cf. ook +art. 2 van de <i lang="fr">loi-type</i> der <i lang= +"fr">Association</i>: „De uitoefening van het auteursrecht is aan +de vervulling van geenerlei voorwaarden of formaliteiten +gebonden.”</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e9282" href="#xd20e9282src" name="xd20e9282">3</a></span> Cf. +<i lang="fr">La question des formalités en Italie</i>, <i>D. +A.</i> 1897 p. 65.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e9339" href="#xd20e9339src" name="xd20e9339">4</a></span> Mr. +<span class="sc">C. Asser</span>, <i>Handleiding tot de beoefening v. +h. Nederl. Burgerl. Recht II</i> (3e druk) p. 347.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e9348" href="#xd20e9348src" name="xd20e9348">5</a></span> Dat de +formaliteiten van onze wet door de betrokken personen als een drukkende +last worden beschouwd kan o.a. blijken uit hetgeen de heer <span class= +"sc">W. P. van Stockum</span> Jr. daaromtrent mededeelt in: <i>Kort +overzicht der organisatie van den Nederlandschen Boekhandel</i>, uitg. +door de Ver. ter bevordering der belangen des Boekhandels, Amst. 1908 +pp. 10 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e9383" href="#xd20e9383src" name="xd20e9383">6</a></span> T. a. p. +p. 123.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e9424" href="#xd20e9424src" name="xd20e9424">7</a></span> Men zie +hierover: <i>D. A.</i> 1908 p. 30.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e9438" href="#xd20e9438src" name="xd20e9438">8</a></span> <i>D. +A.</i> 1900 p. 84. Cf. over de oorzaken die tot dezen maatregel hebben +geleid: <span class="sc">Wauwermans</span>, <i>D. A.</i> 1898 p. +129.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e9453" href="#xd20e9453src" name="xd20e9453">9</a></span> Meerdere +bijzonderheden over het journalistieke auteursrecht zullen hieronder +bij het desbetreffende artikel der Berner Conventie nog ter sprake +komen.</p> +</div> +</div> +<div id="ch6" class="div1"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="label">Hoofdstuk VI</h2> +<h2 class="main">Eenige met het auteursrecht in verband staande +rechten</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Reeds meer dan eens heb ik erop kunnen wijzen, dat op +het gebied van het auteursrecht verschillende bevoegdheden bestaan, die +zich niet laten verklaren als een uitvloeisel van het recht op het +geestesproduct, maar die te rekenen zijn tot de +<i>persoonlijkheidsrechten</i>, omdat zij tot bescherming strekken van +een goed, dat niet van den persoon kan worden losgemaakt.</p> +<p>Eerst in de laatste jaren wordt de onderscheiding tusschen +auteursrecht en persoonlijkheidsrecht algemeen gemaakt. De Fransche +schrijvers spreken daarbij meestal van „<i lang="fr">le droit +moral</i>”, dat dan gesteld wordt tegenover „<i lang= +"fr">le droit pécuniaire</i>”<a class="noteref" id= +"xd20e9502src" href="#xd20e9502" name="xd20e9502src">1</a>. Deze termen +komen mij echter minder juist voor, omdat zij de gedachte wekken, dat +het verschil uitsluitend ligt in het al of niet op geld waardeerbaar +zijn. Wel zullen dikwijls bij de persoonlijkheidsrechten alleen moreele +of ideëele belangen betrokken zijn, doch een vaste regel is dit +niet. Het gebruikmaken van een bepaalden auteursnaam zou b.v. in +sommige gevallen heel goed eene geldelijke waarde kunnen +vertegenwoordigen. Evenmin is het waar, dat een vermogensrecht (in dit +geval dus het auteursrecht) uitsluitend ter bescherming van geldelijke +<span class="pagenum">[<a id="xd20e9524" href="#xd20e9524" name= +"xd20e9524">276</a>]</span>belangen dient<a class="noteref" id= +"xd20e9526src" href="#xd20e9526" name="xd20e9526src">2</a>. Overigens +hebben de bedoelde Fransche schrijvers met hunne „<span lang= +"fr">droits moraux</span>” in hoofdzaak dezelfde rechten op het +oog, die de Duitsche rechtsgeleerden Individualrechte of +Persönlichkeitsrechte noemen en die hier onder den naam van +persoonlijkheidsrechten worden behandeld.</p> +<p>Naar eene opzettelijke regeling van deze rechten zal men in de +meeste wetgevingen vergeefs zoeken. Hiermede is echter niet gezegd, dat +zij geene erkenning vinden. Onder den naam van auteursrecht verleent de +wet soms bevoegdheden, die feitelijk niet tot het auteursrecht, maar +tot het persoonlijkheidsrecht behooren. Dit is natuurlijk allerminst +een reden, om de onderscheiding te laten vallen; voor juridische +constructies behoeft men niet bij den wetgever te rade te gaan. Ook +worden enkele der hier bedoelde rechten in verschillende landen, hoewel +de wet ze niet uitdrukkelijk verleent, toch door den rechter op grond +van algemeene rechtsbeginselen erkend.</p> +<p>In het algemeen kan trouwens worden opgemerkt dat niet alleen in +theorie maar ook in de practijk de leer der persoonlijkheidsrechten in +verband met het auteursrecht meer en meer erkenning vindt. Waar het +positieve recht op dit punt nog tekort schiet, kan men uit de eischen +en verlangens der belanghebbenden opmaken, dat dit als een gemis wordt +gevoeld. Zoo zijn b.v. op meer dan een congres der <i lang= +"fr">Association</i> over het „droit moral” rapporten +uitgebracht; de volgende stellingen werden o. a. op het Congres van +Heidelberg van 1899 aangenomen:</p> +<p>„De auteur van elk geestesproduct heeft het recht zijne +hoedanigheid van auteur te doen erkennen en kan in rechten optreden +tegen ieder, die zich deze hoedanigheid zou willen aanmatigen.</p> +<p>„Ook als de auteur zijn werk heeft vervreemd, behoudt hij de +bevoegdheid zijne hoedanigheid van auteur door derden te doen +eerbiedigen. Overigens kan hij er zich tegen verzetten, dat hij aan +wien het is overgedragen, het werk in gewijzigden vorm verveelvoudigt +of tentoonstelt, of er een gebruik van maakt dat het contract niet +voorziet”<a class="noteref" id="xd20e9550src" href="#xd20e9550" +name="xd20e9550src">3</a>.</p> +<p>In overeenstemming hiermede zijn ook enkele bepalingen der +<i>loi-type</i> (artt. 10, 11, 12 en 14). <span class="pagenum">[<a id= +"xd20e9561" href="#xd20e9561" name="xd20e9561">277</a>]</span></p> +<p>Wenschen als de bovengenoemde, die ook op congressen en +vergaderingen van andere vereenigingen van uitgevers en auteurs werden +geuit<a class="noteref" id="xd20e9564src" href="#xd20e9564" name= +"xd20e9564src">4</a>, bewijzen dat de persoonlijkheidsrechten, voor +zoover zij nog niet in het positieve recht zijn opgenomen, niet alleen +bestaan als de vruchten van wetenschappelijke theorieën, maar dat +de belanghebbenden er evenzeer aanspraak op maken, als op de +vermogensrechtelijke bescherming.</p> +<p>Op verschillende wijzen kunnen de bedoelde rechten met het +auteursrecht in verband staan. Het recht b.v. om zich te verzetten +tegen openbaarmaking van niet daarvoor bestemde stukken zal meestal +samengaan, d. w. z. in één hand vereenigd zijn, met het +auteursrecht. Slechts in enkele gevallen zal het een zelfstandig +bestaan toonen, b.v. indien het geschriften betreft, die niet tot de +auteurs-scheppingen zijn te rekenen (zooals b.v. brieven) of wanneer +het auteursrecht aan eene gedwongen vervreemding zou blootstaan (b.v. +bij faillissement van den auteur). In het laatste geval is het ’t +persoonlijkheidsrecht van den auteur, dat het in beslagnemen van het +auteursrecht tegenhoudt; dit laatste wordt, zooals Kohler het uitdrukt, +krachtens het persoonlijkheidsrecht „verklammert”<a class= +"noteref" id="xd20e9575src" href="#xd20e9575" name= +"xd20e9575src">5</a>.</p> +<p>Het persoonlijkheidsrecht brengt echter ook bevoegdheden mee, die +het auteursrecht niet geeft, zooals b.v. het recht, zich ertegen te +verzetten dat de auteursnaam van het werk wordt weggelaten of door een +anderen vervangen, en het zoogenaamde <i>recht op de integriteit van +het werk</i>, d. w. z. het recht te verlangen, dat het werk +ongeschonden, zonder wijzigingen, toevoegsels of afkortingen, publiek +wordt gemaakt. Zoolang het met het auteursrecht in ééne +hand vereenigd blijft, kunnen beide rechten elkander dus aanvullen; +heeft de auteur het auteursrecht vervreemd, dan blijven hem krachtens +zijn persoonlijkheidsrecht nog enkele bevoegdheden over, zoodat +dán de twee rechten tegenover elkander staan.</p> +<p>Ook kan het auteursrecht in betrekking staan met +persoonlijkheidsrechten van anderen dan de auteurs; dit is bijvoorbeeld +het geval ten aanzien van portretten: het den auteur toekomend +uitsluitend reproductierecht kan op sommige punten in botsing komen +<span class="pagenum">[<a id="xd20e9588" href="#xd20e9588" name= +"xd20e9588">278</a>]</span>met het recht van den geportretteerde, om +zich tegen openbaarmaking zijner beeltenis onder bepaalde +omstandigheden te verzetten. Iets dergelijks kan zich voordoen, indien +in een roman of tooneelstuk hetzij door den naam, hetzij door de +karakterteekening, bestaande personen worden aangeduid, in het +bijzonder wanneer zij daardoor in een minder gunstig daglicht komen te +staan.</p> +<p>In de afzonderlijke bespreking, die ik van de verschillende +hierboven genoemde rechten laat volgen, zal het een en ander, +voorzoover het in verband met het auteursrecht van belang is te achten, +meer in bijzonderheden worden nagegaan.</p> +<div class="div2" id="ch6.1"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h3 class="main">I Recht op brieven</h3> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Volgens Kohler heeft ieder mensch het recht te +verlangen, „dasz das Internum (seines) Lebens geschont +wird”; dat de intieme zijden der persoonlijkheid „nicht in +einer der menschlichen Lebensführung widersprechenden Weise an die +Oeffentlichkeit gezogen werden”<a class="noteref" id= +"xd20e9597src" href="#xd20e9597" name="xd20e9597src">6</a>. Hieruit +vloeien verschillende met het auteursrecht in verband staande +bevoegdheden voort, die in het algemeen bestaan in een recht op +geheimhouding (althans niet publiek-making) van hetgeen niet voor +openbaarmaking is bestemd.</p> +<p>Dit is vooral van belang met het oog op brieven<a class="noteref" +id="xd20e9604src" href="#xd20e9604" name="xd20e9604src">7</a>. In de +meeste gevallen zullen deze niet voldoen aan de vereischten, die aan +een auteursproduct moeten worden gesteld. Het zijn dikwijls niet anders +dan op schrift gestelde mededeelingen en ontboezemingen, die evenmin +aanspraak kunnen maken op den naam van scheppingen als soortgelijke +mededeelingen en ontboezemingen, die niet schriftelijk, maar mondeling +in een gesprek tot uiting zijn gekomen. Liet men dus de vraag, of de +schrijver van een brief het uitsluitend recht van publicatie heeft, +afhangen van het al of niet bestaan van auteursrecht, dan zou in de +meeste gevallen zulk een recht moeten worden ontzegd, en wel in de +eerste plaats voor die brieven, waarvan juist <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e9629" href="#xd20e9629" name= +"xd20e9629">279</a>]</span>wegens hun vertrouwelijk of intiem karakter +eene ongewenschte openbaarmaking het pijnlijkst kan zijn.</p> +<p>Slechts in enkele wetgevingen zijn de rechten op brieven +uitdrukkelijk genoemd; doch eene duidelijke regeling, waarin het hier +besproken persoonlijkheidsrecht onafhankelijk van het auteursrecht +wordt toegekend vindt men, zoover mij bekend is, in geen enkele wet. +Wel is dit recht in verschillende landen door de jurisprudentie +erkend<a class="noteref" id="xd20e9633src" href="#xd20e9633" name= +"xd20e9633src">8</a>, doch dit neemt niet weg, dat eene wettelijke +regeling op dit punt gewenscht blijft.</p> +<p>Vooral met het oog op den duur van dit recht is het wenschelijk een +vasten regel te hebben; de meesten zijn het er over eens, dat het in +elk geval voortduurt tot aan den dood van den briefschrijver; doch daar +men meestal eerst na iemands overlijden tot het uitgeven zijner brieven +overgaat, is het van groot belang te weten òf, en zoo ja hoe +lang, het daarna nog ten bate der erfgenamen blijft voortduren. Hier is +behoefte aan een vasten termijn, die natuurlijk alleen door de wet kan +worden gegeven<a class="noteref" id="xd20e9644src" href="#xd20e9644" +name="xd20e9644src">9</a>.</p> +<p>Neemt het persoonlijkheidsrecht met den dood een einde? De vraag +wordt dikwijls bevestigend beantwoord; o. a. werd dit in Duitschland +gedaan door het Reichsgericht in een, hierboven reeds ter sprake +gebracht, arrest van 28 Februari 1898<a class="noteref" id= +"xd20e9655src" href="#xd20e9655" name="xd20e9655src">10</a>. Het betrof +een aantal brieven van Richard Wagner, die in een ongeveer negen jaren +na diens overlijden uitgekomen boek waren opgenomen. Wel werd +aangenomen, dat er een persoonlijk recht bestaat van den briefschrijver +om zich tegen de publicatie te verzetten, doch in dit geval kon men +zich daarop niet beroepen, daar de aard van dit recht meebrengt, dat +het met den dood van den rechthebbende te niet gaat. Zoolang geen +uitdrukkelijke wetsbepaling het tegendeel inhoudt, valt er voor deze +opvatting m. i. wel iets te zeggen<a class="noteref" id="xd20e9660src" +href="#xd20e9660" name="xd20e9660src">11</a>; in jure constituendo +echter ben <span class="pagenum">[<a id="xd20e9669" href="#xd20e9669" +name="xd20e9669">280</a>]</span>ik van de meening van Kohler, die dit +recht niet met het overlijden, maar eenigen tijd daarna, wil doen +ophouden. Lang behoeft de termijn niet te zijn; vijf jaar, zooals +Kohler voorstelt<a class="noteref" id="xd20e9671src" href="#xd20e9671" +name="xd20e9671src">12</a>, of hoogstens tien schijnt daarvoor +voldoende; het is er slechts om te doen de algeheele vrijheid van +publicatie zoolang op te schorten, totdat de beoordeeling van den +overledene objectief kan geschieden, buiten invloed van persoonlijke +gevoelens van haat, vriendschap, jaloezie enz. die hij bij zijn leven +heeft opgewekt; het overgangstijdperk, zou men kunnen zeggen, tusschen +het tijdstip, waarop de persoon nog in het volle leven staat en dat +waarop hij geheel tot de geschiedenis behoort.</p> +<p>Uit het bovenstaande volgt, dat het hier besproken recht, hoewel met +het auteursrecht eenige punten van overeenkomst vertoonend, toch van +eene andere strekking is. Het beoogt niet, zooals het auteursrecht, de +uitsluitende exploitatie van een immaterieel goed aan den voortbrenger +te verzekeren; doch het beschermt de tot het private leven behoorende, +vertrouwelijke uitingen tegen ongewenschte openbaarmaking. Hieruit +volgt, dat wanneer de briefschrijver eenmaal zelf tot de uitgave zijner +brieven is overgegaan, hij zich niet tegen nadruk meer kan verzetten; +tenzij natuurlijk zijne uitgave, hetzij door den bijzonderen aard der +brieven, hetzij door de wijze waarop zij tot een geheel zijn geschikt, +als auteursproduct is te beschouwen en als zoodanig bescherming +geniet.</p> +<p>De heerschende opvatting hier te lande, volgens welke alle mogelijke +schrifturen als door de wet beschermde geestesproducten zijn te +beschouwen, zou ongetwijfeld ook meebrengen, dat op alle brieven +auteursrecht wordt erkend. Zoo zou toch, al is het dan langs een +anderen weg, hetzelfde doel worden bereikt en dit zou wellicht voor +sommigen een reden kunnen zijn, om de onderscheiding tusschen +auteursrecht en persoonlijkheidsrecht op dit punt onnoodig en doelloos +te achten. Ik meen echter dat uit hetgeen voorafgaat genoegzaam blijkt, +dat de leer, die ik hier voorsta, ook wat de practische +gevolgtrekkingen betreft, niet geheel zonder belang is. Een recht op +publicatie van onuitgegeven brieven, dat met, of korten tijd na, den +dood van den schrijver een einde neemt, is toch iets anders dan een +uitsluitend exploitatierecht, dat de erfgenamen van den schrijver nog +dertig jaren na diens dood zouden kunnen uitoefenen. Het lijdt m. i. +<span class="pagenum">[<a id="xd20e9680" href="#xd20e9680" name= +"xd20e9680">281</a>]</span>geen twijfel, of het eerste is met het oog +op het doel dat met de bescherming hier moet worden bereikt, te +verkiezen boven het laatste.</p> +</div> +</div> +<div class="div2" id="ch6.2"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h3 class="main">II Persoonlijkheidsrecht in verband met beslag op +auteursrecht</h3> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Is het bij brieven, die meestal niet als +auteursproducten zijn te beschouwen, vooral het vertrouwelijk karakter +dat de bescherming tegen openbaarmaking rechtvaardigt, bij geschriften +van anderen aard, die daartoe wél gerekend moeten worden, en ook +voor kunstwerken, komt hier nog eene andere overweging bij.</p> +<p>Schrijvers en kunstenaars worden voornamelijk, zoo niet uitsluitend, +beoordeeld naar de werken, die van hen in het licht komen. Bij elke +nieuwe publicatie die van hen uitgaat is hun naam als geleerde of +kunstenaar gemoeid. De beslissing of een werk al dan niet openbaar zal +worden gemaakt is dus eene zaak van het grootste gewicht voor den +auteur: besluit hij tot openbaarmaking, dan zal hij daarvoor de volle +verantwoordelijkheid hebben te dragen. Maar daarom moet hij ook in +zijne beslissing volkomen vrij worden gelaten en niet gedwongen kunnen +worden tot publicaties, waarvoor hij die verantwoordelijkheid niet op +zich durft nemen. Elk auteur, die zijne taak ernstig opvat, hij zij +schilder, letterkundige, componist of geleerde, zal wel eens werken in +portefeuille hebben waarover hij niet tevreden is, al maken zij ook +overigens den indruk „af” te zijn. Men hoort soms van +schrijvers die jarenlang een manuscript onder zich houden, totdat zij +eindelijk het zoo hebben weten om te werken, dat het naar hun zin is. +Hetzelfde is het geval met voortbrengers op het gebied van beeldende +kunst en muziek.</p> +<p>Het is dus voor auteurs van het grootste gewicht en tevens een eisch +van rechtvaardigheid, dat zij zelf kunnen bepalen, óf, en zoo ja +wanneer en op welke wijze, hun werk publiek wordt gemaakt. Meestal +zullen zij hiervoor in het auteursrecht of in het eigendomsrecht op +hunne manuscripten, schetsen enz. voldoende bescherming vinden; er zijn +echter gevallen, waarin deze rechten niet baten, indien zij nl., als +andere vermogensrechten, ter beschikking moeten staan van des auteurs +schuldeischers, om hunne vorderingen tegen hem daaruit te verhalen. +Want ook van werken, die de auteur niet voor publicatie geschikt acht +en die hij daarom ongeëxploiteerd heeft <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e9691" href="#xd20e9691" name= +"xd20e9691">282</a>]</span>gelaten, kan het auteursrecht eene +geldelijke waarde vertegenwoordigen. Stond het nu den schuldeischers +vrij, dit recht, evenals elk ander deel van het vermogen van hunnen +debiteur, in beslag te doen nemen, dan zou daarmede tevens den auteur +uit handen worden genomen het bovenbesproken persoonlijkheidsrecht om +over de eerste openbaarmaking te beslissen.</p> +<p>Hier dienen—en dit is eene vrijwel algemeen gedeelde opinie, +die na het voorgaande m. i. geen toelichting meer behoeft—de +belangen der schuldeischers te wijken voor die van den auteur. Geen +beslag op auteursrecht mag dus worden toegelaten, indien het +persoonlijkheidsrecht daardoor zou worden aangetast.</p> +<p>De bepaling in onze wet (art. 9 derde lid), welke <i>elk</i> beslag +op auteursrecht uitsluit, gaat echter te ver. Het blijkt trouwens niet, +dat zij haar bestaan dankt aan het boven gestelde beginsel. Het eerst +komt zij voor in het ontwerp van minister Modderman. Naar aanleiding +van eene in het voorloopig verslag (p. 8) gemaakte opmerking, +verklaarde de Regeering in de memorie van antwoord (ad art. 9, p. 4) +zich te kunnen vereenigen met het gevoelen der „meeste +leden”, dat het niet wenschelijk was, beslag op het auteursrecht +toe te laten. Van geen van beide zijden werd dit echter nader +gemotiveerd.</p> +<p>Ook in het Ontw. B. K. werd eene analoge bepaling opgenomen (art. 5 +derde lid). In de memorie van toelichting (p. 4) vindt men daaromtrent +opgemerkt: „Het toelaten van beslag zou bij de uitvoering tot tal +van moeilijkheden leiden. Deze overweging schijnt ook bij de wet van +1881 tot eene bepaling als de hier bedoelde te hebben +geleid.”</p> +<p>Waarschijnlijk was het dus niet zoozeer de overweging, dat hier voor +een bijzonder recht van den auteur moest worden gewaakt, dan wel vrees +voor de moeilijkheden, die de uitvoering van het beslag op auteursrecht +mee zou brengen, die de bepaling in de wet heeft doen opnemen.</p> +<p>Hiermede is zij echter allerminst gerechtvaardigd. De +„moeilijkheden”, waarvan wordt gesproken, mogen niet geheel +denkbeeldig zijn, onoverkomelijk zijn zij niet, zooals in andere +landen, waar het beslag in sommige gevallen wel is toegelaten, is +bewezen. Hierop kom ik zoo aanstonds nog terug.</p> +<p>De groote bedenking, die tegen een algemeen verbod van beslag, +<span class="pagenum">[<a id="xd20e9708" href="#xd20e9708" name= +"xd20e9708">283</a>]</span>zooals de wet van 1881 en het Ontw. B. K. +inhouden, is te maken, bestaat hierin, dat met de rechten der +schuldeischers in ’t geheel geen rekening wordt gehouden. Betreft +het een werk, dat reeds eerder door den auteur gepubliceerd en in +exploitatie gebracht was, dan bestaat er volstrekt geen reden, waarom +het uitsluitend recht om het verder op dezelfde wijze te exploiteeren +niet aan zijn schuldeischers zou mogen worden toegewezen. Nog sterker +komt de onbillijkheid der bepaling uit, als men denkt aan het geval, +dat het auteursrecht niet meer in handen is van den auteur. In den +boedel van eene uitgeverszaak bijvoorbeeld zullen juist de +auteursrechten dikwijls een belangrijk aandeel vormen van de aanwezige +baten en het gaat niet aan dat bij faillissement de schuldeischers +hierover niet zouden kunnen beschikken<a class="noteref" id= +"xd20e9710src" href="#xd20e9710" name="xd20e9710src">13</a>.</p> +<p>Het verbod van beslag dient derhalve te worden beperkt tot die +gevallen, waarin eene gedwongen vervreemding van het auteursrecht +tevens eene krenking van het persoonlijkheidsrecht zou meebrengen. Als +algemeene regel kan men stellen, dat beslag moet zijn toegelaten +wanneer het auteursrecht niet meer den auteur toebehoort, of wanneer +het een werk betreft, dat reeds vroeger door den auteur was publiek +gemaakt. Er doen zich echter in verband hiermee nog enkele vragen +voor.</p> +<p>In de eerste plaats is door verschillende schrijvers gestreden over +de kwestie, of beslag moet zijn toegelaten, indien het werk nog niet is +uitgegeven, maar wel door den auteur definitief voor openbaarmaking +bestemd, b. v. in het geval een auteur zijn manuscript naar een +uitgever heeft gezonden of ter plaatsing aan een tijdschrift +aangeboden. Dit geval heeft zich o. a. voorgedaan in Duitschland (onder +de vroegere wet o. h. auteursrecht, die geen speciale bepalingen over +beslag inhield); het Landgericht van Berlijn liet het leggen van beslag +toe op een onuitgegeven roman, die door den auteur aan een +uitgevershuis was toegezonden<a class="noteref" id="xd20e9733src" href= +"#xd20e9733" name="xd20e9733src">14</a>. In Frankrijk werd evenzoo +beslist door het Tribunal civil van Troyes (31 Jan. 1900); hier betrof +het <span class="pagenum">[<a id="xd20e9742" href="#xd20e9742" name= +"xd20e9742">284</a>]</span>kopie van een journalist, die reeds in +handen van den drukker was<a class="noteref" id="xd20e9744src" href= +"#xd20e9744" name="xd20e9744src">15</a>. Deze beide beslissingen komen +mij juist en billijk voor: in beide gevallen stond vast, dat de auteur +tot publicatie van zijn werk wenschte over te gaan en aan zijn +voornemen reeds een begin van uitvoering had gegeven; in deze +omstandigheden ware een beroep op zijn persoonlijkheidsrecht, dat door +de publicatie zou worden gekrenkt, misplaatst. Met het oog hierop zou +het m. i. aanbeveling verdienen bij eene wijziging van art. 9 derde lid +onzer wet het beslag, behalve bij uitgegeven werken, ook toe te laten, +indien het blijkt, dat de auteur op het oogenblik dat het beslag wordt +gelegd, zijn werk voor publicatie heeft bestemd. Wat werken van +beeldende kunst betreft geeft o. a. de Belgische wet (art. 9) eene +regeling, die navolging verdient: geen beslag kan worden gelegd, +zoolang een werk niet voor verkoop of publicatie gereed is.</p> +<p>Een andere vraag is, of het persoonlijkheidsrecht, waarvan hier +sprake is, ook na den dood van den auteur moet blijven voortduren. +Indien deze het auteursrecht bij zijn leven heeft vervreemd, komt de +vraag niet te pas; het recht om te beslissen, of iets al dan niet +openbaar zal worden gemaakt, kan de auteur niet aan een ander +overdragen. Maar wél zou kunnen gevraagd worden, of niet zijne +erfgenamen, en in ’t bijzonder zijne naaste verwanten, nog na den +dood des auteurs eene publicatie moeten kunnen beletten, waartoe deze +bij zijn leven niet heeft willen overgaan. Ik meen dat er reden is deze +vraag bevestigend te beantwoorden, op soortgelijken grond als hierboven +bij de bespreking van het recht op brieven is aangevoerd. Op de +naastbestaanden van den auteur gaat bij diens overlijden de +verantwoordelijkheid van hetgeen er van hem uitkomt min of meer over; +zij hebben er, althans in de eerste jaren na het overlijden, voor te +waken, dat de naam, dien hij zich bij zijn leven heeft gemaakt, +ongeschonden blijft. Doch ook hier bestaat er geen grond, dit recht der +erfgenamen lang te laten voortduren. De bescherming van de +persoonlijkheid des overledenen krijgt na verloop van tijd een ander +karakter; zij behoeft dan niet meer aan één persoon, of +aan een kleine groep van personen te worden overgelaten. De zuiver +persoonlijke elementen, die het oordeel over den nog in leven zijnden +<span class="pagenum">[<a id="xd20e9758" href="#xd20e9758" name= +"xd20e9758">285</a>]</span>schrijver of kunstenaar mee hielpen vormen, +doen zich dan niet meer gelden; de auteur en zijn werk worden slechts +beoordeeld naar de beteekenis, die zij als verschijnsel in de +beschavingsgeschiedenis hebben gehad en er bestaat geen reden voor om +hun, die deze beteekenis hebben te bepalen, de hulpmiddelen die +daarover licht kunnen verspreiden, te onthouden.</p> +<p>De bepaling der Duitsche wet, die beslag van auteursrecht op +onuitgegeven werken ook tegenover de erfgenamen geheel +uitsluit<a class="noteref" id="xd20e9762src" href="#xd20e9762" name= +"xd20e9762src">16</a>, zoodat dertig jaren lang de onuitgegeven werken +van den erflater in hunne handen onaantastbaar zijn, gaat daarom m. i. +te ver. Een termijn van vijf jaar, zooals ik hierboven in navolging van +Kohler voor het publicatierecht van brieven van een overledene heb +genoemd, schijnt mij ook voor dit geval meer passend.</p> +<p>Na bovenstaande beschouwingen komen wij dus tot de conclusie, dat +beslag op auteursrecht dient te worden toegelaten: tegenover den +auteur, voorzoover het werken betreft, die reeds met zijn goedvinden +zijn gepubliceerd of die door hem tot publicatie zijn bestemd; +tegenover zijne erfgenamen bovendien op het auteursrecht van +niet-gepubliceerde werken, wanneer eenige (bijvoorbeeld vijf) jaren na +het overlijden zijn verloopen; tegenover zijne overige +rechtverkrijgenden in alle gevallen.</p> +<p>Hierbij dient echter nog onderscheid te worden gemaakt tusschen de +verschillende wijzen, waarop de publicatie kan plaats hebben. Heeft een +auteur b.v. zijn tooneelstuk in druk uitgegeven, dan volgt daaruit nog +niet, dat hij het ook voor opvoering geschikt acht. Er zijn stukken, +wier kenmerkende eigenschappen, waardoor zij bij de lezing juist +zoozeer bekoorden, op het tooneel niet tot hun recht komen; andere, die +hoewel naar den vorm tooneelstukken, in ’t geheel niet op eene +vertooning in de schouwburg berekend zijn. Ook bij andere werken kan +het een groot verschil maken, op welke wijze en in welken vorm het +publiek er mede in aanraking wordt gebracht; men denke b.v. aan een +rede, die op degenen die haar hooren uitspreken grooten indruk maakt, +doch later, wanneer men haar gedrukt voor zich krijgt, bij de lezing +niet bevredigt. Daarom moet met het oog op de al of niet vatbaarheid +voor beslag elke wijze van reproductie afzonderlijk worden beschouwd; +en moet als beginsel <span class="pagenum">[<a id="xd20e9769" href= +"#xd20e9769" name="xd20e9769">286</a>]</span>aangenomen worden, dat het +beslag slechts die middelen van exploitatie mag betreffen, welke de +auteur zelf reeds heeft aangewend.</p> +<p>In het algemeen moet trouwens in het oog worden gehouden, dat het +beslag niet tot gevolg kan hebben, dat de executant een onbepaald +beschikkingsrecht krijgt over het geschrift of kunstwerk. Naast de +reeds behandelde bestaan er nog verschillende andere +persoonlijkheidsrechten van den auteur, die bij de exploitatie van zijn +werk door anderen gekrenkt kunnen worden, en het behoeft geen betoog +dat deze rechten ook na een gedwongen vervreemding van het auteursrecht +geëerbiedigd dienen te worden. Zoo zal b.v. de in beslagneming van +het auteursrecht er niet toe mogen leiden, dat het werk met +wijzigingen, zonder medeweten van den auteur daarin aangebracht, wordt +gepubliceerd, of dat bij de exploitatie middelen worden gebruikt, die +met het karakter of de kunstwaarde van het werk niet in overeenstemming +zijn: b.v. opvoering van een tooneelstuk door daartoe ontoereikende +krachten; reproductie van een werk van beeldende kunst in een daarvoor +ongeschikt procédé enz. enz. Ook zal de nieuwe +rechthebbende op het auteursrecht c.q. de anoniemiteit hebben te +eerbiedigen en zich in het algemeen bij het in den handel brengen van +exemplaren moeten houden aan de—hieronder nog nader te +bespreken—beginselen betreffende het gebruik van den +auteursnaam.</p> +<p>Deze en andere rechten en belangen van den auteur kunnen uit den +aard der zaak bij executie van het auteursrecht in gevaar komen, en het +is wel gewenscht dat bij de uitvoering van het beslag hiermede rekening +wordt gehouden. Het exploitatie-recht van een geestesproduct is nu +eenmaal, juist wegens de persoonlijkheidsrechten, die er zoo nauw mee +zijn verbonden, niet geheel op eene lijn te stellen met andere +vermogensrechten, en het zijn wellicht de moeilijkheden die hieruit +voortspruiten, welke onze wetgever op het oog had, toen hij de absolute +onvatbaarheid voor beslag van het auteursrecht voorschreef. Met het oog +hierop kan het zijn nut hebben, hierbij nog een oogenblik stil te staan +en enkele opmerkingen te wijden aan de wijze, waarop aan deze +moeilijkheden zou kunnen worden tegemoet gekomen in verband met de +algemeene regeling van het beslag in onze wetgeving.</p> +<p>Hierbij moet onderscheiden worden tusschen de twee soorten van +gerechtelijk beslag, die ons recht kent: het beslag door een of meer +schuldeischers op bepaalde goederen gelegd (geregeld in het Wetb. +<span class="pagenum">[<a id="xd20e9777" href="#xd20e9777" name= +"xd20e9777">287</a>]</span>v. B. Rechtsv. artt. 439 sqq.); en het +faillissement, waarbij op het geheele vermogen ten behoeve van alle +schuldeischers beslag wordt gelegd (geregeld in de Faillissementswet). +Beide soorten van beslag hebben ten doel uit het vermogen van den +schuldenaar de vorderingen zijner schuldeischers te verhalen, en bij +beide wordt dit doel bereikt door eene gedwongen vervreemding der +goederen, waarop het beslag gericht is. Er bestaat echter verschil in +de wijze waarop deze realiseering der goederen tot stand komt.</p> +<p>Bij het individueele beslag schrijft de wet voor (artt. 463 sqq. B. +Rv.), dat de goederen in het openbaar zullen worden verkocht en aan den +meestbiedende toegewezen (art. 469 Rv.). De toepassing dezer bepaling +op het auteursrecht zou m. i. niet geheel zonder bedenking zijn, daar +hier elke waarborg ontbreekt, dat de meestbiedende, wanneer hem eenmaal +het auteursrecht toebehoort, de persoonlijkheidsrechten van den auteur +zal ontzien. Wel moet natuurlijk worden aangenomen, dat met het recht +ook de daarmede verband houdende verplichtingen op den nieuwen +verkrijger overgaan, en dat deze in geen geval het <i>recht</i> krijgt, +om alles met het auteursproduct te doen wat hij wil. Neemt men het +bestaan van persoonlijkheidsrechten in den zin zooals ik het hier heb +gedaan aan, dan volgt daaruit, dat de auteur tegen elken inbreuk, door +wien ook gepleegd, in rechten kan optreden. Theoretisch maakt het dus +geen verschil, aan wien het auteursrecht wordt toegewezen; in de +practijk komt het er echter zeer veel op aan. De auteur zal er niet zoo +spoedig toe overgaan eene actie wegens inbreuk op het +persoonlijkheidsrecht in te stellen, vooral indien hij, zooals na een +beslag of faillissement wel steeds het geval zal zijn, in financieele +moeilijkheden zit; de uitkomst zal dikwijls zeer onzeker zijn en de +schadevergoeding, die hem in het gunstigste geval ten deel valt, zal +toch nooit de gevolgen van den inbreuk geheel kunnen te niet doen. Het +verdient daarom verre de voorkeur, waar dit maar eenigszins mogelijk +is, preventief tegen dergelijke inbreuken op te treden, en dit zou ook +bij de gerechtelijke verkoop van het auteursrecht kunnen geschieden, +indien het mogelijk was, toewijziging van het auteursrecht te weigeren +aan personen, in wier handen men het in dit opzicht niet veilig acht. +Zoo zal het b.v. niet kunnen geschieden, dat een derderangs +operette-gezelschap het uitsluitend exploitatierecht van een ernstig en +bij de uitvoering vele eischen stellend muziekdrama krijgt, of een +uitgever van prentbriefkaarten <span class="pagenum">[<a id="xd20e9784" +href="#xd20e9784" name="xd20e9784">288</a>]</span>het reproductierecht +van een schilderij of teekening, wier karakter met zulk eene wijze van +verspreiding niet in overeenstemming is. Ook kan hierdoor worden +voorkomen, dat het auteursrecht wordt aangekocht met het doel alle +verdere exploitatie van het werk te verhinderen.</p> +<p>Indien men er hier toe overgaat beslag op auteursrecht in sommige +gevallen toe te laten, zal het derhalve wenschelijk zijn, dat bij de +uitvoering ervan van de bepalingen omtrent den gerechtelijken koop kan +worden afgeweken. De wijze waarop het auteursrecht te gelde gemaakt +moet worden, zou dan b.v. ter beslissing aan de Rechtbank kunnen worden +gelaten, indien schuldenaar en schuldeischer het daarover niet eens +kunnen worden.</p> +<p>Voor het geval van faillissement zou een dergelijke uitzondering op +den algemeenen regel m. i. niet noodig zijn. Aan den curator en den +rechter-commissaris wordt door de Faillissementswet voldoende vrijheid +van beweging gelaten, om de rechten en belangen, die hier op het spel +staan, behoorlijk te bewaken (men zie o. a. de bepaling van art. 174 F. +W.), en men mag aannemen, dat hiervan in den regel een juist gebruik +zal worden gemaakt, waarbij dan natuurlijk zooveel mogelijk met de +wenschen van den faillieten auteur rekening zal worden gehouden.</p> +</div> +</div> +<div class="div2" id="ch6.3"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h3 class="main">III Het recht van den auteur dat zijn werk in +ongeschonden staat wordt publiek gemaakt</h3> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Niet alleen dat zijn werk zonder zijne toestemming +niet openbaar mag worden gemaakt is voor den auteur van groot belang, +doch ook dat de openbaarmaking, wanneer hij daartoe eenmaal besloten +heeft, zóó geschiede, dat zijn werk daardoor niet +gewijzigd of verminkt aan het oordeel van het publiek wordt +blootgesteld. Dat ook in dit opzicht eene krenking der persoonlijkheid +mogelijk is, zal na het voorgaande gemakkelijk zijn in te zien. De +bescherming tegen ongewenschte openbaarmaking zou maar weinig baten, +indien de auteur, na eenmaal zijne toestemming tot de publicatie te +hebben gegeven, lijdelijk moest toezien, dat aan zijn werk wijzigingen, +afkortingen of toevoegsels werden aangebracht, waardoor het geheel van +aanzien verandert; zijn streven, om alleen voldragen werk, waarover +hijzelf <span class="pagenum">[<a id="xd20e9795" href="#xd20e9795" +name="xd20e9795">289</a>]</span>volkomen tevreden is, het licht te doen +zien, zou in dat geval veelal zonder gevolg blijven: want het publiek +vormt natuurlijk zijn oordeel naar het werk, niet zooals de auteur het +heeft afgeleverd, maar zooals de exploitanten het gelieven te +publiceeren.</p> +<p>Het is dan ook een in de laatste jaren vrijwel algemeen aangenomen +beginsel, dat den auteur het recht toekomt—ook als het +uitsluitend reproductie-recht in andere handen is of in ’t geheel +niet bestaat—om zich er in rechte tegen te verzetten, dat zijn +werk zonder zijne toestemming met wijzigingen, afkortingen of +toevoegsels aan het publiek wordt voorgezet.</p> +<p>In Frankrijk zijn herhaaldelijk beslissingen gewezen, waaruit de +erkenning van dit recht blijkt. Zoo werd b.v. aangenomen dat een +schilder er zich tegen kan verzetten, dat door degeen aan wien hij het +auteursrecht had overgedragen reproducties van zijn schilderij in den +handel werden gebracht waarbij de achtergrond was gewijzigd<a class= +"noteref" id="xd20e9801src" href="#xd20e9801" name= +"xd20e9801src">17</a>; evenzoo de teekenaar voor een geïllustreerd +tijdschrift, wiens teekeningen met onderschriften met veranderingen +werden weergegeven<a class="noteref" id="xd20e9816src" href= +"#xd20e9816" name="xd20e9816src">18</a>.</p> +<p>In een ander geval was van een schilderij in een der Rijksmusea, +voorstellende de Heilige Maagd, eene reproductie op email gemaakt, +alleen van het hoofd. De Seine-Rechtbank overwoog o.a. dat gedaagde +„<span lang="fr">en faisant reproduire sur émail la +tête seule de la <i>Vierge consolatrice</i> qu’il a mise en +vente chez Ferrand, a dépassé les limites de son droit; +qu’il a en effet, isolé la tête de la vierge de +l’ensemble de l’oeuvre de Bouguereau; que, par suite de +cette séparation, qui ne permet plus de comprendre +l’attitude ni l’expression qu’explique d’une +manière complète le reste du tableau représentant +une mère affligée pleurant la mort de son enfant, la +pensée de l’auteur se trouve complètement +dénaturée, qu’elle devient absolument +incompréhensible pour celui qui n’aura sous les yeux que +la reproduction partielle effectuée sur l’émail +saisi.” En verder dat de auteur, ook als het reproductierecht +niet meer bestaat: „peut exiger que sa pensée et son +oeuvre qui n’en est que la traduction ne soient pas +altérées; qu’elles soient reproduites comme il les +a lui-même enfantées; qu’il a, en dehors de tout +avantage matériel auquel il a <span class="pagenum">[<a id= +"xd20e9829" href="#xd20e9829" name= +"xd20e9829">290</a>]</span>renoncé, le droit de sauvegarder sa +réputation artistique et qu’il est fondé à +réclamer la réparation du préjudice à lui +causé par toute atteinte qui y est portée +...</span>”<a class="noteref" id="xd20e9832src" href="#xd20e9832" +name="xd20e9832src">19</a>.</p> +<p>De Seine-Rechtbank veroordeelde voorts 18 Febr. 1902 tot betaling +van vijfhonderd francs schadevergoeding iemand die een +tijdschriftartikel, dat zonder voorbehoud van auteursrecht was +verschenen en derhalve nagedrukt mocht worden, zoodanig gewijzigd had +overgenomen, dat de denkbeelden van den oorspronkelijken auteur daarin +onjuist en onvolledig waren weergegeven<a class="noteref" id= +"xd20e9845src" href="#xd20e9845" name="xd20e9845src">20</a>. Vier jaar +later werd door hetzelfde college aan iemand, die het uitsluitend +vertalingsrecht van een Engelsch werk in Frankrijk had verkregen, +duizend francs schadevergoeding opgelegd omdat hij bij de uitgave der +Fransche vertaling zonder toestemming des auteurs een nieuw hoofdstuk +van eigen maaksel aan het werk had toegevoegd<a class="noteref" id= +"xd20e9850src" href="#xd20e9850" name="xd20e9850src">21</a>.</p> +<p>Ook zijn mij eenige Fransche beslissingen bekend, die niet het geval +betroffen dat wijzigingen in het werk waren aangebracht, maar waar de +auteur zich beklaagde, dat zijn werk was weergegeven door middel van +een procédé, waarvoor het niet was berekend. Een +beeldhouwer had het reproductierecht van een buste vervreemd zonder +eenige voorwaarde daarbij te maken. Het beeld werd eerst, zooals de +bedoeling van den auteur was, in marmer uitgevoerd, doch later zonder +zijne toestemming ook in brons. De Seine-Rechtbank verklaarde dit +laatste voor onrechtmatig<a class="noteref" id="xd20e9861src" href= +"#xd20e9861" name="xd20e9861src">22</a>. In een analoog geval, dat zich +enkele jaren later voordeed (hier gold het beeldhouwwerk, waarvan het +reproductierecht aan een fabrikant van bronzen verlichtings-artikelen +was overgedragen, die enkele ervan ook in marmer had laten +reproduceeren), werd de eisch, voorzoover deze het aangewende +reproductie-middel betrof, afgewezen, op grond dat de reproductie in +marmer, waartegen de auteur zich verzette, het origineel volkomen +zuiver weergaf. Ook het feit, dat de naar het origineel vervaardigde +bronzen beelden als lampen ingericht in den handel werden gebracht, +<span class="pagenum">[<a id="xd20e9875" href="#xd20e9875" name= +"xd20e9875">291</a>]</span>leverde volgens de Seine-Rechtbank geen +inbreuk op het recht des auteurs op, omdat degeen aan wien het +reproductierecht was overgedragen, als fabrikant van dergelijke +artikelen bekend stond en de auteur dus geacht kon worden met deze +wijze van exploitatie genoegen te hebben genomen. Doch bovendien was +bij de reproductie van een dezer beelden eenigszins van het origineel +afgeweken en de naam, dien de auteur er aan had gegeven +(„<i lang="fr">Gloria</i>”) was zonder zijne toestemming +vervangen door een anderen („<i lang="fr">la +Renommée</i>”); op deze beide punten werd de auteur +ontvankelijk verklaard in zijn eisch<a class="noteref" id= +"xd20e9883src" href="#xd20e9883" name="xd20e9883src">23</a>.</p> +<p>De genoemde voorbeelden hebben eenig denkbeeld kunnen geven van de +verschillende vormen, waarin krenking van het hier behandelde recht +plaats kan hebben<a class="noteref" id="xd20e9899src" href="#xd20e9899" +name="xd20e9899src">24</a> en van de wijze, waarop daartegen in +Frankrijk, waar geen speciale wetsbepalingen op dit punt bestaan, recht +wordt verschaft. Of eene dergelijke op het gemeene recht berustende +bescherming met hetzelfde succes voor den Nederlandschen rechter zou +kunnen worden ingeroepen, staat nog te bezien; alles hangt hier weer af +van de uitlegging van het woord „onrechtmatige daad” in +art. 1401 B. W. Het ware daarom misschien gewenscht, om in dezen het +voorbeeld te volgen, door de meeste moderne wetten op het auteursrecht +gegeven, waarin den auteur het bedoelde recht uitdrukkelijk wordt +toegekend<a class="noteref" id="xd20e9908src" href="#xd20e9908" name= +"xd20e9908src">25</a>.</p> +</div> +</div> +<div class="div2" id="ch6.4"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h3 class="main">IV Het recht met betrekking tot den auteursnaam</h3> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De vraag, in hoeverre een recht bestaat op den naam, +is met betrekking tot het auteursrecht in verschillende opzichten van +belang. Ik zal mij er hier toe bepalen te onderzoeken, hoever het recht +van den <i>auteur</i> gaat, om anderen te verbieden, zijn naam aan +hunne werken te verbinden of om te eischen, dat zijn werk niet zonder +zijn naam of onder een anderen naam gepubliceerd wordt. <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e9925" href="#xd20e9925" name= +"xd20e9925">292</a>]</span></p> +<p>Dit vraagstuk heeft veel overeenkomst met dat van het gebruik van +den handels- of firma-naam. De naam strekt in beide gevallen niet +zoozeer ter onderscheiding van de personen, dan wel ter aanduiding van +de herkomst der producten. Niet minder dan voor den handelaar en den +fabrikant is het voor den schrijver en kunstenaar van belang, dat hunne +producten niet met die van anderen verwisseld kunnen worden; de band +tusschen producent en product is bij de laatsten in het algemeen nog +veel nauwer; dit komt door het persoonlijke, hetwelk het kenmerk van +elk kunstwerk is: een kunstenaar legt meer van zichzelf in zijn werk, +is meer één met zijn werk dan b.v. een vervaardiger van +naaimachines of een handelaar in wijn. En evenals voor producten van de +laatstgenoemde soort,—in het algemeen: voor alle +handelswaren—geldt voor werken van kunst en letterkunde, dat het +publiek er belang bij heeft omtrent hunne herkomst juist te worden +ingelicht: wie een schilderij valschelijk voorziet van den naam Jozef +Israëls maakt niet alleen inbreuk op het persoonlijkheidsrecht van +den schilder, maar maakt zich tevens schuldig aan misleiding van het +publiek.</p> +<p>Bescherming van den auteursnaam heeft dus geen mindere reden van +bestaan dan de, door onze jurisprudentie dikwijls verleende<a class= +"noteref" id="xd20e9930src" href="#xd20e9930" name= +"xd20e9930src">26</a>, bescherming van den handelsnaam. De beginselen +waarop beide berusten, zijn ook grootendeels dezelfde.</p> +<p>Vooropgesteld moet worden dat een <i>uitsluitend recht</i> op den +naam in dien zin, dat men elke gebruikmaking ervan, tot welk doeleinde +ook, zou kunnen tegengaan, niet alleen onnoodig en ongewenscht, maar +zelfs onbestaanbaar is te achten. Dit is door verschillende schrijvers +ten aanzien van den burgerlijken naam in het maatschappelijk verkeer en +ten aanzien van den handelsnaam reeds voldoende aangetoond, en geldt +ook voor den auteursnaam<a class="noteref" id="xd20e9944src" href= +"#xd20e9944" name="xd20e9944src">27</a>.</p> +<p>De naam is niet een goed, dat afgescheiden van den drager bestaat en +object van een recht kan zijn; hij is niets anders dan een +onderscheidingsteeken, een middel om den eenen persoon van den anderen, +en zijne uitingen van die van anderen, te onderscheiden<a class= +"noteref" id="xd20e9952src" href="#xd20e9952" name= +"xd20e9952src">28</a>. <span class="pagenum">[<a id="xd20e9961" href= +"#xd20e9961" name="xd20e9961">293</a>]</span>Daarom is niet elk gebruik +van den naam, maar slechts een zoodanig gebruik, waardoor verwarring +mogelijk wordt gemaakt, een inbreuk op het persoonlijkheidsrecht. Dit +beginsel wordt o. a. ook door de Fransche jurisprudentie gevolgd, +hoewel daarin steeds wordt gesproken van „eigendom op den +naam.” De Seine-Rechtbank wees b.v. een eisch af, die strekte om +aan twee schrijvers, die onder het pseudoniem „J. R. Rosny” +artikelen publiceerden, dit te beletten, omdat de eischer, Léon +de Rosny, het uitsluitend recht op dien naam zou hebben. Wel werd +erkend „<span lang="fr">... qu’en principe, une +revendication de cette nature est légitime, et qu’un tiers +ne peut s’approprier le nom d’autrui,...</span>” doch +slechts onder voorwaarde „<span lang="fr">... que cette +usurpation aura eu pour résultat de créer une confusion +qui serait, soit moralement, soit matériellement, +préjudiciable au propriétaire du +nom</span>”<a class="noteref" id="xd20e9969src" href="#xd20e9969" +name="xd20e9969src">29</a>. Dat mogelijke verwarring in dit geval +uitgesloten was, werd o. a. hiermede gemotiveerd, dat de geschriften +van Léon de Rosny van zuiver wetenschappelijken aard waren, +terwijl de artikelen welke onder het pseudoniem J. H. Rosny verschenen, +een meer „litterair” karakter hadden. Dit vonnis werd +bekrachtigd door het Hof van <span class="corr" id="xd20e9982" title= +"Bron: Appél">Appèl</span> te Parijs, waarin o. m. wordt +overwogen: „<span lang="fr">que la confusion entre +„Léon de Rosny” et „J. H. Rosny” ne +s’est pas produite dans le monde des sciences et des +lettres</span>”<a class="noteref" id="xd20e9988src" href= +"#xd20e9988" name="xd20e9988src">30</a>.</p> +<p>In eene zaak, die volkomen aan de bovengenoemde gelijk was, alleen +met dit verschil, dat hier eischer en gedaagde zich met hunne +geschriften wel op hetzelfde gebied bewogen, werd de eisch toegewezen, +o.a. op dezen grond; dat: „<span lang="fr">... les demandeurs ont +intérêt à revendiquer le droit à la +propriété exclusive de leur nom, ne fût-ce que pour +éviter la confusion qui pourrait naître de la +création de travaux similaires</span>”<a class="noteref" +id="xd20e9999src" href="#xd20e9999" name="xd20e9999src">31</a>.</p> +<p>Waar het dus voornamelijk op aankomt, is dat er geen verwisseling +mogelijk worde gemaakt, zoodat iemand een werk wordt toegeschreven dat +niet van hem is, of omgekeerd dat van een werk dat wél het zijne +is, een ander als auteur wordt aangemerkt. Of dit geschiedt door +gebruikmaking van den waren naam van een auteur of van den schuilnaam, +waaronder hij gewoon is te publiceeren, <span class="pagenum">[<a id= +"xd20e10007" href="#xd20e10007" name="xd20e10007">294</a>]</span>maakt +geen verschil. Het kiezen van een „nom de plume” is eene +gewoonte, die zoo lang reeds in zwang is en zoo algemeen doorgedrongen, +dat daartegen geen bezwaar kan bestaan. Niemand zal daarin eene +misleiding van het publiek zien. Trouwens ook in het handelsverkeer +treft men iets soortgelijks aan: de naam waaronder iemand handelt is +dikwijls een andere dan die waaronder de persoon bij den burgerlijken +stand staat ingeschreven. Neemt men dus aan, dat het een schrijver of +kunstenaar vrijstaat zich een naam te kiezen, waaronder hij zijne +werken publiceert, dan bestaat er geen reden om dien gekozen naam niet +geheel op dezelfde wijze te behandelen als den gewonen (familie-) naam. +Immers de rol, die beide in het verkeer vervullen, is volkomen +dezelfde; ook de schuilnaam dient om de werken van een bepaalden (al of +niet bij het publiek onder zijn werkelijken naam bekenden) auteur van +die van anderen te onderscheiden. Hoe de auteur in het dagelijksch +leven heet, is hierbij onverschillig; het is zooals Kohler het +eigenaardig uitdrukt: „<span lang="de">der Autor kann als +unbekanntes X gelten; aber es musz eben dieses X als der Träger +schriftstellerischer Werke von den übrigen Schriftstellern +unterschieden werden; es ist ein Versteckspiel, ein Maskenspiel, wobei +die eine Maske von allen anderen unterschieden bleiben soll und das +Recht hat, unterschieden zu bleiben</span>”<a class="noteref" id= +"xd20e10012src" href="#xd20e10012" name="xd20e10012src">32</a>.</p> +<p>De auteur heeft niet alleen het recht te verhinderen, dat werken van +een ander met zijn naam worden getooid; hij moet er zich ook tegen +kunnen verzetten, dat zijne eigen werken zonder zijn naam of onder een +anderen naam voor het publiek worden gebracht. Hierbij is het beginsel +te volgen, waarvoor, zooals hierboven vermeld werd, o.a. de <i lang= +"fr">Association</i> ijvert, dat nl. de auteur recht heeft op erkenning +van zijn auteurschap.</p> +<p>Eene toepassing van dit beginsel vindt men in de meeste wetten in +verband met de bepalingen op het aanhalen van andere schrijvers en het +overnemen van artikelen uit dagbladen. Deze aanhalingen en overnemingen +zijn geoorloofd, mits de bron daarbij wordt genoemd. Ook in Frankrijk, +waar de wet hierover zwijgt, wordt deze verplichting door de +jurisprudentie aangenomen<a class="noteref" id="xd20e10036src" href= +"#xd20e10036" name="xd20e10036src">33</a>. <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e10045" href="#xd20e10045" name= +"xd20e10045">295</a>]</span></p> +<p>In onze wet (art. 7 tweede lid) wordt alleen het noemen van de bron +voorgeschreven bij het overnemen van berichten of opstellen uit dag- en +weekbladen; m. i. bestaat er geen reden, waarom dit bij aanhalingen uit +andere werken, waarover het eerste lid van het artikel handelt, niet +eveneens zou behoeven te geschieden. De Duitsche wet is in dit opzicht +veel beter; daar wordt het noemen van de bron verplichtend gesteld bij +elk geoorloofd (d.i. niet op het auteursrecht inbreuk makend) gebruik, +dat van eens anders werk wordt gemaakt (§ 25); wie tegen dit +verbod handelt, maakt zich, afgezien natuurlijk van zijne +civielrechtelijke aansprakelijkheid, schuldig aan eene overtreding, +waarop eene boete van hoogstens honderd vijftig mark staat (§ +44).</p> +<p>Deze regeling schijnt mij in alle opzichten navolging te +verdienen.</p> +<p>Wat de bepaling van onze wet betreft wil ik er nog op wijzen, dat +men hier een voorbeeld heeft van een door de wet toegekend recht, dat +niet als een uitvloeisel van het auteursrecht is te verklaren. Het +noemen van de bron komt alleen te pas bij het overnemen van berichten +of opstellen, waarvan het auteursrecht niet uitdrukkelijk is +voorbehouden, waarop dus geen auteursrecht bestaat. Toch kan de auteur +eischen, dat zijn naam of die van zijn dagblad worde genoemd. Hier +wordt dus ook in onze wet het persoonlijkheidsrecht als een zelfstandig +recht erkend, dat standhoudt, ook als het auteursrecht teniet is +gegaan.</p> +<p>Een andere toepassing van het beginsel, dat de auteur recht heeft op +de erkenning van zijn auteurschap, kan men vinden in de bepalingen, die +gericht zijn tegen de vervalsching van auteursnamen op schilderijen en +andere werken van beeldende kunst.</p> +<p>In de meeste landen is het opzettelijk misbruik maken of vervalschen +van auteursnamen strafbaar gesteld. Deze strafbepalingen strekken +echter niet uitsluitend tot bescherming van de rechten der auteurs, +doch tevens tot bescherming van het publiek, dat van dergelijke +bedriegelijke handelingen het slachtoffer kan worden. Het stellen van +een valschen auteursnaam op een schilderij b.v. kan, behalve inbreuk op +het persoonlijkheidsrecht van den schilder, ook zijn een middel om +bedrog te plegen, indien n.l. deze vervalsching, wat wel meestal het +geval zal zijn, is geschied met het doel het schilderij voor een echt +stuk van den meester, wiens naam het draagt, <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e10057" href="#xd20e10057" name= +"xd20e10057">296</a>]</span>te laten doorgaan en er op deze wijze den +kooper meer voor te laten betalen dan het waard is.</p> +<p>In de Belgische wet op het auteursrecht (art. 25) wordt b.v. +strafbaar gesteld: „<span lang="fr">... l’application +méchante ou frauduleuse sur un objet d’art, un ouvrage de +littérature ou de musique, du nom d’un auteur, ou de tout +signe distinctif adopté par lui pour désigner son +oeuvre.</span>” Ook is strafbaar het verkoopen, ten verkoop +uitstallen, in een magazijn in voorraad hebben of binnen België +invoeren van werken waarvan men weet, dat zij van een valschen naam of +een valsch merk zijn voorzien (art. 25 3de lid).</p> +<p>In Frankrijk bevat eene afzonderlijke wet van 9 Febr. 1895 (<i lang= +"fr">Loi sur les fraudes en matière artistique</i>) vrijwel +gelijkluidende bepalingen.</p> +<p>Het is duidelijk, dat de handelingen, waartegen deze bepalingen zijn +gericht, hare strafwaardigheid grootendeels ontleenen aan het feit, dat +zij met bedrog in verband staan of tot het plegen van bedrog aanleiding +kunnen geven. Toch heeft men met deze bepalingen voornamelijk bedoeld +eene strafrechtelijke bescherming van de rechten der auteurs. Dit +blijkt o.a. voor de Belgische bepaling hieruit, dat zij in de wet op +het auteursrecht is opgenomen; wat de Fransche wet betreft, is deze +bedoeling door de voorstellers duidelijk uitgesproken; men ging zelfs +zoover van te beweren, dat er geen strafbaar feit in den zin van deze +wet kon worden gepleegd, wanneer het <i>auteursrecht</i> een einde had +genomen, en op dien grond werd ook de bepaling van art. 4 dezer wet +verdedigd, volgens welk artikel de wet alleen toepasselijk is op +werken, waarop nog auteursrecht bestaat<a class="noteref" id= +"xd20e10074src" href="#xd20e10074" name="xd20e10074src">34</a>. Deze +laatste bepaling heeft het (zeker niet door de voorstellers gewilde) +gevolg, dat nu een auteur zich niet op deze wet zal kunnen beroepen, +indien men zijn naam op een oud schilderij heeft gezet<a class= +"noteref" id="xd20e10089src" href="#xd20e10089" name= +"xd20e10089src">35</a>.</p> +<p>Het is m.i. wenschelijk, dat hier goed worde onderscheiden tusschen +de tweeërlei belangen, ter bescherming waarvan dergelijke +strafbepalingen moeten dienen. Wenscht men alleen vervalsching of +<span class="pagenum">[<a id="xd20e10106" href="#xd20e10106" name= +"xd20e10106">297</a>]</span>verwisseling van den auteursnaam strafbaar +te stellen, voor zoover daarin is te zien een inbreuk op het +persoonlijkheidsrecht van den auteur, dan dient in de eerste plaats +vast te staan, hoe lang dit recht na den dood van den auteur ten +behoeve zijner erfgenamen voortduurt. De bedoeling van den Franschen +wetgever, die in het bovengenoemd artikel 4 van de wet van 1895 +onhandig tot uitdrukking is gekomen, is duidelijk: het recht met +betrekking tot den auteursnaam duurt even lang als het auteursrecht. In +de Belgische bepaling wordt alleen gesproken van vervalschingen enz. +met den naam „van een auteur”. Verstaat men hieronder +<i>ieder</i> auteur, dus ook b.v. een schrijver of kunstenaar, die +tweehonderd jaar geleden heeft geleefd, dan is hiermede tevens gezegd, +dat de strafbare handelingen, die in het artikel worden omschreven, +niet behoeven te zijn gericht tegen rechten van bijzondere personen, +niemand zal immers willen beweren, dat er ten behoeve van bijzondere +personen nog een recht kan bestaan b.v. ten aanzien van den naam +Rembrandt. Indien dus het artikel alleen strafbaar stelt inbreuk op een +subjectief recht, dan zal het begrip „auteur” hier enger +dienen te worden opgevat en het meest rationeele is dan zeker om er +onder te verstaan: een auteur, die ook overigens van de bescherming der +wet kan genieten. Op deze wijze komen wij dus ook tot de slotsom, dat +het persoonlijkheidsrecht even lang duurt als het auteursrecht.</p> +<p>Welke van deze twee uitleggingen van het artikel de juiste is, wil +ik in het midden laten en doet hier ook minder ter zake. Ik heb het +hier slechts als voorbeeld genoemd, om op de moeilijkheden te wijzen, +die aan het formuleeren van strafbepalingen als de hier bedoelde zijn +verbonden, indien niet uitdrukkelijk in de wet is omschreven hoever het +recht van den auteur op eerbiediging van den auteursnaam gaat en +hoelang het na zijn dood ten behoeve zijner erfgenamen standhoudt. Dat +de termijnen, welke voor het auteursrecht gelden, in het algemeen voor +de persoonlijkheidsrechten te lang moeten worden geacht, heb ik +hierboven reeds opgemerkt; ook ten aanzien van het recht op +eerbiediging van den auteursnaam zou het wenschelijk zijn, eene +wetsbepaling te hebben, welke een vasten termijn van niet te langen +duur na het overlijden van den auteur voorschreef<a class="noteref" id= +"xd20e10113src" href="#xd20e10113" name="xd20e10113src">36</a>. +<span class="pagenum">[<a id="xd20e10122" href="#xd20e10122" name= +"xd20e10122">298</a>]</span></p> +<p>Doch het behoeft geen betoog, dat na afloop van dezen termijn het +bedriegelijk gebruik maken van den auteursnaam nog niet straffeloos +behoort te kunnen geschieden. Daarbij is dan echter geen subjectief +recht van den auteur meer betrokken; eerbiediging van de +persoonlijkheid des auteurs heeft dan opgehouden een rechtsbelang te +zijn, ter beveiliging waarvan eene strafbepaling noodzakelijk is.</p> +<p>Hebben wij in dit geval dus te doen met handelingen, die wel als +bedrog strafbaar zijn, maar die geen inbreuk maken op het +persoonlijkheidsrecht van den auteur; ook het omgekeerde is mogelijk: +dat nl. inbreuk op het persoonlijkheidsrecht wordt gemaakt, zonder dat +daarbij het plegen van bedrog in het spel is. Dit laatste zal echter +wel zeer zelden voorkomen; het motief bij het wijzigen of weglaten van +den auteursnaam op een werk zal wel meestal zijn, den onwaren naam voor +echt te laten doorgaan om op deze wijze voor zich of voor anderen een +vermogensvoordeel te behalen. Opzettelijke inbreuk op het recht van den +auteur ten aanzien van den auteursnaam uit een ander motief, b.v. uit +lust om den auteur in zijne reputatie te schaden, of om zichzelf als +auteur van een werk van een ander te laten aanmerken, is weliswaar niet +geheel uitgesloten, maar daarvoor is toch m. i. geene afzonderlijke +strafbepaling noodig, vooral indien men ten aanzien der +<i>bedriegelijke</i> handelingen zulke volledige bepalingen heeft als +de boven besproken Belgische en Fransche.</p> +<p>Onze strafwet is op dit punt niet zoo volledig. De bepalingen welke +hierop betrekking hebben zijn te vinden in art. 337. Dit artikel stelt +o. m. strafbaar het opzettelijk invoeren, verkoopen, te koop aanbieden, +afleveren, uitdeelen of ten verkoop of ter uitdeeling in voorraad +hebben van waren, voorzien van den naam of het merk waarop een ander +recht heeft. Onder „waren” zijn volgens de M. v. +T.<a class="noteref" id="xd20e10133src" href="#xd20e10133" name= +"xd20e10133src">37</a> alle roerende goederen begrepen, dus ook boeken, +platen, schilderijen enz.</p> +<p>Het opzettelijk voorzien van waren van een valschen naam of een +valsch merk is hier dus niet, zooals in Frankrijk en België, +strafbaar gesteld; het kan echter naar gelang van omstandigheden +medeplichtigheid zijn aan de door de wet strafbaar gestelde +handelingen<a class="noteref" id="xd20e10143src" href="#xd20e10143" +name="xd20e10143src">38</a>. Hoofdzaak is, volgens de M. v. T.: +„het bedrog, gepleegd door het in den handel <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e10146" href="#xd20e10146" name= +"xd20e10146">299</a>]</span>brengen en verder verhandelen van met een +valsch certificaat van oorsprong gemerkte goederen”. Hiermede is +echter niet in overeenstemming het vereischte, dat een ander op den +naam of het merk waarvan misbruik gemaakt wordt, recht moet hebben, m. +a. w. dat een subjectief recht moet zijn geschonden. Ook zonder dat dit +het geval is kan, zooals ik hierboven al heb opgemerkt, bedrog worden +gepleegd. Overigens heeft deze verwijzing naar een recht, waarvan de +omvang en in het bijzonder de tijdsduur niet wettelijk vaststaat, de +bezwaren, waarop reeds is gewezen.</p> +<p>Het Ontw. B. K. bevat nog eene bijzondere strafbepaling betrekking +hebbend op den auteursnaam in art. 18. Daarin wordt strafbaar gesteld +overtreding van het verbod, vervat in art. 3<i>b</i> tweede zinsnede +van het Ontwerp, nl. het namaken van den naam of het naamteeken of +eenig ander merkteeken van den oorspronkelijken vervaardiger van een +kunstwerk op eene daarvan gemaakte copie. Bedriegelijk oogmerk of opzet +wordt hierbij niet gevorderd. De namaak is ook strafbaar, indien de +copie aan niemand wordt vertoond. In dit geval kan men m. i. in deze +handeling geen inbreuk op het persoonlijkheidsrecht van den auteur +zien; hoogstens bestaat er gevaar, dat men vroeg of laat deze copie +voor een origineel werk van den schilder zal aanzien. Doch juist omdat +dit gevaar voor verwisseling bij copieën zoo groot is, schijnt mij +deze strafbepaling wel gerechtvaardigd.</p> +</div> +</div> +<div class="div2" id="ch6.5"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h3 class="main">V Recht van den afgebeelden persoon</h3> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">In het voorgaande was alleen sprake van rechten die +den auteur, al of niet in vereeniging met het auteursrecht toekomen. +Van zijn kant heeft echter ook de auteur met rechten van andere +personen rekening te houden, waarmede hij bij de uitoefening van het +auteursrecht in botsing kan komen.</p> +<p>Dit is in het bijzonder het geval bij portretten. Vrij algemeen +wordt aangenomen, dat iemands beeltenis niet zonder zijne +uitdrukkelijke of stilzwijgende toestemming mag worden gepubliceerd. +Sommigen spreken zelfs in dit verband van een <i>eigendom op de +gelaatstrekken</i>, van een <i lang="de">Recht am eigenen Bilde</i>. +Dit schijnt mij, zooals hieronder nog zal worden aangetoond, minder +juist toe; wat echter wel kan worden toegegeven, is dat er gevallen +zijn, waarin de afgebeelde persoon het recht moet hebben, de publicatie +van zijne beeltenis te verbieden. <span class="pagenum">[<a id= +"xd20e10166" href="#xd20e10166" name="xd20e10166">300</a>]</span></p> +<p>Daar waar dit recht door wettelijke bepalingen is erkend, vindt men +deze meestal in de wet op het auteursrecht; het nauwe verband dat +tusschen beide rechten bestaat, springt dan ook in het oog. Beide toch +hebben de strekking, de reproductie en verspreiding aan +één persoon voor te behouden; aan den eenen kant staat +het recht van den auteur-portrettist, dat hier evenveel reden van +bestaan heeft als bij andere kunstwerken, aan den anderen kant dat van +den geportretteerde.</p> +<p>Op verschillende wijzen heeft men de moeilijkheid, die hieruit +voortspruit, trachten op te lossen. Volgens de vroegere Duitsche wet op +het auteursrecht van werken van beeldende kunst (van 9 Januari 1876) en +die tot bescherming der photographieën (van 10 Januari 1876) ging +het auteursrecht van portretten en busten van rechtswege over op den +besteller. Deze bepalingen werden door Kohler<a class="noteref" id= +"xd20e10171src" href="#xd20e10171" name="xd20e10171src">39</a> +verklaard, door den auteur als handelende in naam van den +geportretteerde voor te stellen, zoodat het auteursrecht ten behoeve +van dezen gevestigd wordt. Doch zoowel de bepaling zelf als de daaraan +gegeven constructie komen mij verwerpelijk voor. Het moge waar zijn, +dat ik bij het laten maken van mijn portret „dem Maler das +Internum meiner Person in Gestalt der ihm stundenlang zugekehrten +Gesichtszüge darbiete”, dit geeft m. i. nog geen grond om +mij in de rechten van den auteur te laten treden, waaronder dan b.v. +ook valt het genieten van de materieele voordeelen, die de exploitatie +zijner schepping kan opleveren. De rechten van den geportretteerde +worden op deze wijze onnoodig en onredelijk ten koste van die des +auteurs op den voorgrond geschoven. Een practisch bezwaar van dit +stelsel is ook, dat de duur der bescherming niet in overeenstemming is +met het doel, waarvoor zij dient. Volgens de bovengenoemde Duitsche +wetten duurde het auteursrecht voor werken van beeldende kunst dertig +jaar na den dood des auteurs en dat voor photographieën vijf jaar +na het verschijnen of vervaardigen; de reproductie van iemands +gelaatstrekken naar eene schilderij konden dus zijne erfgenamen nog +dertig jaren na zijn dood verhinderen, terwijl een photographisch +portret reeds na vijf jaar straffeloos verveelvoudigd en verspreid kon +worden. Doch het is duidelijk dat de duur van het hier bedoelde recht +van den geportretteerde onafhankelijk dient te zijn van de wijze, +waarop de afbeelding is tot stand gekomen. <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e10179" href="#xd20e10179" name= +"xd20e10179">301</a>]</span></p> +<p>Het verdient dus aanbeveling, ook hier het persoonlijkheidsrecht van +het auteursrecht goed te onderscheiden; acht men het noodig den +geportretteerde bij de wet een recht toe te kennen, dan dient dit +afzonderlijk te worden omschreven, opdat het zoowel wat strekking als +wat tijdsduur betreft in de grenzen worde gehouden, die door het +beginsel, waarop deze bescherming berust, worden aangegeven.</p> +<p>In de wetten op het auteursrecht van den lateren tijd komt deze +samensmelting van auteursrecht en persoonlijkheidsrecht dan ook niet +meer voor. De Belgische wet bijvoorbeeld heeft de bepaling (artikel 20) +dat noch de auteur, noch de eigenaar van het portret het recht hebben, +dit te reproduceeren of openlijk ten toon te stellen zonder toestemming +van den persoon, dien het voorstelt, of die zijner rechtverkrijgenden +tot twintig jaar na zijn overlijden. Het auteursrecht blijft dus aan +den auteur; deze laatste wordt slechts in de uitoefening van zijn recht +beperkt door het recht van den persoon, dien hij heeft afgebeeld.</p> +<p>Ook in de nieuwe Duitsche wet op het auteursrecht van werken van +beeldende kunst en photographieën (van 9 Januari 1907) is dit +beginsel in hoofdzaak gevolgd. Het recht van den afgebeelden persoon om +verspreiding of tentoonstelling van zijn portret tegen te gaan wordt +hem, behoudens in enkele door de wet genoemde gevallen, gedurende zijn +leven toegekend en blijft nog ten behoeve zijner naaste verwanten tien +jaar na het overlijden voortduren (§§ 18, 22, 23 en 24). Ook +hier hebben wij dus met een afzonderlijk, wel van het auteursrecht te +onderscheiden, recht te doen.</p> +<p>In landen waar de wet dit recht niet uitdrukkelijk verleent, vindt +men het toch vaak door de jurisprudentie erkend. In Frankrijk is +herhaalde malen door den rechter uitgemaakt, dat ieder het recht +toekomt, zich tegen de publicatie van zijn portret te verzetten, ook al +geschiedt dit zonder kwaadwillige bedoelingen<a class="noteref" id= +"xd20e10188src" href="#xd20e10188" name="xd20e10188src">40</a>. Ook na +den dood blijft het voor de bloedverwanten bestaan<a class="noteref" +id="xd20e10232src" href="#xd20e10232" name="xd20e10232src">41</a>. +<span class="pagenum">[<a id="xd20e10246" href="#xd20e10246" name= +"xd20e10246">302</a>]</span></p> +<p>Hoe staat het met dit recht hier te lande? Wetsbepalingen ontbreken +op dit stuk en ook het Ontw. B. K. zwijgt erover. Ook hier zou dus art. +1401 B. W. de eenige bepaling zijn, waarop deze bescherming zou kunnen +worden gesteund. Het behoeft echter nauwelijks te worden gezegd, dat +zoolang de ruime opvatting van de woorden „onrechtmatige +daad” en „schade”, welke in dit artikel gebezigd +worden, nog niet algemeen wordt gedeeld, de bedoelde bescherming nog op +zeer losse schroeven staat. Om die reden ware wellicht eene +opzettelijke regeling van dit vraagstuk in het tot wet te verheffen +Ontw. B. K. niet ongeraden.</p> +<p>Het is m. i. niet wenschelijk, dat men daarbij deze bescherming +zoover uitstrekke als in Duitschland, Frankrijk en België wordt +gedaan, waar—behoudens dan enkele uitzonderingen—een +uitsluitend beschikkingsrecht van ieder op zijne gelaatstrekken wordt +erkend. Eene uitspraak als de volgende, afkomstig van den Turijnschen +hoogleeraar Amar en door Rosmini aangehaald: „ieder mensch heeft +een vol eigendomsrecht op zichzelf, bij gevolg heeft hij het ook op +zijne beeltenis ... enz.”—komt mij onjuist voor. Evenmin +als op den naam, is een uitsluitend recht op de gelaatstrekken +gewenscht of zelfs maar mogelijk. Niet door elke gebruikmaking van +iemands afbeelding wordt zijn persoonlijkheidsrecht gekrenkt. Zoo kan +men m. i. moeilijk aannemen, dat dit het geval is, wanneer een portret +wordt gereproduceerd, waarvan reeds vele exemplaren met toestemming van +den afgebeelden persoon in omloop zijn<a class="noteref" id= +"xd20e10251src" href="#xd20e10251" name="xd20e10251src">42</a>. Slechts +dan moet men zich tegen reproductie of tentoonstelling kunnen +verzetten, wanneer deze plaats heeft onder omstandigheden of in eene +omgeving, <span class="pagenum">[<a id="xd20e10257" href="#xd20e10257" +name="xd20e10257">303</a>]</span>welke met de ongereptheid of +waardigheid van den afgebeelden persoon niet in overeenstemming zijn. +Als voorbeelden hiervan noemt Kohler<a class="noteref" id= +"xd20e10259src" href="#xd20e10259" name="xd20e10259src">43</a> b.v. het +zetten van het portret eener dame op een doosje met was-lucifers en het +beschilderen van een bierpul met de gelaatstrekken van een professor. +Ook acht hij het onrechtmatig: „<span lang="de">wenn etwa eine +Beleibte Dame als Reklamebild für ein kräftiges +Nahrungsmittel verwendet wird</span>”<a class="noteref" id= +"xd20e10267src" href="#xd20e10267" name="xd20e10267src">44</a>.</p> +<p>Indien de verspreiding of tentoonstelling tevens de kenmerken draagt +van beleediging, kan zij natuurlijk als zoodanig ook onder de termen +der strafwet vallen. Hierbij dient te worden opgemerkt dat ons Wetboek +van Strafrecht (artt. 261 en 266) beleediging door middel van +afbeeldingen alleen kent in den vorm van <i>smaadschrift</i> +(telastlegging van een bepaald feit); eenvoudige beleediging door +middel van afbeeldingen gepleegd is hier te lande dus niet strafbaar. +Op de wenschelijkheid om deze leemte in ons Straf-wetboek aan te +vullen, werd reeds door enkele schrijvers gewezen<a class="noteref" id= +"xd20e10278src" href="#xd20e10278" name="xd20e10278src">45</a>.</p> +<p>Afgezien van het boven behandelde persoonlijkheidsrecht zal het in +vele gevallen nog op andere wijze mogelijk zijn de reproductie van zijn +portret te beletten, wanneer nl. hij die het portret heeft vervaardigd +contractueel verbonden is er geen exemplaren van in omloop te brengen. +Dit zal bijna altijd het geval zijn bij op bestelling gemaakte +photographische portretten. Wanneer men bij een photograaf zijn portret +laat maken, behoudt deze weliswaar in den regel het negatieve +cliché, doch men kan aannemen dat het in de bedoeling van +partijen heeft gelegen, dat behalve de bestelde exemplaren geen andere +afdrukken worden gemaakt en in den handel gebracht. De gebruiken zijn +vrijwel overal zoo, dat de overeenkomst in dezen zin moet worden +uitgelegd, tenzij het tegendeel uitdrukkelijk is bedongen of op andere +wijze blijkt, dat partijen van den gewonen regel hebben willen +afwijken. Dit laatste kan b.v. het geval zijn, wanneer voor de levering +der portretten niets in rekening is gebracht of wanneer de prijs +volgens het zoogenaamde „artiesten-tarief” is berekend. +Eene afzonderlijke wettelijke regeling hiervan, zooals men in sommige +landen aantreft, komt mij echter overbodig voor. <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e10289" href="#xd20e10289" name= +"xd20e10289">304</a>]</span></p> +<p>Op soortgelijke wijze als bij portretten het geval is, kan het +auteursrecht nog met andere rechten in botsing komen. Zoo leidt het +door sommigen erkende recht op den naam ertoe, dat ieder zich kunne +verzetten tegen de uitgave of vertooning van een roman of tooneelstuk, +indien zijn naam aan een der daarin optredende personen is verleend. +Dit recht is herhaaldelijk door buitenlandsche rechters, met name in +Frankrijk, erkend<a class="noteref" id="xd20e10292src" href= +"#xd20e10292" name="xd20e10292src">46</a>; hetgeen zelfs een Fransch +schrijver er eens toe geleid heeft de personen in een zijner stukken +uitsluitend naar geguillotineerden te noemen!<a class="noteref" id= +"xd20e10307src" href="#xd20e10307" name="xd20e10307src">47</a> Eveneens +hebben schrijvers er zich volgens sommigen van te onthouden, voorvallen +uit het particuliere leven van bestaande personen in hunne werken te +pas te brengen of zoodanige beschrijvingen en karakterteekeningen te +leveren, dat uit de helden van roman of tooneelstuk personen uit de +omgeving van den schrijver kunnen worden herkend. Hoever in al deze +gevallen de bescherming der persoonlijkheid dient te gaan, zal ik hier +niet verder trachten te onderzoeken<a class="noteref" id= +"xd20e10316src" href="#xd20e10316" name="xd20e10316src">48</a>. Nog +minder dan de rechten der geportretteerden leent zich deze materie voor +speciale wettelijke regeling; in ieder geval zou een wet op het +auteursrecht hiervoor m. i. niet de plaats zijn. <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e10331" href="#xd20e10331" name= +"xd20e10331">305</a>]</span></p> +</div> +</div> +</div> +<div class="footnotes"> +<hr class="fnsep"> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e9502" href="#xd20e9502src" name="xd20e9502">1</a></span> Men zie +b.v.: <span class="sc">A. Darras</span>, <i>D. A.</i> 1897 pp. 79 sqq.; +<span class="sc">G. Huard</span>, <i lang="fr">De divers droits +qu’il ne faut pas confondre avec la propriété +intellectuelle, D. A.</i> 1899 pp. 102 sqq.; <span class="sc">Jules +Charreyron</span>, <i lang="fr">De la propriété +littéraire et artistique</i> p. 38.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e9526" href="#xd20e9526src" name="xd20e9526">2</a></span> Cf. +hierover: Mr. <span class="sc">H. L. Drucker</span>, <i>Bescherming van +rechten die niet op geld waardeerbaar zijn, Rechtsgeleerd Magazijn</i> +1889 pp. 1 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e9550" href="#xd20e9550src" name="xd20e9550">3</a></span> Te +vinden in: <i>D. A.</i> 1899 p. 127.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e9564" href="#xd20e9564src" name="xd20e9564">4</a></span> Men zie +het door het Internationale Bureau te Bern uitgegeven: <i lang= +"fr">Tableau des Voeux</i> etc. (<span lang="fr">2me série +1896–1907</span>) pp. 33, 36, 37.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e9575" href="#xd20e9575src" name="xd20e9575">5</a></span> <i lang= +"de">Urheberrecht</i> p. 455.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e9597" href="#xd20e9597src" name="xd20e9597">6</a></span> <i lang= +"de">Archiv für Bürgerliches Recht</i> X p. 261.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e9604" href="#xd20e9604src" name="xd20e9604">7</a></span> Zie +hierover vooral: <span class="sc">Kohler</span>, <i lang="de">Das Recht +an Briefen, Archiv für bürgerliches Recht</i> VII pp. 94 sqq. +en van denzelfden schrijver: <i lang="fr">Du droit sur les lettres +missives ordinaires et confidentielles, D. A.</i> 1906, p. 18, waarvan +de Duitsche tekst is te vinden in: <i lang="de">Deutsche +Juristenzeitung</i> XI 1906 No. 1 pp. 51 sqq.; Cf. ook: <span class= +"sc">Gierke</span> t. a. p. p. 772 en: Mr. <span class="sc">Paul +Scholten</span>, <i>Recht op brieven, Weekbl. v. Privaatr., +Notaris-ambt en Reg.</i> 22 Sept. 1906 no. 1917.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e9633" href="#xd20e9633src" name="xd20e9633">8</a></span> Een +aantal rechterlijke beslissingen uit Frankrijk, Duitschland en Engeland +worden door <span class="sc">Kohler</span> genoemd, <i>Urheberrecht</i> +p. 442.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e9644" href="#xd20e9644src" name="xd20e9644">9</a></span> Cf. +<span class="sc">Kohler</span>, <i>D. A.</i> 1906 p. 19.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e9655" href="#xd20e9655src" name="xd20e9655">10</a></span> <i>D. +A.</i> 1903 pp. 28 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e9660" href="#xd20e9660src" name="xd20e9660">11</a></span> De +Seine-Rechtbank nam het tegendeel aan in een zaak betreffende brieven +van George Sand. Een der overwegingen was: „... que ce droit, +tout personnel qu’il soit, passe aux héritiers +représentants de la personne et des biens ... etc.”, +zitting van 11 Maart 1897, <i>D. A.</i> 1899 p. 43; <i lang= +"fr">Annales de la Propr. ind., litt. et art.</i> 1898 Nos. 9–10 +p. 311, art. 4020.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e9671" href="#xd20e9671src" name="xd20e9671">12</a></span> <i>D. +A.</i> 1906 p. 19.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e9710" href="#xd20e9710src" name="xd20e9710">13</a></span> Reeds +door verschillende schrijvers werd de bepaling op soortgelijke gronden +afgekeurd. Men zie: Mr. <span class="sc">W. L. P. A. +Molengraaff</span>, <i>De Faillissementswet verklaard</i> pp. 243 sqq.; +<span class="sc">Swart</span> t. a. p. pp. 122 sqq.; Mr. <span class= +"sc">B. M. de Vos</span>, <i>Rechtsgeleerd Magazijn</i> 1908 p. 60.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e9733" href="#xd20e9733src" name="xd20e9733">14</a></span> Arrest +van 1 Dec. 1892, besproken door <span class="sc">Kohler</span>, <i>D. +A.</i> 1894 p. 82.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e9744" href="#xd20e9744src" name="xd20e9744">15</a></span> +Medegedeeld door <i>A. Darras</i>, <i>D. A.</i> 1900 p, 41. De tekst is +te vinden in: <i>Gazette des Tribunaux</i> 14 Febr. 1900.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e9762" href="#xd20e9762src" name="xd20e9762">16</a></span> Art. 10 +wet van 1901.</p> +<p class="footnote" lang="fr"><span class="label"><a class="noteref" +id="xd20e9801" href="#xd20e9801src" name="xd20e9801">17</a></span> +Tribunal civil de la Seine 29 Dec. 1896, <i>Gazette du Palais</i> 3 +Febr. 1897<span class="corr" id="xd20e9806" title= +"Niet in bron">,</span> <i>Annales de la propriété +industrielle</i> 1897 p. 126, <i>D. A.</i> 1897 p. 80.</p> +<p class="footnote" lang="fr"><span class="label"><a class="noteref" +id="xd20e9816" href="#xd20e9816src" name="xd20e9816">18</a></span> +Trib. civ. de la Seine 1e ch. 16 Dec. 1899, <i>D. A.</i> 1900 p. +42.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e9832" href="#xd20e9832src" name="xd20e9832">19</a></span> +<span lang="fr">Trib. de la Seine 4 Mei 1903, <i>D. A.</i> 1903 p. 105, +<i>France judiciaire</i> No. 17</span> van 9 Mei 1903.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e9845" href="#xd20e9845src" name="xd20e9845">20</a></span> <i>D. +A.</i> 1902 p. 136.</p> +<p class="footnote" lang="fr"><span class="label"><a class="noteref" +id="xd20e9850" href="#xd20e9850src" name="xd20e9850">21</a></span> +Trib. civ. de la Seine 3me ch. 17 Dec. 1906, <i>D. A.</i> 1907 p. 100, +<i>La Loi</i> 30 Mei 1907.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e9861" href="#xd20e9861src" name="xd20e9861">22</a></span> +<span lang="fr">Trib. de la Seine</span> 3 April 1897 (<i lang="fr">Le +Droit</i> 5 en 6 April 1897) medegedeeld door <span class="sc">A. +Darras</span>, <i>D. A.</i> 1897 p. 80.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e9883" href="#xd20e9883src" name="xd20e9883">23</a></span> +<span lang="fr">Trib. de la Seine</span> 13 Dec. 1901 en 2 Juni 1904, +<i>D. A.</i> 1905 p. 7; men zie ook de bespreking van dit vonnis door +<span class="sc">A. Darras</span> in <i>D. A.</i> 1904 pp. 135, +136.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e9899" href="#xd20e9899src" name="xd20e9899">24</a></span> Ook +tooneelspelers kunnen op het hier bedoelde recht inbreuk maken, door +nl. stukken uit hunne rollen over te slaan of er woorden en zinnen in +te lasschen, die er niet in hooren. Cf. hierover: <span class="sc">H. +Rosmini</span>, <i>D. A.</i> 1891 p. 142.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e9908" href="#xd20e9908src" name="xd20e9908">25</a></span> Men zie +b.v.: de Belgische wet van 1886 art. 8; de Duitsche wet van 1901 +§§ 9 en 24 en die van 1907 §§ 12 en 21; voorts het +Italiaansche Ontwerp art. 22 en de <i lang="fr">loi-type</i> der +<i lang="fr">Association</i> art. 10 lid 2 en 3.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e9930" href="#xd20e9930src" name="xd20e9930">26</a></span> +Verschillende rechterlijke uitspraken worden medegedeeld en besproken +door Prof. <span class="sc">Molengraaff</span> in <i>Rechtsgeleerd +Magazijn 1887</i> pp. 375 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e9944" href="#xd20e9944src" name="xd20e9944">27</a></span> Cf. +<span class="sc">Molengraaff</span> t. a. p. pp. 382 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e9952" href="#xd20e9952src" name="xd20e9952">28</a></span> Cf. +<span class="sc">Kohler</span>, <i>Das Individualrecht als +Namenrecht</i> t. a. p. p. 77.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e9969" href="#xd20e9969src" name="xd20e9969">29</a></span> Trib. +civil de la Seine 1 Aug. 1903, <i>Gazette des Tribunaux</i> 2 Aug. +1903, <i>La Loi</i> 6, 7, 8 Aug. 1903, <i>D. A. 1904</i> p. 63.</p> +<p class="footnote" lang="fr"><span class="label"><a class="noteref" +id="xd20e9988" href="#xd20e9988src" name="xd20e9988">30</a></span> Cour +d’Appel de Paris 24 Mei 1905, <i>D. A.</i> 1905 p. 132.</p> +<p class="footnote" lang="fr"><span class="label"><a class="noteref" +id="xd20e9999" href="#xd20e9999src" name="xd20e9999">31</a></span> +Trib. civ. de la Seine 18 Febr. 1905, <i>D. A.</i> 1905 pp. 100, +101.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e10012" href="#xd20e10012src" name="xd20e10012">32</a></span> +<span class="sc">Kohler</span>, <i lang="fr">Das Individualrecht als +Namenrecht</i> t. a. p. pp. 79, 80; Cf. ook: Av. <span class="sc">Henri +Rosmini</span>, <i lang="fr">Droits des auteurs sur leur +pseudonyme</i>, <i>D. A.</i> 1888 pp. 16 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e10036" href="#xd20e10036src" name="xd20e10036">33</a></span> Cf.: +<span class="sc">Huard</span>, <i>D. A.</i> 1899 p. 103, die zich +echter zelf tegen deze verplichting verklaart.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e10074" href="#xd20e10074src" name="xd20e10074">34</a></span> Cf. +hierover: <span class="sc">A. Darras</span>, <i>D. A.</i> 1895 p. 32, +die op de verwarring tusschen persoonlijkheidsrecht (<i lang="fr">droit +moral</i>) en auteursrecht (<i lang="fr">droit pécuniaire</i>), +welke hier in het spel was, de aandacht vestigt.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e10089" href="#xd20e10089src" name="xd20e10089">35</a></span> Dit +is althans de uitlegging, die de meeste schrijvers zich verplicht zien +aan dit artikel te geven. Cf.: <span class="sc">Darras</span>, <i>D. +A.</i> 1895 p. 32; <span class="sc">Kohler</span> is van eene andere +opinie <i>D. A.</i> 1896 pp. 12, 13; men zie echter wat de redactie +hierbij aanteekent, noot 2, p. 13.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e10113" href="#xd20e10113src" name="xd20e10113">36</a></span> Cf. +ook: <span class="sc">Kohler</span>, <i>D. A.</i> 1896 p. 12.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e10133" href="#xd20e10133src" name="xd20e10133">37</a></span> +<i>Handel<span class="corr" id="xd20e10136" title= +"Niet in bron">.</span> Tweede Kamer 1879–1880</i>, Bijlage 110 +No. 3 p. 174.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e10143" href="#xd20e10143src" name="xd20e10143">38</a></span> M. +v. T. p. 174.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e10171" href="#xd20e10171src" name="xd20e10171">39</a></span> +<i>Kohler</i>, <i lang="de">Archiv für bürgerliches Recht</i> +X p. 277.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e10188" href="#xd20e10188src" name="xd20e10188">40</a></span> O. +a.: Tribunal civil de la Seine 30 April 1896, <i>Droit</i> 1 en 2 Juni +1896, <i>Gazette des Tribunaux</i> 4 Juni 1896, <i>Gazette du +Palais</i> 9 Juni 1896; id. 31 Dec. 1896, <i>Droit en Gazette des +Tribunaux</i> 1 Jan. 1897, <i>D. A.</i> 1897 p. 17; 3 Aug 1899, +<i>Loi</i> 4 en 5 Aug. 1899; Cour de Paris 26 Juli 1900, <i>Loi</i> 22 +Nov. 1900, <i>D. A. 1900</i> p. 154. Men zie ook: <span class= +"sc">Darras</span>, <i>D. A.</i> 1895 pp. 96, 168. Een aantal +beslissingen van ouderen datum worden meegedeeld door: <span class= +"sc">Rosmini</span>, <i>D. A.</i> 1893 pp. 10 sqq. Cf. nog voor een +recent geval: <i lang="fr">Journal des Débats (édition +hebdomadaire)</i> 17 April 1908 p. 738.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e10232" href="#xd20e10232src" name="xd20e10232">41</a></span> Zoo +werd reeds door de Seine-Rechtbank beslist 16 Juni 1858 in eene +destijds geruchtmakende zaak over een portret, dat van de beroemde +tooneelspeelster Rachel op haar sterfbed was genomen. Men zie hierover: +<span class="sc">Rosmini</span>, <i>D. A.</i> 1893 p. 10. Hetzelfde +college gaf nog enkele jaren geleden eene beslissing in soortgelijken +zin, 20 Jan. 1906, <i>D. A.</i> 1907 p. 136.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e10251" href="#xd20e10251src" name="xd20e10251">42</a></span> In +eene Amerikaansche rechterlijke beslissing (Federal Court Boston 19 +Nov. 1894) wordt te dien aanzien onderscheid gemaakt tusschen +particulieren en publieke personen: „Terwijl een privaat persoon +beschermd dient te zijn tegen elke publicatie van zijn portret, is dit +ten aanzien van een publiek persoon niet het geval. Men kan aannemen +dat een staatsman, een schrijver, een kunstenaar of een uitvinder die +er op uit is en wenscht openlijk als zoodanig erkend te worden, dit +recht aan het publiek heeft afgestaan.” De grondgedachte dezer +redeneering komt mij juist voor, al wordt de regel m. i. wel wat al te +absoluut gesteld en verklaard. (<i>D. A.</i> 1895 p. 142).</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e10259" href="#xd20e10259src" name="xd20e10259">43</a></span> +<i lang="de">Archiv für civ. Praxis</i> 82 p. 206.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e10267" href="#xd20e10267src" name="xd20e10267">44</a></span> +<i lang="de">Kunstwerkrecht</i> p. 164.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e10278" href="#xd20e10278src" name="xd20e10278">45</a></span> Men +zie hierover in ’t bijzonder: <span class="sc">J. H. G. +Cohen</span>, <i>Beleediging door Caricaturen</i>, Proefschr. 1896 pp. +118 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e10292" href="#xd20e10292src" name="xd20e10292">46</a></span> Zoo +b.v. Tribunal de la Seine 18 Febr. en 30 Maart 1882 en 13 Nov. 1889. +Men zie hierover: <span class="sc">Rosmini</span>, <i>D. A.</i> 1891 +pp. 41 sqq<span class="corr" id="xd20e10300" title= +"Niet in bron">.</span>; men zie ook: <i>D. A.</i> 1907 p. 137.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e10307" href="#xd20e10307src" name="xd20e10307">47</a></span> Cf.: +<span class="sc">Darras</span>, <i>D. A.</i> 1897 p. 80.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e10316" href="#xd20e10316src" name="xd20e10316">48</a></span> Men +zie hierover de beschouwingen van <span class="sc">Darras</span>, <i>D. +A.</i> 1897, pp. 17 en 80; 1899 p. 66; 1903 p. 47, en de aldaar +geciteerde Fransche jurisprudentie; en: <span class="sc">Kohler</span>, +<i lang="de">Das Individualrecht als Namenrecht, Archiv für +Bürgerliches Recht</i> V. pp. 83 sqq.</p> +</div> +</div> +<div id="ch7" class="div1"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="label">Hoofdstuk VII</h2> +<h2 class="main">Internationaal auteursrecht</h2> +<div class="div2" id="ch7.1"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h3 class="main">§ 1 Algemeene opmerkingen</h3> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Zooals op bijna elk gebied van het privaatrecht brengt +ook voor het auteursrecht het drukke en steeds toenemende verkeer +tusschen de verschillende volkeren zijne eigenaardige moeilijkheden +mede. Doch bestaan op andere punten van internationaal privaatrecht +deze moeilijkheden voornamelijk hierin, dat een antwoord moet worden +gevonden op de vraag, <i>welk</i> recht in elk geval moet worden +toegepast; ten opzichte van het auteursrecht dient men eerst eene +andere vraag te stellen, nl. <i>óf</i> de vreemdeling zich wel +op eenig recht kan beroepen. Geldt het een recht op een lichamelijke +zaak, dan kan er strijd bestaan over de vraag, of de wet van het land, +waartoe de rechthebbende behoort, dan wel die van het land waar het +goed zich bevindt of die van het land, waar de zaak voor den rechter +wordt gebracht moet worden toegepast; doch hoe de uitkomst hiervan ook +zij, nergens, in geen enkelen beschaafden staat, zal volkomen +rechteloosheid ten opzichte van zulk een goed blijken te heerschen. +Anders is het gesteld met immaterieele goederen. De bescherming der +auteurs berust op bijzondere wetten, die, behoudens enkele +uitzonderingen, alleen op inlandsche werken toepasselijk zijn. Naast +deze wetten wordt geen ander auteursrecht erkend tenzij dit bij +tractaat zij bedongen.</p> +<p>Wij hebben hier dus met een abnormalen toestand te doen, waarvan het +bedenkelijke zelfs wordt ingezien door een beslist tegenstander van +alle auteursrecht als Mr. J. A. Levy. Deze toch schreef over de artt. +27 en 28 van onze wet, die de territoriale grens van hare <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e10351" href="#xd20e10351" name= +"xd20e10351">306</a>]</span>geldigheid vaststellen: „Zoodra ons +privaatrecht het auteursrecht stempelt tot een absoluut vermogensrecht, +moet iedere territoriale grens vallen en moet ieder, wie hij zijn moge, +<i>ook de niet-Nederlander, ook de ingezetene van een land zonder +tractaat</i>, door dit ons privaatrecht worden beschermd. Dit schijnt +mij zonneklaar. Of, wat dunkt u, zal men een Oostenrijker, die, +gesteld, in Amsterdam wandelt, straffeloos zijn horloge mogen ontnemen? +Zoodanig vreemdeling, zegt onze wet allervriendelijkst, kan op eene +Nederlandsche drukkerij doen drukken en hij is gevrijwaard. Het is het +toppunt van goedgeefschheid. Edoch, zullen wij den Oostenrijker van +zooeven alleen dan tegen diefstal beschermen, indien zijn horloge in +een Nederlandsche keurkamer is gemerkt? .... maak u niet de geringste +illusie, gij, die leek zijn mocht op rechtsgebied: inbreuk op een +absoluut vermogensrecht is <i>diefstal</i>. Wie dit betwijfelen mocht, +cijfere mij voor, wat het anders zijn zou. Bestelen nu moogt gij +niemand, noch binnen noch buiten de landpalen”<a class="noteref" +id="xd20e10359src" href="#xd20e10359" name="xd20e10359src">1</a>.</p> +<p>Afgezien van het woord „diefstal”, dat den „leek +op rechtsgebied” misschien op een dwaalspoor zou kunnen brengen, +valt er tegen deze beschouwing m. i. niets in te brengen. De artikelen +27 en 28 onzer wet, die ik hieronder nog nader zal bespreken, bevatten +inderdaad eene stuitende uitzondering op den algemeenen regel, die +terecht een grondbeginsel onzer hedendaagsche samenleving is +genoemd<a class="noteref" id="xd20e10366src" href="#xd20e10366" name= +"xd20e10366src">2</a>, dat nl. voor den Nederlandschen rechter +vreemdelingen met evengoed gevolg als Nederlanders een beroep moeten +kunnen doen, waar het geldt de bescherming en handhaving van +privaatrechtelijke bevoegdheden.</p> +<p>Men weet, dat voor de bestendiging van dezen toestand wordt +aangevoerd het <i>belang</i>, dat ons volk erbij heeft, dat hier de +buitenlandsche werken vrijelijk geëxploiteerd kunnen worden. Dit +belang wordt—ik heb er al met een enkel woord op gewezen (pp. +183, 184)—door degenen die zich erop beroepen doorgaans veel te +breed uitgemeten; bovendien vergeet men dikwijls daarbij te denken aan +de <i>schade</i>, die door een groot aantal andere Nederlanders wordt +geleden tengevolge van het stelsel van „vrijheid”, dat hier +tot nu toe gehuldigd is. Ik meen mij echter in den strijd, die op dit +terrein wordt gevoerd, <span class="pagenum">[<a id="xd20e10383" href= +"#xd20e10383" name="xd20e10383">307</a>]</span>niet te moeten +mengen<a class="noteref" id="xd20e10385src" href="#xd20e10385" name= +"xd20e10385src">3</a>. Stelt men zich op het standpunt, dat ik gepoogd +heb te verdedigen, dat het auteursrecht (en het vertalingsrecht als +integreerend bestanddeel daarvan) niet uitsluitend een product is van +utiliteit, een doelmatig middel om de beoefening van kunsten en +wetenschappen aan te wakkeren, maar een <i>recht</i>, niet minder +eerbiedwaardig dan elk ander vermogensrecht, dan mag het belang van +sommigen (laat het er ook velen zijn) om dit recht niet te erkennen, +niet in aanmerking worden genomen. Tegenover rechten leggen belangen +geen gewicht in de schaal.</p> +<p>Indien het waar mocht zijn (wat ik betwijfel), dat de bescherming +van buitenlandsche werken in Nederland tot gevolg zou hebben, dat vele +dier werken daardoor voor ons volk ontoegankelijk zouden worden, daar +voor de uitgave eener Nederlandsche vertaling te veel geld zou worden +gevraagd, dan zal men zich daarbij hebben neer te leggen. Er zijn nog +wel meer buitenlandsche producten, die te duur zijn om in Nederland te +worden ingevoerd; zoolang men er meer voor vraagt, dan wij er hier voor +kunnen of willen betalen, zullen wij er ons van moeten onthouden. Meer +dan honderd jaar geleden werd dit door Fichte ook reeds zoo ingezien; +zijne meening over buitenlandschen nadruk illustreerde hij met de +volgende vergelijking:</p> +<p lang="de">„Joseph II hatte allerdings das vollkommene Recht, +die Einfuhr der holländischen Häringe in seine Staaten zu +verbieten: wer könnte ihm dies abstreiten? Aber hätte er +darum auch wohl das Recht gehabt—da holländische +Häringe sich nun einmal nicht nachdrucken lassen—Kaper +auszusenden, welche den Holländern aufpassen und ihnen ihre +Häringe abnähmen?”<a class="noteref" id="xd20e10429src" +href="#xd20e10429" name="xd20e10429src">4</a></p> +<p>De naam „roofstaat”, dien men ons land met het oog op +het gemis aan bescherming voor buitenlandsche auteurs wel heeft +gegeven, schijnt in dit licht beschouwd maar al te verdiend. Dat deze +toestand <span class="pagenum">[<a id="xd20e10439" href="#xd20e10439" +name="xd20e10439">308</a>]</span>nog tot onzen tijd heeft kunnen +voortduren kan, zoo al niet verontschuldigd, dan toch verklaard worden +uit het feit, dat het <i>mijn</i> en <i>dijn</i> op het gebied van +kunst en letteren nog niet zóó algemeen erkend is en nog +niet zóó diep in het volksrechtsbewustzijn is +doorgedrongen dan waar het stoffelijke goederen geldt. De ons +omringende volken zijn ons daarin verre vooruit en het beste bewijs +hiervoor is wel het internationale Verbond ter bescherming van het +auteursrecht, dat vrijwel alle staten omvat, met wie ons geestelijk +ruilverkeer van eenige beteekenis is.</p> +<p>Van allen, die het met het boven aangegeven beginsel eens zijn, zou +met reden kunnen worden verwacht, dat zij met alle kracht voor onze +toetreding tot de Berner Conventie ijverden. Vooral de aangehaalde +woorden van Mr. J. A. Levy, die voorkomen in een artikel getiteld +„Nederland en de Berner-Conventie”, zouden moeilijk kunnen +doen vermoeden, dat zij afkomstig zijn van een fel tegenstander van +onze aansluiting. Toch is dit het geval; wat trouwens niet ál te +zeer behoeft te verwonderen na de vele onverwachte uitspraken in +hetzelfde artikel, waarop reeds hierboven (pp. 143 sqq.) de aandacht is +gevestigd.</p> +<p>Daar Mr. Levy, voorzoover mij bekend, de eenige is, die onze +aansluiting bij de Berner Conventie op juridische gronden bestrijdt, +wil ik zijne argumenten niet geheel voorbijgaan. Zij zijn twee in +getal.</p> +<p>In de eerste plaats acht Mr. Levy het een bezwaar tegen de Berner +Conventie, dat zij op wederkeerigheid berust. „Het ontzien van +een anders eigendom of vermogensrecht is niet, en <i>mag</i> niet +afhankelijk zijn van wederkeerigheid.” In beginsel is hier weinig +tegen te zeggen, en de mooiste en tevens eenvoudigste oplossing van het +vraagstuk der internationale auteursbescherming zou zeker hierin +bestaan, dat in de wetten van alle landen eene bepaling werd opgenomen +als die van art. 16 van de <i lang="fr">loi-type</i> der <i lang= +"fr">Association</i>: „Deze wet is toepasselijk op alle auteurs, +onverschillig tot welke nationaliteit zij behooren en waar ook het werk +voor het eerst verschenen zij.” Misschien, dat het eenmaal nog +zoover komt en in dat geval zal de Berner Conventie overbodig zijn +geworden; doch voorloopig blijft er één groot bezwaar +tegen dit stelsel bestaan, dat het ook begrijpelijk maakt, dat zoo +weinig staten het tot nog toe hebben willen aanvaarden<a class= +"noteref" id="xd20e10462src" href="#xd20e10462" name= +"xd20e10462src">5</a>, nl. de belangrijke verschilpunten tusschen de +verschillende <span class="pagenum">[<a id="xd20e10465" href= +"#xd20e10465" name="xd20e10465">309</a>]</span>wetgevingen. Mr. Levy +merkt op, dat het gebod: gij zult niet stelen, in gansch de beschaafde +wereld geldt en in de helft der onbeschaafde wereld. Dit moge waar zijn +ten opzichte van den eigendom van lichamelijke goederen; met betrekking +tot auteursrecht is hiermede echter te veel gezegd. Het auteursrecht +verkeert te dien opzichte nog in een toestand, die te vergelijken is +met dien van den privaten eigendom voor een paar duizend jaar. In de +„beschaafde wereld”, d.i. binnen het gebied der Berner +Conventie, vindt de auteur voldoende bescherming, zij het dan ook niet +overal in volkomen gelijke mate. Doch daarbuiten laat die bescherming +soms nog veel te wenschen over en treft men nog de zonderlingste +opvattingen over het recht der auteurs aan. Het is daarom niet te +verwonderen, dat tot toetreding tot de Berner Conventie alleen die +staten worden toegelaten, die althans een minimum van bescherming aan +hun eigen onderdanen verleenen, en dat van hen geëischt wordt, +hiervan ook de onderdanen der andere aangesloten rijken te doen +genieten.</p> +<p>Het tweede argument van Mr. Levy tegen onze toetreding betreft het +vertalingsrecht, waarvan deze schrijver niets wil weten, op grond van +de bewering, dat de vertaler zelfstandigen arbeid heeft voortgebracht. +Op de onjuistheid dezer redeneering behoef ik hier niet meer in te +gaan; het is hier genoeg er aan te herinneren, dat de vertaling de +gewone reproductievorm is voor geschriften uit andere landen en dat het +uitsluitend vertalingsrecht in de groote meerderheid der beschaafde +staten als een integreerend bestanddeel van het auteursrecht wordt +beschouwd. Onder de „zonderlinge opvattingen” over het +auteursrecht, waarvan ik zooeven sprak, behoort dan ook in de eerste +plaats die van Mr. Levy over het vertalingsrecht, want aan auteursrecht +zonder vertalingsrecht heeft een auteur van een buitenlandsch geschrift +in ons land zoo goed als niets, evenmin trouwens als een Nederlandsch +schrijver in den vreemde. Den Oostenrijker, die in Amsterdam wandelt, +zal men niet straffeloos zijn horloge mogen ontnemen, maar gaat hij in +een winkel om het te laten repareeren, zal dan de horlogemaker hem +mogen toevoegen: wij erkennen hier wel uw eigendomsrechten, maar uw +horloge krijgt u niet meer terug; door de „zelfstandige +arbeid”, die ik er aan verricht heb, is het het mijne geworden? +En wat te zeggen van iemand, die met een dusdanig begrip van eigendom +nog den moed zou hebben te verklaren: in mijn land wordt elke eigendom +geëerbiedigd, en daarom <span class="pagenum">[<a id="xd20e10470" +href="#xd20e10470" name="xd20e10470">310</a>]</span>ben ik tegen het +sluiten van een tractaat, dat wederkeerigheid eischt?</p> +<p>Tot zoover de denkbeelden van Mr. Levy. Om nu weer op het punt van +uitgang terug te komen: de eenige en aangewezen weg om op het gebied +van het auteursrecht te komen tot verwezenlijking van het beginsel, dat +het geheele internationale privaatrecht van onzen tijd beheerscht en +dat kort uitgedrukt aldus luidt: gelijk recht voor vreemdelingen als +voor Nederlanders, is: toetreding tot de Berner Conventie. Dat deze weg +vroeg of laat zal worden ingeslagen, is mijne vaste overtuiging. Nu +eene dergelijke krachtige internationale organisatie eenmaal bestaat en +nu daarmede resultaten zijn bereikt, waartoe men langs anderen weg +waarschijnlijk nooit had kunnen komen, is het voor een klein land als +het onze op den duur niet mogelijk, zich daar verre van te houden.</p> +<p>De geschiedenis van het internationaal auteursrecht heeft het +geleerd, dat slechts door samenwerking van de verschillende staten eene +bevredigende oplossing kan worden gevonden. De groote beteekenis van de +Berner Conventie ligt dan ook voornamelijk hierin, dat zij de vrucht is +van deze samenwerking. Zoolang elke staat slechts voor zich en op zijne +wijze het auteursrecht regelde kon er van gelijkvormigheid der +verschillende wetgevingen geen sprake zijn; eerst toen zij zich hadden +vereenigd om gezamenlijk de moeilijkheden, die zich in deze materie +voordoen, onder de oogen te zien, was verandering hierin mogelijk. +Hierdoor werd het mogelijk de beginselen op te sporen, die +onafhankelijk van plaatselijke inzichten aan het auteursrecht ten +grondslag kunnen worden gelegd; van de toepassing dezer beginselen zijn +de bepalingen der Berner Conventie het positief resultaat. Nog is bij +lange na niet bereikt wat men zich bij de voorbereiding en later bij +herzieningen der Conventie tot ideaal heeft gesteld, en het zal +waarschijnlijk nog jarenlange inspanning kosten, alvorens in alle +aangesloten landen voor alle auteurs en alle werken een gelijk recht +bestaat. Maar hierin ligt juist voor ons land een reden te meer, om +zich zoo spoedig mogelijk aan te sluiten. Zoolang dit niet is geschied, +loopen wij de kans dat het auteursrecht hier te lande zich in andere +richting ontwikkelt dan in de overige beschaafde staten, zoodat ons +deelnemen aan eene internationale regeling hoe langer hoe moeilijker +wordt. Bovendien ontnemen wij onszelven de mogelijkheid, om invloed uit +te oefenen op den ontwikkelingsgang van het internationaal +auteursrecht. <span class="pagenum">[<a id="xd20e10476" href= +"#xd20e10476" name="xd20e10476">311</a>]</span></p> +<p>Ik meen, ook met het oog op de toetreding van ons land, die na de +jongste verklaringen der Regeering voor aanstaande mag worden gehouden, +mijn aandacht in het volgende voornamelijk aan de Berner Conventie te +kunnen wijden. Onze tractaten met Frankrijk en België, waarvan de +algemeene strekking in de historische inleiding is weergegeven, kunnen +verder buiten bespreking blijven. Wanneer Nederland eenmaal deel +uitmaakt van het Internationale Verbond, zal van hunne toch al geringe +beteekenis ongeveer niets meer zijn overgebleven. Voorzoover zij nog op +een enkel punt toepassing zullen kunnen vinden, zal dit bij de +bespreking van de desbetreffende bepaling der Conventie worden +vermeld.</p> +<p>Alvorens echter tot bespreking van de Berner Conventie over te gaan, +is het noodig een oogenblik stil te staan bij de wijze waarop onze wet +zelve de grenzen harer geldigheid vaststelt.</p> +<hr class="tb"> +<p>Er zijn twee hoofd-systemen, volgens welke de grenzen der +toepasselijkheid van eene wet op het auteursrecht getrokken kunnen +worden.</p> +<p>Het eerste systeem, het <i>nationaliteits</i>-stelsel, neemt als +criterium aan de nationaliteit of woonplaats van den auteur. De wet +beschermt dus alleen werken van auteurs die tot het Rijk behooren of in +het Rijk woonachtig zijn.</p> +<p>Het tweede systeem richt zich niet naar de subjecten, maar naar de +objecten van het recht; het vraagt niet naar de nationaliteit of +woonplaats van den auteur, maar naar wat de Franschen noemen <i>la +nationalité de l’oeuvre</i>. De „nationaliteit van +het werk” kan weer op verschillende wijzen worden vastgesteld; +men kan deze laten afhangen van:</p> +<p><i>a</i>) de plaats waar het werk voor het eerst in druk is +verschenen;</p> +<p><i>b</i>) de plaats, waar het werk is ontstaan;</p> +<p><i>c</i>) de plaats, waar een tooneel- of muziekstuk voor het eerst +is op- of uitgevoerd of eene mondelinge voordracht voor het eerst is +gehouden.</p> +<p>Van elk dezer stelsels zijn in onze wet en in het Ontw. B. K. sporen +te vinden. Beschouwen wij eerst de wet van 1881.</p> +<p>Het beginsel van de „nationaliteit van het werk” geldt +in de eerste plaats voor alle <i>door den druk gemeen gemaakte</i> +werken. De wet is alleen toepasselijk op de werken, die in Nederland +zijn gedrukt en <span class="pagenum">[<a id="xd20e10515" href= +"#xd20e10515" name="xd20e10515">312</a>]</span>door den druk gemeen +gemaakt; nationaliteit of woonplaats van den auteur doet dus niet ter +zake.</p> +<p>Voor niet door den druk gemeen gemaakte werken is het andere stelsel +gevolgd; deze vallen onder de bescherming der wet, indien zij afkomstig +zijn van in Nederland <i>woonachtige</i> auteurs.</p> +<p>Ten aanzien der mondelinge voordrachten bestaat eene afzonderlijke +regeling; deze worden, ook als zij van niet in Nederland woonachtige +auteurs afkomstig zijn, door de wet beschermd voor zoo ver zij in +Nederland zijn gehouden. Op de weinig duidelijke redactie van het slot +van art. 27, waaruit dit moet worden opgemaakt, is o.a. reeds door Mr. +Veegens gewezen<a class="noteref" id="xd20e10524src" href="#xd20e10524" +name="xd20e10524src">6</a>. Met dezen schrijver ben ik van oordeel, dat +de uitdrukking „daaronder begrepen” niet tot de opvatting +mag leiden, dat mondelinge voordrachten slechts dan begrepen worden +onder de beschermde niet door den druk gemeen gemaakte werken, wanneer +zij aan <i>beide</i> genoemde vereischten voldoen, dus behalve +afkomstig van een in Nederland woonachtig auteur, bovendien in +Nederland gehouden zijn. M. i. zal het voldoende zijn, dat het werk aan +één der beide vereischten voldoet, dus óf +afkomstig van een in Nederland wonend auteur, óf binnen +Nederland gehouden. Uit hetgeen Mr. Veegens over deze bepalingen +opmerkt, meen ik op te maken, dat deze schrijver alleen het +laatstgenoemd vereischte hier in aanmerking wil laten komen. Volgens +deze opvatting zou dus b.v. een te Londen gehouden voordracht, van +iemand die in Nederland woont, niet beschermd zijn door onze wet. Naar +mijne meening is echter de andere, boven gegeven interpretatie juister: +is de voordracht in het buitenland gehouden, dan wordt zij behandeld +als alle andere niet door den druk gemeen gemaakte werken. Zoo +verkrijgt ook de uitdrukking „daaronder begrepen” althans +eenigen zin.</p> +<p>Ten opzichte der voordrachten gelden dus de criteria van beide +bovengenoemde stelsels, zoowel de woonplaats van den auteur als de +plaats waar zij zijn uitgesproken. Voor tooneel- en muziekwerken +bestaat echter geen afzonderlijke regeling, hoewel er alle reden +bestond, de op- of uitvoering hiervan in dit opzicht met het uitspreken +eener voordracht gelijk te stellen. De plaats der eerste op- en of +uitvoering is dus ten aanzien der toepasselijkheid onzer wet van geene +beteekenis. Uit het voorgaande volgt, dat zoodra een voordracht, +tooneel- of <span class="pagenum">[<a id="xd20e10532" href= +"#xd20e10532" name="xd20e10532">313</a>]</span>muziekwerk in druk +uitkomt, uitsluitend de plaats waar dit is geschied beslissend wordt, +daar het werk hierdoor gaat behooren tot de groep „door den druk +gemeen gemaakte werken”.</p> +<p>Er doet zich hier nog eene—ook door Mr. Veegens +besproken—moeilijkheid voor ten aanzien van het op- en +uitvoeringsrecht. Een onuitgegeven tooneelstuk b.v. van een niet in +Nederland woonachtig auteur valt niet onder de bescherming onzer wet. +Wordt het stuk echter in Nederland gedrukt en uitgegeven, dan beschouwt +onze wet het wel als een Nederlandsch werk. Volgens Mr. Veegens zal nu +een dergelijk werk wél tegen nadruk, maar niet tegen opvoering +beschermd zijn, omdat volgens art. 12 het opvoeringsrecht bij het in +druk uitkomen verloren gaat, tenzij het uitdrukkelijk wordt +voorbehouden. „Dat voorbehoud dient om het verloren gaan van die +uitsluitende bevoegheid waar zij bestaat, te voorkomen, maar vermag +haar niet te scheppen voor een auteur, die haar niet +bezit”<a class="noteref" id="xd20e10536src" href="#xd20e10536" +name="xd20e10536src">7</a>.</p> +<p>Mij komt het voor, dat de woorden van art. 12 deze interpretatie, +die een door niets gemotiveerd verschil tusschen kopie- en +opvoeringsrecht zou scheppen, niet noodzakelijk maken. Zoodra een +tooneelstuk behoort tot de werken, waarop de wet van toepassing is, +geniet het ook de volle bescherming der wet. Dat voor het +opvoeringsrecht een voorbehoud geëischt wordt, verandert hieraan +niets; ook het uitsluitend vertalingsrecht moet bij het in druk +uitkomen worden voorbehouden, en dat de auteur dit in het hier +besproken geval met vrucht zou kunnen doen, schijnt door Mr. Veegens +niet te worden betwist. Het voorbehoud schept het opvoeringsrecht niet; +door de uitgave in Nederland wordt het werk gerangschikt onder de +beschermde auteursproducten en daardoor alleen ontstaan alle den auteur +bij de wet toegekende rechten, dus ook het opvoeringsrecht; het +voorbehoud strekt hier alleen om dit recht, hetwelk in dit geval +tegelijk met zijn ontstaan weer zou te niet gaan, het voortbestaan +mogelijk te maken.</p> +<p>Nog dient op enkele andere vragen te worden gewezen, waarop in de +wet wel geen stellig antwoord is te vinden, doch waarover verschil van +meening moeilijk denkbaar is. De wet spreekt van „in Nederland of +in Nederlandsch-Indië gedrukte en door den druk gemeen gemaakte +werken”. Dit moet natuurlijk zóó worden verstaan, +dat de <span class="pagenum">[<a id="xd20e10543" href="#xd20e10543" +name="xd20e10543">314</a>]</span><i>eerste</i> uitgave in Nederland of +Nederlandsch-Indië plaats heeft gehad. Is een boek in het +buitenland uitgekomen, dan kan eene volgende uitgave in Nederland geen +auteursrecht meer vestigen. Omgekeerd zal eene tweede uitgave in het +buitenland van een hier verschenen werk het auteursrecht niet +opheffen.</p> +<p>De eerste uitgave beslist dus over de „nationaliteit” +van het werk en wel de eerste uitgave, die vanwege den rechthebbende op +het auteursrecht geschiedt. Ook dit vindt men in onze wet niet +bepaald<a class="noteref" id="xd20e10549src" href="#xd20e10549" name= +"xd20e10549src">8</a>; eene andere uitlegging zal echter wel door +niemand worden voorgestaan. Het spreekt vanzelf, dat eene uitgave tegen +den zin van den auteur of van zijne rechtverkrijgenden (een nadruk dus) +geen auteursrecht kan vestigen of doen te nietgaan.</p> +<p>Artikel 28 verklaart de wet ook verbindend voor +Nederlandsch-Indië; waar ik in het voorgaande kortheidshalve +alleen van „Nederland” heb gesproken, moet daaronder ook +steeds Nederlandsch-Indië worden begrepen. Het Rijk in Europa en +de Oost-Indische koloniën vormen dus ten opzichte van het +auteursrecht één rechtsgebied; het eenige onderscheid +tusschen de twee deelen bestaat hierin, dat de formaliteiten in het +moederland bij het departement van Justitie moeten worden vervuld en +die in Indië bij den directeur van Justitie te Batavia.</p> +<p>In Suriname en Curaçao bestaat eene afzonderlijke regeling +van het auteursrecht, vrijwel met die van onze wet overeenkomende +(<i>K. Ben. van 11 Mei 1883</i> nos. 39 en 40). Doch daar het niet +één en dezelfde wet is, die het onderwerp regelt, is de +betrekking niet zoo nauw als met Oost-Indië. Auteursrecht volgens +de Nederlandsche wet wordt in West-Indië wel erkend, doch volgens +onze wet staan Suriname en Curaçao gelijk met het +buitenland.</p> +<hr class="tb"> +<p>De bepalingen van het Ontw. B. K. wijken eenigszins van die der wet +van 1881 af. Het ontwerp maakt in dit opzicht geen onderscheid tusschen +gepubliceerde (door den druk gemeen gemaakt of tentoongesteld) en niet +gepubliceerde werken. Het is toepasselijk op alle werken van beeldende +kunst, die vervaardigd zijn door in Nederland of in +Nederlandsch-Indië <i>woonachtige</i> kunstenaars; het stelsel +dus, dat de wet van 1881 alleen voor niet door den druk gemeen gemaakte +werken huldigt. <span class="pagenum">[<a id="xd20e10567" href= +"#xd20e10567" name="xd20e10567">315</a>]</span></p> +<p>Bovendien houdt het Ontw. ook rekening met de nationaliteit van het +werk; het is nl. eveneens van toepassing op alle werken, die in +Nederland of Nederlandsch-Indië <i>vervaardigd</i> zijn.</p> +<p>Ten slotte huldigt het dezelfde volkomen gelijkstelling van de +Oost-Indische koloniën met het moederland.</p> +<hr class="tb"> +<p>Na bovenstaande uiteenzetting van het stelsel onzer wet is het +duidelijk, dat het voor vreemdelingen feitelijk onmogelijk is in ons +land bescherming te vinden, tenzij dan in die gevallen, waarin onze +tractaten met Frankrijk en België van toepassing zijn. Sluit men +deze tractaten uit, dan wordt hier te lande geen ander auteursrecht +erkend dan wat de wet van 1881 verleent. Terecht is door Mr. J. P. +Moltzer<a class="noteref" id="xd20e10579src" href="#xd20e10579" name= +"xd20e10579src">9</a> opgemerkt, dat wij hier te doen hebben met eene +uitzondering op het beginsel, dat in art. 9 W. A. B. is neergelegd; +want al is de nationaliteit op zichzelf geen beletsel om auteursrecht +volgens onze wet te hebben, de vereischten die de wet stelt zijn toch +van dien aard, dat vreemdelingen feitelijk van de bescherming zijn +uitgesloten. Ik heb er reeds op gewezen, dat de <i lang= +"fr">loi-type</i> van de <i lang="fr">Association</i> eene regeling +geeft, die beter met de thans geldende beginselen van internationaal +privaatrecht in overeenstemming is<a class="noteref" id="xd20e10590src" +href="#xd20e10590" name="xd20e10590src">10</a>, doch dat deze regeling +in het stadium van ontwikkeling, waarin het auteursrecht thans nog +verkeert, weinig kans heeft algemeen te worden toegepast. Verreweg de +meeste wetgevingen zijn, evenals de onze, nog in hare werking beperkt +tot een bepaalden, van nationaliteit of woonplaats van den auteur of +van de plaats van verschijnen van het werk afhankelijken kring; en +zoolang de volkomen gelijkstelling voor de wet van alle werken, +onverschillig waar zij zijn uitgekomen of tot welk land de auteur +behoort, voorloopig tot de onbereikbare idealen blijft behooren, zal +men met dit stelsel genoegen moeten nemen. Doch afgezien van dit +principieele bezwaar, hetwelk trouwens door internationale +overeenkomsten grootendeels kan worden opgeheven, <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e10599" href="#xd20e10599" name= +"xd20e10599">316</a>]</span>geeft het stelsel onzer wet nog aanleiding +tot enkele kritische opmerkingen, die ik hier wil laten volgen.</p> +<p>In de eerste plaats is aan bedenking onderhevig de bepaling, dat +voor de nationaliteit van het werk niet alleen de plaats waar het +uitkomt, doch ook die, waar het gedrukt is, beslissend is. Deze +bepaling kwam niet in het oorspronkelijk Regeeringsontwerp, wél +in het Ontw. Boekh. (art. 5<i>a</i>) en in de wet van 1817 (art. +6<i>a</i>) voor. In laatstgenoemde wet was zelfs bovendien nog als +eisch gesteld, dat de uitgever Nederlander was (art. 6<i>b</i>). Men +nam de bepaling tenslotte nog in de nieuwe wet op, omdat men vreesde, +dat de uitdrukking „door den druk gemeen gemaakt” tot +verwarring en onzekerheid aanleiding zou geven. Door er bij te voegen, +dat het werk in Nederland moet zijn gedrukt, wilde men verhinderen, dat +een buitenlandsch schrijver of uitgever hier auteursrecht zou kunnen +verwerven, alleen door een gedeelte der oplage op het titelblad van den +naam van een Nederlandsch uitgever te voorzien; waardoor immers het +werk in Nederland zou zijn uitgegeven of „door den druk gemeen +gemaakt.”<a class="noteref" id="xd20e10612src" href="#xd20e10612" +name="xd20e10612src">11</a></p> +<p>De angst, dat een buitenlander in ons land auteursrecht zou kunnen +genieten, schijnt dus wel erg zwaar te hebben gewogen. Het komt mij +echter voor, dat het „gevaar”, dat hier dreigde, vrijwel +denkbeeldig was. Immers indien de Nederlandsche uitgever, wiens naam op +het titelblad zou worden gezet, in een gegeven geval een strooman bleek +te zijn, zou niets den rechter hebben verhinderd om in een dergelijk +boek een in het buitenland door den druk gemeen gemaakt werk te zien; +indien men echter met een werk te doen heeft, dat, zooals meermalen +voorkomt, door de samenwerking van verschillende uitgevers werkelijk +tegelijk in verschillende landen verschijnt, zie ik niet in waarom zulk +een werk, waarin ook een Nederlandsch uitgever zijn aandeel zou hebben +genomen en waarvoor hij hier op eigen risico adverteerkosten zou hebben +gemaakt, hier te lande volgens het aangenomen stelsel der wet niet +onder de bescherming der wet zou mogen vallen.</p> +<p>Het middel was hier in ieder geval erger dan de kwaal. Door de +vereischten „in Nederland of Nederlandsch-Indië door den +druk gemeen gemaakt” en „gedrukt” beide te stellen +sloot men onherroepelijk <span class="pagenum">[<a id="xd20e10625" +href="#xd20e10625" name="xd20e10625">317</a>]</span>van de bescherming +uit alle werken, die om de een of andere reden niet gedrukt kunnen +worden in het land waar zij verschijnen. Men stelle zich eens voor, dat +ook in andere landen hetzelfde stelsel zou worden gevolgd, dan zouden +boeken, waarmee dit het geval was, nergens bescherming kunnen vinden. +Dat de bepaling niet verdedigd kan worden als een maatregel ter +bescherming der nationale industrie, springt in het oog. Onthouding van +auteursrecht mag niet als een straf worden aangewend tegen dengeen die +zich liever door een buitenlandschen dan door een Nederlandschen +drukker laat bedienen. In deze lijn voortgaande zou men evengoed als +vereischte kunnen stellen, dat de letters en <span class="corr" id= +"xd20e10627" title="Bron: clichés">cliché’s</span>, +waarvan men zich bij het drukken bedient, in het land moeten zijn +vervaardigd, zooals in de Vereenigde Staten is voorgeschreven. Deze +Amerikaansche bepaling, de zoogenaamde <i lang="en">manufacturing +clause</i>, wordt echter terecht door bijna alle schrijvers over +auteursrecht ten scherpste afgekeurd.</p> +<p>Wil men dus het stelsel van de „nationaliteit van het +werk” voor door den druk gemeen gemaakte werken blijven behouden, +dan dient deze alleen bepaald te worden door de plaats van +<i>verschijnen</i>, d. i. de plaats waar het boek in den handel wordt +gebracht. Waar het boek is gedrukt moet daarop van geen invloed zijn. +„Het feit der vermenigvuldiging door den druk”, schreef Mr. +de Ridder reeds zeer terecht, „is slechts de gewichtigste der +<i>voorbereidende handelingen</i>, die tot het „in het licht +verschijnen” leiden kunnen<span class="corr" id="xd20e10641" +title="Niet in bron">”</span><a class="noteref" id= +"xd20e10643src" href="#xd20e10643" name="xd20e10643src">12</a>.</p> +<p>Waar onze wet (en ook het Ontw. B. K.) de bescherming afhankelijk +stelt van den staat des auteurs, wordt diens <i>woonplaats</i> als +criterium genomen. Het ware m. i. beter geweest, in plaats van de +woonplaats hier de <i>nationaliteit</i> te laten beslissen. Ten eerste +pleit hiervoor, dat dit in bijna alle landen zoo is, zoodat nu in +sommige gevallen Nederlanders in den vreemde volgens geen enkele wet +bescherming vinden, terwijl omgekeerd vreemdelingen, die in Nederland +verblijf houden, zoowel in hun eigen land als in Nederland auteursrecht +kunnen hebben. Vooral ook met het oog op eene toekomstige aansluiting +bij de Berner Conventie zou deze wijziging in onze wet aanbeveling +verdienen, zooals hieronder nader zal worden uiteengezet.</p> +<p>Het nationaliteitsstelsel heeft buitendien nog boven het in onze wet +gevolgde het voordeel, dat het een meer standvastig en betrouwbaar +<span class="pagenum">[<a id="xd20e10658" href="#xd20e10658" name= +"xd20e10658">318</a>]</span>criterium biedt. Het komt meer voor dat men +zijne woonplaats tijdelijk in een ander land kiest, dan dat men van +nationaliteit verandert. Schilders, schrijvers en kunstenaars zijn +meestal niet aan eene bepaalde plaats gebonden en brengen dikwijls een +geruimen tijd van hun leven buiten hun vaderland door, zonder daarom +hunne nationaliteit prijs te geven. Het behoeft geen betoog, dat dit +volgens het stelsel onzer wet tot allerlei moeilijkheden aanleiding kan +geven.</p> +<hr class="tb"> +<p>Soortgelijke bezwaren zijn ook in te brengen tegen de bepaling van +het Ontw. B. K., volgens welke dit ontwerp van toepassing is op in +Nederland of Nederlandsch-Indië vervaardigde kunstwerken. Waar een +kunstwerk <i>vervaardigd</i> is (de terminologie is ook niet gelukkig) +zal dikwijls niet gemakkelijk zijn uit te maken; het is niet onmogelijk +dat een schilder b.v. aan hetzelfde doek in meer dan één +land heeft gearbeid. Het is trouwens moeilijk in te zien, waarom een in +ons land ontstaan kunstwerk daarom als een Nederlandsch werk zou moeten +worden beschouwd; de plaats waar de kunstenaar heeft gearbeid komt mij +voor in dit opzicht van geene beteekenis te zijn.</p> +<p>Een beter criterium zou, ook voor de werken van beeldende kunst, +zijn de plaats waar het werk in het licht is verschenen. Etsen, +houtsneden, photographieën, teekeningen voor geïllustreerde +tijdschriften—in één woord: werken die bestemd zijn +voor verveelvoudiging—zijn in dit opzicht volkomen met +geschriften gelijk te stellen.</p> +<p>Voor de werken die niet in de eerste plaats voor reproductie zijn +bestemd, waartoe de meeste schilderijen en beelden zullen zijn te +rekenen, heeft de uitgave weliswaar eene eenigszins andere beteekenis. +Omdat van een schilderij voor het eerst eene reproductie is openbaar +gemaakt in een Nederlandsch tijdschrift, zal men nog niet kunnen +zeggen, dat het schilderij hier thuisbehoort, dat het een Nederlandsch +werk is. Toch schijnt mij dit geen overwegend bezwaar tegen het +bedoelde stelsel, dat, zooals hieronder zal blijken, ook in de Berner +Conventie wordt toegepast. In elk geval heeft het boven dat van het +Ontw. B. K. voor, dat de plaats waar voor het eerst reproducties zijn +verschenen, voor belanghebbenden gemakkelijker zal zijn na te speuren +dan die, waar het werk is ontstaan. <span class="pagenum">[<a id= +"xd20e10672" href="#xd20e10672" name="xd20e10672">319</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div class="div2" id="ch7.2"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h3 class="main">§ 2 De Berner Conventie</h3> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Zooals reeds in het historisch overzicht is opgemerkt, +heeft de laatste herzienings-conferentie te Berlijn wél +één enkelen tekst in de plaats gesteld van de oude Berner +Conventie met de Additionneele Acte en de Verklaring van Parijs, doch +zonder aan deze oude Conventie-bepalingen alle kracht te ontnemen.</p> +<p>De staten, die vóór de herziening van Berlijn reeds +tot het Verbond behoorden en den aldaar vastgestelden tekst niet +wenschen te bekrachtigen, behoeven om die reden niet uit het Verbond te +treden. Zij kunnen, krachtens art. 27 lid 1, tweede zinsnede, daarvan +deel blijven uitmaken onder de oude voorwaarden. Ten aanzien van deze +staten blijft de oude Conventie dus haar volle kracht behouden. +Bovendien kunnen alle staten—ook degenen die zich eerst ná +de Berlijnsche conferentie aansluiten—bij de bekrachtiging der +nieuwe Conventie verklaren, dat zij op bepaalde punten niet door de +nieuwe maar door de oude bepalingen gebonden wenschen te zijn. Voor de +nieuw-toetredende staten bestaat dus ook de mogelijkheid om +géén der Berlijnsche bepalingen te aanvaarden en +uitsluitend krachtens de Berner Conventie van 1886 (al dan niet met de +wijzigingen die zij in 1896 te Parijs heeft ondergegaan) lid te worden +van het Verbond. Ik wil hier echter dadelijk bijvoegen, dat eene +dergelijke handelwijze, hoewel formeel geoorloofd, toch in strijd zou +zijn met de bedoeling van de voorstellers der bepaling in Berlijn: +„<span lang="fr">il faut espérer que les États +adhérants n’abuseront pas de ce pouvoir de faire des +réserves</span>” wordt in het commissie-rapport<a class= +"noteref" id="xd20e10684src" href="#xd20e10684" name= +"xd20e10684src">13</a> dienaangaande opgemerkt; eene verwachting, die +men zeker niet onredelijk kan noemen.</p> +<p>Één ding staat intusschen vast: de bepalingen van Bern +en Parijs zijn geen van alle onherroepelijk afgeschaft; en daarom +verdienen zij evenzeer te worden besproken als die van de herziene +Conventie.</p> +<p>Wij hebben dus te onderscheiden:</p> +<ul> +<li>I <i>De Berner Conventie van 9 September 1886</i>, bestaande uit: +<ul> +<li><i>a</i>) de eigenlijke Conventie, verdeeld in 21 artikelen;</li> +<li><i>b</i>) een additionneel artikel;</li> +<li><i>c</i>) het Slotprotocol, dat van enkele in de Conventie +behandelde onderwerpen eene nadere regeling inhoudt;</li> +</ul> +<span class="pagenum">[<a id="xd20e10713" href="#xd20e10713" name= +"xd20e10713">320</a>]</span></li> +<li>II <i>De Additionneele Acte van Parijs van 4 Mei 1896</i>, verdeeld +in vier artikelen: +<ul> +<li><i>art. 1</i> brengt wijzigingen in de artt. 2, 3, 5, 7, 12 en 20 +der Berner Conventie;</li> +<li><i>art. 2</i> wijzigt het Slotprotocol (nos. 1 en 4);</li> +<li><i>artt. 3 en 4</i> geven overgangs- en +uitvoerings-bepalingen;</li> +</ul> +</li> +<li>III <i>De Verklaring (Déclaration) van Parijs</i>, die eene +uitlegging geeft van enkele bepalingen der Berner Conventie en der +Additionneele Acte van Parijs;</li> +<li>IV <i>De herziene Berner Conventie van 13 November 1908</i>, +bestaande uit dertig artikelen.</li> +</ul> +<p>Bij de bespreking, die hier volgt, zal ik mij houden aan de volgorde +der artikelen van den onder IV genoemden, herzienen tekst, welken ik +verder kortheidshalve zal noemen: Conventie 1908. De bepalingen uit de +andere stukken (Conventie 1886 met add. art. en Slotprotocol, Add. Acte +1896 en Verklaring 1896) zullen dan telkens ter sprake komen bij het +onderwerp, waarop zij betrekking hebben.</p> +<p>Om het overzicht te vergemakkelijken heb ik de bepalingen der +Conventie 1908, met behoud van de volgorde der artikelen, in een +viertal groepen verdeeld, als volgt:</p> +<ul> +<li><i>a</i> <i>Algemeene beginselen betreffende het internationale +auteursrecht in het Verbond</i> (doel en strekking van het Verbond art. +1; de werken waarop de Conventie toepasselijk is artt. 2 en 3; het +stelsel, volgens hetwelk omvang en duur der bescherming zijn geregeld +artt. 4, 5, 6 en 7);</li> +<li><i>b</i> <i>Bijzondere regelen omtrent sommige onderdeden</i> +(vertalingsrecht art. 8; journalistiek auteursrecht art. 9; +bloemlezingen art. 10; op- en uitvoeringsrecht art. 11; bewerkingsrecht +art. 12; mechanische muziekinstrumenten art. 13; kinematograaf art. +14);</li> +<li><i>c</i> <i>Rechtsmiddelen tot handhaving van het auteursrecht</i> +(legitimatie voor den rechter art. 15; beslag op nadruk art. 16);</li> +<li><i>d</i> <i>Uitvoerings- en overgangsbepalingen</i> (erkenning van +het recht van iederen staat om verspreiding en uitstalling van +geschriften of kunstwerken te verbieden art. 17; overgangsbepalingen +art. 18; de geldigheid van wetten en bijzondere tractaten tegenover de +<span class="pagenum">[<a id="xd20e10777" href="#xd20e10777" name= +"xd20e10777">321</a>]</span>Conventie artt. 19 en 20; huishoudelijke +inrichting van het Verbond artt. 21–24; toetreding van nieuwe +staten en hunne koloniën artt. 25 en 26; bekrachtiging, +inwerkingtreding en opzegging artt. 27–30).</li> +</ul> +<div class="div3" id="ch7.2.1"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main">a Algemeene regelen betreffende het internationaal +auteursrecht in het Verbond</h4> +<div class="div4" id="ch7.2.1.1"> +<div class="divHead"> +<h5 class="main">I Doel en strekking van het Verbond (Conv. 1908 art. +1; Conv. 1886 art. 1)</h5> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Over het eerste artikel der Conventie, dat sinds 1886 +onveranderd is gebleven, behoeft weinig te worden gezegd. Het is te +beschouwen als een korte inleiding van hetgeen volgt; in hoofdtrekken +geeft het het doel aan der Conventie en het terrein, waarop zij zich +beweegt.</p> +<p>Met de vorming van een internationaal <i>Verbond</i> (Union) meende +men eene hechtere aaneensluiting te vestigen, dan eene eenvoudige +Conventie zou geven<a class="noteref" id="xd20e10793src" href= +"#xd20e10793" name="xd20e10793src">14</a>. Als voorbeelden werden +daarbij verscheidene malen genoemd de Post-Unie en het Verbond tot +bescherming van den industrieelen eigendom.</p> +<p>Over den naam van het recht, dat de Conventie den auteurs verleent, +is men het op de Berner Conferentiën niet dan na lange +beraadslaging eens geworden. In den titel der Conventie 1886 wordt +gesproken van de „bescherming van de werken van letterkunde en +kunst.” De term <i lang="fr">droits d’auteur</i> werd +verworpen, omdat men daaronder in Frankrijk verstaat het recht op +tantièmes van een dramatisch schrijver bij de vertooning van +zijn stuk, en <i lang="fr">propriété littéraire et +artistique</i>, de in Frankrijk gebruikelijke benaming voor +auteursrecht, omdat dit juridisch minder juist werd geacht en tot +verkeerde gevolgtrekkingen (aanvaarding van de theorie van den +letterkundigen eigendom) aanleiding zou kunnen geven. Doch er werd +uitdrukkelijk geconstateerd, dat de gekozen uitdrukking (<span lang= +"fr">protection des oeuvres littéraires et artistiques</span>) +dezelfde beteekenis heeft als <i lang="fr">propriété +littéraire et artistique</i> bij Fransche schrijvers en als b.v. +het Duitsche <i lang="de">Urheberrecht</i> en het Engelsche <i lang= +"en">copyright</i>, dus ook als ons <i>auteursrecht</i>. <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e10825" href="#xd20e10825" name= +"xd20e10825">322</a>]</span></p> +<p>In den considerans en in artikel 1 wordt gesproken van +„<span lang="fr">protection des droits des auteurs sur leurs +oeuvres... etc.</span>” dus: van de verschillende den auteurs +toekomende rechten op hunne werken. Hier geeft dus ook ons woord +<i>auteursrecht</i> de juiste vertaling.</p> +</div> +</div> +<div class="div4" id="ch7.2.1.2"> +<div class="divHead"> +<h5 class="main">II De werken, waarop de Conventie van toepassing is +(Conv. 1908 artt. 2 en 3; Conv. 1886 artt. 4 en 6, Slotpr. +n<sup>os</sup>. 1 en 2; Add. Acte 1896 art. 2, I)</h5> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De algemeene uitdrukking „werken van letterkunde +en kunst”, waarmede in het eerste artikel der Conventie de +beschermde producten worden aangeduid, zou zonder nadere omschrijving +natuurlijk voor zeer verschillende uitleggingen vatbaar zijn. Deze +nadere omschrijving, die de Conventie 1886 eerst in het vierde artikel +gaf, is bij de Berlijnsche herziening m. i. terecht terstond na artikel +1 geplaatst. Wij krijgen dus eerst de vraag te behandelen, op welke +categorieën van werken de Conventie toepasselijk is.</p> +<p>De vraag heeft reeds op de Conferentie van Bern velerlei +besprekingen uitgelokt. De verschillende wetgevingen zijn op dit punt +niet alle even volledig; wat in het eene land als object van +auteursrecht wordt beschouwd, vindt soms in het andere land geen +bescherming, of wel is aldaar als industrieproduct beschermd. Waar men +het altijd over eens is geweest, dat zijn:</p> +<p>1<sup>o</sup>. de geschriften (in de ruime beteekenis, waarin ik +dezen term ook hierboven heb gebruikt);</p> +<p>2<sup>o</sup>. de platen en kaarten van wetenschappelijken of +technischen aard;</p> +<p>3<sup>o</sup>. de muziekwerken, zoowel met als zonder tekst;</p> +<p>4<sup>o</sup>. de werken van beeldende kunst (teekeningen, +schilderijen, beeldhouwwerk enz.).</p> +<p>Al deze categorieën van werken worden reeds in art. 4 der +Conventie 1886 met name genoemd en hebben sinds dien onder goedkeuring +van alle aangesloten staten behoord tot degenen, waarop de Conventie +onvoorwaardelijk toepasselijk was.</p> +<p>Daarentegen gaven vooral vier categorieën van werken aanleiding +tot verschil van meening, te weten: de photographieën, de werken +der <span class="pagenum">[<a id="xd20e10868" href="#xd20e10868" name= +"xd20e10868">323</a>]</span>bouwkunst, de choregraphische werken en de +producten van kunstnijverheid. Volgens de Conventie 1886 genoten deze +werken, deels in ’t geheel niet, deels slechts voorwaardelijk de +internationale bescherming; door de herzieningen van Parijs en Berlijn +zijn zij geleidelijk met de overige beschermde werken +gelijkgesteld.</p> +<p>In de Conventie 1908 (artikel 2 tweede lid) zijn voor het eerst ook +bij de beschermde werken genoemd de vertalingen en andere bewerkingen +alsmede de verzamelwerken. Het recht van den vertaler was weliswaar +reeds in de Conventie 1886 uitdrukkelijk erkend, doch onder de +opsomming van art. 4 kwamen de vertalingen niet voor. Er was hieraan +een afzonderlijk artikel gewijd (art. 6), waartegen, afgezien van de +stelsellooze plaatsing die er aan was gegeven, nog enkele andere +bedenkingen zijn te maken, waarop ik zoo aanstonds terugkom.</p> +<p>De Conventie 1908 heeft ten slotte nog eene andere nieuwe rubriek +auteursproducten ingevoerd nl. de door den kinematograaf vertoonde +stukken. Strikt genomen hadden deze ook in artikel 2 moeten zijn +vermeld; de betreffende bepaling is echter opgenomen in het tweede lid +van artikel 14, in welk artikel alles wat met den kinematograaf in +verband staat bijeen is gebracht. Ik zal ze daarom niet hier, maar +onder artikel 14 bespreken.</p> +<hr class="tb"> +<p>Thans mogen de verschillende werken, en de wijzigingen, die de +Conventie te hunnen opzichte heeft ondergaan, meer in bijzonderheden +worden beschouwd.</p> +<p>In de eerste plaats de werken, die van den aanvang af tot de +beschermde producten zijn gerekend, dus:</p> +<hr class="tb"> +<p><i>Geschriften, platen en kaarten, werken der toonkunst en werken +van beeldende kunst</i>—Artikel 4 Conventie 1886 geeft +dienaangaande de volgende opsomming, die ook in artikel 2 Conventie +1908 is overgenomen:</p> +<div class="blockquote"> +<p class="first">De uitdrukking „werken van letterkunde en +kunst” omvat: boeken, brochures en alle andere geschriften; +dramatische of dramatisch-muzikale werken, muziekstukken met of zonder +tekst; teekeningen, schilderijen, beeldhouwwerken en gavures; +lithographieën, illustraties, landkaarten; geographische, +topographische, bouwkundige of in het algemeen wetenschappelijke +ontwerpen, schetsen en plastische modellen; ...</p> +</div> +<p><span class="pagenum">[<a id="xd20e10891" href="#xd20e10891" name= +"xd20e10891">324</a>]</span></p> +<p>Na deze opsomming komt dan nog de volgende algemeene aanduiding:</p> +<div class="blockquote"> +<p class="first">„... ten slotte elk product op letterkundig, +wetenschappelijk of kunstgebied, dat gepubliceerd kan worden door +middel van den druk of van eenige andere wijze van reproductie.</p> +</div> +<p>De belangrijkste vraag, waartoe artikel 4 Conventie 1886 aanleiding +heeft gegeven is, of het al dan niet dwingend recht schept, m. a. w. of +de verschillende <span class="corr" id="xd20e10900" title= +"Bron: categoriëen">categorieën</span> van geschriften en +kunstwerken, welke er in genoemd worden, onafhankelijk van de +bepalingen der landswetten beschermd <i>moeten</i> worden, dan wel of +de internationale bescherming voor deze werken alleen geldt, voorzoover +zij ook door de landswetten onder de beschermde auteursproducten moeten +gerekend worden. De eerste meening werd dikwijls, ook van gezaghebbende +zijde<a class="noteref" id="xd20e10906src" href="#xd20e10906" name= +"xd20e10906src">15</a>, vernomen; er is o.a. voor aan te voeren dat die +categorieën van werken, waarvan de bescherming niet in het geheele +Verbond verplichtend was gesteld, nl. photographieën, werken der +bouwkunst en choregraphische werken, niet in het artikel zijn genoemd, +maar dat de Conventie daarvoor afzonderlijke bepalingen heeft. Daaruit +heeft men afgeleid, dat artikel 4 alleen die werken noemt, welke +beschermd <i>moeten</i> zijn. Andere schrijvers nemen aan, dat dit voor +het minst het geval is ten aanzien van de met name in het artikel +genoemde werken; niet ten aanzien van die werken, welke met meer +algemeene termen aan het slot van het artikel worden aangeduid<a class= +"noteref" id="xd20e10918src" href="#xd20e10918" name= +"xd20e10918src">16</a>.</p> +<p>Naar mijne meening is echter ook deze opvatting niet de juiste. Zij +is niet overeen te brengen met het systeem der Conventie 1886, zooals +dat in de bepalingen van de twee voorgaande artikelen omschreven is. +Immers indien men aanneemt, dat alle werken, welke in art. 4 worden +opgesomd, in het Verbond beschermd moeten zijn, ook al zijn zij niet +beschermd volgens de wetgeving van het land van herkomst of van die van +het land, waar de bescherming wordt ingeroepen, dan blijft er van de +bepalingen van artikel 2 niet veel meer over. In het eerste lid van dit +artikel staat uitdrukkelijk voorgeschreven <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e10945" href="#xd20e10945" name= +"xd20e10945">325</a>]</span>dat in elk der verbondslanden de +bescherming wordt genoten „welke de <i>betreffende wetten</i> den +inlandschen auteurs nu verleenen of in het vervolg verleenen +zullen”. Voor de vervulling der voorwaarden en formaliteiten en +voor de berekening van den duur van het auteursrecht verwijst het +tweede lid van genoemd artikel naar „de <i>wetgeving</i> van het +land, waaruit het werk herkomstig is”. Het stelsel der Conventie +1886 is dus wel, zooals ook hieronder nog zal worden uiteengezet, dat +geen bescherming wordt verleend voor werken, die niet zoowel in het +land van herkomst als in het land, waar men het auteursrecht wenscht +uit te oefenen, onder de beschermende bepaling der inlandsche wetgeving +vallen. Natuurlijk zijn op dezen algemeenen regel uitzonderingen +mogelijk, en men treft deze dan ook in sommige artikelen der Conventie +aan (o. a. wat betreft het uitsluitend vertalingsrecht, geregeld in +art. 5); doch uit niets blijkt, dat ook met artikel 4 van den +algemeenen regel is afgeweken, en er bestaat nog des te minder grond om +dit aan te nemen, nu dit artikel niet op een bepaald onderdeel der +bescherming of op eene bepaalde categorie van auteursproducten +betrekking heeft, maar integendeel op alle werken, die voor bescherming +door de Conventie in aanmerking komen. Ik meen dus, dat in de opsomming +van art. 4 Conventie 1886 niet anders moet worden gezien dan eene +nadere omlijning van het, min of meer vage, begrip dat de woorden +„werken van letterkunde en kunst” in den titel en het +eerste artikel der Conventie aangeven. Het artikel leert ons, welke de +werken zijn die—volgens de regelen en onder de voorwaarden, welke +de twee voorgaande artikelen stellen—in het Verbond beschermd +zullen worden.</p> +<p>Volgens deze meening is dus voor een werk het feit dat het behoort +tot degenen die in artikel 4 worden opgenoemd, op zichzelf nog niet +genoeg om het de bescherming der Conventie 1886 deelachtig te doen +worden; het moet daarenboven zoowel in het land, dat door de Conventie +als land van herkomst wordt beschouwd, als in het land waar de +bescherming wordt ingeroepen, beschermd zijn.</p> +<p>Hiermede is echter niet gezegd, dat het artikel alle beteekenis +mist, en dat het evengoed had weggelaten kunnen worden. Voor de reeds +bij de Conventie aangesloten staten geeft het, zoo al niet eene +stellige verplichting, dan toch in ieder geval eene aanwijzing, die +moeilijk kon worden voorbijgezien, dat zij hunne wetgevingen met dit +artikel in overeenstemming dienen te brengen of te houden. En +<span class="pagenum">[<a id="xd20e10957" href="#xd20e10957" name= +"xd20e10957">326</a>]</span>in het algemeen kan worden gezegd, dat deze +overeenstemming ook steeds heeft bestaan.</p> +<p>Voor de nog niet aangesloten staten, die zich op dit stuk aan de +Conventie 1886 zouden willen houden, is het besproken artikel van niet +minder gewicht, en wel in verband met de bepaling van artikel 25 eerste +lid Conventie 1908 (art. 18 eerste lid Conventie 1886). Hier staat, dat +alle staten tot het Verbond kunnen toetreden, „die (op hun +gebied) wettelijke bescherming verleenen aan de rechten, die het +onderwerp dezer Overeenkomst uitmaken.” De toetreding kan dus +worden geweigerd aan die staten, wier wetgeving niet op de hoogte is, +welke de Conventie eischt, en waar dus b.v. sommige van de in artikel 4 +genoemde werken niet beschermd zijn.</p> +<p>Dat in dit opzicht aan artikel 4 eene uitlegging in strengen zin zou +worden gegeven, is zoo goed als zeker, vooral waar geoordeeld zou +moeten worden over eene onvolledige wetgeving als de Nederlandsche, die +de geheele rubriek „werken van beeldende kunst” onbeschermd +laat. Professor Röthlisberger, zeker een vertrouwbare autoriteit +op dit gebied, schreef hierover (vóór de herziening van +Berlijn) o. a:</p> +<p lang="de">„So ist est auch <i lang="la">communis opinio</i>, +dass ein Land, das der Berner Union beitreten will, den Schutz, den die +K(onvention) bietet, bei sich verwirklichen muss. Ohne Zaudern nimmt +jedermann an ...., dass vor dem Eintritt in die Union zur Vermeidung +von Konflicten die Landesgesetze auf die Höhe des Schutzmasses +speziell von Art. 4 zu bringen seien.”</p> +<p>Speciaal wat ons land betreft voegt de schrijver er nog bij:</p> +<p lang="de">„Man erachtet es in Holland als +selbstverständlich, dass die dortige Gesetzgebung zuerst im Sinne +des Schutzes der Künstler zu revidieren sei, bevor dieses Land in +die Union trete. Eine Stellung, wie sie Holland in der gewerblichen +Union einnimmt, der es angehört, ohne Erfindungsschutz zu +besitzen, wäre in der Literarunion nicht denkbar”<a class= +"noteref" id="xd20e10973src" href="#xd20e10973" name= +"xd20e10973src">17</a>.</p> +<p>Het kan dus als vaststaande worden aangenomen, dat aan ons land het +toetreden tot het Verbond geweigerd zal worden, zoolang de werken van +beeldende kunst bij ons onbeschermd zijn. Wat de overige werken +betreft, is onze wet vrijwel op de hoogte van art. 4 <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e10980" href="#xd20e10980" name= +"xd20e10980">327</a>]</span>der Conventie 1886. De „boeken, +brochures en alle andere geschriften” van dit artikel zouden alle +vallen onder de „geschriften” van artikel 1 onzer wet. +Verder zijn ook in onze wet beschermd: „dramatische of +dramatisch-muzikale werken, muziekstukken met of zonder +tekst”<a class="noteref" id="xd20e10982src" href="#xd20e10982" +name="xd20e10982src">18</a>.</p> +<p>Nemen wij aan, dat het Ontw. B. K. vóór onze +toetreding tot wet is verheven, dan zou ook de uitdrukking „werk +van beeldende kunst” in artikel 1 van dit ontwerp alles omvatten, +wat in de Conventie wordt aangeduid met de woorden: „teekeningen, +schilderijen, beeldhouwwerken en gravures” en waarschijnlijk ook +de „lithographieën” (waaronder ook gerekend moeten +worden de chromo-lithographieën)<a class="noteref" id= +"xd20e10987src" href="#xd20e10987" name="xd20e10987src">19</a> en +„illustraties”, die de Conventie daarna nog noemt. Alleen +de „landkaarten, geographische, topographische, bouwkundige of in +het algemeen wetenschappelijke ontwerpen, schetsen en plastische +modellen” zouden eenige moeilijkheid opleveren. Deze werken +behooren, zooals ik in hoofdstuk III heb uiteengezet, niet tot de +werken van beeldende kunst. In de memorie van toelichting van het Ontw. +B. K. (§ 2 p. 4) wordt wel gezegd: „Het spreekt echter van +zelf, dat de namaak van bouwkundige teekeningen wel in de termen van de +wet valt; immers bouwkundige teekeningen zijn teekeningen enz.” +Doch dit is eene verklaring van niet veel beteekenis; men kan evengoed +zeggen (al gaat natuurlijk overigens de vergelijking niet op): +„een huisschilder is een schilder enz.” Platte gronden, +doorsneden en dergelijke moge men teekeningen kunnen noemen, werken van +beeldende kunst zijn zij zeker niet. Vonden zij als zoodanig dus geen +bescherming, dan zouden zij nog kunnen behooren tot de „plaat- en +kaartwerken” van art. 1 W. A. R. Over deze ongelukkig gekozen +uitdrukking onzer wet is te zijner plaatse (pp. 196 sqq.) reeds genoeg +gezegd. Indien men haar, wat te verwachten is, vóór onze +toetreding tot de Conventie uit de wet verwijdert, dan zou het m. i. +aanbeveling verdienen, in de plaats daarvan de—misschien wat +omslachtige, maar in elk geval duidelijke en volledige—termen der +Conventie over te nemen, dus: „landkaarten, geographische, +topographische, <span class="pagenum">[<a id="xd20e10996" href= +"#xd20e10996" name="xd20e10996">328</a>]</span>bouwkundige of in het +algemeen wetenschappelijke ontwerpen, schetsen en plastische +modellen”.</p> +<p>Men ziet uit het bovenstaande, dat de Conventie 1886 van de staten +die wenschen toe te treden eischt, dat zij den besproken werken in +hunne wetgeving bescherming verleenen. In artikel 2 der Conventie 1908 +is deze verplichting, om allen twijfel onmogelijk te maken, +uitdrukkelijk voorgeschreven. Het derde lid van dit artikel luidt:</p> +<div class="blockquote"> +<p class="first">De contracteerende Landen zijn verplicht de +bescherming der bovengenoemde werken te verzekeren.</p> +</div> +<p>Door deze nieuwe bepaling, welke elke nieuw-toetredende staat wel +zal dienen te aanvaarden, valt aan de genoemde verplichting in het +geheel niet meer te ontkomen. Want terwijl het vroeger nog mogelijk +was, dat een staat met eene onvolledige wetgeving op dit punt met +goedkeuring der aangesloten staten lid werd van het Verbond, zou +nú een dergelijke staat de Conventie schenden, indien niet ten +spoedigste in zijne wetgeving de noodige aanvulling werd gebracht.</p> +<p>Nog dient er hier op te worden gewezen, dat de verschillende soorten +van werken, welke artikel 2 (nieuw) en artikel 4 (oud) opsommen, +slechts als voorbeelden zijn genoemd van „producten op +letterkundig, wetenschappelijk of kunstgebied, die door den druk of op +andere wijze gepubliceerd kunnen worden.” Kan dus een werk tot de +laatstgenoemde producten gerekend worden, dan geniet het ook de +bescherming der Conventie, al is het niet onder een van de met name +genoemde rubrieken onder te brengen. Door eene redactiewijziging heeft +men deze bedoeling (die men trouwens van den aanvang af ook met het +oude artikel 4 gehad heeft) in het nieuwe artikel 2 duidelijker +uitgesproken. Van groot practisch belang is dit echter niet, want in de +eerste plaats blijft er na de vrij volledige opsomming niet veel meer +over, dat gerekend zou kunnen worden tot de producten op letterkundig, +wetenschappelijk of kunstgebied, die door den druk of op andere wijze +gereproduceerd kunnen worden<a class="noteref" id="xd20e11008src" href= +"#xd20e11008" name="xd20e11008src">20</a> (behoudens natuurlijk de +werken, die hierboven afzonderlijk zijn <span class="pagenum">[<a id= +"xd20e11014" href="#xd20e11014" name= +"xd20e11014">329</a>]</span>genoemd en die zoo aanstonds besproken +zullen worden: photographieën, choregraphische werken, werken der +bouwkunst en producten van kunstnijverheid); en in de tweede plaats zou +uit deze min of meer vage en voor subjectieve uitlegging vatbare +aanduiding m. i. moeilijk eene stellige verplichting zijn te halen, +nóch voor een staat (om zijne wetgeving te veranderen) +nóch voor den rechter (om tegen de wet van zijn land in de +bescherming van een werk te erkennen).</p> +<hr class="tb"> +<p><i>Photographieën</i>—Tegen het opnemen der +photographieën in artikel 4 Conventie 1886 werd destijds door +sommige staten bezwaar gemaakt, omdat zij een auteursrecht van +photografen in hunne wet niet kenden. Daar men echter de internationale +bescherming van dit recht, daar waar het wél door de inlandsche +wetgeving erkend werd, niet onmogelijk wenschte te maken, werd in het +Slotprotocol n<sup>o</sup>. 1 de volgende bepaling opgenomen:</p> +<div class="blockquote"> +<p class="first">Ten opzichte van artikel 4 is men overeengekomen, dat +de verbondslanden, die aan photographieën het karakter van +kunstwerken niet ontzeggen, zich verbinden aan deze werken de +bepalingen der heden gesloten overeenkomst van haar in werking treden +af ten goede te doen komen. Zij zijn overigens, afgezien van bestaande +of nog te sluiten internationale verdragen, slechts gehouden de +genoemde werken te beschermen in die mate als hunne wetgeving dit +toelaat.</p> +</div> +<p>Men ziet, dat deze bepaling niet de verplichting oplegt, om +auteursrecht op photographieën in te voeren, daar waar het niet +bestaat. Doch de staten, die dit recht wél erkennen en die aan +photographieën <i>het karakter van kunstwerken niet ontzeggen</i>, +worden gedwongen dit recht, volgens de bepalingen der Conventie, ook +aan de photografen van andere Verbondslanden te verleenen, zelfs aan +degenen, die in hun eigen land onbeschermd zijn. Dit laatste is eene +uitzondering op het stelsel der Conventie 1886, volgens hetwelk de +internationale bescherming slechts aan die werken ten goede komt, welke +in hun eigen land (d. w. z. het land waar zij het eerst gepubliceerd +zijn of dat, waartoe de auteur behoort) tot de beschermde producten +worden gerekend. Voor het overige is echter de photographie-bescherming +aan dezelfde regels gebonden, die de Conventie 1886 ten aanzien van +alle andere werken inhoudt (b.v. wat betreft de vervulling der +voorwaarden en formaliteiten in het land van herkomst en de berekening +van den duur van het recht); daar er niet een speciaal recht ten +behoeve der photografen is in het leven <span class="pagenum">[<a id= +"xd20e11034" href="#xd20e11034" name= +"xd20e11034">330</a>]</span>geroepen, doch slechts de verplichting +gestipuleerd om hun „de bepalingen der Overeenkomst ... ten goede +te doen komen”<a class="noteref" id="xd20e11036src" href= +"#xd20e11036" name="xd20e11036src">21</a>.</p> +<p>De Additionneele Acte van Parijs (art. 2, I) bracht in deze bepaling +van het Bernsche Slotprotocol eene kleine wijziging. Volgens den ouden +tekst zijn alleen die staten verplicht de photographieën uit +andere Verbondslanden te beschermen, die daaraan „het karakter +van kunstwerken niet ontzeggen”. Volgens deze bepaling was dus +b.v. Duitschland, waar vóór de wet van 9 Jan. 1907 de +photographieën wel beschermd waren, doch in eene afzonderlijke +wet, niet als werken van beeldende kunst (dus niet als +„kunstwerken”), niet verplicht aan de photographieën +uit andere Verbondslanden bescherming te verleenen. In Parijs werd nu +de bepaling zoodanig gewijzigd, dat de <span class="corr" id= +"xd20e11047" title="Bron: veplichting">verplichting</span> wordt +opgelegd aan alle staten die de photographieën beschermen, +onverschillig of deze al dan niet als kunstwerken worden beschouwd.</p> +<p>Dit was de eenige wijziging, welke de regeling der +photographieën op de Parijzer Conferentie onderging. Wel werd nog +in de Verklaring (onder no. 1) uitdrukkelijk geconstateerd, dat de +algemeene regel, dat vervulling van voorwaarden en formaliteiten +<i>uitsluitend</i> in het land van herkomst kan geëischt worden, +ook op de photographieën toepasselijk is, doch men kan aannemen, +dat dit ook zonder deze uitdrukkelijke verklaring het geval was. Men +nam haar slechts op, om allen twijfel hieromtrent onmogelijk te +maken.</p> +<p>Het Berner Slotprotocol no. 1 bevat nog een tweede lid, dat ook in +de Add. Acte van Parijs is blijven staan. Het houdt de bepaling in, dat +photographieën van beschermde kunstwerken, die met toestemming van +den <span class="corr" id="xd20e11058" title= +"Bron: rechthebbbende">rechthebbende</span> zijn vervaardigd, even lang +beschermd zijn in het Verbond als deze kunstwerken zelve. Deze bepaling +strekte dus niet ter bescherming der photographie als auteursproduct, +maar ter bescherming van het kunstwerk tegen indirecte reproductie. +Immers het recht, dat de photograaf in het bedoelde geval zou kunnen +doen gelden, is niet het door hemzelf gevestigd auteursrecht, maar dat +van den schilder, teekenaar, beeldhouwer enz. hetwelk hem door dezen is +overgedragen. In dit nummer van het Slotprotocol, waar het auteursrecht +van den photograaf was geregeld, was de bepaling daarom niet op hare +plaats. Bovendien <span class="pagenum">[<a id="xd20e11061" href= +"#xd20e11061" name="xd20e11061">331</a>]</span>was zij volkomen +overbodig; ook indien zij niet bestond zou het verspreiden van eene +reproductie van eene dergelijke photographie tegen de bepalingen der +Conventie strijden, als inbreuk nl. op het recht van den auteur van het +oorspronkelijke kunstwerk. Want men is het er algemeen over eens, dat +eene reproductie—van een schilderij b.v.—ook dan inbreuk op +het auteursrecht uitmaakt, wanneer zij niet direct naar het origineel +is vervaardigd, maar gemaakt is met behulp van eene andere, reeds +bestaande reproductie.</p> +<p>De Conventie 1908 behandelt de photographieën in artikel 3, dat +aldus luidt:</p> +<div class="blockquote"> +<p class="first">De tegenwoordige Overeenkomst is toepasselijk op +photographieën en op werken met een soortgelijk +procédé verkregen. De contracteerende Landen zijn +gehouden de bescherming ervan te verzekeren.</p> +</div> +<p>De laatstbesproken bepaling van Slotprotocol n<sup>o</sup>. 1 tweede +lid en Add. Acte 1896 art. 2 I, B tweede lid is dus, zeer terecht, +weggelaten.</p> +<p>Van meer belang is, dat het nieuwe artikel de bescherming der +photographieën in alle landen verplichtend stelt. In dit opzicht +zijn zij dus gelijkgesteld met die werken, welke in het eerste lid van +artikel 2 zijn genoemd. Men heeft ze echter niet onder de daar +opgesomde „werken van kunst en letterkunde” willen noemen, +omdat men de vraag, of de photographieën al dan niet tot de +kunstwerken gerekend moeten worden geheel in het midden wilde laten. +Elke staat wordt vrijgelaten de photographieën te qualificeeren +zooals hij wil, mits hij ze maar beschermt.</p> +<p>De invoering van de verplichte bescherming der photographieën +hield de vervulling in van een der „wenschen” welke op de +Conferentie van Parijs waren uitgesproken, nl.: „dat in alle +Verbondslanden de wet bescherming moge verleenen aan +photographieën en aan werken, die met een soortgelijk +procédé zijn verkregen.”<a class="noteref" id= +"xd20e11078src" href="#xd20e11078" name="xd20e11078src">22</a> Doch het +tweede deel van dezen wensch: „dat de duur dezer bescherming +minstens vijftien jaren moge bedragen”, heeft men op de +Berlijnsche Conferentie niet kunnen verwezenlijken. Hoezeer men ook het +nut inzag van een uniformen termijn, heeft men zich toch genoodzaakt +gezien de beslissing over den duur der bescherming aan de wet van +<span class="pagenum">[<a id="xd20e11083" href="#xd20e11083" name= +"xd20e11083">332</a>]</span>elk land over te laten. De desbetreffende +bepaling vindt men in artikel 7 derde lid Conventie 1908; ik laat haar +daarom hier verder onbesproken.</p> +<p>De eischen, welke de Conventie aan een nieuw-toetredenden staat +stelt ten aanzien der photographieën, kunnen na het voorgaande in +het kort aldus worden samengevat.</p> +<p>Indien geen reserves worden gemaakt, indien men dus de Conventie +1908 op dit stuk onvoorwaardelijk aanvaardt, is de toetredende staat +krachtens artikel 3 verplicht de photographieën bij zich te +beschermen. Nederland zou dus in dit geval óf in eene speciale +wet, óf in het tot wet te verheffen Ontw. B. K. deze bescherming +moeten invoeren; deze bescherming zou krachtens de Conventie voor de +photographieën uit alle andere Verbondslanden gelden.</p> +<p>Wenscht men de nieuwe Conventie op dit punt niet te volgen, dan is +de eenige mogelijkheid: aanvaarding van de bepaling der Add. Acte van +Parijs (art. 2, I B eerste lid). Men neemt dan niet de verplichting op +zich de bescherming der photographieën onmiddellijk in te voeren, +doch gaat men hier later eenmaal toe over, dan zal evenals in het +vorige geval die bescherming ook voor de photographieën uit de +andere Verbondslanden gelden.</p> +<p>Een beroep op de bepaling van het Berner Slotprotocol, zonder de +wijziging die daarin te Parijs is gebracht, is hier uitgesloten. Die +wijziging strekte, zooals wij zooeven hebben gezien, alleen, om de +internationale bescherming ook te doen gelden in die landen, waar de +photographieën wél beschermd worden, maar niet tot de +kunstwerken worden gerekend. Uitsluitend dus voor een land, waar dit +het geval is of waar men van plan is eene wet in dezen zin in te +voeren, zou het bij toetreding tot de Conventie eenigen zin hebben, de +oude bepaling van het Berner Slotprotocol boven die van de Add. Acte te +verkiezen. Doch wat zou men hiermede bereiken? Dat men in dat land de +eigen photografen zou kunnen beschermen, zonder die uit de andere +Verbondslanden van die bescherming te laten genieten, terwijl omgekeerd +in die andere landen de eigen photografen wél beschermd zouden +zijn. Een systeem dus van niets geven en alles ontvangen, dat elke +beschaafde staat zich zou schamen te aanvaarden. Dit zou met recht een +misbruik maken genoemd kunnen worden van de vrijheid, die art. 25 lid 3 +der Conventie 1908 aan de staten die wenschen toe te treden, laat! +<span class="pagenum">[<a id="xd20e11093" href="#xd20e11093" name= +"xd20e11093">333</a>]</span></p> +<p>Er mag echter wel op worden gewezen, dat een staat, die zich aan de +Add. Acte van Parijs houdt, eveneens de voordeelen geniet, welke de +Conventie op dit punt verschaft, zonder daarvoor iets in de plaats te +geven. In geen enkel der Verbondslanden zijn de photographieën van +alle bescherming verstoken; in de meeste landen worden zij in de wet +uitdrukkelijk onder de beschermde auteursproducten genoemd (Zweden, +Noorwegen en Denemarken hebben eene afzonderlijke wet; in Duitschland, +Japan en Zwitserland bevat de wet op het auteursrecht daarover speciale +bepalingen; in Engeland, Luxemburg, Monaco en Spanje worden zij in de +wet met name onder de kunstwerken genoemd); terwijl b.v. in Frankrijk, +Italië en België, ondanks het ontbreken van uitdrukkelijke +wetsbepalingen, door de jurisprudentie een auteursrecht op +photographieën wordt erkend<a class="noteref" id="xd20e11096src" +href="#xd20e11096" name="xd20e11096src">23</a>. Hoogstwaarschijnlijk +zullen dus alle staten, die op dit oogenblik deel uitmaken van het +Verbond, het nieuwe artikel 3 aanvaarden (uit de verslagen van de +Berlijner Conferentie blijkt niet, dat één staat zich er +tegen heeft verklaard)<a class="noteref" id="xd20e11124src" href= +"#xd20e11124" name="xd20e11124src">24</a>; voor een nieuw toetredenden +staat, wiens onderdanen dus in de geheele Unie de +photographie-bescherming zullen kunnen inroepen, brengt deze +omstandigheid m. i. wel eenigszins de moreele verplichting mee om, zoo +dit eenigszins mogelijk schijnt, die bescherming ook bij zich in te +voeren.</p> +<hr class="tb"> +<p><i>Choregraphische werken</i>—Ten aanzien der choregraphische +werken bestond in de Conventie 1886 eene soortgelijke regeling als ten +aanzien der photographieën. Evenals deze laatsten waren zij niet +in de opsomming van artikel 4 opgenomen, doch volgens Slotprotocol +n<sup>o</sup>. 2 waren de Verbondslanden „wier wetgeving onder de +dramatisch-muzikale werken ook de choregraphische werken +begrijpt” gehouden ze van „de voordeelen der bepalingen der +heden gesloten Overeenkomst” te laten genieten. Vooral +Italië, waar balletten in de schouwburgzaal <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e11142" href="#xd20e11142" name= +"xd20e11142">334</a>]</span>eene groote plaats innemen, deed telkens +moeite eene algemeene bescherming in het geheele Verbond voor deze +werken te verkrijgen; doch zoowel te Bern<a class="noteref" id= +"xd20e11144src" href="#xd20e11144" name="xd20e11144src">25</a> als te +Parijs<a class="noteref" id="xd20e11149src" href="#xd20e11149" name= +"xd20e11149src">26</a> stuitten deze pogingen op bezwaren af van de +andere mogendheden. Het begrip „choregraphisch werk” stond +nog te weinig vast en er bestond niet eene gevestigde opinie over de +grenzen, waarbinnen de bescherming van deze soort werken diende te +worden gehouden. Men bleef dus, tot aan de herziening van Berlijn, bij +de bovengenoemde bepaling van het Berner Slotprotocol, dat de +verplichting tot internationale bescherming alleen oplegt aan de +landen, waar deze werken reeds beschermd zijn, terwijl nog in een +tweede lid aan de rechters, die deze bepaling zouden hebben toe te +passen, de meest mogelijke vrijheid bij hunne uitlegging werd +verzekerd.</p> +<p>Op de Conferentie van Berlijn kwam Italië weer met het oude +voorstel: choregraphische werken en pantomimes op te nemen onder de +beschermde producten. De Duitsche Regeering wenschte ook de bepalingen +der Conventie algemeen op deze werken toepasselijk te verklaren, doch +alleen op diegenen, „waarvan de dramatische actie schriftelijk +was vastgelegd”; de balletten en pantomimes, die dezen tastbaren +vorm ontbeerden, kwamen naar de meening dezer Regeering wegens hun al +te vluchtig bestaan niet voor bescherming in aanmerking<a class= +"noteref" id="xd20e11157src" href="#xd20e11157" name= +"xd20e11157src">27</a>.</p> +<p>Met elk dezer beide voorstellen is bij het redigeeren der nieuwe +bepaling rekening gehouden. De bedoelde werken werden in artikel 2 +opgenomen, (waardoor men dus de verplichte bescherming in alle landen +voor hen had verkregen, wat door beide bovengenoemde staten was +verlangd), terwijl de door Duitschland voorgestelde voorwaarde in +overleg met de Italiaansche gedelegeerden zoodanig werd aangevuld, dat +niet alleen de schriftelijke vorm, maar ook elke andere vorm van +fixeering (b.v. door middel van teekeningen) voldoende zal zijn, om +voor een werk de bescherming te verzekeren. Tusschen de +„dramatisch-muzikale werken” en de +„muziekstukken” prijken dus nu in het nieuwe artikel de +„choregraphische werken en pantomimes, waarvan de +mise-en-scène door schrift of op andere wijze is +vastgelegd.” <span class="pagenum">[<a id="xd20e11165" href= +"#xd20e11165" name="xd20e11165">335</a>]</span></p> +<p>Indien derhalve een staat, welke tot de Conventie toetreedt, niet de +verplichting wil op zich nemen deze werken te beschermen, zal +hieromtrent eene uitdrukkelijke verklaring moeten worden afgelegd. In +plaats van de dwingende bepaling der Conventie 1908 (art. 2 lid 1 +j<sup>o</sup> lid 3) zal dan de oude regeling van het Berner +Slotprotocol n<sup>o</sup>. 2 ten aanzien van dien staat van kracht +blijven.</p> +<hr class="tb"> +<p><i>Werken der bouwkunst</i>—In een vorig hoofdstuk is reeds +uiteengezet (p. 232), wat men te verstaan heeft onder het auteursrecht +op werken der bouwkunst en waarin het verschil bestaat tusschen dit +recht en dat op bouwkundige plannen en teekeningen. Dit laatste behoeft +hier niet te worden besproken; wij hebben alleen te maken met het recht +op de bouwkundige werken zelf, onafhankelijk van den vorm, waarin zij +zijn openbaar gemaakt.</p> +<p>De Conventie 1886 bevat geen bepaling over deze werken; eerst op de +Conferentie van Parijs is de bescherming ervan in het Verbond +ingevoerd. Dit geschiedde door de volgende bepaling, opgenomen in de +Add. Acte art. 2, I, A.:</p> +<div class="blockquote"> +<p class="first">In de landen van het Verbond, waar bescherming wordt +verleend niet alleen aan bouwkundige plannen, maar ook aan de +bouwkundige werken zelf, genieten deze werken de voordeelen der +bepalingen van de Berner Overeenkomst en van de tegenwoordige +Additionneele Acte.</p> +</div> +<p>Hierdoor waren de bouwkundige werken gelijkgesteld met de +photographieën en de choregraphische werken. Geen verplichting dus +om de bouwkundige werken uit andere Verbondslanden te beschermen dan +alleen in die landen, waar deze bescherming reeds voor de inlandsche +auteurs bestond.</p> +<p>Hoewel deze bescherming lang niet zoo algemeen in de verschillende +Verbondslanden erkend is als b.v. die der photographieën, is men +er toch op de Conferentie van Berlijn in geslaagd, ook hierop den +algemeenen regel (verplichte bescherming in alle Verbondslanden) +toepasselijk te verklaren. Zonder dat iemand er zich tegen verzette +zijn de bouwkundige werken in artikel 2 onder de beschermde +auteursproducten opgenomen. Alleen door Zweden werden reserves +gemaakt<a class="noteref" id="xd20e11190src" href="#xd20e11190" name= +"xd20e11190src">28</a>.</p> +<p>Daar in ons land op werken der bouwkunst geen auteursrecht +<span class="pagenum">[<a id="xd20e11201" href="#xd20e11201" name= +"xd20e11201">336</a>]</span>bestaat, terwijl ook het Ontw. B. K. ze +uitdrukkelijk van de bescherming uitsluit (art. 1 lid 2), zal men bij +onze toetreding tot de Conventie óf de wetgeving op dit punt +moeten aanvullen óf uitdrukkelijk verklaren, dat men de nieuwe +Berlijnsche regeling niet aanvaardt.</p> +<hr class="tb"> +<p><i>Producten van kunstnijverheid en toegepaste kunst</i>—Deze +werken bieden voor eene internationale regeling van het auteursrecht +nog groote moeilijkheden. In het algemeen is wel, zoowel bij de +schrijvers als in de wetgevingen van verschillende landen, een streven +merkbaar, om met de kunstwerken in het auteursrecht gelijk te stellen +die werken, welke als nijverheidsproducten ook aan andere dan zuivere +kunst-doeleinden dienstbaar zijn gemaakt. Doch over de vraag, welke +werken van kunstnijverheid of van toegepaste kunst het dan zijn, die +voor deze gelijkstelling in aanmerking komen, wordt nog zeer +verschillend gedacht.</p> +<p>Het is daarom verklaarbaar, dat men nóch op de Conferenties +van Bern, nóch op de herzienings-conferentie van Parijs, er in +geslaagd is, eene bepaling over deze werken in de Conventie te doen +opnemen. In de Conventie 1908 worden zij voor het eerst met name +genoemd, en wel in het laatste lid van artikel 2, dat aldus luidt:</p> +<div class="blockquote"> +<p class="first">De producten van kunstnijverheid en toegepaste kunst +(<i lang="fr">oeuvres d’art appliqué à +l’industrie</i>) zijn beschermd voor zoover de inlandsche +wetgeving van elk land dit toelaat.</p> +</div> +<p>Ondanks de pogingen van verschillende staten (o. a. Frankrijk, +Duitschland, België en Italië) die voor de volkomen +gelijkstelling met de kunstwerken in engeren zin pleitten, heeft men +zich ten slotte moeten tevreden stellen met de bovengenoemde bepaling, +die alleen dwingend is voor de staten, waar auteursrecht op werken der +kunstnijverheid bestaat, en voor het overige alles aan de inlandsche +wetgeving overlaat.</p> +<p>Eene groote hervorming is hiermede niet bereikt. Want ook onder de +oude Conventie, die deze werken in ’t geheel niet noemde, waren +zij niet geheel onbeschermd. Het laatste gedeelte van artikel 4 +Conventie 1886 noemt onder de werken, waarop de Conventie toepasselijk +is: „... ten slotte („<i lang="fr">enfin</i>”) elk +product op letterkundig, wetenschappelijk of kunstgebied, dat +gepubliceerd kan worden door middel van den druk of van eenige andere +wijze van reproductie”.</p> +<p>Het woord „<span lang="fr">enfin</span>” waarmede deze +zin wordt ingeleid, heb ik <span class="pagenum">[<a id="xd20e11231" +href="#xd20e11231" name="xd20e11231">337</a>]</span>gemeend te moeten +vertalen door „ten slotte” en niet door +„kortom”, zooals door anderen is gedaan. Oorspronkelijk +stond in den Franschen tekst: „<span lang="fr">et en +général</span>”; dit is veranderd in +„<span lang="fr">enfin</span>” uitsluitend terwille der +welluidendheid, omdat nl. anders wegens eene wijziging in het +voorafgaande woord, de uitdrukking „<span lang="fr">en +général</span>” tweemaal kort achtereen in dezelfde +zin zou zijn komen te staan. Het staat trouwens vast, dat met het +Fransche woord „<span lang="fr">enfin</span>” niet is +bedoeld de opsomming, die eraan voorafgaat, af te sluiten, zoodat het +daaropvolgende slechts eene resumptie zou zijn van hetgeen voorafgaat. +Het Fransche synoniem is, zooals o. a. uitdrukkelijk door Numa Droz is +verklaard<a class="noteref" id="xd20e11246src" href="#xd20e11246" name= +"xd20e11246src">29</a>, niet „<span lang="fr">en +somme</span>” maar „<i lang="fr">en outre</i>”.</p> +<p>Met de laatste woorden van artikel 4 Conventie 1886 worden dus weer +andere producten bedoeld dan de reeds genoemde. En daar voor +photographieën, werken der bouwkunst en choregraphische werken +elders in de Conventie afzonderlijke bepalingen voorkomen, blijft er +niet veel meer over, waarop zij toepasselijk kunnen zijn, dan juist de +werken der kunstnijverheid.</p> +<p>Doch hiermede was de internationale bescherming van deze werken nog +niet op een hechten grondslag gevestigd. Want in de eerste plaats is +over de boven gegeven uitlegging van artikel 4 niet alle twijfel +uitgesloten; en bovendien kon verschil van meening bestaan over den +invloed, die in dezen aan de inlandsche wetgevingen moet worden +toegekend. Volgens het stelsel der Conventie 1886 moet een werk in het +land, waaruit het afkomstig is, tot de beschermde producten behooren, +wil het in een der andere Verbondslanden op de aldaar geldende +bescherming aanspraak maken. Dikwijls was dit ten aanzien der hier +bedoelde werken niet het geval; dan was dus de internationale +bescherming volgens de Conventie uitgesloten. Het kwam ook voor, dat +zekere categorieën van kunstnijverheids-producten in het +ééne land als kunstwerken, en in het andere land als +objecten van industrieelen eigendom werden beschermd. Men stond dan +voor de moeilijke vraag, of een dergelijk werk al dan niet als een +„kunstwerk” in den zin der Conventie was te beschouwen. +Hierbij deed zich dan nog eene bijzondere moeilijkheid voor in verband +met de te vervullen voorwaarden en formaliteiten, die in verscheidene +landen voor industrie-producten wél, doch voor kunstwerken niet +werden <span class="pagenum">[<a id="xd20e11262" href="#xd20e11262" +name="xd20e11262">338</a>]</span>geëischt. Had men eenmaal in zijn +eigen land de formaliteiten voor de industrieele bescherming vervuld, +dan was dit soms oorzaak dat in een ander land, waar hetzelfde werk +alleen als kunstwerk beschermd was, de bescherming werd +geweigerd<a class="noteref" id="xd20e11264src" href="#xd20e11264" name= +"xd20e11264src">30</a>.</p> +<p>Dit alles maakte, dat tot nu toe de bescherming der kunstnijverheid +in het Verbond—al was zij door de Conventie niet geheel +uitgesloten—toch van twijfelachtigen aard is geweest; met +volkomen zekerheid viel er in de meeste gevallen niet op te +rekenen.</p> +<p>Hierin nu heeft de Conferentie van Berlijn wel eenige verbetering +gebracht. Het staat nu althans vast, dat zoodra de Conventie 1908 in +werking zal zijn getreden, in alle landen de bescherming volgens de +inlandsche wet zal kunnen worden ingeroepen, ook voor die werken, +waarvoor in hun eigen land geene bescherming bestaat. Voor de rechters +moge deze nieuwe regeling zeer eenvoudig zijn, daar zij nu ten aanzien +van alle producten van kunstnijverheid uit het geheele Verbond slechts +de wet van hun eigen land hebben toe te passen; voor de belanghebbenden +is zij dit zeer zeker niet. Immers om te weten, waar voor een bepaald +werk op bescherming kan worden gerekend en waar niet, zal men de +betreffende wetsbepalingen en de uitlegging, die er aan wordt gegeven, +in alle landen moeten kennen. Dat dit—vooral waar het hier eene +materie betreft waarover nog zooveel verschil van inzicht +bestaat—niet altijd even gemakkelijk zal vallen, springt in het +oog.</p> +<hr class="tb"> +<p><i>Vertalingen, bewerkingen en verzamelwerken</i>—Het tweede +lid van artikel 2 Conventie 1908 is als volgt geredigeerd:</p> +<div class="blockquote"> +<p class="first">Als oorspronkelijke werken worden beschermd, +onverminderd de rechten van den auteur van het oorspronkelijk werk: +vertalingen, bewerkingen (<i lang="fr">adaptations</i>), +muziek-arrangementen en andere reproducties in veranderden vorm +(<i lang="fr">reproductions transformées</i>) van een geschrift +of kunstwerk, alsmede verzamelingen van verschillende werken.</p> +</div> +<p>Het noemen van deze werken onder degenen die door de Conventie +beschermd worden is iets nieuws. En al mag worden aangenomen, +<span class="pagenum">[<a id="xd20e11301" href="#xd20e11301" name= +"xd20e11301">339</a>]</span>dat de bedoelde rechten ook onder de oude +Conventie bestonden, kan de uitdrukkelijke vermelding op deze plaats +uit een oogpunt van volledigheid en stelselmatigheid als eene +verbetering worden beschouwd.</p> +<p>De bescherming der vertalingen is in de Conventie 1886 wel geregeld, +doch het betreffende artikel (art. 6), is niet gelukkig uitgevallen. +Het luidt als volgt:</p> +<div class="blockquote"> +<p class="first">Geoorloofde vertalingen worden als oorspronkelijke +werken beschermd. Zij genieten derhalve, wat de onbevoegde reproductie +ervan in de Verbondslanden betreft, de bescherming, vastgesteld in de +artikelen 2 en 3.</p> +<p>Wanneer het echter een werk betreft, waarvan de bevoegdheid tot +vertalen gemeengoed is, kan de vertaler zich er niet tegen verzetten, +dat hetzelfde werk ook door andere schrijvers vertaald wordt.</p> +</div> +<p>Uit alles blijkt, dat men bij de opstelling van dit +artikel—wat zoo dikwijls geschiedt—niet scherp genoeg van +elkander heeft weten te onderscheiden het uitsluitend vertalingsrecht +van den auteur van het oorspronkelijk werk en het recht van den +vertaler op zijne vertaling. De plaats, die men aan het artikel heeft +gegeven (nl. terstond ná de bepalingen over het uitsluitend +vertalingsrecht in art. 5) wijst dit reeds aan. Doch meer nog de +bepalingen zelf.</p> +<p>Het artikel spreekt van <i>geoorloofde</i> vertalingen +(<i>traductions licites</i>), waarmede bedoeld zijn vertalingen, +waarvan de verspreiding niet in strijd is met het uitsluitend +vertalingsrecht van den oorspronkelijken auteur. Er bestaat echter, +zooals reeds in dit proefschrift is opgemerkt (pp. 179, 180), geen +grond om den vertaler het recht op zijne vertaling te onthouden in de +gevallen, dat hij door de uitoefening van dat recht met het uitsluitend +vertalingsrecht van den auteur van het werk in botsing zou komen. Beide +rechten dienen onafhankelijk van elkander erkend te worden. Niet alleen +uit doctrinair oogpunt is het woordje „licite” af te +keuren; het bracht ook practische bezwaren bij de toepassing. Tot de +„geoorloofde” vertalingen behooren natuurlijk ook degenen, +die gemaakt zijn van werken, waarop geen uitsluitend vertalingsrecht +meer bestaat, daar in dat geval van den schrijver geene toestemming +behoeft gevraagd te worden. Doch volgens de Conventie 1886 is de duur +van het vertalingsrecht niet in alle landen noodzakelijk dezelfde. +Daardoor kon het gebeuren, dat eene vertaling, waarin de auteur van het +oorspronkelijke werk niet was gekend, in het ééne land +„geoorloofd” was (omdat daar de termijn voor het +vertalingsrecht was verstreken) en in het andere land, waar het +vertalingsrecht <span class="pagenum">[<a id="xd20e11321" href= +"#xd20e11321" name="xd20e11321">340</a>]</span>nog voortduurde, en dus +de toestemming van den auteur gevraagd had moeten worden, +„ongeoorloofd”. Was zulke eene vertaling nu in het Verbond +beschermd? Hoe deze vraag moet worden opgelost komt er hier weinig op +aan; ik noemde haar slechts om ook op een der practische bezwaren van +het besproken artikel de aandacht te vestigen<a class="noteref" id= +"xd20e11323src" href="#xd20e11323" name="xd20e11323src">31</a>.</p> +<p>Een ander bezwaar tegen artikel 6 Conventie 1886 is, dat het door +uitsluitend naar de artikelen 2 en 3 te verwijzen, aan den vertaler +alleen bescherming tegen nadruk verleent en niet tegen onbevoegde +opvoering, voor ’t geval het een tooneelstuk betreft. Het op- en +uitvoeringsrecht is in de Conventie 1886 geregeld in artikel 9; hier +wordt wel gesproken van het recht van den schrijver van een tooneelstuk +om zich tegen onbevoegde opvoering van vertalingen van het stuk te +verzetten, maar niet van het opvoeringsrecht van den vertaler. +Laatstgenoemd recht bestond dus niet onder de oude Conventie.</p> +<p>Het tweede lid van artikel 6 is volkomen overbodig. Op de +Conferentie van Berlijn stelde de Duitsche Regeering voor het te laten +vervallen. Als motief hiervoor werd opgegeven, dat het geval, waarop de +bepaling betrekking heeft, zich niet meer zou kunnen voordoen, +wanneer—wat deze Regeering eveneens voorstelde—het +uitsluitend vertalingsrecht met het reproductierecht in duur zou zijn +gelijkgesteld. Het was dan immers niet meer mogelijk, dat op een werk +wél auteursrecht en geen vertalingsrecht bestond<a class= +"noteref" id="xd20e11337src" href="#xd20e11337" name= +"xd20e11337src">32</a>. Doch ook al was deze laatste wijziging in de +nieuwe Conventie niet tot stand gekomen, bestond er alle reden om de +bepaling te doen verdwijnen. Het spreekt vanzelf dat een vertaler geen +recht heeft, zich tegen het uitgeven van andere vertalingen te +verzetten, daar het object van zijn recht is: de door hemzelf gemaakte +vertaling. Het recht om zich tegen de uitgave van andere vertalingen te +verzetten (dus: het uitsluitend vertalingsrecht) komt natuurlijk alleen +den auteur van het oorspronkelijke werk toe. Deze kan dat recht aan een +vertaler hebben overgedragen; maar met dit geval behoefde de Conventie +zich niet in te laten, en allerminst in een artikel dat het recht van +den vertaler op zijne vertaling regelt. Men ziet hier weer dezelfde +dooreenhaspeling van de beide rechten, als waarvan hierboven sprake +was. <span class="pagenum">[<a id="xd20e11342" href="#xd20e11342" name= +"xd20e11342">341</a>]</span></p> +<p>Na het voorgaande zal men inzien, dat de Conferentie van Berlijn een +goed werk deed, door het oude artikel 6 geheel te schrappen. In de +plaats daarvan is nu de eenvoudige vermelding gekomen, op de plaats +waar dit behoort, dat de vertalingen tot de door de Conventie +beschermde producten behooren. En daarmede is ook alles gezegd, wat +noodig was. Ten overvloede staat nog in het artikel: +„onverminderd de rechten van den auteur van het oorspronkelijk +werk”, hetgeen evengoed had kunnen wegblijven. Verkeerde +gevolgtrekkingen zijn uit deze woorden echter niet te maken, en daarom +kan men er vrede mede hebben.</p> +<p>Volgens de nieuwe bepaling zijn dus alle vertalingen in het geheele +Verbond beschermd (artikel 2 lid 2 j<sup>o</sup> lid 3 Conventie 1908). +Onze wet, die, zeer juist, „vertalers ten opzichte van hunne +vertaling” met auteurs gelijkstelt, is hiermede volkomen in +overeenstemming. Op dit punt bestaan dus niet de minste moeilijkheden +met het oog op het toetreden van ons land tot de Conventie.</p> +<p>Behalve de vertalingen noemt artikel 2 tweede lid nog: bewerkingen +en verzamelwerken.</p> +<p>Bewerkingen kunnen worden gemaakt van werken der toonkunst +(muziek-arrangementen), van geschriften (b.v. de omwerking van roman +tot toneelstuk) en ook van werken van beeldende kunst (b.v. een ets +naar eene schilderij). Op al deze soorten is de bepaling toepasselijk. +De bedoeling is natuurlijk, dat alleen die bewerkingen beschermd +worden, welke het resultaat zijn van eigen scheppenden arbeid; en niet +min of meer vermomde namaken of nadrukken van het origineel. Aan dit +laatste moet, zooals dat hierboven is uiteengezet, een nieuwe +uiterlijke of innerlijke vorm zijn gegeven, wil de bewerker op +auteursrecht aanspraak kunnen maken.</p> +<p>De bepaling laat echter—wat trouwens in deze materie niet +anders kan—eene groote vrijheid van beweging over aan wetenschap +en jurisprudentie, en het is daarom te voorzien, dat zij niet overal in +het Verbond precies op dezelfde wijze zal worden uitgelegd. De +inlandsche wetten kunnen ook op dit stuk bijzondere—min of meer +van elkaar afwijkende—bepalingen bevatten, die voorzoover zij met +het beginsel der Conventie niet in strijd zijn, ook op de werken uit +andere Verbondslanden toepassing zullen blijven vinden.</p> +<p>Een staat, die de bepaling zonder reserve aanvaardt, verbindt zich +(krachtens lid 3 van hetzelfde artikel), de genoemde werken bij zich +<span class="pagenum">[<a id="xd20e11358" href="#xd20e11358" name= +"xd20e11358">342</a>]</span>te beschermen. Eene uitdrukkelijke +wetsbepaling is hiervoor niet noodig, mits er eenige waarborg zij, dat +die bescherming in voorkomende gevallen werkelijk zal worden verleend. +Of dit in ons land bij de bestaande wetgeving het geval is, mag worden +betwijfeld. De wet zwijgt op dit punt en de rechtspraak heeft zich +zoover mij bekend, nog nooit duidelijk hierover uitgesproken<a class= +"noteref" id="xd20e11360src" href="#xd20e11360" name= +"xd20e11360src">33</a>. Wil derhalve ons land de verplichting, welke de +bepaling oplegt, getrouw nakomen, dan zal eene uitdrukkelijke +vermelding van de genoemde werken in onze wet (waartegen waarschijnlijk +niemand eenig bezwaar zal hebben) gewenscht zijn.</p> +<p>Wat de werken van beeldende kunst betreft bevat het Ontw. B. K. in +artikel 4 eene bepaling, die—eenmaal tot wet +verheven—volkomen aan de eischen der Conventie zou voldoen. Aan +hem, die een werk van beeldende kunst, door een ander vervaardigd, door +eene andere beeldende kunst of door eene mechanische bewerking namaakt, +wordt daarbij het auteursrecht op dien namaak verleend. Dit recht wordt +door het Ontwerp (art. 11) in tijdsduur achtergesteld bij het overige +auteursrecht; dat deze bepaling afkeuring verdient heb ik reeds pogen +aan te toonen (p. 228); met de bepalingen der Conventie is dit echter, +zooals hieronder nog zal blijken, niet in strijd.</p> +<p>Ten slotte noemt het tweede lid van artikel 2 der Conventie nog: +verzamelingen van verschillende werken. In het rapport van Renault +wordt hierover o. a. opgemerkt: „<span lang="fr">Ce que +l’on veut protéger, c’est le travail qui a +consisté à réunir divers oeuvres suivant un plan +déterminé, d’après un mode de groupement +plus ou moins ingénieux</span>”<a class="noteref" id= +"xd20e11370src" href="#xd20e11370" name="xd20e11370src">34</a>. Wat +hierboven van de bewerkingen is gezegd, geldt ook voor de +verzamelwerken. Niet elke verzameling van losse stukken is een +<i>auteurs</i>-product. Aan den rechter, voorgelicht door de +wetenschap, blijft het te beslissen, wanneer dit al dan niet het geval +is, en men kan verwachten, dat daarbij niet in alle landen dezelfde +maatstaf zal worden gebruikt.</p> +<p>Onze wet verleent auteursrecht aan ondernemers van werken +„gevormd door bijdragen van onderscheidene mede-arbeiders” +(art. 2, <i>a</i>). Geen bescherming wordt dus verleend voor +verzamelingen van verschillende <span class="pagenum">[<a id= +"xd20e11383" href="#xd20e11383" name="xd20e11383">343</a>]</span>werken +van eenzelfden auteur. De Conventie spreekt echter van +„verzamelingen van verschillende werken”; met opzet zijn de +woorden „van verschillende auteurs” die in het Duitsche +voorstel, waaraan de bepaling is ontleend, daarop volgden, weggelaten, +omdat men ook verzamelingen van werken, die van een en denzelfden +auteur afkomstig zijn, onder de bepaling wilde begrijpen<a class= +"noteref" id="xd20e11385src" href="#xd20e11385" name= +"xd20e11385src">35</a>. Op dit—trouwens niet zeer +belangrijke—punt stemt onze wet dus niet geheel overeen met de +Conventie.</p> +</div> +</div> +<div class="div4" id="ch7.2.1.3"> +<div class="divHead"> +<h5 class="main">III Aard en omvang der bescherming (Conv. 1908 artt. +4, 5 en 6; Conv. 1886 artt. 2 en 3; Add. Acte 1896 art. 1, I en II; +Verklaring 1896 1<sup>o</sup> en 2<sup>o</sup>)</h5> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De drie artikelen, die nu volgen, bevatten in +hoofdzaak het geheele systeem, waarop de internationale bescherming in +het Verbond berust.</p> +<p>Men vindt hier in de eerste plaats een antwoord op de vraag, welke +werken van deze bescherming genieten. De verschillende soorten van +werken, waarop de Conventie toepasselijk is, zijn in de twee voorgaande +artikelen genoemd; doch dit beteekent niet, dat alle geschriften, +muziekwerken, werken van beeldende kunst enz. enz. uit de geheele +wereld in het Verbond beschermd zijn. De Conventie trekt zich alleen +het lot van die werken aan, welke, hetzij door de plaats van +verschijnen, hetzij door de nationaliteit van den auteur, in een van de +Verbondslanden thuis behooren.</p> +<p>De tweede vraag, waarop deze artikelen een antwoord geven, betreft +den aard en omvang der bescherming, welke aan de genoemde werken ten +deel valt, dus: wáár men de bepalingen heeft te zoeken +die in de internationale betrekkingen moeten worden toegepast.</p> +<p>Als hoofdregel is hierbij aangenomen, dat de wet toepasselijk is van +het land, waar de bescherming wordt ingeroepen (de lex fori). Dit +beginsel heeft men gevolgd, voornamelijk om de rechters niet te dwingen +het, voor hen dikwijls moeilijk verstaanbare, buitenlandsche recht toe +te passen. Doch tegen eene zuivere toepassing van dezen regel bestond +het bezwaar, dat het daardoor mogelijk werd voor een <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e11411" href="#xd20e11411" name= +"xd20e11411">344</a>]</span>auteur, om in een ander land rechten van +wijder strekking te genieten dan die hem door de wet van zijn eigen +land werden verleend. Om dit zooveel mogelijk te voorkomen heeft men de +bepaling opgenomen, dat naast de lex fori op sommige punten ook eene +andere wet zou meetellen en wel de wet van het land waaruit het werk +afkomstig is. Bij de herziening van Berlijn is de invloed die aan deze +laatste wet door de Conventie 1886 was toegekend weliswaar weer +eenigermate ingekort, doch niet geheel weggenomen. Ook volgens de +Conventie 1908 moet de rechter dus behalve met de wet van zijn eigen +land rekening houden met die van het land, waaruit het werk afkomstig +is.</p> +<p>Uit het bovenstaande volgt, dat de vraag, welk land moet beschouwd +worden als dat waaruit het werk afkomstig is, in verschillende +opzichten van belang is. Het „land van herkomst” (<i lang= +"fr">pays d’origine</i>) moet, wil de Conventie van toepassing +zijn, behooren tot de toegetreden staten; en bovendien is zijne +wetgeving van <span class="corr" id="xd20e11418" title= +"Bron: invoed">invloed</span> op de mate van bescherming, die het werk +in de andere Verbondslanden geniet.</p> +<p>Het is daarom noodig, dat het begrip „land van herkomst” +nauwkeurig vaststa. De Conventie (C. 1908 art. 4 lid 3, C. 1886 art. 2 +lid 3 en 4) maakt te dien opzichte onderscheid tusschen gepubliceerde +en <span class="corr" id="xd20e11423" title= +"Bron: niet-geplubliceerde">niet-gepubliceerde</span> werken: voor de +eerste geldt als land van herkomst dat waarin de publicatie heeft +plaats gehad (het stelsel dus van de nationaliteit van het werk), voor +de laatste dat waartoe de auteur behoort (nationaliteit van den +auteur). Over de beteekenis van deze beide uitdrukkingen: „tot +een land van het Verbond behoorend auteur” en +„gepubliceerde werken” dient eerst het een en ander te +worden gezegd.</p> +<hr class="tb"> +<p>1 „<i>Tot een Verbondsland behoorend +auteur</i>”—Deze uitdrukking (<i lang="fr">auteur +ressortissant à l’un des pays de l’Union</i>) werd +gekozen door de Commissie van de Berner Conferentie van 1884 in plaats +van de woorden „<i lang="fr">sujets ou citoyens</i>”, die +niet overeenkwamen met de in de verschillende wetgevingen gebruikte +termen<a class="noteref" id="xd20e11439src" href="#xd20e11439" name= +"xd20e11439src">36</a>. Zoowel de Commissie van 1884 als die van +1885<a class="noteref" id="xd20e11444src" href="#xd20e11444" name= +"xd20e11444src">37</a> verklaarden uitdrukkelijk, dat de uitdrukking +<span class="pagenum">[<a id="xd20e11450" href="#xd20e11450" name= +"xd20e11450">345</a>]</span>„<i lang= +"fr">ressortissant</i>”, die in de Conventie herhaaldelijk +voorkomt (Conventie 1886 art. 2 lid 1 en 4, art. 5 lid 1; Conventie +1908 art. 4 lid 1, art. 5, art. 6, art. 8), en de daaraan synonieme +„<i lang="fr">appartenant</i>” (C. 1886 art. 3; C. 1908 +art. 4 lid 3) hetzelfde beteekenen als: „<i lang="fr">qui ont +l’indigénat</i>”.</p> +<p>Hoewel de opsomming van al deze verschillende termen geen duidelijke +verklaring mag heeten van de beteekenis van het begrip, dat men wilde +uitdrukken, is twijfel hierover toch volkomen uitgesloten. De band, die +hier wordt bedoeld, is die van de <i>nationaliteit</i> of van het +<i>onderdaanschap</i><a class="noteref" id="xd20e11468src" href= +"#xd20e11468" name="xd20e11468src">38</a>. Bij Duitsche schrijvers +vindt men hiervoor de termen: <i lang="de">staatszugehörig</i> en +<i lang="de">angehörig</i>, en ook wel: +<i>heimatberechtigt</i><a class="noteref" id="xd20e11492src" href= +"#xd20e11492" name="xd20e11492src">39</a>; de Fransche spreken ook van: +<i>nationaux</i><a class="noteref" id="xd20e11512src" href= +"#xd20e11512" name="xd20e11512src">40</a>. Dat men zich aan eene +definitie van dit begrip niet heeft gewaagd, is begrijpelijk, daar elke +staat op zijne wijze vaststelt, welke personen daartoe behooren en +welke daarvan de gevolgen zijn.</p> +<p>De Conventie neemt dus de nationaliteit van den auteur tot +criterium, en niet, zooals de Nederlandsche wet, de woonplaats; op de +moeilijkheden, die uit dit verschil van stelsel bij onze aansluiting +zouden voortspruiten, kom ik zoo aanstonds nog terug. Ik wil er hier +slechts even op wijzen, dat wanneer ons land bij de Conventie zal zijn +aangesloten, onder de „tot den Nederlandschen staat behoorende +auteurs” gerekend zullen moeten worden niet alleen de +„Nederlanders” volgens de wet van 12 December 1892 (Stbl. +268), maar daarenboven zij, die sommige schrijvers +„onderdanen” noemen, hoewel zij volgens art. 12 van de wet +van 1892 tot de „<span class="corr" id="xd20e11526" title= +"Bron: vreemdedelingen">vreemdelingen</span>” behooren, en +waartoe o. a. gerekend moet worden de geheele inlandsche en daarmede +gelijkgestelde bevolking van Nederlandsch-Indië<a class="noteref" +id="xd20e11529src" href="#xd20e11529" name="xd20e11529src">41</a>. In +een onlangs (16 April 1909) bij de Tweede Kamer ingediend wetsontwerp +wordt het Nederlandsch-onderdaanschap van de eigen bevolking van +Nederlandsch-Indië uitdrukkelijk erkend<a class="noteref" id= +"xd20e11535src" href="#xd20e11535" name="xd20e11535src">42</a>. Indien +dit ontwerp vóór onze toetreding tot de Conventie wet is +geworden, zal <span class="pagenum">[<a id="xd20e11540" href= +"#xd20e11540" name="xd20e11540">346</a>]</span>men het woord +„ressortissants” met betrekking tot ons land kunnen +vertalen met „Nederlandsche onderdanen”, wat dan zal +beteekenen: allen, die naar ons recht niet tot de vreemdelingen +behooren.</p> +<hr class="tb"> +<p>2 <i>Publiceeren</i>—Over de beteekenis van het woord +„<i lang="fr">publier</i>” in de Conventie heerschte +vóór 1896 eenige onzekerheid. Door sommigen werd de +uitdrukking in ruimen zin opgevat, zoodat er elke openbaarmaking onder +verstaan moest worden, niet alleen die door den druk, maar b.v. ook +door op- of uitvoering, voorlezing, tentoonstelling, enz. Deze ruime +opvatting van het woord vond eenigen steun in eene opmerking van den +afgevaardigde Lavollée op de Conferentie van 1884 naar +aanleiding van het woord <i lang="fr">éditeur</i> in art. 3, +waaronder deze afgevaardigde meende te moeten verstaan niet alleen een +uitgever in den gewonen zin van het woord, maar ook b.v. een +schouwburg-ondernemer<a class="noteref" id="xd20e11555src" href= +"#xd20e11555" name="xd20e11555src">43</a>. Hoewel deze opvatting niet +werd weersproken, mag toch worden betwijfeld, of zij in 1884 algemeen +werd gedeeld. Reichardt verklaarde dienaangaande op de Conferentie van +Parijs: „<span lang="fr">On tenait avant tout à aboutir, +c’est pourquoi aucune voix ne s’éleva pour +réclamer contre cette +interprétation</span>”<a class="noteref" id= +"xd20e11564src" href="#xd20e11564" name="xd20e11564src">44</a>; en deze +zelfde afgevaardigde had reeds in 1885 bij de bespreking van artikel 2 +opgemerkt, dat de Duitsche wetenschap en jurisprudentie eene mondelinge +publicatie (<i lang="fr">par la parole</i>) van een letterkundig werk +niet erkent<a class="noteref" id="xd20e11572src" href="#xd20e11572" +name="xd20e11572src">45</a>. Ik meen daarom, dat ook vóór +1896 de uitdrukking „publier” in de Conventie de beteekenis +had van „in druk verschijnen” en dat daaronder niet viel +op- en uitvoering en tentoonstelling<a class="noteref" id= +"xd20e11577src" href="#xd20e11577" name="xd20e11577src">46</a>.</p> +<p>In Parijs is echter voor de staten, die de <i>Verklaring</i> hebben +geteekend, alle twijfel weggenomen. Zoowel de Fransche als de Duitsche +afgevaardigden hadden eene speciale memorie opgesteld, waarin de +wenschelijkheid werd uitgesproken, het begrip „<i lang= +"fr">publication</i>” nauwkeuriger vast te stellen<a class= +"noteref" id="xd20e11595src" href="#xd20e11595" name= +"xd20e11595src">47</a>. In aansluiting hiermede werd in de +<i>Verklaring</i> (sub 2<sup>o</sup>) de interpretatie opgenomen, die +hierboven is weergegeven. Dezelfde bepaling werd later opgenomen in de +Conventie 1908 (art. 4 laatste lid). <span class="pagenum">[<a id= +"xd20e11607" href="#xd20e11607" name="xd20e11607">347</a>]</span></p> +<p>Een gepubliceerd werk volgens de Conventie is dus een werk dat in +druk is verschenen, of volgens de terminologie van onze wet: een +„door den druk gemeen gemaakt” werk; tot de niet +gepubliceerde (door den druk gemeen gemaakte) werken behooren dus b.v. +tooneel- en muziekstukken, ook al zijn zij op- of uitgevoerd; +mondelinge voordrachten, teekeningen, schilderijen, beeldhouwwerk, +zoolang zij niet verveelvoudigd en exemplaren ervan in den handel zijn +gebracht. Ten aanzien van werken der bouwkunst kan eene publicatie in +den zin der Conventie alleen plaats hebben door de uitgave van plannen +en teekeningen; in de Conventie 1908 is nog de uitdrukkelijke +vermelding opgenomen (die in de Verklaring 1896 ontbrak) dat de +<i>bouw</i> geene publicatie uitmaakt.</p> +<hr class="tb"> +<p>Wat als „land van herkomst” van een werk wordt beschouwd +is na bovenstaande uitlegging duidelijk. Voor onuitgegeven werken is +het het land, waartoe de auteur volgens zijne nationaliteit behoort; +voor uitgegeven werken datgene waar de eerste uitgave heeft plaats +gehad. Indien de eerste uitgave tegelijkertijd in twee of meer landen, +die tot het Verbond behooren, plaats heeft gehad, dan wordt datgene als +land van herkomst beschouwd, dat den kortsten beschermingstermijn +heeft. De beteekenis van deze bepaling zal hieronder bij de behandeling +van artikel 7 blijken. De Conventie voorziet eindelijk nog een ander +geval: gelijktijdige uitgave van hetzelfde werk in en buiten het +Verbond. Alsdan wordt alleen het Verbondsland, waarin de uitgave heeft +plaats gehad, als land van herkomst beschouwd; de gelijktijdige uitgave +buiten het Verbond heft dus de bescherming daarbinnen niet op. Deze +laatste bepaling komt voor het eerst voor in de Conventie 1908; er +bestaat echter geen reden om aan te nemen, dat volgens de oude +Conventie anders zou moeten worden beslist.</p> +<p>Het spreekt vanzelf (al wordt het in de Conventie niet uitdrukkelijk +gezegd), dat waar van uitgave of publicatie wordt gesproken, alleen +wordt bedoeld de uitgave, welke van den rechthebbende op het +auteursrecht uitgaat<a class="noteref" id="xd20e11619src" href= +"#xd20e11619" name="xd20e11619src">48</a>.</p> +<p>Het systeem der Conventie kan nu in het kort als volgt worden +samengevat.</p> +<p>De Conventie is toepasselijk op: 1<sup>o</sup> De niet door den druk +gemeen <span class="pagenum">[<a id="xd20e11635" href="#xd20e11635" +name="xd20e11635">348</a>]</span>gemaakte werken van auteurs, die tot +een van de landen van het Verbond behooren, en</p> +<p>2<sup>o</sup> De door den druk gemeen gemaakte werken, onverschillig +van welke nationaliteit de auteur is, waarvan de eerste uitgave in een +van de landen van het Verbond heeft plaats gehad.</p> +<p>Buiten de bescherming der Conventie vallen dus: de niet door den +druk gemeen gemaakte werken van auteurs, die niet tot een der landen +van het Verbond behooren en de door den druk gemeen gemaakte werken, +waarvan de eerste uitgave buiten het Verbond heeft plaats gehad.</p> +<p>De bescherming, welke aan de auteurs van een werk waarop de +Conventie van toepassing is, ten deel valt, bestaat in het algemeen in +het volgende: in het land van herkomst genieten zij de rechten, die de +wet aldaar verleent;</p> +<p>in de overige Verbondslanden de rechten, die door de betreffende +wetten voor de inlandsche werken verleend worden, doch met inachtneming +van enkele bepalingen van de wet van het land van herkomst; en +bovendien de rechten, die in de Conventie zelve zijn omschreven (zooals +b.v. het vertalingsrecht).</p> +<p>In hoofdtrekken is hiermede het stelsel der Conventie (zoowel +vóór als ná de herziening van Berlijn) +weergegeven. Het is nu echter noodig enkele punten eenigszins +nauwkeuriger te bezien, waarbij dan tevens gewezen kan worden op +hetgeen te Parijs en te Berlijn gewijzigd is.</p> +<hr class="tb"> +<p>Een punt van groot belang, waarmede ik mij het eerst wil +bezighouden, is: de invloed van de wet van het land van herkomst van +een werk op de bescherming, die dat werk in de overige Verbondslanden +geniet.</p> +<p>Die invloed bestaat volgens de Conventie 1886 hieruit, dat: +1<sup>o</sup> geen bescherming in de overige Verbondslanden wordt +verleend, wanneer niet in het land van herkomst de voorwaarden en +formaliteiten, die de wet aldaar voorschrijft, zijn vervuld, en +2<sup>o</sup> dat de duur van het auteursrecht in de andere +Verbondslanden dien van de wet van het land van herkomst niet kan +overschrijden (Conventie 1886 art. 2 tweede lid).</p> +<p>Over de beteekenis van de woorden „voorwaarden en +formaliteiten” (<i lang="fr">conditions et formalités</i>) +kan geen verschil van meening bestaan. <span class="pagenum">[<a id= +"xd20e11668" href="#xd20e11668" name="xd20e11668">349</a>]</span>Met +„conditions” zijn bedoeld de materieele voorwaarden als +b.v. het voorbehoud van auteursrecht of vertalingsrecht, dat in sommige +gevallen door de wetten wordt geëischt; +„formalités” zijn de formeele voorwaarden, zooals +inzending van exemplaren of verklaringen<a class="noteref" id= +"xd20e11670src" href="#xd20e11670" name="xd20e11670src">49</a>.</p> +<p>Artikel 2 tweede lid Conventie 1886 bepaalt, dat de bescherming in +de andere landen afhankelijk is van het vervullen dezer voorwaarden en +formaliteiten in het land van herkomst. Dit beteekent, dat +<i>alleen</i> in het land van herkomst het vervullen van voorwaarden en +formaliteiten mag worden geëischt; op zeer enkele uitzonderingen +na is men het steeds over deze uitlegging der bepaling eens geweest; +van den aanvang af heeft het in de bedoeling gelegen de auteurs vrij te +stellen van het vervullen van voorwaarden en formaliteiten in alle +Verbondslanden, hetgeen in de practijk immers slechts door zeer +weinigen zou worden gedaan. De afgevaardigde Reichardt noemde dit zelfs +op de Conferentie van Parijs: „<span lang="fr">le point de +départ et le but principal de la Convention de +Berne</span>”<a class="noteref" id="xd20e11687src" href= +"#xd20e11687" name="xd20e11687src">50</a>.</p> +<p>Toch heeft men het, om elke verkeerde uitlegging op dit punt +onmogelijk te maken, gewenscht geacht in de Parijzer Verklaring +(1<sup>o</sup>) nog eens uitdrukkelijk te zeggen, dat de Conventie +<i>alleen</i> in het land van herkomst de vervulling eischt van de door +de wet gevorderde voorwaarden en formaliteiten.</p> +<p>Op dit punt heeft de rechter dus in elk geval de wet van het land +van herkomst te raadplegen. Bovendien heeft hij dit te doen voor de +berekening van den duur der bescherming. Volgens art. 2 lid 2 Conventie +1886 kan de bescherming niet langer duren („<i lang="fr">ne peut +excéder</i>”) dan in het land van herkomst. Er is +gestreden over de vraag, of door deze woorden aan de Verbondsstaten de +verplichting wordt opgelegd, geen bescherming te verleenen, wanneer +deze in het land van herkomst heeft opgehouden, dan wel of de +binnenlandsche wetgeving, indien deze ook voor vreemde werken een +langeren termijn van bescherming stelt dan die van het land van +herkomst, mocht worden toegepast. Het lijdt m. i. geen twijfel of de +laatste opvatting is de juiste. Het, meermalen uitgesproken, beginsel +van de Conventie <span class="pagenum">[<a id="xd20e11705" href= +"#xd20e11705" name="xd20e11705">350</a>]</span>is altijd geweest, dat +zij slechts een minimum van bescherming waarborgt; het staat den +Verbondsstaten steeds vrij, hetzij door hunne inlandsche wetgeving, +hetzij door afzonderlijke tractaten, deze bescherming verder uit te +breiden. Dit was ook de algemeene opinie op de Conferentie van Parijs, +van welker juistheid men toen zoozeer overtuigd was, dat het opnemen +van eene uitdrukkelijke verklaring in dezen zin in de <i lang= +"fr">Déclaration</i>, waartoe de Zwitsersche delegatie een +voorstel had gedaan, onnoodig werd geacht<a class="noteref" id= +"xd20e11710src" href="#xd20e11710" name="xd20e11710src">51</a>.</p> +<p>De beteekenis der bepaling is dus duidelijk. De bescherming, d. w. +z. de bescherming die het werk <i>krachtens de Conventie</i> toekomt, +kan niet langer duren dan die, welke de wet van het land van herkomst +verleent. Volgens de Conventie 1886 is dus een werk, dat tot land van +herkomst heeft Duitschland (waar de wet bescherming verleent dertig +jaar na den dood des auteurs) in Frankrijk (waar het auteursrecht +vijftig jaar na den dood des auteurs blijft bestaan) toch maar dertig +jaar beschermd, doch in Luxemburg, waar de interne wetgeving ook buiten +de Conventie om toepasselijk zou zijn, vijftig jaar.</p> +<p>De boven besproken bepalingen van de Conventie 1886 brengen mede, +dat voor een werk, hetwelk in het land van herkomst niet beschermd is, +ook in de andere Verbondslanden geene bescherming (krachtens de +Conventie) is te vinden. Dit is niet alleen het geval, wanneer het +ontbreken van bescherming in het land van herkomst een gevolg is van +het niet vervullen der aldaar gevorderde voorwaarden en formaliteiten +(dat alsdan in de andere landen geen bescherming kan worden verleend is +volgens de besproken bepaling niet twijfelachtig) maar ook indien men +met een werk te doen heeft, dat in het land van herkomst absoluut van +de bescherming is uitgesloten, omdat het volgens de daar geldende wet +niet tot de beschermde producten wordt gerekend. Dit laatste wordt niet +algemeen aangenomen; toch schijnt het mij niet mogelijk eene andere +oplossing aan de vraag te geven. De bescherming mag in de andere +Verbondslanden <i>niet langer duren</i> dan in het land van herkomst: +dit sluit m. i. in, dat wanneer in laatstgenoemd land geen bescherming +wordt verleend, deze ook in de andere landen moet ontbreken. De +tegenovergestelde meening zou o. a. tot de zonderlinge gevolgtrekking +moeten <span class="pagenum">[<a id="xd20e11726" href="#xd20e11726" +name="xd20e11726">351</a>]</span>voeren, dat een werk, afkomstig uit +een land met een korten beschermingstermijn (b.v. Duitschland met 30 j. +p. m. a.), in de landen met een langeren termijn er beter aan toe zijn +indien het in het land van herkomst niet, dan indien het er wél +beschermd is. In het eerste geval toch zou het den vollen duur der +bescherming genieten, terwijl in het tweede geval volgens den korteren +termijn van het land van herkomst zou moeten gerekend worden.</p> +<p>Een vereischte voor de toepasselijkheid der Conventie 1886 is dus, +dat er in het land van herkomst op het werk auteursrecht bestaat. +Indien de rechter zich eenmaal hiervan overtuigd heeft, dan heeft hij +voor het overige uitsluitend de wet van zijn eigen land toe te passen, +behoudens natuurlijk erkenning van de rechten, welke in de Conventie +zelve omschreven zijn. Het geval is daarom niet uitgesloten, dat een +auteur in een ander land rechten van wijder strekking geniet dan die de +wet van zijn eigen land verleent. Wat den omvang der bescherming +betreft (dus: de verschillende den auteur toekomende bevoegdheden) en +de rechtsmiddelen welke hem ter handhaving van het recht ten dienst +staan behoeft geene vergelijking te worden gemaakt tusschen de wetten +van het land van herkomst en van dat, waar de bescherming wordt +ingeroepen; in deze opzichten zijn uitsluitend de bepalingen van de +laatstgenoemde wet van toepassing.</p> +<hr class="tb"> +<p>De herziening van Berlijn heeft in het bovenbesproken stelsel eene +gewichtige verandering gebracht. Het tweede lid van artikel 4 Conventie +1908, dat in de plaats is gekomen van het tweede lid van art. 2 +Conventie 1886, luidt als volgt:</p> +<div class="blockquote"> +<p class="first">Het genot en de uitoefening dezer (d. w. z. in het +eerste lid van het artikel genoemde) rechten is aan geen enkele +formaliteit onderworpen; dit genot en deze uitoefening zijn +onafhankelijk van het bestaan van bescherming in het land van herkomst +van het werk. Bijgevolg worden, behoudens de bepalingen dezer +Overeenkomst, de uitgebreidheid der bescherming alsmede de middelen, +welke den auteur zijn verzekerd tot handhaving zijner rechten, +uitsluitend bepaald door de wetgeving van het land waar de bescherming +wordt ingeroepen.</p> +</div> +<p>Deze nieuwe bepaling komt in hoofdzaak overeen met hetgeen op dit +punt door de Duitsche Regeering op de Conferentie van Berlijn was +voorgesteld. Het Duitsche voorstel ging echter nog verder en strekte om +ook den <i>duur</i> der bescherming in de andere Verbondslanden niet +langer afhankelijk te doen zijn van de wet van het land <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e11743" href="#xd20e11743" name= +"xd20e11743">352</a>]</span>van herkomst. Dit punt is in de Conventie +1908 afzonderlijk geregeld, en wel in artikel 7. Ik stel dus de +bespreking tot later uit, maar wensch hier reeds te vermelden, dat er, +wat den duur der bescherming betreft, aan den ouden toestand feitelijk +niets is veranderd. Volkomen onafhankelijkheid van de wet van het land +van herkomst heeft dus de Conventie 1908 niet gebracht. Wél +echter houdt het nieuwe artikel, zooals men ziet, de uitdrukkelijke +bepaling in, dat het ontbreken van bescherming—om welke reden dan +ook—in het land van herkomst geen beletsel is voor de bescherming +in de andere landen.</p> +<p>De bescherming is nu aan geen enkele formaliteit meer onderworpen, +nóch in het land van herkomst, nóch in dat waar de +bescherming wordt ingeroepen. Het artikel spreekt alleen van +„formaliteiten”, niet, zooals vroeger van +„voorwaarden en formaliteiten”; doch in het +commissie-rapport wordt dienaangaande opgemerkt, dat men met +„formalités” hetzelfde bedoelde als wat de Conventie +1886 noemde: „conditions et formalités”<a class= +"noteref" id="xd20e11748src" href="#xd20e11748" name= +"xd20e11748src">52</a>. Welke reden men had om de oude uitdrukking niet +meer in haar geheel over te nemen, wordt niet meegedeeld; +waarschijnlijk was het de vrees, dat het woord „condition” +misschien wat ál te ruim mocht worden opgevat. Op de +mogelijkheid hiervan had ook de Duitsche Regeering bij de toelichting +harer voorstellen gewezen; volgens haar moesten er niet toe gerekend +worden de „innerlijke voorwaarden” die als het ware tot het +recht zelve behooren, zooals b.v. de voorwaarde van nog niet in druk te +zijn verschenen, die sommige wetten verbinden aan het uitsluitend recht +om een werk in het openbaar voor te dragen. Om dit goed te doen +uitkomen, had de Duitsche Regeering in plaats van „voorwaarden en +formaliteiten” willen lezen „formaliteiten en +<i>uiterlijke</i> voorwaarden” (<i lang="fr">conditions +extrinsèques</i>)<a class="noteref" id="xd20e11759src" href= +"#xd20e11759" name="xd20e11759src">53</a>. Tot die uiterlijke +voorwaarden behooren dan b.v. het voorbehoud, de vermelding van den +naam des auteurs en andere verklaringen of mededeelingen van dien aard +op de gedrukte exemplaren van het werk.</p> +<p>Over de zaak zelve is men het blijkbaar steeds—en ook op de +Conferentie van Berlijn—eens geweest; de moeilijkheid lag slechts +in het vinden van de juiste uitdrukking. Nu de Conventie alleen +<span class="pagenum">[<a id="xd20e11766" href="#xd20e11766" name= +"xd20e11766">353</a>]</span>spreekt van „formaliteiten” +zijn daaronder zonder twijfel ook de „uiterlijke +voorwaarden”, welke de Duitsche Regeering bedoelde, begrepen. +Voor een verkeerde uitlegging bestaat trouwens weinig kans. Dat men +zich in het land van herkomst aan geen enkele voorwaarde of formaliteit +meer heeft te storen om in de overige landen beschermd te zijn, is aan +geen twijfel onderhevig, daar immers het <i>bestaan</i> van bescherming +aldaar niet eens meer wordt geëischt. En van het vervullen van +voorwaarden en formaliteiten in de andere landen was men—zooals +hierboven is medegedeeld—reeds krachtens de Conventie 1886 +vrijgesteld. Dat de Conventie 1908 hierin verandering zou hebben +gebracht en dus eene belemmering voor de bescherming zou hebben +ingevoerd, die vroeger niet bestond, zal wel niemand, die zich van de +beteekenis en het doel der Berlijnsche herziening eenigermate op de +hoogte heeft gesteld, durven beweren.</p> +<p>Uit het bovenstaande mag echter niet worden afgeleid, dat de +Conventie 1908 aan alle voorwaarden en formaliteiten in het Verbond een +einde heeft gemaakt. De bepaling van het tweede lid van artikel 4, dat +ik hierboven heb afgeschreven, slaat alleen op de rechten, die in het +eerste lid van hetzelfde artikel worden genoemd en daar is alleen +sprake van de bescherming, die de <i>tot een der Verbondslanden +behoorende auteurs</i> genieten in alle landen van het Verbond, +<i>behalve in het land van herkomst</i> van het werk. Artikel 4 beslist +dus niets ten aanzien van de bescherming die de tot een der +Verbondslanden behoorende auteurs genieten in het land van herkomst van +het werk; en evenmin ten aanzien der bescherming, die de auteurs, welke +niet tot een der landen van het Verbond behooren, zoowel in het land +van herkomst als in de andere landen genieten. De desbetreffende +bepalingen vindt men in de artt. 5 en 6 Conventie 1908, welke beide +artikelen nu nog een oogenblik afzonderlijk besproken dienen te +worden.</p> +<p>Artikel 5 is als volgt geredigeerd:</p> +<div class="blockquote"> +<p class="first">Zij die tot een der landen van het Verbond behooren, +en hunne werken voor de eerste maal publiceeren in een ander +Verbondsland, hebben in laatstgenoemd land dezelfde rechten als de +inlandsche auteurs.</p> +</div> +<p>Eene dergelijke bepaling kwam in de Conventie 1886 niet voor. Men +achtte het blijkbaar vanzelf sprekend, dat een werk in zijn eigen land +van herkomst onder de bepalingen der wet viel en vond het onnoodig, dat +de Conventie dit uitdrukkelijk vaststelde. <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e11787" href="#xd20e11787" name= +"xd20e11787">354</a>]</span></p> +<p>De Duitsche Regeering, van wie het voorstel tot het opnemen der +bepaling op de Conferentie van Berlijn is uitgegaan, merkte bij de +motiveering ervan op, dat het niet redelijk is, dat de Conventie, welke +de eerste uitgave binnen het Verbond als eene onmisbare voorwaarde +stelt voor elke bescherming, zich niets zou aantrekken van het lot, dat +aan het werk is beschoren juist in het land, waar dit werk om zoo te +zeggen genationaliseerd zou zijn<a class="noteref" id="xd20e11790src" +href="#xd20e11790" name="xd20e11790src">54</a>. Met deze overweging +hebben alle Berlijnsche gedelegeerden zich, blijkens het +Commissieverslag<a class="noteref" id="xd20e11795src" href= +"#xd20e11795" name="xd20e11795src">55</a>, kunnen vereenigen en het +voorstel der Duitsche Regeering werd, nadat de redactie eenigszins was +gewijzigd, in de nieuwe Conventie opgenomen.</p> +<p>Het verdient opmerking, dat het artikel alleen die gevallen op het +oog heeft, waarin het land van herkomst van het werk <i>niet</i> dat +is, waartoe de auteur behoort. De Conventie bemoeit zich dus niet met +de bescherming, die een auteur geniet in zijn eigen land voor zijne +onuitgegeven werken of voor zijne werken, die hij in het land zelf +heeft doen uitgeven. Dit is eene zaak die, naar het oordeel der +Commissie, uitsluitend den inlandschen wetgever aangaat. Eene bepaling +in de Conventie, die de toepasselijkheid der inlandsche wet op de +bedoelde werken vaststelt, kon trouwens overbodig worden geacht, daar +in geen der landen, die nu deel uitmaken van het Verbond, door de wet +aan deze werken bescherming wordt onthouden. In ons land is dit echter +ten aanzien van enkele dezer werken wél het geval; reden waarom +ik zoo aanstonds nog op deze kwestie terugkom.</p> +<p>De strekking van art. 5 Conventie 1908 is overigens duidelijk. Er +wordt eenvoudig bepaald, dat voor de genoemde werken dezelfde rechten +als voor die der inlandsche auteurs zullen gelden. Geen vrijstelling +dus van voorwaarden of formaliteiten, indien de wet deze van de +inlandsche auteurs eischt; evenmin toekenning van de bijzondere +rechten, die in de Conventie zelve omschreven zijn.</p> +<hr class="tb"> +<p>De bescherming der auteurs, die niet tot een der landen van het +Verbond behooren, is geregeld in artikel 6. Hunne werken zijn alleen +dán in het Verbond beschermd, indien zij voor het eerst +daarbinnen <span class="pagenum">[<a id="xd20e11811" href="#xd20e11811" +name="xd20e11811">355</a>]</span>zijn uitgegeven. Dit was ook reeds zoo +onder de Conventie 1886, met dit belangrijke verschil echter, dat +volgens de oude bepaling (Conventie 1886 art. 3) het auteursrecht +toekwam niet aan den auteur, maar aan den uitgever. Het motief voor +deze zonderlinge bepaling was vooral geweest, dat men het den auteurs +van landen, die nog niet tot het Verbond zouden zijn toegetreden, niet +te gemakkelijk wilde maken, daar hierdoor het belang, dat die landen +erbij zouden hebben om alsnog toe te treden, aanzienlijk zou +verminderen; de werken dezer auteurs zouden wel in het Verbond +beschermd zijn, maar niet zij, doch de uitgevers, die dan toch in elk +geval binnen het Verbond gedomicilieerd zouden zijn, zouden van die +bescherming mogen genieten<a class="noteref" id="xd20e11813src" href= +"#xd20e11813" name="xd20e11813src">56</a>.</p> +<p>De bepaling, welke men, door deze overwegingen geleid, vaststelde, +is uit doctrinair oogpunt niet te verdedigen en gaf bovendien bij de +uitlegging vele moeilijkheden. Door het feit der uitgave binnen het +Verbond kreeg niet de auteur van het werk, maar de uitgever het +auteursrecht. Moest men dit zóó verstaan, dat de uitgever +dit recht kreeg, onverschillig op welke wijze hij zich van het werk had +meester gemaakt, dus ook indien de uitgave tegen den zin van den auteur +had plaats gehad? Op deze wijze uitgelegd zou de bepaling met de +allereerste beginselen, welke aan het auteursrecht ten grondslag +liggen, in strijd zijn. Men moest dus aannemen, dat de bepaling alleen +sloeg op de uitgaven, waartoe de auteur zijne toestemming had verleend. +Het auteursrecht kon deze echter niet aan den uitgever overdragen, daar +hij dit zelf niet bezat. Vandaar de vraag, of de auteur, wanneer hij +zijn werk ter publicatie afstond, voorwaarden kon stellen ten aanzien +van het opvoeringsrecht en vertalingsrecht dan wel of de uitgever ook +hierover, onafhankelijk van den auteur, kon beschikken. Neemt men het +eerste aan (dat dus de auteur den uitgever bij contract kon verplichten +slechts enkele der uit het auteursrecht voortvloeiende bevoegdheden uit +te oefenen, terwijl hij de overige aan zich kon houden), dan zou de +bepaling practisch ongeveer dezelfde gevolgen hebben gehad, als indien +het auteursrecht direct aan den auteur ware verleend. De eenige +moeilijkheid, welke hem door de bepaling in den weg werd gelegd, zou +dan zijn, dat hij, om aan zijn auteursrecht iets te hebben, een vrij +ingewikkeld <span class="pagenum">[<a id="xd20e11820" href= +"#xd20e11820" name="xd20e11820">356</a>]</span>contract met een binnen +het Verbond gevestigd uitgever had te sluiten. In elk geval kon m. i. +de auteur, gesteld dat een uitgever hiertoe bereid was, met dezen +contracteeren, dat na de uitgave aan hem, den auteur, het volle +auteursrecht weer zou worden overgedragen. Doch hoe dit ook moge +geweest zijn, te verdedigen was de bepaling in geen enkel opzicht.</p> +<p>Op de Conferentie van Parijs werden de bezwaren ertegen helder +uiteengezet in eene memorie van de Duitsche afgevaardigden<a class= +"noteref" id="xd20e11824src" href="#xd20e11824" name= +"xd20e11824src">57</a>. Hieraan was het zeker voor een goed deel te +danken, dat er aldaar niemand meer werd gevonden, die de bepaling in +bescherming nam; de verschillende wijzigingen, die werden voorgesteld, +strekten alle, om de bescherming niet aan de uitgevers, maar direct aan +de auteurs te verleenen<a class="noteref" id="xd20e11832src" href= +"#xd20e11832" name="xd20e11832src">58</a>. In dezen zin werd ook +besloten. De Add. Acte 1896 bracht nu de volgende lezing van het oude +art. 3:</p> +<div class="blockquote"> +<p class="first">Auteurs, die niet tot een der landen van het Verbond +behooren, maar die hunne werken van letterkunde en kunst voor het eerst +in een van deze landen hebben gepubliceerd of doen publiceeren, +genieten voor deze werken de door de Berner Overeenkomst en de +tegenwoordige Additionneele Acte toegekende bescherming.</p> +</div> +<p>De Berlijnsche Conferentie heeft hierin geene principieele +veranderingen gebracht. Alleen werd—evenals ten aanzien van de +tot het Verbond behoorende auteurs was geschied—onderscheid +gemaakt tusschen de bescherming in het land van herkomst (in dit geval +dus het land waar de vreemde auteur zijn werk voor de eerste maal +gepubliceerd heeft) en die in de overige Verbondslanden. De bepaling +werd als volgt geredigeerd (art. 6 Conventie 1908):</p> +<div class="blockquote"> +<p class="first">De niet tot een der landen van het Verbond behoorende +auteurs, die hunne werken voor de eerste maal in een dezer landen +publiceeren, genieten, in dat land, dezelfde rechten als de inlandsche +auteurs, en in de overige Verbondslanden de rechten, welke de +tegenwoordige Overeenkomst verleent.</p> +</div> +<p>De vreemde auteurs zijn dus, indien de eerste uitgave hunner werken +binnen het Verbond geschiedt, volkomen met de auteurs, die tot een der +Verbondslanden behooren, gelijkgesteld. Evenals deze hebben zij in het +land van herkomst „dezelfde rechten als de inlandsche +auteurs”—eene uitdrukking, die na het bovenstaande geene +toelichting meer behoeft—en in de overige Verbondslanden +„de rechten, <span class="pagenum">[<a id="xd20e11851" href= +"#xd20e11851" name="xd20e11851">357</a>]</span>welke de tegenwoordige +Overeenkomst verleent”, hetgeen dus insluit: behandeling in elk +land volgens de inlandsche wet met vrijstelling van eventueel +voorgeschreven voorwaarden en formaliteiten (art. 4 lid 1 en 2) +benevens het genot van de rechten, welke de Conventie zelve +omschrijft.</p> +<hr class="tb"> +<p>Er blijft nu nog over de beteekenis van de besproken artikelen na te +gaan speciaal met het oog op eene toekomstige aansluiting van ons land +bij het Verbond. Ik zal mij hierbij uitsluitend bepalen tot de +Conventie 1908, en de bepalingen van de Conventie 1886 en van de Add. +Acte en Verklaring 1896 buiten bespreking laten. Dit kan m. i. veilig +geschieden, daar er nóch uit practisch, nóch uit +theoretisch oogpunt eenige reden voor ons land kan bestaan, om een of +meer van die oude bepalingen te verkiezen boven de nieuwe, zooals zij +in Berlijn zijn gewijzigd. De eenige wijziging van beteekenis, die de +Conferentie van Berlijn heeft gebracht, bestaat hierin, dat de +bescherming in de andere Verbondslanden onafhankelijk is gemaakt van +die van het land van herkomst en dat met name de voorwaarden en +formaliteiten in laatstgenoemd land niet meer vervuld behoeven te +worden.</p> +<p>Indien—wat te hopen is—de formaliteiten, die onze wet nu +nog eischt, vóór onze toetreding tot het Verbond zullen +zijn afgeschaft, zal tegen aanvaarding van dit gewijzigde stelsel der +Conventie wel door niemand bezwaar worden gemaakt. Mocht dit niet zijn +geschied, dan bestaat er evenmin eenige reden, om aan het stelsel der +Conventie 1886 boven het gewijzigde de voorkeur te geven, daar men +hiermede toch niet zou kunnen verhinderen, dat hier te lande +bescherming zou moeten worden verleend aan werken waarvoor geen +formaliteiten zijn vervuld (de werken nl. uit de Verbondslanden, waar +de wet ze niet eischt, welke landen verreweg de meerderheid vormen); +terwijl voor de auteurs van uit Nederland herkomstige werken het gevolg +zou zijn, dat zij bij verzuim van de door onze wet gestelde voorwaarden +en formaliteiten niet alleen hier, maar ook in het geheele Verbond, +bescherming zouden moeten missen.</p> +<p>Wat de andere wijzigingen betreft, die de Conventie 1908 heeft +gebracht, deze strekken, zooals uit de bovenstaande bespreking reeds +gedeeltelijk heeft kunnen blijken, meer tot verbetering en +verduidelijking van de oude bepalingen dan tot het vervangen van deze +door <span class="pagenum">[<a id="xd20e11861" href="#xd20e11861" name= +"xd20e11861">358</a>]</span>nieuwe, daarvan afwijkende regels. +Volledigheidshalve wil ik ze nog even opsommen:</p> +<p>1 In de Conventie 1908 wordt eene duidelijke onderscheiding gemaakt +tusschen de bescherming in het land van herkomst van het werk en die in +de andere Verbondslanden (art. 4 lid 1, art. 5, art. 6); terwijl de +Conventie 1886 twijfel liet bestaan omtrent het al of niet beschermd +zijn in het land van herkomst (art. 2 lid 1, art. 3).</p> +<p>2 De Conventie 1908 noemt onder de rechten, waarop in de andere +Verbondslanden, behalve het land van herkomst, aanspraak kan worden +gemaakt, ook: „de rechten welke uitdrukkelijk door de +tegenwoordige Overeenkomst worden toegekend” (art. 4 lid 1). Dit +is uitsluitend terwille der duidelijkheid geschied; ook onder de +Conventie 1886 konden de bedoelde rechten worden ingeroepen, al werden +zij niet in art. 2 genoemd.</p> +<p>3 Terwijl de Conventie 1886 sprak van „auteurs of hunne +rechtverkrijgenden” is dit in de Conventie 1908 overal (niet +alleen in de hier besproken artikelen) veranderd in +„auteurs”. De toevoeging „of hunne +rechtverkrijgenden” werd overbodig geacht, daar immers de +vervreemdbaarheid van het auteursrecht nergens ter wereld betwist +wordt<a class="noteref" id="xd20e11869src" href="#xd20e11869" name= +"xd20e11869src">59</a>.</p> +<p>4 Het geval, dat een werk tegelijkertijd in een land van het Verbond +en in een land daarbuiten in druk verschijnt, was in de Conventie 1886 +niet voorzien. De Conventie 1908 beslist, dat dan het land van het +Verbond alleen als land van herkomst geldt.</p> +<p>Zooals men ziet kan er voor geen enkelen staat eenige reden bestaan, +om een of meer dezer wijzigingen niet te aanvaarden; nog minder kan dit +het geval zijn ten aanzien der wijziging, die de Add. Acte 1896 in de +Conventie 1886 heeft gebracht in zake de bescherming der buiten het +Verbond staande auteurs, welke bescherming de oude Conventie (art. 3) +aan de <i>uitgevers</i> verleende. Dit behoeft na, hetgeen hierover +reeds is gezegd, geene toelichting meer.</p> +<p>Ik meen dus te kunnen veronderstellen, dat ons land, bij toetreding +tot het Verbond, de bepalingen der artikelen 4, 5 en 6 Conventie 1908 +zonder reserve zal aanvaarden. Gaan wij thans na, welke gevolgen dit +zal hebben in verband met het stelsel van onze wet en dat van het Ontw. +B. K. Daar zoowel de Conventie als onze wet <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e11887" href="#xd20e11887" name= +"xd20e11887">359</a>]</span>onderscheid maakt tusschen door den druk +gemeen gemaakte en niet door den druk gemeen gemaakte werken (<i lang= +"fr">oeuvres publiées</i> en <i lang="fr">oeuvres non +publiées</i>), kunnen deze twee categorieën ook bij dit +onderzoek afzonderlijk worden beschouwd.</p> +<hr class="tb"> +<p>1 <i>Niet door den druk gemeen gemaakte werken</i>—Artikel 27 +van de W. A. R. zegt, dat deze wet toepasselijk is op de niet door den +druk gemeen gemaakte werken, afkomstig van in Nederland of in +<span class="corr" id="xd20e11903" title= +"Bron: Nederlandsch-Indiê">Nederlandsch-Indië</span> +woonachtige auteurs. Gesteld dat deze bepaling bij onze toetreding +behouden blijft, dan zal zij door de Conventie in zooverre worden +aangevuld, dat onze wet ook toepasselijk wordt op alle niet door den +druk gemeen gemaakte werken van auteurs, die tot een der andere +Verbondslanden behooren (art. 4 eerste lid). Derhalve zullen in dat +geval uitgesloten blijven van de bescherming in Nederland de +onuitgegeven werken van auteurs, die niet in het Rijk woonachtig zijn, +en evenmin behooren tot een van de andere staten, die tot de Conventie +zijn toegetreden. Hieronder zullen dus ook vallen de niet door den druk +gemeen gemaakte werken van Nederlandsche onderdanen, die in een ander +land (onverschillig of dit een Verbondsland is of niet) woonachtig +zijn. Onze wet, die het domicilie als criterium neemt, beschermt deze +werken niet en de Conventie laat het, zooals wij boven gezien hebben, +geheel aan den inlandschen wetgever over, de bescherming van de +onderdanen in hun eigen land te regelen. Zoo zou b.v. in het gestelde +geval het niet door den druk gemeen gemaakte werk van een in +Duitschland woonachtig Nederlander hier te lande <i>niet</i> beschermd +zijn, terwijl datzelfde werk overal in het Verbond als een <i>uit +Nederland herkomstig</i> werk (art. 4 lid 3) wél bescherming zou +vinden. Daarentegen zou het werk ook in Nederland beschermd zijn, +indien de in Duitschland wonende auteur niet Nederlander maar Duitscher +was, daar in dat geval niet Nederland, maar Duitschland het „land +van herkomst” zou wezen en dus hier te lande art. 4 lid 1 der +Conventie erop toepasselijk zou zijn. Men ziet hieruit, dat behoud van +het domicilie-stelsel onzer wet bij aansluiting tot de Conventie tot +onredelijke gevolgen zou leiden en dat het dus beter ware +daarbij—of in de plaats daarvan—het nationaliteitsstelsel +in te voeren, temeer daar dit laatste ook om andere, reeds door mij +genoemde redenen, de voorkeur verdient.</p> +<p>De bijzondere bepaling, welke art. 27 W. A. R. nog inhoudt ten +<span class="pagenum">[<a id="xd20e11914" href="#xd20e11914" name= +"xd20e11914">360</a>]</span>aanzien der mondelinge voordrachten (waarop +zij toepasselijk is indien de voordracht in Nederland of +Nederlandsch-Indië is gehouden)<a class="noteref" id= +"xd20e11916src" href="#xd20e11916" name="xd20e11916src">60</a> kan hier +buiten beschouwing blijven. Wáár eene voordracht gehouden +is, is op de al of niet toepasselijkheid der Conventie van geen +invloed. Is een Nederlander de auteur, dan is de voordracht volgens de +Conventie eene Nederlandsche (d. w. z. Nederland is het land van +herkomst), al werd zij ook uitgesproken in China; terwijl eene in +Nederland gehouden voordracht van een Engelschman of Franschman volgens +de Conventie resp. Engeland of Frankrijk als land van herkomst +heeft.</p> +<p>Wat den omvang der bescherming betreft, welke voor den +Nederlandschen rechter zou kunnen worden ingeroepen, moet onderscheid +worden gemaakt tusschen twee gevallen:</p> +<p><i>a</i>) Nederland is volgens de Conventie het „land van +herkomst”. De Conventie trekt zich in dat geval het lot van het +werk in Nederland zelf niet aan; de bescherming berust derhalve +uitsluitend op de Nederlandsche wet.</p> +<p><i>b</i>) Het werk heeft een van de andere Verbondslanden tot +„land van herkomst”. In dat geval kan de auteur krachtens +art. 4 lid 1 der Conventie voor den Nederlandschen rechter aanspraak +maken op:</p> +<p>1<sup>o</sup> alle rechten, die onze wet toekent, en</p> +<p>2<sup>o</sup> de rechten, welke de Conventie zelve uitdrukkelijk +toekent (vertalingsrecht, op- en uitvoeringsrecht, enz.). Alleen moet +hierbij in het oog worden gehouden, dat wat de sub 1<sup>o</sup> +genoemde rechten betreft, de <i>duur</i> daarvan niet langer kan zijn +dan die, welke in het land van herkomst van het werk geldt. Meerdere +bijzonderheden hierover zullen nog hieronder, bij de behandeling van +art. 7 der Conventie, worden medegedeeld.</p> +<hr class="tb"> +<p>2 <i>Door den druk gemeen gemaakte werken</i>—Deze werken +vinden volgens onze tegenwoordige wet (art. 27) hier te lande +bescherming, indien zij in Nederland of Nederlandsch-Indië zijn +gedrukt en door den druk gemeen gemaakt. Om de beteekenis, die deze +bepaling, gesteld dat men haar onveranderd liet, na onze toetreding tot +de Conventie zou hebben, goed in te zien, is het weer noodig van +elkander te onderscheiden het geval dat Nederland het land van +<span class="pagenum">[<a id="xd20e11952" href="#xd20e11952" name= +"xd20e11952">361</a>]</span>herkomst van het werk is volgens de +Conventie en dát, waarin het werk een ander Verbondsland tot +land van herkomst heeft.</p> +<p>Alle werken, die voor het eerst in Nederland door den druk gemeen +gemaakt zijn, zouden volgens artikel 4 lid 3 der Conventie <i>uit +Nederland herkomstige werken</i> zijn en als zoodanig in alle andere +Verbondslanden bescherming vinden. Met de bescherming in Nederland zelf +bemoeit de Conventie zich slechts, voorzoover de auteurs geen +Nederlandsche onderdanen zijn. De Nederlandsche onderdanen blijven dus, +ook als hun werk in Nederland door den druk gemeen gemaakt is, wat de +bescherming aldaar betreft, uitsluitend aangewezen op de Nederlandsche +wet. Bij handhaving van de bovengenoemde bepaling van art. 27 W. A. R. +zullen dus hunne werken, om in Nederland beschermd te zijn, niet alleen +aldaar door den druk gemeen gemaakt, maar ook gedrukt moeten worden; +bovendien zullen de formaliteiten, die de wet eischt (inzending van +twee exemplaren van het werk bij het Departement van Justitie benevens +van eene verklaring van den drukker, dat het werk op zijne in het Rijk +gevestigde drukkerij is gedrukt, W. A. R. art. 10) vervuld moeten +worden.</p> +<p>De Conventie bevat echter wél bepalingen, die betrekking +hebben op de bescherming in het land van herkomst van door den druk +gemeen gemaakte werken, afkomstig van niet tot dat land behoorende +auteurs. Zoowel de auteurs, die tot een der andere Verbondslanden +behooren (art. 5) als die, welke tot geen der landen van het Verbond +behooren (art. 6) genieten in het Verbondsland, waar hun werk voor de +eerste maal door den druk wordt gemeen gemaakt, „dezelfde rechten +als de inlandsche auteurs.” Men ziet, dat deze bepaling in het +gestelde geval ten aanzien van ons land geene uitwerking zou hebben. +Wat de Conventie eischt is niet meer dan: gelijke behandeling van +vreemdelingen en eigen onderdanen; en deze gelijkheid bestaat reeds +volgens onze wet, daar zij ten aanzien der door den druk gemeen +gemaakte werken geen onderscheid maakt tusschen Nederlanders en +vreemdelingen. Derhalve zouden ook de vreemde auteurs, die hunne werken +alhier deden uitgeven, aan de bovengenoemde voorwaarden en +formaliteiten van onze wet gebonden blijven.</p> +<p>Daarentegen zouden de auteurs van werken, die elders in het Verbond +door den druk gemeen zijn gemaakt, en waarvan dus een der andere +Verbondslanden het land van herkomst is, in Nederland niet alleen de +volle bescherming genieten (d. w. z. de rechten die onze <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e11963" href="#xd20e11963" name= +"xd20e11963">362</a>]</span>wet toekent en daarenboven de uitdrukkelijk +door de Conventie verleende rechten), maar ook alhier van alle +voorwaarden en formaliteiten vrijgesteld zijn (art. 4 lid 2, art. +6).</p> +<p>Wat dit laatste betreft zouden dus de bepalingen onzer wet (de +eisch, dat het werk in Nederland gedrukt zij en de verplichte inzending +bij het Departement van Justitie) door onze aansluiting bij de +Conventie gedeeltelijk buiten werking worden gesteld, waardoor de, toch +al twijfelachtige<a class="noteref" id="xd20e11968src" href= +"#xd20e11968" name="xd20e11968src">61</a>, reden van bestaan dezer +bepalingen nog aanmerkelijk zou verminderen. Zonder eenige formaliteit +zouden hier beschermd zijn alle werken, die in een der andere +Verbondslanden zijn uitgekomen; alleen degenen, die hunne werken in +Nederland zelf laten verschijnen, zouden—voor de bescherming in +Nederland—zich de vervulling der formaliteiten hebben te +getroosten. En wat het vereischte betreft, dat het werk in Nederland +moet zijn gedrukt, dit zou bijna alle beteekenis verliezen. Gesteld dat +er tegen het laten drukken van een werk in Nederland eenig bezwaar +bestaat en men toch op bescherming van het werk in ons land prijsstelt, +dan zal de aangewezen weg zijn, ook de <i>uitgave</i> in het buitenland +(mits binnen het Verbond) te doen plaats hebben. Een boek, dat b.v. in +Duitschland is gedrukt, zou, indien het bij een Nederlandschen uitgever +uitkwam, in Nederland <i>niet</i> beschermd zijn; wél echter, +indien het ook in Duitschland werd uitgegeven. Uitgave in Duitschland +in plaats van in Nederland zou bovendien nog het voordeel opleveren, +dat de bescherming—ook die in Nederland—van geene +formaliteiten afhankelijk zou zijn; terwijl ook de uitgebreidheid der +bescherming in Nederland erdoor zou winnen, daar het werk dan als +„uit een ander Verbondsland herkomstig”, ook de +uitdrukkelijk door de Conventie toegekende rechten zou genieten. Reeds +nu, terwijl ons land nog geen deel uitmaakt van het Verbond, zijn er +Nederlandsche auteurs, die hunne werken niet in hun vaderland, maar in +een der Verbondslanden laten verschijnen, om daardoor de bescherming in +het Verbond te krijgen. Wat velen waarschijnlijk nog hiervan weerhoudt, +is dat zij daardoor de bescherming in Nederland zelf verbeuren. Dit +laatste zal echter, wanneer ons land bij het Verbond zal zijn +aangesloten, niet meer het geval zijn; integendeel: hun werk zal, +zooals wij gezien hebben, als buitenlandsch <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e11977" href="#xd20e11977" name= +"xd20e11977">363</a>]</span>werk, d.w.z. uit een ander Verbondsland +afkomstig, in Nederland nog beter beschermd zijn dan indien het in +Nederland was uitgegeven.</p> +<p>Wat de bescherming in de overige landen van het Verbond betreft, +deze zal natuurlijk, wanneer ons land is aangesloten, ook aan de in +Nederland uitgekomen werken niet onthouden worden, en daar de +bescherming overal verleend wordt <i>onafhankelijk</i> van die in het +land van herkomst, zou men zelfs kunnen meenen, dat het in dit opzicht +geen verschil maakt, of een werk Nederland dan wel een ander +Verbondsland als land van herkomst heeft. Toch zou men zich hierin +vergissen. Indien ons land op het punt van het vertalingsrecht zich +houdt aan de oude regeling van de Conventie 1886, dan zal het gevolg +zijn, dat een uit Nederland herkomstig werk in alle andere +Verbondslanden slechts tien jaar tegen vertalingen is beschermd, +terwijl een werk, afkomstig uit een land dat de Conventie 1908 +onvoorwaardelijk heeft aanvaard, zoolang het auteursrecht duurt tegen +vertalingen beschermd is. En behalve deze zullen er, zooals hieronder +zal blijken, nog meer redenen kunnen zijn, waarom de auteurs ons land +niet als het meest gewenschte „land van herkomst” van hunne +werken zullen beschouwen.</p> +<p>Hieronder kom ik nog op deze kwestie terug. Wat ik echter met het +bovenstaande reeds meen duidelijk te hebben gemaakt is, dat indien ons +land tot de Conventie toetreedt met behoud van de bovengenoemde +bepalingen onzer wet, onze auteurs in verschillende opzichten beter +beschermd zullen zijn indien zij hunne werken niet, dan indien zij ze +wél binnen ons land laten verschijnen. Of dit nu voor velen een +reden zal zijn, om zich den last te getroosten een uitgever in een der +andere Verbondslanden te zoeken, wil ik in het midden laten; de kans +bestaat in ieder geval dat dit zal geschieden en ik meen dat men deze +kans reeds aanmerkelijk zou verminderen, door de hinderlijke +formaliteit van inzending van twee exemplaren van elk werk en de +voorwaarde, dat een in Nederland uitgegeven werk ook alhier gedrukt +moet zijn, te laten vervallen. Voor handhaving van de laatste bepaling +bestaat des te minder reden, daar met zekerheid kan worden aangenomen, +dat er na onze aansluiting tot de Conventie niet één werk +meer in Nederland om zal worden gedrukt. <span class="pagenum">[<a id= +"xd20e11986" href="#xd20e11986" name="xd20e11986">364</a>]</span></p> +<p>Een uitvoerige bespreking van het stelsel van het Ontw. <span class= +"corr" id="xd20e11989" title="Bron: R.">B.</span> K. in verband met de +artt. 4, 5 en 6 der Conventie schijnt mij na het bovenstaande +overbodig. Dit ontwerp is, nog minder dan de wet van 1881, met het door +de Conventie gevolgde systeem in overeenstemming. Er wordt geen +onderscheid gemaakt tusschen wél en niet door den druk gemeen +gemaakte werken. Het ontwerp is toepasselijk op:</p> +<p><i>a</i>) de werken van in Nederland of Nederlandsch-Indië +<i>woonachtige</i> auteurs (hiervoor geldt hetzelfde wat boven reeds is +opgemerkt ten aanzien der analoge bepaling in W. A. R.);</p> +<p><i>b</i>) de in Nederland of Nederlandsch-Indië +<i>vervaardigde</i> kunstwerken.</p> +<p>Na toetreding tot de Conventie zouden in ons land beschermd +zijn:</p> +<p><i>a</i>) de niet door den druk gemeen gemaakte werken van auteurs, +die tot een der Verbondslanden behooren;</p> +<p><i>b</i>) de werken, die in een der andere Verbondslanden voor het +eerst door den druk zijn gemeen gemaakt.</p> +<p>Met de Nederlandsche auteurs zouden gelijkgesteld zijn:</p> +<p><i>c</i>) de vreemde auteurs, die hunne werken voor de eerste maal +in Nederland door den druk gemeen lieten maken.</p> +<p>De onder <i>a</i> en <i>b</i> genoemde werken zouden hier beschermd +zijn zonder eenige voorwaarde of formaliteit; niet echter de werken der +onder <i>c</i> genoemde auteurs.</p> +<p>Het zijn ook hier weer de formaliteiten, die aanleiding geven tot +bedenkingen. Het Ontwerp eischt (art. 7) inzending van eene +beschrijving of van eene reproductie van het kunstwerk uiterlijk dertig +dagen nadat dit voor de eerste maal geleverd of tentoongesteld, of wel +openlijk te koop of ter bezichtiging is aangeboden, op straffe van +tenietgaan van het auteursrecht. Na wat hierover reeds gezegd is (pp. +273 en 274), meen ik over de onredelijkheid en nutteloosheid dezer +bepaling niet lang te behoeven uit te weiden. Een enkel voorbeeld +slechts, om te doen zien wat het gevolg zou zijn van hare handhaving in +het tot wet te verheffen Ontwerp na onze toetreding tot de Conventie. +Een Nederlander verkoopt zijn schilderij in het land en verzuimt binnen +dertig dagen eene beschrijving ervan in te zenden. Gevolg: verlies van +het auteursrecht in Nederland. In alle andere Verbondslanden echter is +het schilderij als een Nederlandsch werk (nl. een niet door den druk +gemeen gemaakt werk van een Nederlandsch auteur) wél beschermd. +Gesteld nu, dat daarna <span class="pagenum">[<a id="xd20e12036" href= +"#xd20e12036" name="xd20e12036">365</a>]</span>van hetzelfde schilderij +in Berlijn eene reproductie in het licht wordt gegeven, dan is het +geworden een door den druk gemeen gemaakt werk met Duitschland als land +van herkomst, en geniet het derhalve weer de bescherming in Nederland, +zonder dat daarvoor eenige voorwaarde of formaliteit mag worden +gesteld. Een Franschman echter, die precies hetzelfde doet, zou ook +vóór de publicatie in Nederland beschermd zijn, daar men +in dat geval te doen zou hebben met een niet door den druk gemeen +gemaakt werk met Frankrijk als land van herkomst. Doch stellen wij nu, +dat deze Franschman zijn werk niet in Berlijn, maar in Amsterdam door +den druk gemeen maakt, dan zou hij daardoor de bescherming in Nederland +wederom verliezen. Immers dan zou Nederland het land van herkomst zijn +geworden en de Fransche auteur zou krachtens art. 5 der Conventie +slechts aanspraak kunnen maken in Nederland op dezelfde behandeling die +de Nederlandsche auteurs er genieten, hetgeen in dit geval zou +beteekenen: van alle bescherming verstoken te zijn. Uitgave in het land +zelf zou dus hier tengevolge hebben verlies van het auteursrecht, +terwijl in het eerstgenoemde geval door de uitgave in het buitenland +het auteursrecht alhier zou ontstaan!</p> +<hr class="tb"> +<p>De slotsom, waartoe de voorafgaande beschouwingen leiden, is de +volgende.</p> +<p>De Conventie houdt geene bepaling in, die ons land na toetreding tot +het Verbond zou dwingen, een van de bepalingen onzer wet (of van het +Ontw. B. K., gesteld dat dit tot wet zou zijn verheven,) te wijzigen of +te doen vervallen. Ons land <i>kan</i> dus lid worden van het Verbond +met bepalingen in hare wetgeving als die van de artt. 10 en 27 W. A. R. +en 7 en 19 Ontw. B. K. Deze bepalingen zouden echter door die der +Conventie gedeeltelijk buiten werking worden gesteld (nl. ten aanzien +van alle werken, die uit een der andere Verbondslanden herkomstig zijn) +terwijl zij, voorzoover zij nog toepassing zouden kunnen vinden, aan de +bescherming hier te lande onredelijke en onnoodige belemmeringen in den +weg zouden leggen, waarvan voornamelijk de Nederlandsche auteurs en +uitgevers de slachtoffers zouden worden.</p> +<p>Om laatstgenoemde bezwaren te voorkomen, zouden de volgende +wijzigingen in onze wetgeving zijn aan te brengen, die ook overigens in +alle opzichten als verbeteringen zouden zijn te beschouwen: +<span class="pagenum">[<a id="xd20e12049" href="#xd20e12049" name= +"xd20e12049">366</a>]</span></p> +<p>1<sup>o</sup> Afschaffing van de verplichte inzending van exemplaren +en beschrijvingen (art. 10 W. A. R., art. 7 Ontw. B. K.); toekenning +dus van het auteursrecht zoowel op niet als wél door den druk +gemeen gemaakte werken zonder eenige formaliteit;</p> +<p>2<sup>o</sup> Uitbreiding van de grenzen, die aan de geldigheid +onzer wet zijn gesteld, zoodanig, dat zij tenminste toepasselijk is +op:</p> +<p><i>a</i>) alle niet door den druk gemeen gemaakte werken van +Nederlandsche onderdanen;</p> +<p><i>b</i>) alle werken, die voor het eerst in Nederland door den druk +zijn gemeen gemaakt, onverschillig waar zij zijn gedrukt. Hierdoor zou +ook vanzelf vervallen de formaliteit, welke art. 10 tweede lid W. A. R. +voorschrijft, nl. de inzending van eene door den drukker onderteekende +verklaring, dat het werk op zijne in het Rijk gevestigde drukkerij is +gedrukt.</p> +</div> +</div> +<div class="div4" id="ch7.2.1.4"> +<div class="divHead"> +<h5 class="main">IV Duur der bescherming (Conv. 1908 art. 7; Conv. 1886 +art. 2 lid 2)</h5> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De regeling van den duur der bescherming volgens de +Conventie 1886 is al besproken (pp. 349 sqq.). Zij vormt een van de +punten, waarop de bepalingen van de wet van het land van herkomst van +een werk van invloed zijn bij de toemeting van rechten op dat werk in +de andere landen. De rechter heeft eene vergelijking te maken tusschen +de wet van zijn eigen land en die van het land van herkomst; de wet die +den kortsten beschermingstermijn heeft moet bij de berekening van den +duur van het auteursrecht door hem worden toegepast.</p> +<p>Op de Berlijnsche Conferentie stelde Duitschland voor, de +bescherming voortaan te verleenen in elk land volgens de aldaar +geldende wet, geheel onafhankelijk van de wetsbepalingen van het land +van herkomst. Hierop werd door de Fransche afgevaardigden een +amendement ingediend, strekkende om wat den duur van het auteursrecht +betreft één termijn vast te stellen, die in het geheele +Verbond zou gelden. Bij de toelichting van dit amendement werd +opgemerkt, dat het Duitsche voorstel, indien het ongewijzigd werd +aangenomen, eene onbillijkheid in het leven zou roepen. De auteurs van +een land met een korten beschermingstermijn zouden in andere landen van +den langeren duur der bescherming genieten en dus aldaar nog +<span class="pagenum">[<a id="xd20e12075" href="#xd20e12075" name= +"xd20e12075">367</a>]</span>beschermd zijn, wanneer het auteursrecht in +hun eigen land reeds een einde had genomen, terwijl daartegenover in +het eerstgenoemde land de vreemde auteurs zich met de bescherming van +korten duur tevreden zouden moeten stellen. Dit zou—zoo meende de +Fransche delegatie—voor sommige landen eene aanleiding kunnen +zijn om in hunne wetgeving een auteursrecht van korten duur in te +voeren of te bestendigen, daar dit immers van hun nationaal standpunt +alleen voordeelen en geen nadeelen zou opleveren<a class="noteref" id= +"xd20e12077src" href="#xd20e12077" name="xd20e12077src">62</a>.</p> +<p>De Berlijnsche Conferentie koos tenslotte een middenweg tusschen het +Duitsche en het Fransche voorstel.</p> +<p>In beginsel werd een uniforme termijn voor het geheele Verbond +aangenomen, zooals het Fransche amendement beoogde. Het eerste lid van +het nieuwe artikel 7 luidt als volgt:</p> +<div class="blockquote"> +<p class="first">De duur der bescherming, die door de tegenwoordige +Overeenkomst wordt verleend, omvat het leven van den auteur en vijftig +jaren na zijn dood.</p> +</div> +<p>Dit is echter niet meer dan eene beginselverklaring, want het tweede +lid van het artikel luidt:</p> +<div class="blockquote"> +<p class="first">Doch voor het geval dat deze duur niet gelijkelijk +door alle landen van het Verbond mocht worden ingevoerd, zal de duur +geregeld worden door de wet van het land waar de bescherming wordt +ingeroepen en zal hij den duur, vastgesteld in het land van herkomst, +niet mogen overschrijden. De contracteerende Landen zijn bijgevolg +slechts gehouden de bepaling van het vorige lid toe te passen voor +zoover zij met hun inlandsch recht in overeenstemming is.</p> +</div> +<p>De termijn voor de internationale bescherming in het Verbond van +vijftig jaar na den dood des auteurs bestaat dus, zooals men ziet, +slechts in naam. Zoolang er nog staten zijn, die den duur van het +auteursrecht in hunne wetgeving anders regelen, zal de bepaling van +deze inlandsche wet en niet die van art. 7 eerste lid der Conventie +worden toegepast, ook zonder dat dit door den betrokken staat bij de +bekrachtiging der Conventie uitdrukkelijk behoeft te worden +voorbehouden. Het eerste lid van artikel 7 is—zooals ik reeds +opmerkte—niet meer dan eene beginselverklaring. Het beteekent, +dat de Verbondsstaten in het algemeen een duur van vijftig jaren na den +dood des auteurs wenschelijk achten, doch het houdt voor hen niet de +verplichting in, hunne wetgeving daarmede in overeenstemming +<span class="pagenum">[<a id="xd20e12098" href="#xd20e12098" name= +"xd20e12098">368</a>]</span>te brengen. De Engelsche Regeering heeft +zich zelfs op de Berlijnsche Conferentie, bij monde van den +gedelegeerde Askwith, hare volle vrijheid van handelen op dit punt +uitdrukkelijk voorbehouden<a class="noteref" id="xd20e12100src" href= +"#xd20e12100" name="xd20e12100src">63</a>.</p> +<p>Men zou misschien kunnen geneigd zijn in verband hiermede het +geheele eerste lid van het artikel voor onnoodig en zonder zin te +houden en het liever geheel weggelaten te zien. Ik meen echter, dat de +bepaling, ook al mist zij bindende kracht, wel haar nut heeft. Nu men +het eenmaal in beginsel over één termijn eens bleek te +kunnen worden, was het m. i. zeer goed gezien daarvan ook in den tekst +der Conventie te doen blijken. De termijn van vijftig jaar na den dood +des auteurs, die al in de meeste Verbondslanden gold, is nu de +officieele geworden. Door hem bij zich in te voeren volgt een staat +niet meer eene toevallige meerderheid, maar hij richt zich naar een +door gemeen overleg vastgestelden maatregel, iets waar de meeste staten +ongetwijfeld eerder toe zullen overgaan.</p> +<p>Het bovenstaande heeft alleen betrekking op den zoogenaamden +hoofdtermijn. De afzonderlijke termijnen, die in sommige landen voor +enkele onderdeelen van het auteursrecht gelden (zoo b.v. de termijn van +drie jaar na de uitgave, die de Noorsche wet heeft gesteld aan het +recht om een geschrift in het openbaar voor te lezen<a class="noteref" +id="xd20e12109src" href="#xd20e12109" name= +"xd20e12109src">64</a><span class="corr" id="xd20e12114" title= +"Niet in bron">)</span>, zijn met het uitgesproken beginsel niet in +strijd. Verder is de algemeene regel van het eerste lid van artikel 7 +niet toepasselijk op: photographieën en daarmede gelijksoortige +werken, nagelaten werken en anonieme of pseudonieme werken. De duur van +het recht op deze werken zal geregeld worden door de wet van het land, +waar de bescherming wordt ingeroepen, doch zal niet langer kunnen zijn +dan die, welke de wet van het land van herkomst vaststelt (art. 7 lid +3).</p> +<p>Deze laatste regel zal dus feitelijk, evenals vroeger onder de +Conventie 1886, op alle werken toepasselijk zijn. Wat hierboven (p. +350) is gezegd over de beteekenis van de bepaling, dat de duur der +bescherming dien van het land van herkomst „niet kan +overtreffen” (<i lang="fr">ne peut excéder</i>) geldt ook +voor het nieuwe artikel 7 der Conventie 1908. Er is niet mede bedoeld +een absoluut verbod om langer bescherming te verleenen; doch het is +slechts de tijdsgrens, welke de Conventie aan de bescherming, die +<i>volgens hare bepalingen</i> wordt <span class="pagenum">[<a id= +"xd20e12125" href="#xd20e12125" name= +"xd20e12125">369</a>]</span>verleend, stelt. Op rechten, die buiten de +Conventie om kunnen worden ingeroepen, is de bepaling dus niet +toepasselijk<a class="noteref" id="xd20e12127src" href="#xd20e12127" +name="xd20e12127src">65</a>.</p> +<p>De wet van het land van herkomst blijft dus op dit +ééne punt: de berekening van den duur der bescherming, +haar invloed op de bescherming in de andere Verbondslanden behouden. +Indien echter een werk in het land van herkomst in het geheel niet +beschermd is—hetgeen trouwens ingevolge de bepalingen van art. 2 +lid 3 Conventie 1908 wel niet dikwijls meer zal voorkomen—dan kan +dit niet meer, zooals onder de oude Conventie, een reden zijn om er ook +in de andere landen bescherming aan te weigeren. De uitdrukkelijke +bepaling van het tweede lid van artikel 4, dat de bescherming in de +andere landen „onafhankelijk is van het bestaan van bescherming +in het land van herkomst van het werk” laat in dit opzicht geen +ruimte voor eenigen twijfel over.</p> +<hr class="tb"> +<p>Bij de toetreding van ons land tot de Conventie zal ongetwijfeld +naar aanleiding van het eerste lid van art. 7 Conventie 1908 in +ernstige overweging worden genomen, ook in onze wet den termijn van +vijftig jaar na den dood des auteurs in te voeren. Al bestaat hiertoe, +zooals uit het voorafgaande blijkt, geenerlei verplichting, toch +schijnt het mij ten zeerste wenschelijk, dat dit geschiedt. Het stelsel +van onze wet, waarbij het tijdstip der uitgave als uitgangspunt wordt +genomen voor de berekening van den duur van het auteursrecht moge boven +dat van de Conventie eenige voordeelen hebben, daar staan +ontegenzeggelijk ook nadeelen tegenover. Het pro en contra van beide +stelsels is in een vorig hoofdstuk reeds besproken (pp. 257 sqq.), en +de slotsom was, dat er in abstracto geen overwegende reden bestaat om +aan het een boven het ander de voorkeur te geven. Nu de Conventie +echter tusschen de twee systemen eene keus heeft gedaan, dienen alle +staten, zoowel die reeds aangesloten waren als die zich later +aansluiten, zich ter bevordering van de eenheid in het Verbond daarbij +neer te leggen. Dat trouwens ons land, door het stelsel van onze wet +prijs te geven, een groot offer zou brengen, zal wel niemand willen +beweren. Het zal integendeel, wanneer ons land deel uitmaakt van het +Verbond, ook uit zuiver nationaal standpunt gewenscht zijn, dat het +auteursrecht van onze <span class="pagenum">[<a id="xd20e12137" href= +"#xd20e12137" name="xd20e12137">370</a>]</span>wet even lang duurt als +in de andere Verbondslanden. Behoud van ons systeem (vijftig jaar na de +uitgave en ten minste tot den dood des auteurs, indien deze zijn recht +nooit heeft overgedragen) na onze aansluiting zou tot gevolg hebben, +dat in het grootste gedeelte van het Verbond de uit Nederland +afkomstige werken veel korter beschermd zouden zijn dan die uit andere +landen. Dit zou dus alweer een reden kunnen zijn voor Nederlandsche +auteurs, om hunne werken niet hier, maar in een der andere +Verbondslanden te doen uitgeven waardoor zij aan deze werken een beter +„land van herkomst” zouden kunnen bezorgen.</p> +</div> +</div> +</div> +</div> +<div class="div3" id="ch7.2.2"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main">b Bijzondere regelen omtrent sommige onderdeelen</h4> +<div class="div4" id="ch7.2.2.1"> +<div class="divHead"> +<h5 class="main">I Het uitsluitend vertalingsrecht (Conv. 1908 art. 8; +Conv. 1886 art. 5; Add. Acte 1896 art. 1, III)</h5> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Op het groote practische gewicht van het vraagstuk van +het uitsluitend vertalingsrecht in de internationale betrekkingen +behoeft niet meer gewezen te worden. Bij de voorbereiding der Berner +Conventie was men hiervan ook doordrongen. Renault noemde dit punt: +„la disposition capitale et essentielle du projet”<a class= +"noteref" id="xd20e12147src" href="#xd20e12147" name= +"xd20e12147src">66</a> en later, op de Conferentie van Parijs: +„la question internationale par excellence”<a class= +"noteref" id="xd20e12152src" href="#xd20e12152" name= +"xd20e12152src">67</a>, en dat dit gevoelen algemeen werd gedeeld kan +o. a. blijken uit de lange beraadslagingen, zoowel te Bern als te +Parijs en Berlijn over deze kwestie gehouden.</p> +<p>In het ontwerp der <i lang="fr">Association</i> was het uitsluitend +vertalingsrecht met het auteursrecht volkomen gelijkgesteld (art. 5); +evenzoo in art. 7 van het ontwerp van den Zwitserschen Bondsraad, +waarbij echter subsidiair als beperkende voorwaarde was voorgesteld: +„indien van dit recht binnen een termijn van tien jaar wordt +gebruik gemaakt.”</p> +<p>Op de Conferentie van 1884 kwam de kwestie het eerst ter sprake bij +de behandeling van de door de Duitsche delegatie opgestelde +vraagpunten. Een dezer vragen luidde:</p> +<p>„Moet de duur van het uitsluitend vertalingsrecht gelijk zijn +aan die van het auteursrecht op het oorspronkelijke werk? Zoo neen, +<span class="pagenum">[<a id="xd20e12166" href="#xd20e12166" name= +"xd20e12166">371</a>]</span>moet dan die duur niet voor het geheele +Verbond eenvormig worden vastgesteld?”</p> +<p>De Scandinavische afgevaardigden verklaarden, dat aanneming van een +vertalingsrecht van gelijken duur als het auteursrecht voor Zweden en +Noorwegen waarschijnlijk de toetreding tot het Verbond onmogelijk zou +maken; Duitschland zou er voor te vinden zijn, op voorwaarde van +eenstemmigheid van alle staten op dit punt<a class="noteref" id= +"xd20e12170src" href="#xd20e12170" name="xd20e12170src">68</a>.</p> +<p>Uit het rapport der Commissie bleek, dat er, behalve het voorstel +van den Zwitserschen Bondsraad, nog drie andere oplossingen waren +geformuleerd:</p> +<p>1<sup>o</sup>. Een voorstel van de Duitsche delegatie, waarin een +uniforme termijn van tien jaar voor het uitsluitend vertalingsrecht was +aangenomen, te beginnen op het tijdstip van de uitgave eener +geautoriseerde vertaling, en onder voorwaarde dat deze binnen drie jaar +na de uitgave van het oorspronkelijke werk plaats heeft. Een +maximumtermijn derhalve van dertien jaar na de uitgave van het +oorspronkelijke werk.</p> +<p>2<sup>o</sup>. Een van den Zweedschen afgevaardigde Lagerheim +afkomstig voorstel: het vertalingsrecht duurt tien jaar na de uitgave +van het oorspronkelijk werk, mits eene geautoriseerde vertaling in de +taal, waarvoor de bescherming verlangd wordt, binnen drie jaar na die +uitgave verschijnt.</p> +<p>3<sup>o</sup>. Een Fransch voorstel, waarin de volkomen +gelijkstelling van vertalingsrecht met auteursrecht op het origineel +was uitgesproken.</p> +<p>Nadat dit laatste voorstel met drie tegen zes stemmen (en drie +onthoudingen) was verworpen, werd ten slotte het voorstel der Commissie +aangenomen, waarin de berekening van den duur van het vertalingsrecht +uit het Duitsche voorstel was overgenomen (tien jaar na de uitgave der +vertaling, mits deze binnen drie jaar na het oorspronkelijk werk het +licht ziet), terwijl evenals in het Zweedsche voorstel deze voorwaarde +voor elke taal afzonderlijk geldt. Bij de verdediging van haar voorstel +verklaarde de Commissie eenstemmig te zijn in haar oordeel, dat +„<span lang="fr">la tendance de l’époque est +à l’assimilation de la durée du droit exclusif de +traduction à celle du droit sur l’oeuvre +originale</span>”<a class="noteref" id="xd20e12197src" href= +"#xd20e12197" name="xd20e12197src">69</a>, doch dat de voorgestelde +redactie alleen <span class="pagenum">[<a id="xd20e12202" href= +"#xd20e12202" name="xd20e12202">372</a>]</span>gekozen was, om de +toetreding van sommige staten, wier wetgeving nog niet zoover gevorderd +was, mogelijk te maken.</p> +<p>In 1885 werd opnieuw over het artikel gestreden. Weer werd van +Fransche zijde (Lavollée en Renault) op volkomen gelijkstelling +aangedrongen, terwijl weer door Zweden en Noorwegen de onmogelijkheid +werd verklaard om met den toenmaligen stand hunner wetgeving meer te +verleenen dan een vertalingsrecht van tien jaar<a class="noteref" id= +"xd20e12207src" href="#xd20e12207" name="xd20e12207src">70</a>.</p> +<p>Er was nu ook een Engelsch voorstel, om geen termijn in de Conventie +vast te stellen, maar de regeling hiervan aan de inlandsche wetgevingen +over te laten. Voorts was door de Zwitsersche en Italiaansche +afgevaardigden voorgesteld, de bepaling dat eene door den auteur +goedgekeurde vertaling binnen drie jaar moet verschijnen, weg te laten, +óf—indien men hiertoe niet kon besluiten—in elk +geval de termijnen van drie jaar (binnen welke de vertaling moest +verschijnen) en van tien jaar (den duur van het vertalingsrecht) te +verlengen. In het rapport der Commissie worden al deze voorstellen +kortelijk besproken. Door aanneming van het Engelsche voorstel zou +volgens de meerderheid der Commissie te veel speelruimte worden gelaten +aan de inlandsche wetgevingen en de werking der Conventie te zeer +beperkt worden; tegen het Zwitsersch-Italiaansche voorstel werden ook +eenige bezwaren ingebracht, terwijl het Fransche voorstel werd +verworpen (met zes tegen vijf stemmen), niet omdat men het met het +beginsel der gelijkstelling niet eens was, maar omdat de aanneming +hiervan tengevolge zou hebben, dat enkele landen niet tot de Conventie +zouden kunnen toetreden. Men achtte trouwens deze verwerping niet van +overwegend practisch belang, daar er alle reden bestond te verwachten, +dat vóór de verstrijking van den tienjarigen termijn de +Conventie reeds in den gewenschten zin zou zijn gewijzigd.</p> +<p>Het artikel werd ten slotte, zooals de Commissie het had +voorgesteld, in de Conventie opgenomen: het vertalingsrecht duurt tien +jaren na de uitgave van het oorspronkelijke werk, hetzij de auteur al +of niet binnen dien tijd eene vertaling laat verschijnen.</p> +<p>Uit het bovenstaande moge de beteekenis, welke aan art. 5 Conventie +1886 is te hechten, eenigermate duidelijk zijn geworden. De termijn van +tien jaren werd door de groote meerderheid min of meer <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e12218" href="#xd20e12218" name= +"xd20e12218">373</a>]</span>als een overgangsmaatregel beschouwd; men +stelde zich ermede tevreden, omdat nu eenmaal op het oogenblik niet +meer was te bereiken, en in de stellige verwachting, dat het slechts +eene kwestie van tijd was, het juiste beginsel in zijn geheel +doorgevoerd te krijgen. Dat hierover alle Berner gedelegeerden het eens +waren, blijkt wel uit den wensch, zoowel in 1884 als in 1885 +uitgesproken:</p> +<p>„<span lang="fr">Il y aurait lieu de favoriser autant que +possible la tendance vers l’assimilation complète du droit +de traduction au droit de reproduction en +général</span>”<a class="noteref" id= +"xd20e12225src" href="#xd20e12225" name="xd20e12225src">71</a>.</p> +<p>Het werd daarom als vanzelf sprekend beschouwd, dat op de +Conferentie van Parijs de kwestie van het vertalingsrecht niet +onbesproken zou blijven. Frankrijk stond hier weer vooraan met den +eisch van „<i lang="fr">assimilation complète</i>”. +Doch ook toen bleek de tijd daarvoor nog niet volkomen rijp te zijn en +daarom werd, vooral ten gerieve van Engeland en Italië, weer een +middenweg gekozen nl. gelijkstelling in duur, doch op voorwaarde dat +binnen tien jaar na de uitgave van het oorspronkelijke werk eene door +den auteur goedgekeurde vertaling verschijnt in de taal, waarvoor de +bescherming wordt ingeroepen.</p> +<p>Dat de meeste staten ook hiermede nog niet alles bereikt achtten wat +zij wenschten, kan blijken uit de dienaangaande afgelegde +verklaringen<a class="noteref" id="xd20e12243src" href="#xd20e12243" +name="xd20e12243src">72</a>. Zelfs werd, om het den toekomstigen +herzieners der Conventie gemakkelijk te maken, de redactie van de +nieuwe bepaling zoodanig gekozen, dat in den eersten zin het gewenschte +beginsel (volkomen gelijkstelling van vertalingsrecht met auteursrecht) +zonder meer is vooropgesteld, terwijl daarna een nieuwe zin de +beperkende voorwaarde inhoudt, welke men later hoopte te zien +verdwijnen. „<span lang="fr">Nos successeurs n’auront +qu’à supprimer tout ce qui suit cette +phrase</span>”, merkte Renault in zijn rapport daarbij +op<a class="noteref" id="xd20e12251src" href="#xd20e12251" name= +"xd20e12251src">73</a><span class="corr" id="xd20e12255" title= +"Niet in bron">.</span></p> +<p>En zoo is ook werkelijk te Berlijn geschied. Renault, die weer de +opsteller van het commissie-rapport was, kon na aanhaling van zijne in +1896 geschreven woorden zelf de verwezenlijking van den lang +gekoesterden wensch constateeren<a class="noteref" id="xd20e12260src" +href="#xd20e12260" name="xd20e12260src">74</a>. Het voorstel was +uitgegaan van Duitschland, welks Regeering in samenwerking met het +Berner <span class="pagenum">[<a id="xd20e12265" href="#xd20e12265" +name="xd20e12265">374</a>]</span>Bureau de werkzaamheden der +Conferentie had voorbereid. Het nieuwe artikel (art. 8 Conventie 1908) +luidt nu als volgt:</p> +<div class="blockquote"> +<p class="first">De tot een der landen van het Verbond behoorende +auteurs van niet-gepubliceerde werken en de auteurs van werken, welke +voor de eerste maal in een dezer landen gepubliceerd zijn, genieten in +de overige Verbondslanden, tijdens den vollen duur van het recht op het +oorspronkelijke werk, het uitsluitend recht hunne werken te vertalen of +tot de vertaling toestemming te verleenen.</p> +</div> +<p>Eene ernstige bestrijding heeft deze bepaling op de Conferentie van +Berlijn niet gevonden. Alleen van den kant van Japan was een voorstel +ingediend dat er lijnrecht mede in strijd was, nl. om het uitsluitend +vertalingsrecht—doch alleen in de betrekkingen tusschen Japan en +de overige Verbondslanden—geheel te doen vervallen. Als argument +voor deze exceptionneele bepaling werd aangevoerd, dat de Japansche +taal aanmerkelijk in karakter verschilt met de Europeesche talen, dat +daarom het vertalen in en uit het Japansch hoogst moeilijk is en zelden +voorkomt, en dat het belang zoowel van Japan zelf als van de andere +beschaafde staten meebracht, dat aan dit toch al gebrekkig letterkundig +ruilverkeer zoo min mogelijk hinderpalen in den weg werden gelegd. Tot +deze hinderpalen meende de Japansche delegatie nu ook het uitsluitend +vertalingsrecht te moeten rekenen<a class="noteref" id="xd20e12273src" +href="#xd20e12273" name="xd20e12273src">75</a>.</p> +<p>Het was te voorzien, dat de Berlijnsche Conferentie op dit voorstel +niet in zou gaan. In het rapport van Renault wordt er met hoffelijke +termen gewag van gemaakt, doch toch zóó, dat wel blijkt, +dat van aannemen van het voorstel geen kwestie is geweest. Duidelijk +wordt te kennen gegeven, dat ten gerieve van één staat +niet van een van de grondbeginselen der Conventie kon worden afgeweken. +Bovendien werd opgemerkt, dat de ervaring met het uitsluitend +vertalingsrecht in Europa opgedaan juist het tegenovergestelde had +geleerd van hetgeen de Japansche delegatie vreesde. Nergens worden +ernstige vertalers door onredelijke eischen der auteurs tegengehouden; +zij komen er juist eerder toe eene vertaling te ondernemen, wanneer zij +de zekerheid hebben, tegen andere vertalingen beschermd te zullen +zijn<a class="noteref" id="xd20e12281src" href="#xd20e12281" name= +"xd20e12281src">76</a>. <span class="pagenum">[<a id="xd20e12286" href= +"#xd20e12286" name="xd20e12286">375</a>]</span></p> +<p>Japan zag dus zijn voorstel geheel terzijde gesteld en moest zich +bij dit besluit der Conferentie wel neerleggen. Daar het reeds +toegetreden is tot de Add. Acte van Parijs, blijft er—tenzij het +geheel uit de Unie wil treden—geen andere weg voor dit land over, +dan zich te blijven vasthouden aan hetgeen te Parijs ten aanzien van +het vertalingsrecht is bepaald (gelijkstelling in duur met het overige +auteursrecht, mits binnen tien jaar eene vertaling met goedkeuring van +den auteur verschijnt). Op de zitting van 13 November 1908 werd bij de +behandeling van het nieuwe artikel 8 dan ook door den Japanschen +gedelegeerde Horiguchi Kumaichi eene verklaring in dien zin afgelegd. +Eenzelfde verklaring werd daar ook namens Spanje gedaan<a class= +"noteref" id="xd20e12289src" href="#xd20e12289" name= +"xd20e12289src">77</a>. Deze twee staten zullen dus bij de +bekrachtiging der Conventie 1908 artikel 8 niet aanvaarden, maar zich +houden aan de bepaling van art. 5 Conventie 1886, gewijzigd door de +Add. Acte van Parijs.</p> +<p>Daarentegen bestaat er alle kans dat Zweden en Noorwegen, de twee +eenige Verbondsstaten, die de Add. Acte nog niet hebben bekrachtigd en +die dus in de internationale betrekkingen nog slechts een +vertalingsrecht van tien jaar erkennen krachtens het ongewijzigde art. +5 Conventie 1886, het nieuwe art. 8 Conventie 1908 onvoorwaardelijk +zullen aanvaarden, zoodat zij van de achterhoede plotseling in de +voorste rij zullen komen te staan<a class="noteref" id="xd20e12297src" +href="#xd20e12297" name="xd20e12297src">78</a>.</p> +<hr class="tb"> +<p>Men ziet uit het bovenstaande, hoe het beginsel van een uitsluitend +vertalingsrecht van even langen duur als het overige auteursrecht, dat +reeds door de ontwerpers der Conventie van Bern als het juiste werd +erkend, gestadig in het Verbond veld heeft gewonnen. De Conventie 1886 +verleende een vertalingsrecht van slechts tien jaar; de Add. Acte +maakte den duur gelijk aan dien van het overige auteursrecht, doch +onder voorwaarde, dat binnen tien jaar eene geautoriseerde vertaling +verscheen; totdat eindelijk de Conventie 1908 ook deze beperking wegnam +en het juiste beginsel in zijn vollen omvang invoerde. <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e12313" href="#xd20e12313" name= +"xd20e12313">376</a>]</span></p> +<p>Tusschen deze drie verschillende regelingen zal dus een staat, die +zich bij het Verbond wenscht aan te sluiten, hebben te kiezen. Over +deze keus—speciaal in verband met de toetreding van ons +land—zal zoo aanstonds nog het een en ander worden gezegd. Ik +wensch echter eerst nog een oogenblik stil te staan bij de beteekenis +der genoemde Conventie-bepalingen. Daar ons land hoogstwaarschijnlijk +niet—of tenminste niet terstond bij de aansluiting—het +nieuwe art. 8 onvoorwaardelijk zal aanvaarden, kunnen daarbij de +bepalingen van 1886 en 1896 niet geheel voorbij worden gegaan.</p> +<p>Het vertalingsrecht—en dit geldt voor alle drie de +regelingen—behoort tot die rechten, welke in de Conventie zelve +gecodificeerd zijn; of zooals de Conventie 1908 (art. 4 lid 1) ze, in +tegenstelling met de rechten die op de landswetten berusten, noemt: +„<span lang="fr">droits spécialement accordés par +la présente Convention</span>”. De bedoelde bepalingen +houden dus—zooals het door sommige schrijvers is +uitgedrukt—<i>dwingend materieel recht</i> in; d. w. z. het +vertalingsrecht geldt in het geheele Verbond binnen de grenzen, welke +de Conventie zelve daarvoor gesteld heeft, onafhankelijk van de +bepalingen, welke de inlandsche wetten op dit punt mochten bevatten. +Deze wetten zijn slechts toepasselijk, voorzoover dit uit de bepalingen +der Conventie valt op te maken. Art. 8 Conventie 1908 bepaalt b.v. dat +het vertalingsrecht evenlang duurt als „het recht op het +oorspronkelijke werk”; middellijk is dus ook de inlandsche wet +van het betreffende land van invloed, daar deze den duur van het recht +op het oorspronkelijke werk bepaalt of althans meehelpt bepalen. De +bijzondere bepalingen, die de landswetten <i>op het vertalingsrecht</i> +mochten bevatten, worden echter door de Conventie geheel terzijde +gesteld. Dit sluit natuurlijk ook in, dat eventueel door deze wetten +voorgeschreven bijzondere voorwaarden of formaliteiten voor het +vertalingsrecht niet in acht behoeven te worden genomen<a class= +"noteref" id="xd20e12327src" href="#xd20e12327" name= +"xd20e12327src">79</a>. <span class="pagenum">[<a id="xd20e12339" href= +"#xd20e12339" name="xd20e12339">377</a>]</span></p> +<p>Hierbij dient men echter te bedenken, dat de Conventie slechts een +minimum van bescherming waarborgt, d. w. z. dat hare bepalingen nooit +de strekking kunnen hebben, om rechten, die, indien zij niet bestond, +zouden kunnen worden ingeroepen, geheel of gedeeltelijk te doen +vervallen. Over dezen algemeenen regel, die nu in de Conventie 1908 +(art. 19) eene stellige uitdrukking heeft gevonden, is hierboven, bij +de behandeling van art. 7 Conventie 1908 en art. 2 lid 2 Conventie 1886 +gesproken. In dit verband is hij alleen van practisch belang ten +aanzien van de bepalingen der Conventie 1886 en der Add. Acte, daar +deze, in tegenstelling met het nieuwe art. 8 Conventie 1908, het +vertalingsrecht nog beperkingen in den weg leggen.</p> +<p>De strekking van den bedoelden regel, waarover vroeger nog wel +getwist werd, doch die nu in art. 19 Conventie 1908 duidelijk staat +aangegeven, is deze, dat de rechten van wijdere strekking of langeren +duur der inlandsche wetten alleen dán ondanks de voor de auteurs +minder gunstige bepalingen der Conventie kunnen worden ingeroepen, +indien die rechten geheel buiten de Conventie om bestaan. De grond van +den regel heeft men hierin te zoeken, dat de Conventie in geen enkel +opzicht de auteurs, die onder hare bepalingen staan, in slechter +conditie wil brengen dan zij zonder de Conventie zouden zijn. Indien de +wet van een land—zooals b.v. in Luxemburg het geval is—op +alle werken toepasselijk is, onverschillig wie auteur is en waar het +werk is uitgekomen, dan zullen dus ook voor de werken uit de andere +Verbondslanden de bepalingen dezer wet, voorzoover zij meer bescherming +verleenen dan de Conventie, voor den rechter van dit land kunnen worden +ingeroepen. Als men zich echter op de Conventie moet beroepen, dan moet +met den beschermingstermijn, dien de Conventie stelt, genoegen worden +genomen. Gesteld dus, dat Nederland tot de Conventie toetrad zonder het +nieuwe art. 8 Conventie 1908 te bekrachtigen, doch op den voet van het +oude art. 5 Conventie 1886, dan zou b.v. in Duitschland, waar de +Nederlandsche werken nú onbeschermd zijn, het uitsluitend +vertalingsrecht van deze werken slechts tien jaren duren, hoewel +volgens de Duitsche wet het vertalingsrecht met het auteursrecht in +tijdsduur is gelijkgesteld. Daarentegen zou het uitsluitend +vertalingsrecht van vijftig jaar na den dood des auteurs, dat nú +krachtens de Luxemburgsche wet in dat land de Nederlandsche auteurs +genieten, door de toetreding van ons land bij het Verbond niet worden +opgeheven of verkort. <span class="pagenum">[<a id="xd20e12344" href= +"#xd20e12344" name="xd20e12344">378</a>]</span></p> +<p>Er zijn nu nog enkele opmerkingen te maken, die uitsluitend het oude +art. 5 Conventie 1886 en Add. Acte 1896 raken.</p> +<p>Het artikel—zoowel in zijne oorspronkelijke gedaante als na de +wijziging die er te Parijs in is gebracht—begint aldus:</p> +<div class="blockquote"> +<p class="first">De tot een der landen van het Verbond behoorende +auteurs of hunne rechtverkrijgenden genieten in de andere landen het +uitsluitend recht hunne werken te vertalen, enz.</p> +</div> +<p>Alleen dus de werken van „tot een der landen van het Verbond +behoorende auteurs” worden genoemd. Dit beteekent echter niet, +dat de bepaling niet toepasselijk zou zijn op de binnen het Verbond +uitgegeven werken van vreemde auteurs, die genoemd worden in art. 6 +Conventie 1908 en art. 3 Conventie 1886. In laatstgenoemd artikel +worden eenvoudig „de bepalingen dezer Conventie” op de +bedoelde werken toepasselijk verklaard en artikel 1, II Add. Acte, +waardoor dit artikel gewijzigd wordt, houdt in, dat de auteurs van deze +werken „de bescherming door de Conventie en de Additionneele Acte +verleend” zullen genieten. Hieronder is dus ook het uitsluitend +vertalingsrecht begrepen. Art. 6 Conventie 1908 is nog duidelijker en +spreekt van „de rechten, die door de tegenwoordige Conventie +worden toegekend”. Deze rechten kunnen echter alleen in de +<i>andere</i> landen, niet in het land van herkomst worden ingeroepen +(cf. art. 4 lid 1, artt. 5 en 6 Conventie 1908).</p> +<p>De termijn van tien jaar (zoowel die voor den <i>duur</i> van het +vertalingsrecht van het ongewijzigde art. 5 Conventie 1886, als de +zoogenaamde „<i lang="de">Benützungsfrist</i>” van de +Add. Acte) wordt berekend naar het tijdstip der <i>uitgave</i>; hieruit +volgt, dat het vertalingsrecht van onuitgegeven werken niet aan een +bepaalden termijn wordt gebonden en derhalve evenlang duurt als het +auteursrecht in het algemeen. De redactie van het gewijzigde artikel +laat geen ruimte over voor eene andere uitlegging<a class="noteref" id= +"xd20e12369src" href="#xd20e12369" name="xd20e12369src">80</a>; wat het +artikel in zijne oude gedaante betreft zou men nog kunnen twijfelen, +daar hierin niet de gelijkstelling in duur van vertalings- en +auteursrecht als algemeene regel is vooropgesteld. Eene andere +uitlegging dan de bovengenoemde is echter moeilijk denkbaar en zou +hoogstwaarschijnlijk ook met de bedoeling van de ontwerpers der +bepaling in strijd zijn. Er bestaat geen grond voor de onderstelling, +dat het artikel in het geheel niet op onuitgegeven <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e12378" href="#xd20e12378" name= +"xd20e12378">379</a>]</span>werken toepasselijk zou zijn; en daar het +alleen voor uitgegeven werken een bepaalden tijdsduur vaststelt, ligt +het voor de hand, dat voor de andere (dus de niet-uitgegeven) werken +het <span class="corr" id="xd20e12381" title= +"Bron: vertalingsrechts">vertalingsrecht</span> duurt, zoolang het werk +overigens van de bescherming der Conventie geniet.</p> +<p>In het tweede, derde en vierde lid van art. 5 Conventie 1886, waarin +de Add. Acte van Parijs geene veranderingen heeft aangebracht, worden +nog eenige detail-regelingen gegeven betreffende de berekening van den +termijn, welke geene nadere verklaring behoeven. Alleen kan het zijn +nut hebben, te wijzen op de beteekenis, welke men heeft willen hechten +aan de woorden „aflevering” (<i lang="fr">livraison</i>) en +„verslagen of tijdschriften” (<i lang="fr">bulletins ou +cahiers</i>). Onder „livraison” verstond de Commissie van +1885, die het artikel geredigeerd heeft: „<span lang="fr">une +partie d’un ouvrage paraissant par fascicules successifs, qui ne +forme pas en elle même une publication séparée, +mais est si indissolublement liée au reste de l’ouvrage, +soit par la pagination, soit par son ensemble typographique, que le +défaut d’une seule livraison rendrait l’ensemble de +l’ouvrage incomplet et défectueux</span>”<a class= +"noteref" id="xd20e12395src" href="#xd20e12395" name= +"xd20e12395src">81</a>. Het Nederlandsche woord +„aflevering” geeft hier m.i. het juiste aequivalent; men +spreekt hier echter ook van afleveringen van een tijdschrift: deze +zullen niet onder de „<span lang="fr">livraisons</span>” +maar onder de „<span lang="fr">cahiers ou bulletins</span>” +vallen.</p> +<p>Het nieuwe art. 8 Conventie 1908 geeft, dank zij ook de meer +nauwkeurige redactie, geen aanleiding tot verschillende interpretatie. +Afzonderlijk worden erin genoemd de onuitgegeven werken van auteurs die +tot een der Verbondslanden behooren, en de uitgegeven werken, waarvan +de eerste uitgave binnen het Verbond heeft plaats gehad; terwijl +voorts—in overeenstemming met de bepalingen van art. 4 lid 1, +art. 5 en art. 6 Conventie 1908—onderscheid wordt gemaakt +tusschen de bescherming in het land van herkomst en die in de overige +Verbondslanden. Alleen in de laatste kunnen de auteurs krachtens het +artikel aanspraak maken op het vertalingsrecht der Conventie. Daar het +artikel geen bijzonderen termijn voor het vertalingsrecht stelt, konden +de bepalingen van lid 2, 3 en 4 van art. 5 Conventie 1886 geheel +vervallen. <span class="pagenum">[<a id="xd20e12410" href="#xd20e12410" +name="xd20e12410">380</a>]</span></p> +<p>Ten slotte nog enkele opmerkingen over het uitsluitend +vertalingsrecht der Conventie in verband met eene toekomstige +aansluiting van ons land bij het Verbond. Zooals bekend hebben de +tegenstanders van onze aansluiting het juist op het vertalingsrecht +gemunt; indien dit slechts uit de Conventie kon worden geschrapt, of +indien er een nòg korteren duur dan tien jaar (art<span class= +"corr" id="xd20e12413" title="Niet in bron">.</span> 5 Conventie 1886) +aan kon gegeven worden, zou waarschijnlijk bijna niemand meer eenig +bezwaar tegen het toetreden van ons land maken.</p> +<p>Het behoeft echter na het voorgaande nauwelijks te worden gezegd, +dat er niet de allerminste kans bestaat dat de Verbondsstaten eerlang +tot eene inkrimping of afschaffing van het vertalingsrecht zullen +overgaan. Langzaam maar zeker heeft dit recht, dat in de internationale +betrekkingen van zooveel gewicht is, in het Verbond de erkenning +gevonden, die het naar recht en billijkheid verdient. Van eene +kentering der gevoelens op dit punt is niets te bespeuren. Alleen de +houding van Japan op de Berlijnsche Conferentie zou hieraan kunnen doen +denken; doch het onthaal, dat het Japansche voorstel aldaar vond, +bewijst wel dat er aan een teruggang op den afgelegden weg niet valt te +denken.</p> +<p>Ons land zal dus, wil het niet voor altijd buiten het Verbond +blijven, op zijn minst de regeling van art. 5 Conventie 1886, een +vertalingsrecht dus van tien jaar, dienen te aanvaarden. Dat toetreding +op deze voorwaarde nog mogelijk is, is een gevolg van de +tegemoetkomende houding, welke door de Verbondslanden op de Berlijnsche +Conferentie is aangenomen tegenover landen als het onze, die nog geen +deel uitmaken van het Verbond en die voor de invoering eener volledige +internationale auteursbescherming nog eenigszins huiverig zijn. Men +heeft dezen landen—en hierbij had men vooral Rusland en Nederland +op het oog—het toetreden tot het Verbond gemakkelijk willen +maken, door hen niet te dwingen terstond alle bepalingen te aanvaarden, +waartoe nu eerst de landen, die van den aanvang af lid van het Verbond +zijn geweest, na een tijdperk van geleidelijke ontwikkeling, waren +gekomen. Ook aan de landen, die zich tot nu toe buiten de +internationale auteursrechts-regeling hadden gehouden, wilde men de +gelegenheid geven denzelfden geleidelijken weg te volgen en dezelfde +ervaringen op te doen, niet twijfelende, of ook zij zouden, wanneer +eenmaal de eerste stap zou zijn gezet, de noodzakelijkheid inzien om in +dezelfde richting verder te gaan. <span class="pagenum">[<a id= +"xd20e12420" href="#xd20e12420" name="xd20e12420">381</a>]</span></p> +<p>Afgaande op de verklaring, welke door den Nederlandschen +gedelegeerde Mr. F. W. J. G. Snijder van Wissenkerke op de Berlijnsche +Conferentie is afgelegd<a class="noteref" id="xd20e12423src" href= +"#xd20e12423" name="xd20e12423src">82</a>, mag men aannemen, dat het in +het voornemen onzer Regeering ligt, van deze aangeboden gelegenheid om +met een vertalingsrecht van slechts tien jaar (het oude art. 5 +Conventie 1886) toe te treden, gebruik te maken. Hoogstwaarschijnlijk +zal ook onze volksvertegenwoordiging, gegeven de sterke oppositie die +hier nog tegen een vertalingsrecht van eenigszins langen duur bestaat, +slechts onder die voorwaarde de voor onze toetreding vereischte +goedkeuring verleenen.</p> +<p>Het behoeft geen verder betoog, dat onze toetreding tot het Verbond +in dat geval niet meer zal zijn dan een eerste stap op den goeden weg. +Wij zullen dan nog altijd op het meest belangrijke punt van +internationaal auteursrecht ongeveer twintig jaar ten achter zijn bij +bijna alle andere beschaafde staten. Men zou kunnen aanvoeren, dat het +niet goed is te hard van stapel te loopen en dat het beter is, evenals +de andere landen vóór ons hebben gedaan, te beginnen met +een vertalingsrecht van tien jaar bij wijze van overgangsmaatregel. +Later—wellicht nog vóórdat de eerste tien jaren +verstreken zijn—zou men dan tot invoering van den langeren +termijn kunnen overgaan.</p> +<p>Met eene dergelijke redeneering zou men echter blijk geven van te +groote voorzichtigheid. Indien men inziet, dat het op den duur toch +eens zoover zal komen, dat in ons land een vertalingsrecht van even +langen duur als het overige auteursrecht wordt erkend, dan bestaat er +geen reden om dit tijdstip nog langer te willen verschuiven. Want, ook +afgezien van alle overwegingen van principieel-juridischen aard, zou +een onvoorwaardelijk aanvaarden van het nieuwe artikel 8 Conventie 1908 +verre de voorkeur verdienen boven het zich vastklampen aan de oude +bepaling der Conventie 1886. Wat toch zou het gevolg zijn van dit +laatste? Niet alleen, dat de werken uit de andere landen in ons land +slechts tien jaar tegen vertalingen beschermd zouden zijn, maar ook dat +voor alle Nederlandsche werken in het geheele Verbond diezelfde korte +termijn zou gelden. De Nederlandsche werken (d.w.z. de in Nederland +uitgegeven werken en de onuitgegeven werken van Nederlandsche auteurs) +zouden dus overal aanmerkelijk minder goed beschermd zijn dan de werken +uit andere <span class="pagenum">[<a id="xd20e12432" href="#xd20e12432" +name="xd20e12432">382</a>]</span>landen. Dit zou waarschijnlijk het, +reeds door mij genoemde, gevolg hebben, dat Nederlandsche auteurs, die +ook in het buitenland (en dan natuurlijk alleen in vertaling) gelezen +en opgevoerd worden, hunne werken niet hier, maar in een ander +Verbondsland (b.v. België of Duitschland) zouden uitgeven. Des te +eerder zouden zij hiertoe kunnen overgaan, daar de uitgave in een ander +Verbondsland, zooals wij hierboven gezien hebben, na onze toetreding +tot de Conventie niet meer het gevolg zou hebben, dat de bescherming in +Nederland zelf ophield.</p> +<p>Er zijn zeer zeker nog andere en sterkere argumenten, die ervoor +pleiten om bij onze aansluiting terstond art. 8 Conventie 1908 +onvoorwaardelijk te bekrachtigen, doch ik heb op het bovenstaande den +nadruk willen leggen, omdat een vertalingsrecht van tien jaar „om +mee te beginnen” waarschijnlijk zal worden aangeprezen juist als +een maatregel in het belang der uitgevers en drukkers. Men ziet nu, dat +hij in sommige opzichten juist het tegenovergestelde gevolg zou kunnen +hebben.</p> +<hr class="tb"> +<p>Het vertalingsrecht van onze wet is nog beperkter dan dat van de +Conventie 1886. Voor onuitgegeven werken staat het met het overige +auteursrecht in tijdsduur gelijk (art. 5<i>a</i> j<sup>o</sup> art. 16, +1<sup>o</sup>); voor uitgegeven werken echter (en deze vormen +natuurlijk verreweg de belangrijkste categorie) duurt het slechts vijf +jaar na de uitgave en dan nog onder voorwaarde, dat het op de +voorgeschreven wijze zij voorbehouden en dat de vertaling binnen drie +jaar verschenen zij (art. 5<i>b</i>). Deze bepalingen hebben echter, +zooals reeds is opgemerkt, geene practische beteekenis, daar onze wet +alleen toepasselijk is op in het Rijk door den druk gemeen gemaakte +werken. Zij zouden ook geen beletsel zijn voor de toetreding van ons +land tot de Conventie. Er zijn meer voorbeelden van Verbondslanden, die +in hunne binnenlandsche wetgeving onder het minimum bleven, dat de +Conventie voor het vertalingsrecht vaststelt (Duitschland +vóór de wet van 19 Juni 1901; Denemarken, dat in 1902 tot +de Conventie met de Add. Acte toetrad en eerst in 1904 zijne wetgeving +in overeenstemming hiermede wijzigde; Italië met een +vertalingsrecht van tien jaar en Zwitserland met een +„Benützungsfrist” van vijf jaar, hoewel beide staten +de Additionneele Acte hebben bekrachtigd).</p> +<p>Het vertalingsrecht der Conventie bestaat, zooals hierboven is +uiteengezet, <span class="pagenum">[<a id="xd20e12454" href= +"#xd20e12454" name="xd20e12454">383</a>]</span>onafhankelijk van de +bijzondere bepalingen der inlandsche wetten op dit punt. Deze wetten +blijven dus in de gevallen, waar de Conventie toepasselijk is, buiten +toepassing en behoeven daarom ook niet aan zekere, door de Conventie te +stellen, eischen te voldoen<a class="noteref" id="xd20e12456src" href= +"#xd20e12456" name="xd20e12456src">83</a>. Ter wille der rechtseenheid +is het echter gewenscht, dat de inlandsche wet ook op dit punt met de +Conventie in overeenstemming zij. Daarom kan worden verwacht, dat +wanneer Nederland tot het Verbond toetreedt, in onze wet dezelfde +regeling zal worden overgenomen, die krachtens ons lidmaatschap van het +Verbond in de internationale betrekkingen zullen gelden, dus: óf +een vertalingsrecht van tien jaar (ongewijzigd art. 5 Conventie 1886); +óf een vertalingsrecht van even langen duur als het overige +auteursrecht, mits binnen tien jaar eene geautoriseerde vertaling +verschijnt (art. 5 Conventie 1886 gewijzigd door Add. Acte 1896); +óf eindelijk de volkomen gelijkstelling van het vertalingsrecht +met het overige auteursrecht (art. 8 Conventie 1908).</p> +</div> +</div> +<div class="div4" id="ch7.2.2.2"> +<div class="divHead"> +<h5 class="main">II Dagbladen en tijdschriften (Conv. 1908 art. 9; +Conv. 1886 art. 7; Add. Acte 1896 art. 1, IV)</h5> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De omstandigheden, die tot het vaststellen van +bijzondere bepalingen voor het auteursrecht op in tijdschriften en +dagbladen gepubliceerde stukken aanleiding geven, doen zich ook in de +internationale verhoudingen voor. Bijna geen courant kan het zonder +aanhalingen en ontleeningen uit toonaangevende buitenlandsche bladen +stellen. Het van elkander overnemen van berichten en artikelen behoort +tot de internationale persgebruiken, die evenmin als de binnenlandsche +bij de regeling van het auteursrecht over het hoofd mogen worden +gezien.</p> +<p>Hoewel nóch in het ontwerp der <i lang="fr">Association</i>, +nóch in dat van den Zwitserschen Bondsraad, eene afzonderlijke +bepaling hierover voorkwam, werd toch de kwestie op de Conferenties te +Bern van 1884 en 1885 aan de orde gesteld en langdurig besproken. In +1884 zegevierde een Duitsch voorstel (art. 9 Ontw. 1884), volgens +hetwelk ontleeningen aan tijdschriften en dagbladen zouden worden +vrijgelaten, behalve wat betreft feuilleton-romans en artikelen over +eenig <span class="pagenum">[<a id="xd20e12475" href="#xd20e12475" +name="xd20e12475">384</a>]</span>onderwerp van wetenschap of kunst, +terwijl het auteursrecht zou kunnen worden voorbehouden van andere +opstellen van eenigen omvang (<i lang="fr">articles de quelque +étendue</i>), onder welke laatste echter niet zouden worden +gerekend die over de politiek<a class="noteref" id="xd20e12480src" +href="#xd20e12480" name="xd20e12480src">84</a>.</p> +<p>In 1885 kwam de Commissie, na verschillende andere oplossingen +verworpen te hebben, met een nieuw voorstel, dat behoudens eene kleine +redactie-wijziging, het volgend jaar onveranderd in de Conventie is +opgenomen.</p> +<p>Het artikel (art. 7 Conventie 1886) strekt de vrijheid, om uit +dagbladen en tijdschriften over te nemen, uit tot bijdragen van elken +aard, tenzij de auteur of uitgever dit uitdrukkelijk heeft verboden. +Doch voor twee categorieën, nl. nieuwtjes (<i lang="fr">nouvelles +du jour</i>) en gemengde berichten (<i lang="fr">faits divers</i>) is +zelfs het stellen van een verbod uitgesloten; deze kunnen dus in elk +geval zonder toestemming van auteur of uitgever worden overgenomen.</p> +<p>Deze bepalingen vonden al dadelijk van verschillende zijden +afkeuring; het gevolg was, dat op de Conferentie van Parijs niet minder +dan vijf verschillende wijzigingsvoorstellen werden ingediend, resp. +afkomstig van: Frankrijk, Duitschland, België, Noorwegen en +Monaco<a class="noteref" id="xd20e12498src" href="#xd20e12498" name= +"xd20e12498src">85</a>. De Commissie kwam na lange beraadslaging ten +slotte tot eene redactie, waarin zooveel mogelijk met de verschillende +wenschen was rekening gehouden, doch waarbij zich België en +Italië slechts noodgedrongen neerlegden<a class="noteref" id= +"xd20e12503src" href="#xd20e12503" name="xd20e12503src">86</a>.</p> +<p>Het gewijzigde artikel 7 onderscheidt drie categorieën +pers-bijdragen:</p> +<p><i>a</i>) feuilleton-romans en novellen, die onvoorwaardelijk +beschermd zijn;</p> +<p><i>b</i>) andere artikelen in dagbladen of tijdschriften, die niet +mogen worden overgenomen, mits auteur of uitgever uitdrukkelijk +verklaren, dat zij den nadruk (waaronder natuurlijk ook te verstaan is +overnemen in eene andere taal) verbieden. Ontbreekt deze verklaring, +dan mag het artikel worden overgenomen, doch slechts met vermelding van +de bron;</p> +<p><i>c</i>) artikelen over de politiek, nieuwtjes en gemengde +berichten, waarvan het auteursrecht niet kan worden voorbehouden. +<span class="pagenum">[<a id="xd20e12522" href="#xd20e12522" name= +"xd20e12522">385</a>]</span></p> +<p>Op de Conferentie van Berlijn heerschte weer evenveel verdeeldheid +over dit vraagstuk als op de vorige Conferentiën. Er waren wederom +verschillende wijzigings voorstellen, nl. van: Duitschland, +België, Engeland en Italië<a class="noteref" id= +"xd20e12525src" href="#xd20e12525" name="xd20e12525src">87</a>. Ook +duurde het lang, voordat men in den boezem der Commissie, die dit alles +te verwerken had, tot eenstemmigheid was gekomen<a class="noteref" id= +"xd20e12531src" href="#xd20e12531" name="xd20e12531src">88</a>. Het +resultaat was in ’t kort het volgende.</p> +<p>In het nieuwe artikel (art. 9 Conventie 1908) wordt als algemeene +regel vooropgesteld, dat de inhoud van dagbladen en tijdschriften +(„feuilleton-romans, novellen en alle andere, hetzij +letterkundige, wetenschappelijke of kunstwerken, onverschillig wat het +onderwerp ervan is”) niet zonder toestemming der auteurs +gereproduceerd mag worden.</p> +<p>Het staat echter aan een <i>dagblad</i> vrij, uit een ander +<i>dagblad</i> (van tijdschriften wordt dus niet meer gesproken) die +artikelen (geen feuilleton-romans en novellen) over te nemen, waarvan +de reproductie niet uitdrukkelijk is verboden. De bron moet daarbij +worden genoemd.</p> +<p>Verder bepaalt het artikel, dat de Conventie niet toepasselijk is op +nieuwtjes of gemengde berichten, die het karakter van eenvoudige +persinformaties dragen.</p> +<hr class="tb"> +<p>De beteekenis der wijzigingen, die de Conventie in deze materie +achtereenvolgens heeft ondergaan, zal duidelijker worden, indien men de +verschillende vragen, waarop een antwoord moest worden gevonden, een +oogenblik afzonderlijk beschouwt.</p> +<p>Wat in het algemeen de strekking is van bijzondere bepalingen op het +auteursrecht der journalisten behoeft geen lange uiteenzetting: het is +het waarborgen eener zekere vrijheid in het van elkander overnemen van +artikelen en berichten; dus het geoorloofd verklaren van handelingen, +die anders volgens den algemeenen regel inbreuk op het auteursrecht +zouden uitmaken. Er zijn dus vragen van tweeërlei aard te +beantwoorden. In de eerste plaats: voor welke soorten van werken en +bijdragen behoort deze vrijheid verleend te worden?—en ten +tweede: waarin bestaat deze vrijheid; hoever moet zij in elk geval +worden uitgestrekt? <span class="pagenum">[<a id="xd20e12556" href= +"#xd20e12556" name="xd20e12556">386</a>]</span></p> +<p>Ten aanzien der eerste vraag kan al dadelijk worden opgemerkt, dat +de inhoud van een dagblad gedeeltelijk gevormd wordt door berichten en +mededeelingen, die geen auteurs-scheppingen zijn en waarvan dus de +reproductie nooit een inbreuk op het auteursrecht kan uitmaken. Deze +werken zouden dus in eene regeling, die alleen het auteursrecht +betreft, geheel buiten beschouwing kunnen blijven. Zeer juist is, wat +hierover op de Parijsche Conferentie de gedelegeerde de Borchgrave in +het midden bracht: „<span lang="fr">Le régime +spécial adopté pour les nouvelles du jour et les faits +divers pourrait échapper à toute critique +sérieuse. On ne conçoit pas de droit d’auteur +là où il n’y a ni oeuvre littéraire, ni +création de l’esprit dans le sens élevé du +mot. Si donc il y a lieu de protéger les informations et les +faits divers contre les emprunts peu scrupuleux de certains journaux, +c’est dans une loi spéciale, et non pas dans une loi +relative au droit d’auteur, qu’il faut réaliser +cette protection. Elle échappe à l’objet propre de +notre matière</span>”<a class="noteref" id="xd20e12562src" +href="#xd20e12562" name="xd20e12562src">89</a>.</p> +<p>Deze zienswijze is pas in de Conventie 1908 duidelijk tot +uitdrukking gekomen. Het laatste lid van art. 9 bepaalt, dat „de +bescherming der Conventie” niet van toepassing is op nieuwtjes en +gemengde berichten, die het karakter van eenvoudige pers-informaties +dragen. Er is op de Conferentie van Berlijn nog sprake van geweest, +eene bepaling op te nemen tegen het overnemen van telegraphische +berichten uit dagbladen<a class="noteref" id="xd20e12569src" href= +"#xd20e12569" name="xd20e12569src">90</a>. Doch men heeft ingezien, dat +men daarmede buiten het gebied van het auteursrecht zou treden. Daarom +is ook de bovengenoemde redactie gekozen van art. 9 laatste lid, waarin +duidelijk staat uitgedrukt, dat de Conventie zich met de bedoelde +berichten in het geheel niet inlaat en zich over het al of niet +rechtmatige van het overnemen ervan niet uitspreekt<a class="noteref" +id="xd20e12575src" href="#xd20e12575" name="xd20e12575src">91</a>. Dit +is juister dan hetgeen de Conventie 1886 en de Add. Acte 1896 op dit +punt bepaalden, dat nl. op de bedoelde berichten (en ook op politieke +artikelen, waarover straks) het <i>verbod van nadruk</i>, dat de auteur +of uitgever krachtens de voorafgaande bepaling kon stellen, niet +toepasselijk <span class="pagenum">[<a id="xd20e12590" href= +"#xd20e12590" name="xd20e12590">387</a>]</span>was (art. 7 laatste +lid). Hieruit zou de verkeerde gevolgtrekking kunnen worden gemaakt, +dat het krachtens de Conventie in alle gevallen vrijstond, berichten +uit dagbladen zonder toestemming van schrijver of uitgever over te +nemen, ook indien daarin b.v. een daad van deloyale concurrentie was te +zien. In hoofdzaak echter komen de bepalingen van art. 7 laatste lid +Conventie 1886 en Add. Acte en van art. 9 laatste lid Conventie 1908 op +hetzelfde neer hierin nl. dat er van auteursrecht op de bedoelde +berichten in geen geval sprake kan zijn. Om die reden kunnen zij ook +verder buiten beschouwing blijven.</p> +<p>Wij staan dus nu nog voor de vraag, welke de producten van +journalistieken arbeid zijn, waarvoor afzonderlijke bepalingen noodig +zijn.</p> +<p>Er valt in de eerste plaats te wijzen op een belangrijk verschilpunt +tusschen de Conventie 1886 en de Add. Acte 1896 eenerzijds en de +Conventie 1908 anderzijds. Volgens de oude regeling worden in het +algemeen als journalistiek werk beschouwd de stukken, die in +<i>tijdschriften en dagbladen</i> zijn verschenen, terwijl de Conventie +1908 uitsluitend daartoe rekent wat in <i>dagbladen</i> is verschenen. +Ten aanzien der tijdschriften meende men op de Conferentie van Berlijn, +dat voor bijzondere bepalingen geen grond bestond; eene opvatting, +waarmede het niet moeilijk valt zich te vereenigen, indien men zich +rekenschap geeft van de redenen, die eene afzonderlijke behandeling der +journalistieke producten in het auteursrecht noodig maken. Van een +publicist in een tijdschrift kan niet, zooals van een dagbladschrijver, +het verlangen worden verondersteld, om zooveel mogelijk in andere +bladen gereproduceerd te worden. Aan den anderen kant bestaat ook voor +een tijdschrift niet de noodzakelijkheid, die de directie van een +dagblad, die hare lezers volledig wil inlichten, wél zal +gevoelen, om stukken uit andere bladen over te nemen.</p> +<p>De kring der journalistieke werken werd dus door deze nieuwe +bepaling der Conventie 1908 reeds vrij aanmerkelijk vernauwd.</p> +<p>Gaan wij thans de verschillende soorten pers-bijdragen afzonderlijk +na, waarbij in verband met het voorgaande in het oog dient te worden +gehouden, dat de nieuwsberichten, die geen auteursproducten zijn, +geheel buiten beschouwing blijven en dat de bepalingen der Conventie +1886 en der Add. Acte op stukken in tijdschriften en dagbladen, die der +Conventie 1908 alleen op die in dagbladen slaan.</p> +<p>Wij hebben dan te onderscheiden: <span class="pagenum">[<a id= +"xd20e12609" href="#xd20e12609" name="xd20e12609">388</a>]</span></p> +<p>1) feuilleton-romans en novellen,</p> +<p>2) artikelen over de politiek,</p> +<p>3) alle andere artikelen.</p> +<p>De eerste categorie wordt in het oude art. 7 Conventie 1886 niet +genoemd; doch daar deze geschriften eigenlijk niet tot de +journalistieke bijdragen gerekend kunnen worden<a class="noteref" id= +"xd20e12618src" href="#xd20e12618" name="xd20e12618src">92</a>, wordt +veelal aangenomen, dat zij niet onder de bepalingen van het artikel +vielen en dat dus ook vóór de herziening van Parijs de +romans en novellen geen voorbehoud behoefden om niet te worden +nagedrukt. Zonder twijfel is dit ook te Bern de bedoeling geweest van +degenen, die het artikel hebben geredigeerd; hetgeen ook hieruit zou +zijn af te leiden, dat eene op de Conferentie van 1886 door de Fransche +gedelegeerden voorgestelde, doch later weer ingetrokken +„Verklaring”, waarin deze interpretatie uitdrukkelijk was +uitgesproken, door degenen die er het woord over voerden voor overbodig +werd gehouden, daar zij geen wijziging, maar slechts eene uitlegging +der bepaling bracht<a class="noteref" id="xd20e12633src" href= +"#xd20e12633" name="xd20e12633src">93</a>.</p> +<p>Intusschen heeft men het te Parijs noodig geacht eene uitdrukkelijke +bepaling in den genoemden zin op te nemen, hoewel men ook daar van +oordeel was, dat hiermede slechts eene verduidelijking, en geene +wijziging van het oude artikel tot stand werd gebracht; „... il +n’y a pas vraiment innovation; la disposition est seulement +explicative”, merkte Renault dienaangaande in het +Commissie-rapport op<a class="noteref" id="xd20e12643src" href= +"#xd20e12643" name="xd20e12643src">94</a>.</p> +<p>Ook de Conventie 1908 houdt de uitdrukkelijke bepaling in, dat +feuilleton-romans en novellen niet tot de dagblad-artikelen behooren, +waarvan het overnemen onder bepaalde voorwaarden vrij is gelaten (art. +9 lid 2).</p> +<p>Wat onder romans en novellen moet worden verstaan, zal in de meeste +gevallen wel zonder moeite zijn uit te maken. In het Commissie-rapport +van 1896 worden de novellen („<i lang="fr">nouvelles</i>”) +omschreven als: „<span lang="fr">de petits romans, de petits +contes, des oeuvres de fantasie concentrées souvent dans un seul +article de journal ou de revue</span>”<a class="noteref" id= +"xd20e12658src" href="#xd20e12658" name="xd20e12658src">95</a>. +<span class="pagenum">[<a id="xd20e12663" href="#xd20e12663" name= +"xd20e12663">389</a>]</span>De Engelsche vertaling is „<i lang= +"en">works of fiction</i>” en de Duitsche „<i lang= +"de">Novellen</i>”. Hier is dus ook ons woord +„novellen” op zijne plaats. De rapporteur van 1908 +verklaart, met aanhaling van de in 1896 gegeven omschrijving, dat de +Commissie nog dezelfde zienswijze heeft. Ook worden daar als tot deze +soort werken behoorende genoemd: „de petits dialogues, de petits +récits historiques, etc.”<a class="noteref" id= +"xd20e12672src" href="#xd20e12672" name="xd20e12672src">96</a>.</p> +<hr class="tb"> +<p>Onder artikelen over de politiek (<i lang="fr">articles de +discussion politique</i>), die afzonderlijk worden genoemd in art. 7 +laatste lid Conventie 1886 en Add. Acte 1896, heeft men alleen die +geschriften te verstaan, welke de politiek van den dag betreffen; niet +bijvoorbeeld opstellen over staatkundige of sociaal-economische +vraagstukken. In dezen zin heeft men zich op de Conferentie van Bern +van 1885 in overeenstemming met een wensch der Duitsche delegatie +uitdrukkelijk uitgesproken<a class="noteref" id="xd20e12684src" href= +"#xd20e12684" name="xd20e12684src">97</a>.</p> +<p>Deze artikelen werden op ééne lijn gesteld met de +nieuwtjes en gemengde berichten, d. w. z. het overnemen werd in alle +gevallen, ook indien schrijver of uitgever het uitdrukkelijk verboden +had, vrijgelaten. Het motief hiervoor was ongetwijfeld dit, dat juist +ten aanzien van artikelen over de politiek het overnemen uit +buitenlandsche bladen veelvuldig geschiedt en dikwijls zelfs +onvermijdelijk is. Op de Conferentie van Berlijn heeft men echter +ingezien, dat het niet aangaat, geschriften, die overigens aan alle +eischen die men aan een auteursproduct kan stellen, voldoen, om die +reden onvoorwaardelijk van alle bescherming uit te sluiten. Daarom +heeft de Conventie 1908 de onderscheiding tusschen de politieke en +niet-politieke artikelen laten vallen.</p> +<hr class="tb"> +<p>De, hierboven in de derde plaats genoemde, „alle andere +artikelen”, waarvoor de bijzondere journalistieke bepalingen +gelden, zijn dus volgens de Conventie 1886 en de Add. Acte 1896: alle +stukken in tijdschriften en dagbladen, uitgezonderd: nieuwtjes en +gemengde berichten, feuilleton-romans en novellen en artikelen over de +politiek, en volgens de Conventie 1908: alle stukken in dagbladen, +uitgezonderd: „nieuwtjes en gemengde berichten, die het karakter +van eenvoudige pers-informaties dragen”, feuilleton-romans en +novellen. <span class="pagenum">[<a id="xd20e12695" href="#xd20e12695" +name="xd20e12695">390</a>]</span></p> +<p>Door de Belgische delegatie was op de Conferentie van Berlijn nog +voorgesteld ook op de in dagbladen geplaatste teekeningen de bepalingen +voor de dagblad-artikelen toepasselijk te verklaren; doch dit voorstel, +dat alleen van den kant van Zweden ondersteund werd, werd later weer +ingetrokken<a class="noteref" id="xd20e12699src" href="#xd20e12699" +name="xd20e12699src">98</a>.</p> +<hr class="tb"> +<p>Wij komen nu tot de tweede vraag, nl.: waarin bestaat de vrijheid, +die voor de genoemde werken wordt verleend?</p> +<p>In het algemeen kan hierop het antwoord zijn, dat het overnemen van +deze artikelen vrijstaat, tenzij schrijver of uitgever dit +uitdrukkelijk heeft verboden. Het beginsel is dus (en hierin stemmen de +regelingen van 1886, 1896 en 1908 met elkander overeen), dat het +auteursrecht wordt erkend, doch dat de toestemming van den +rechthebbende om het stuk over te nemen wordt verondersteld gegeven te +zijn, tenzij deze uitdrukkelijk het tegendeel te kennen geeft door het +stellen van een verbod.</p> +<p>Er valt hierbij echter nog op enkele punten de aandacht te vestigen, +ten aanzien waarvan de herzieningen van Parijs en Berlijn wijzigingen +of verduidelijkingen hebben gebracht.</p> +<p>In de eerste plaats betreft dit de vraag, wat verstaan moet worden +onder het overnemen of „reproduceeren” van een artikel in +dit verband. Het behoeft geen betoog, dat daaronder ook valt het +reproduceeren in een anderen vorm of eene andere taal; de +uitdrukkelijke vermelding hiervan, wat het vertalen betreft, in de +Conventie 1886 en de Add. Acte 1896 kan overbodig worden geacht, daar +er geen grond bestaat om in dit opzicht van de gewone regelen van het +auteursrecht af te wijken. De vraag is echter deze, of de vrijheid van +reproductie, indien het stuk zonder voorbehoud verschijnt, geldt voor +iedereen, dan wel alleen voor andere dagbladen of tijdschriften. De +Conventie 1908 is op dit punt duidelijk en beslist: het overnemen is +alleen toegestaan <i>aan andere dagbladen</i> (art 9 lid 2). De oude +bepaling (Conventie 1886 art. 7 lid 1 en Add. Acte 1896 art. 1, IV lid +1) liet het overnemen toe „in de andere Verbondslanden”; +vrij algemeen wordt echter aangenomen, dat dit ook alleen slaat op het +overnemen in andere dagbladen of tijdschriften, en dat dus het artikel +in geen geval toestaat, de overgenomen stukken ook in boekvorm +<span class="pagenum">[<a id="xd20e12718" href="#xd20e12718" name= +"xd20e12718">391</a>]</span>te publiceeren. Zoowel op de Berner +Conferentie van 1885 als op de Parijzer Conferentie van 1896 was men +het over deze uitlegging der bepaling eens<a class="noteref" id= +"xd20e12720src" href="#xd20e12720" name="xd20e12720src">99</a>, en op +grond hiervan kon van de redactie-wijziging, die in Berlijn werd +aangebracht, in het Commissie-rapport worden gezegd: „<span lang= +"fr">C’est une précision, et non une +innovation</span>”<a class="noteref" id="xd20e12732src" href= +"#xd20e12732" name="xd20e12732src">100</a>.</p> +<p>Eene andere vraag, die nog even besproken dient te worden, is die +betreffende het vermelden van de bron. De verplichting hiertoe werd +voor het eerst bij de herziening van Parijs in 1896 in de Conventie +opgenomen; men kwam daarbij overeen, dat niet alleen de naam van het +blad, waaruit het stuk is overgenomen, maar ook de naam van den auteur, +indien het stuk onderteekend was, moet worden vermeld<a class="noteref" +id="xd20e12739src" href="#xd20e12739" name="xd20e12739src">101</a>. +Volgens deze bepaling der Add. Acte was het echter niet geheel +duidelijk, welke de rechtsgevolgen waren van de overtreding van het +voorschrift. Het recht, dat daardoor wordt geschonden, is volgens de +theorie, die ik in de voorgaande hoofdstukken heb ontwikkeld, geen +auteursrecht maar persoonlijkheidsrecht. Strikt genomen kwam de +Conventie daarom met deze bepaling buiten de grenzen, die zij zich +gesteld heeft. In art. 1 wordt immers alleen gesproken van „de +bescherming van het auteursrecht op werken van letterkunde en +kunst”; daaronder behoort niet het recht op eerbiediging van den +auteursnaam. Nu echter de Conventie bepaalt, dat het overnemen van +stukken, die zonder voorbehoud verschenen zijn, is toegestaan, +„mits de bron wordt genoemd”, kan men aannemen dat het +overnemen van dergelijke stukken zonder aan de gestelde voorwaarde te +voldoen, als inbreuk op het auteursrecht moet worden aangemerkt. Uit +doctrinair oogpunt blijft dan alleen tegen de bepaling de bedenking te +maken, dat zij auteursrecht en persoonlijkheidsrecht niet goed +onderscheidt.</p> +<p>Op de Berlijnsche Conferentie is deze fout hersteld. Het voorschrift +betreffende bron-vermelding is gebleven; doch er staat nu uitdrukkelijk +bij, dat de sanctie op het niet nakomen dezer verplichting bepaald +wordt door de wet van het land, waar de bescherming wordt ingeroepen +(Conventie 1908 art. 9 lid 2). <span class="pagenum">[<a id= +"xd20e12746" href="#xd20e12746" name="xd20e12746">392</a>]</span></p> +<p>De bepalingen van onze wet in deze materie komen met geen der +besproken regelingen der Conventie geheel overeen; het verschil is nog +het minst met die van het oorspronkelijke art. 7 Conventie 1886. Het +volgend staatje diene om de vergelijking gemakkelijk te maken.</p> +<div class="table"> +<table> +<tr valign="top"> +<td></td> +<td>Van alle bescherming uitgesloten:</td> +<td>Voorwaardelijk beschermd d. w. z. mits door uitgever of schrijver +een verbod van nadruk is gesteld:</td> +<td>Onvoorwaardelijk beschermd:</td> +</tr> +<tr valign="top"> +<td>Conventie 1886 art. 7</td> +<td>artikelen over de politiek, nieuwtjes en gemengde berichten.</td> +<td>dagblad- en tijdschriftartikelen</td> +<td>(feuilleton-romans en novellen)<a class="noteref" id= +"xd20e12770src" href="#xd20e12770" name="xd20e12770src">102</a></td> +</tr> +<tr valign="top"> +<td>Add. Acte 1896 art. 1, IV</td> +<td>id.</td> +<td>id. behalve feuilleton-romans en novellen. De bron moet worden +genoemd.</td> +<td>feuilleton-romans en novellen.</td> +</tr> +<tr valign="top"> +<td>Conventie 1908 art. 9</td> +<td>nieuwtjes en gemengde berichten, die het karakter van eenvoudige +pers-informatie dragen.</td> +<td>dagblad-artikelen, behalve feuilleton-romans en novellen. De bron +moet worden genoemd.</td> +<td>id. benevens alle artikelen in tijdschriften.</td> +</tr> +<tr valign="top"> +<td>W. A. R. art. 7 lid 2</td> +<td><a class="noteref" id="xd20e12795src" href="#xd20e12795" name= +"xd20e12795src">103</a></td> +<td>berichten en opstellen uit dag- en weekbladen. De bron moet worden +genoemd.</td> +<td></td> +</tr> +</table> +</div> +<p>De verschilpunten zijn, zooals men ziet, nogal belangrijk, vooral +met den nieuwen tekst der Conventie. Dit zou echter bij de toetreding +van ons land geen practische bezwaren meebrengen, tenminste indien in +onze wet het stelsel van art. 27 behouden blijft. Wij hebben hier uit +den aard der zaak uitsluitend met <i>door den druk gemeen gemaakte</i> +werken te doen, waarop onze wet alleen toepasselijk is, indien dit +„door den druk gemeen maken” in Nederland of +Nederlandsch-Indië is geschied. De besproken bepalingen der +Conventie daarentegen zijn, in overeenstemming met de regeling van art. +4 Conventie 1908, alleen toepasselijk op het overnemen van stukken uit +dagbladen, die in <span class="pagenum">[<a id="xd20e12808" href= +"#xd20e12808" name="xd20e12808">393</a>]</span><i>andere +Verbondslanden</i> verschijnen. De zaak zou dus voor den Nederlandschen +rechter vrij eenvoudig zijn: overnemingen uit een buitenlandsch (d. w. +z. in een der Verbondslanden verschijnend) blad zouden te beoordeelen +zijn naar de bepalingen der Conventie; die uit een hier te lande (of in +Ned.-Indië) verschijnend blad naar art. 7 tweede lid van onze wet. +Eene vergelijking tusschen de twee bepalingen zou hierbij derhalve niet +te pas komen. De vraag, tot welke nationaliteit de auteur behoort, zou +geheel buiten beschouwing kunnen blijven, daar zoowel volgens de +Conventie als volgens onze wet uitsluitend de plaats van het door den +druk gemeen maken (in dit geval dus: de plaats waar het blad +verschijnt) over de al of niet toepasselijkheid beslist.</p> +<p>Tot nu toe heb ik steeds den stelregel bepleit, dat bij onze +toetreding tot het Verbond ons inlandsch recht zooveel mogelijk in +overeenstemming worde gebracht met dat der Conventie, ook waar dit niet +strikt geboden is. In verband met het voorgaande meen ik echter, dat +ten aanzien van het journalistieke auteursrecht zonder bezwaar van dien +regel kan worden afgeweken. Indien de regeling der Conventie niet +volkomen strookt met de toestanden en gebruiken van de Nederlandsche +pers—eene vraag waarop ik hier niet verder wil ingaan—dan +bestaat er m. i. niet de minste reden om die regeling, welke natuurlijk +ten aanzien der internationale persverhoudingen moet worden aanvaard, +ook nog in onze wet onveranderd over te nemen. Het recht dient zich aan +de bestaande verhoudingen en toestanden aan te passen, en deze +verhoudingen en toestanden zijn allicht niet dezelfde tusschen de +Nederlandsche persorganen onderling dan tusschen de Nederlandsche en de +buitenlandsche. Verschilpunten tusschen onze wet en de Conventie +behoeven—zooals wij gezien hebben—geen aanleiding te geven +tot verwarring. Wél zou daarvoor eenig gevaar kunnen ontstaan, +indien bij eene herziening van onze wet ook in het stelsel van art. 27 +wijziging werd gebracht; indien b.v. de wet toepasselijk werd verklaard +op alle werken van Nederlanders, ook die welke in het buitenland in +druk uitkomen. In dat geval zou b.v. een Nederlander, die in een +Fransch blad een artikel plaatst, hier te lande zoowel krachtens de +Conventie als krachtens de Nederlandsche wet beschermd zijn, en de +rechter zou tusschen het Nederlandsche recht en de Conventie eene +vergelijking moeten maken, om de voor den auteur gunstigste bepalingen +te kunnen <span class="pagenum">[<a id="xd20e12814" href="#xd20e12814" +name="xd20e12814">394</a>]</span>toepassen. Doch deze moeilijkheden +zouden gemakkelijk zijn te voorkomen, door de bijzondere bepalingen +voor dagbladen en tijdschriften in de wet uitsluitend toepasselijk te +verklaren op het overnemen van stukken uit de binnen het Rijk +verschijnende bladen.</p> +<p>Bestaat er dus op dit punt geen reden om in ons inlandsch recht de +Conventie geheel na te volgen, wél is het gewenscht, dat bij +onze aansluiting tot het Verbond art. 9 Conventie 1908 onvoorwaardelijk +worde aanvaard<span class="corr" id="xd20e12818" title= +"Niet in bron">.</span> In de eerste plaats kan hiervoor worden +aangevoerd, dat de bepaling in alle opzichten beter is dan die der +Conventie 1886 en der Add. Acte 1896. De vrijheid, die deze laatste +bepalingen laten, om artikelen over de politiek over te nemen zelfs +tegen den uitdrukkelijken wil van den schrijver of uitgever, is met de +beginselen van het auteursrecht moeilijk te rijmen. Ook op het stuk van +feuilletons, nieuwsberichten, verplichte bron vermelding, is de +Conventie 1908 juister en duidelijker dan die van 1886 en 1896.</p> +<p>Doch behalve wegens deze innerlijke eigenschappen verdient het +nieuwe art. 9 ook boven het oude art. 7 de voorkeur, omdat +hoogstwaarschijnlijk alle staten, die nu deel uitmaken van het Verbond, +het onvoorwaardelijk zullen bekrachtigen.</p> +<p>Men kan dus verwachten, dat wanneer de Conventie 1908 in werking zal +zijn getreden, er op dit punt eenheid zal heerschen in het geheele +Verbond en m. i. mogen alleen zeer gewichtige redenen een nieuw +toetredenden staat doen besluiten, deze eenheid te verstoren. Dat +dergelijke redenen voor ons land zouden bestaan, zal niemand willen +beweren.</p> +<p>Ten slotte nog eene opmerking naar aanleiding van de nieuwe +bepaling, volgens welke de sanctie op het niet nakomen der +verplichting, de bron te vermelden, bepaald moet worden door de wet van +het land, waar de bescherming wordt ingeroepen (Conventie 1908 art. 9 +lid 3). Eene bepaling als de hier bedoelde ontbreekt in onze wet. Er +staat daar (art. 7 lid 2) alleen, dat het verder door den druk gemeen +maken van berichten enz. vrijstaat „mits de bron genoemd +worde”, doch de wet laat zich niet uit over de gevolgen van de +overtreding van dit verbod. Het ware wellicht wenschelijk +om—zooals ik reeds eerder (p. 295) betoogd heb—op dit punt +de Duitsche wet tot voorbeeld te nemen, die het niet noemen van de +bron, waar dit vereischt wordt, tot een strafbaar feit (eene +overtreding met maximum boete van 150 Mark) verklaart. <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e12828" href="#xd20e12828" name= +"xd20e12828">395</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div class="div4" id="ch7.2.2.3"> +<div class="divHead"> +<h5 class="main">III Bloemlezingen (Conv. 1908 art. 10; Conv. 1886 art. +8)</h5> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Op de Berner Conferentie van 1884 was op voorstel van +Duitschland een artikel aangenomen (art. 8), dat een aantal gevallen +opsomde, waarin geheele of gedeeltelijke reproductie was toegelaten in +het belang van onderwijs en wetenschap. Dit artikel vond echter het +volgend jaar van verschillende zijde bestrijding<a class="noteref" id= +"xd20e12835src" href="#xd20e12835" name="xd20e12835src">104</a> en werd +tenslotte in de Commissie met zeven tegen vijf stemmen +verworpen<a class="noteref" id="xd20e12840src" href="#xd20e12840" name= +"xd20e12840src">105</a>. Toen de poging, om op dit punt eene eenvormige +regeling voor het geheele Verbond tot stand te brengen, hiermede was +mislukt, stelde de Commissie van 1885 in de plaats van het afgestemde +artikel de volgende bepaling voor, die werd aangenomen en sindsdien +ongewijzigd is blijven bestaan (art. 8 C. 1886, art. 10 C. 1908):</p> +<div class="blockquote"> +<p class="first">Ten opzichte van het geoorloofde overnemen uit letter- +of kunstwerken in voor het onderwijs bestemde of een wetenschappelijk +karakter dragende uitgaven of in bloemlezingen, blijven de bepalingen +van de wetgeving der Verbondslanden en van de tusschen dezen bestaande +of nog te sluiten bijzondere overeenkomsten gehandhaafd.</p> +</div> +<p>Deze bepaling was noodig, omdat als algemeene regel slechts die +bepalingen van wetten en tractaten hare kracht behouden, welke meer +bescherming geven dan de Conventie (art. 15 en Add. Artikel Conventie +1886; artt. 19 en 20 Conventie 1908); op dien regel vormt de bepaling +nu eene uitzondering. De strekking ervan is dus, om aan wetten en +bijzondere tractaten volledige vrijheid te laten op dit punt, zoodat +ook die bepalingen, welke het auteursrecht beperken of aan voorwaarden +verbinden, door de Conventie niet buiten werking worden gesteld.</p> +<hr class="tb"> +<p>Onze wet heeft op dit punt geene speciale bepalingen; alleen wordt +in artikel 7 eerste lid het opnemen van aanhalingen „ter +aankondiging of beoordeeling” uit andere werken vrijgelaten. Dit +is dus feitelijk iets anders dan waarop artikel 10 der Conventie +betrekking heeft. Bij de bespreking van de bepaling te Bern werd echter +ook de vrijheid van citeeren ter sprake gebracht. Door de gedelegeerden +van <span class="pagenum">[<a id="xd20e12855" href="#xd20e12855" name= +"xd20e12855">396</a>]</span>alle landen werd de verklaring afgelegd, +dat deze vrijheid door hunne wetgeving binnen zekere grenzen wordt +erkend<a class="noteref" id="xd20e12857src" href="#xd20e12857" name= +"xd20e12857src">106</a>. Aan deze verklaringen werd in het rapport van +1908 nog eens nadrukkelijk herinnerd<a class="noteref" id= +"xd20e12862src" href="#xd20e12862" name="xd20e12862src">107</a>. Het +mag dus als vaststaande worden aangenomen, dat deze vrijheid door de +Conventie in geenen deele wordt beperkt en dat de desbetreffende +bepalingen der landswetten ook tegenover werken uit andere +Verbondslanden van kracht blijven.</p> +<p>Daar onze wet voor bloemlezingen en school-uitgaven (het eigenlijke +onderwerp van art. 10 Conventie) geen afzonderlijke bepalingen heeft, +gelden voor deze werken de gewone regels, die dus na onze toetreding +tot de Conventie ook zouden moeten worden toegepast, indien uit werken +van andere Verbondslanden stukken waren overgenomen.</p> +<p>Tegenover werken van Fransche auteurs zou moeten worden toegepast +artikel 2 van de Additioneele Overeenkomst van 27 April 1860 tusschen +Frankrijk en Nederland, waarvan de tekst luidt:</p> +<div class="blockquote"> +<p class="first">De uitgave in het Koninkrijk der Nederlanden van +chrestomathieën, samengesteld uit fragmenten of uittreksels van +Fransche schrijvers, zal veroorloofd zijn, mits die verzamelingen +inzonderheid bestemd zijn voor het onderwijs, en uitlegkundige +aanteekeningen of vertalingen in de Nederlandsche taal bevatten.</p> +</div> +<p>Daar verzamelingen als de hier bedoelde in ons land zeer talrijk +zijn<a class="noteref" id="xd20e12877src" href="#xd20e12877" name= +"xd20e12877src">108</a>, en voor het onderwijs niet alleen van het +Fransch, maar ook b.v. van Duitsch en Engelsch vrijwel onmisbaar kunnen +worden geacht, zou het wellicht met het oog op eene toekomstige +toetreding van ons land tot de Berner Conventie aanbeveling verdienen, +van de vrijheid die artikel 10 der Conventie op dit punt aan de wetten +en afzonderlijke tractaten laat, een ruimer gebruik te maken, dan +volgens de thans bestaande bepalingen zou geschieden. Door b.v. eene +bepaling, in den zin van de bovengenoemde uit ons <span class="corr" +id="xd20e12886" title="Bron: tractraat">tractaat</span> met Frankrijk, +in onze wet op te nemen, zouden wij volkomen binnen de grenzen blijven, +welke art. 10 der Conventie stelt. Deze bepaling zou dus toepasselijk +zijn op alle bloemlezingen, die in <span class="pagenum">[<a id= +"xd20e12889" href="#xd20e12889" name= +"xd20e12889">397</a>]</span>Nederland zouden worden verspreid, waarin +werken van auteurs uit andere Verbondslanden zouden zijn opgenomen. Het +behoeft geen betoog dat, zoolang art. 10 der Conventie zijne +tegenwoordige gedaante blijft behouden, eene oplossing langs dezen weg +(nl. door eene bepaling in de <i>binnenlandsche wet</i> op te nemen, +die voor alle Verbondsauteurs zou gelden) gemakkelijker en eenvoudiger +is, dan door met elken staat hierover een afzonderlijke overeenkomst te +sluiten.</p> +<p>Onze wetgever heeft het dus in zijne macht, de vrijheid die hier nu +bestaat, om van de werken van buitenlandsche schrijvers voor +schoolboeken gebruik te maken, ook na onze toetreding tot de Conventie, +althans binnen redelijke perken, te bestendigen. Dit is wel eens door +tegenstanders van onze aansluiting betwijfeld. In Het Vaderland van 17 +December 1898 werd hierover b.v. opgemerkt: „Bij toetreding tot +de Berner-Conventie—wij herhalen het—zal het mogelijk zijn +het bewerken van dergelijke schoolboeken” (boeken nl. waarin +stukken van buitenlandsche auteurs zijn opgenomen) „te weren. Dit +schijnt de bedoeling der voorstanders. Wij weten wel, dat de Conventie +zegt”: (volgt de tekst van het artikel). „Maar ’t +spreekt van zelf, dat het geheel van de interpretatie van de +uitdrukking „op geoorloofde wijze” en van „te sluiten +overeenkomsten” afhangt, hoever de hier welwillend verleende +bevoegdheid gaat. <i>Wee den dwerg, die te contracteeren heeft met den +reus!</i>”<a class="noteref" id="xd20e12899src" href= +"#xd20e12899" name="xd20e12899src">109</a></p> +<p>Van een contract, en nog wel een dat gesloten wordt tusschen een +dwerg en een reus, behoeft hier, zooals uit mijne uiteenzetting volgt, +in ’t geheel geen sprake te zijn. Het is voldoende, eene bepaling +in de wet op te nemen, en uitsluitend naar die bepaling zal de +Nederlandsche rechter hebben te beslissen, wat al of niet geoorloofd +is. Natuurlijk moet de wet blijven binnen de grenzen die door art. 10 +der Conventie worden gesteld (eene bepaling b.v. die het overnemen van +geschriften in <i>alle mogelijke</i> verzamelingen vrij liet, zou +tegenover auteurs van andere Verbondslanden niet mogen worden +toegepast); doch deze grenzen zijn ruim genoeg. De wetgevingen +<span class="pagenum">[<a id="xd20e12913" href="#xd20e12913" name= +"xd20e12913">398</a>]</span>van bijna alle Verbondslanden bevatten +bepalingen in den bedoelden zin, waarvan sommige zelfs de vrijheid van +ontleeningen nog verder uitstrekken dan de bovengenoemde bepaling van +ons tractaat met Frankrijk. In dit opzicht kunnen dus de uitgevers +gerust zijn.</p> +</div> +</div> +<div class="div4" id="ch7.2.2.4"> +<div class="divHead"> +<h5 class="main">IV Op- en uitvoeringsrecht (Conv. 1908 art. 11; Conv. +1886 art. 9)</h5> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Evenals voor het vertalingsrecht, heeft men het ook +voor op- en uitvoeringsrecht van tooneel- en muziekwerken noodig +geacht, eene afzonderlijke bepaling in de Conventie op te nemen. In de +Conventie 1886 was het artikel 9, dat deze regeling inhield, welk +artikel reeds in 1884 uit een voorstel der Duitsche delegatie was tot +stand gekomen en tot 1908 toe ongewijzigd is gebleven. In laatstgenoemd +jaar werden deze bepalingen, na eenige veranderingen te hebben +ondergaan, in art. 11 van de nieuwe Conventie overgebracht.</p> +<p>Het oude artikel (art. 9 Conventie 1886) maakt onderscheid tusschen +het opvoeringsrecht van tooneelstukken en dramatisch-muzikale werken en +het uitvoeringsrecht van muziekstukken. Op beide rechten werden de +bepalingen van art. 2 der Conventie 1886 toepasselijk verklaard; het +uitvoeringsrecht van muziekwerken moest echter, indien zij in druk +waren uitgekomen, door den auteur uitdrukkelijk zijn voorbehouden, eene +voorwaarde die voor de tooneel- en dramatisch-muzikale werken niet +gold.</p> +<p>Deze beperking van het uitsluitend uitvoeringsrecht van muziekwerken +was met het oog op sommige wetgevingen, in het bijzonder die van +Engeland en Duitschland, in de Conventie opgenomen en in Parijs, +ondanks de pogingen van Frankrijk, dat daarbij door België werd +ondersteund<a class="noteref" id="xd20e12924src" href="#xd20e12924" +name="xd20e12924src">110</a>, niet weggenomen. De Parijsche Conferentie +bracht het niet verder dan tot het uitspreken van den wensch: +„dat de wetgevingen der Verbondslanden de grenzen zullen +vaststellen binnen welke de volgende Conferentie het beginsel zou +kunnen aanvaarden, dat uitgegeven werken der toonkunst beschermd moeten +zijn tegen ongeoorloofde uitvoering, zonder dat de auteur gedwongen zij +tot het stellen van een voorbehoud”<a class="noteref" id= +"xd20e12929src" href="#xd20e12929" name="xd20e12929src">111</a>. Met +die door de wetgevingen <span class="pagenum">[<a id="xd20e12934" href= +"#xd20e12934" name="xd20e12934">399</a>]</span>der Verbondslanden vast +te stellen grenzen had men voornamelijk eene regeling op het oog van +die gevallen, waarin een onvoorwaardelijk verbod van uitvoering zonder +toestemming des auteurs niet algemeen gewenscht schijnt, zooals b.v. +bij volksfeesten, weldadigheidsconcerten, uitvoeringen door +dilettanten, en dergelijke.</p> +<p>Op de Conferentie van Berlijn heeft men de bepaling overeenkomstig +den in Parijs uitgesproken wensch kunnen wijzigen. Alleen door Zweden +en Zwitserland werd hiertegen aanvankelijk eenig bezwaar gemaakt, dat +echter om de eenheid niet te verstoren, werd opgegeven<a class= +"noteref" id="xd20e12938src" href="#xd20e12938" name= +"xd20e12938src">112</a>. De wijziging was voorgesteld door Duitschland, +dat vroeger zich tegen een uitvoeringsrecht zonder voorbehoud had +verzet, doch dat inmiddels in zijne wetgeving eenige beperkingen als de +bovenbedoelde had kunnen opnemen (wet v. 19 Juni 1901 art. 27) waardoor +de vroegere bezwaren hun grond hadden verloren.</p> +<p>Artikel 11 Conventie 1908 stelt dus het uitvoeringsrecht van +muziekwerken op ééne lijn met het opvoeringsrecht van +tooneelstukken en dramatisch-muzikale werken. Op dit ééne +punt wijkt het van de oude bepaling der Conventie 1886 af. Wél +zijn in Berlijn nog enkele andere wijzigingen aangebracht, doch deze +zijn van weinig beteekenis, zooals hieronder zal blijken.</p> +<p>In hoeverre is nu de bescherming tegen ongeoorloofde op- en +uitvoering door de bepaling der Conventie verzekerd? Bij de +beantwooding dezer vraag stuiten wij al dadelijk op een van de bedoelde +verschilpunten van ondergeschikten aard tusschen de Conventie 1886 en +die van 1908. Volgens art. 9 Conventie 1886 zijn: „de bepalingen +van art. 2” hier van toepassing; op de Berlijnsche Conferentie +heeft men hiervan gemaakt: „de bepalingen der tegenwoordige +Overeenkomst”. Dit maakt in wezen geen verschil uit. De +beteekenis van beide artikelen is deze, dat het op- en uitvoeringsrecht +in het Verbond erkend moet worden, volgens de algemeene regelen, die de +Conventie voor de internationale bescherming stelt (in art. 2 Conventie +1886 en artt. 4, 5, 6 en 7 Conventie 1908). De regeling is dus niet +dezelfde als die van het uitsluitend vertalingsrecht. Dit laatste +wordt—zooals wij gezien hebben—direct door de Conventie +verleend, onafhankelijk van de landswetten; het uit- en opvoeringsrecht +daarentegen—al wordt het afzonderlijk genoemd—is niet in de +<span class="pagenum">[<a id="xd20e12947" href="#xd20e12947" name= +"xd20e12947">400</a>]</span>Conventie zelve gecodificeerd, maar valt +onder de bepalingen, die de Conventie over de bescherming in het +algemeen inhoudt. Na hetgeen over deze bepalingen (nl. die van artt. +4–7 Conventie 1908) reeds is gezegd, behoeft de beteekenis +hiervan niet nader te worden toegelicht. Het komt in hoofdzaak hierop +neer, dat in elk Verbondsland het op- en uitvoeringsrecht, <i>dat de +wet aldaar verleent</i>, kan worden ingeroepen voor de werken die uit +een der andere Verbondslanden afkomstig zijn, met vrijstelling van +eventueel voorgeschreven voorwaarden of formaliteiten. Wat den duur van +het op- en uitvoeringsrecht betreft, deze zal, volgens art. 7 lid 2 +Conventie 1908 „den duur, vastgesteld in het land van herkomst +niet mogen overschrijden”. Hierbij dient echter te worden +aangeteekend, dat met den „duur” in het land van herkomst +wordt bedoeld de duur van het auteursrecht in het algemeen, de +zoogenaamde „hoofdtermijn”, en dat dus niet in aanmerking +komt de bijzondere termijn van korteren duur, die de wet van het land +van herkomst voor het op- of uitvoeringsrecht mocht stellen. Gesteld +dus de wet van een land verleent een auteursrecht van vijftig jaar na +den dood des auteurs, doch slechts een opvoeringsrecht van tien jaar na +de uitgave, dan zal het opvoeringsrecht van uit dat land afkomstige +werken in de andere landen van het Verbond niet gebonden zijn aan +laatstgenoemden korten termijn; doch het zal alleen niet langer kunnen +duren dan vijftig jaar na den dood des auteurs<a class="noteref" id= +"xd20e12952src" href="#xd20e12952" name="xd20e12952src">113</a>.</p> +<p>Het tweede lid van artikel 11 Conventie 1908 en art. 9 Conventie +1886 houdt eene bepaling in van eenigszins andere strekking dan de +boven behandelde. Daarin is sprake van het recht, vertalingen van +tooneelstukken en dramatisch-muzikale werken op te voeren. Hier valt +weer op een klein verschil tusschen de oude en de nieuwe bepaling te +wijzen. Art. 9 Conventie 1886 bepaalt, dat zoolang het +<i>vertalingsrecht</i> duurt, de auteurs ook beschermd zijn tegen +ongeoorloofde opvoering van de vertaling hunner werken, m. a. w. het +uitsluitend vertalingsrecht (dat in art. 5 Conventie 1886 was geregeld) +omvat ook het opvoeringsrecht. Dit is in art. 11 Conventie 1908 +hetzelfde gebleven; doch daar te Berlijn het vertalingsrecht met het +recht op het oorspronkelijke werk in duur volkomen is gelijkgesteld +(art. 8 Conventie 1908), kon in aansluiting daarmede ook ten aanzien +<span class="pagenum">[<a id="xd20e12963" href="#xd20e12963" name= +"xd20e12963">401</a>]</span>van het opvoeringsrecht van vertalingen +worden bepaald, dat het evenlang duurt als het <i>recht op het +oorspronkelijke werk</i>. Het verschil is dus uitsluitend het gevolg +van de wijziging, die de Conventie ten opzichte van het uitsluitend +vertalingsrecht in 1908 heeft ondergaan.</p> +<p>Ook in dit opzicht is dus door de Conventie het opvoeren op +ééne lijn gesteld met het „door den druk gemeen +maken”; indien het in dezelfde taal geschiedt zijn daarop de +algemeene regels van de artt. 4–7 toepasselijk; heeft men echter +te doen met de opvoering eener vertaling, dan valt dit onder den +bijzonderen regel van art. 8.</p> +<hr class="tb"> +<p>Onze wet is op het punt van op- en uitvoeringsrecht nog zeer karig. +Op onuitgegeven dramatisch-muzikale en tooneelwerken bestaat op- en +uitvoeringsrecht tot dertig jaar na den dood des auteurs (art. 15, +1<sup>o</sup>); op door den druk gemeen gemaakte werken echter slechts +gedurende tien jaren na de uitgave, mits het door den auteur +uitdrukkelijk wordt voorbehouden (art. 15, 2<sup>o</sup> j<sup>o</sup> +art. 12).</p> +<p>Uitvoeringsrecht op muziekwerken bestaat in het geheel niet.</p> +<p>Deze laatste omstandigheid zou op zich zelve al een reden kunnen +zijn om ons land krachtens art. 25 Conventie 1908 de toetreding tot het +Verbond te ontzeggen. Ongetwijfeld behoort het uitvoeringsrecht van +muziekwerken tot „de rechten, die het onderwerp dezer +Overeenkomst uitmaken”; het ontbreekt ook in geen der wetgevingen +van de tot op heden toegetreden staten; en al wegen de belangen hier +niet zoo zwaar als die b.v. bij het auteursrecht op werken van +beeldende kunst zijn betrokken, zonder beteekenis zijn zij niet, vooral +ten aanzien van een land als het onze, waar veel muziek van +buitenlandsche componisten ten gehoore wordt gebracht. De mogelijkheid +is dus geenszins uitgesloten, dat de Verbondsstaten op grond van art. +25 als een van de voorwaarden om te mogen toetreden, zouden stellen, +dat het bedoelde recht in de wet worde erkend.</p> +<p>Mocht ons land, zonder de wet op dit punt aangevuld te hebben, toch +tot het Verbond worden toegelaten, dan zou het gevolg zijn, dat +Nederlandsche muziek in de andere Verbondslanden wél tegen +uitvoering beschermd zou zijn, terwijl in Nederland deze bescherming +nóch voor Nederlandsche, nóch voor buitenlandsche werken +zou worden verleend. Het mag echter verwacht worden, dat men, ook van +onze zijde, het hiertoe niet zal willen laten komen, en dat dus +vóór onze toetreding tot de Conventie het +uitvoeringsrecht van <span class="pagenum">[<a id="xd20e12990" href= +"#xd20e12990" name="xd20e12990">402</a>]</span>muziekwerken in de wet +zal geregeld worden. Het is te hopen, dat men daarbij niet te +angstvallig te werk zal gaan en dat dit recht dus verschoond zal +blijven van beperkingen en voorwaarden, zooals hier nog ten aanzien van +opvoerings- en vertalingsrecht bestaan. In het bijzonder is het te +wenschen, dat hier geen bezwaar zal worden gemaakt tegen de erkenning +van een uitvoeringsrecht, dat niet bij de uitgave van het muziekstuk +uitdrukkelijk door den auteur is voorbehouden. Mocht dit wel het geval +zijn, dan zal bij de bekrachtiging der Conventie 1908 art. 11 niet +onvoorwaardelijk aanvaard kunnen worden, maar zullen wij ons moeten +houden aan art. 9 Conventie 1886.</p> +<p>Wat het opvoeringsrecht van tooneelwerken en dramatisch-muzikale +werken betreft, dit ontbreekt wel niet geheel in onze wet, maar in +tijdsduur staat het toch—tenminste voor de door den druk gemeen +gemaakte werken—verre bij dat van alle wetgevingen der +Verbondslanden ten achter. Slechts twee landen hebben voor het +opvoeringsrecht een bijzonderen termijn, nl. Zweden (dertig jaar na den +dood des auteurs art. 14 gewijzigd door de wet van 29 April 1904) en +Italië (tachtig jaar na de eerste uitgave of opvoering art. 10; +volgens het Ontwerp voor eene nieuwe wet duurt het evenals het overige +auteursrecht, vijftig jaar na den dood des auteurs). Men ziet dat deze +termijn nog niet eens bijzonder kort is. In alle andere Verbondslanden +staat het opvoeren met het door den druk gemeen maken volkomen gelijk. +Zooals uit de voorgaande bespreking volgt, zou onze kortere termijn, +zoo deze bij onze aansluiting gehandhaafd bleef, geen invloed hebben op +den duur van het opvoeringsrecht van Nederlandsche werken in de andere +Verbondslanden. Zoolang volgens onze wet nog kopierecht bestaat op deze +werken, zouden zij van den langeren beschermingstermijn voor het +opvoeringsrecht in het buitenland kunnen genieten. Hetzelfde geldt voor +het voorbehoud, dat art. 12 W. A. R. eischt. Een in Nederland +uitgekomen tooneelstuk zou in alle Verbondslanden opvoeringsrecht +genieten, ook al was dit niet bij de uitgave uitdrukkelijk +voorbehouden.</p> +<p>Ook hier te lande zou voor werken uit andere Verbondslanden geen +voorbehoud kunnen worden geëischt; de duur van het opvoeringsrecht +zou echter ook voor deze werken naar Nederlandsch recht moeten worden +berekend (dus slechts tien jaar na de uitgave bedragen). In dit opzicht +zouden wij dus, indien de tegenwoordige <span class="pagenum">[<a id= +"xd20e12996" href="#xd20e12996" name= +"xd20e12996">403</a>]</span>bepalingen op het opvoeringsrecht in onze +wet gehandhaafd blijven, door onze toetreding tot de Conventie meer +ontvangen dan geven. Het behoeft nauwelijks te worden gezegd dat dit +allerminst een reden mag zijn, om de gebrekkige bescherming tegen +opvoeringen in onze wet maar te laten, zooals zij is.</p> +<p>Van meer practisch belang dan het recht van opvoeren in dezelfde +taal (waarop het voorgaande alleen betrekking heeft) is het uitsluitend +recht van opvoeren in andere talen. Op dit laatste zijn, zooals wij +gezien hebben, zoowel volgens de Conventie 1886 als de Conventie 1908, +de bijzondere bepalingen omtrent het uitsluitend vertalingsrecht van +toepassing. Op dit punt worden dus de speciale bepalingen over +opvoeringsrecht van alle landswetten door de Conventie buiten +toepassing gesteld. Hoe lang het opvoeringsrecht van vertalingen van +Nederlandsche stukken in de andere landen en van die uit andere landen +in Nederland na onze aansluiting zal duren, hangt derhalve uitsluitend +af van de houding, die ons land bij de bekrachtiging der Conventie op +het stuk van het vertalingsrecht zal aannemen.</p> +</div> +</div> +<div class="div4" id="ch7.2.2.5"> +<div class="divHead"> +<h5 class="main">V Bewerkingsrecht (Conv. 1908 art. 12; Conv. 1886 art. +10; Verklaring van Parijs 3<sup>o</sup>)</h5> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De moeilijkheid, om een juisten regel te formuleeren +op het stuk van het bewerkingsrecht, doet zich natuurlijk vooral bij +het samenstellen van eene internationale regeling gevoelen, waarbij met +wetsbepalingen en opvattingen van meerdere staten rekening moet worden +gehouden. Het valt daarom niet te verwonderen, dat men het op de Berner +Conferenties niet dan na lange beraadslagingen over dit vraagstuk eens +is geworden. De redactie van art. 10 Conventie 1886, dat in Parijs +niet, in Berlijn slechts op ondergeschikte punten gewijzigd is, is te +danken aan de Commissie van 1885, die uit niet minder dan vier +verschillende voorstellen te kiezen had gehad<a class="noteref" id= +"xd20e13008src" href="#xd20e13008" name="xd20e13008src">114</a>.</p> +<p>Het hoofdbeginsel, waarover alle staten het eens waren, is dat de +min of meer vermomde reproductie, waarbij b.v. de naam van het werk +veranderd is, kleine wijzigingen in het werk zijn gemaakt, stukken zijn +weggelaten of wel nieuwe erbij gevoegd, als inbreuk op het auteursrecht +zou gelden en dus verboden zou zijn. Daar de <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e13016" href="#xd20e13016" name= +"xd20e13016">404</a>]</span>bedoelde practijken niet met +één woord waren aan te duiden en in het bijzonder het +Fransche woord <i lang="fr">adaptation</i> (dat eigenlijk beteekent: +„pasklaarmaking” dus: omwerking voor een ander doel of eene +andere smaak) tot verschillende uitleggingen en verwarring aanleiding +zou geven, nam men zijne toevlucht tot eene omschrijving, waarbij +„omwerkingen” (<i lang="fr">adaptations</i>) en +„muziek-arrangementen” slechts als voorbeelden zijn +genoemd, zonder dus andere wijzen van nabootsing in veranderden vorm +uit te sluiten.</p> +<p>Vóór 1896 bestond er nog twijfel over de vraag, of ook +het zoogenaamde „dramatiseeren” (omwerking van roman in +tooneelstuk) onder de bepaling van dit artikel viel. In de Parijsche +Verklaring werd deze vraag bevestigend beantwoord (3<sup>o</sup>); op +de Conferentie van Berlijn heeft men eene uitdrukkelijke bepaling in +dezen zin in den tekst van het artikel ingelascht. Het artikel luidt nu +als volgt:</p> +<div class="blockquote"> +<p class="first">Tot de ongeoorloofde reproducties, waarop de +tegenwoordige Overeenkomst van toepassing is, behooren in het bijzonder +de indirecte, niet toegestane toeëigeningen van een werk van +letterkunde of kunst, die met verschillende namen worden aangeduid als: +omwerkingen, muziek-arrangementen; vervorming van een roman, novelle of +gedicht tot tooneelstuk en omgekeerd, enz., wanneer zij niets anders +zijn dan de reproductie van een dergelijk werk in denzelfden of in +anderen vorm, met wijzigingen, toevoegsels of afkortingen, die tot het +wezen van het werk niets afdoen, zonder overigens het karakter te +hebben van een nieuw, oorspronkelijk werk.</p> +</div> +<p>In art. 10 Conventie 1886 volgde hierna nog een tweede lid van dezen +inhoud:</p> +<div class="blockquote"> +<p class="first">Bij de toepassing van dit artikel zullen de +rechtbanken der verschillende Verbondslanden casu quo rekening houden +met de bijzondere bepalingen hunner respectieve wetten.</p> +</div> +<p>Reeds in 1896 was er op aangedrongen deze laatste bepaling te +schrappen, doch zonder succes, daar Engeland er zich tegen +verzette<a class="noteref" id="xd20e13041src" href="#xd20e13041" name= +"xd20e13041src">115</a>. Op de Conferentie van Berlijn werd echter +hetzelfde voorstel zonder bestrijding te ontmoeten aangenomen. De +beteekenis van het artikel is naar mijne meening door het weglaten van +het laatste lid niet eene andere geworden. Ook nu zullen de rechters +nog met de bijzondere bepalingen van de wet van hun land rekening +moeten houden bij de toepassing van dit artikel, voorzoover nl. in die +wetten punten zijn geregeld, waarover het Conventie-artikel zich niet +stellig uitspreekt<a class="noteref" id="xd20e13046src" href= +"#xd20e13046" name="xd20e13046src">116</a>. <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e13049" href="#xd20e13049" name= +"xd20e13049">405</a>]</span>Evenals ten aanzien van het op- en +uitvoeringsrecht blijft de wet van het land, waar de bescherming wordt +ingeroepen, ook in dit opzicht al hare kracht behouden. Dit volgt uit +de redactie, die aan art. 12 is gegeven. Er staat niet: „de +auteurs hebben het recht enz.” zooals in art. 8 ten aanzien van +het vertalingsrecht, maar: „Tot de ongeoorloofde reproducties, +waarop de tegenwoordige Overeenkomst van toepassing is, behooren .. +enz.” De Conventie schept hier dus geen zelfstandig recht tot +exploitatie van bewerkingen, arrangementen enz. buiten de landswetten +om; doch het artikel geeft, evenals het vorige, slechts enkele nadere +bepalingen van den omvang der bescherming, die krachtens de artt. +4–7 der Conventie in de verschillende landen van het Verbond +genoten wordt. Door de weglating van het tweede lid van art. 10 +Conventie 1886 uit het nieuwe art. 12 Conventie 1908 zijn dus niet de +bepalingen der inlandsche wetten op dit stuk geheel buiten werking +gesteld. Men had er alleen de bedoeling mede te verhinderen, dat de +rechter, steunende op de wet van zijn land, tegen de uitdrukkelijke +bepalingen van het eerste lid van het artikel in, in sommige gevallen +bescherming zou kunnen weigeren<a class="noteref" id="xd20e13051src" +href="#xd20e13051" name="xd20e13051src">117</a>.</p> +<hr class="tb"> +<p>In ons land komen bijzondere wetsbepalingen als de bovenbedoelde +niet voor. Men zou daarom de vraag, die ons zoo juist bezighield, over +de al of niet toepasselijkheid der inlandsche wetten op dit punt, ten +aanzien van ons land zonder practisch belang kunnen achten, ware het +niet, dat aan het stilzwijgen onzer wet door sommigen eene uitlegging +wordt gegeven, die lijnrecht in strijd is met de bepalingen der +Conventie. Volgens deze uitlegging zou nl. een uitsluitend +bewerkingsrecht in ons land in het geheel niet bestaan; het +auteursrecht van onze wet zou alleen betrekking hebben op het +reproduceeren in denzelfden vorm. In een vorig hoofdstuk heb ik over +deze uitlegging, die aan onze wet wordt gegeven, gesproken en de +redenen opgegeven, waarom ik mij er niet mede kan vereenigen (pp. 189 +sqq.). Het gaat hier echter niet over hare juistheid of onjuistheid; +met terzijdestelling van deze vraag wenschte ik er hier slechts aan te +herinneren, dat <span class="pagenum">[<a id="xd20e13061" href= +"#xd20e13061" name="xd20e13061">406</a>]</span>deze opvatting bestaat +en ook door den rechter bij voorkomende gevallen zou kunnen worden in +toepassing gebracht<a class="noteref" id="xd20e13063src" href= +"#xd20e13063" name="xd20e13063src">118</a>. In verband met het vorige +zal het duidelijk zijn, dat dit na onze toetreding tot de Conventie tot +moeilijkheden aanleiding zou kunnen geven. Door aanvaarding van art. 12 +Conventie 1908 zou ons land zich verbinden, aan de werken uit andere +Verbondslanden bescherming te verleenen tegen de exploitatie van +bewerkingen (o. a. arrangementen van muziekstukken en dramatiseeringen +van romans, novellen en dichtstukken); blijft onze wet echter op dit +stuk zooals zij is, dan kan het geval zich voordoen, dat door den +Nederlandschen rechter eene dergelijke bescherming wordt geweigerd. Ik +meen daarom, dat het lid worden van het Verbond voor ons land de +verplichting meebrengt, eene uitdrukkelijke bepaling in de wet op te +nemen, die de bovengenoemde interpretatie te niet doet en waardoor de +bescherming, die art. 2 Conventie 1908 eischt, in ons land buiten +twijfel wordt gesteld.</p> +</div> +</div> +<div class="div4" id="ch7.2.2.6"> +<div class="divHead"> +<h5 class="main">VI Mechanische muziek-instrumenten (Conv. 1908 art. +13; Conv. 1886 Slotpr. n<sup>o</sup>. 3)</h5> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">In de jaren, dat de Berner Conventie tot stand kwam +(1884–1886) had de industrie der mechanische muziek-instrumenten +nog niet den graad van volmaaktheid bereikt, die haar later voor het +auteursrecht der componisten zoo gevaarlijk zou maken. Men kende toen +nog maar hoofdzakelijk de muziek- of speeldoozen, die vooral in +Zwitserland veel worden vervaardigd en verder draaiorgels: instrumenten +dus, die slechts een zeer beperkt aantal muziekstukjes kunnen ten +gehoore brengen en die als exploitatiemiddel van muziekwerken een +hoogst bescheiden rol vervullen. Hierdoor laat zich de weinige +belangstelling verklaren, die aan dit vraagstuk op de Berner +Conferenties werd gewijd. In het verslag der handelingen van geen der +drie Conferenties is er iets over te vinden; men kan dus aannemen, dat +de bepaling, die erover in de Conventie 1886 werd opgenomen, geene +bestrijding had ontmoet. De bepaling, te vinden in het Slotprotocol +(n<sup>o</sup>. 3) luidt als volgt: <span class="pagenum">[<a id= +"xd20e13077" href="#xd20e13077" name="xd20e13077">407</a>]</span></p> +<div class="blockquote"> +<p class="first">Men is overeengekomen, dat de vervaardiging en de +verkoop van instrumenten, dienende om langs mechanischen weg +muziekstukken weer te geven, die tot de beschermde producten behooren, +niet wordt beschouwd als nadruk van muziekwerken.</p> +</div> +<p>Bij deze bepaling, die tot 1908 ongewijzigd in stand is gebleven, +wensch ik eerst een oogenblik stil te staan, om daarna de regeling, +welke in 1908 te Berlijn daarvoor in de plaats kwam, afzonderlijk te +bespreken.</p> +<p>Over de uitlegging, die aan Slotprotocol n<sup>o</sup>. 3 Conventie +1886 moet worden gegeven, loopen de meeningen uiteen. Door velen wordt +aangenomen, dat het alleen toepasselijk is op speeldoozen en +draaiorgels, omdat deze de eenige instrumenten zijn, die men bij het +vaststellen der bepaling kan hebben bedoeld. De vrijheid van +reproductie, die het artikel verleent, zou dus niet gelden voor de +later in exploitatie gebrachte instrumenten als pianola, pianista, +phonograaf, grammophoon, herophoon, symphonion enz. enz., waarmede +wél inbreuk op het auteursrecht der componisten kan worden +gepleegd. Zij, die deze interpretatie huldigen, kunnen zich op de +autoriteit van Numa Droz beroepen, den voorzitter der drie Berner +Conferenties, die zich op eene letterkundige en artistieke Conferentie +te Bern in 1889 in dezen zin uitliet<a class="noteref" id= +"xd20e13089src" href="#xd20e13089" name="xd20e13089src">119</a>.</p> +<p>Doch hoewel men deze interpretatie, afkomstig van den voorzitter der +Conferenties, „<span lang="fr">presque authentique</span>” +heeft genoemd, schijnt mij toch de tegenovergestelde meening, volgens +welke alle mechanische muziek-instrumenten onder de bepaling vallen, de +juiste. Het moge waar zijn, dat men te Bern in 1885 niet voorzag, welke +vlucht de techniek zou nemen in zake automatische muziek-instrumenten, +en dat men slechts het oog had op de speeldoozen en straat-orgels, dit +<span class="pagenum">[<a id="xd20e13125" href="#xd20e13125" name= +"xd20e13125">408</a>]</span>neemt niet weg, dat men eene bepaling heeft +vastgesteld, die zoodanig is geredigeerd, dat er van een te maken +onderscheid tusschen de eene en de andere soort instrumenten niets is +te bespeuren. In Parijs heeft men bovendien in 1896 gelegenheid gehad +de vrijheid van reproductie in te trekken voor de inmiddels op de markt +gebrachte nieuwe instrumenten door wijziging van de betreffende +bepaling. Een Fransch voorstel van deze strekking werd aldaar echter +verworpen. Ik meen dus dat er geen reden is om de bepaling niet +woordelijk uit te leggen. Zij is dus toepasselijk op alle +„instrumenten, dienende om langs mechanischen weg muziekstukken +weer te geven”<a class="noteref" id="xd20e13127src" href= +"#xd20e13127" name="xd20e13127src">120</a>.</p> +<p>Hiertoe behooren echter niet phonografen, voorzoover deze geen +muziekstukken, maar voordrachten of tooneelstukken reproduceeren. Zeer +juist is in dit opzicht het bovengenoemde vonnis van het Trib. de la +paix van Brussel, waarin geoordeeld moest worden over +phonograaf-rollen, die fragmenten van Sardou’s tooneelstuk +<i lang="fr">Madame Sans-Gêne</i> reproduceerden. Terecht werd +overwogen: „<span lang="fr">... que les termes employés +<span lang="nl-1900">(nl. die van Slotprotocol n<sup>o</sup>. 3 +Conventie 1886)</span> marquent l’intention formelle de favoriser +uniquement des <i>instruments de musique</i> ...; qu’on ne peut, +dès lors, étendre cette disposition aux instruments +reproduisant mécaniquement des oeuvres +littéraires.</span>”</p> +<p>De bepaling spreekt overigens alleen van het „vervaardigen en +verkoopen” en heeft geen betrekking op het ten gehoore brengen +van muziekstukken door middel van mechanische instrumenten. Of dit, +naar omstandigheden, als openbare uitvoering is aan te merken, moet dus +in elk Verbondsland naar het inlandsche recht worden +uitgemaakt<a class="noteref" id="xd20e13164src" href="#xd20e13164" +name="xd20e13164src">121</a>.</p> +<p>Tot zoover de oude regeling van 1886. Op de Conferentie van Parijs +in 1896, werd, zooals reeds gezegd, eene poging gedaan om haar te +herzien, die echter op niets uitliep<a class="noteref" id= +"xd20e13175src" href="#xd20e13175" name="xd20e13175src">122</a>. +Intusschen breidde zich de handel in de bedoelde instrumenten, vooral +phonografen en pianola’s, elk jaar meer uit, zóó +zelfs, dat in enkele landen de reproductie van <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e13181" href="#xd20e13181" name= +"xd20e13181">409</a>]</span>muziekstukken door middel van deze zingende +en spelende instrumenten reeds van meer belang wordt geacht dan die +door middel van den gewonen notendruk. Dit had tot gevolg, dat +componisten en uitgevers steeds luider begonnen te klagen over de +vrijheid, die door de Conventie aan de fabrikanten dier instrumenten +werd gelaten om zonder toestemming te vragen, en dus natuurlijk ook +zonder ervoor te betalen, van alle muziekstukken gebruik te maken. Van +verschillende zijden werd er op aangedrongen, de bepaling geheel te +laten vervallen<a class="noteref" id="xd20e13183src" href="#xd20e13183" +name="xd20e13183src">123</a>, of haar te vervangen door eene regeling, +die met de sinds 1886 zoozeer gewijzigde toestanden en verhoudingen +beter in overeenstemming was.</p> +<p>Het was daarom te voorzien, dat het vraagstuk op de Berlijner +Conferentie weer aan de orde zou worden gebracht, wat dan ook +geschiedde. Uit de verschillende voorstellen, die hierover inkwamen +(nl. van: Duitschland, Spanje, Frankrijk, Engeland, Italië en +Zwitserland) bleek dat men het in beginsel er vrijwel over eens was, +dat de tot dusverre bestaande vrijheid voor de mechanische +muziek-instrumenten voor de rechten der auteurs behoorde te wijken; +alleen het voorstel van Zwitserland strekte, om de bepaling van +n<sup>o</sup>. 3 Slotprotocol 1886 ongewijzigd in stand te houden. +Wegens de bijzondere moeilijkheden, die het vraagstuk opleverde, werd +het onderzoek opgedragen aan eene sub-commissie, die bij het door haar +overgeleverd rapport een nieuw voorstel aanbood, waaruit tenslotte, +nadat er nog eenige wijzigingen in waren aangebracht, artikel 13 +Conventie 1908 is voortgekomen.</p> +<p>De inhoud van dit artikel is in het kort deze: Het recht der +componisten wordt erkend om uitsluitend toestemming te verleenen, +zoowel voor het vervaardigen van instrumenten, die hunne stukken +spelen, als tot de openbare uitvoering hunner werken door middel van +die instrumenten (lid 1); aan dit recht zullen echter de inlandsche +wetten beperkingen en voorwaarden kunnen stellen (lid 2). Het derde lid +bevat eene overgangsbepaling; terwijl het vierde en laatste eene +bijzondere bepaling bevat over het in beslagnemen van instrumenten, +waarmede inbreuk op het auteursrecht is gepleegd.</p> +<p>Over de eerstgenoemde bepaling behoeft weinig te worden gezegd. +<span class="pagenum">[<a id="xd20e13201" href="#xd20e13201" name= +"xd20e13201">410</a>]</span>Zij houdt—en hierover waren alle +staten uitgezonderd Zwitserland het terstond eens geweest—de +erkenning in van het recht der componisten op dit stuk; juist het +tegenovergestelde dus van hetgeen n<sup>o</sup>. 3 Slotprotocol 1886 +inhield. Er dient echter op gewezen te worden, dat dit laatste alleen +betrekking had op het <i>vervaardigen</i> der bedoelde instrumenten, +terwijl het nieuwe artikel ook de <i>openbare uitvoering</i> noemt.</p> +<p>De algemeene regel, die hiermede was gesteld, zouden echter de +meeste staten niet onvoorwaardelijk en zonder eenige restrictie in +toepassing hebben willen brengen. Behalve met de belangen der auteurs, +had men ook met die der fabrikanten van muziek-instrumenten en +phonografen rekening te houden. Gewapend met het hun verleende recht +zouden de auteurs te hooge prijzen kunnen vragen voor het gebruikmaken +hunner werken, waardoor deze nieuwe tak van industrie ernstig getroffen +zou kunnen worden. Ook bestond de vrees, dat zich monopolies zouden +vormen ten bate van enkele groot-industrieelen met veel kapitaal, +zoodat er voor de ondernemingen op kleinere schaal geen kans zou +bestaan om over nog beschermde muziekstukken zich de beschikking te +verzekeren. Om aan deze bezwaren te ontkomen was in het Duitsche +voorstel eene bepaling opgenomen, volgens welke een auteur, die eenmaal +zijn werk had laten gebruiken voor mechanische reproductie, gedwongen +zou zijn aan ieder derde hetzelfde gebruik toe te staan tegen +behoorlijke—ingeval van strijd door de inlandsche wet vast te +stellen—vergoeding<a class="noteref" id="xd20e13215src" href= +"#xd20e13215" name="xd20e13215src">124</a>. Het bleek echter dat vele +staten tegen de invoering van dit systeem bezwaren hadden, en daarom +besloot men, op voorstel van Engeland, het stellen van voorwaarden of +beperkingen, die elke staat noodig mocht achten, liever aan den +inlandschen wetgever over te laten. Zoo kwam men tot de bepaling van +het tweede lid van artikel 13. Elke Verbondsstaat behoudt dus de +vrijheid, om bepalingen vast te stellen, waardoor het auteursrecht der +componisten, dat in het eerste lid van art. 13 Conventie 1908 is +omschreven, aan voorwaarden wordt gebonden of binnen bepaalde grenzen +wordt gehouden.</p> +<p>Hoever men hierin zal mogen gaan, zonder met de Conventie in strijd +te komen, is natuurlijk moeilijk te zeggen. Het blijkt echter uit het +verslag der beraadslagingen, dat men ook de mogelijkheid <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e13223" href="#xd20e13223" name= +"xd20e13223">411</a>]</span>heeft voorzien, dat een staat eene regeling +maakt, welke de fabrikanten van muziek-instrumenten op voor hen zeer +gunstige en voor de auteurs zeer ongunstige voorwaarden in staat stelt +van muziekwerken gebruik te maken. Speciaal met het oog hierop heeft +men het noodig geacht nog uitdrukkelijk te bepalen, dat de beperkingen +en voorwaarden, die een staat zal hebben ingesteld, uitsluitend in dat +land zelf van kracht zullen zijn. Andere staten, die het auteursrecht +der componisten minder beperkingen in den weg zullen leggen, zullen dus +krachtens deze bepaling vrij zijn, om b.v. bij zich den invoer te +verbieden van instrumenten, platen of rollen, die op hun grondgebied +slechts onder voor de fabrikanten minder gunstige voorwaarden +vervaardigd hadden mogen worden<a class="noteref" id="xd20e13225src" +href="#xd20e13225" name="xd20e13225src">125</a>.</p> +<p>Daar door den regel van het eerste lid van art. 13 rechten worden +erkend, die vroeger niet bestonden of hoogstens twijfelachtig waren +(cf. wat boven over de uitlegging van n<sup>o</sup>. 3 Slotprotocol +1886 is gezegd), heeft men het wenschelijk geacht voor deze materie een +bijzonderen overgangsmaatregel vast te stellen. Deze maatregel bestaat +hierin, dat in elk Verbondsland de bepaling van het eerste lid niet +toepasselijk is op de werken, die vóór het in werking +treden der nieuwe Conventie reeds in dat land op geoorloofde wijze voor +mechanische muziekinstrumenten gebruikt zullen zijn (art. 13 lid 3). De +vervaardigers van muziek-instrumenten zullen dus door mogen gaan met +het zonder toestemming van den componist exploiteeren van die +muziekstukken, die onder de vroeger bestaande vrijheid reeds op die +wijze door henzelven of door anderen geëxploiteerd werden. +Overigens zal de wet van elk land dit meer in bijzonderheden kunnen +regelen; de beperkingen en voorwaarden, die krachtens art. 13 lid 2 +mogen worden vastgesteld kunnen—zooals nog uitdrukkelijk in het +Commissie-rapport wordt opgemerkt—ook de regeling van de +terugwerkende kracht van dit artikel betreffen<a class="noteref" id= +"xd20e13236src" href="#xd20e13236" name="xd20e13236src">126</a>.</p> +<p>Krachtens de besproken bepalingen van het tweede en derde lid van +art. 13 zal het geval zich kunnen voordoen, dat in het eene +Verbondsland het vervaardigen en verspreiden van instrumenten, rollen +en platen geoorloofd is, terwijl de verspreiding van diezelfde +voorwerpen in een ander land als inbreuk op het auteursrecht van +<span class="pagenum">[<a id="xd20e13243" href="#xd20e13243" name= +"xd20e13243">412</a>]</span>den componist zou moeten worden aangemerkt. +Op verzoek van Italië heeft men met het oog op deze mogelijkheid +nog een vierde lid aan art. 13 toegevoegd, waarin bepaald is, dat op +dergelijke voorwerpen in de landen waar de verspreiding ervan niet +geoorloofd is, beslag zal kunnen gelegd worden. Daar de Conventie 1908 +in art. 16 tweede lid een regel van volkomen dezelfde strekking +inhoudt, die op alle in strijd met het auteursrecht vervaardigde +voorwerpen toepasselijk is, was deze laatste bepaling van art. 13 +geheel overbodig. Dit werd ook door de Commissie, die haar voorstelde, +zeer goed ingezien; zij zwichtte echter voor den aandrang der +Italiaansche delegatie, welke er bijzonder op gesteld schijnt te zijn +geweest, dat de bepaling werd opgenomen<a class="noteref" id= +"xd20e13245src" href="#xd20e13245" name="xd20e13245src">127</a>.</p> +<hr class="tb"> +<p>De verplichtingen, die een staat door de aanvaarding van art. 13 +Conventie 1908 op zich neemt, behoeven na het voorgaande weinig +toelichting meer. De regel van het eerste lid moet worden erkend; door +eene tegenovergestelde bepaling (b.v. zooals die van n<sup>o</sup>. 3 +Slotprotocol 1886) in de wetgeving op te nemen, zou men met de +Conventie in strijd komen. Het beginsel, dat de auteurs in dit opzicht +beschermd zijn, moet dus worden erkend; er mogen echter uitzonderingen +(voorwaarden en beperkingen) op worden gemaakt. Wordt dit verzuimd, dan +moet de bescherming onvoorwaardelijk en in haar vollen omvang verleend +worden, tenzij natuurlijk men zich aan de oude bepaling van +n<sup>o</sup>. 3 Slotprotocol 1886 wil houden, die geenerlei +verplichting oplegt.</p> +<p>Hoe men in ons land over dit vraagstuk denkt, is mij niet bekend. +Wellicht zal door sommigen de erkenning van het recht der componisten +op dit punt als een ongewenschte uitbreiding van het auteursrecht +worden beschouwd, waaraan zij ons land liever niet zagen meedoen. In +elk geval zal er wel eenige oppositie worden gemaakt tegen eene +onvoorwaardelijke aanvaarding van art. 13 bij onze toetreding tot de +Conventie.</p> +<p>Ik meen, dat hierover niet veel meer behoeft gezegd te worden. Mijne +meening over de gegrondheid van dit recht in het algemeen heb ik reeds +kenbaar gemaakt (pp. 240 sqq., 249 en 250); door het hier te lande in +te voeren zou men, zooals ik poogde aan te toonen, <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e13265" href="#xd20e13265" name= +"xd20e13265">413</a>]</span>slechts voortbouwen op de beginselen, die +aan onze tegenwoordige wet op het auteursrecht ten grondslag hebben +gelegen.</p> +<p>Als maatregel ter bescherming onzer nationale industrie op het +gebied van muziek-instrumenten en phonografen, die voorzoover mij +bekend tot nu toe niet van groote beteekenis is, zou het +niet-aanvaarden van art. 13 Conventie 1908 weinig baten. Weliswaar zou +men hierdoor bereiken, dat de vervaardiging van deze artikelen hier +onder gunstiger voorwaarden zou kunnen geschieden dan in andere landen, +waar voor het gebruikmaken van nog beschermde muziekstukken betaald zou +moeten worden; doch het zou moeilijk zijn voor deze artikelen een +afzetgebied te vinden buiten ons land. De staten die deel uitmaken van +het Verbond zullen tenminste hoogstwaarschijnlijk alle hunne grenzen +ervoor gesloten houden.</p> +</div> +</div> +<div class="div4" id="ch7.2.2.7"> +<div class="divHead"> +<h5 class="main">VII Kinematograaf (Conv. 1908 art. 14)</h5> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De kinematograaf wordt het eerst met name genoemd in +de Conventie 1908; het is dan ook eerst in de laatste jaren, dat +kinematographische voorstellingen tot de gewone publieke +vermakelijkheden zijn gaan behooren, zoodat het geen verwondering kan +wekken, dat nóch op de Conferenties van Bern, nóch op de +Parijzer Conferentie over dit reproductie-middel is gesproken.</p> +<p>De bepalingen van art. 14 zijn van tweeërlei aard. In de eerste +plaats betreffen zij den kinematograaf als reproductie-middel van +andermans werken (eerste lid); in de tweede plaats hebben zij +betrekking op de bescherming, die voor werken wordt verleend, welke met +behulp van den kinematograaf tot stand zijn gekomen (lid 2 en 3). Een +vierde lid van het artikel houdt nog de bepaling in, dat wat omtrent +den kinematograaf is vastgesteld ook geldt voor elk +procédé van soortgelijken aard. Deze bepaling ziet +voornamelijk op uitvindingen, die de toekomst misschien nog kan +brengen; in de eerstvolgende jaren zal zij waarschijnlijk nog wel geen +practische toepassing vinden. Ik meen haar hier ook verder buiten +beschouwing te kunnen laten.</p> +<p>Wat het eerstgenoemde punt betreft, het uitsluitend recht dus om +werken door middel van den kinematograaf te exploiteeren, dit vervalt +weer in twee onderdeelen, nl. 1<sup>o</sup> het recht van reproductie +door den kinematograaf, waaronder men te verstaan zal hebben de +vervaardiging van kinematographische beelden; en 2<sup>o</sup> het +recht van <span class="pagenum">[<a id="xd20e13284" href="#xd20e13284" +name="xd20e13284">414</a>]</span>openbare opvoering met den +kinematograaf dus: de vertooning der beelden. Beide rechten worden in +het eerste lid van het artikel verleend aan de auteurs van +„letterkundige, wetenschappelijke of kunstwerken”. Het zijn +dus niet alleen tooneelstukken, opera’s, balletten enz. waarvan +de exploitatie op deze wijze den auteur uitsluitend wordt voorbehouden, +doch ook de schrijver van een roman b.v. zal kunnen verbieden, dat +tafereelen uit zijn werk op de kinematograaf-films worden gebracht en +daarmede vertoond worden. Dit zou—ook al werd het geval niet +uitdrukkelijk in het Commissie-verslag genoemd<a class="noteref" id= +"xd20e13286src" href="#xd20e13286" name= +"xd20e13286src">128</a>—reeds volgen uit het zoogenaamde +dramatiseeringsrecht, dat den schrijvers van romans, novellen en +gedichten in art. 12 Conventie wordt toegekend.</p> +<p>Hoe men zich echter een inbreuk op het auteursrecht van +<i>wetenschappelijke</i> werken door middel van den kinematograaf heeft +kunnen denken, is mij een raadsel. Daar elke toelichting op dit punt in +het verslag der Commissie ontbreekt, zou men geneigd zijn hier aan eene +vergissing of ondoordachtheid bij het redigeeren der bepaling te +denken. In elk geval mag worden aangenomen, dat hier niet bedoeld is +den chirurg te beschermen als „auteur” van de door hem +verrichte operatie tegen de kinematographische reproductie van het +tafereel, dat deze aanbiedt. Voor eene dergelijke bescherming bestaat, +zooals reeds is aangetoond (p. 217) niet de minste grond. Er blijft +derhalve m. i. niets anders over dan de woorden +„wetenschappelijke werken” in art. 14 als niet geschreven +te beschouwen.</p> +<p>Ik kom nu tot het tweede punt: de bescherming der werken, die door +middel van den kinematograaf zijn tot stand gekomen. Er is reeds +opgemerkt, dat deze bepalingen eigenlijk niet in dit artikel, maar in +artikel 2, dat de werken, waarop de Conventie van toepassing is, +opsomt, thuis behooren. Men meende echter, dat het voor belanghebbenden +gemak zou opleveren, alles wat op den kinematograaf betrekking heeft in +een artikel bijeen te vinden; vandaar deze afwijking van den +systematischen weg.</p> +<p>De werken, die in het tweede en derde lid van art. 14 aan de in art. +2 genoemde worden toegevoegd, zijn: 1<sup>o</sup> de kinematographische +voortbrengselen („<i lang="fr">productions +cinématographiques</i>”) voorzoover „de auteur door +de schikking der tooneelen of door de combinatie der <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e13306" href="#xd20e13306" name= +"xd20e13306">415</a>]</span>voorgestelde tafereelen aan het werk een +persoonlijk en oorspronkelijk karakter zal hebben verleend”; en +2<sup>o</sup> „de reproductie door middel van den kinematograaf +van een letterkundig, wetenschappelijk of kunst-werk”.</p> +<p>Welke werken men tot de eerstgenoemde categorie zal hebben te +rekenen zal, na hetgeen over dit onderwerp reeds is gezegd (pp. 216 +sqq.), geene toelichting meer behoeven. Het zijn in het algemeen de uit +een of meer tafereelen bestaande pantomimes, die speciaal voor +kinematographische opneming in elkander worden gezet en onder bereik +van het toestel worden afgespeeld. De toevoeging, dat de auteur een +oorspronkelijk en persoonlijk karakter aan het werk moet hebben +verleend, kan overbodig worden geacht, daar deze regel op alle +„werken van kunst en letterkunde” toepasselijk is.</p> +<p>Wat met de in de tweede plaats genoemde omschrijving is bedoeld, is +op het eerste gezicht minder gemakkelijk te doorgronden. Doch de korte +toelichting in het Commissie-rapport maakt het duidelijk<a class= +"noteref" id="xd20e13315src" href="#xd20e13315" name= +"xd20e13315src">129</a>. Men heeft hier het oog gehad op het geval, dat +de verschillende tafereelen, welke voor de kinematographische opneming +hebben gediend, ontleend waren aan het werk (b.v. den roman) van een +ander. Met betrekking tot het oorspronkelijke werk is dus het +vervaardigen der kinematographische afbeeldingen eene +<i>reproductie</i>, die naar gelang van omstandigheden ongeoorloofd kan +zijn. Doch aan den anderen kant is er ook eene nieuwe schepping tot +stand gekomen, nl. de bewerking, welke de roman moest ondergaan om in +beeld te worden gebracht. Deze bewerking nu, die men als eene +bijzondere soort van „dramatiseering” kan beschouwen, wordt +door de besproken bepaling onder de beschermde auteursproducten +gerangschikt; zij is, „onverminderd de rechten van den auteur van +het oorspronkelijke werk ... als een oorspronkelijk werk +beschermd.” Wij hebben hier dus met eene bepaling te doen, +analoog aan die van het tweede lid van art. 2; wat hier erkend wordt is +het recht van den bewerker op zijne bewerking.</p> +<p>Uit het bovenstaande volgt, dat het voorwerp van het door deze +bepaling verleende recht niet bestaat in de kinematographische +afbeeldingen zelf, maar in het uit een roman, novelle, gedicht enz. +getrokken, d. w. z. voor kinematographische reproductie pasklaar +<span class="pagenum">[<a id="xd20e13325" href="#xd20e13325" name= +"xd20e13325">416</a>]</span>gemaakte, „stuk”. De in het +artikel gebezigde uitdrukking „reproductie door middel van den +kinematograaf” zou misschien het tegendeel kunnen doen denken en +schijnt mij daarom ook minder gelukkig gekozen. Ik meen echter, dat er +hier van een recht op de kinematographische afbeelding geen sprake kan +zijn; daarvoor was hier geene bijzondere bepaling noodig, daar dit +onder de bepalingen over het recht op photographieën valt. Het +verschil tusschen het recht op de afbeelding en dat op het afgebeelde +komt vooral hierin uit, dat het tweede betrekking heeft op meer +exploitatie-middelen. Het hier behandelde recht omvat dus niet alleen +de reproductie door middel van kinematograaf of photographie, maar ook +b.v. de opvoering in een schouwburg, zelfs door andere acteurs dan die +bij de oorspronkelijke vertooning hebben meegewerkt.</p> +<p>Over de draagkracht der besproken bepalingen in verband met de +inlandsche wetten nog het volgende. Het artikel legt de verplichting op +aan de staten, die het aanvaarden, om de bescherming, welke het +omschrijft, bij zich aan de werken uit andere Verbondslanden te +verzekeren, voorzoover nl. die werken overigens volgens de algemeene +regels der Conventie aldaar voor bescherming in aanmerking komen. Aan +de inlandsche wetten wordt niet, zooals in het voorgaande artikel, de +vrijheid gelaten voorwaarden en beperkingen aan het recht te verbinden. +Dit neemt niet weg, dat toch de bijzondere bepalingen, die zij op dit +punt mochten bevatten, toepassing zullen kunnen vinden. Het recht van +uitsluitende exploitatie door middel van den kinematograaf zou b.v. in +de wet van een Verbondsland tot een zeer korten tijdsduur beperkt +kunnen worden; in dat geval zouden ook de auteurs van de volgens de +Conventie beschermde werken uit andere landen aldaar met dien korten +termijn genoegen moeten nemen. Verder blijven natuurlijk ook +bijzonderheden als b.v. de nauwkeurige vaststelling van het begrip +„openbare uitvoering door middel van den kinematograaf” aan +den inlandschen wetgever overgelaten. Indien echter in de wet +voorwaarden aan dit recht zijn gesteld (b.v. dat het bij de uitgave van +een roman of tooneelstuk uitdrukkelijk moet zijn voorbehouden), zullen +de auteurs van uit andere Verbondslanden afkomstige werken van de +vervulling daarvan krachtens de Conventie (art. 4 lid 2) vrijgesteld +zijn. <span class="pagenum">[<a id="xd20e13329" href="#xd20e13329" +name="xd20e13329">417</a>]</span></p> +</div> +</div> +</div> +</div> +<div class="div3" id="ch7.2.3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main">c Rechtsmiddelen tot handhaving van het +auteursrecht</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">In de twee artikelen, die nu volgen (artt. 15 en 16 +Conventie 1908) geeft de Conventie eenige bepalingen over de +rechtsmiddelen, welke dengeen op wiens auteursrecht is inbreuk gemaakt, +ten dienste staan. In de eerste plaats betreft dit de wijze waarop de +rechthebbende op het auteursrecht zich voor den rechter als zoodanig +kan legitimeeren (art. 15); in de tweede plaats de bevoegdheid om +beslag te laten leggen op voorwerpen, waarmede inbreuk op het +auteursrecht is gepleegd (art. 16).</p> +<div class="div4" id="ch7.2.3.1"> +<div class="divHead"> +<h5 class="main">I Legitimatie voor den rechter (Conv. 1908 art. 15; +Conv. 1886 art. 11)</h5> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Artikel 15 Conventie 1908 is volkomen gelijk aan +artikel 11 Conventie 1886, met uitzondering hiervan, dat in +laatstgenoemd artikel nog eene bepaling voorkomt, die betrekking heeft +op het vervullen van voorwaarden en formaliteiten in het land van +herkomst. Daar dit door de nieuwe Conventie (art. 4 lid 2) niet meer +wordt geëischt, kon deze bepaling in 1908 vervallen. Ik laat haar +daarom ook verder onbesproken en bepaal mij dus tot het artikel in +zijne nieuwe gedaante.</p> +<p>De regeling, die het artikel geeft, is hoogst eenvoudig. Twee +categorieën van werken worden onderscheiden: 1<sup>o</sup> zij die +den naam van den auteur dragen, en 2<sup>o</sup> de pseudonieme en +anonieme werken, die den naam van den uitgever dragen.</p> +<p>Hij wiens naam op de gebruikelijke wijze op het werk als auteur +vermeld staat, wordt, zoolang niet het tegendeel is aangetoond, ook als +zoodanig door den rechter aangemerkt (lid 1). Eene praesumptio juris +dus, die de bewijslast ten gunste van den eischer omkeert. Niet hij zal +hebben te bewijzen, dat hij werkelijk de auteur is, maar de +tegenpartij, die dit betwist, dat hij het niet is.</p> +<p>Het tweede lid van het artikel betreft de anonieme en pseudonieme +werken, voorzoover zij voorzien zijn van den naam des uitgevers. Er +worden hier twee gevallen onderscheiden<a class="noteref" id= +"xd20e13353src" href="#xd20e13353" name="xd20e13353src">130</a>. In de +eerste plaats dat de auteur zijn recht nog niet heeft vervreemd, dus +zelf rechthebbende is op het auteursrecht. Opdat hij nu niet gedwongen +worde <span class="pagenum">[<a id="xd20e13359" href="#xd20e13359" +name="xd20e13359">418</a>]</span>zich bekend te maken, wanneer op zijn +recht inbreuk is gemaakt, is bepaald, dat de uitgever bevoegd is voor +hem op te treden (lid 2 eerste zinsnede). Doch het is ook mogelijk, dat +de auteur zijn recht aan den uitgever heeft overgedragen en dat deze +dus voor zijn eigen recht opkomt. Voor dat geval schrijft het artikel +voor, dat de uitgever zonder nader bewijs als rechtverkrijgende van den +anoniemen of pseudoniemen auteur zal worden beschouwd, (lid 2 tweede +zinsnede), zoodat ook dán de ware naam van den auteur in het +proces niet genoemd behoeft te worden.</p> +<p>Het artikel heeft dus alleen betrekking op werken, die den naam +dragen van den auteur of van den uitgever. Hieruit mag echter +niet—zooals in enkele rechterlijke uitspraken werd +gedaan<a class="noteref" id="xd20e13363src" href="#xd20e13363" name= +"xd20e13363src">131</a>—worden afgeleid, dat werken, waarop geen +naam vermeld staat, onbeschermd zouden zijn. Ware dit zoo, dan zou de +Conventie hier voor eene bepaalde categorie van werken (nl. door den +druk gemeen gemaakte geschriften) eene afzonderlijke voorwaarde voor de +bescherming hebben voorgeschreven; iets wat allerminst in de bedoeling +lag en wat ook met het beginsel, dat voorwaarden en formaliteiten +buiten het land van herkomst niet vervuld behoeven te worden (art. 4 +lid 2 Conventie 1908, art. 2 lid 2 Conventie 1886) in strijd zou zijn. +Het doel van het artikel is, zooals duidelijk uit de daarover gehouden +beraadslagingen blijkt<a class="noteref" id="xd20e13375src" href= +"#xd20e13375" name="xd20e13375src">132</a>, den rechthebbenden het +ageeren tegen de nadrukkers gemakkelijk te maken. Met de vraag, of +zekere werken al dan niet beschermd zijn, hebben deze bepalingen dus +niet te maken; zij hebben uitsluitend betrekking op de rechtsmiddelen +die dengene, op wiens recht inbreuk is gemaakt, voor de rechtbanken der +Verbondslanden ten dienste staan.<a class="noteref" id="xd20e13380src" +href="#xd20e13380" name="xd20e13380src">133</a><a id="xd20e13391" name= +"xd20e13391"></a></p> +<hr class="tb"> +<p>Aan de bepalingen van art. 15 kan niet anders dan een imperatief +karakter worden toegekend<a class="noteref" id="xd20e13397src" href= +"#xd20e13397" name="xd20e13397src">134</a>, in dien zin, dat zij moeten +worden toegepast, ook al bevat de binnenlandsche wetgeving geenerlei +bepaling <span class="pagenum">[<a id="xd20e13403" href="#xd20e13403" +name="xd20e13403">419</a>]</span>van dezelfde strekking. Eene andere +uitlegging zou aan het artikel allen zin ontnemen.</p> +<p>Hieruit volgt, dat na de toetreding van ons land tot de Conventie de +auteurs van werken uit andere Verbondslanden in elk geval de voordeelen +van art. 15 Conventie 1908 voor den Nederlandschen rechter onverkort +zullen genieten. Hierdoor zouden zij in één opzicht +eenigermate bevoorrecht worden boven de auteurs van in het land zelf +uitgekomen werken, daar onze wet het rechtsvermoeden van art. 15 eerste +lid niet kent. De auteur van een in Nederland uitgekomen werk zou dus +gedwongen kunnen worden het bewijs te leveren, dat hij werkelijk auteur +is, terwijl dit bewijs van den buitenlandschen auteur, wiens naam op +het werk voorkomt, niet gevorderd zou kunnen worden. Het zou daarom m. +i. aanbeveling verdienen eene bepaling als die van art. 15 eerste lid +der Conventie in onze wet op te nemen, waardoor de auteur van een in +het land uitgekomen werk op dit punt met den buitenlandschen +gelijkgesteld zou worden.</p> +<p>In artikel 3 W. A. R. hebben wij eene bepaling, die in strekking +vrijwel overeenkomt met die van het tweede lid van artikel 15 der +Conventie. Bij pseudonieme en anonieme werken „wordt de uitgever, +en zoo ook diens naam niet op het titelblad of bij gebreke daarvan op +den omslag vermeld is, de drukker als auteur aangemerkt”. In dit +opzicht zouden dus Nederlanders en vreemdelingen gelijkstaan; beiden +zouden tegen inbreuk op hun recht kunnen laten ageeren, zonder hun naam +bekend te maken. In de memorie van toelichting voor onze wet worden de +bevoegdheden van den uitgever of drukker, die als auteur aangemerkt +wordt, nader uiteengezet: hij kan „het werk inzenden bij het +departement van justitie, het recht tot vertalen zich voorbehouden en +doen gelden, de vordering tot schadeloosstelling instellen, nagedrukte +exemplaren in beslag nemen, kortom al datgene verrichten, waartoe de +auteur zelf bevoegd is”. Hiertoe behoort ongetwijfeld ook het +indienen van de klacht volgens artikel 349 quater Wetb. van Strafrecht, +in de M. v. T. begrijpelijkerwijze niet genoemd, daar opzettelijke +inbreuk op het auteursrecht volgens het ontwerp geen klachtdelict was. +Al deze handelingen (behalve natuurlijk het vervullen van voorwaarden +of formaliteiten, waarvan zij volgens de Conventie zijn vrijgesteld), +zullen nu krachtens art. 15 lid 2 Conventie 1908 met hetzelfde +rechtsgevolg door de uitgevers uit andere Verbondslanden verricht +kunnen worden. <span class="pagenum">[<a id="xd20e13409" href= +"#xd20e13409" name="xd20e13409">420</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div class="div4" id="ch7.2.3.2"> +<div class="divHead"> +<h5 class="main">II Beslag op nadruk (Conv. 1908 art. 16; Conv. 1886 +art. 12; Add. Acte 1896 art. 1, V)</h5> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Evenals het vorige artikel dient artikel 16 Conventie +1908 (dat in de plaats is gekomen van het oude art. 12 Conventie 1886) +om den auteurs den strijd tegen de nadrukkers in het Verbond +gemakkelijker te maken. De hoofdbepaling is, dat in elk Verbondsland op +door ongeoorloofde reproductie verkregen exemplaren beslag kan worden +gelegd.</p> +<p>Er is gestreden over de vraag, of door deze bepaling aan de +Verbondslanden de verplichting wordt opgelegd, het recht tot het leggen +van beslag aan de auteurs van werken uit andere Verbondslanden te +verleenen, dan wel of zij slechts de mogelijkheid daartoe +opent<a class="noteref" id="xd20e13418src" href="#xd20e13418" name= +"xd20e13418src">135</a>.</p> +<p>De geschiedenis van het artikel geeft wel eenigen grond voor de +laatstgenoemde interpretatie. Op de Conferentie van 1885, waar de tekst +werd vastgesteld, werd door den Zweedschen afgevaardigde Lagerheim +uitdrukkelijk geconstateerd, dat hij de bepaling als eene louter +facultatieve opvatte, en dat hij dus daarin voor zijn land niet de +verplichting opgesloten zag, om bij toetreding tot het Verbond het +beslag, dat de Zweedsche wetgeving voor dit geval niet kent, bij zich +in te voeren<a class="noteref" id="xd20e13432src" href="#xd20e13432" +name="xd20e13432src">136</a>. Tegen deze verklaring werd door geen der +andere gedelegeerden eenige bedenking ingebracht, en Zweden is tot het +Verbond toegetreden (hoewel eerst in 1904), zonder zijne wetgeving op +dit punt aan te vullen. Toen in 1896 te Parijs aan het artikel eene +eenigszins wijdere strekking werd verleend door schrapping van de +woorden „bij den invoer”, zoodat het ook <span class="corr" +id="xd20e13437" title="Bron: toepssselijk">toepasselijk</span> werd op +beslag in het land zelf gelegd, heeft Engeland deze wijziging aanvaard, +doch niet zonder uitdrukkelijk verklaard te hebben, dat zoo ergens in +het Engelsche Rijk de wetgeving dit beslag niet toeliet (gedoeld werd +op sommige koloniën), de voorgenomen wijziging daartoe niet de +verplichting oplegt<a class="noteref" id="xd20e13440src" href= +"#xd20e13440" name="xd20e13440src">137</a>. <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e13445" href="#xd20e13445" name= +"xd20e13445">421</a>]</span>Men heeft er zich dus bij neergelegd, dat +ten aanzien van Zweden en Engeland de bepaling facultatief is; hieruit +is, niet geheel ten onrechte, de conclusie getrokken, dat zij het dan +ook ten aanzien van alle andere staten is. Dat dezelfde bepaling den +eenen staat zou binden en den anderen niet, schijnt niet wel +mogelijk.</p> +<p>Hier kan echter tegenovergesteld worden de stellige verklaring in +het Commissie-rapport van de Conferentie van Parijs, die in dat van de +Berlijner Conferentie nog eens is herhaald, dat het artikel wel +degelijk de verplichting oplegt aan de Verbondsstaten, het recht van +beslaglegging bij zich te erkennen<a class="noteref" id="xd20e13449src" +href="#xd20e13449" name="xd20e13449src">138</a>. Speciaal wordt er daar +nog op gewezen, dat men uit de in het artikel gebezigde uitdrukkingen +ten onrechte het tegendeel heeft willen afleiden. Het artikel zegt, dat +beslag gelegd <i>kan</i> worden; doch dit maakt de bepaling niet tot +eene facultatieve. Zij is slechts facultatief in dien zin, dat aan de +belanghebbenden wordt overgelaten er al dan niet gebruik van te maken; +doch aan de Verbondsstaten legt het de verplichting op, te zorgen dat +deze mogelijkheid werkelijk voor hen bestaat.</p> +<p>Het komt mij voor dat na deze duidelijke en zeer besliste +verklaring, die op de Conferentie van Berlijn, voorzoover uit de +gepubliceerde handelingen is na te gaan, zonder eenige tegenspraak uit +te lokken is aanvaard, voor de tegenovergestelde meening weinig grond +meer bestaat.</p> +<p>De Verbondsstaten zijn derhalve verplicht, aan de auteurs van werken +uit andere Verbondslanden, behalve de andere hun toekomende rechten, +ook het bijzondere recht tot het leggen van beslag toe te kennen. Aan +deze verplichting kan niet op andere wijze worden voldaan dan door eene +wettelijke regeling. Het beslag moet in elk Verbondsland geschieden +door de daartoe „bevoegde autoriteiten” (art. 16 eerste +lid) en „overeenkomstig de bepalingen van de binnenlandsche +wetgeving van elk land” (art. 16 derde lid). Waar de wet geen +bepaling hierover inhoudt en dus ook geen bevoegde autoriteit aanwijst, +zal derhalve van de naleving dezer Conventiebepaling weinig terecht +komen. Trouwens op een punt van formeel recht als dit, waar „de +wijze waarop” van zoo groot belang is, is eene eenvoudige +bepaling als die van de Conventie: „... Er kan beslag gelegd +<span class="pagenum">[<a id="xd20e13461" href="#xd20e13461" name= +"xd20e13461">422</a>]</span>worden ... enz.” niet voldoende om +zonder nadere regeling eenig effect te kunnen hebben.</p> +<p>In elk Verbondsland moet dus volgens dit artikel eene wettelijke +regeling van het beslag bestaan. Bijzondere eischen, waaraan deze +regeling moet beantwoorden, worden verder niet gesteld. In het oude +artikel werd, zooals reeds gezegd, alleen gesproken van het beslag +<i>bij invoer</i> in een der Verbondslanden. Men dacht daarbij +voornamelijk aan het geval, dat een werk in een land, waar de +bescherming heeft opgehouden te bestaan, wordt nagedrukt en dat deze +nadruk in een ander land, waar de beschermingstermijn nog niet is +verstreken, wordt ingevoerd. De op geoorloofde wijze vervaardigde +exemplaren zouden daardoor op een gebied komen, waar de verspreiding +ervan inbreuk op het auteursrecht zou zijn. Hiertegen nu wilde men den +auteur beschermen door hem een bijzonder wapen in de hand te geven, +waardoor reeds aan de grenzen deze nadruk geweerd zou kunnen worden. +Doch daar de woorden „bij den invoer” tot de, niet gewilde, +gevolgtrekking zouden kunnen leiden, dat beslag later in het binnenland +niet meer mogelijk was, werden zij in 1896 op voorstel van Frankrijk +weggelaten. Op de Conferentie van Berlijn werd eene nieuwe zinsnede in +het artikel ingelascht (art. 16 lid 2 Conventie 1908) die uitdrukkelijk +het beslag weer toepasselijk verklaart op het geval, dat men bij het +redigeeren van de oude bepaling op het oog had, nl. op exemplaren, die +afkomstig zijn uit een land, waar het oorspronkelijke werk niet +beschermd is. Eigenlijke wijzigingen heeft het artikel dus niet +ondergaan; doch slechts verduidelijkingen op enkele—overigens +weinig twijfelachtige—punten.</p> +<hr class="tb"> +<p>Met de bepalingen van de artt. 22 en 23 van onze wet zou ons land +bij toetreding tot het Verbond desnoods kunnen volstaan. Evenals in +deze artikelen is ook in artikel 16 der Conventie het woord +„beslag” („<i lang="fr">saisie</i>”) gebruikt +in den zin van provisioneele maatregel tot bewaring van het recht, +<i>conservatoir</i> beslag dus<a class="noteref" id="xd20e13478src" +href="#xd20e13478" name="xd20e13478src">139</a>. Art. 22 W. A. R. +verleent aan de auteurs of aan hunne rechtverkrijgenden de bevoegdheid +om beslag te laten leggen op „exemplaren, die in strijd met hun +uitsluitend recht door den druk zijn gemeen gemaakt”. Hieronder +zijn ongetwijfeld ook begrepen de exemplaren, die in een ander land, +waar dit geen <span class="pagenum">[<a id="xd20e13484" href= +"#xd20e13484" name="xd20e13484">423</a>]</span>inbreuk op het +auteursrecht was, zijn gedrukt en die in Nederland, in strijd met het +aldaar bestaande auteursrecht, worden „gemeen gemaakt”. In +dit opzicht voldoet dus onze regeling wel aan hetgeen door art. 16 der +Conventie wordt geëischt. Hetzelfde kan worden gezegd van de bijna +gelijkluidende bepalingen in het Ontw. B. K. (art. 16).</p> +<p>Er dient echter te worden opgemerkt, dat onze wet alleen beslag +toelaat op gedrukte exemplaren, terwijl volgens de Conventie ook door +de vervaardiging en verspreiding van voorwerpen van anderen aard, +(rollen en platen van mechanische muziek-instrumenten en phonografen, +kinematograaf-films) inbreuk op het auteursrecht kan worden gepleegd. +Artikel 16 der Conventie, dat het recht van beslag toekent op +„<i>toute oeuvre contrefaite</i>”, is zonder eenigen +twijfel ook op al deze voorwerpen toepasselijk. Over het beslag op +muziek-instrumenten, phonografen enz. houdt art. 13 lid 4 Conventie +1908 reeds eene bijzondere bepaling in; doch ik heb er reeds op +gewezen, dat deze naast de bepalingen van art. 16 lid 2 volkomen +overbodig was. Om dus geheel te voldoen aan de verplichting, die art. +16 der Conventie oplegt, zouden de bepalingen van artt. 22 en 23 W. A. +R. ook toepasselijk moeten worden verklaard op alle voorwerpen, waarvan +de vervaardiging of verspreiding na de toetreding van ons land tot de +Conventie in strijd zou zijn met het auteursrecht.</p> +</div> +</div> +</div> +</div> +<div class="div3" id="ch7.2.4"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main">d Uitvoerings- en overgangsbepalingen</h4> +<div class="div4" id="ch7.2.4.1"> +<div class="divHead"> +<h5 class="main">I Maatregelen der Verbondsstaten tegen verspreiding of +uitstalling van geschriften en kunstwerken (Conv. 1908 art. 17; Conv. +1886 art. 13)</h5> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De erkenning van het auteursrecht op werken uit andere +Verbondslanden sluit natuurlijk niet in, dat de uitoefening van dit +recht onder alle omstandigheden onvoorwaardelijk zal worden toegelaten, +ook dan wanneer hierdoor andere rechten worden geschonden of +politie-maatregelen worden overtreden. Elke staat behoudt daarom het +recht, maatregelen te nemen tegen de verspreiding, opvoering of +uitstalling van sommige werken, wanneer hem dit noodig voorkomt. Dit +wordt in art. 17 Conventie 1908 uitdrukkelijk erkend; <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e13499" href="#xd20e13499" name= +"xd20e13499">424</a>]</span>men mag echter aannemen, dat ook zonder +deze bepaling niemand het bestaan van dit recht in twijfel zou +trekken.</p> +</div> +</div> +<div class="div4" id="ch7.2.4.2"> +<div class="divHead"> +<h5 class="main">II Overgangsbepalingen (Conv. 1908 art. 18; Conv. 1886 +art. 14 en Slotpr. n<sup>o</sup>. 4; Add. Acte 1896 art. 2, II)</h5> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Het systeem der Conventie, volgens hetwelk de +bescherming in de verschillende Verbondslanden berust, deels op de +bepalingen der Conventie zelve, deels op die van de inlandsche wet, +deels ook (nl. wat den duur aangaat) op die van de wet van het land, +waaruit het werk afkomstig is, maakte het bijzonder moeilijk eene +geschikte overgangsregeling vast te stellen. In de eerste plaats was de +vraag te beantwoorden, of de Conventie bij hare in werkingtreding +toepasselijk zou zijn ook op die werken, welke vóór dat +tijdstip reeds bestonden. Deze vraag werd reeds in het Voorontwerp der +<i lang="fr">Association</i> en later op alle volgende diplomatieke +Conferenties in bevestigenden zin beantwoord. Doch daarmede was de +grootste moeilijkheid nog niet uit den weg geruimd. Er moest ook +rekening worden gehouden met de belangen dergenenen, die van de +vrijheid van reproductie, waaraan door het in werking treden der +Conventie een einde zou komen, reeds gebruik gemaakt zouden hebben. +Indien men deze personen niet wilde dwingen, de door hen, op volkomen +geoorloofde wijze, ondernomen exploitatie plotseling te staken, +waardoor zij onverdiend schade zouden kunnen lijden, dan moesten +daarvoor bijzondere bepalingen worden gemaakt. Doch in de Conventie +zelve konden dergelijke bepalingen moeilijk worden opgenomen, daar zij +dan noodzakelijkerwijze voor het geheele Verbond zouden moeten +gelden.</p> +<p>Men bepaalde zich er daarom toe, in de Conventie den hoofdregel op +te nemen, dat zij op alle werken toepasselijk is, die op het tijdstip +van haar in werking treden in het land van herkomst geen gemeen goed +zijn geworden (art. 14 Conventie 1886, art. 18 lid 1 en 2 Conventie +1908), terwijl aan wetten en bijzondere tractaten wordt overgelaten het +vaststellen van eigenlijke overgangsbepalingen (Conventie 1886 +Slotprotocol n<sup>o</sup>. 4, Conventie 1908 art. 18 lid 3).</p> +<p>De regel, welke de Conventie zelf inhoudt, kan geen +overgangsbepaling worden genoemd, d. w. z. hij schept geen +overgangstijdperk, <span class="pagenum">[<a id="xd20e13519" href= +"#xd20e13519" name="xd20e13519">425</a>]</span>waarin de bepalingen der +Conventie geleidelijk geldigheid verkrijgen. Alleen die werken worden +van de bescherming uitgesloten, die wegens het ontbreken van +bescherming in het land van herkomst toch in de overige landen volgens +het stelsel der Conventie onbeschermd zouden zijn. Hierbij kan worden +gewezen op een klein verschil tusschen de bepaling van art. 18 eerste +lid Conventie 1908 en die van art. 14 Conventie 1886, dat in verband +staat met de wijziging, die het systeem der Conventie in 1908 heeft +ondergaan. Volgens de Conventie 1886 was de bescherming in de andere +Verbondslanden afhankelijk van het bestaan van bescherming in het land +van herkomst (art. 2), terwijl volgens de Conventie 1908 het ontbreken +van bescherming in het land van herkomst geen beletsel meer is, dat het +werk in de andere Verbondslanden bescherming vindt (art. 4 lid 2), +behalve wat betreft den duur van het recht, die dien van het land van +herkomst niet kan overschrijden (art. 7 lid 2). In verband hiermede is +nu ook art. 18 Conventie 1908 eenigszins anders geredigeerd dan art. 14 +Conventie 1886. Terwijl volgens laatstgenoemd artikel de Conventie bij +hare inwerkingtreding toepasselijk zou zijn op alle werken, die op dat +tijdstip „nog geen gemeengoed waren geworden in hun land van +herkomst”, is in de Conventie 1908 daarbij gevoegd: „als +gevolg van het verstrijken van den beschermingstermijn”. Immers +het verstrijken van den beschermingstermijn in het land van herkomst is +het eenige, wat volgens de nieuwe Conventie aan de bescherming in de +andere Verbondslanden nog een einde kan maken; niet meer zooals +vroeger, ook het „gemeengoed worden” door een andere reden, +b.v. omdat de voorwaarden of formaliteiten niet zijn vervuld.</p> +<p>Het tweede lid van art. 18 is er in 1908 nieuw bij gemaakt. Het +luidt:</p> +<div class="blockquote"> +<p class="first">Indien echter een werk wegens het verstrijken van den +beschermingstermijn, die er vroeger voor was vastgesteld, gemeengoed is +geworden in het land waar de bescherming wordt ingeroepen, zal dat werk +daar niet opnieuw beschermd worden.</p> +</div> +<p>Deze bepaling heeft niet betrekking op de eerste invoering van +nieuwe Conventie-bepalingen; maar zij ziet op het geval, dat in de wet +van een der Verbondslanden de beschermingstermijn wordt verlengd (een +geval waarop art. 18 krachtens de bepaling van het laatste lid ook +toepasselijk is). Gesteld b.v. een staat met een <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e13529" href="#xd20e13529" name= +"xd20e13529">426</a>]</span>beschermingstermijn van dertig jaar na den +dood des auteurs verlengt dezen tot vijftig jaar. Het gevolg hiervan +is, dat de uit dat land afkomstige werken nu ook in de andere landen, +waar de termijn van vijftig jaar geldt, twintig jaar langer bescherming +vinden dan voorheen. De strekking der hierboven afgeschreven bepaling +is nu deze, dat in zulk een geval de bescherming in die andere landen +niet herleeft, indien zij daar reeds, doordat de auteur voor meer dan +dertig jaar gestorven was, had opgehouden te bestaan.</p> +<p>Men ziet dus, dat deze bepaling geen uitzondering vormt op den +algemeenen regel van het eerste lid van het artikel, daar ook zij +betrekking heeft op werken, die bij de inwerkingtreding der nieuwe +regeling „gemeengoed zijn geworden in hun land van herkomst als +gevolg van het verstrijken van den beschermingstermijn”.</p> +<p>Uitzonderingen op den regel worden, zooals gezegd, door de Conventie +zelve niet gesteld, doch aan de Verbondsstaten wordt overgelaten ze +onder elkander of ieder voor zich vast te stellen.</p> +<p>In de eerste plaats komen hier in aanmerking de overgangsbepalingen +van reeds bestaande of nog te sluiten bijzondere verdragen; deze +bepalingen worden zonder meer toepasselijk verklaard op de Conventie +(art. 18 derde lid eerste zinsnede).</p> +<p>Ontbreken zoodanige verdragen, dan staat het den Verbondsstaten +vrij, over de invoering der Conventie op hun gebied in de +binnenlandsche wetgeving eene regeling vast te stellen. Uit de wijze, +waarop deze laatste bepaling (art. 18 Conventie 1908 derde lid laatste +zinsnede; Conventie 1886 Slotprotocol n<sup>o</sup>. 4 derde lid) is +geredigeerd, en ook uit hetgeen bij de daarover gehouden +beraadslagingen is opgemerkt, moet worden afgeleid, dat hier alleen die +wettelijke bepalingen worden bedoeld, welke ná het tot +standkomen der Conventie, speciaal met het oog op dit artikel, zouden +worden gemaakt, en dat dus niet (zooals ten opzichte der verdragen) de +in de wetgevingen voorkomende overgangsbepalingen bij analogie +toepasselijk worden verklaard<a class="noteref" id="xd20e13542src" +href="#xd20e13542" name="xd20e13542src">140</a>. Tevens, dat deze +wetten wél de wijze waarop het beginsel van art. 18 zal worden +toegepast, mogen regelen, hetgeen ook insluit beperkingen of +voorwaarden voor sommige categorieën van werken, maar dat zij dit +beginsel als hoofdregel moet eerbiedigen; <span class="pagenum">[<a id= +"xd20e13548" href="#xd20e13548" name="xd20e13548">427</a>]</span>dat +dus de staten zich verbinden geene regeling te maken, die met dit +beginsel in strijd is<a class="noteref" id="xd20e13550src" href= +"#xd20e13550" name="xd20e13550src">141</a>.</p> +<p>Op verschillende wijzen hebben de Verbondsstaten deze materie, +binnen de grenzen, die de Conventie hun stelt, geregeld en dit heeft +een toestand in het leven geroepen, die vrij ingewikkeld is en in de +verhoudingen tusschen sommige Verbondsstaten tot allerlei moeilijk op +te lossen vragen aanleiding heeft gegeven<a class="noteref" id= +"xd20e13564src" href="#xd20e13564" name="xd20e13564src">142</a>.</p> +<p>Ik laat deze vragen hier echter rusten en bepaal mij tot hetgeen met +het oog op de toetreding van ons land bij het Verbond van belang kan +worden geacht. Terloops zij hier opgemerkt, dat in het laatste lid van +art. 18 de bepalingen van dit artikel ook uitdrukkelijk van toepassing +worden verklaard op het geval, dat een nieuwe staat zich aansluit. Deze +bepaling dagteekent van 1896. Het plan heeft toen nog bestaan, eraan +toe te voegen, dat de staten, welke binnen twee jaar geene regeling +zouden hebben vastgesteld, geacht zouden worden den regel van art. 18 +(toen art. 14) zonder uitzondering en onvoorwaardelijk te hebben +aanvaard. Men heeft echter dit plan laten varen, omdat men vreesde, dat +sommige staten daardoor van het toetreden van het Verbond zouden worden +afgeschrikt<a class="noteref" id="xd20e13576src" href="#xd20e13576" +name="xd20e13576src">143</a>. Er bestaat dus nu geen termijn, binnen +welken van de bevoegdheid om bijzondere overgangsbepalingen vast te +stellen, moet worden gebruik gemaakt.</p> +<p>Bij de toetreding van ons land tot het Verbond zal dus de bepaling +van art. 18 eerste lid der Conventie toepasselijk zijn: d. w. z. van +het oogenblik, dat de Conventie ten aanzien van ons land in werking +treedt, zullen alle werken die volgens hare bepalingen daarvoor in +aanmerking komen, zoowel Nederlandsche in de andere landen als die uit +andere landen in Nederland, terstond de volle bescherming genieten. Wat +de beperkingen betreft bij de toepassing van dezen regel, deze zullen, +behalve tegenover Frankrijk en België, waarmede wij reeds een +tractaat hebben gesloten, kunnen worden vastgesteld deels door den +Nederlandschen wetgever (nl. ten aanzien van de <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e13583" href="#xd20e13583" name= +"xd20e13583">428</a>]</span>bescherming, die vreemde werken hier zullen +genieten); deels door de wetgevers der verschillende Verbondslanden +(ten aanzien der bescherming van de Nederlandsche werken aldaar).</p> +<p>Artikel 7 van onze tractaten met Frankrijk en België bepaalt, +dat vrij verkocht mogen worden nadrukken, die vóór het in +werking treden dier tractaten mochten zijn uitgekomen. Het is echter +verboden nieuwe uitgaven daarvan in het licht te geven, of exemplaren +van buiten in te voeren, tenzij deze bestemd zijn om vroeger +aangevangen bestellingen of inteekeningen aan te vullen. Deze bepaling +zal dus krachtens het derde lid van art. 18 ook toepasselijk zijn op +de, onder de bepalingen der Berner Conventie vallende, Nederlandsche +werken in Frankrijk en België en op de Fransche en Belgische +werken alhier. Dit zal b.v. ook gelden voor vertalingen, die wél +volgens de Berner Conventie, doch niet volgens de bovengenoemde twee +tractaten een inbreuk op het auteursrecht uitmaken. De +vóór het in werking treden der Conventie alhier zonder +toestemming des auteurs uitgekomen vertaling van een Fransch boek zal +ook daarna verspreid mogen worden; doch het zal niet geoorloofd zijn er +een nieuwe druk van te laten verschijnen.</p> +<p>Tegenover de andere Verbondsstaten, waarmede Nederland geen +tractaten heeft gesloten, zullen beperkingen als de bovengenoemde op +afzonderlijke wetten moeten berusten.</p> +<p>Gaan wij eerst na, wat Nederland op dit punt van de andere staten +heeft te verwachten, wat dus de toestand zal zijn van de Nederlandsche +werken in het overige gedeelte van het Verbond. Slechts in vier dezer +landen, te weten: Denemarken, Duitschland, Engeland en Zweden bestaat +eene wettelijke regeling, zooals in art. 18 derde lid wordt bedoeld. +Alle overige staten passen dus bij zich de bepaling van artikel 18 +eerste lid der Conventie onbeperkt en onvoorwaardelijk toe<a class= +"noteref" id="xd20e13591src" href="#xd20e13591" name= +"xd20e13591src">144</a>. De Nederlandsche auteurs zullen er dus, zoodra +de Conventie ten aanzien van ons land in werking is getreden, de volle +bescherming genieten.</p> +<p>Wat nu de vier genoemde staten betreft, daarvan heeft +<i>Duitschland</i> <span class="pagenum">[<a id="xd20e13608" href= +"#xd20e13608" name="xd20e13608">429</a>]</span>een stel zeer uitvoerige +bepalingen, vervat in eene Keizerlijke Verordening van 11 Juli 1888 en +eene <i lang="de">Bekanntmachung</i> van 7 Augustus 1888<a class= +"noteref" id="xd20e13613src" href="#xd20e13613" name= +"xd20e13613src">145</a>, die ook toepasselijk zijn voor het geval zich +nieuwe staten bij de Conventie aansluiten. In hoofdzaak komen deze +bepalingen hierop neer, dat reproducties, die vóórdat de +Conventie in het nieuwe Verbondsland verbindend is geworden, van werken +uit dat land afkomstig zijn gemaakt, verder vrij verspreid mogen +worden, mits men de exemplaren binnen drie maanden door de politie +heeft laten afstempelen. Hetzelfde moet geschieden met +cliché’s van platen, gravures, etsen enz., waarvan dan +gedurende vier jaar nog afdrukken mogen worden gemaakt. Zijn +vertalingen van een werk in Duitschland uitgekomen, dan mogen deze +verder geëxploiteerd worden; tegen alle nieuwe vertalingen is de +auteur echter beschermd. Is een tooneelstuk of dramatisch-muzikaal werk +eenmaal, hetzij in de oorspronkelijke taal, hetzij vertaald, opgevoerd, +dan is verdere opvoering voor iedereen vrij. Deze laatste bepaling +wordt verschillend geïnterpreteerd. Kohler meent, dat ook eene van +den auteur uitgaande uit- of opvoering vóór den datum der +inwerkingtreding het opvoeringsrecht doet vervallen<a class="noteref" +id="xd20e13622src" href="#xd20e13622" name="xd20e13622src">146</a>. +Volgens deze opvatting, die trouwens niet algemeen wordt +gedeeld<a class="noteref" id="xd20e13628src" href="#xd20e13628" name= +"xd20e13628src">147</a>, zou dus geen der Nederlandsche tooneelstukken, +die nu reeds in Duitschland vertoond zijn (zooals b.v. met verscheidene +stukken van Heyermans het geval is) na onze toetreding tot de Conventie +in Duitschland tegen opvoering beschermd zijn.</p> +<p>In <i>Denemarken</i> zijn twee Koninklijke Besluiten van 19 Juni +1903 en 2 April 1904, die de Deensche wet op het auteursrecht en dus +ook hare overgangsbepalingen op werken uit andere Verbondslanden +toepasselijk verklaren. In het algemeen mag elke reproductie, +vóór de inwerkingtreding begonnen, voleindigd worden; +doch het zal b.v. niet geoorloofd zijn later eene tweede uitgave zonder +toestemming des auteurs te verspreiden<a class="noteref" id= +"xd20e13641src" href="#xd20e13641" name="xd20e13641src">148</a>.</p> +<p><i>Zweden</i> heeft den 8sten Juli 1904 in een K. B. bepalingen +gemaakt op den overgangstoestand, door de toetreding tot het Verbond +<span class="pagenum">[<a id="xd20e13651" href="#xd20e13651" name= +"xd20e13651">430</a>]</span>in het leven getreden. In Zweden verschenen +vertalingen mogen verder verspreid en herdrukt worden; muziek- en +tooneelwerken mogen door degenen, die ze reeds hebben uit- of +opgevoerd, ook in het vervolg op deze wijze geëxploiteerd worden; +ook van <span class="corr" id="xd20e13653" title= +"Bron: clichés">cliché’s</span>, die gediend hebben +tot reproductie van kunst- of letterwerken mogen nog afdrukken worden +gemaakt.</p> +<p>In <i>Engeland</i> eindelijk zijn de overgangsbepalingen van de wet +van 25 Juni 1886 betreffende de internationale bescherming van het +auteursrecht van toepassing op de Conventie (volgens een Kon. Besluit +van 28 November 1887), terwijl tot nu toe, telkens wanneer een nieuwe +staat tot het Verbond toetrad, deze bepalingen door een afzonderlijk +besluit op de daardoor ontstane verhoudingen toepasselijk zijn +verklaard. Dit zal dus hoogstwaarschijnlijk ook geschieden, wanneer ons +land zich aansluit.</p> +<p>De algemeene strekking van deze bepalingen is, dat buitenlandsche +werken, die voordat de nieuwe internationale regeling van kracht was +reeds bestonden, dezelfde bescherming genieten, alsof de desbetreffende +Engelsche wetten reeds bij de eerste uitgave ervan daarop van +toepassing waren (dezelfde regel dus als die van artikel 18 der +Conventie). Deze bescherming kan echter in geen geval met rechten of +belangen in strijd zijn van degenen, die vóór dien tijd +de bedoelde werken reeds gereproduceerd hadden. Hoever die rechten en +belangen gaan, staat niet volkomen vast. Ik meen mij echter van een +nader onderzoek over deze vraag, die reeds tot velerlei beschouwingen +aanleiding heeft gegeven, te moeten onthouden<a class="noteref" id= +"xd20e13663src" href="#xd20e13663" name="xd20e13663src">149</a>.</p> +<p>Dit vluchtig overzicht moge eenig denkbeeld hebben gegeven van +hetgeen na onze aansluiting bij de Conventie den auteurs van reeds +vóór dit tijdstip verschenen Nederlandsche werken in de +verschillende Verbondslanden te wachten staat.</p> +<p>Nu blijft nog de andere vraag ter beantwoording over, nl. wat hier +te lande zal gelden ten aanzien van de werken uit andere landen.</p> +<p>Tegenover Frankrijk en België zal, zooals reeds is opgemerkt, +de <span class="pagenum">[<a id="xd20e13698" href="#xd20e13698" name= +"xd20e13698">431</a>]</span>bepaling van de met deze staten gesloten +tractaten hier toepasselijk zijn. Tegenover de andere staten zal, +indien men de volle bescherming niet terstond wil laten intreden, eene +afzonderlijke regeling gemaakt moeten worden.</p> +<p>Het vaststellen van enkele beperkingen, zooals de vier bovengenoemde +staten hebben gedaan, schijnt mij niet ongewenscht toe. Het hierbij te +volgen beginsel moet m. i. zijn, dat zij, die zich met de exploitatie +van (tot dusver onbeschermde) werken hebben beziggehouden, in staat +worden gesteld hunne zaken af te wikkelen, zoodat de kosten, die voor +een dergelijke onderneming zijn gemaakt, kunnen worden goedgemaakt. Is +dus een nadruk of vertaling reeds gedrukt, dan moet de verkoop der +exemplaren vrij worden gelaten; zijn voor de monteering van een +tooneelstuk costuums, decoratief en andere requisieten aangeschaft, dan +moeten deze ook voor het beoogde doel gebruikt kunnen worden; zijn ter +reproductie van werken van beeldende kunst cliché’s +vervaardigd, dan moeten daarvan ook afdrukken genomen kunnen worden. +Het Duitsche systeem van afstempeling der cliché’s en +gedrukte exemplaren verdient hierbij wellicht navolging.</p> +<p>De vrijheid, om met de reeds aangevangen exploitatie voort te gaan, +mag echter niet langer worden uitgestrekt dan voor het beoogde doel +noodzakelijk is. De bevoegdheid om een tooneelstuk nog te blijven +vertoonen, moet b.v. m. i. niet langer duren dan twee of drie jaren. In +elk geval verdient het afkeuring, de opvoering van een stuk <i>aan +ieder</i> vrij te laten, indien daarvan, ook al is het maar +éénmaal, eene vertooning heeft plaats gehad. Eene +dergelijke vrijheid die, zooals wij gezien hebben, in de Duitsche wet +wordt verleend, gaat m. i. veel te ver. De overgangsbepalingen hebben +alleen reden van bestaan als middel tot bescherming der belangen van +degenen, die reeds met de exploitatie waren begonnen; voor personen, +die nog geen moeiten en kosten hebben aangewend, zijn dergelijke +exceptionneele maatregelen niet noodig.</p> +<hr class="tb"> +<p>De toetreding van ons land tot de Conventie zal—zooals uit het +voorgaande herhaaldelijk is gebleken—gepaard moeten gaan met eene +herziening van onze inlandsche wetgeving; de auteursbescherming zal +hier eene belangrijke uitbreiding moeten ondergaan, wil ons land aan de +verplichtingen der Conventie voldoen. Voorzoover deze uitbreiding +<span class="pagenum">[<a id="xd20e13711" href="#xd20e13711" name= +"xd20e13711">432</a>]</span>mocht bestaan in eene verlenging van den +duur van het auteursrecht, (een maatregel, die weliswaar niet strikt +noodig maar toch ingevolge art 7 Conventie 1908 gewenscht is) zal +volgens de bepaling van het laatste lid art. 18 der Conventie +toepasselijk zijn. Indien—wat het waarschijnlijkst is—de +wijziging in onze wet wordt aangebracht vóórdat de +Conventie ten aanzien van ons land in werking is getreden, zou over de +al of niet toepasselijkheid van de bepaling van het tweede lid van art. +18 der Conventie kunnen worden getwijfeld. Gesteld b.v. dat ons land +tot de Conventie toetreedt, nadat eerst de beschermingstermijn in onze +wet gebracht is op vijftig jaar na den dood des auteurs: dit zal dan +tengevolge hebben, dat in elk ander Verbondsland, waar deze zelfde +termijn geldt, de uit Nederland afkomstige werken vijftig jaar na den +dood des auteurs beschermd zullen zijn. Maar hoe zal in dat geval +beslist moeten worden ten aanzien van die Nederlandsche werken, welke +vóór de herziening onzer wet door het verstrijken van den +ouden termijn van korteren duur reeds gemeengoed waren geworden? Men +kan niet zeggen, dat deze werken daardoor ook in de andere +Verbondslanden gemeengoed waren geworden, daar zij op het tijdstip, dat +dit dan zou moeten hebben geschieden, aldaar nog in het geheel niet +beschermd waren. Toch meen ik, dat men in dat geval de bepaling van het +tweede lid van art. 18 der Conventie bij analogie toepasselijk zal +moeten achten. De bedoelde werken zullen dus in de andere +Verbondslanden geen bescherming meer vinden, even alsof de verlenging +van den termijn ná het in werking treden der Conventie had +plaats gehad. Neemt men het tegenovergestelde aan, dan zou de bepaling +eene onredelijke bevoorrechting inhouden voor de staten, die zich eerst +later bij de Conventie aansluiten. Want stellen wij b.v. het geval dat +in Duitschland, dat sinds de oprichting lid is van het Verbond, de +termijn van het auteursrecht op vijftig jaar na den dood des auteurs +wordt gebracht (hij is nu van dertig jaar) op hetzelfde tijdstip dat +dit in Nederland, dat nog geen lid van het Verbond is, ook wordt +gedaan. Het gevolg zou zijn, dat de Duitsche werken, waarvan de auteur +reeds meer dan dertig jaar dood is, niet meer in de andere +Verbondslanden van die langere bescherming zouden genieten; doch indien +Nederland zich een jaar later bij het Verbond aansloot, dan zouden, +volgens deze opvatting, de Nederlandsche werken, die onder volkomen +dezelfde omstandigheden verkeeren, in diezelfde landen <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e13713" href="#xd20e13713" name= +"xd20e13713">433</a>]</span>wél bescherming vinden. Een voordeel +dus voor het land, dat zich het laatst bij de Conventie heeft +aangesloten.</p> +<p>Ten slotte nog enkele opmerkingen met betrekking tot de invoering in +ons land van auteursrecht op werken van beeldende kunst, welke, zooals +wij gezien hebben, eene voorwaarde is voor onze toetreding tot het +Verbond.</p> +<p>Het Ontw. B. K., dat geen overgangsbepalingen bevat, zou, eenmaal +wet geworden, niet toepasselijk zijn op de werken, die meer dan dertig +dagen vóór het inwerkingtreden ervan geleverd, +tentoongesteld of openlijk te koop of ter bezichtiging zouden zijn +gesteld, daar ten aanzien van deze werken niet zou kunnen zijn voldaan +aan de voorwaarde, in art. 7 van het Ontwerp voor de bescherming +gesteld. Het gevolg zou dus zijn, dat verreweg de meeste werken van +beeldende kunst, die vóór het inwerkingtreden van de wet +bestonden, onbeschermd zouden blijven. Deze werken zouden echter na +onze toetreding tot het Verbond wél beschermd zijn in de andere +Verbondslanden, daar volgens het nieuwe systeem der Conventie het +ontbreken van bescherming in het land van herkomst alleen dán +het auteursrecht in de andere landen doet te nietgaan, indien het het +gevolg is van het verstrijken van den beschermingstermijn.</p> +<p>Aan den anderen kant zouden ook de reeds bestaande werken uit andere +Verbondslanden, voorzoover zij daartoe overigens in aanmerking komen, +in Nederland wél beschermd zijn.</p> +<p>Het zal daarom m. i. aanbeveling verdienen, in het Ontwerp eene +bepaling op te nemen in den geest van die van artikel 18 eerste lid der +Conventie. Als regel worde dus gesteld, dat het Ontwerp ook +toepasselijk is op de werken, die vóór het tijdstip van +het inwerkingtreden reeds bestonden. De beperkingen van dit +auteursrecht ten bate van degenen, die reeds van deze werken +reproducties in omloop hebben gebracht, kunnen dan dezelfde zijn, als +die, welke ingevolge de bepaling van art. 18 derde lid der Conventie +zullen worden vastgesteld. Zoodoende zou men de tegenwoordige generatie +van Nederlandsche kunstenaars nog van de bescherming in hun eigen land +doen genieten en wel binnen dezelfde grenzen als hunne tijdgenooten uit +andere landen. <span class="pagenum">[<a id="xd20e13723" href= +"#xd20e13723" name="xd20e13723">434</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div class="div4" id="ch7.2.4.3"> +<div class="divHead"> +<h5 class="main">III De wetten en afzonderlijke tractaten in verband +met de Conventie (Conv. 1908 artt. 19 en 20; Conv. 1886 art. 15 en add. +art.)</h5> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Er is hierboven (pp. 349, 350, 366, 367 en 377) meer +dan eens sprake geweest van het, op de Conferenties van Bern reeds +uitgesproken beginsel, dat de Conventie slechts een <i>minimum</i> van +bescherming waarborgt, d. w. z. dat zij er zich niet tegen verzet, dat +buiten haar om rechten van wijder strekking worden genoten. Deze +rechten kunnen berusten, hetzij op de inlandsche wetten, hetzij op +bijzondere tractaten tusschen twee of meer Verbondsstaten.</p> +<p>Wat de eerstgenoemde, dus op de wetten berustende, rechten betreft, +daarover kwam vóór 1908 in de Conventie geen +afzonderlijke bepaling voor. Het was echter zóó dikwijls +en met zooveel nadruk op de Conferenties van Bern uitgesproken, dat de +Conventie slechts een minimum van bescherming beoogt te geven<a class= +"noteref" id="xd20e13735src" href="#xd20e13735" name= +"xd20e13735src">150</a>, dat nooit door iemand is beweerd, dat het +toekennen van eene ruimere bescherming volgens de inlandsche wetten in +strijd met de Conventie zou zijn. Op de Conferentie van Parijs achtte +men het daarom ook niet noodig eene uitdrukkelijke bepaling in de +Conventie daarover op te nemen<a class="noteref" id="xd20e13744src" +href="#xd20e13744" name="xd20e13744src">151</a>.</p> +<p>Twijfelde dus niemand aan de <i>bevoegdheid</i> van elken +Verbondsstaat, om aan de auteurs uit andere landen eene meer +uitgebreide wettelijke bescherming te verleenen dan die welke uit de +bepalingen der Conventie voortvloeide; sommigen gingen nog verder en +beweerden dat de Verbondsstaten <i>verplicht</i> waren de rechten van +de inlandsche wet, voorzoover zij boven het minimum der Conventie +uitkwamen, ook aan de auteurs der andere landen te verleenen. Deze +meening, die o. a. door de redactie van het officieele orgaan van het +Verbond werd voorgestaan<a class="noteref" id="xd20e13758src" href= +"#xd20e13758" name="xd20e13758src">152</a>, werd verdedigd met een +beroep op het bovengenoemde beginsel van de minimum-bescherming der +Conventie in verband met den hoofdregel (art. 2 Conventie 1886), dat in +elk Verbondsland op de werken uit andere landen de inlandsche wet +toepasselijk is. Wanneer dus deze inlandsche wet meer gaf dan de +<span class="pagenum">[<a id="xd20e13763" href="#xd20e13763" name= +"xd20e13763">435</a>]</span>Conventie, moest de omvang der bescherming +worden berekend naar de eerste en niet naar de laatste.</p> +<p>Uit hetgeen voorafgaat kan reeds zijn gebleken, dat ik deze meening +niet deel. M. i. bedoelde men met de minimum-bescherming der Conventie +alleen dit, dat eene ruimere bescherming buiten haar om bestaanbaar zou +zijn; men wilde niet, dat rechten, die uit anderen hoofde konden worden +ingeroepen, door de Conventie verkort zouden worden. Iets anders is uit +hetgeen over deze vraag in de handelingen der verschillende +Conferenties voorkomt, niet op te maken. Het zou trouwens min of meer +ongerijmd zijn, dat rechten, die in de Conventie nauwkeurig zijn +omschreven, zooals b.v. het uitsluitend vertalingsrecht, <i>krachtens +diezelfde Conventie</i> in sommige landen naar een anderen, ruimeren, +maatstaf zouden moeten worden toegemeten.</p> +<p>Beroept men zich op de Conventie, dan moet men, voorzoover deze den +omvang en den duur van het recht zelf vaststelt, zich daarmee tevreden +stellen; meer kan redelijkerwijze niet worden verlangd<a class= +"noteref" id="xd20e13772src" href="#xd20e13772" name= +"xd20e13772src">153</a>. Zoo heeft men het blijkbaar ook op de +Conferentie van Berlijn ingezien. Er waren verschillende voorstellen, +waarin meer of minder duidelijk de verhouding der Conventie tot de +verder gaande (d. w. z. meer bescherming gevende) landswetten was +aangegeven. De Commissie kwam tenslotte met de volgende redactie, die +ongewijzigd is aanvaard (art. 19 Conventie 1908):</p> +<div class="blockquote"> +<p class="first">De bepalingen der tegenwoordige overeenkomst +verhinderen niet de toepassing te eischen van bepalingen van wijder +strekking die in de wetgeving van een Verbondsland mochten zijn +vastgesteld ten gunste van vreemdelingen in het algemeen.</p> +</div> +<p>Uit de laatste woorden blijkt duidelijk, dat er geen sprake kan zijn +van toepassing van alle voor de auteurs gunstigere wetsbepalingen +zonder meer; slechts die bepalingen komen in aanmerking, die zijn +vastgesteld „ten gunste van vreemdelingen in het algemeen”. +Alleen dus, als de wet <i>uit zichzelf</i> reeds toepasselijk is, kan +de buitenlandsche auteur zich op hare bepalingen beroepen in plaats van +op die der Conventie.</p> +<p>Ten aanzien der afzonderlijke tractaten is hetzelfde beginsel +gevolgd. Hierover bevatte de Conventie 1886 reeds bepalingen, nl. in +art. 15 <span class="pagenum">[<a id="xd20e13789" href="#xd20e13789" +name="xd20e13789">436</a>]</span>(t. a. v. nog te sluiten tractaten) en +in het additionneel artikel (t. a. v. reeds gesloten tractaten). Beide +bepalingen zijn nu in art. 20 Conventie 1908 samengebracht. De +Verbondsstaten behouden zich het recht voor, bijzondere overeenkomsten +onder elkander te sluiten, voorzoover deze aan de auteurs rechten van +wijder strekking verleenen dan de Conventie, of overigens daarmede niet +in strijd zijn. De bepalingen der bestaande overeenkomsten, die aan +deze voorwaarde beantwoorden, blijven van toepassing.</p> +<p>Een strijdvraag als die over de al of niet toepasselijkheid der +wetten heeft zich ten aanzien der tractaten uit den aard der zaak nooit +voorgedaan.</p> +<p>Met betrekking tot ons land zijn de bovenbesproken bepalingen van +weinig practisch belang, daar nóch onze wet, nóch onze +tractaten met Frankrijk en België zich op punten van eenige +beteekenis boven het minimum der Conventie verheffen.</p> +</div> +</div> +<div class="div4" id="ch7.2.4.4"> +<div class="divHead"> +<h5 class="main">IV Huishoudelijke inrichting van het Verbond (Conv. +1908 artt. 21–24; Conv. 1886 artt. 16 en 17 en Slotpr. +n<sup>os</sup>. 5 en 6)</h5> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De vier artikelen, die nu volgen, betreffen de +huishoudelijke inrichting van het Verbond: de inrichting en werkkring +van het internationale Bureau te Bern, de wijze waarop dit wordt +geadministreerd en de verdeeling van de kosten over de verschillende +Verbondsstaten; verder de regeling der herzieningsconferenties.</p> +<p>Voor den tekst dezer bepalingen verwijs ik naar de hierachter +opgenomen bijlagen; tot bijzondere bespreking geven zij mij geen +aanleiding.</p> +</div> +</div> +<div class="div4" id="ch7.2.4.5"> +<div class="divHead"> +<h5 class="main">V Toetreding van nieuwe staten en hunne koloniën +(Conv. 1908 artt. 25 en 26; Conv. 1886 artt. 18 en 19)</h5> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Reeds op de Conferentie van 1884 werd, op voorstel van +den Duitschen afgevaardigde Reichardt, besloten, de bepaling in de +Conventie op te nemen, dat slechts die staten zouden worden toegelaten +er zich bij aan te sluiten, die in hunne wetgeving het auteursrecht +<span class="pagenum">[<a id="xd20e13810" href="#xd20e13810" name= +"xd20e13810">437</a>]</span>erkennen<a class="noteref" id= +"xd20e13812src" href="#xd20e13812" name="xd20e13812src">154</a>. +Natuurlijk is het niet voldoende, dat er eene wet op het auteursrecht +bestaat in het land dat wenscht toe te treden; deze wet moet ook aan +zekere eischen voldoen.</p> +<p>Dat onze tegenwoordige wetgeving aan deze eischen niet voldoet, is +hierboven reeds meer dan eens opgemerkt. De belangrijkste leemte is wel +het ontbreken van auteursrecht op werken van beeldende kunst en van +uitvoeringsrecht van muziekwerken. Ook zou misschien bezwaar kunnen +worden gemaakt tegen den korten termijn, dien onze wet voor het op- en +uitvoeringsrecht van door den druk gemeen gemaakte tooneelwerken en +dramatisch-muzikale werken stelt, hoewel daarin opzichzelf +waarschijnlijk geen reden zou worden gezien, om ons het toetreden tot +het Verbond te beletten. Doch naast de hier genoemde zijn er nog vele +andere punten, waarop onze wetgeving aanvulling en verbetering behoeft, +voordat zij het gemiddeld peil van die der andere Verbondslanden zal +hebben bereikt: zoo b.v. in zake het vertalingsrecht, de formaliteiten, +het auteursrecht van photographieën, werken van kunstnijverheid en +van bouwkunst, enz. enz. Al deze punten zijn hierboven afzonderlijk +besproken en er is daarbij ook op gewezen, wat de gevolgen zouden zijn, +indien deze hervormingen, die bij onze toetreding tot het Verbond +weliswaar niet geëischt, maar toch wel min of meer van een +toetredenden staat verwacht worden, achterwege zouden blijven.</p> +<p>In het algemeen kan hierover nog worden gezegd, dat, indien men er +prijs op stelt dat ons land niet alleen lid wordt van het Verbond, maar +ook onder de goede leden ervan gerangschikt zal kunnen worden, onze wet +zooveel mogelijk op de hoogte zal moeten worden gebracht van de +Conventie, en dat men zich niet zal moeten bepalen tot het aanbrengen +van die wijzigingen, welke krachtens artikel 25 strikt geboden +zijn.</p> +<p>Dit geldt ook voor de vrijheid, die art. 25 (laatste zinsnede) aan +de toetredende staten laat, om op sommige punten in plaats van de +bepalingen der Conventie 1908 die van de Conventie 1886 of van de Add. +Acte van 1896 te aanvaarden. Herhaaldelijk heb ik er reeds op gewezen, +dat het niet de bedoeling is, dat van deze vrijheid een ruim gebruik +worde gemaakt. Men is tot dezen maatregel niet dan noodgedrongen +overgegaan. Wat erdoor wordt opgeofferd is niet <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e13823" href="#xd20e13823" name= +"xd20e13823">438</a>]</span>zonder belang, nl. de <i>eenheid</i> in het +Verbond: „si nous avons l’Union, nous n’avons pas +l’unité” wordt spijtig in het rapport van Renault +opgemerkt<a class="noteref" id="xd20e13828src" href="#xd20e13828" name= +"xd20e13828src">155</a>. Van de staten, die het brengen van dit offer +noodig maken door den achterlijken stand hunner wetgeving op dit +gebied, waardoor zij anders voor langen tijd buiten het Verbond zouden +moeten blijven, kan daarom worden verwacht, dat zij van hun kant ook +tot eenige concessies geneigd zullen zijn. De eenheid in het Verbond, +zonder welke het slechts ten deele aan zijn doel kan beantwoorden, mag +m. i. niet dan om zeer belangrijke redenen door een zijner leden worden +verstoord.</p> +<hr class="tb"> +<p>Artikel 26 regelt de wijze waarop de koloniën in de toetreding +kunnen worden begrepen. De bepalingen hierover zijn duidelijk en +behoeven geene nadere verklaring.</p> +<p>Ik wil alleen, in verband hiermede, herinneren aan de eigenaardige +verhouding tusschen ons land en de koloniën Suriname en +Curaçao ten opzichte van het auteursrecht. Zooals reeds is +vermeld wordt het in Nederland volgens de wet van 1881 bestaande +auteursrecht wél in Suriname en Curaçao erkend; niet +echter omgekeerd dat van deze koloniën in het moederland.</p> +<p>Indien Nederland, zooals te verwachten is, zich met alle +koloniën bij de Conventie aansluit, zou het onredelijke van dezen +toestand nog meer uitkomen dan nu het geval is. Volgens de Conventie +wordt een land met zijne koloniën (voorzoover deze natuurlijk in +de toetreding zijn begrepen) als een geheel beschouwd<a class="noteref" +id="xd20e13841src" href="#xd20e13841" name="xd20e13841src">156</a>; in +het gestelde geval zou dus b.v. een te Paramaribo uitgekomen boek in +het Verbond als een Nederlandsch werk gelden; Nederland zou volgens +art. 4 lid 3 der Conventie het land van herkomst zijn. In Nederland +zelf zou het echter niet beschermd zijn, behalve in het geval, dat de +schrijver een vreemdeling was, want dan zou art. 5 of art. 6 der +Conventie erop toepasselijk zijn. De toetreding van ons land tot de +Conventie moge daarom eene aanleiding zijn, om ook de Nederlandsche wet +toepasselijk te verklaren op werken uit Curaçao en Suriname.</p> +<p>Het behoeft verder nauwelijks te worden gezegd, dat ook in de +koloniën, die in de toetreding begrepen worden, de wet moet +beantwoorden aan de eischen der Conventie. Invoering van auteursrecht +<span class="pagenum">[<a id="xd20e13849" href="#xd20e13849" name= +"xd20e13849">439</a>]</span>op werken van beeldende kunst, van +uitvoeringsrecht van muziekwerken enz. enz. zal dus ook in Suriname en +Curaçao moeten geschieden.</p> +</div> +</div> +<div class="div4" id="ch7.2.4.6"> +<div class="divHead"> +<h5 class="main">VI Bekrachtiging, inwerkingtreding en opzegging (Conv. +1908 artt. 27–30; Conv. 1886 artt. 20 en 21 en Slotpr. +n<sup>o</sup>. 7; Add. Acte 1896 art. 20)</h5> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De vier laatste artikelen der Conventie hebben geen +lange bespreking noodig; de bepalingen die zij inhouden zijn meest van +formeelen aard.</p> +<p>Artikel 27 bepaalt, dat de Conventie 1908 in de plaats treedt van de +Conventie 1886 en de Add. Acte van Parijs. Het laat echter aan de +staten, die nu deel uitmaken van het Verbond, de vrijheid, om lid te +blijven zonder de nieuwe Conventie te aanvaarden. In dat geval blijven +dus de oude bepalingen in de betrekkingen met die staten van kracht. +Bovendien kunnen de staten, die de nieuwe Conventie wél +aanvaarden, evenals de nieuw toetredende staten op sommige punten +verklaren, door de vroegere verdragsbepalingen gebonden te blijven.</p> +<p>Artikel 28 regelt de bekrachtiging, artikel 29 de inwerkingtreding +en de opzegging.</p> +<p>Artikel 30 eindelijk houdt eene bepaling in, die in verband staat +met het systeem der facultatieve aanvaarding, dat in 1908 is ingevoerd. +Volgens dit systeem is het—zooals wij gezien +hebben—mogelijk, dat de internationale bescherming in het Verbond +wijzigingen ondergaat, zonder dat er iets aan de bepalingen der +Conventie wordt veranderd.</p> +<p>Dit kan nl. het geval zijn, wanneer een staat in zijne wetgeving den +beschermingstermijn verlengt, daar dit tengevolge heeft, dat de uit dat +land afkomstige werken ook in andere landen langer beschermd kunnen +zijn.</p> +<p>In de tweede plaats kan dit het geval zijn, wanneer een staat, die +eerst krachtens een van de artt. 25, 26 of 27 bedongen had op een of +meer punten door de oude verdragsbepalingen van 1886 of 1896 gebonden +te zijn, hiervan afstand doet. Ook dit brengt natuurlijk een nieuwen +rechtstoestand teweeg voor de werken uit dat land in de andere +Verbondslanden.</p> +<p>Voor deze beide gevallen nu bepaalt art. 30, dat de betreffende +staat van den stap, dien hij heeft gedaan, eene schriftelijke +mededeeling aan de Zwitsersche Regeering moet doen, die dan op hare +beurt de andere staten daarmede in kennis stelt. <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e13871" href="#xd20e13871" name= +"xd20e13871">441</a>]</span></p> +</div> +</div> +</div> +</div> +</div> +</div> +</div> +<div class="footnotes"> +<hr class="fnsep"> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e10359" href="#xd20e10359src" name="xd20e10359">1</a></span> +<i>Paleis van Justitie</i> 9 Aug. 1898.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e10366" href="#xd20e10366src" name="xd20e10366">2</a></span> Mr. +J. P. <span class="sc">Moltzer</span>, <i>W. v. h. R.</i> no. 7154.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e10385" href="#xd20e10385src" name="xd20e10385">3</a></span> De +voornaamste argumenten kunnen trouwens, na al wat hierover reeds is +geschreven, vrijwel algemeen bekend worden geacht. Men zie hierover o. +a.: Mr. <span class="sc">L. J. Plemp van Duiveland</span>, <i>de +Gids</i> 1896 III pp. 385 sqq. en <i>Onze Eeuw</i> 1909 I pp. 102 sqq.: +<span class="sc">Herman Robbers</span>, <i>Pro en Contra</i>, serie 1 +no. 10; en <i>de Gids</i> 1908 IV pp. 541 sqq.; <span class="sc">J. G. +Robbers</span> Jr. t. a. p. pp. 84 sqq.; voorts de reeds genoemde +geschriften van Mr. <span class="sc">J. D. Veegens</span>, <span class= +"sc">J. H. Kok</span> en <span class="sc">J. Mosmans</span>, en het, +eveneens reeds genoemde, Rapport der Commissie aan de <i>Vereeniging +van Letterkundigen</i>.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e10429" href="#xd20e10429src" name="xd20e10429">4</a></span> +<span class="sc">J. G. Fichte</span>, <i>Beweis der +Unrechtmässigkeit des Büchernachdrucks</i> t. a. p. p. +238.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e10462" href="#xd20e10462src" name="xd20e10462">5</a></span> +Zonder eenige restrictie wordt het alleen in Luxemburg gehuldigd (art. +39).</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e10524" href="#xd20e10524src" name="xd20e10524">6</a></span> +T.a.p. p. 169.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e10536" href="#xd20e10536src" name="xd20e10536">7</a></span> +T.a.p. p. 170.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e10549" href="#xd20e10549src" name="xd20e10549">8</a></span> +Wél b.v. in de Duitsche wetten (wet van 1901 §35, wet van +1907 §30).</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e10579" href="#xd20e10579src" name="xd20e10579">9</a></span> <i>W. +v. h. R.</i> no. 7154; de Redactie van het Weekblad was van eene andere +opinie (no. 7149).</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e10590" href="#xd20e10590src" name="xd20e10590">10</a></span> +Reeds in 1853 noemde <span class="sc">Bluntschli</span> de volkomen +gelijkstelling van vreemde auteurs en werken met de nationale +„die einfachste und gerechteste Lösung” welke aan dit +vraagstuk kan worden gegeven. <i>Kritische Ueberschau der deutschen +Gesetzgebung und Rechtswissenschaft</i> I p. 26.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e10612" href="#xd20e10612src" name="xd20e10612">11</a></span> Cf. +het <i>Voorloopig verslag, Handel. Tweede Kamer</i> +1877–1878<span class="corr" id="xd20e10617" title= +"Niet in bron">,</span> Bijlage 25 no. 7 p. 9.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e10643" href="#xd20e10643src" name="xd20e10643">12</a></span> +<i>Eenige beschouwingen over kopierecht</i> p. 214.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e10684" href="#xd20e10684src" name="xd20e10684">13</a></span> +<i lang="fr">Actes</i> 1908 p. 273.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e10793" href="#xd20e10793src" name="xd20e10793">14</a></span> Cf.: +<i>Actes</i> 1885 p. 20<span class="corr" id="xd20e10798" title= +"Niet in bron">.</span></p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e10906" href="#xd20e10906src" name="xd20e10906">15</a></span> Cf. +o.a.: <span class="sc">A d’Orelli</span>, <i>D. A.</i> 1889 p. 2; +1891 p. 15.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e10918" href="#xd20e10918src" name="xd20e10918">16</a></span> Cf.: +<span class="sc">Röthlisberger</span> t. a. p. p. 149 en de daar +genoemde schrijvers. Men zie ook de verklaringen op de Conferentie van +1885 van de afgevaardigden <span class="sc">Reichardt</span>, +<span class="sc">d’Orelli</span>, <span class= +"sc">Renault</span>, <span class="sc">Lavollée</span> en +<span class="sc">Lagerheim</span>, <i>Actes</i> 1885 p. 22.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e10973" href="#xd20e10973src" name="xd20e10973">17</a></span> +<span class="sc">Röthlisberger</span> t. a. p. p. 150.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e10982" href="#xd20e10982src" name="xd20e10982">18</a></span> Over +het uitvoeringsrecht van muziekstukken, dat in onze wet onbreekt, wordt +hieronder bij de behandeling van art. 11 der Conventie gesproken.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e10987" href="#xd20e10987src" name="xd20e10987">19</a></span> Dit +werd vroeger wel eens betwijfeld (cf. <i>D. A.</i> 1899 pp. 130 sqq.) +maar kan toch als vaststaande worden aangenomen. Men zie b.v. de +besliste uitlating dienaangaande in de motiveering der Duitsche +herzieningsvoorstellen, <i>Actes</i> 1908 p. 41.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e11008" href="#xd20e11008src" name="xd20e11008">20</a></span> Het +eenige zou misschien kunnen zijn: <i>mondelinge voordrachten</i>, +voorzoover deze nl. niet door den auteur op schrift zijn gebracht. Is +dit wel het geval, dan behooren zij ongetwijfeld tot de +„geschriften”, die in het artikel worden genoemd.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e11036" href="#xd20e11036src" name="xd20e11036">21</a></span> Men +zie hierover: <span class="sc">Röthlisberger</span> t. a. p. pp. +150 en 169; <i>D. A.</i> 1895 p. 91 en 1899 pp. 1 en 65.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e11078" href="#xd20e11078src" name="xd20e11078">22</a></span> +<i>Actes</i> 1896 p. 145.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e11096" href="#xd20e11096src" name="xd20e11096">23</a></span> Men +zie voor Frankrijk: <span class="sc">Pouillet</span> t. a. p. pp. 91 +sqq. en <i>D. A.</i> 1889 p. 54; <span class="sc">Darras</span> ibid. +1894 p. 88, 1895 p. 47; voor België: <span class="sc">P. +Wauwermans</span>, <i>D. A.</i> 1892 p. 136; 1893 pp. 17 en 93; 1894 p. +24 en o.a. eene beslissing van het Tribunal civil van Brussel van 3 +Febr. 1904, <i>D. A.</i> 1905 p. 61; voor Italië: <span class= +"sc">Rosmini</span>, <i>D. A.</i> 1889 pp. 19 en 30, 1891 p. 114.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e11124" href="#xd20e11124src" name="xd20e11124">24</a></span> Het +Rapport der Commissie merkt dienaangaande op: „<span lang="fr">On +est tombé assez facilement d’accord que les photographies +devaient être protégées dans tous les pays de +l’Union</span>”. <i lang="fr">Actes</i> 1908 p. 235.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e11144" href="#xd20e11144src" name="xd20e11144">25</a></span> +<i>Actes</i> 1885 p. 43.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e11149" href="#xd20e11149src" name="xd20e11149">26</a></span> +<i>Actes</i> 1896 pp. 114 en 166.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e11157" href="#xd20e11157src" name="xd20e11157">27</a></span> Men +zie: <i>Actes</i> 1908 pp. 50, 51.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e11190" href="#xd20e11190src" name="xd20e11190">28</a></span> Men +zie het verslag van <span class="sc">Renault</span>, <i>Actes</i> 1908 +p. 232.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e11246" href="#xd20e11246src" name="xd20e11246">29</a></span> Men +zie: <i>D. A.</i> 1895 p. 92.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e11264" href="#xd20e11264src" name="xd20e11264">30</a></span> In +dezen zin besliste o. a. het Hof van Turijn over een Duitsch album met +schrijfmodellen en typographische voorbeelden. Zie hierover: +<span class="sc">Röthlisberger</span> t. a. p. p. 154; +<span class="sc">Darras</span>, <i>D. A.</i> 1898 p. 43. Cf. over een +soortgelijke vraag: <i>D. A.</i> 1899 pp. 130 sqq. en pp. 134 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e11323" href="#xd20e11323src" name="xd20e11323">31</a></span> De +vraag werd o. a. besproken op het Congres der <i lang= +"fr">Association</i> te Neuchatel (Aug. 1907); men zie: <i>D. A.</i> +1907 pp. 115, 116.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e11337" href="#xd20e11337src" name="xd20e11337">32</a></span> +<i>Actes</i> 1908 p. 44.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e11360" href="#xd20e11360src" name="xd20e11360">33</a></span> Men +zie echter mijne opmerking op p. 195 over de stilzwijgende erkenning +van dit recht door de Rechtbank en het Hof van Amsterdam.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e11370" href="#xd20e11370src" name="xd20e11370">34</a></span> +<i lang="fr">Actes</i> 1908 p. 232.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e11385" href="#xd20e11385src" name="xd20e11385">35</a></span> Men +zie het rapport van <span class="sc">Renault</span>, <i lang= +"fr">Actes</i> 1908 p. 232.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e11439" href="#xd20e11439src" name="xd20e11439">36</a></span> +<i>Actes</i> 1884 p. 41.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e11444" href="#xd20e11444src" name="xd20e11444">37</a></span> +<i>Actes</i> 1885 p. 42.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e11468" href="#xd20e11468src" name="xd20e11468">38</a></span> Cf. +voor het gebruik van de woorden <i>nationaliteit</i> en +<i>onderdaanschap</i> als twee uitdrukkingen voor eenzelfde begrip: +<span class="sc">A. van de Sande Bakhuyzen</span>, <i>Nederlandsch +onderdaanschap</i>, Proefschr. Leiden 1900 pp. 7 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e11492" href="#xd20e11492src" name="xd20e11492">39</a></span> Men +zie b. v.: <span class="sc">Röthlisberger</span> t. a. +p<span class="corr" id="xd20e11497" title="Niet in bron">.</span>, p. +83; <span class="sc">Kohler</span>, <i>Urheberrecht</i> p<span class= +"corr" id="xd20e11506" title="Bron: ,">.</span> 403.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e11512" href="#xd20e11512src" name="xd20e11512">40</a></span> O. +a.: <span class="sc">d’Orelli</span>, <i>D. A.</i> 1889 +p<span class="corr" id="xd20e11520" title="Bron: ,">.</span> 2.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e11529" href="#xd20e11529src" name="xd20e11529">41</a></span> Cf.: +<span class="sc">van de Sande Bakhuyzen</span> t. a. p. pp. 22 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e11535" href="#xd20e11535src" name="xd20e11535">42</a></span> +<i>Handel. Tweede Kamer</i> 1908–1909 Bijlage 266.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e11555" href="#xd20e11555src" name="xd20e11555">43</a></span> +<i lang="fr">Actes</i> 1884 p. 44.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e11564" href="#xd20e11564src" name="xd20e11564">44</a></span> +<i lang="fr">Actes</i> 1896 p. 113.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e11572" href="#xd20e11572src" name="xd20e11572">45</a></span> +<i lang="fr">Actes</i> 1885 p. 21.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e11577" href="#xd20e11577src" name="xd20e11577">46</a></span> +Anders: <span class="sc">d’Orelli</span>, <i>D. A.</i> 1899 p. +2.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e11595" href="#xd20e11595src" name="xd20e11595">47</a></span> +<i lang="fr">Actes</i> 1896 pp. 189 en 191.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e11619" href="#xd20e11619src" name="xd20e11619">48</a></span> Cf.: +<span class="sc">Röthlisberger</span> t. a. p. p. 92; <i>D. A.</i> +1902 p. 54.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e11670" href="#xd20e11670src" name="xd20e11670">49</a></span> Men +zie de verklaring van <span class="sc">Dr. Meyer</span> dienaangaande +op de Conferentie van 1884, <i lang="fr">Actes</i> p. 43.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e11687" href="#xd20e11687src" name="xd20e11687">50</a></span> +<i lang="fr">Actes</i> 1896 p. 111.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e11710" href="#xd20e11710src" name="xd20e11710">51</a></span> Men +zie het Commissie-rapport, <i lang="fr">Actes</i> 1896 p. 161; het +Zwitsersche voorstel is te vinden ibid. p. 112.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e11748" href="#xd20e11748src" name="xd20e11748">52</a></span> +<i lang="fr">Actes</i> 1908 p. 237.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e11759" href="#xd20e11759src" name="xd20e11759">53</a></span> +<i lang="fr">Actes</i> 1908 p. 39.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e11790" href="#xd20e11790src" name="xd20e11790">54</a></span> +<i lang="fr">Actes</i> 1908 p. 39.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e11795" href="#xd20e11795src" name="xd20e11795">55</a></span> +<i lang="fr">Actes</i> 1908 p. 241.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e11813" href="#xd20e11813src" name="xd20e11813">56</a></span> +<i>Actes</i> 1884 pp. 29, 43.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e11824" href="#xd20e11824src" name="xd20e11824">57</a></span> +<i lang="fr">Actes</i> 1896 pp. 195 sqq. Men zie ook de beschouwingen +in <i>D. A.</i> 1896 pp. 36 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e11832" href="#xd20e11832src" name="xd20e11832">58</a></span> Cf. +het rapport der Commissie <i lang="fr">Actes</i> 1896 p. 164.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e11869" href="#xd20e11869src" name="xd20e11869">59</a></span> Cf. +het rapport van <span class="sc">Renault</span> op de Conferentie van +Berlijn <i lang="fr">Actes</i> 1908 p. 236.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e11916" href="#xd20e11916src" name="xd20e11916">60</a></span> Cf. +hierboven p. 312.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e11968" href="#xd20e11968src" name="xd20e11968">61</a></span> Cf. +boven pp. 264 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e12077" href="#xd20e12077src" name="xd20e12077">62</a></span> +<i>Actes</i> 1908 p. 200.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e12100" href="#xd20e12100src" name="xd20e12100">63</a></span> +<i>Actes</i> 1908 pp. 214, 215.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e12109" href="#xd20e12109src" name="xd20e12109">64</a></span> Cf. +wat hierover in het Commissie-rapport wordt opgemerkt, <i>Actes</i> +1908 p. 244.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e12127" href="#xd20e12127src" name="xd20e12127">65</a></span> Men +vergelijke ook de bepaling van art. 19 Conventie 1908.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e12147" href="#xd20e12147src" name="xd20e12147">66</a></span> +<i>Actes</i> 1885 p. 28.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e12152" href="#xd20e12152src" name="xd20e12152">67</a></span> +<i>Actes</i> 1896 p. 168.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e12170" href="#xd20e12170src" name="xd20e12170">68</a></span> +<i>Actes</i> 1884 pp. 31, 32.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e12197" href="#xd20e12197src" name="xd20e12197">69</a></span> +<i lang="fr">Actes</i> 1884 p. 49.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e12207" href="#xd20e12207src" name="xd20e12207">70</a></span> +<i lang="fr">Actes</i> 1885 pp. 26 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e12225" href="#xd20e12225src" name="xd20e12225">71</a></span> +<i lang="fr">Actes</i> 1884 p. 65; 1885 p. 39. Men zie hierover ook de +rede van den Franschen gedelegeerde <span class= +"sc">Lavollée</span> op de Conferentie van 1885, <i lang= +"fr">Actes</i> pp. 62, 63.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e12243" href="#xd20e12243src" name="xd20e12243">72</a></span> +<i lang="fr">Actes</i> 1896 p. 133.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e12251" href="#xd20e12251src" name="xd20e12251">73</a></span> +<i lang="fr">Actes</i> 1896 p. 169.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e12260" href="#xd20e12260src" name="xd20e12260">74</a></span> +<i lang="fr">Actes</i> 1908 p. 246.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e12273" href="#xd20e12273src" name="xd20e12273">75</a></span> Men +zie de toelichting van het voorstel: <i lang="fr">Actes</i> 1908 pp. +201 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e12281" href="#xd20e12281src" name="xd20e12281">76</a></span> +<i lang="fr">Actes</i> 1908 pp. 247 en 248.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e12289" href="#xd20e12289src" name="xd20e12289">77</a></span> +<i lang="fr">Actes</i> 1908 p. 215.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e12297" href="#xd20e12297src" name="xd20e12297">78</a></span> Men +zie de verklaringen van den Noorschen gedelegeerde <span class= +"sc">Klaus Hoel</span>, <i>Actes</i> 1908 pp. 213 en 214 en die van den +Zweedschen gedelegeerde Graaf <span class="sc">Taube</span> ibid. p. +218.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e12327" href="#xd20e12327src" name="xd20e12327">79</a></span> Men +zie hierover de zeer duidelijke uitlegging in het Rapport van +<span class="sc">Renault</span> aan de Conferentie van Parijs, <i lang= +"fr">Actes</i> 1896 pp. 168 sqq. De Rechtbank van Brussel (10 Jan. +1903) wees ten onrechte een eisch af, op grond dat aan de voorwaarden +voor het vertalingsrecht, die de wet van het land van herkomst (in dit +geval Duitschland) eischte, niet was voldaan. De Duitsche wet, waarnaar +in dit vonnis verwezen werd, was bovendien toen al niet meer van kracht +en vervangen door die van 19 Juni 1901, welke in ’t geheel geen +voorwaarden of formaliteiten voorschrijft. (<i>D. A.</i> 1904 pp. 56 +sqq.)</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e12369" href="#xd20e12369src" name="xd20e12369">80</a></span> Men +zie ook het rapport van <span class="sc">Renault</span>, <i>Actes</i> +1896 p. 170.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e12395" href="#xd20e12395src" name="xd20e12395">81</a></span> +<i lang="fr">Actes</i> 1885 p. 44.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e12423" href="#xd20e12423src" name="xd20e12423">82</a></span> +<i>Actes</i> 1908 p. 217.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e12456" href="#xd20e12456src" name="xd20e12456">83</a></span> Niet +geheel juist is wat dienaangaande wordt opgemerkt door Mr. <span class= +"sc">L. J. Plemp van Duiveland</span>, <i>Onze Eeuw</i> 1909 I pp. 123 +en 124.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e12480" href="#xd20e12480src" name="xd20e12480">84</a></span> Men +zie hierover: <i lang="fr">Actes</i> 1884 pp. 31 en 52 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e12498" href="#xd20e12498src" name="xd20e12498">85</a></span> +<i>Actes</i> 1896 pp. 115, 116.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e12503" href="#xd20e12503src" name="xd20e12503">86</a></span> +<i>Actes</i> 1896 pp. 136 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e12525" href="#xd20e12525src" name="xd20e12525">87</a></span> De +tekst dezer voorstellen is te vinden: <i>Actes</i> 1908 pp. 287 sqq. De +toelichting van het Duitsche voorstel ibid. pp. 44 en 45 en die van het +Belgische pp. 203 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e12531" href="#xd20e12531src" name="xd20e12531">88</a></span> Men +zie het Commissie-rapport, <i>Actes</i> 1908 pp. 249 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e12562" href="#xd20e12562src" name="xd20e12562">89</a></span> +<i lang="fr">Actes</i> 1896 p. 137.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e12569" href="#xd20e12569src" name="xd20e12569">90</a></span> Men +zie het Duitsche voorstel, <i lang="fr">Actes</i> 1908 pp. 44, 45 en +het Belgische amendement daarop ibid. pp. 206, 207.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e12575" href="#xd20e12575src" name="xd20e12575">91</a></span> Cf. +hierover het Commissie-rapport, <i lang="fr">Actes</i> 1908 pp. 251, +252 en de verklaring van <span class="sc">de Borchgrave</span> op de +vergadering van 13 Nov. 1908, <i lang="fr">Actes</i> 1908 p. 215.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e12618" href="#xd20e12618src" name="xd20e12618">92</a></span> Men +zie hierover o.a.: <i>La reproduction des romans feuilletons dans les +journaux</i>, <i>D. A.</i> 1893 pp. 13 sqq., en: <i>Du droit de +reproduction en matière de journaux et de publications +périodiques</i>, <i>D. A.</i> 1896 pp. 8 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e12633" href="#xd20e12633src" name="xd20e12633">93</a></span> +<i>Actes</i> 1886 p. 16. Men zie ook over deze kwestie <span class= +"sc">Röthlisberger</span> t. a. p. p. 203.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e12643" href="#xd20e12643src" name="xd20e12643">94</a></span> +<i>Actes</i> 1896 p. 171.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e12658" href="#xd20e12658src" name="xd20e12658">95</a></span> +<i lang="fr">Actes</i> 1896 p. 171.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e12672" href="#xd20e12672src" name="xd20e12672">96</a></span> +<i lang="fr">Actes</i> 1908 p. 251.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e12684" href="#xd20e12684src" name="xd20e12684">97</a></span> +<i>Actes</i> 1885 p. 46.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e12699" href="#xd20e12699src" name="xd20e12699">98</a></span> Men +zie het Commissie-rapport <i>Actes</i> 1908 p. 251.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e12720" href="#xd20e12720src" name="xd20e12720">99</a></span> Men +zie: <i>Actes</i> 1885 p. 46 en <i lang="fr">Actes</i> 1896 p. 171.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e12732" href="#xd20e12732src" name="xd20e12732">100</a></span> +<i lang="fr">Actes</i> 1908 p. 254.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e12739" href="#xd20e12739src" name="xd20e12739">101</a></span> +<i lang="fr">Actes</i> 1896 p. 171.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e12770" href="#xd20e12770src" name="xd20e12770">102</a></span> Zij +werden echter niet afzonderlijk genoemd. Cf. boven p. 388.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e12795" href="#xd20e12795src" name="xd20e12795">103</a></span> +Onze jurisprudentie erkent ook auteursrecht op eenvoudige +nieuwsberichten. Cf. boven pp. 173 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e12835" href="#xd20e12835src" name="xd20e12835">104</a></span> +<i lang="fr">Actes</i> 1885 pp. 29, 30.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e12840" href="#xd20e12840src" name="xd20e12840">105</a></span> +<i lang="fr">Actes</i> 1885 p. 47.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e12857" href="#xd20e12857src" name="xd20e12857">106</a></span> +<i lang="fr">Actes</i> 1885 p. 47.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e12862" href="#xd20e12862src" name="xd20e12862">107</a></span> +<i lang="fr">Actes</i> 1908 p. 254.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e12877" href="#xd20e12877src" name="xd20e12877">108</a></span> In +een ingezonden stuk van den heer <span class="sc">A. de Jager</span> in +het <i>Nieuwsblad voor den Boekhandel</i> 1898 no. 100 worden een +zestigtal titels van dergelijke uitgaven genoemd, die door den +schrijver worden aangeduid als: „eenige, die mij het eerst voor +de hand kwamen”.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e12899" href="#xd20e12899src" name="xd20e12899">109</a></span> +Deze woorden zijn, blijkbaar met instemming, door den schrijver van het +bovengenoemde stuk in het Nieuwsblad voor den Boekhandel overgenomen. +Het een en ander is opgenomen in: <i>Nederland en de Berner +Conventie</i> door Mr. <span class="sc">J. D. Veegens</span>, met +bijlagen, 2de vermeerderde druk, Groningen, P. Noordhoff 1898.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e12924" href="#xd20e12924src" name="xd20e12924">110</a></span> +<i lang="fr">Actes</i> 1896 p. 172.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e12929" href="#xd20e12929src" name="xd20e12929">111</a></span> +<i lang="fr">Actes</i> 1896 p. 229.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e12938" href="#xd20e12938src" name="xd20e12938">112</a></span> +<i lang="fr">Actes</i> 1908 p. 256.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e12952" href="#xd20e12952src" name="xd20e12952">113</a></span> +Hetzelfde geldt ook volgens het oude art. 2. Cf. <span class= +"sc">Röthlisberger</span> t. a. p. p. 222.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e13008" href="#xd20e13008src" name="xd20e13008">114</a></span> Men +zie: <i lang="fr">Actes</i> 1885 pp. 48 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e13041" href="#xd20e13041src" name="xd20e13041">115</a></span> +<i>Actes</i> 1896 pp. 172, 173.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e13046" href="#xd20e13046src" name="xd20e13046">116</a></span> Men +zie b.v. in dit verband de bovenbesproken bepalingen van Duitschland, +Spanje en Italië over het bewerkingsrecht van de auteurs van +geschriften en muziekwerken pp. 187, 188, 210.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e13051" href="#xd20e13051src" name="xd20e13051">117</a></span> Cf. +het Commissie-verslag <i>Actes</i> 1908 p. 258.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e13063" href="#xd20e13063src" name="xd20e13063">118</a></span> Tot +nu toe heeft de jurisprudentie zich nog niet duidelijk over deze vraag +uitgesproken. Zie boven pp. 191 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e13089" href="#xd20e13089src" name="xd20e13089">119</a></span> +Evenzoo: <span class="sc">Rosmini</span>, <i>D. A.</i> 1890 pp. 93 +sqq.; hoofdartikel in hetzelfde tijdschrift 1895 pp. 54 sqq. Voorts +verscheidene rechterlijke beslissingen o. a. in Duitschland: +Reichsgericht 31 Jan. 1891: de bepaling slaat alleen op draaiorgels, +speeldoozen en andere muziek-instrumenten, die een beperkt aantal +muziekstukken spelen en ten tijde van het tot stand komen der Conventie +algemeen bekend waren, <i>D. A.</i> 1891 pp. 82 sqq.; in denzelfden +zin: Reichsgericht 24 Febr. 1899, <i>D. A</i>. 1901 p. 5; +Sächsisches Oberlandsgericht 29 Oct. 1894. In België werd +uitgemaakt, dat de bepaling niet toepasselijk is op phonograaf-rollen +door: <span lang="fr">Tribunal de 1<sup>re</sup> instance</span> te +Brussel 13 Juli 1904, <i>D. A.</i> 1904 pp. 93 sqq.; <span lang= +"fr">Tribunal de paix</span> Brussel 10 Aug. 1903, <i>D. A.</i> 1903 +pp. 103 sqq. Men zie hieronder de beslissingen in tegengestelden +zin.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e13127" href="#xd20e13127src" name="xd20e13127">120</a></span> Dit +is ook de meening van <span class="sc">Röthlisberger</span>, die +overigens de bepaling sterk afkeurde en ervan zeide: „<span lang= +"la">dura lex sed lex</span>” t. a. p. p. 246. Rechterlijke +beslissingen in dezen zin: Landgericht Leipzig 31 Dec. 1891 +(symphonion) en 10 Maart 1890 (phenix); Landgericht Gera 23 Mei 1890 +(clariophone), <i>D. A.</i> 1890 pp. 119 sqq., 1895 pp. 59 sqq.; +<span lang="fr">Cour d’Appel</span> Brussel 29 Dec. 1905, <i>D. +A.</i> 1906 p. 46.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e13164" href="#xd20e13164src" name="xd20e13164">121</a></span> Zoo +deed ook terecht: <span lang="fr">Tribunal de paix</span> van Laeken 5 +Juli 1906, <i>D. A.</i> 1907 p. 7.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e13175" href="#xd20e13175src" name="xd20e13175">122</a></span> Men +zie hierover: <i>Actes</i> 1896 pp. 46, 47, 199, 200.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e13183" href="#xd20e13183src" name="xd20e13183">123</a></span> Zoo +o. a. door de <i lang="fr">Association</i> op hare congressen van +Monaco 1897, Vevey 1901, Napels 1902 en Weimar 1903; en door het +internationale uitgevers-congres te Milaan 1906. Cf. <i lang= +"fr">Tableau des Voeux</i> etc. 1896–1907 pp. 14, 15.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e13215" href="#xd20e13215src" name="xd20e13215">124</a></span> Men +zie het Duitsche voorstel met de toelichting <i>Actes</i> 1908 pp. 51, +52.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e13225" href="#xd20e13225src" name="xd20e13225">125</a></span> Men +zie hierover het verslag der Commissie <i>Actes</i> 1908 pp. 260, +261.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e13236" href="#xd20e13236src" name="xd20e13236">126</a></span> +<i lang="fr">Actes</i> 1908 p. 262.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e13245" href="#xd20e13245src" name="xd20e13245">127</a></span> Men +zie het Commissie-rapport, <i>Actes</i> 1908 p. 262.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e13286" href="#xd20e13286src" name="xd20e13286">128</a></span> +<i lang="fr">Actes</i> 1908 p. 264.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e13315" href="#xd20e13315src" name="xd20e13315">129</a></span> +<i>Actes</i> 1908 p. 266.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e13353" href="#xd20e13353src" name="xd20e13353">130</a></span> +Cf.: <i>Actes</i> 1885 p. 50.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e13363" href="#xd20e13363src" name="xd20e13363">131</a></span> Hof +van Brescia 20–22 Dec. 1897, <i>D. A.</i> 1898 p. 83; Hof van +Appel Milaan 10 Jan. 1899, <i>D. A.</i> 1899 pp. 54, 55; Rechtbank Pisa +23 Juni 1903, <i>D. A.</i> 1904 p. 98.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e13375" href="#xd20e13375src" name="xd20e13375">132</a></span> +<i>Actes</i> 1884 p. 36; 1885 pp. 34, 35, 50.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e13380" href="#xd20e13380src" name="xd20e13380">133</a></span> Men +zie ook: <i lang="fr">Des moyens de prouver l’existence du droit +d’auteur d’après la Convention de Berne</i>, <i>D. +A.</i> 1899 pp. 50 sqq. en een arrest van het Hof van Cassatie van Rome +van 7 Juni 1900, <i>D. A.</i> 1900 p. 145.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e13397" href="#xd20e13397src" name="xd20e13397">134</a></span> +Cf.: <span class="sc">Röthlisberger</span> t. a. p. p. 252.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e13418" href="#xd20e13418src" name="xd20e13418">135</a></span> Men +zie over deze kwestie o.a.: <span class="sc">d’Orelli</span>, +<i>D. A.</i> 1889 p. 14; een hoofdartikel in dit blad 1904 pp. 14 sqq. +en 25 sqq.; <span class="sc">Röthlisberger</span> t. a. p. pp. +264, 265.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e13432" href="#xd20e13432src" name="xd20e13432">136</a></span> +<i>Actes</i> 1885 p. 35.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e13440" href="#xd20e13440src" name="xd20e13440">137</a></span> +<i>Actes</i> 1896 p. 139.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e13449" href="#xd20e13449src" name="xd20e13449">138</a></span> +<i>Actes</i> 1896 p. 173; 1908 p. 267.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e13478" href="#xd20e13478src" name="xd20e13478">139</a></span> +Cf.: <i>D. A.</i> 1904 p. 14.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e13542" href="#xd20e13542src" name="xd20e13542">140</a></span> +Cf.: <i>D. A.</i> 1905 p. 94.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e13550" href="#xd20e13550src" name="xd20e13550">141</a></span> +Cf.: <i>Actes</i> 1885 p. 52; <i>D. A.</i> 1905 pp. 93, 94; +<i>Actes</i> 1908 p. 269.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e13564" href="#xd20e13564src" name="xd20e13564">142</a></span> Men +zie in het bijzonder voor de betrekkingen tusschen Duitschland en +Engeland: <i>D. A.</i> 1898 pp. 77 sqq. en voor die tusschen +Duitschland en Frankrijk (waarbij ook het Duitsch worden van +Elzas-Lotharingen complicaties heeft gebracht): <i>D. A.</i> 1894 pp. +61 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e13576" href="#xd20e13576src" name="xd20e13576">143</a></span> +<i>Actes</i> 1896 pp. 174, 175.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e13591" href="#xd20e13591src" name="xd20e13591">144</a></span> Dit +belet den rechter echter niet, met de belangen van degenen, die reeds +reproducties in den handel hebben gebracht, rekening te houden. Cf., +speciaal voor Italië: <span class="sc">M. Amar</span>, <i lang= +"fr">De l’application de la Convention de Berne revisée +aux oeuvres publiées avant son entrée en vigueur</i>, +<i>D. A.</i> 1900 pp. 89 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e13613" href="#xd20e13613src" name="xd20e13613">145</a></span> De +tekst is o.a. te vinden in <i>D. A.</i> 1888 pp. 76 en 90 en bij +<span class="sc">Röthlisberger</span> t. a. p. pp. 348 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e13622" href="#xd20e13622src" name="xd20e13622">146</a></span> +<i lang="de">Zeitschrift für internationales Privat- und +Strafrecht</i> VI p. 388.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e13628" href="#xd20e13628src" name="xd20e13628">147</a></span> +<i>D. A.</i> 1905 p. 94; <span class="sc">Röthlisberger</span> t. +a. p. p. 273.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e13641" href="#xd20e13641src" name="xd20e13641">148</a></span> Men +zie de verklaring der Deensche Regeering, <i>D. A.</i> 1905 p. 95.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e13663" href="#xd20e13663src" name="xd20e13663">149</a></span> Men +zie hierover o.a.: <span class="sc">J. F. Iselin</span>, <i lang= +"fr">L’effet rétroactif de la Convention de Berne en +Angleterre</i>, <i>D. A.</i> 1899 p. 38; <span class= +"sc">Röthlisberger</span> t. a. p. p. 278; <i lang="fr">La +question de la Rétroactivité devant les tribunaux +Anglais</i>, (hoofdartikel) <i>D. A.</i> 1891 pp. 49 sqq. en: <i>D. +A.</i> 1905 p. 96. Engelsche rechterlijke uitspraken zijn o. m. te +vinden in: <i>D. A.</i> 1891 pp. 55 sqq., 129; 1892 pp. 52 sqq., 101; +1899 p. 39.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e13735" href="#xd20e13735src" name="xd20e13735">150</a></span> Men +zie: <i>Actes</i> 1884 pp. 42, 47, 59 en 66; <i>Actes</i> 1885 pp. 27 +en 45.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e13744" href="#xd20e13744src" name="xd20e13744">151</a></span> Men +zie het Commissie-rapport <i>Actes</i> 1896 pp. 160, 161.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e13758" href="#xd20e13758src" name="xd20e13758">152</a></span> +<i>D. A.</i> 1895 p. 163.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e13772" href="#xd20e13772src" name="xd20e13772">153</a></span> Cf. +ook in dezen zin: <span class="sc">Röthlisberger</span> t. a. p. +pp. 29 sqq.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e13812" href="#xd20e13812src" name="xd20e13812">154</a></span> +<i>Actes</i> 1884 p. 36.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e13828" href="#xd20e13828src" name="xd20e13828">155</a></span> +<i>Actes</i> 1908 p. 277.</p> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e13841" href="#xd20e13841src" name="xd20e13841">156</a></span> +Cf.: <span class="sc">Röthlisberger</span> t. a. p. pp. 300, +301.</p> +</div> +</div> +</div> +<div class="back"> +<div id="bijlagen" class="div1"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="super">Bijlagen</h2> +<p><span class="pagenum">[<a id="xd20e13877" href="#xd20e13877" name= +"xd20e13877">443</a>]</span></p> +<h2 id="b1" class="main">Bijlage I</h2> +<h2 class="main">Wet van 28 Juni 1881 (Staatsblad n<sup>o</sup>. 124) +tot regeling van het auteursrecht</h2> +<div class="div2"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h3 class="main">§ 1 Begrip en omvang van het auteursrecht</h3> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Artikel</span> 1</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Het recht om geschriften, plaat-, kaart-, muziek-, +tooneelwerken en mondelinge voordrachten door den druk gemeen te maken, +alsmede om dramatisch-muzikale werken en tooneelwerken in het openbaar +uit- of op te voeren, komt uitsluitend den auteur en zijnen +rechtverkrijgenden toe.</p> +<p>Met eene uit- of opvoering in het openbaar wordt gelijkgesteld elke +uit- of opvoering, die tegen betaling, voor eens of voor meermalen, +toegankelijk is, zelfs dan wanneer bovendien eene ballotage gevorderd +wordt.</p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Artikel</span> 2</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Met auteurs worden gelijkgesteld:</p> +<p><i>a</i>. ondernemers van in artikel 1 vermelde werken, gevormd door +bijdragen van onderscheidene mede-arbeiders;</p> +<p><i>b</i>. openbare instellingen, vereenigingen, stichtingen en +vennootschappen, ten opzichte van de door hen bezorgde werken;</p> +<p><i>c</i><span class="corr" id="xd20e13915" title= +"Niet in bron">.</span> vertalers ten opzichte van hunne vertaling.</p> +<p>Bij werken gevormd door bijdragen van onderscheidene mede-arbeiders +behoudt bovendien ieder mede-arbeider het auteursrecht op de door hem +geleverde bijdrage, voorzoover niet anders is bedongen.</p> +<p>Ten aanzien van de onder <i>a</i> en <i>b</i> van dit artikel +vermelde rechthebbenden blijft het tweede lid van art. 13 buiten +toepassing.</p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Artikel</span> 3</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Bij werken, zonder naam van auteur of onder een +verdichten naam door den druk gemeen gemaakt, wordt de uitgever en, zoo +ook diens naam niet op het titelblad of bij gebreke daarvan op den +omslag vermeld is, de drukker als auteur aangemerkt, totdat een ander +zich <span class="pagenum">[<a id="xd20e13935" href="#xd20e13935" name= +"xd20e13935">444</a>]</span>als rechthebbende heeft doen kennen op den +voet in de artikelen 10 en 11 bepaald, met uitzondering van den in art. +10 gestelden termijn van inzending.</p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Artikel</span> 4</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Behalve in de door Ons te bepalen gevallen, bestaat er +geen auteursrecht van wetten, besluiten, verordeningen en van hetgeen +verder in woord of schrift, door of van wege eenige openbare macht ter +algemeene kennis gebracht is<a class="noteref" id="xd20e13944src" href= +"#xd20e13944" name="xd20e13944src">1</a>.</p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Artikel</span> 5</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Tot het recht van den auteur behoort het uitsluitend +recht om door den druk gemeen te maken vertalingen van:</p> +<p><i>a</i>. zijne niet door den druk gemeen gemaakte werken, daaronder +begrepen zijne mondelinge voordrachten;</p> +<p><i>b</i>. zijne door den druk gemeen gemaakte werken, indien hij +zich bij de oorspronkelijke uitgave, op het titelblad of bij gebreke +daarvan <span class="pagenum">[<a id="xd20e13991" href="#xd20e13991" +name="xd20e13991">445</a>]</span>op den omslag van het werk, dit +uitsluitend recht voor een of meer bepaald genoemde talen uitdrukkelijk +voorbehoudt, en zijne vertaling binnen drie jaren na de oorspronkelijke +uitgave door den druk heeft gemeen gemaakt.</p> +<p>Bij werken, die uit onderscheidene deelen of afleveringen bestaan, +wordt deze termijn voor elk deel of elke afdeeling afzonderlijk +berekend.</p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Artikel</span> 6</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Bij gelijktijdige uitgave van hetzelfde werk in +onderscheidene talen wordt slechts ééne uitgave als de +oorspronkelijke aangemerkt en gelden de overige als vertalingen.</p> +<p>De auteur is bevoegd op het titelblad of bij gebreke daarvan op den +omslag aan te wijzen, welke uitgave hij als de oorspronkelijke +beschouwt.</p> +<p>Bij gebreke van zoodanige aanwijzing wordt de uitgave in de +moedertaal des auteurs als de oorspronkelijke aangemerkt.</p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Artikel</span> 7</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Het auteursrecht van door den druk gemeen gemaakte +werken belet niet, dat daaruit ter aankondiging of beoordeeling, +aanhalingen in andere werken worden opgenomen.</p> +<p>Mits de bron genoemd worde, staat het vrij, berichten of opstellen +uit dag- en weekbladen verder door den druk gemeen te maken, tenzij het +auteursrecht aan het hoofd van zoodanig bericht of opstel uitdrukkelijk +is voorbehouden en voorts gehandeld wordt overeenkomstig art. 10.</p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Artikel</span> 8</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Het auteursrecht wordt beschouwd als eene roerende +zaak.</p> +<p>Het is vatbaar voor geheele of gedeeltelijke overdracht en gaat over +bij erfopvolging.</p> +<p>Het is niet vatbaar voor beslag.</p> +</div> +</div> +</div> +</div> +<div class="div2"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h3 class="main">§ 2 Voorwaarden tot uitoefening van het +auteursrecht op door den druk gemeen gemaakte werken</h3> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Artikel</span> 10</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Het auteursrecht op een door den druk gemeen gemaakt +werk vervalt, zoo niet de auteur, uitgever of drukker twee exemplaren +<span class="pagenum">[<a id="xd20e14036" href="#xd20e14036" name= +"xd20e14036">446</a>]</span>van dat werk, op het titelblad of bij +gebreke daarvan op den omslag eigenhandig onderteekend, met opgaaf van +zijne woonplaats en van het tijdstip der uitgave, binnen eene maand na +de uitgave inzendt bij het Departement van Justitie, voor zooveel +vertalingen betreft met inachtneming van den in art. 5<i>b</i> +gestelden termijn.</p> +<p>Bij de inzending moet worden overgelegd eene door den drukker +onderteekende verklaring, dat het werk op zijne in het Rijk gevestigde +drukkerij is gedrukt.</p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Artikel</span> 11</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Het Departement van Justitie geeft aan de inzenders +een gedagteekend bewijs van ontvangst af.</p> +<p>Van deze bewijzen wordt aan het Departement een dubbel gehouden in +een register, waarvan ieder kosteloos inzage en voor zijne rekening +uittreksel of afschrift kan ontvangen.</p> +<p>Van de ingezonden werken en vertalingen wordt maandelijks eene +opgaaf gedaan in de <i>Nederlandsche Staatscourant</i>.</p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Artikel</span> 12</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De uitsluitende bevoegdheid om dramatisch-muzikale +werken of tooneelwerken uit- of op te voeren, gaat verloren zoodra die +werken door den druk zijn gemeen gemaakt, tenzij de auteur bij de +oorspronkelijke uitgave, op het titelblad of bij gebreke daarvan op den +omslag van het werk, zich die bevoegdheid uitdrukkelijk +voorbehoudt.</p> +</div> +</div> +</div> +</div> +<div class="div2"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h3 class="main">§ 3 Duur van het auteursrecht</h3> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Artikel</span> 13</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Het auteursrecht van door den druk gemeen gemaakte +werken duurt vijftig jaren na de eerste uitgave, te rekenen van de +dagteekening van het bewijs van ontvangst, vermeld in art. 11.</p> +<p>Indien de auteur dezen termijn overleeft en zijn recht nooit aan een +ander heeft overgedragen, behoudt hij dat recht levenslang.</p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Artikel</span> 14</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Het auteursrecht van niet door den druk gemeen +gemaakte werken, mondelinge voordrachten daaronder begrepen, duurt +tijdens het leven van den auteur en dertig jaren na zijn dood. +<span class="pagenum">[<a id="xd20e14083" href="#xd20e14083" name= +"xd20e14083">447</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Artikel</span> 15</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De uitsluitende bevoegdheid om dramatisch-muzikale +werken of tooneelwerken uit- of op te voeren duurt:</p> +<p>1<sup>o</sup>. voor niet door den druk gemeen gemaakte werken +tijdens het leven van den auteur en dertig jaren na zijn dood;</p> +<p>2<sup>o</sup>. voor door den druk gemeen gemaakte werken, waarbij +die uitsluitende bevoegdheid wordt voorbehouden, gedurende tien jaren +sedert de dagteekening van het in art. 11 vermelde bewijs van +ontvangst.</p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Artikel</span> 16</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De uitsluitende bevoegdheid tot het door den druk +gemeen maken van vertalingen duurt:</p> +<p>1<sup>o</sup>. voor niet door den druk gemeen gemaakte werken, +mondelinge voordrachten daaronder begrepen, zoolang daarop auteursrecht +bestaat;</p> +<p>2<sup>o</sup>. voor door den druk gemeen gemaakte werken gedurende +vijf jaren sedert de dagteekening van het in art. 11 vermelde bewijs +van ontvangst.</p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Artikel</span> 17</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Bij werken, die uit onderscheidene deelen of +afleveringen bestaan, wordt de duur van het auteursrecht voor elk deel +of elke aflevering afzonderlijk berekend.</p> +</div> +</div> +</div> +</div> +<div class="div2"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h3 class="main">§ 4 Handhaving van het auteursrecht</h3> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Artikel</span> 18</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Onverminderd de burgerlijke rechtsvordering, +voortvloeiende uit elke inbreuk op het auteursrecht, wordt hij, die +opzettelijk inbreuk maakt op eens anders auteursrecht, gestraft met +geldboete van ten minste vijftig cents en ten hoogste tweeduizend +gulden.</p> +<p>De door middel van het misdrijf verkregen exemplaren, alsmede de den +schuldige toebehoorende platen, vormen en matrijzen, die tot het plegen +van het misdrijf gediend hebben, worden ten behoeve van den Staat +verbeurd verklaard.</p> +<div class="blockquote"> +<p class="first">Voor het rijk in Europa krachtens art. 7 der wet van +15 Januari 1886 (Stbl. n<sup>o</sup>. 6) vervangen door artikel 349 bis +van het Wetboek van Strafrecht: <span class="pagenum">[<a id= +"xd20e14144" href="#xd20e14144" name="xd20e14144">448</a>]</span></p> +<p>Hij die opzettelijk inbreuk maakt op eens anders auteursrecht, wordt +gestraft met geldboete van ten hoogste tweeduizend gulden.</p> +<p>De door middel van het misdrijf verkregen exemplaren, alsmede de den +schuldige toebehoorende platen, vormen en matrijzen, die tot het plegen +van het misdrijf gediend hebben, worden verbeurdverklaard.</p> +</div> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Artikel</span> 19</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Hij die een werk, waardoor hij weet dat inbreuk +gemaakt wordt op eens anders auteursrecht, verspreidt of openlijk te +koop stelt, wordt gestraft met geldboete van ten minste vijftig cents +en ten hoogste zeshonderd gulden.</p> +<p>De door middel van inbreuk op het auteursrecht verkregen exemplaren +worden ten behoeve van den Staat verbeurdverklaard.</p> +<div class="blockquote"> +<p class="first">Voor het rijk in Europa krachtens art. 7 der wet van +15 Januari 1886 (Stbl. n<sup>o</sup>. 6) vervangen door artikel 349ter +van het Wetboek van Strafrecht:</p> +<p>Hij, die een werk, waardoor hij weet dat inbreuk gemaakt wordt op +eens anders auteursrecht, verspreidt of openlijk te koop stelt, wordt +gestraft met geldboete van ten hoogste zeshonderd gulden.</p> +<p>De door middel van inbreuk op het auteursrecht verkregen exemplaren +worden verbeurdverklaard.</p> +</div> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Artikel</span> 20</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De misdrijven, in de artt. 18 en 19 bedoeld, worden +niet vervolgd dan op klachte van hem, tegen wien zij gepleegd zijn.</p> +<div class="blockquote"> +<p class="first">Voor het rijk in Europa krachtens art. 7 der wet van +15 Januari 1886 (Stbl. n<sup>o</sup>. 6) vervangen door artikel 349 +quater van het Wetboek van Strafrecht:</p> +<p>De misdrijven in de beide voorgaande artikelen omschreven, worden +niet vervolgd dan op klachte van hem, tegen wien zij gepleegd zijn.</p> +</div> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Artikel</span> 21<a id="xd20e14191" +name="xd20e14191"></a></h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De ingevolge de artt. 18 en 19 verbeurdverklaarde +exemplaren worden aan den auteur of zijne rechtverkrijgenden afgegeven, +indien <span class="pagenum">[<a id="xd20e14194" href="#xd20e14194" +name="xd20e14194">449</a>]</span>deze zich daartoe ter griffie +aanmelden binnen acht dagen nadat het vonnis in kracht van gewijsde is +gegaan. Bij gebreke daarvan worden deze exemplaren vernietigd.</p> +<p>Heeft de rechter te beslissen over eene burgerlijke rechtsvordering +tot schadevergoeding, zoo brengt hij daarbij de waarde der aan den +rechthebbende afgegeven exemplaren zooveel mogelijk in rekening.</p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Artikel</span> 22</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Auteurs of hunne rechtverkrijgenden kunnen in beslag +nemen en afgifte of vernietiging vorderen van exemplaren, die in strijd +met hun uitsluitend recht door den druk zijn gemeen gemaakt.</p> +<p>Dit beslag kan niet worden gelegd op enkele exemplaren, onder +personen berustende, die in zoodanige voorwerpen geen handel drijven en +deze tot eigen gebruik hebben verkregen.</p> +<p>De artt. 722 tot en met 726 van het Wetboek van Burgerlijke +Rechtsvordering zijn op dit beslag van toepassing.</p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Artikel</span> 23</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Bij opheffing van het beslag kan de arrestant worden +veroordeeld tot vergoeding van kosten, schaden en interessen.</p> +</div> +</div> +</div> +</div> +<div class="div2"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h3 class="main">§ 5 Overgangsbepalingen</h3> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Artikel</span> 24</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Kopijrecht of eenig ander recht van dezen aard +verkregen onder eene vroegere wetgeving blijft gehandhaafd, mits de +gerechtigde, binnen één jaar na het in werking treden +dezer wet, daaromtrent eene verklaring inzendt bij het Departement van +Justitie.</p> +<p>De artt. 18–23 dezer wet zijn op dat recht van toepassing.</p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Artikel</span> 25</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Geen auteursrecht op een vóór het in +werking treden dezer wet door den druk gemeen gemaakt werk, dat volgens +de vroegere wetgeving niet voor recht van kopij vatbaar was of omtrent +hetwelk de destijds vereischte formaliteiten niet behoorlijk zijn in +acht genomen, kan worden uitgeoefend, tenzij de auteur, uitgever of +drukker binnen één jaar na het in werking treden dezer +wet twee exemplaren, <span class="pagenum">[<a id="xd20e14235" href= +"#xd20e14235" name="xd20e14235">450</a>]</span>op het titelblad of bij +gebreke daarvan op den omslag eigenhandig onderteekend, inzendt bij het +Departement van Justitie, met opgaaf van zijne woonplaats en van het +tijdstip der oorspronkelijke uitgave.</p> +<p>Dit tijdstip strekt tot aanvangspunt bij de berekening van den duur +van het auteursrecht, behoudens tegenbewijs.</p> +<p>Het in dit artikel bedoelde auteursrecht kan niet worden ingeroepen +tegen werken, die reeds vóór het in werking treden dezer +wet zijn aangevangen of voltooid en destijds geoorloofd waren.</p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Artikel</span> 26</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Het Departement van Justitie geeft aan de in de +artikelen 24 en 25 bedoelde inzenders een gedagteekend bewijs van +ontvangst af.</p> +<p>Van deze bewijzen wordt aan het Departement een dubbel gehouden in +een register, waarvan ieder kosteloos inzage en voor zijne rekening +uittreksel of afschrift kan ontvangen.</p> +<p>Van de ingezonden verklaringen en werken wordt maandelijks eene +opgave gedaan in de <i>Nederlandsche Staatscourant</i>, met vermelding +van het door den inzender opgegeven tijdstip der oorspronkelijke +uitgave van de ingezonden werken.</p> +</div> +</div> +</div> +</div> +<div class="div2"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h3 class="main">§ 6 Slotbepalingen</h3> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Artikel</span> 27</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Deze wet is van toepassing op in Nederland of in +Nederlandsch-Indië gedrukte en door den druk gemeen gemaakte +werken, op niet door den druk gemeen gemaakte werken afkomstig van in +Nederland of in Nederlandsch-Indië woonachtige auteurs, daaronder +begrepen in Nederland of in Nederlandsch-Indië gehouden mondelinge +voordrachten.</p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Artikel</span> 28</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Deze wet is ook verbindend voor +Nederlandsch-Indië.</p> +<p>De aldaar door den druk gemeen gemaakte werken behooren te worden +ingezonden aan den directeur van justitie, door wiens zorg daarvan +opgaaf gedaan wordt in de Javasche Courant, en op wien verder de +verplichtingen rusten, bij deze Wet aan het Departement van Justitie +opgedragen. <span class="pagenum">[<a id="xd20e14274" href= +"#xd20e14274" name="xd20e14274">451</a>]</span></p> +<p>De <i>Nederlandsche Staatscourant</i> en de <i>Javasche Courant</i> +nemen wederkeerig de opgaven zoo spoedig mogelijk van elkander +over.</p> +<p>In het geval, bedoeld in art. 22 zijn voor Nederlandsch-Indië +van toepassing de gelijksoortige bepalingen van de aldaar geldende +reglementen, met inachtneming van het verschil dat bestaat tusschen de +wetgeving voor de Europeanen en met deze gelijkgestelden en die voor de +inlanders en met deze gelijkgestelden.</p> +<p>Geen auteursrecht op een vóór het in werking treden +dezer wet in Nederlandsch-Indië door den druk gemeen gemaakt werk +kan worden uitgeoefend, tenzij ten opzichte van dat werk gehandeld +wordt overeenkomstig art. 25.</p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Artikel</span> 29</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Alle vroegere wettelijke bepalingen betreffende het +recht van kopij, van vertaling, van uit- en opvoering zijn +ingetrokken.</p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Artikel</span> 30</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Deze wet treedt in werking den 1sten Januari 1882. +<span class="pagenum">[<a id="xd20e14301" href="#xd20e14301" name= +"xd20e14301">452</a>]</span></p> +</div> +</div> +</div> +</div> +</div> +<div class="footnotes"> +<hr class="fnsep"> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e13944" href="#xd20e13944src" name="xd20e13944">1</a></span> +<i>Koninklijk Besluit van 2 Juli 1908, houdende vaststelling van het +auteursrecht van de tweemaal per jaar verschijnende Naamlijst voor den +Telefoondienst, uitgegeven door het Hoofdbestuur der Posterijen en +Telegrafie, Staatsblad no. 213.</i></p> +<div class="blockquote"> +<p class="footnote first salute"><span class="sc">Wij Wilhelmina, +enz.</span></p> +<p class="footnote">Overwegende, dat het wenschelijk is het +auteursrecht op de Naamlijst voor den Telefoondienst, uitgegeven door +het Hoofdbestuur der Posterijen en Telegrafie, voor te behouden;</p> +<p class="footnote">Gelet op artikel 4 der wet van den 28sten Juni 1881 +(<i>Staatsblad no. 124</i>) tot regeling van het auteursrecht, +gewijzigd bij de wet van 15 April 1886 (<i>Staatsblad no. 64</i>);</p> +<p class="footnote">Op gemeenschappelijke voordracht van Onze Ministers +van Waterstaat en van Justitie van 18 Mei 1908, no. 1968, Afdeeling +Posterijen en Telegrafie en van 27 Juni 1908, no. 379, Afdeeling A. +S.;</p> +<p class="footnote">Hebben goedgevonden en verstaan:</p> +<p class="footnote">te bepalen, dat er auteursrecht bestaat van de +tweemaal per jaar verschijnende Naamlijst voor den Telefoondienst, +uitgegeven door het Hoofdbestuur der Posterijen en Telegrafie.</p> +<p class="footnote">Onze Ministers van Waterstaat en van Justitie zijn +belast met de uitvoering van dit besluit, dat in het <i>Staatsblad</i> +zal worden geplaatst.</p> +</div> +</div> +</div> +<div id="b2" class="div1"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Bijlage II</h2> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Gewijzigd ontwerp van wet tot regeling van het +auteursrecht op werken van beeldende kunst</p> +<p>(Handelingen van de Tweede Kamer der Staten-Generaal 1884–1855 +tweede zitting 72–5.)</p> +<div class="div2"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h3 class="main">§ 1 Begrip en omvang van het auteursrecht op +werken van beeldende kunst</h3> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Artikel</span> 1</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Het recht om een werk van beeldende kunst op +oorspronkelijke grootte, op grooter of op verkleinde schaal, hetzij +geheel, hetzij gedeeltelijk te copieeren, na te bootsen, af te beelden +en te verveelvoudigen of dit door anderen te laten doen, hetzij door +middel van dezelfde of door eene andere beeldende kunst, of langs +mechanischen weg, komt uitsluitend toe aan den oorspronkelijken +vervaardiger van het kunstwerk en zijne rechtverkrijgenden.</p> +<p>Op werken der bouwkunst is deze bepaling niet toepasselijk, behalve +op bouwkundige teekeningen en modellen.</p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Artikel</span> 2</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Met den oorspronkelijken vervaardiger worden +gelijkgesteld:</p> +<p><i>a</i>. uitgevers en andere ondernemers van verzamelingen van in +art. 1 bedoelde kunstwerken, bijeengebracht door bijdragen van +onderscheidene kunstenaars, ten opzichte van die verzamelingen;</p> +<p><i>b</i>. openbare instellingen, vereenigingen, stichtingen en +vennootschappen ten opzichte van de door hunne zorg openbaar gemaakte +kunstwerken<span class="corr" id="xd20e14337" title= +"Niet in bron">.</span></p> +<p>Bij verzamelingen onder a bedoeld, behoudt echter ieder +mede-arbeider het auteursrecht op de door hem geleverde bijdrage +afzonderlijk, voor zoover niet het tegendeel is bedongen.</p> +<p>Ten aanzien van de onder a en b van dit artikel vermelde +rechthebbenden blijft het tweede lid van art. 9 dezer wet buiten +toepassing. <span class="pagenum">[<a id="xd20e14344" href= +"#xd20e14344" name="xd20e14344">453</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Artikel</span> 3</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Als nabootsing wordt niet beschouwd:</p> +<p><i>a</i>. de vrije navolging van eens anders kunstwerk tot het +scheppen van een nieuw kunstwerk;</p> +<p><i>b</i>. het maken van eene copie voor eigen studie van een +kunstwerk, mits dit zonder eenig rechtstreeksch of zijdelingsch doel +van winstbejag geschiedt, en op de copie duidelijk vermeld staat, dat +het eene copie is.</p> +<p>In ieder geval is het verboden den naam of het naamteeken of eenig +ander merkteeken des oorspronkelijken vervaardigers, op een kunstwerk +voorkomende, na te maken;</p> +<p><i>c</i>. het plaatsen in een drukwerk van gegraveerde of andere +afbeeldingen van kunstwerken, uitsluitend tot opheldering van den tekst +dienende, en</p> +<p><i>d</i>. het maken van afbeeldingen van openbare monumenten.</p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Artikel</span> 4</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Hij, die een werk van beeldende kunst, door een ander +vervaardigd, op wettige wijze, maar door eene andere beeldende kunst of +door eene mechanische bewerking namaakt, heeft op dien namaak het recht +bij art. 1 aan den oorspronkelijken vervaardiger van een kunstwerk +toegekend, hetzij van het oorspronkelijke kunstwerk een bij art. 1 +bedoeld uitsluitend recht bestaat of niet.</p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Artikel</span> 5</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Het auteursrecht op een werk van beeldende kunst wordt +beschouwd als eene onlichamelijke roerende zaak.</p> +<p>Het is vatbaar voor geheele overdracht, alsmede voor beperkte +overdracht ten aanzien van eene of meer kunstvormen; het gaat over bij +erfopvolging. Het is niet vatbaar voor beslag.</p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Artikel</span> 6</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De levering van een kunstwerk, waarvan het +auteursrecht is gewaarborgd volgens § 2 dezer wet, geldt niet als +eigendomsverkrijging van het auteursrecht voor den bezitter, die niet +de oorspronkelijke vervaardiger is, tenzij hij door een schriftelijk +bewijs kan aantoonen, <span class="pagenum">[<a id="xd20e14394" href= +"#xd20e14394" name="xd20e14394">454</a>]</span>het auteursrecht met het +kunstwerk te hebben verkregen van den oorspronkelijken vervaardiger of +diens rechtverkrijgende.</p> +<p>Bijaldien de oorspronkelijke vervaardiger of diens rechtverkrijgende +zich heeft verbonden geene copie, nabootsing of afbeelding van een +kunstwerk, waarop hij het auteursrecht heeft, te maken of te laten +maken, geldt deze overeenkomst tusschen partijen, maar doet, ten +aanzien van derden, het auteursrecht niet vervallen.</p> +<p>Al heeft de bezitter van het kunstwerk het auteursrecht niet +verkregen, kan hij echter niet worden gedwongen toe te laten, dat in +zijne woning, magazijn of kunstverzameling, iemand copieën, +nabootsingen of afbeeldingen van het kunstwerk komt maken, tenzij het +tegendeel is overeengekomen.</p> +</div> +</div> +</div> +</div> +<div class="div2"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h3 class="main">§ 2 Voorwaarden tot uitoefening van het +auteursrecht op werken van beeldende kunst</h3> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Artikel</span> 7</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Het auteursrecht op een werk van beeldende kunst +vervalt, indien de oorspronkelijke vervaardiger of zijn +rechtverkrijgende niet vóór of uiterlijk dertig dagen +nadat het kunstwerk voor de eerste maal geleverd of tentoongesteld, of +wel openlijk te koop of ter bezichtiging is aangeboden, eene +geschrevene en door hem of eenen bij authentieke akte daartoe +gemachtigde onderteekende beschrijving van het kunstwerk, volgens door +Ons vast te stellen model, inzendt bij een der Departementen van +algemeen bestuur, door Ons aan te wijzen. Bestaat het kunstwerk in +platen, afgietsels, gravures, photografieën of andere +verveelvuldigde exemplaren, dan wordt tegelijk met de beschrijving een +exemplaar ingezonden.</p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Artikel</span> 8</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De betrokken Minister geeft aan den inzender een +gedagteekend bewijs van ontvangst van de beschrijving en van het +exemplaar af.</p> +<p>De beschrijving en het exemplaar worden vermoed tijdig te zijn +ingezonden, behoudens bewijs van het tegendeel.</p> +<p>Van de bewijzen wordt aan het Departement een dubbel gehouden in een +register, waarvan ieder kosteloos inzage en voor zijne rekening +uittreksel of afschrift kan ontvangen. <span class="pagenum">[<a id= +"xd20e14421" href="#xd20e14421" name="xd20e14421">455</a>]</span></p> +<p>De ingezondene exemplaren van kunstwerken kunnen in +Rijksverzamelingen worden geplaatst, mits voorzien van eene etiquette, +aanduidende dat daarvoor op de aangeduide dagteekening een bewijs van +ontvangst is afgegeven.</p> +<p>Van de ingezonden beschrijvingen wordt maandelijks eene opgave +gedaan in de <i>Nederlandsche Staatscourant</i>.</p> +</div> +</div> +</div> +</div> +<div class="div2"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h3 class="main">§ 3 Duur van het auteursrecht op werken van +beeldende kunst</h3> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Artikel</span> 9</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Het auteursrecht op een kunstwerk duurt vijftig jaren, +te rekenen van de dagteekening van het bewijs van ontvangst, vermeld in +art. 8.</p> +<p>Indien de vervaardiger dezen termijn overleeft, en zijn recht niet +aan een ander heeft overgedragen, behoudt hij het auteursrecht +levenslang.</p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Artikel</span> 10</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Bij kunstwerken die uit onderscheiden deelen of +afleveringen bestaan, wordt de duur van het auteursrecht voor elk deel +of elke aflevering afzonderlijk berekend.</p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Artikel</span> 11</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Op het beperkte auteursrecht, bedoeld in art. 4, zijn +de artt. 7 en 8 toepasselijk. Het duurt, na de dagteekening van het +bewijs van ontvangst in art. 8 vermeld, tien jaren of zooveel langer +als het auteursrecht op het oorspronkelijke kunstwerk nog van kracht +blijft.</p> +</div> +</div> +</div> +</div> +<div class="div2"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h3 class="main">§ 4 Handhaving van het auteursrecht op werken van +beeldende kunst</h3> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Artikel</span> 12</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Onverminderd de burgerlijke rechtsvordering tot +vergoeding van door inbreuk op het auteursrecht toegebrachte schade, +wordt hij die opzettelijk inbreuk maakt op eens anders auteursrecht, +bedoeld in art. 1 of 4, gestraft met geldboete van tenminste vijftig +cents en ten hoogste vijf duizend gulden. <span class="pagenum">[<a id= +"xd20e14465" href="#xd20e14465" name="xd20e14465">456</a>]</span></p> +<p>De door middel van het misdrijf verkregen exemplaren, die bij de +ontdekking van het misdrijf in het bezit van den schuldige zijn, +alsmede de den schuldige toebehoorende platen, steenen, vormen en +andere werktuigen en gereedschappen, die tot het plegen van het +misdrijf gediend hebben, worden ten behoeve van den Staat +verbeurdverklaard.</p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Artikel</span> 13</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Hij, die een werk, waardoor hij weet dat inbreuk +gemaakt wordt op eens anders auteursrecht, bedoeld in art. 1 of 4, +verkoopt, verspreidt of openlijk te koop stelt, wordt gestraft met +geldboete van ten minste vijftig cents en ten hoogste twee duizend +gulden.</p> +<p>De door middel van het misdrijf verkregen exemplaren worden ten +behoeve van den Staat verbeurdverklaard.</p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Artikel</span> 14</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De misdrijven, in de artt. 12 en 13 bedoeld, worden +niet vervolgd, dan op klachte van hem, tegen wien zij gepleegd zijn. +Gaan die misdrijven gepaard met een volgens het Wetboek van Strafrecht +strafbaar bedrog, dan gelden omtrent dit laatste de algemeene regelen +ten aanzien der strafvervolging.</p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Artikel</span> 15</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De ingevolge artt. 12 en 13 verbeurdverklaarde +exemplaren, platen, steenen, vormen en andere werktuigen en +gereedschappen worden aan hem, op wiens auteursrecht inbreuk is +gemaakt, of aan zijn rechtverkrijgende afgegeven, indien deze zich +daartoe ter griffie aanmeldt binnen veertien dagen, nadat het +veroordeelend vonnis in kracht van gewijsde is gegaan. Bij gebreke van +zoodanige aanmelding worden deze exemplaren, platen, steenen, vormen en +andere werktuigen en gereedschappen vernietigd.</p> +<p>Heeft de rechter te beslissen over eene burgerlijke rechtsvordering +tot schadevergoeding, zoo brengt hij daarbij de waarde der aan den +rechthebbende af te geven exemplaren zooveel mogelijk in rekening.</p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Artikel</span> 16</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Hij aan wien het auteursrecht op een kunstwerk, in +art. 1 of 4 bedoeld, toekomt, kan in beslag nemen en afgifte of +vernietiging <span class="pagenum">[<a id="xd20e14500" href= +"#xd20e14500" name="xd20e14500">457</a>]</span>vorderen van exemplaren +welke in strijd met zijn uitsluitend recht zijn vervaardigd, ook zelfs +wanneer die exemplaren aan een onroerend goed aard- of nagelvast zijn +gemaakt of door bestemming onder onroerende zaken worden begrepen.</p> +<p>Hij, die het beslag legt, moet de schade vergoeden, door het +losmaken der exemplaren, aan het onroerend goed waaraan zij waren +vastgehecht, toegebracht.</p> +<p>Het beslag kan niet worden gelegd op enkele exemplaren, onder +personen berustende, die in zoodanige voorwerpen geen handel drijven en +deze tot eigen gebruik hebben verkregen.</p> +<p>De artikelen 722 tot en met 726 van het Wetboek van Burgerlijke +Rechtsvordering zijn op dit beslag van toepassing.</p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Artikel</span> 17</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Bij opheffing van het beslag kan hij, die het gelegd +heeft, worden veroordeeld tot vergoeding van kosten, schaden en +interessen.</p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Artikel</span> 18</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Overtreding van het verbod, vervat in art. 3b, tweede +zinsnede, wordt gestraft met geldboete van ten minste vijftig cents en +ten hoogste duizend gulden.</p> +</div> +</div> +</div> +</div> +<div class="div2"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h3 class="main">§ 5 Slotbepalingen</h3> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Artikel</span> 19</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Deze wet is van toepassing op in Nederland of in +Nederlandsch-Indië vervaardigde kunstwerken en op kunstwerken +vervaardigd door in Nederland of in Nederlandsch-Indië woonachtige +kunstenaars.</p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Artikel</span> 20</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Deze wet is ook verbindend voor +Nederlandsch-Indië.</p> +<p>De in art. 7 bedoelde beschrijving en het in dat artikel mede +bedoelde exemplaar van het kunstwerk worden wanneer zij in +Nederlandsch-Indië vervaardigde kunstwerken of die waarvan de +oorspronkelijke vervaardigers in Nederlandsch-Indië woonachtig +zijn, betreffen, ingezonden aan den hoofdambtenaar, daartoe door den +<span class="pagenum">[<a id="xd20e14541" href="#xd20e14541" name= +"xd20e14541">458</a>]</span>Gouverneur-Generaal aan te wijzen; door de +zorg van dezen hoofdambtenaar wordt daarvan opgave gedaan in de +Javasche Courant, en op hem rusten de verplichtingen, bij art. 8 dezer +wet aan den betrokken Minister in Nederland opgedragen.</p> +<p>De Nederlandsche Staatscourant en de Javasche Courant nemen +wederkeerig de opgaven zoo spoedig mogelijk van elkander over.</p> +<p>In het geval, bedoeld in artikel 16, zijn voor +Nederlandsch-Indië van toepassing de overeenkomstige bepalingen +van de aldaar geldende reglementen, met inachtneming van het verschil, +dat bestaat tusschen de wetgeving voor de Europeanen en met deze +gelijkgestelden en die voor de inlanders en met deze +gelijkgestelden.</p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Artikel</span> 21</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Deze wet treedt in werking ........ <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e14554" href="#xd20e14554" name= +"xd20e14554">459</a>]</span></p> +</div> +</div> +</div> +</div> +</div> +</div> +<div lang="fr" class="div1"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 lang="nl-1900" class="main">Bijlage III</h2> +<div class="div2" id="b3.1"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h3 class="label">A</h3> +<h3 class="main">Convention de Berne du 9 Septembre 1886 concernant la +création d’une Union internationale pour la protection des +oeuvres littéraires et artistiques</h3> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Article premier</span></h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Les pays contractants sont constitués à +l’état d’Union pour la protection des droits des +auteurs sur leurs oeuvres littéraires et artistiques.</p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Article</span> 2</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Les auteurs ressortissant à l’un des pays +de l’Union, ou leurs ayants cause, jouissent, dans les autres +pays, pour leurs oeuvres, soit publiées dans un de ces pays, +soit non publiées, des droits que les lois respectives accordent +actuellement ou accorderont par la suite aux nationaux.</p> +<p>La jouissance de ces droits est subordonnée à +l’accomplissement des conditions et formalités prescrites +par la législation du pays d’origine de l’oeuvre; +elle ne peut excéder, dans les autres pays, la durée de +la protection accordée dans ledit pays d’origine.</p> +<p>Est considéré comme pays d’origine de +l’oeuvre, celui de la première publication, ou, si cette +publication a lieu simultanément dans plusieurs pays de +l’Union, celui d’entre eux dont la législation +accorde la durée de protection la plus courte.</p> +<p>Pour les oeuvres non publiées, le pays auquel appartient +l’auteur est considéré comme pays d’origine +de l’oeuvre.</p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Article</span> 3</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Les stipulations de la présente Convention +s’appliquent également aux éditeurs d’oeuvres +littéraires ou artistiques publiées dans un des pays de +l’Union, et dont l’auteur appartient à un pays qui +n’en fait pas partie. <span class="pagenum">[<a id="xd20e14590" +href="#xd20e14590" name="xd20e14590">460</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Article</span> 4</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">L’expression „oeuvres littéraires +et artistiques” comprend les livres, brochures ou tous autres +écrits; les oeuvres dramatiques ou dramatico-musicales, les +compositions musicales avec ou sans paroles; les oeuvres de dessin, de +peinture, de sculpture, de gravure; les lithographies, les +illustrations, les cartes géographiques; les plans, croquis et +ouvrages plastiques, relatifs à la géographie, à +la topographie, à l’architecture ou aux sciences en +général; enfin toute production quelconque du domaine +littéraire, scientifique ou artistique, qui pourrait être +publiée par n’importe quel mode d’impression ou de +reproduction.</p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Article</span> 5</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Les auteurs ressortissant à l’un des pays +de l’Union, ou leurs ayants cause, jouissent, dans les autres +pays, du droit exclusif de faire ou d’autoriser la traduction de +leurs ouvrages jusqu’à l’expiration de dix +années à partir de la publication de l’oeuvre +originale dans l’un des pays de l’Union.</p> +<p>Pour les ouvrages publiés par livraisons, le délai de +dix années ne compte qu’à dater de la publication +de la dernière livraison de l’oeuvre originale.</p> +<p>Pour les oeuvres composées de plusieurs volumes +publiés par intervalles, ainsi que pour les bulletins ou cahiers +publiés par des sociétés littéraires ou +savantes ou par des particuliers, chaque volume, bulletin ou cahier +est, en ce qui concerne le délai de dix années, +considéré comme ouvrage séparé.</p> +<p>Dans les cas prévus au présent article, est admis +comme date de publication, pour le calcul des délais de +protection, le 31 décembre de l’année dans laquelle +l’ouvrage a été publié.</p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Article</span> 6</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Les traductions licites sont protégées +comme des ouvrages originaux. Elles jouissent, en conséquence, +de la protection stipulée aux articles 2 et 3 en ce qui concerne +leur reproduction non autorisée dans les pays de +l’Union.</p> +<p>Il est entendu que, s’il s’agit d’une oeuvre pour +laquelle le droit de traduction est dans le domaine public, le +traducteur ne peut pas s’opposer à ce que la même +oeuvre soit traduite par d’autres écrivains. <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e14621" href="#xd20e14621" name= +"xd20e14621">461</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Article</span> 7</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Les articles de journaux ou de recueils +périodiques publiés dans l’un des pays de +l’Union peuvent être reproduits, en original ou en +traduction, dans les autres pays de l’Union, à moins que +les auteurs ou éditeurs ne l’aient expressément +interdit. Pour les recueils, il peut suffire que l’interdiction +soit faite d’une manière générale en +tête de chaque numéro du recueil.</p> +<p>En aucun cas, cette interdiction ne peut s’appliquer aux +articles de discussion politique ou à la reproduction des +nouvelles du jour et des <i>faits divers</i>.</p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Article</span> 8</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">En ce qui concerne la faculté de faire +licitement des emprunts à des oeuvres littéraires ou +artistiques pour des publications <span class="corr" id="xd20e14642" +title="Bron: destinees">destinées</span> à +l’enseignement ou ayant un caractère scientifique, ou pour +des chrestomathies, est réservé l’effet de la +législation des pays de l’Union et des arrangements +particuliers existants ou à conclure entre eux.</p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Article</span> 9</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Les stipulations de l’article 2 +s’appliquent à la représentation publique des +oeuvres dramatiques ou dramatico-musicales, que ces oeuvres soient +publiées ou non.</p> +<p>Les auteurs d’oeuvres dramatiques ou dramatico-musicales, ou +leurs ayants cause, sont, pendant la durée de leur droit +exclusif de traduction, réciproquement protégés +contre la représentation publique non autorisée de la +traduction de leurs ouvrages.</p> +<p>Les stipulations de l’article 2 s’appliquent +également à l’exécution publique des oeuvres +musicales non publiées ou de celles qui ont été +publiées, mais dont l’auteur a expressément +déclaré sur le titre ou en tête de l’ouvrage +qu’il en interdit l’exécution publique.</p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Article</span> 10</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Sont spécialement comprises parmi les +reproductions illicites auxquelles s’applique la présente +Convention, les appropriations indirectes non autorisées +d’un ouvrage littéraire ou artistique, +désignées sous des noms divers, tels que: <i>adaptations, +arrangements de musique</i>, etc., lorsqu’elles ne sont que la +reproduction d’un tel ouvrage, dans la <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e14667" href="#xd20e14667" name= +"xd20e14667">462</a>]</span>même forme ou sous une autre forme, +avec des changements, additions ou retranchements, non essentiels, sans +présenter d’ailleurs le caractère d’une +nouvelle oeuvre originale.</p> +<p>Il est entendu que, dans l’application du présent +article, les tribunaux des divers pays de l’Union tiendront +compte, s’il y a lieu, des réserves de leurs lois +respectives.</p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Article</span> 11</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Pour que les auteurs des ouvrages +protégés par la présente Convention soient, +jusqu’à preuve contraire, considérés comme +tels et admis, en conséquence, devant les tribunaux des divers +pays de l’Union à exercer des poursuites contre les +contrefaçons, il suffit que leur nom soit indiqué sur +l’ouvrage en la manière usitée.</p> +<p>Pour les oeuvres anonymes ou pseudonymes, l’éditeur +dont le nom est indiqué sur l’ouvrage est fondé +à sauvegarder les droits appartenant à l’auteur. Il +est, sans autres preuves, réputé ayant cause de +l’auteur anonyme ou pseudonyme.</p> +<p>Il est entendu, toutefois, que les tribunaux peuvent exiger, le cas +échéant, la production d’un certificat +délivré par l’autorité compétente, +constatant que les formalités prescrites, dans le sens de +l’article 2, par la législation du pays d’origine +ont été remplies.</p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Article</span> 12</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Toute oeuvre contrefaite peut être saisie +à l’importation dans ceux des pays de l’Union +où l’oeuvre originale a droit à la protection +légale.</p> +<p>La saisie a lieu conformément à la législation +intérieure de chaque pays.</p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Article</span> 13</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Il est entendu que les dispositions de la +présente Convention ne peuvent porter préjudice, en quoi +que ce soit, au droit qui appartient au Gouvernement de chacun des pays +de l’Union de permettre, de surveiller, d’interdire, par +des mesures de législation ou de police intérieure, la +circulation, la représentation, l’exposition de tout +ouvrage ou production à l’égard desquels +l’autorité compétente aurait à exercer ce +droit. <span class="pagenum">[<a id="xd20e14698" href="#xd20e14698" +name="xd20e14698">463</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Article</span> 14</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">La présente Convention, sous les +réserves et conditions à déterminer d’un +commun accord, s’applique à toutes les oeuvres qui, au +moment de son entrée en vigueur, ne sont pas encore +tombées dans le domaine public dans leur pays +d’origine.</p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Article</span> 15</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Il est entendu que les Gouvernements des pays de +l’Union se réservent respectivement le droit de prendre +séparément, entre eux, des arrangements particuliers, en +tant que ces arrangements conféreraient aux auteurs ou à +leurs ayants cause des droits plus étendus que ceux +accordés par l’Union, ou qu’ils renfermeraient +d’autres stipulations non contraires à la présente +Convention.</p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Article</span> 16</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Un office international est institué sous le +nom de <i>Bureau de l’Union internationale pour la protection des +oeuvres littéraires et artistiques</i>.</p> +<p>Ce Bureau, dont les frais sont supportés par les +Administrations de tous les pays de l’Union, est placé +sous la haute autorité de l’Administration +supérieure de la Confédération Suisse, et +fonctionne sous sa surveillance. Les attributions en sont +déterminées d’un commun accord entre les pays de +l’Union.</p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Article</span> 17</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">La présente Convention peut être soumise +à des revisions en vue d’y introduire les +améliorations de nature à perfectionner le système +de l’Union.</p> +<p>Les questions de cette nature, ainsi que celles qui <span class= +"corr" id="xd20e14735" title= +"Bron: intérressent">intéressent</span> à +d’autres points de vue le développement de l’Union, +seront traitées dans des Conférences qui auront lieu +successivement dans les pays de l’Union entre les +délégués desdits pays.</p> +<p>Il est entendu qu’aucun changement à la présente +Convention ne sera valable pour l’Union que moyennant +l’assentiment unanime des pays qui la composent. <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e14740" href="#xd20e14740" name= +"xd20e14740">464</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Article</span> 18</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Les pays qui n’ont point pris part à la +présente Convention et qui assurent chez eux la protection +légale des droits faisant l’objet de cette Convention, +seront admis à y accéder sur leur demande.</p> +<p>Cette accession sera notifiée par écrit au +Gouvernement de la Confédération Suisse, et par celui-ci +à tous les autres.</p> +<p>Elle emportera, de plein droit, adhésion à toutes les +clauses et admission à tous les avantages stipulés dans +la présente Convention.</p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Article</span> 19</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Les pays accédant à la présente +Convention ont aussi le droit d’y accéder en tout temps +pour leurs colonies ou possessions étrangères.</p> +<p>Ils peuvent, à cet effet, soit faire une déclaration +générale par laquelle toutes leurs colonies ou +possessions sont comprises dans l’accession, soit nommer +expressément celles qui y sont comprises, soit se borner +à indiquer celles qui en sont exclues.</p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Article</span> 20</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">La présente Convention sera mise à +exécution trois mois après l’échange des +ratifications, et demeurera en vigueur pendant un temps +indéterminé, jusqu’à l’expiration +d’une année à partir du jour où la +dénonciation en aura été faite.</p> +<p>Cette dénonciation sera adressée au Gouvernement +chargé de recevoir les accessions. Elle ne produira son effet +qu’à l’égard du pays qui l’aura faite, +la Convention restant exécutoire pour les autres pays de +l’Union.</p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Article</span> 21</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">La présente Convention sera ratifiée, et +les ratifications en seront échangées à Berne, +dans le délai d’un an au plus tard.</p> +<p>En foi de quoi, etc.</p> +</div> +</div> +<div class="div3" id="b3.1.additionnel"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main">Article additionnel</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">La Convention conclue à la date de ce jour +n’affecte en rien le maintien des Conventions actuellement +existantes entre les pays contractants, en tant que ces Conventions +confèrent aux auteurs ou <span class="pagenum">[<a id= +"xd20e14786" href="#xd20e14786" name= +"xd20e14786">465</a>]</span>à leurs ayants cause des droits plus +étendus que ceux accordés par l’Union, ou +qu’elles renferment d’autres stipulations qui ne sont pas +contraires à cette Convention.</p> +<p>En foi de quoi, etc.</p> +</div> +</div> +<div class="div3" id="b3.1.protocol"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main">Protocole de clôture</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">1 Au sujet de l’article 4, il est convenu que +ceux des pays de l’Union où le caractère +d’oeuvres artistiques n’est pas refusé aux oeuvres +photographiques s’engagent à les admettre, à partir +de la mise en vigueur de la Convention conclue en date de ce jour, au +bénéfice de ses dispositions. Ils ne sont, +d’ailleurs, tenus de protéger les auteurs desdites +oeuvres, sauf les arrangements internationaux existants ou à +conclure, que dans la mesure où leur législation permet +de le faire.</p> +<p>Il est entendu que la photographie autorisée d’une +oeuvre d’art protégée jouit, dans tous les pays de +l’Union, de la protection légale, au sens de ladite +Convention, aussi longtemps que dure le droit principal de reproduction +de cette oeuvre même, et dans les limites des conventions +privées entre les ayants droit.</p> +<p>2 Au sujet de l’article 9, il est convenu que ceux des pays de +l’Union dont la législation comprend implicitement, parmi +les oeuvres dramatico-musicales, les oeuvres chorégraphiques, +admettent expressément lesdites oeuvres au +bénéfice des dispositions de la Convention conclue en +date de ce jour.</p> +<p>Il est d’ailleurs entendu que les contestations qui +s’élèveraient sur l’application de cette +clause demeurent réservées à +l’appréciation des tribunaux respectifs.</p> +<p>3 Il est entendu que la fabrication et la vente des instruments +servant à reproduire mécaniquement des airs de musique +empruntés au domaine privé ne sont pas +considérées comme constituant le fait de +contrefaçon musicale.</p> +<p>4 L’accord commun prévu à l’article 14 de +la Convention est déterminé ainsi qu’il suit:</p> +<p>L’application de la Convention aux oeuvres non tombées +dans le <span class="pagenum">[<a id="xd20e14807" href="#xd20e14807" +name="xd20e14807">466</a>]</span>domaine public au moment de sa mise en +vigueur aura lieu suivant les stipulations y relatives contenues dans +les conventions spéciales existantes ou à conclure +à cet effet.</p> +<p>A défaut de semblables stipulations entre pays de +l’Union, les pays respectifs régleront, chacun pour ce qui +le concerne, par la législation intérieure, les +modalités relatives à l’application du principe +contenu à l’article 14.</p> +<p>5 L’organisation du Bureau international prévu à +l’article 16 de la Convention sera fixée par un +règlement que le Gouvernement de la Confédération +Suisse est chargé d’élaborer.</p> +<p>La langue officielle etc.<a class="noteref" id="xd20e14815src" href= +"#xd20e14815" name="xd20e14815src">1</a></p> +<hr class="tb"> +<p>6 La prochaine Conférence aura lieu à Paris, dans le +délai de quatre à six ans à partir de +l’entrée en vigueur de la Convention.</p> +<p>Le Gouvernement français en fixera la date dans ces limites, +après avoir pris l’avis du Bureau international.</p> +<p>7 Il est convenu que, pour l’échange des ratifications +prévu à l’article 21, chaque Partie contractante +remettra un seul instrument, qui sera déposé, avec ceux +des autres pays, aux archives du Gouvernement de la +Confédération Suisse. Chaque Partie recevra en retour un +exemplaire du procès-verbal d’échange des +ratifications, signé par les Plénipotentiaires qui y +auront pris part.</p> +<p>Le présent Protocole de clôture, qui sera +ratifié en même temps que la Convention conclue à +la date de ce jour, sera considéré comme faisant partie +intégrante de cette Convention, et aura même force, valeur +et durée.</p> +<p>En foi de quoi, etc. <span class="pagenum">[<a id="xd20e14831" href= +"#xd20e14831" name="xd20e14831">467</a>]</span></p> +</div> +</div> +</div> +</div> +<div class="div2" id="b3.2"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h3 class="label">B</h3> +<h3 class="main">Acte addittionnel du 4 Mai 1896 modifiant les articles +2, 3, 5, 7, 12, 20 de la Convention du 9 Septembre 1886 et les +numéros 1 et 4 du Protocole de clôture y +annexé</h3> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main">Article premier</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">La Convention internationale du 9 Septembre 1886 est +modifiée ainsi qu’il suit:</p> +<p>I—<i>Article 2</i>—Le premier alinéa de +l’article 2 aura la teneur suivante:</p> +<div class="blockquote"> +<p class="first">„Les auteurs ressortissant à l’un +des pays de l’Union, ou leurs ayants cause, jouissent, dans les +autres pays, pour leurs oeuvres, soit non publiées, soit +publiées pour la première fois dans un de ces pays, des +droits que les lois respectives accordent actuellement ou accorderont +par la suite aux nationaux.”</p> +</div> +<p>Il est, en outre, ajouté un cinquième alinéa +ainsi conçu:</p> +<div class="blockquote"> +<p class="first">„Les oeuvres posthumes sont comprises parmi les +oeuvres protégées.”</p> +</div> +<p>II—<i>Article 3</i>—L’article 3 aura la teneur +suivante:</p> +<div class="blockquote"> +<p class="first">„Les auteurs ne ressortissant pas à +l’un des pays de l’Union, mais qui auront publié ou +fait publier, pour la première fois, leurs oeuvres +littéraires ou artistiques dans l’un de ces pays, +jouiront, pour ces oeuvres, de la protection accordée par la +Convention de Berne et par le présent Acte +additionnel.”</p> +</div> +<p>III—<i>Article 5</i>—Le premier alinéa de +l’article 5 aura la teneur suivante:</p> +<div class="blockquote"> +<p class="first">„Les auteurs ressortissant à l’un +des pays de l’Union, ou leurs ayants cause, jouissent, dans les +autres pays, du droit exclusif de faire ou d’autoriser la +traduction de leurs oeuvres pendant toute la durée du droit sur +l’oeuvre originale. Toutefois, le droit exclusif de traduction +cessera d’exister lorsque l’auteur n’en aura pas fait +usage dans un délai de dix ans à partir de la +première publication de l’oeuvre originale, en publiant ou +en faisant publier, dans un des pays de l’Union, une traduction +dans la langue pour laquelle la protection sera +réclamée.”</p> +</div> +<p>IV—<i>Article 7</i>—L’article 7 aura la teneur +suivante:</p> +<div class="blockquote"> +<p class="first">„Les romans-feuilletons, y compris les +nouvelles, publiés dans les journaux ou recueils +périodiques d’un des pays de l’Union, ne pourront +être reproduits, en original ou en traduction, dans les autres +pays, sans l’autorisation des auteurs ou de leurs ayants cause. +<span class="pagenum">[<a id="xd20e14884" href="#xd20e14884" name= +"xd20e14884">468</a>]</span></p> +<p>„Il en sera de même pour les autres articles de journaux +ou de recueils périodiques, lorsque les auteurs ou +éditeurs auront expressément déclaré, dans +le journal ou le recueil même où ils les auront fait +paraître, qu’ils en interdisent la reproduction. Pour les +recueils, il suffit que l’interdiction soit faite d’une +manière générale en tête de chaque +numéro.</p> +<p>„A défaut d’interdiction, la reproduction sera +permise à la condition d’indiquer la source.</p> +<p>„En aucun cas, l’interdiction ne pourra +s’appliquer aux articles de discussion politique, aux nouvelles +du jour et aux <i>faits divers.</i>”</p> +</div> +<p>V—<i>Article 12</i>—L’article 12 aura la teneur +suivante:</p> +<div class="blockquote"> +<p class="first">„Toute oeuvre contrefaite peut être saisie +par les autorités compétentes des pays de l’Union +où l’oeuvre originale a droit à la protection +légale.</p> +<p>„La saisie a lieu conformément à la +législation intérieure de chaque pays.”</p> +</div> +<p>VI—<i>Article 20</i>—Le deuxième alinéa de +l’article 20 aura la teneur suivante:</p> +<div class="blockquote"> +<p class="first">„Cette dénonciation sera adressée +au Gouvernement de la Confédération Suisse. Elle ne +produira son effet qu’à l’égard du pays qui +l’aura faite, la Convention restant exécutoire pour les +autres pays de l’Union.”</p> +</div> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main">Article 2</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Le Protocole de Clôture annexé à +la Convention du 9 Septembre 1886 est modifié ainsi qu’il +suit:</p> +<p>I—<i>Numéro 1</i>—Ce numéro aura la teneur +suivante:</p> +<div class="blockquote"> +<p class="first">„1 Au sujet de l’article 4, il est convenu +ce qui suit:</p> +<p>„A—Dans les pays de l’Union où la +protection est accordée non seulement aux plans +d’architecture, mais encore aux oeuvres d’architecture +elles-mêmes, ces oeuvres sont admises au bénéfice +des dispositions de la Convention de Berne et du présent Acte +additionnel.</p> +<p>„B—Les oeuvres photographiques et les oeuvres obtenues +par un procédé analogue sont admises au +bénéfice des dispositions de ces actes, en tant que la +législation intérieure permet de le faire, et dans la +mesure de la protection qu’elle accorde aux oeuvres nationales +similaires.</p> +<p>„Il est entendu que la photographie autorisée +d’une oeuvre d’art protégée jouit, dans tous +les pays de l’Union, de la protection légale, au sens de +la Convention de Berne et du présent Acte additionnel, aussi +longtemps que dure le droit principal de reproduction de cette oeuvre +même, et dans les limites des conventions privées entre +les ayants droit.”</p> +</div> +<p>II—<i>Numéro 4</i>—Ce numéro aura la +teneur suivante:</p> +<div class="blockquote"> +<p class="first">„4 L’accord commun prévu à +l’article 14 de la Convention est déterminé ainsi +qu’il suit: <span class="pagenum">[<a id="xd20e14943" href= +"#xd20e14943" name="xd20e14943">469</a>]</span></p> +<p>„L’application de la Convention de Berne et du +présent Acte additionnel aux oeuvres non tombées dans le +domaine public dans leur pays d’origine au moment de la mise en +vigueur de ces actes, aura lieu suivant les stipulations y relatives +contenues dans les Conventions spéciales existantes ou à +conclure à cet effet.</p> +<p>„A défaut de semblables stipulations entre pays de +l’Union, les pays respectifs régleront, chacun pour ce qui +le concerne, par la législation intérieure, les +modalités relatives à l’application du principe +contenu dans l’article 14.</p> +<p>„Les stipulations de l’article 14 de la Convention de +Berne et du présent numéro du Protocole de clôture +s’appliquent également au droit exclusif de traduction, +tel qu’il est assuré par le présent Acte +additionnel.</p> +<p>„Les dispositions transitoires mentionnées ci-dessus +sont applicables en cas de nouvelles accessions à +l’Union.”</p> +</div> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Article</span> 3</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Les pays de l’Union qui n’ont point +participé au présent Acte additionnel seront admis +à y accéder en tout temps sur leur demande. Il en sera de +même pour les Pays qui accéderont ultérieurement +à la Convention du 9 Septembre 1886. Il suffira, à cet +effet, d’une notification adressée par écrit au +Conseil fédéral Suisse, qui notifiera à son tour +cette accession aux autres Gouvernements.</p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Article</span> 4</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Le présent Acte <span class="corr" id= +"xd20e14967" title="Bron: aditionnel">additionnel</span> aura +même valeur et durée que la Convention du 9 Septembre +1886.</p> +<p>Il sera ratifié et les ratifications en seront +échangées à Paris dans la forme adoptée +pour cette Convention, aussitôt que faire se pourra, et au plus +tard dans le délai d’une année.</p> +<p>Il entrera en vigueur, trois mois après cet échange, +entre les Pays qui l’auront ratifié.</p> +<p>En foi de quoi, etc.</p> +</div> +</div> +<div class="div3" id="b3.2.declaration"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main">Déclaration du 4 Mai 1896 interprétant +certaines dispositions de la Convention de Berne du 9 Septembre 1886 et +de l’Acte additionnel signé à Paris le 4 Mai +1896</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Les Plénipotentiaires soussignés de +l’Allemagne, de la Belgique, de l’Espagne, de la France, de +l’Italie, du Luxembourg, de Monaco, <span class="pagenum">[<a id= +"xd20e14981" href="#xd20e14981" name="xd20e14981">470</a>]</span>du +Monténégro, de la Norvège, de la Suisse et de la +Tunisie, dûment autorisés à cet effet par leurs +Gouvernements respectifs, sont convenu de ce qui suit, en ce qui +concerne l’interprétation de la Convention de Berne du 9 +Septembre 1886 et de l’Acte additionnel de ce jour:</p> +<div class="blockquote"> +<p class="first">1<sup>o</sup> Aux termes de l’article 2, +alinéa 2, de la Convention, la protection assurée par les +actes précités dépend uniquement de +l’accomplissement, dans le pays d’origine de +l’oeuvre, des conditions et formalités qui peuvent +être prescrites par la législation de ce pays. Il en sera +de même pour la protection des oeuvres photographiques +mentionnées dans le n<sup>o</sup>. 1, lettre B, du Protocole de +clôture modifié.</p> +<p>2<sup>o</sup> Par oeuvres publiées il faut entendre les +oeuvres éditées dans un des pays de l’Union. En +conséquence, la représentation d’une oeuvre +dramatique ou dramatico-musicale, l’exécution d’une +oeuvre musicale, l’exposition d’une oeuvre d’art, ne +constituent pas une publication dans le sens des actes +précités.</p> +<p>3<sup>o</sup> La transformation d’un roman en pièce de +théâtre, ou d’une pièce de +théâtre en roman, rentre dans les stipulations de +l’article 10.</p> +</div> +<p>Les pays de l’Union qui n’ont point participé +à la présente Déclaration seront admis à y +accéder en tout temps, sur leur demande. Il en sera de +même pour les Pays qui accéderont, soit à la +Convention du 9 Septembre 1886, soit à cette Convention et +à l’Acte additionnel du 4 Mai 1896. Il suffira, à +cet effet, d’une notification adressée par écrit au +Conseil fédéral Suisse, qui notifiera à son tour +cette accession aux autres Gouvernements.</p> +<p>La présente Déclaration aura même valeur et +durée que les actes auxquels elle se rapporte.</p> +<p>Elle sera ratifiée et les ratifications en seront +échangées à Paris dans la forme adoptée +pour ces actes, aussitôt que faire se pourra, et au plus tard +dans le délai d’une année.</p> +<p>En foi de quoi, etc. <span class="pagenum">[<a id="xd20e15011" href= +"#xd20e15011" name="xd20e15011">471</a>]</span></p> +</div> +</div> +</div> +</div> +<div class="div2" id="b3.3"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h3 class="label">C</h3> +<h3 class="main">Convention de Berne revisée pour la protection +des oeuvres littéraires et artistiques du 13 Novembre 1908</h3> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Article premier</span></h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Les pays contractants sont constitués à +l’état d’Union pour la protection des droits des +auteurs sur leurs oeuvres littéraires et artistiques.</p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Article</span> 2</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">L’expression „oeuvres littéraires +et artistiques” comprend toute production du domaine +littéraire, scientifique ou artistique, quel qu’en soit le +mode ou la forme de reproduction, telle que: les livres, brochures, et +autres écrits; les <span class="corr" id="xd20e15031" title= +"Bron: oevres">oeuvres</span> dramatiques ou dramatico-musicales, les +<span class="corr" id="xd20e15034" title="Bron: oevres">oeuvres</span> +chorégraphiques et les pantomimes, dont la mise en scène +est fixée par écrit ou autrement; les compositions +musicales avec ou sans paroles; les oeuvres de dessin, de peinture, +d’architecture, de sculpture, de gravure et de lithographie; les +illustrations, les cartes géographiques; les plans, croquis et +ouvrages plastiques, relatifs à la géographie, à +la topographie, à l’architecture ou aux sciences.</p> +<p>Sont protégés comme des ouvrages originaux, sans +préjudice des droits de l’auteur de l’oeuvre +originale, les traductions, adaptations, arrangements de musique et +autres reproductions transformées d’une oeuvre +littéraire ou artistique, ainsi que les recueils de +différentes oeuvres.</p> +<p>Les Pays contractants sont tenus d’assurer la protection des +oeuvres mentionnées ci-dessus.</p> +<p>Les oeuvres d’art appliqué à l’industrie +sont protégées autant que permet de le faire la +législation intérieure de chaque pays.</p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Article</span> 3</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">La présente Convention s’applique aux +oeuvres photographiques et aux oeuvres obtenues par un +procédé analogue à la photographie. Les Pays +contractants sont tenus d’en assurer la protection.</p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Article</span> 4</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Les auteurs ressortissant à l’un des pays +de l’Union jouissent, <span class="pagenum">[<a id="xd20e15057" +href="#xd20e15057" name="xd20e15057">472</a>]</span>dans les pays +autres que le pays d’origine de l’oeuvre, pour leurs +oeuvres, soit non publiées, soit publiées pour la +première fois dans un pays de l’Union, des droits que les +lois respectives accordent actuellement ou accorderont par la suite aux +nationaux, ainsi que des droits spécialement accordés par +la présente Convention.</p> +<p>La jouissance et l’exercice de ces droits ne sont +subordonnés à aucune formalité; cette jouissance +et cet exercice sont indépendants de l’existence de la +protection dans le pays d’origine de l’oeuvre. Par suite, +en dehors des stipulations de la présente Convention, +l’étendue de la protection ainsi que les moyens de recours +garantis à l’auteur pour sauvegarder ses droits se +règlent exclusivement d’après la législation +du pays où la protection est réclamée.</p> +<p>Est considéré comme pays d’origine de +l’oeuvre: pour les oeuvres non publiées, celui auquel +appartient l’auteur; pour les oeuvres publiées, celui de +la première publication, et pour les oeuvres publiées +simultanément dans plusieurs pays de l’Union, celui +d’entre eux dont la législation accorde la durée de +protection la plus courte. Pour les oeuvres publiées +simultanément dans un pays étranger à +l’Union et dans un pays de l’Union, c’est ce dernier +pays qui est exclusivement considéré comme pays +d’origine.</p> +<p>Par oeuvres publiées, il faut, dans le sens de la +présente Convention, entendre les oeuvres éditées. +La représentation d’une oeuvre dramatique ou +dramatico-musicale, l’exécution d’une oeuvre +musicale, l’exposition d’une oeuvre d’art et la +construction d’une oeuvre d’architecture ne constituent pas +une publication.</p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Article</span> 5</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Les ressortissants de l’un des pays de +l’Union, qui publient pour la première fois leurs oeuvres +dans un autre pays de l’Union, ont, dans ce dernier pays, les +mêmes droits que les auteurs nationaux.</p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Article</span> 6</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Les auteurs ne ressortissant pas à l’un +des pays de l’Union, qui publient pour la première fois +leurs oeuvres dans l’un de ces pays, jouissent, dans ce pays, des +mêmes droits que les auteurs nationaux, et dans les autres pays +de l’Union, des droits accordés par la présente +Convention. <span class="pagenum">[<a id="xd20e15079" href= +"#xd20e15079" name="xd20e15079">473</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Article</span> 7</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">La durée de la protection accordée par +la présente Convention comprend la vie de l’auteur et +cinquante ans après sa mort.</p> +<p>Toutefois, dans le cas où cette durée ne serait pas +uniformément adoptée par tous les pays de l’Union, +la durée sera réglée par la loi du pays où +la protection sera réclamée et elle ne pourra +excéder la durée fixée dans le pays +d’origine de l’oeuvre. Les Pays contractants ne seront, en +conséquence, tenus d’appliquer la disposition de +l’alinéa précédent que dans la mesure +où elle se concilie avec leur droit interne.</p> +<p>Pour les oeuvres photographiques et les oeuvres obtenues par un +procédé analogue à la photographie, pour les +oeuvres posthumes, pour les oeuvres anonymes ou pseudonymes, la +durée de la protection est réglée par la loi du +pays où la protection est réclamée, sans que cette +durée puisse excéder la durée fixée dans le +pays d’origine de l’oeuvre.</p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Article</span> 8</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Les auteurs d’oeuvres non publiées, +ressortissant à l’un des pays de l’Union, et les +auteurs d’oeuvres publiées pour la première fois +dans un de ces pays jouissent, dans les autres pays de l’Union, +pendant toute la durée du droit sur l’oeuvre originale, du +droit exclusif de faire ou d’autoriser la traduction de leurs +oeuvres.</p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Article</span> 9</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Les romans-feuilletons, les nouvelles et toutes autres +oeuvres, soit littéraires, soit scientifiques, soit artistiques, +quel qu’en soit l’objet, publiés dans les journaux +ou recueils périodiques d’un des pays de l’Union, ne +peuvent être reproduits dans les autres pays sans le consentement +des auteurs.</p> +<p>A l’exclusion des romans-feuilletons et des nouvelles, tout +article de journal peut être reproduit par un autre journal, si +la reproduction n’en est pas expressément interdite. +Toutefois, la source doit être indiquée; la sanction de +cette obligation est déterminée par la législation +du pays où la protection est réclamée.</p> +<p>La protection de la présente Convention ne s’applique +pas aux nouvelles du jour ou aux faits divers qui ont le +caractère de simples informations de presse. <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e15110" href="#xd20e15110" name= +"xd20e15110">474</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Article</span> 10</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">En ce qui concerne la faculté de faire +licitement des emprunts à des oeuvres littéraires ou +artistiques pour des publications destinées à +l’enseignement ou ayant un caractère scientifique, ou pour +des chrestomathies, est réservé l’effet de la +législation des pays de l’Union et des arrangements +particuliers existants ou à conclure entre eux.</p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Article</span> 11</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Les stipulations de la présente Convention +s’appliquent à la représentation publique des +oeuvres dramatiques ou dramatico-musicales, et à +l’exécution publique des oeuvres musicales, que ces +oeuvres soient publiées ou non.</p> +<p>Les auteurs d’oeuvres dramatiques ou dramatico-musicales sont, +pendant la durée de leur droit sur l’oeuvre originale, +protégés contre la représentation publique non +autorisée de la traduction de leurs ouvrages.</p> +<p>Pour jouir de la protection du présent article, les auteurs, +en publiant leurs oeuvres, ne sont pas tenus d’en interdire la +représentation ou l’exécution publique.</p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Article</span> 12</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Sont spécialement comprises parmi les +reproductions illicites auxquelles s’applique la présente +Convention, les appropriations indirectes non autorisées +d’un ouvrage littéraire ou artistique, telles que +adaptations, arrangements de musique, transformations d’un roman, +d’une nouvelle ou d’une poésie en pièce de +théâtre et réciproquement, etc., lorsqu’elles +ne sont que la reproduction de cet ouvrage, dans la même forme ou +sous une autre forme, avec des changements, additions ou +retranchements, non essentiels, et sans présenter le +caractère d’une nouvelle oeuvre originale.</p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Article</span> 13</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Les auteurs d’oeuvres musicales ont le droit +exclusif d’autoriser: 1<sup>o</sup> l’adaptation de ces +<span class="corr" id="xd20e15148" title="Bron: oevres">oeuvres</span> +à des instruments servant à les reproduire +mécaniquement; 2<sup>o</sup> l’exécution publique +des mêmes oeuvres au moyen de ces instruments. <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e15154" href="#xd20e15154" name= +"xd20e15154">475</a>]</span></p> +<p>Des réserves et conditions relatives à +l’application de cet article pourront être +déterminées par la législation intérieure +de chaque pays, en ce qui le concerne; mais toutes réserves et +conditions de cette nature n’auront qu’un effet strictement +limité au pays qui les aurait établies.</p> +<p>La disposition de l’alinéa 1<sup>er</sup> n’a pas +d’effet rétroactif et, par suite, n’est pas +applicable, dans un pays de l’Union, aux oeuvres qui, dans ce +pays, auront été adaptées licitement aux +instruments mécaniques avant la mise en vigueur de la +présente Convention.</p> +<p>Les adaptations faites en vertu des alinéas 2 et 3 du +présent article et importées, sans autorisation des +parties intéressées, dans un pays où elles ne +seraient pas licites, pourront y être saisies.</p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Article</span> 14</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Les auteurs d’oeuvres littéraires, +scientifiques ou artistiques ont le droit exclusif d’autoriser la +reproduction et la représentation publique de leurs oeuvres par +la cinématographie.</p> +<p>Sont protégées comme oeuvres littéraires ou +artistiques les productions cinématographiques lorsque, par les +dispositifs de la mise en scène ou les combinaisons des +incidents représentés, l’auteur aura donné +à l’oeuvre un caractère personnel et original.</p> +<p>Sans préjudice des droits de l’auteur de l’oeuvre +originale, la reproduction par la cinématographie d’une +oeuvre littéraire, scientifique ou artistique est +protégée comme une oeuvre originale.</p> +<p>Les dispositions qui précèdent s’appliquent +à la reproduction ou production obtenue par tout autre +procédé analogue à la cinématographie.</p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Article</span> 15</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Pour que les auteurs des ouvrages +protégés par la présente Convention soient, +jusqu’à preuve contraire, considérés comme +tels et admis, en conséquence, devant les tribunaux des divers +pays de l’Union, à exercer des poursuites contre les +contrefacteurs, il suffit que leur nom soit indiqué sur +l’ouvrage en la manière usitée.</p> +<p>Pour les oeuvres anonymes ou pseudonymes, l’éditeur +dont le nom est indiqué sur l’ouvrage est fondé +à sauvegarder les droits appartenant à l’auteur. Il +est, sans autres preuves, réputé ayant cause de +l’auteur anonyme ou pseudonyme. <span class="pagenum">[<a id= +"xd20e15186" href="#xd20e15186" name="xd20e15186">476</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Article</span> 16</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Toute oeuvre contrefaite peut être saisie par +les autorités compétentes des pays de l’Union +où l’oeuvre originale a droit à la protection +légale.</p> +<p>Dans ces pays, la saisie peut aussi s’appliquer aux +reproductions provenant d’un pays où l’oeuvre +n’est pas protégée ou a cessé de +l’être.</p> +<p>La saisie a lieu <span class="corr" id="xd20e15199" title= +"Bron: conformèment">conformément</span> à la +législation intérieure de chaque pays.</p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Article</span> 17</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Les dispositions de la présente Convention ne +peuvent porter préjudice, en quoi que ce soit, au droit qui +appartient au Gouvernement de chacun des pays de l’Union de +permettre, de surveiller, d’interdire, par des mesures de +législation ou de police intérieure, la circulation, la +représentation, l’exposition de tout ouvrage ou production +à l’égard desquels l’autorité +compétente aurait à exercer ce droit.</p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Article</span> 18</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">La présente <span class="corr" id="xd20e15216" +title="Bron: Couvention">Convention</span> s’applique à +toutes les oeuvres qui, au moment de son entrée en vigueur, ne +sont pas encore tombées dans le domaine public de leur pays +d’origine par l’expiration de la durée de la +protection.</p> +<p>Cependant, si une oeuvre, par l’expiration de la durée +de protection qui lui était antérieurement reconnue, est +tombée dans le domaine public du pays où la protection +est réclamée, cette oeuvre n’y sera pas +protégée à nouveau.</p> +<p>L’application de ce principe aura lieu suivant les +stipulations contenues dans les conventions spéciales existantes +ou à conclure à cet effet entre pays de l’Union. A +défaut de semblables stipulations, les pays respectifs +régleront, chacun pour ce qui le concerne, les modalités +relatives à cette application.</p> +<p>Les dispositions qui précèdent s’appliquent +également en cas de nouvelles accessions à l’Union +et dans le cas où la durée de la protection serait +étendue par application de l’article 7. <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e15225" href="#xd20e15225" name= +"xd20e15225">477</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Article</span> 19</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Les dispositions de la présente Convention +n’empêchent pas de revendiquer l’application de +dispositions plus larges qui seraient édictées par la +législation d’un pays de l’Union en faveur des +étrangers en général.</p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Article</span> 20</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Les Gouvernements des pays de l’Union se +réservent le droit de prendre entre eux des arrangements +particuliers, en tant que ces arrangements conféreraient aux +auteurs des droits plus étendus que ceux accordés par +l’Union, ou qu’ils renfermeraient d’autres +stipulations non contraires à la présente Convention. Les +dispositions des arrangements existants qui répondent aux +conditions précitées restent applicables.</p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Article</span> 21</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Est maintenu l’office international +institué sous le nom de „Bureau de l’Union +internationale pour la protection des oeuvres littéraires et +artistiques”.</p> +<p>Ce Bureau est placé sous la haute autorité du +Gouvernement de la Confédération Suisse, qui en +règle l’organisation et en surveille le +fonctionnement.</p> +<p>La langue officielle du Bureau est la langue française.</p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Article</span> 22</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Le Bureau international centralise les renseignements +de toute nature relatifs à la protection des droits des auteurs +sur leurs oeuvres littéraires et artistiques. Il les coordonne +et les publie. Il procède aux études +d’utilité commune intéressant l’Union et +rédige, à l’aide des documents qui sont mis +à sa disposition par les diverses Administrations, une feuille +périodique, en langue française, sur les questions +concernant l’objet de l’Union. Les Gouvernements des pays +de l’Union se réservent d’autoriser, d’un +commun accord, le Bureau à publier une édition dans une +ou plusieurs autres langues, pour le cas où +l’expérience en aurait démontré le +besoin.</p> +<p>Le Bureau international doit se tenir en tout temps à la +disposition des membres de l’Union pour leur fournir, sur les +questions relatives <span class="pagenum">[<a id="xd20e15262" href= +"#xd20e15262" name="xd20e15262">478</a>]</span>à la protection +des oeuvres littéraires et artistiques, les renseignements +spéciaux dont ils pourraient avoir besoin.</p> +<p>Le Directeur du Bureau international fait sur sa gestion un rapport +annuel qui est communiqué à tous les membres de +l’Union.</p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Article</span> 23</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Les dépenses du Bureau de l’Union +internationale sont supportées en commun par les Pays +contractants. Jusqu’à nouvelle décision, elles ne +pourront pas dépasser la somme de soixante mille francs par +année. Cette somme pourra être augmentée au besoin +par simple décision d’une des Conférences +prévues à l’article 24.</p> +<p>Pour déterminer la part contributive de chacun des pays dans +cette somme totale des frais, les Pays contractants et ceux qui +adhéreront ultérieurement à l’Union sont +divisés en six classes contribuant chacune dans la proportion +d’un certain nombre d’unités, savoir:</p> +<ul> +<li>1<sup>re</sup> classe .... 25 unités</li> +<li>2<sup>me</sup> classe .... 20 unités</li> +<li>3<sup>me</sup> classe .... 15 unités</li> +<li>4<sup>me</sup> classe .... 10 unités</li> +<li>5<sup>me</sup> classe .... 5 unités</li> +<li>6<sup>me</sup> classe .... 3 unités</li> +</ul> +<p>Ces coefficients sont multipliés par le nombre des pays de +chaque classe, et la somme des produits ainsi obtenus fournit le nombre +d’unités par lequel la dépense totale doit +être divisée. Le quotient donne le montant de +l’unité de dépense.</p> +<p>Chaque pays déclarera, au moment de son accession, dans +laquelle des susdites classes il demande à être +rangé.</p> +<p>L’Administration suisse prépare le budget du Bureau et +en surveille les dépenses, fait les avances nécessaires +et établit le compte annuel qui sera communiqué à +toutes les autres Administrations.</p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Article</span> 24</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">La présente Convention peut être soumise +à des revisions en vue d’y introduire les +améliorations de nature à perfectionner le système +de l’Union.</p> +<p>Les questions de cette nature, ainsi que celles qui +intéressent à d’autres points de vue le +développement de l’Union, sont traitées +<span class="pagenum">[<a id="xd20e15352" href="#xd20e15352" name= +"xd20e15352">479</a>]</span>dans des Conférences qui auront lieu +successivement dans les pays de l’Union entre les +délégués desdits pays. L’Administration du +pays où doit siéger une Conférence prépare, +avec le concours du Bureau international, les travaux de celle-ci. Le +Directeur du Bureau assiste aux séances des Conférences +et prend part aux discussions sans voix délibérative.</p> +<p>Aucun changement à la présente Convention n’est +valable pour l’Union que moyennant l’assentiment unanime +des pays qui la composent.</p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Article</span> 25</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Les États étrangers à +l’Union et qui assurent la protection légale des droits +faisant l’objet de la présente Convention, peuvent y +accéder sur leur demande.</p> +<p>Cette accession sera notifiée par écrit au +Gouvernement de la Confédération Suisse, et par celui-ci +à tous les autres.</p> +<p>Elle emportera, de plein droit, adhésion à toutes les +clauses et admission à tous les avantages stipulés dans +la présente Convention. Toutefois, elle pourra contenir +l’indication des dispositions de la Convention du 9 septembre +1886 ou de l’Acte additionnel du 4 mai 1896 qu’ils +jugeraient nécessaire de substituer, provisoirement au moins, +aux dispositions correspondantes de la présente Convention.</p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Article</span> 26</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Les Pays contractants ont le droit +d’accéder en tout temps à la présente +Convention pour leurs colonies ou possessions +étrangères.</p> +<p>Ils peuvent, à cet effet, soit faire une déclaration +générale par laquelle toutes leurs colonies ou +possessions sont comprises dans l’accession, soit nommer +expressément celles qui y sont comprises, soit se borner +à indiquer celles qui en sont exclues.</p> +<p>Cette déclaration sera notifiée par écrit au +Gouvernement de la Confédération Suisse, et par celui-ci +à tous les autres.</p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Article</span> 27</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">La présente Convention remplacera, dans les +rapports entre les États contractants, la Convention de Berne du +9 septembre 1886, y compris l’Article additionnel et le Protocole +de clôture du même <span class="pagenum">[<a id= +"xd20e15385" href="#xd20e15385" name="xd20e15385">480</a>]</span>jour, +ainsi que l’Acte additionnel et la Déclaration +interprétative du 4 mai 1896. Les actes conventionnels +précités resteront en vigueur dans les rapports avec les +États qui ne ratifieraient pas la présente +Convention.</p> +<p>Les États signataires de la présente Convention +pourront, lors de l’échange des ratifications, +déclarer qu’ils entendent, sur tel ou tel point, rester +encore liés par les dispositions des Conventions auxquelles ils +ont souscrit antérieurement.</p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Article</span> 28</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">La présente Convention sera ratifiée, et +les ratifications en seront échangées à Berlin au +plus tard le 1<sup>er</sup> juillet 1910.</p> +<p>Chaque Partie contractante remettra, pour l’échange des +ratifications, un seul instrument, qui sera déposé, avec +ceux des autres pays, aux archives du Gouvernement de la +Confédération Suisse. Chaque Partie recevra en retour un +exemplaire du procès-verbal d’échange des +ratifications, signé par les Plénipotentiaires qui y +auront pris part.</p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Article</span> 29</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">La présente Convention sera mise à +exécution trois mois après l’échange des +ratifications et demeurera en vigueur pendant un temps +indéterminé, jusqu’à l’expiration +d’une année à partir du jour où la +dénonciation en aura été faite.</p> +<p>Cette dénonciation sera adressée au Gouvernement de la +Confédération Suisse. Elle ne produira son effet +qu’à l’égard du pays qui l’aura faite, +la Convention restant exécutoire pour les autres pays de +l’Union.</p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Article</span> 30</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Les États qui introduiront dans leur +législation la durée de protection de cinquante ans +prévue par l’article 7, alinéa 1<sup>er</sup>, de +la présente Convention, le feront connaître au +Gouvernement de la Confédération Suisse par une +notification écrite qui sera communiquée aussitôt +par ce Gouvernement à tous les autres États de +l’Union.</p> +<p>Il en sera de même pour les États qui renonceront aux +réserves faites par eux en vertu des articles 25, 26 et 27.</p> +<p>En foi de quoi, etc. <span class="pagenum">[<a id="xd20e15424" href= +"#xd20e15424" name="xd20e15424">481</a>]</span></p> +</div> +</div> +</div> +</div> +</div> +<div class="footnotes"> +<hr class="fnsep"> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" id= +"xd20e14815" href="#xd20e14815src" name="xd20e14815">1</a></span> De +overige bepalingen voorkomende onder dit nummer, die voornamelijk de +inrichting en den werkkring van het Internationale Bureau betreffen, +stemmen overeen met die van art. 21 laatste lid en artt. 22 en 23 +Conventie 1908.</p> +</div> +</div> +<div id="b4" lang="fr" class="div1"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 lang="nl-1900" class="main">Bijlage IV</h2> +<div class="div2"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h3 class="main">Association littéraire et artistique +internationale</h3> +<h3 class="main">Projet de Loi-Type adopté par le Congrès +de Paris, 16–21 Juillet 1900</h3> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Article Premier</span></h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">L’auteur d’une oeuvre de +l’intelligence a le droit exclusif de la rendre publique et de la +reproduire par quelque procédé, sous quelque forme et +pour quelque destination que ce soit.</p> +<p>Sont ainsi protégées toutes manifestations de la +pensée écrites ou orales, les oeuvres dramatiques, +musicales et chorégraphiques et toutes les oeuvres des arts +graphiques et plastiques, quels que soient leur mérite, leur +emploi et leur destination. Il en est de même des oeuvres qui ont +paru dans les journaux ou recueils périodiques.</p> +<p>Les actes officiels des autorités publiques et les +décisions judiciaires ne peuvent faire l’objet d’un +droit privatif.</p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Article</span> 2</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">L’exercice du droit de l’auteur +n’est subordonné à l’accomplissement +d’aucunes conditions ni formalités.</p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Article</span> 3</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Le droit exclusif prévu à +l’article 1<sup>er</sup> se continue pendant quatre-vingts ans +à dater de la première publication licite de +l’oeuvre. Il est exercé par l’éditeur tant +que l’auteur véritable ne s’est pas fait +connaître.</p> +<p>Lorsque l’auteur s’est fait connaître avant +l’expiration de ce délai, la durée du droit se +continue pendant la vie de l’auteur et quatre-vingts ans +après sa mort.</p> +<p>Les oeuvres qui paraissent sous le nom d’une personne morale +sont assimilées aux oeuvres anonymes. <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e15465" href="#xd20e15465" name= +"xd20e15465">482</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Article</span> 5</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Les collaborateurs ont des droits égaux sur +l’oeuvre commune, à moins de stipulations contraires.</p> +<p>Les droits des ayants cause d’un collaborateur +prédécédé subsistent jusqu’à +l’expiration du délai de quatre-vingts ans après la +mort du dernier survivant des collaborateurs.</p> +<p>A défaut d’ayants cause d’un des collaborateurs +sa part accroît aux autres collaborateurs ou à leurs +ayants cause.</p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Article</span> 6</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Quiconque fait éditer une oeuvre posthume dont +il est en droit de disposer, jouit d’un droit exclusif de +reproduction pendant quatre-vingts ans à dater de cette +première publication.</p> +<p>Sont considérées comme oeuvres posthumes les oeuvres +qui, du vivant de l’auteur, n’ont pas reçu, avec le +consentement de l’auteur, la publicité normale que leur +nature comporte.</p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Article</span> 7</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Toute reproduction, intégrale ou partielle, +faite sans le consentement de l’auteur ou de ses ayants cause, +est illicite.</p> +<p>Il en est ainsi de la traduction et aussi de la +représentation et de l’exécution publiques.</p> +<p>Sont également illicites: les reproductions qui comportent +des retranchements, additions et remaniements, telles que: adaptations, +transformations de pièces de théâtre en romans et, +réciproquement, de romans en pièces de +théâtre, arrangements de musique, reproduction par un +autre art, illustration d’un ouvrage.</p> +<p>Il en est de même des reproductions d’oeuvres musicales +par les instruments de musique mécaniques.</p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Article</span> 8</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">L’auteur, une fois son oeuvre publiée, ne +peut interdire les analyses et courtes citations qui, faites dans un +but de critique, de polémique ou d’enseignement, portent +l’indication du nom de l’auteur et de la source.</p> +<p>Les discours prononcés dans les assemblées +délibérantes ou dans les réunions publiques +peuvent être reproduits dans un but d’information ou de +discussion. <span class="pagenum">[<a id="xd20e15509" href= +"#xd20e15509" name="xd20e15509">483</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Article</span> 9</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Le droit de reproduction est indépendant du +droit de propriété sur l’objet matériel +(manuscrit ou original); la cession de l’objet matériel +n’emporte donc pas, par elle même, cession des droits de +reproduction et réciproquement.</p> +<p>La cession des droits appartenant à l’auteur (droit de +publier, de représenter, d’exécuter, de traduire, +d’illustrer, etc.) doit toujours être +interprétée restrictivement.</p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Article</span> 10</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">L’auteur de toute oeuvre de l’intelligence +a le droit de faire reconnaître sa qualité d’auteur +et d’agir en justice contre quiconque s’attribuerait cette +qualité.</p> +<p>L’auteur qui a cédé ses droits de reproduction +conserve le droit de poursuivre les contrefacteurs, de surveiller la +reproduction de son oeuvre et de s’opposer à toutes +modifications faites sans son consentement.</p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Article</span> 11</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Après la mort de l’auteur, c’est +à ses héritiers, à défaut d’un +mandataire spécial désigné par lui, qu’il +appartient de faire respecter les droits prévus à +l’article 10.</p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Article</span> 12</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Aucune modification ne doit être faite à +l’oeuvre, même par les héritiers ou ayants droits de +l’auteur, sans que cette modification soit portée, +d’une façon apparente, à la connaissance du +public.</p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Article</span> 13</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Toute atteinte portée au droit de +l’auteur, tel qu’il est défini par le présent +projet de loi-type, donne ouverture à une action en +dommages-intérêts; si l’atteinte a été +portée sciemment, elle peut donner ouverture à une action +pénale.</p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Article</span> 14</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Il en est de même de l’usurpation du nom +d’un auteur, ainsi que de l’imitation frauduleuse de sa +signature ou de tout signe distinctif, monogramme ou autre, +adopté par lui. <span class="pagenum">[<a id="xd20e15558" href= +"#xd20e15558" name="xd20e15558">484</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Article</span> 15</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">L’auteur ou ses ayants cause peuvent +requérir les agents de police judiciaire pour procéder +à la saisie des objets argués de contrefaçon et +à celle des planches, moules ou matrices et autres ustensiles +ayant servi ou destinés à servir spécialement +à la fabrication desdits objets.</p> +<p>S’il s’agit d’une représentation ou +exécution, les auteurs peuvent fair procéder, dans les +mêmes formes, à la saisie de la totalité de la +recette.</p> +<p>L’éditeur ou l’entrepreneur de spectacles doit +justifier par écrit du consentement préalable de +l’auteur ou de ses ayants cause.</p> +<p>La confiscation des objets contrefaits, de même que celle des +planches, moules ou matrices et autres ustensiles ayant servi ou +destinés à servir spécialement à la +fabrication desdits objets, sera prononcée au profit de +l’auteur ou de ses ayants cause.</p> +<p>En cas d’exécution ou de représentation +illicite, les recettes saisies seront allouées au plaignant.</p> +</div> +</div> +<div class="div3"> +<div class="divHead"> +<h4 class="main"><span class="sc">Article</span> 16</h4> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">La loi s’applique à tous les auteurs, +quelle que soit leur nationalité et en quelque lieu que +l’ouvrage ait paru pour la première fois. <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e15582" href="#xd20e15582" name= +"xd20e15582">485</a>]</span></p> +</div> +</div> +</div> +</div> +</div> +</div> +<div id="stellingen" class="div1"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h2 class="main">Stellingen</h2> +<p><span class="pagenum">[<a id="xd20e15587" href="#xd20e15587" name= +"xd20e15587">487</a>]</span></p> +<div class="div2"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h3 class="main">I</h3> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Onjuist is de meening, dat de +boekdrukkers-privilegiën, die in ons land in de zeventiende en +achttiende eeuw werden verleend, niet voor overdracht vatbaar waren en +met den dood van den bevoorrechten persoon tenietgingen. (Proefschr. +pp. 20 sqq.)</p> +</div> +</div> +<div class="div2"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h3 class="main">II</h3> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">In het verleenen dezer boekdrukkers-privilegiën +heeft men ten onrechte gezien eene erkenning van den letterkundigen +eigendom der schrijvers. (Proefschr. pp. 24 sqq.).</p> +</div> +</div> +<div class="div2"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h3 class="main">III</h3> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Het auteursrecht is te beschouwen als een +vermogensrecht, dat tot object heeft een onlichamelijk goed, nl. de +geestelijke schepping van den schrijver of kunstenaar. (Proefschr. pp. +108 sqq.)</p> +</div> +</div> +<div class="div2"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h3 class="main">IV</h3> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Het K. B. van 2 Juli 1908, houdende vaststelling van +het auteursrecht van de tweemaal per jaar verschijnende Naamlijst voor +den Telefoondienst, uitgegeven door het Hoofdbestuur der Posterijen en +Telegrafie, Staatsblad n<sup>o</sup>. 213, berust op eene onjuiste +opvatting van den aard van het auteursrecht. <span class= +"pagenum">[<a id="xd20e15612" href="#xd20e15612" name= +"xd20e15612">488</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div class="div2"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h3 class="main">V</h3> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Het uitsluitend vertalingsrecht moet als een +integreerend bestanddeel van het auteursrecht worden beschouwd. +(Proefschr. pp. 143 sqq. en 180 sqq.)</p> +</div> +</div> +<div class="div2"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h3 class="main">VI</h3> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Om tot eene bevredigende regeling van het auteursrecht +te komen is het noodig, dat Nederland toetreedt tot de herziene Berner +Conventie ter bescherming van de werken van letterkunde en kunst.</p> +</div> +</div> +<div class="div2"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h3 class="main">VII</h3> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Het in 1899 ingediende Ontwerp-Comptabiliteitswet +voldeed niet aan den eisch, die door art. 126 der Grondwet aan eene +dergelijke wet wordt gesteld.</p> +</div> +</div> +<div class="div2"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h3 class="main">VIII</h3> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De parlementaire goedkeuring van tractaten bij eene +wet is in strijd met de Grondwet.</p> +</div> +</div> +<div class="div2"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h3 class="main">IX</h3> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Krachtens art. 89 eerste lid der Kieswet zijn +stembiljetten, die volgens een vroeger model zijn gedrukt, van +onwaarde.</p> +</div> +</div> +<div class="div2"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h3 class="main">X</h3> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Het recht van preferentie, toegekend door de artt. +1185 3<sup>o</sup> en 1190 B. W. vervalt niet, doordat de onbetaalde +goederen, die zich in handen van den kooper bevinden, eene dusdanige +bewerking hebben ondergaan, dat zij zich niet meer in denzelfden staat +bevinden.</p> +</div> +</div> +<div class="div2"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h3 class="main">XI</h3> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Het is voor de totstandkoming van een geldige +hypotheek krachtens art. 1214 B. W. niet voldoende, dat de +hypotheekgever op het <span class="pagenum">[<a id="xd20e15653" href= +"#xd20e15653" name="xd20e15653">489</a>]</span>oogenblik der +inschrijving de bevoegdheid heeft het goed te vervreemden. Het artikel +eischt, dat deze bevoegdheid besta op het tijdstip dat de hypotheek +verleend wordt.</p> +</div> +</div> +<div class="div2"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h3 class="main">XII</h3> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Om „getuige” te zijn ingevolge art. 50 B. +W. bij het opmaken van eene akte van overlijden is niet noodig, dat men +de vereischten bezit, die in art. 20 B. W. voor de getuigen, van welke +men bij de akten van den burgerlijken stand gebruik maakt, worden +gesteld.</p> +</div> +</div> +<div class="div2"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h3 class="main">XIII</h3> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De ontbinding eener wederkeerige overeenkomst +ingevolge art. 37 der Faillissementswet heft het voorrecht, dat aan de +wederpartij van den gefailleerde mocht toekomen, niet op.</p> +</div> +</div> +<div class="div2"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h3 class="main">XIV</h3> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">De uitdrukking „te berde brengen” in het +eerste lid van art. 41 R. O. is niet in dien beperkten zin op te +vatten, dat het schriftelijk bewijs van huur aan den kantonrechter zou +moeten worden overgelegd om diens bevoegdheid uit te sluiten.</p> +</div> +</div> +<div class="div2"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h3 class="main">XV</h3> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Van de beschikking van den president der Rechtbank +ingevolge art. 821 Wetb. v. Burg. Rechtsv. staat hooger beroep bij het +Hof open.</p> +</div> +</div> +<div class="div2"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h3 class="main">XVI</h3> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Majesteitsbeleediging volgens art. 111 Wetb. v. +Strafr. kan gepleegd worden door middel eener afbeelding, zonder +telastlegging van een bepaald feit.</p> +</div> +</div> +<div class="div2"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h3 class="main">XVII</h3> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Diefstal van electrische energie is mogelijk. +<span class="pagenum">[<a id="xd20e15685" href="#xd20e15685" name= +"xd20e15685">490</a>]</span></p> +</div> +</div> +<div class="div2"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h3 class="main">XVIII</h3> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Eene overtreding van art. 1 en art. 6 sub +2<sup>o</sup> der Leerplichtwet wordt niet strafbaar, doordat zij +gepleegd is binnen een jaar na eene andere overtreding, hetzelfde kind +betreffende, waarvoor de overtreder ingevolge art. 23 § 1 sub +4<sup>o</sup> onherroepelijk is veroordeeld of de boete vrijwillig +heeft betaald.</p> +</div> +</div> +<div class="div2"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h3 class="main">XIX</h3> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Het is onjuist als beginsel te stellen, dat de +Overheid bij de bepaling der prijzen van de door haar geleverde +goederen en diensten, rekening moet houden met de ongelijke koopkracht +van hare verschillende afnemers.</p> +</div> +</div> +<div class="div2"><span class="pagenum">[<a href= +"#toc">Inhoud</a>]</span> +<div class="divHead"> +<h3 class="main">XX</h3> +</div> +<div class="divBody"> +<p class="first">Er bestaat reden om mede te gaan met de meening van +hen, die in Lex 7 § 1 D. 13, 1 willen lezen: „<span lang= +"la">habet actionem furti et condictionem <i>aut</i> +vindicationem</span>”.</p> +</div> +</div> +</div> +</div> +<div class="transcribernote"> +<h2 class="main">Colofon</h2> +<h3 class="main">Beschikbaarheid</h3> +<p class="first">Dit eBoek is voor kosteloos gebruik door iedereen +overal, met vrijwel geen beperkingen van welke soort dan ook. U mag het +kopiëren, weggeven of hergebruiken onder de voorwaarden van de +<a class="exlink xd20e25" title="Externe link" href= +"https://www.gutenberg.org/license" rel="license">Project Gutenberg +Licentie</a> bij dit eBoek of on-line op <a class="exlink xd20e25" +title="Externe link" href= +"https://www.gutenberg.org/">www.gutenberg.org</a>.</p> +<p>Dit eBoek is geproduceerd door het on-line gedistribueerd correctie +team op <a class="exlink xd20e25" title="Externe link" href= +"https://www.pgdp.net/">www.pgdp.net</a>.</p> +<h3 class="main">Codering</h3> +<p class="first">Dit bestand is in een verouderde spelling. Er is geen +poging gedaan de tekst te moderniseren. Afgebroken woorden aan het +einde van de regel zijn stilzwijgend hersteld. Kennelijke zetfouten in +het origineel zijn gecorrigeerd. Dergelijke correcties zijn gemarkeerd +met het corr-element.</p> +<h3 class="main">Documentgeschiedenis</h3> +<ul> +<li>2011-07-31 Begonnen.</li> +</ul> +<h3 class="main">Externe Referenties</h3> +<p>Dit Project Gutenberg eBoek bevat externe referenties. Het kan zijn +dat deze links voor u niet werken.</p> +<h3 class="main">Verbeteringen</h3> +<p>De volgende verbeteringen zijn aangebracht in de tekst:</p> +<table width="75%" summary= +"Overzicht van verbeteringen aangebracht in de tekst."> +<tr> +<th>Bladzijde</th> +<th>Bron</th> +<th>Verbetering</th> +</tr> +<tr> +<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href= +"#xd20e955">XIII</a></td> +<td class="width40" valign="bottom">onmiddelijk</td> +<td class="width40" valign="bottom">onmiddellijk</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href= +"#xd20e960">XIII</a></td> +<td class="width40" valign="bottom">verscheidenene</td> +<td class="width40" valign="bottom">verscheidene</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href= +"#xd20e1109">XVI</a>, <a class="pageref" href="#xd20e2029">12</a>, +<a class="pageref" href="#xd20e2495">25</a>, <a class="pageref" href= +"#xd20e2991">38</a>, <a class="pageref" href="#xd20e3202">44</a>, +<a class="pageref" href="#xd20e4080">71</a>, <a class="pageref" href= +"#xd20e4540">82</a>, <a class="pageref" href="#xd20e4816">92</a>, +<a class="pageref" href="#xd20e4850">94</a>, <a class="pageref" href= +"#xd20e5231">105</a>, <a class="pageref" href="#xd20e6653">155</a>, +<a class="pageref" href="#xd20e7858">200</a>, <a class="pageref" href= +"#xd20e8402">224</a>, <a class="pageref" href="#xd20e8565">233</a>, +<a class="pageref" href="#xd20e10136">298</a>, <a class="pageref" href= +"#xd20e10300">304</a>, <a class="pageref" href="#xd20e10798">321</a>, +<a class="pageref" href="#xd20e11497">345</a>, <a class="pageref" href= +"#xd20e12255">373</a>, <a class="pageref" href="#xd20e12413">380</a>, +<a class="pageref" href="#xd20e12818">394</a>, <a class="pageref" href= +"#xd20e13915">443</a>, <a class="pageref" href= +"#xd20e14337">452</a></td> +<td class="width40" valign="bottom">[<i>Niet in bron</i>]</td> +<td class="width40" valign="bottom">.</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href= +"#xd20e1305">XVIII</a></td> +<td class="width40" valign="bottom">Büchernachdruks</td> +<td class="width40" valign="bottom">Büchernachdrucks</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href= +"#xd20e1488">XX</a></td> +<td class="width40" valign="bottom">fur</td> +<td class="width40" valign="bottom">für</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href= +"#xd20e1526">XX</a></td> +<td class="width40" valign="bottom">artististique</td> +<td class="width40" valign="bottom">artistique</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href= +"#xd20e1657">4</a></td> +<td class="width40" valign="bottom">overdrnk</td> +<td class="width40" valign="bottom">overdruk</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href= +"#xd20e1665">4</a></td> +<td class="width40" valign="bottom">.</td> +<td class="width40" valign="bottom">,</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href= +"#xd20e1720">5</a>, <a class="pageref" href="#xd20e1733">5</a></td> +<td class="width40" valign="bottom">Resolutïen</td> +<td class="width40" valign="bottom">Resolutiën</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href= +"#xd20e1962">10</a></td> +<td class="width40" valign="bottom">[<i>Niet in bron</i>]</td> +<td class="width40" valign="bottom">en</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href= +"#xd20e2169">16</a></td> +<td class="width40" valign="bottom">atrices</td> +<td class="width40" valign="bottom">actrices</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href= +"#xd20e2191">16</a>, <a class="pageref" href="#xd20e5200">104</a></td> +<td class="width40" valign="bottom">..</td> +<td class="width40" valign="bottom">...</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href= +"#xd20e2809">32</a></td> +<td class="width40" valign="bottom">Bleau</td> +<td class="width40" valign="bottom">Blaeu</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href= +"#xd20e3144">43</a></td> +<td class="width40" valign="bottom">det</td> +<td class="width40" valign="bottom">het</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href= +"#xd20e3174">44</a></td> +<td class="width40" valign="bottom">lettewerken</td> +<td class="width40" valign="bottom">letterwerken</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href= +"#xd20e3179">44</a></td> +<td class="width40" valign="bottom">Arrondissements-Regtbank</td> +<td class="width40" valign="bottom">Arrondissements-Rechtbank</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href= +"#xd20e3282">47</a></td> +<td class="width40" valign="bottom">vond</td> +<td class="width40" valign="bottom">vonden</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href= +"#xd20e3318">47</a></td> +<td class="width40" valign="bottom">[<i>Niet in bron</i>]</td> +<td class="width40" valign="bottom">werk</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href= +"#xd20e3454">52</a></td> +<td class="width40" valign="bottom">1876</td> +<td class="width40" valign="bottom">1886</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href= +"#xd20e3457">52</a></td> +<td class="width40" valign="bottom">1877</td> +<td class="width40" valign="bottom">1887</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href= +"#xd20e3568">56</a></td> +<td class="width40" valign="bottom">artiken</td> +<td class="width40" valign="bottom">artikelen</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href= +"#xd20e3573">56</a></td> +<td class="width40" valign="bottom">huune</td> +<td class="width40" valign="bottom">hunne</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href= +"#xd20e3693">60</a></td> +<td class="width40" valign="bottom">vsn</td> +<td class="width40" valign="bottom">van</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href= +"#xd20e3719">61</a></td> +<td class="width40" valign="bottom">wijziglngen</td> +<td class="width40" valign="bottom">wijzigingen</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href= +"#xd20e4050">71</a></td> +<td class="width40" valign="bottom">yan</td> +<td class="width40" valign="bottom">van</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href= +"#xd20e4622">85</a></td> +<td class="width40" valign="bottom">schöpfungen</td> +<td class="width40" valign="bottom">Schöpfungen</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href= +"#xd20e4633">85</a></td> +<td class="width40" valign="bottom">uuter</td> +<td class="width40" valign="bottom">unter</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href= +"#xd20e4751">89</a></td> +<td class="width40" valign="bottom">tweëerlei</td> +<td class="width40" valign="bottom">tweeërlei</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href= +"#xd20e4839">93</a></td> +<td class="width40" valign="bottom">autersrecht</td> +<td class="width40" valign="bottom">auteursrecht</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href= +"#xd20e4928">96</a></td> +<td class="width40" valign="bottom">poduction</td> +<td class="width40" valign="bottom">production</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href= +"#xd20e4956">96</a></td> +<td class="width40" valign="bottom">qu ’il</td> +<td class="width40" valign="bottom">qu’ il</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href= +"#xd20e5161">103</a></td> +<td class="width40" valign="bottom">ecomische</td> +<td class="width40" valign="bottom">economische</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href= +"#xd20e5213">104</a></td> +<td class="width40" valign="bottom">ateur</td> +<td class="width40" valign="bottom">auteur</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href= +"#xd20e5269">107</a></td> +<td class="width40" valign="bottom">gaval</td> +<td class="width40" valign="bottom">geval</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href= +"#xd20e5272">107</a></td> +<td class="width40" valign="bottom">fabriekant</td> +<td class="width40" valign="bottom">fabrikant</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href= +"#xd20e5283">107</a></td> +<td class="width40" valign="bottom">drukkker</td> +<td class="width40" valign="bottom">drukker</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href= +"#xd20e5569">118</a></td> +<td class="width40" valign="bottom">een</td> +<td class="width40" valign="bottom">ein</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href= +"#xd20e5753">125</a></td> +<td class="width40" valign="bottom">persoolijkheidsrecht</td> +<td class="width40" valign="bottom">persoonlijkheidsrecht</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href= +"#xd20e5840">129</a></td> +<td class="width40" valign="bottom">and</td> +<td class="width40" valign="bottom">und</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href= +"#xd20e5946">132</a></td> +<td class="width40" valign="bottom">belissing</td> +<td class="width40" valign="bottom">beslissing</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href= +"#xd20e6111">138</a></td> +<td class="width40" valign="bottom">künstleriches</td> +<td class="width40" valign="bottom">künstlerisches</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href= +"#xd20e6540">152</a>, <a class="pageref" href="#xd20e6545">152</a></td> +<td class="width40" valign="bottom">melodiëen</td> +<td class="width40" valign="bottom">melodieën</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href= +"#xd20e6605">154</a></td> +<td class="width40" valign="bottom">..</td> +<td class="width40" valign="bottom">...</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href= +"#xd20e6623">154</a></td> +<td class="width40" valign="bottom">;</td> +<td class="width40" valign="bottom">,</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href= +"#xd20e6866">165</a></td> +<td class="width40" valign="bottom">daus</td> +<td class="width40" valign="bottom">dans</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href= +"#xd20e6950">169</a></td> +<td class="width40" valign="bottom">uitteraard</td> +<td class="width40" valign="bottom">uiteraard</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href= +"#xd20e7324">179</a></td> +<td class="width40" valign="bottom">de de</td> +<td class="width40" valign="bottom">de</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href= +"#xd20e7795">197</a></td> +<td class="width40" valign="bottom">ahnliche</td> +<td class="width40" valign="bottom">ähnliche</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href= +"#xd20e7843">199</a>, <a class="pageref" href="#xd20e10627">317</a>, +<a class="pageref" href="#xd20e13653">430</a></td> +<td class="width40" valign="bottom">clichés</td> +<td class="width40" valign="bottom">cliché’s</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href= +"#xd20e8003">206</a></td> +<td class="width40" valign="bottom">muziekstnk</td> +<td class="width40" valign="bottom">muziekstuk</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href= +"#xd20e8304">221</a></td> +<td class="width40" valign="bottom">hontsneden</td> +<td class="width40" valign="bottom">houtsneden</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href= +"#xd20e8541">231</a></td> +<td class="width40" valign="bottom">photoprahie</td> +<td class="width40" valign="bottom">photographie</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href= +"#xd20e8739">239</a></td> +<td class="width40" valign="bottom">litographie</td> +<td class="width40" valign="bottom">lithographie</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href= +"#xd20e8929">248</a></td> +<td class="width40" valign="bottom">societeit</td> +<td class="width40" valign="bottom">sociëteit</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href= +"#xd20e9063">252</a></td> +<td class="width40" valign="bottom">verspeiding</td> +<td class="width40" valign="bottom">verspreiding</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href= +"#xd20e9146">255</a></td> +<td class="width40" valign="bottom">Shakespaere</td> +<td class="width40" valign="bottom">Shakespeare</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href= +"#xd20e9806">289</a>, <a class="pageref" href= +"#xd20e10617">316</a></td> +<td class="width40" valign="bottom">[<i>Niet in bron</i>]</td> +<td class="width40" valign="bottom">,</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href= +"#xd20e9982">293</a></td> +<td class="width40" valign="bottom">Appél</td> +<td class="width40" valign="bottom">Appèl</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href= +"#xd20e10641">317</a></td> +<td class="width40" valign="bottom">[<i>Niet in bron</i>]</td> +<td class="width40" valign="bottom">”</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href= +"#xd20e10900">324</a></td> +<td class="width40" valign="bottom">categoriëen</td> +<td class="width40" valign="bottom">categorieën</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href= +"#xd20e11047">330</a></td> +<td class="width40" valign="bottom">veplichting</td> +<td class="width40" valign="bottom">verplichting</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href= +"#xd20e11058">330</a></td> +<td class="width40" valign="bottom">rechthebbbende</td> +<td class="width40" valign="bottom">rechthebbende</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href= +"#xd20e11418">344</a></td> +<td class="width40" valign="bottom">invoed</td> +<td class="width40" valign="bottom">invloed</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href= +"#xd20e11423">344</a></td> +<td class="width40" valign="bottom">niet-geplubliceerde</td> +<td class="width40" valign="bottom">niet-gepubliceerde</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href= +"#xd20e11506">345</a>, <a class="pageref" href= +"#xd20e11520">345</a></td> +<td class="width40" valign="bottom">,</td> +<td class="width40" valign="bottom">.</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href= +"#xd20e11526">345</a></td> +<td class="width40" valign="bottom">vreemdedelingen</td> +<td class="width40" valign="bottom">vreemdelingen</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href= +"#xd20e11903">359</a></td> +<td class="width40" valign="bottom">Nederlandsch-Indiê</td> +<td class="width40" valign="bottom">Nederlandsch-Indië</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href= +"#xd20e11989">364</a></td> +<td class="width40" valign="bottom">R.</td> +<td class="width40" valign="bottom">B.</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href= +"#xd20e12114">368</a></td> +<td class="width40" valign="bottom">[<i>Niet in bron</i>]</td> +<td class="width40" valign="bottom">)</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href= +"#xd20e12381">379</a></td> +<td class="width40" valign="bottom">vertalingsrechts</td> +<td class="width40" valign="bottom">vertalingsrecht</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href= +"#xd20e12886">396</a></td> +<td class="width40" valign="bottom">tractraat</td> +<td class="width40" valign="bottom">tractaat</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href= +"#xd20e13391">418</a>, <a class="pageref" href= +"#xd20e14191">448</a></td> +<td class="width40" valign="bottom">.</td> +<td class="width40" valign="bottom">[<i>Verwijderd</i>]</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href= +"#xd20e13437">420</a></td> +<td class="width40" valign="bottom">toepssselijk</td> +<td class="width40" valign="bottom">toepasselijk</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href= +"#xd20e14642">461</a></td> +<td class="width40" valign="bottom">destinees</td> +<td class="width40" valign="bottom">destinées</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href= +"#xd20e14735">463</a></td> +<td class="width40" valign="bottom">intérressent</td> +<td class="width40" valign="bottom">intéressent</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href= +"#xd20e14967">469</a></td> +<td class="width40" valign="bottom">aditionnel</td> +<td class="width40" valign="bottom">additionnel</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href= +"#xd20e15031">471</a>, <a class="pageref" href="#xd20e15034">471</a>, +<a class="pageref" href="#xd20e15148">474</a></td> +<td class="width40" valign="bottom">oevres</td> +<td class="width40" valign="bottom">oeuvres</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href= +"#xd20e15199">476</a></td> +<td class="width40" valign="bottom">conformèment</td> +<td class="width40" valign="bottom">conformément</td> +</tr> +<tr> +<td class="width20" valign="top"><a class="pageref" href= +"#xd20e15216">476</a></td> +<td class="width40" valign="bottom">Couvention</td> +<td class="width40" valign="bottom">Convention</td> +</tr> +</table> +</div> +</div> + + + + + + + +<pre> + + + + + +End of Project Gutenberg's Het Auteursrecht, by Henri Louis de Beaufort + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK HET AUTEURSRECHT *** + +***** This file should be named 37500-h.htm or 37500-h.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + https://www.gutenberg.org/3/7/5/0/37500/ + +Produced by the Online Distributed Proofreading Team at +https://www.pgdp.net (This file was produced from images +generously made available by The Internet Archive) + + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +https://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at https://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +https://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at https://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit https://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including including checks, online payments and credit card +donations. To donate, please visit: https://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + https://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. + + +</pre> + +</body> +</html> diff --git a/37500-h/images/book.png b/37500-h/images/book.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..8c9ee4f --- /dev/null +++ b/37500-h/images/book.png diff --git a/37500-h/images/card.png b/37500-h/images/card.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..1ffbe1a --- /dev/null +++ b/37500-h/images/card.png diff --git a/37500-h/images/external.png b/37500-h/images/external.png Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..ba4f205 --- /dev/null +++ b/37500-h/images/external.png |
