diff options
Diffstat (limited to '37279-8.txt')
| -rw-r--r-- | 37279-8.txt | 8934 |
1 files changed, 8934 insertions, 0 deletions
diff --git a/37279-8.txt b/37279-8.txt new file mode 100644 index 0000000..4eaad3f --- /dev/null +++ b/37279-8.txt @@ -0,0 +1,8934 @@ +The Project Gutenberg EBook of Hamleto, by William Shakespeare + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: Hamleto + Reghido de Danujo + +Author: William Shakespeare + +Translator: L. L. Zamenhof + +Release Date: August 31, 2011 [EBook #37279] + +Language: Esperanto + +Character set encoding: ISO-8859-1 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK HAMLETO *** + + + + +Produced by Andrew Sly, David Starner and the Online +Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net (This +book was produced from scanned images of public domain +material from the Google Print project.) + + + + + + +Kolekto Esperanta Aprobita de D-o Zamenhof + + +W. SHAKESPEARE + +HAMLETO + +REGHIDO DE DANUJO + + +TRAGEDIO EN KVIN AKTOJ + +TRADUKIS + +L. ZAMENHOF + + +KVARA ELDONO + + +FRANCUJO.--HACHETTE ET Cie, _PARIS_. + + ANGLUJO.--«REVIEW of REVIEWS», _LONDON_. + DANUJO.--ANDR.-FRED. HÖST & SÖN, _KJOBENHAVN_. + GERMANUJO.--MOLLER & BOREL, _BERLIN_. + HISPANUJO.--J. ESPASA, _BARCELONA_. + ITALUJO.--RAFFAELLO GIUSTI, _LIVORNO_. + POLUJO.--M. ARCT, _WARSZAWA_. + SVEDUJO.--ESPERANTO FÖRENING, _STOCKHOLM_. + + + +PERSONOJ: + + Klaudio, regho de Danujo. + Hamleto, filo de la estinta kaj nevo de la nuna regho. + Gertrudo, reghino de Danujo, patrino de Hamleto. + Polonio, eminenta kortegano. + Ofelio, filino de Polonio. + Horacio, amiko de Hamleto. + Laerto, filo de Polonio. + Voltimand } + Kornelio } + Rosenkranz } korteganoj. + Güldenstern } + Osrik } + Pastro. + Marcello } + Bernardo } oficiroj. + Francisko, soldato. + Reinhold, servanto de Polonio. + Fortinbras, reghido de Norvegujo. + La spirito de la patro de Hamleto. + Kapitano. + Nobelo. + Ambasadoro. + Aktoroj. + Servanto. + +Sinjoroj kaj sinjorinoj de la kortego, oficiroj, soldatoj, shipanoj, +tombistoj, kurieroj kaj popolanoj. + +La agado havas lokon en Elsinoro. + + + + +HAMLETO + +REGHIDO DE DANUJO + + + + +AKTO I + + +SCENO I + +Teraso antau la palaco. Francisko staras sur la posteno; Bernardo venas. + +BERNARDO + + He! Kiu? + +FRANCISKO + + Halt'! Respondu: kiu iras? + +BERNARDO + + La regho vivu! + +FRANCISKO + + Chu Bernardo? + +BERNARDO + + Jes! + +FRANCISKO + + Vi akurate venis al la servo! + +BERNARDO + + Dekdua horo sonis. Iru dormi. + +FRANCISKO + + Mi dankas. La malvarmo estas trancha, + Kaj mi min sentas nun ne tute bone. + +BERNARDO + + Chu chio estis orda kaj trankvila? + +FRANCISKO + + Ech mus' ne preterkuris. + +BERNARDO + + Bonan nokton! + Se vidos vi Marcellon, Horacion, + Kolegojn miajn, rapidigu ilin! + +FRANCISKO + + Jen, shajnas, ili. Haltu! Kiu iras? + +(Horacio kaj Marcello venas.) + +HORACIO + + Amikoj de la lando. + +MARCELLO + + Kaj de l' regho. + +FRANCISKO + + Nu, bonan nokton! + +MARCELLO + + Bonan al vi dormon! + Vin kiu anstatauas nun? + +FRANCISKO + + Bernardo. + Li gardas nun. Adiau! (Foriras.) + +MARCELLO + + He! Bernardo! + +BERNARDO + + Chu Horacio? + +HORACIO + + Peco de li mem. + +BERNARDO + + Salut' al vi, Marcello, Horacio! + +HORACIO + + Chu la apero nun denove venis? + +BERNARDO + + Nenion vidis mi. + +MARCELLO + + Jen Horacio + Parolas, ke ghi estas nur imago, + Ne kredas li pri la fantom' terura, + Kiun ni vidis jam la duan fojon. + Kaj tial mi lin tien chi invitis, + Ke li kun ni maldormu nunan nokton + Kaj, kiam la fantomo reaperos, + Li vidu kaj kun la fantom' parolu. + +HORACIO + + He, babilajho! Kredu, ghi ne venos. + +BERNARDO + + Sidighu do, kaj provos mi denove + Ataki per rakont' orelon vian, + Ke ghi forjhetu sian obstinecon + Kaj kredu, kion ni du fojojn vidis. + +HORACIO + + Nu, mi konsentas. Bone, ni sidighu, + Kaj vi rakontu. + +BERNARDO + + En la lasta nokto, + En la momento, kiam tiu stelo + Tre luma, kiun vidas vi, en sia + Kurado trans arkajho la chiela + En tiu sama loko, kiel nun, + Trovighis, tiam ni--mi kaj Marcello-- + Ekvidis... + +MARCELLO + + Haltu! Jen ghi mem aperas! + +(Montras sin spirito en armajho.) + +BERNARDO + + Li mem, li mem, mortinta nia regho! + +MARCELLO (al Horacio) + + Vi estas instruita, Horacio, + Parolu vi kun li! + +BERNARDO + + Chu ne simila + Li estas al la regho? Diru mem! + +HORACIO + + Jes, jes! Li mem! Mi miras, timas, tremas. + +BERNARDO + + Li volas, ke kun li oni parolu. + +MARCELLO + + Parolu, Horacio! + +HORACIO (al la spirito). + + Kiu estas + Vi, kiu vagas en la nokta horo + En la majesta nobla eksterajho + De la mortinta regho de Danujo? + Mi vin petegas per chielo: diru! + +MARCELLO + + Li estas ofendita. + +BERNARDO + + Li foriras. + +HORACIO + + En nomo de chielo! Restu! Diru! + +(La spirito foriras.) + +MARCELLO + + Li iris for, respondi li ne volis. + +BERNARDO + + Ha, Horacio, kio al vi estas? + Vi estas pala, tremas? Chu ne pli, + Ol songho estas tiu chi apero? + +HORACIO + + Per Dio! Mi ne povus tion kredi, + Se mi ne vidus ghin per miaj propraj + Okuloj. + +MARCELLO + + Ne simila al la regho? + +HORACIO + + Ne malpli multe, ol vi al vi mem. + Jes, ghuste tian portis li armajhon + En la batalo kontrau la Norvegoj, + Li ghuste tian vidon havis, kiam + Li en kolero sian pezan glavon + En la glacion batis. Strange! + +MARCELLO + + Tiel + Li jam du fojojn kun minaca vido + Aperis antau ni en sama horo. + +HORACIO + + Ne povas mi precize ghin klarigi; + Sed la apero, kiom mi komprenas, + Al nia land' malbonon antaudiras. + +MARCELLO + + Chu ne militon? Chu vi scias, kial + Nun gardoj chie staras, pafilegoj + Nun estas pretigataj chiam novaj, + El l' eksterlando venas bataliloj, + Rapide shipoj estas konstruataj + En granda nombro, kaj ech en dimanchoj + Ne chesas la prepara laborado? + El kia kauzo tiu rapidado + Kaj laborad' en tago kaj en nokto? + Chu povas iu diri? + +HORACIO + + Jes, mi povas,-- + Almenau tiom, kiom mi ghin audis. + La lasta regho, kies la figuro + Jhus antau ni aperis, estis iam + Vokita--vi ghin scias--al batalo + De la Norvega regho Fortinbras. + Hamleto, nia brava, glora regho, + En la batalo venkis Fortinbrason. + Lau la kontrakto antausigelita + Kaj sankciita de la rajt' kaj moro + Post morto de l' venkita Fortinbras + La tuta lando de l' venkita regho + Transiris en posedon de l' venkinto. + Se la venkinto estus Fortinbras, + Al li transiri devus nia lando. + Sed nun la juna fil' de Fortinbras, + Kuraghigita eble per la morto + De nia regho, amasigis aron + Da kuraghuloj kaj aventuristoj + Por entrepreno, kiun nia regno + Komprenas bone; lia celo estas: + Per forta mano de la bataliloj + Elshiri nun el nia man' la landon, + Perditan per batal' de lia patro. + Kaj tio, kiel shajnas, estas kauzo + De niaj preparighoj kaj gardado + Kaj laborado en la tuta lando. + +BERNARDO + + Mi pensas ankau, ke la kauzo estas + Nun tio chi. Pro tio ankau certe + Nun vizitadas nokte nian gardon + Terura la fantomo en armajho + De l' regho, kiu kauzis la militon. + +HORACIO + + Ne! Mi alion timas de l' fantomo! + En la plej glora temp' de l' granda Romo, + Jhus antau la pereo de Cezaro, + Mortintoj sin ellevis el la tomboj. + Kaj promenadis tra la urbaj stratoj; + Kaj steloj kun teruraj fajraj vostoj, + Kaj sanga roso, makulita suno, + Mallumigita luno,--chio tio + Aperis tiam kiel antausignoj + De granda malfelicho. Tiel ofte + Antau la veno de renversoj grandaj + Sin montras strangaj teruraj signoj + En la naturo. Al ni ankau certe + Nun la chielo sendas tian signon... + +(La spirito denove aperas.) + +HORACIO + + Sed ha! denove li aperas! Nepre + Mi nun kun li parolos, se ech morto + Al mi per ghi minacos! Halt', fantomo! + Se vochon vi posedas kaj parolon,-- + Parolu! Se per ia bona faro + Al vi trankvilon povas mi alporti,-- + Parolu! Se danghero al la lando + Minacas kaj ankorau estas eblo + La landon antausavi,--ho, parolu! + Kaj se en via vivo vi kolektis + Trezorojn kaj enfosis en la teron + Kaj nun pro ili vagas en la noktoj,-- + Parolu! Diru! Restu kaj respondu! (Koko krias). + Haltigu ghin, Marcello! Ghi foriras! + +MARCELLO + + Chu piki lin per mia halebardo? + +HORACIO + + Jes, piku lin, se li ne volas stari! + +BERNARDO + + Jen ghi! + +HORACIO + + Jen ghi! Ho, halt'! + +MARCELLO + + Ha, ghi foriris! + +(La spirito foriras). + + Ni lin ofendas! Kontrau majesteco + Ni venas kun sovagha atakado! + Kiel aer' li estas nevundebla, + Kaj nia atakado estas vana! + +BERNARDO + + Li volis jam paroli, sed la koko + Ekkriis. + +HORACIO + + Kaj subite li ektremis, + Simile al estajho pekoplena + Che krio de teruro. Oni diras, + La koko, trumpetisto de l' mateno, + Per sia lauta, forta, hela vocho + El dormo vekas dion de la tago, + Kaj lau la krio de la koko tuj + El akvo, fajro, tero kaj aero + Spirito chiu, kie ajn li vagas, + Rapidas hejmen; la fantomo pruvis + Al ni, ke tio estas ne malvero. + +MARCELLO + + Li malaperis che la koka krio. + Mi audis, ke en nokto Kristonaska, + En kiu sur la teron venas Kristo, + La koko krias tra la tuta nokto: + Kaj ne kuraghas tiam la spiritoj + Sin montri, kaj la nokto estas pura, + La steloj ne minacas, la koboldoj + Sin kashas kaj la sorchistinoj dormas: + Char tiel sankta estas tiu nokto. + +HORACIO + + Mi ankau audis, kaj mi iom kredas. + Sed vidu, la mateno purpurvesta + Levighas sur la roson de l' monteto: + Ni povas jam forlasi la postenon, + Kaj mi konsilas: tion, kion vidis + Ni en la nokto, ni rakontu chion + Al la Hamleto juna; char mi jhuras, + Ke la spirito, por ni tiel muta, + Al li parolos. Chu konsentas vi, + Ke ni al li raportu, kiel amo + Kaj shuldo al ni fari ghin ordonas! + +MARCELLO + + Mi petas vin, ni faru ghin! Mi scias, + En kia loko ni lin certe trovos. (Chiuj foriras). + + +SCENO II + +Salono en la palaco. La regho, la reghino, Hamleto, Polonio, Laerto, +Voltimand, Kornelio, Korteganoj eniras. + +REGHO + + Ankorau fresha estas la memoro + Pri l' morto de la kara nia frato, + Al nia kor' konvenus nun funebri, + Kaj kvazau unu frunto de malghojo + La tuta regno devus nun sulkighi: + Sed tamen la prudento necesigas + Nin venki la naturon; kun malghojo + Pri la mortinto ni decidis ligi + Memoron pri ni mem kaj pri la regno. + Kaj tial ni kun ghojo depremita, + Per unu el l' okuloj plezurante + Kaj per la dua larmojn vershegante, + Kun ghoj' funebra, plor' edzighofesta, + Pesante juste ghojon kun doloro, + Edzighis kun l' edzin' de nia frato, + Kun la reghino nia kaj vidvino, + Heredantino de la glora regno. + Obeis ni per tio chi al via + Konsilo tre prudenta kaj libera. + Akceptu nian dankon kaj saluton! + Kaj nun transiru ni al la aferoj. + Vi scias, ke la juna Fortinbras, + Ne respektante dece nian indon, + Pensante eble nun, ke per la morto + De nia kara frato renversighis + La ordo kaj la fort' en nia lando,-- + Ekpensis, ke li estas pli potenca + Kaj ekturmentis nin per la postulo + Redoni nun al li la tutan landon, + Perditan de mortinta lia patro + Lau plena rajt' al glora nia frato. + Ni tial vin kunvokis nun. Auskultu + Decidon nian: Jen ni skribis skribon + Al l' onklo de la juna Fortinbras-- + Malforta kaj malsana en la lito, + L' intencon de la nevo li ne scias-- + Ni skribis, ke retenu li la nevon + De liaj krimaj, arogantaj agoj, + Char chiuj preparighoj ja farighas + En lia propra lando kaj popolo. + Vin, bravaj Voltimand kaj Kornelio, + Ni sendas kun la skribo kaj saluto + Al la maljuna estro de l' norvegoj. + Sed ne ricevas vi la rajton trakti + Kun la norvego pli, ol en mezuro + De tio, kion jhus ni al vi diris. + Adiau, kaj per rapideco montru + Al ni fervoron vian! + +KORNELIO kaj VOLTIMAND. + + Kredu, regho, + Fidele ni plenumos la ordonon. + +REGHO + + Ne dubas ni pri ghi. Felichan vojon! + +(Voltimand kaj Kornelio foriras.) + + Kaj nun, Laerto, al l' afero via! + Vi diris, ke vi peti ion volas! + Pri kio ajn prudenta vi al ni + Parolos, viaj vortoj ne perdighos. + Volonte ni plenumos vian peton. + Ne pli obea estas kap' al koro, + Ne pli servema mano al la busho, + Ol la Danuja tron' al via patro. + Sciigu nin pri la deziro via. + +LAERTO + + Mi petas vin, permesu al mi, regho, + Reiri nun Francujon. Mi volonte + El tie venis tien chi, por fari + La servon mian che l' kronado via; + Sed nun, jam plenuminte mian shuldon, + Sopiras mi denove al Francujo, + Kaj nun de vi permeson mi petegas. + +REGHO + + Chu via patro ghin permesas? Kion + Al tio diras Polonio? + +POLONIO + + Regho! + Li eldevigis la permeson mian + Per ne chesanta ripetado, tiel, + Ke fine mi al lia peto donis + Sigelon mian. Nun por li mi petas + Permeson vian, via regho moshto. + +REGHO + + Mi liberigas vin. Nun via tempo + Libere estas al dispono via.-- + Kaj nun al vi mi turnas min, Hamleto, + Vi, kara nevo, kara filo mia! + +HAMLETO (flanken). + + Sed certe tute fremda per la koro! + +REGHO + + Ankorau chiam nuboj sur la frunto? + +HAMLETO + + Ho, ne! Mi staras ja antau la suno! + +REGHINO + + Forjhetu la doloron, kara filo, + Amikan frunton montru al la regho. + Ne serchu kun palpebroj mallevitaj + Eterne vian patron en la polvo. + Vi scias ja: la leghoj de l' naturo + Ne estas refareblaj! Kio vivas, + Necese devas iam morti. Vivo + Eterna post la tombo nur ekzistas. + +HAMLETO + + Ho, jes, reghino, chiuj devas morti. + +REGHINO + + Nu kial do la morto de la patro + Al vi ekshajnis tiel eksterorda? + +HAMLETO + + Ekshajnis? Ne, ghi estas, ho, patrino. + Ne mia nigra vesto, nek la ghemoj, + Nek la okuloj plenaj de larmaro, + Nek la funebra vido de l' vizagho, + Nek chiuj moroj de senkonsoleco + Min vere montras. Chio estas shajno. + Funebron estas tre facile ludi. + L' efektivajhon portas mi interne; + Eksteraj gestoj estas ja nur vestoj. + +REGHO + + Tre bela kaj laudinda estas via + Malghojo pri la patro la mortinta. + Sed sciu, ankau via patro perdis + La patron sian, tiu--ankau sian. + La filo, lau la shuldo de infano, + Funebri devas kelkan tempon. Tamen + Obstine kaj sen ia fino plendi,-- + Agado tia estas granda peko + Kaj tute ne konvenas al la viro. + Ribel' ghi estas kontrau la chielo, + Signo de kor' sovagha kaj senbrida, + De kapo nematura kaj malforta. + Pri kio chiu scias, ke farighi + Ghi devis; kio estas tute simpla, + Plej ordinara fakto en la mondo: + Pro kia kauzo tion chi obstine + Alpreni al la koro? Fi, ghi estas + Pekado kontrau Dio kaj naturo, + Pekado kontrau la mortinto mem; + Malsagho antau pura la prudento, + Kiu predikas: «patroj devas morti», + Kaj kiu chiam, de l' mortint' unua + Ghis nuna tempo, diras kaj ripetas: + «Ghi devas tiel esti!»--Mi vin petas, + Forjhetu la doloron la sencelan + Kaj vidu patron en persono nia; + La mondo sciu, ke al nia trono + Vi estas la sendube plej proksima, + Kaj, kiel plej amanta el la patroj, + Mi portas por vi amon plej varmegan + En mia koro. Ke vi nun reiru + Al la lernejo alta Vittenberga, + Ni tion ne dezirus; ni vin petas, + Vi restu apud ni, amata nevo, + Unua kortegano, kara filo. + +REGHINO + + Vi ne rifuzu al patrino via: + Mi petas vin, Hamleto, restu hejme. + +HAMLETO + + Al vi obei estas mia shuldo. + +REGHO + + Jen tio estas bele respondita. + Mi ghojas, ke vi restas. Nun, reghino, + La propravola cedo de Hamleto + Plenigas mian koron je plezuro; + Kaj tial ni aranghos nun festenon, + Kaj kune kun la sono de l' pokaloj + La pafilegoj tondru; chiun fojon, + Kiam la regho levos la pokalon, + De l' tero tondro iru al chielo, + Tra l' mondo ghojon disportante.--Venu! + +(La regho, reghino, Laerto kaj korteganoj foriras). + +HAMLETO + + Ho, kial ne fandighas homa korpo, + Ne disflugighas kiel polv' en vento! + Sin mem mortigi kial malpermesis + La Plejpotenca! Dio mia granda! + Ho, kiel bestaj kaj abomenindaj + Aperas chiuj agoj de la mondo! + Fi, fi! Ghardeno plena de venenaj + Malbelaj herboj, chie senescepte! + Apenau pasis du monatoj! Ne! + Nur ses semajnoj! Tia granda homo! + Se lin kompari kun la nuna regho, + Li estis Apolono che Satiro! + Kaj tiel amis li patrinon mian, + Ke al la vento ech li ne permesis + Vizaghon shian tushi! Ho, chielo! + Ho tero! Chu forgesi estas eble? + Kaj shi ja lin pasie tiel amis! + Kaj tamen nun post kelke da semajnoj... + Pri tio mi ne volas ech ekpensi! + Malforto! via nom' estas: virino! + Monato! Shi ankorau ne eluzis + La shuojn, kiujn portis shi, irante + Funebre post la cherk' de mia patro, + Vershante larmojn kvazau per riveroj. + Ho Dio mia! Besto senprudenta + Malghojus ja pli longe! Nun edzino + De mia onklo, frat' de mia patro, + Sed ne simila pli al mia patro, + Ol mi al Herkuleso! Nur monato! + La signoj de mensogaj shiaj larmoj + Ankorau de l' vizagh' ne malaperis,-- + Shi estas jam edzino de alia! + Ho, malbenita rapideco flugi + En kriman liton, liton de adulto! + Ne bonon ghi alportos! Tamen krevu + Kor' mia, sed silentu mia busho! + +(Horacio, Bernardo kaj Marcello venas.) + +HORACIO + + Salut' al la reghido! + +HAMLETO + + Ha, mi ghojas + Vin vidi! Se memoro min ne trompas, + Vi estas Horacio? + +HORACIO + + Jes, reghido. + Kaj chiam tute preta al vi servi. + +HAMLETO + + Ne nomu min «reghido», sed «amiko». + Sed kial vi forlasis Vittenbergon? + +(Al Marcello) + + Marcello? + +MARCELLO + + Jes, reghido. + +HAMLETO + + Mi tre ghojas + Revidi vin. + (Al Horacio) Sed diru serioze, + Por kio vi forlasis Vittenbergon? + +HORACIO + + De maldiligenteco, ho, reghido. + +HAMLETO + + Al malamiko via ne permesus + Mi tion diri, kaj vi vane penas + Kredigi min, ke tio estas vero. + Mi scias, vi ne amas sen laboro + Vagadi. Kion tie chi vi faras? + Chu trinki vi ankorau volas lerni? + +HORACIO + + Mi alveturis al la enterigo + De via patro. + +HAMLETO + + Ha, ne moku min, + Kolego; diru, ke vi alveturis + Al fest' edzigha de patrino mia! + +HORACIO + + Jes, vero, princ', la dua baldau sekvis + Post la unua. + +HAMLETO + + Vidu, mia kara,-- + Afero simpla de ekonomio: + De l' fest' funebra restis multaj manghoj,-- + Por ke la manghoj vane ne pereu, + Edzighon fari oni nun rapidis. + Ho, pli volonte mi en la infero + Renkontus malamikon plej malbonan, + Ol tagon tiun chi alvivi! shajnas + Al mi, ke mi la patron mian vidas... + +HORACIO + + Ha, kie? + +HAMLETO + + En l' okuloj de l' animo. + +HORACIO + + Mi konis lin, li estis brava regho. + +HAMLETO + + Li estis homo en plej pura senco. + Al li similan ni neniam vidos. + +HORACIO + + Reghido, al mi shajnas, ke mi vidis + Lin en la lasta nokto. + +HAMLETO + + Vidis? Kiun? + +HORACIO + + La reghon, vian patron, mia princo. + +HAMLETO + + La reghon? Mian patron? + +HORACIO + + Trankviligu, + Reghido, por momento vian miron + Kaj elauskultu, kion mi raportos + Pri mirindajho, kies la verecon + Atestos ambau tiuj chi kolegoj. + +HAMLETO + + Pro Dio, ho, rakontu pli rapide! + +HORACIO + + Du noktojn al Marcello kaj Bernardo + Aperis ghi: postene ili staris,-- + Kaj jen en noktomeza silentego + Aperas antau ili ia ombro, + Simila tute al patro via, + Armita de la kapo ghis piedoj; + Per pasho serioza kaj majesta, + Ne rapidante, ghi sin pretershovas; + Tri fojojn ghi ripetas sian marshon + Antau la teruritaj oficiroj, + Proksime tiel, ke per halebardo + Ghin ili povus tushi. Dispremitaj + De granda timo, ili mute staras + Kaj ech ne provas ion ekparoli. + Pri la aper' mistera kaj terura + Al mi ili rakontis. Mi kun ili + En la sekvanta tria nokto gardis, + Kaj jen tre vere en la sama horo, + Pri kiu ili diris, en la sama, + Perfekte tiu sama maniero + Aperis la fantomo. Vian patron + Mi konis,--la fantom' al li similis, + Kiel de l' sama akvo gut' al guto. + +HAMLETO + + Sed kie ghi okazis? + +MARCELLO + + Ghi okazis + Sur la teras', kie ni staris garde. + +HAMLETO + + (al Horacio) Al li parolis vi? + +HORACIO + + Jes, mia princo; + Sed li al mi ech vorton ne respondis. + Nur unu fojon shajnis, ke li levas + La kapon kaj moveton ian faras, + Por ekparoli: sed subite tiam + Ekkriis laute koko la matenon, + Kaj tuje forrapidis la fantomo + Kaj malaperis. + +HAMLETO + + Efektive strange! + +HORACIO + + Mi jhuras, ke ghi estas pura vero! + Ni ghin kalkulis kiel nian devon + Al vi raporti pri l' afero. + +HAMLETO + + Vere, + Sinjoroj, tio min maltrankviligas. + Chu vi hodiau staros gardon? + +CHIUJ + + Jes. + +HAMLETO + + Kaj, diras vi, li estis en armajho? + +CHIUJ + + Jes, princo. + +HAMLETO + + De la kapo ghis piedoj? + +CHIUJ + + De l' kapo ghis piedoj, nia princo. + +HAMLETO + + Kaj sekve la vizaghon vi ne vidis? + +HORACIO + + Levita estis lia viziero, + Kaj ni tre bone vidis la vizaghon. + +HAMLETO + + Chu la rigardo estis malafabla? + +HORACIO + + Mieno lia montris pli suferon, + Sed ne koleron. + +HAMLETO + + Chu li estis pala, + Au chu koloron havis en vizagho? + +HORACIO + + Terure pala. + +HAMLETO + + Chu li vin rigardis? + +HORACIO + + Tre forte. + +HAMLETO + + Kial mi kun vi ne estis! + +HORACIO + + Por vi l' apero estus tro terura! + +HAMLETO + + Tre povas esti. Chu li longe restis? + +HORACIO + + Apenau centon povus vi kalkuli + Che nerapida kalkulad'. + +MARCELLO kaj BERNARDO + + Pli longe! + +HORACIO + + Almenau tiam, kiam mi ghin vidis. + +HAMLETO + + La barbo estis griza, chu ne vere? + +HORACIO + + Ghi estis tia, kiel mi ghin vidis + Che lia vivo: duonnigre-griza. + +HAMLETO + + Hodiau mi kun vi en nokto staros; + Denove eble venos la fantomo. + +HORACIO + + Ghi certe venos. + +HAMLETO + + Kaj se ghi aperos + En l' eksterajh' de mia nobla patro, + Al ghi mi ekparolos, se ech tuta + Al mi minacus la infero. Vin + Mi chiujn petas, se ghis nun silentis + Vi pri l' apero, tenu ankau plu + Ghin en sekreto; kaj al chio, kio + Okazos eble en la nokto, havu + Okulojn kaj orelojn, sed ne bushon. + Per mia amo mi vin rekompencos. + Adiau do! en la dekdua horo + Sur la teraso mi vin revizitos. + +CHIUJ + + Al via princa moshto niaj servoj! + +HAMLETO + + Ne, via amo, kiel al vi mia. + Adiau do! (Horacio, Marcello kaj Bernardo foriras.) + Spirit' de mia patro + En bataliloj! Mi supozas ion + Malbonan. Ho, se venus jam la nokto! + Ghis tiam do trankvile! Malbenajhoj + Kaj krimoj venas al la lum' de l' tago, + Se ech murego tera ilin kovras. (Foriras). + + +SCENO III + +Chambro en la domo de Polonio. Laerto kaj Ofelio eniras. + +LAERTO + + Pakajho mia estas sur la shipo. + Adiau, fratineto! Se vi havos + Okazon, ne forgesu al mi skribi + Pri via farto. + +OFELIO + + Chu vi tion dubas? + +LAERTO + + Sed pri Hamleto kaj pri lia amo + Konsilas mi al vi, vi ghin rigardu, + Kiel kapricon kaj nur kiel ludon + De juna sango; bela violeto + En la printempo: frue elkreskinta, + Sed ne konstanta,--dolcha, sed ne daura, + Odoro, ghuo de momento unu, + Nenio pli. + +OFELIO + + Nenio pli? + +LAERTO + + Jes, tiel + Vi ghin rigardu. La natur', kreskante, + Grandighas pli ne sole per la korpo + Kaj per la forto de la sama sento; + Kun la kreskado de la tempo ofte + Shanghighas la spirito kaj la servo + Interne. Nun li eble amas vin; + Nek trompo nek malico nun makulas + La virton de l' animo lia: tamen + Memoru vi, ke en la rango lia + De sia volo li ne estas mastro. + Li mem ja estas sklav' de sia stato; + Ne povas li, kiel la simplaj homoj, + Por si elekti: de elekto lia + Dependas farto de la tuta regno,-- + Li tial devas gvidi la elekton + Per la aprob' kaj vocho de la korpo, + Al kiu li mem servas kiel kapo. + Se li nun diras, ke li amas vin, + Prudente estas, ke vi al li kredu + Nur tiom, kiom povas li plenumi + La vorton sian,--tio estas tiom, + Kiom permesas la komuna vocho + De tuta la Danujo. Ekmemoru, + En kia grad' honoro via povas + Suferi, se auskultos tro kredeme + Vi lian kanton, se la koron vian + Vi perdos kaj al lia persistado + Malkovros la trezoron vian chastan. + Vi timu ghin, fratino mia kara, + Evitu flaman mezon de la amo, + Atakon kaj atencon de deziro! + Knabin' plej chasta perdis jam modeston, + Se al la lun' shi montris sian charmon. + Ech virto ne evitas kalumnion, + L' infanojn de printempo ofte mordas + La verm' ankorau en la burghoneco, + Kaj al la frua roso de juneco + Spiret' venena estas plej danghera. + Vin gardu do! Tim' donas garantion. + Por la juneco chie staras retoj. + +OFELIO + + La sencon de l' instruo via bona + Konservos mi, por gardi mian bruston; + Sed, bona mia frato, vi ne agu + Simile al la predikistoj, kiuj + Predikas krutan vojon al chielo, + Dum ili mem senzorge kaj volupte + Sur flora vojo de gajeco pashas, + Mokante pri prediko sia propra. + +LAERTO + + Ne timu! Tamen mi tro longe restis.-- + La patro venas jen! (Polonio eniras.) + (Al Polonio) Duobla beno + Sendube duobligas la felichon: + Dank' al okazo mi denove povas + Adiau al vi diri. + +POLONIO + + Vi ankorau + La domon ne forlasis? Al la shipo! + La vento blovas helpe al la vojo, + Kaj oni vin atendas. Nu, akceptu + Denove mian benon. + +(Li metas la manon sur la kapon de Laerto.) + + Kaj memoru + Regulojn, kiujn mi al vi instruis: + Ne chian penson metu sur la langon, + Ne donu tuj al chia penso faron. + Afabla estu, sed ne tro kredema. + Al la amiko saghe elektita + Kunforghu vin en fera fideleco, + Sed gardu vian manon de la premo + De chiu renkontota bona frato. + Vi gardu vin de chia malpacigho; + Se vi ghin ne evitos,--tiam agu + Fortike, ke la malamik' vin timu. + Al chiu servu per orelo via, + Sed ne al chiu servu per la busho. + Konsilojn chiam prenu vi de chiu, + Sed propran jughon en la kapo tenu + Lau via mon' mezuru vian veston, + Sed chio estu takta kaj konvena; + Vin vestu bone, sed ne kiel dando: + Lau vest' ekkonas oni ofte viron, + La homoj altastataj en Francujo + En tiu punkto estas tre zorgemaj. + Ne prenu prunte kaj ne prunte donu: + Per pruntedono ofte oni perdas + Krom sia havo ankau la amikon, + Kaj pruntepren' kondukas al ruino + De la mastrajho. Antau chio estu + Fidela al vi mem,--de tio sekvos, + Ke vi ne estos ankau malfidela + Al la aliaj homoj. Nun adiau, + Kaj mia beno vin akompanadu! + +LAERTO + + Adiau, mia patro kaj sinjoro! + +POLONIO + + Jam tempo. Iru, oni vin atendas. + +LAERTO + + Adiau, Ofelio, kaj memoru + Pri tio, kion diris mi al vi! + +OFELIO + + Mi bone shlosis ghin en mia kapo, + Kaj la shlosilon mi al vi fordonas. + +LAERTO (al Polonio kaj Ofelio) + + Adiau! (Foriras.) + +POLONIO + + Kia estas la konsilo, + Pri kiu li parolis? + +OFELIO + + Pri Hamleto, + Pri la reghido. + +POLONIO + + Ha, jes, ghustatempe! + Mi audis, ke en lasta temp' Hamleto + Al vi komencis montri amikecon + Kaj ke vi mem apartan afablecon + Al li montradis. Se ghi estas vero-- + Mi audis ghin en formo de averto-- + Mi devas al vi diri, ke vi mem + Kredeble ne komprenas tute klare + Dangheron, kiu al filino mia + Kaj al honoro via nun minacas. + Kiel vi estas unu kun la dua? + La veron al mi diru! + +OFELIO + + De mallonge + Al mi li ripetadis kelkajn fojojn, + Ke li estimas min. + +POLONIO + + Ha, ha! Estimo! + Parolo de nesperta knabineto! + Kaj kredas vi al la «estimo» lia? + +OFELIO + + Mi mem ne scias, kiel pri ghi pensi. + +POLONIO + + Nu, audu do! Vi estas tre malsagha, + Ke vi akceptas por kontanta mono + La vortojn, kiuj vere ne enhavas + Ech plej malgrandan indon. Vi vin tenu + Prudente kaj singarde, char alie + La malsagheco via la grandega + Vin pereigos! + +OFELIO + + Li al mi proponis + La amon sian pure kaj honeste. + +POLONIO + + Jes, pure kaj honeste! Vi, senkapa! + +OFELIO + + Li jhuris al mi, patro mia kara, + Per chiuj sanktaj jhuroj de chielo. + +POLONIO + + Kaptiloj por la birdoj! Mi ja scias, + Ke se la sango bolas, tiam lango + La jhurojn ne avaras. Ho, filino, + Ne prenu vi por fajro tiun flamon,-- + Ghi lumas, sed ghi tute ne varmigas, + Ghi estingighas tuj, ne supervivas + Ech la minuton de la promesado. + De nun kun via virga afableco + Avaru pli; la paroladon vian + Vi shatu pli, ne estu tute preta + Tuj lau ordono! La reghid' Hamleto + Ankorau estas juna, kaj li havas + Pli grandan liberecon, ol al vi + Donata povas esti. Ofelio, + Mallonge mi sed klare al vi diras: + Ne kredu al jhurado lia; jhuroj + Similaj estas trompaj delogantoj, + Antauparoloj de tre pekaj petoj; + Promesojn piajn ili hipokritas, + Por pli sukcese veni al la celo. + Per unu vorto: nun vi ech minuton + Ne restu en intima parolado + Kun la reghid' Hamleto! Ne kuraghu + Forgesi mian tiun chi ordonon! + Nun iru! + +OFELIO + + Mi obeos, mia patro. (Ambau foriras.) + + +SCENO IV + +La teraso antau la palaco. Hamleto, Horacio kaj Marcello venas. + +HAMLETO + + Ho, kiel akra estas la aero! + +HORACIO + + Jes, princo, blovas vento malvarmega. + +HAMLETO + + Kioma horo? + +HORACIO + + Baldau la dekdua. + +MARCELLO + + Ne, ne, jam la dekdua horo batis. + +HORACIO + + Chu efektive? Mi ne audis. Sekve + Alproksimighas jam la temp', en kiu + Aperas ordinare la spirito. + +(Post la sceno estas audataj tamburado kaj ektondro de pafilego.) + + Ha, kion tio chi signifas, princo? + +HAMLETO + + La regho diligente nun pasigas + La nokton en gajega festenado; + Kaj chiun fojon, kiam li eltrinkas + Pokalon, pafilegoj al la mondo + Anoncas la grandfaron de la regho. + +HORACIO + + Ekzistas tia moro? + +HAMLETO + + Jes, sendube. + Sed pensas mi, ke estas pli honore + Forgesi tian moron, ol ghin sekvi. + La brua kaj dibocha festenado + Alportis al ni tre malbonan gloron + Che la popoloj de la tuta mondo. + Drinkistoj oni nomas nin insulte; + Kaj tiu chi makulo malpurigas + La gloron de plej grandaj niaj faroj. + Similan sorton ofte ankau havas + Privataj homoj, se sen propra kulpo + Makulon ian ili de naturo + Ricevis; se ekzemple de naskigho-- + En kio ne ilia vol' ja estis-- + Ilia sango estas tro bolanta, + Rompanta ofte digon de prudento; + Au se kutimo ilin malbonigis,-- + La mond' ilin atakas sen kritiko, + Se ech iliaj virtoj estas puraj + Kaj multenombraj. Grajno da malbono + Por la okul' de l' mondo ofte kovras + La tutan indon de plej bona homo. + +(Aperas la spirito en armajho.) + +HORACIO + + Ho, vidu, princo, ghi aperas! + +HAMLETO + + Dio! + Defendu nin, angheloj de chielo! + +(Li staras kelkajn minutojn senmove.) + + Spirito sankta, au demon' terura, + Chu el chielo au el la infero, + Chu vi intencas bonon au malbonon,-- + Aperis vi en tia nobla formo, + Ke mi paroli devas. Ho, Hamleto, + Ho, patro, ho vi, regho de Danujo, + Respondu! Ho, ne lasu min perei + En nesciado! Diru al mi, kial + Sin levis el la tombo viaj ostoj? + Kaj la cherkujo, kien ni trankvile + Vin metis, kial ghi malfermis nun + La pezan sian bushon de marmoro, + Por vin eljheti? Kion ghi signifas, + Ke vi, senviva korpo, en armajho + Denove venis en la lunan lumon, + Por ektimigi nin, malsaghajn homojn, + Kaj nin ataki per teruraj pensoj + Ne klarigeblaj por l' animo nia? + Por kio! Diru! Kial? Kion fari? + +(La spirito faras signojn al Hamleto.) + +HORACIO + + Li vokas vin, ke iru vi kun li, + Li kvazau volas ion komuniki + Nur al vi sola. + +MARCELLO + + Kun afablaj gestoj + Li vokas vin pli malproksimen, princo; + Sed ho, pro Di', ne iru! + +HORACIO + + Ne, ne iru! + +HAMLETO + + Sed tie chi ne volas li paroli, + Kaj mi lin sekvos. + +HORACIO + + Ho, ne, ne, reghido! + +HAMLETO + + Nu, kion do mi timos? Mia vivo + Ne havas por mi indon, kaj l' animo, + Senmorta, kiel la spirito mem, + Ja ne bezonas timi la spiriton. + Li vokas min denove; mi lin sekvos. + +HORACIO + + Sed se li vin allogos al la maro, + Au eble al la supro de l' shtonego, + Staranta super la senfunda akvo, + Kaj tie per terura nova vido + Subite nebuligos vian saghon + Kaj pereigos vin? Memoru, princo! + Jam per si mem al chiu viva homo + Terura estas tiu alta pinto, + Pendanta super la bruantaj ondoj + De plej profunda loko de la maro. + +HAMLETO + + Li chiam vokas. (Al la spirito) Iru, mi vin sekvas! + +MARCELLO (retenante Hamleton). + + Ho, princo, vi ne iros! + +HAMLETO + + For la manojn! + +HORACIO + + Auskultu nin, ne iru! + +HAMLETO + + Mia sorto + Min vokas, kaj per ghi mi sentas nun + En chiu vejno de la korpo mia + Potencan feran forton de leono. + +(La spirito faras signojn) + + Li chiam vokas! Lasu! Pro chielo! (Li sin elshiras.) + Fantomon faros mi el chiu, kiu + Kuraghos min reteni! For! (Al la spirito) Ho, iru! + Mi post vi iras. (La spirito kaj Hamleto foriras.) + +HORACIO + + Ha, li frenezighis! + +MARCELLO + + Ni sekvu lin! La dev' al ni ordonas! + +HORACIO + + Ni iru! Kiel tio chi finighos?! + +MARCELLO + + Malbona io estas en Danujo. + +HORACIO + + Nin gardos la chielo. + +MARCELLO + + Ni rapidu! + + +SCENO V + +Izolita loko de la teraso. La spirito kaj Hamleto venas. + +HAMLETO + + Ho, kien vi kondukas min? Parolu! + Mi plu ne iros jam! + +SPIRITO + + Auskultu! + +HAMLETO + + Diru! + +SPIRITO + + Jam proksimighas mia horo. Baldau + Reiri devos mi al la sulfuraj + Turmentaj flamoj. + +HAMLETO + + Malfelicha patro! + +SPIRITO + + Min ne bedauru, sed atentu bone, + Al tio, kion diros mi. + +HAMLETO + + Parolu! + Atenti estas mia sankta shuldo. + +SPIRITO + + Kaj venghi ankau, kiam vi ekscios. + +HAMLETO + + Ho, Dio! Venghi? Kion? + +SPIRITO + + Audu bone. + Mi estas la spirit' de via patro, + Mi estas kondamnita longan tempon + Vagadi en la nokto kaj bruladi + La tutan tagon en eternaj flamoj, + Ghis mi purighos de la chiuj pekoj + De mia tera vivo. Se ne estus + Al mi malpermesite paroladi, + Rakonton tiam povus mi komenci, + De kiu chiu vort' al vi dispremus + La koron, rigidigus vian sangon, + El kapo elsaltigus la okulojn, + Kaj chiun vian haron disstarigus + Simile al haregoj de histriko. + Sed la misteroj de posttomba vivo + Ne devas soni al orelo tera. + Auskultu! Se vi amis vian patron... + +HAMLETO + + Ho, Dio! + +SPIRITO + + Venghu por mortigo lia! + +HAMLETO + + Mortigo? + +SPIRITO + + Jes, mortigo plej malnobla, + Terura, nenatura, neaudita. + +HAMLETO + + Ho, nomu lin! Ke povu mi tuj flugi, + Simile al la penso de amanto + Mi flugu venghi tuj. + +SPIRITO + + Vi shajnas preta + Vi estus dorma, kiel pala herbo, + Kreskanta sur la bordo de la Leto, + Se restus vi trankvila. Audu, filo: + La famon oni faris, ke en tempo + De mia dormo en ghardeno mia + Serpento mordis min; kaj oni trompas + Per la mensoga fam' pri mia morto + L' orelon de la regno; tamen sciu, + Ho, nobla mia filo: la serpento, + De kies mordo mortis via patro, + Nun portas lian kronon. + +HAMLETO + + Mia onklo! + Ho, la profeta mia antausento! + +SPIRITO + + Jes, tiu plej malnobla adultulo + Per sorcho de la sprito, per perfido + (Ho, malbenita sprito kaj donacoj!) + Delogis la reghinon shajne virtan + Al la plezuroj de malnobla amo. + Hamleto mia! Ho, kia defalo! + De mi, kies la amo estis sankta, + Sendeklinigha chiam de la jhuro, + Farita en la tago de l' edzigho,-- + Shi malaltighis al pekulo, kiun + Per chio la naturo ja malbenis! + Sed kiel virton peko ne delogas, + Se ghi ech en chiela vest' aperas, + Tiel volupto, se ech kun anghelo + Vi ligos ghin, enuas tamen baldau + Kaj serchas ion novan... Sed silentu! + Mi sentas jam aeron de mateno,-- + Mi mallongigos la rakonton. Kiam + En la ghardeno lau kutimo mia + Mi dormis post tagmezo, via onklo + Mallaute alshtelighis kaj envershis + Al mi en la orelon plej teruran + Venenon el malgranda boteleto, + Venenon tian, kiu tre rapide + Trakuras tuj la tutan homan korpon + Kaj, kvazau acidajho en la lakto, + Momente malbonigas en la korpo + La tutan puran sangon. Mi pereis, + Kaj lepro mian tutan glatan korpon + Tuj kovris per abomeninda shelo. + Kaj tiel mi perfide en la dormo + Per frata mano estis senigita + De l' vivo, krono kaj edzino kune, + Mi estis mortigita en florado + De miaj pekoj, sen konfesodono, + Sen komunio sankta; la kalkulon + Ne resuminte, estis mi sendita + Kun chiuj kulpoj sur la kapo + Al granda, fina jugho. + +HAMLETO + + Ho, terure! + +SPIRITO + + Se havas vi animon, ne permesu, + Ke regha lito de Danujo servu + Por sangomiks' adulta kaj volupto. + Sed kiel ajn vi volos tion fari,-- + Vi ne makulu vian filan koron: + Nenion faru kontrau la patrino,-- + Shin jughos la chielo kaj la pikoj + De shia propra koro. Nun adiau! + La palighado de l' lumanta vermo + Anoncas la aperon de l' mateno. + Adiau, filo, kaj memoru min! (Foriras.) + +HAMLETO + + Ho, vi, chielo! Tero! Eble ankau + L' inferon voki?--Fi, halt' mia koro! + Ne maljunighu tuj, ho mia korpo! + Fortike vi min portu! Vin memori? + Jes, malfelicha patro! Tiel longe, + Ghis mia kapo perdos la kapablon + De chia memorado! Vin memori? + Sed de l' tabulo de memoro mia + Forvishos mi nun chion, kio restis, + Sentencojn chiujn el la libroj, chiujn + Pentrajhojn, postesignojn, kiujn lasis + Sur ghi la pasintajho kaj juneco, + Observojn kaj la spertojn de la vivo; + Ordono via vivos tute sola + De nun en mia cerbo, ne miksita + Kun io malpli inda. Ho, chielo! + Virino malhonesta kaj perfida! + Fripono! Vi, fripono ridetanta!... + La tabuleton donu! Mi enskribos, + Ke oni povas chiam ridetadi + Kaj tamen esti friponeg'. Almenau + En nia lando tio estas ebla. (Li skribas.) + Mi vin enskribis, onklo! Nun al mia + Deviz'! «Adiau kaj memoru min!» + Mi jhuris. + +HORACIO (post la sceno). + + Princo! Princo! + +MARCELLO (post la sceno). + + Princ' Hamleto! + +HORACIO (post la sceno). + + Ho, Dio lin defendu! + +HAMLETO (decide, al si mem). + + Tiel estu! + +MARCELLO (post la sceno). + + He! Princo! He! + +HAMLETO + + He! kara mia, he! + Al mi, birdeto mia, he! mi estas. + +(Horacio kaj Marcello venas.) + +MARCELLO + + Nu, kio do sinjoro? + +HORACIO + + Kio nova? + +HAMLETO + + Ho, tre mirinde! + +HORACIO + + Diru, kara princo. + +HAMLETO + + Vi elbabilos. + +HORACIO + + Ne, pro la chielo! + +MARCELLO + + Mi ankau ne. + +HAMLETO + + He, kion vi parolas + Chu oni povus kredi?! Vi silentos? + +HORACIO kaj MARCELLO + + Jes, jes, pro la chielo, kara princo! + +HAMLETO + + En tuta la Danujo vi ne trovos + Friponon, kiu estus hom' honesta. + +HORACIO + + Spirito ne bezonis ja sin levi + El tombo, por sciigi nin pri tio. + +HAMLETO + + Vi estas prava. Tial mi nun pensas, + Sen plua disputado ni jam povas + Al ni la manojn premi reciproke + Kaj iri hejmen. Iru, kien vokas + Vin la aferoj kaj deziroj viaj-- + Aferojn kaj dezirojn chiu havas-- + Mi ankau, la mizera, iros fari + Aferon mian,--mi nun iros preghi. + +HORACIO + + Malklare kaj tre strange vi parolas. + +HAMLETO + + Ha, mi bedauras, ke mi vin chagrenas. + Mi ghin bedauras el la tuta koro. + +HORACIO + + Vi ne chagrenas nin. + +HAMLETO + + Ne, Horacio, + Chagren' ghi estas, pro Patriko sankta... + Pri la spirito de mi al vi diros, + Ghi estas tre senkulpa kaj honesta. + La scivolecon pri la estintajho + Vi venkos, kiel povos. Nun, kolegoj, + Amataj kunlernantoj kaj amikoj, + Malgrandan unu peton mi vin petos. + +HORACIO + + Parolu, princo, ni ghin certe faros. + +HAMLETO + + Neniu devas scii pri l' apero + De nuna nokto. + +HORACIO kaj MARCELLO + + Ni promesas, princo. + +HAMLETO + + Sed jhuru! + +HORACIO + + Pro honoro, mi silentos! + +MARCELLO + + Mi ankau, pro honor'! + +HAMLETO + + Sur mia glavo! + +MARCELLO + + Ni jhuris jam, sinjoro. + +HAMLETO + + Sed mi petas, + Sur mia glavo jhuru al mi. + +SPIRITO (sub la tero). + + Jhuru! + +HAMLETO + + Ha, mia kara! Vi al ni alrampis? + Nu, bone! La bravul' auskultas. Jhuru! + +HORACIO + + Sed kiel jhuri? + +HAMLETO + + Ke neniam vi + Parolos ech per unu sola vorto + Pri tio, kion en la lasta nokto + Vi vidis. Jhuru sur la glavo! + +SPIRITO (sub la tero). + + Jhuru! + +HAMLETO + + Hic et ubique? Shanghu ni la lokon! + Al mi, sinjoroj! Metu viajn manojn + Denove sur la glavon kaj ripetu, + Ke vi neniam al neniu diros + Pri la apero de la nokto. Jhuru + Pri tio chi sur mia glavo! + +SPIRITO (sub la tero). + + Jhuru! + +HAMLETO + + Ha, brave, mia talp'! Vi bone fosas! + Pli malproksimen do, amikoj! + +HORACIO + + Dio! + Tre strange kaj neniel kompreneble! + +HAMLETO + + Plej bona estos, se vi ghin forgesos! + Ekzistas en chiel' kaj sur la tero + Pli da aferoj, ol en la lernejoj + Instruas filozofoj, Horacio. + Sed venu! Kaj mi tie chi denove + Vin petas, jhuru: kiel ajn mirindaj + Al vi agado mia poste shajnos, + Se eble poste trovos mi utile + Shajnigi, ke mi perdis la prudenton,-- + Neniam vi kunmetu viajn manojn + En tia formo, nek la kapon vian + Balancu tiel, nek per parolado + Dusenca montru, ke vi ion scias,-- + Ekzemple: «nu, ni scias», au «ni povus, + Se ni nur volus», au «se nur paroli + Ni povus», au «ekzistas unu punkto»... + Ne helpu al vi Dio en mizero, + Se tion chi vi faros,--jhuru! + +SPIRITO (sub la tero). + + Jhuru! + +HAMLETO + + Ripozu, ho, spirito malfelicha! + Kaj nun, sinjoroj, mi min rekomendas + Al vi kun mia tuta amikeco. + Kaj chion, kion mi, malricha, povas + Al vi alporti aman kaj amikan, + Kun Dia help' al vi mi ne rifuzos. + Ni iru! Kaj denove mi vin petas, + La fingron chiam tenu sur la busho! + Ni vivas en terura tempo! Ve, + Ke mi naskighis esti la punanto! + Nu, venu do! Ni iros chiuj kune. + +(Chiuj foriras.) + + + + +AKTO II + + +SCENO I + +Chambro en la domo de Polonio. Eniras Polonio kaj Reinhold. + +POLONIO + + Jen tiujn chi paperojn kaj la monon + Al li transdonu! + +REINHOLD + + Jes, sinjoro, bone. + +POLONIO + + Sed antau ol viziti lin, vi faros + Prudente, se vi bone eldemandos + Pri la konduto lia. + +REINHOLD + + Efektive, + Mi mem intencis tion fari. + +POLONIO + + Bone! + Tre bone! Antau chio vi demandu, + Kielaj Danoj loghas en Parizo, + De kia speco, kiel ili vivas, + Kun kiu kaj en kiaj societoj; + Se per demandoj tiel deflankighaj + Vi vidos, ili konas mian filon, + Vi venos pli proksime al la celo, + Ol per demandoj rektaj. Agu, kvazau + Vi konus lin nur iom, malproksime; + Ekzemple: «Ha, mi konas lian patron, + Kaj lian familion, ech lin mem + Mi iom konas». Chu vi min komprenas? + +REINHOLD + + Ho, jes, sinjoro! + +POLONIO + + «Ech lin mem», vi diros, + «Sed nur malmulte; se mi ne eraras, + Li estas tre sovagha, faras tion + Kaj tion...» nun vi povas lin kulpigi + Per plej diversaj elpensitaj faktoj; + Nur ne per ia malbonajho, kiu + Al li alporti povus malhonoron! + Ho, nur ne tion! Gardu vin de tio! + Nur tiajn faktojn, kiuj ordinare + Junecon akompanas. + +REINHOLD + + Nu, ekzemple + Ludado... + +POLONIO + + Jes! drinkado, duelado, + Insultemeco, au malpacemeco, + Ech petolado kun virinoj. + +REINHOLD + + Tamen + Chu tio jam ne estos malhonoro? + +POLONIO + + Ho, ne, se vi nur lerte ghin esprimos. + Ne diru, ke li estas tute sklavo + De volupteco; ne, prezentu liajn mankojn + En tia lumo, ke ili aperu + Kiel makuloj nur de libereco, + Esprimoj de flameco de l' spirito, + Ekboloj de senbrida juna sango. + +REINHOLD + + Sed, ho, sinjoro... + +POLONIO + + Kial tion fari? + +REINHOLD + + Jes, mi dezirus scii, kia celo... + +POLONIO + + Nu, vidu, mia plano estas tia, + Kaj mi esperas, ke ghi bone fruktos: + Se vi sur mian filon tiel jhetos + La makuletojn, tiam diligente + Atentu! Se kunparolanto via + La junan homon iam vidis kulpan + En la malvirtoj jhus nomitaj, tiam, + Ho, kredu, li en tia maniero + Al vi sin turnos: «Jes, sinjoro mia», + Au «jes, amiko», au «jes, estimata», + Au kiel ajn en tiu lando estas + La form' uzata de ekparolado... + +REINHOLD + + Nu, bone. + +POLONIO + + Kaj li poste faros tiel: + Li faros... jes... kion mi volis diri?.. + Mi volis ion diri... Al diablo! + Nu, kie do mi haltis? He? + +REINHOLD + + Vi haltis + Che l' vortoj «li en tia maniero + Al vi sin turnos» + +POLONIO + + Ha! Al vi sin turnos. + Li turnos sin al vi: «Jes, mi lin konas, + Sinjoron tiun vidis mi hierau, + Au antau kelka temp', au kiam ajn; + En tia au tiela societo; + Li tie efektive alte ludis, + Li tie estis en malsobra stato, + Li tie sin batadis kun kolegoj»; + Au «mi lin vidis, kiam li eniris + En domon de virinoj de malchasto»; + Au tiel plu. Kaj tiam vi rimarkos, + Ke via kaptileto la mensoga + Alkaptis la ezokon de la vero; + Kaj tiel ni, sprituloj, chiam povas + Per anguletoj kaj per artifikoj, + Per kurba voj' al rekta celo veni; + Kaj tiel vi lau mia klarigado + Facile elesploros mian filon. + Chu vi komprenis bone? + +REINHOLD + + Jes, sinjoro. + +POLONIO + + Kaj nun kun Dio iru! Bonan vojon! + +REINHOLD + + Sinjor'... + +POLONIO + + Vi ankau mem lin elobservu, + Per la rilat' al vi. + +REINHOLD + + Mi chion faros. + +POLONIO + + Ke li nur diligente muzikadu! + +REINHOLD + + Tre bone. Mi salutas! + +POLONIO + + Nu, adiau! + +(Reinhold foriras. Eniras Ofelio.) + +POLONIO + + Nu, kio, Ofelio? Kio nova? + +OFELIO + + Ha, estimata patro! De teruro + Mi tuta tremas! + +POLONIO + + Kio do farighis? + +OFELIO + + En mia chambro sidis mi, kudrante,-- + Subite venas la reghid' Hamleto, + Kun disshirita vesto, sen chapelo, + La shtrumpoj disligitaj kaj malpuraj + Senorde pendas sur la maleoloj; + Tre pala, kun piedoj skuighantaj; + Kun vido tiel plena de teruro, + Kvazau li venus jhus el la infero, + Por antaudiri ian teruregon. + +POLONIO + + De am' al vi li eble frenezighis? + +OFELIO + + Sinjoro, mi ne scias, sed mi timas, + Ke tiel estas. + +POLONIO + + Kion do li diris? + +OFELIO + + Li prenis mian manon kaj ghin premis, + Kaj poste sin retiris kaj, tenante + La duan manon super la okuloj, + Li rigardadis sur vizaghon mian + Kun tia atenteco, kvazau volus + Li pentri ghin. Li tiel longe staris; + Kaj fine, ekskuinte mian manon, + Tri fojojn balancinte sian kapon, + Ekghemis li kun tia sopireco + Kaj tia profundeco, kvazau volus + Li kun la ghemo fini sian vivon. + Kaj poste li min lasis iri for, + Kaj ankau mem foriris, sed la kapon + Ankorau chiam tenis li turnite + Al mia flanko, ghis li malaperis. + +POLONIO + + Sufiche! Venu! al la regh' ni iru! + Ghi estas frenezigho de la amo; + La amo ruinigas la amanton, + Kondukas al decidoj malesperaj, + La homon ofte ghi turmentas pli, + Ol chiuj la pasioj en la mondo. + Bedauras mi la princon! Chu vi eble + Akceptis lin jam tro maldelikate? + +OFELIO + + Ne, kara patro; lau ordono via + Mi nur de li leterojn ne akceptis + Kaj malpermesis vizitadi min. + +POLONIO + + Nu, tio chi lin certe frenezigis. + Bedauras mi jam mian severecon. + Mi pensis ja, ke li nur petoladas + Kaj volas pereigi vin. Ho, Dio, + Ho, mia malbenita suspektado! + Ni, maljunuloj, havas la kutimon + Tro malproksime peli la singardon, + Kiel junuloj ofte tro suferas + Je absoluta manko de singardo. + Ni iru al la regho! La konfeso + Ne plachos al la regho, sed pli multe + Lin kolerigus la kashado. Venu! + +(Ambau foriras.) + + +SCENO II + +Chambro en la palaco. La regho, la reghino, Rosenkranz, Güldenstern +kaj korteganoj. + +REGHO + + Ni vin salutas, nia Rosenkranz + Kaj nia Güldenstern! Ne sole vidi + Ni volis vin, sed ankau la bezono + De viaj servoj igis nin vin voki. + Vi audis jam pri la metamorfozo + De la reghid' Hamleto: nek ekstere + Kaj nek interne li similas nun + Al tio, kio li antaue estis. + La kauzon, kiu, krom la patra morto, + Al tia stato nun lin alkondukis, + Ne povas mi diveni. Nun mi petas + Vin ambau, kiuj tutan la junecon + Kun li pasigis kune kaj tre bone + Lin konas,--vin mi petas, volu resti + Tra kelka tempo en palaco nia, + Penadu lin altiri al amuzoj + Kaj che okazoj esploradu lerte + La kauzon, kiu premas lin kashite. + Se konos ni la kauzon, ni jam povos + Kuraci lin. + +REGHINO + + Sinjoroj miaj karaj, + Pri vi li tiel ofte paroladis,-- + Mi scias, li vin amas pli, ol chiujn. + Se vi konsentos fari la komplezon + Al ni kaj che ni resti kelkan tempon, + Por helpi al la malfelicho nia, + Ni rekompencos la viziton vian + Per plej konvena regha rekompenco. + +ROSENKRANZ + + Vi havas rajton, viaj reghaj moshtoj, + Al ni ordoni. Vi ne devas peti + Pri tio, kio estas nia shuldo. + +GÜLDENSTERN + + Obeos ni kaj ambau ni promesas + Lau chiuj fortoj servi akurate + Al viaj reghaj moshtoj. + +REGHO + + Ni vin dankas, + Ho, karaj Rosenkranz kaj Güldenstern! + +REGHINO + + Mi dankas vin, ho, karaj Güldenstern + Kaj Rosenkranz! Vizitu plej rapide + Hamleton, mian filon malfelichan. + Kaj iu el la korteganoj iru + Sinjorojn akompani al Hamleto! + +GÜLDENSTERN + + La Plejpotenca faru nian venon + Por li saniga! + +REGHINO + + Dio volu! Amen! + +(Rosenkranz, Güldenstern kaj kelkaj korteganoj foriras. Venas +Polonio.) + +POLONIO + + Afabla regho! Jam el Norvegujo + Revenis la senditoj kun sukceso. + +REGHO + + Vi chiam estis patro de agrablaj + Sciigoj. + +POLONIO + + Chu ne vere, mia regho? + Jes, kredu, mia regho, mi dedichas + La tutan mian kapon kaj animon + Post mia Dio nur al mia regho. + Kaj nun mi pensas--se la cerbo mia + Ne chesis sur vojeto de prudento + Sukcese chasi--ke la veran kauzon + De l' frenezigho de l' reghid' mi trovis. + +REGHO + + Ho, diru! Mi rapide volas audi! + +POLONIO + + Auskultu antau chio la senditojn; + Kaj mia bona scio al vi estu + Postmangho al festeno la agrabla. + +REGHO + + Nu, bone, alkonduku la senditojn! (Polonio foriras.) + Li diras, ho, Gertrudo mia kara, + Ke trovis li la kauzon de malsano + De via filo. + +REGHINO + + Mi la kauzon vidas + Nur en la morto de la patro lia + Kaj en edzigho nia tro rapida. + +REGHO + + Ni baldau chion scios, mia kara. + +(Polonio revenas kun Voltimand kaj Kornelio.) + + Ni vin salutas, karaj revenintoj! + Rakontu, Voltimand, kion alportis + Vi de la frato nia la Norvega? + +VOLTIMAND + + Redonon de salut' kaj bondeziroj. + Tuj post' alveno nia li elsendis + Ordonon, por haltigi la preparojn + De sia nev', pri kiu li supozis, + Ke li armighas kontrau la Polujo; + Li post esploro efektive vidis, + Ke chio estis kontrau via moshto. + Kaj chagrenita, ke malsanon lian + Kaj maljunecon oni tiel trompis, + Li sendis tuj, por voki Fortinbrason, + Riprochis lin severe, kaj la nevo + Solene jhuris, ke li plu neniam + Batalos kontrau via regha moshto. + Per tio ghojigita, la maljuna + Por li asignis la salajron jaran + De tri mil kronoj kaj al li permesis + Kontrau Polujo uzi la varbitan + Militistaron; kaj por via moshto + Al ni li donis jenan skriban peton, + Ke vi permesi volu al l' anaro + Tra via lando fari la trairon + Sub la kondichoj, kiujn pli detale + Vi legos en la jena skriba peto. + +REGHO + + Ni trovas chion bona. Ni en tempo + Pli oportuna legos kaj pripensos + Kaj donos la respondon. Vin ni dankas + Por viaj penoj kaj fidela servo. + Nun iru vi ripozi, kaj hodiau + Al la vespero ni vin petas veni + Kun ni festeni. Estu bonaj gastoj! + +(Voltimand kaj Kornelio foriras.) + +POLONIO + + Nun la negoco estas jam finita. + Ho, regho kaj reghino, se mi volus + Komenci nun klarigojn, kio estas + Regha moshteco, kio servemeco, + Kaj kial tago estas tago, kial + La nokto estas nokto, tempo--tempo: + Signifus tio perdi senutile + La tagon kaj la nokton kaj la tempon; + Char mallongeco estas la spirito + De sagho kaj multevorteco estas + La korpo kaj ekstera ornamajho, + Mi chion tial diros tre mallonge. + La nobla via filo frenezighis; + Mi diras «frenezighis», char en kio + Konsistas frenezigho? Ja en tio, + Ke oni frenezumas. Sed ni lasu + Ghin flanke kaj komencu... + +REGHINO + + Mi vin petas. + Pli da enhavo, malpli da artajho! + +POLONIO + + Mi jhuras, mi parolas sen artajho! + Li estas nun freneza,--estas vero; + Kaj vere tio estas tre domagha, + Kaj tre domaghe, ke ghi estas vero; + Cetere mi konsentas, ke mi uzis + Figuron neprudentan,--ni ghin lasu, + Kaj mi sen arto iru al l' afero. + Ni sekve diras, ke li frenezighis; + Nun restas, ke ni trovu nur la kauzon + De la efekto, au, pli vere diri, + De la difekto, char neniu dubas, + Ke tiu chi difekt-efekto havas + Sendube ian kauzon. Nun finite,-- + La stato de l' afero estas tia: + Atenti volu! (Li elprenas paperon el la posho.) + Mi filinon havas + --Mi havas shin, char shi ja estas mia-- + Nun el obeo, kiun shi ja shuldas, + Shi tion chi al mi transdonis. Vidu + Kaj konsideru! (Li legas) + +«Al la chiela, la idolo de mia animo, la ravanta Ofelio»--Tio chi +estas malbona frazo, triviala frazo; «ravanta» estas triviala +frazo.--Sed auskultu plu: «Al shia belega delikata brusto tiuj +chi linioj» k. t. p. + +REGHINO + + Chu tion chi Hamleto al shi sendis? + +POLONIO + + Ho tuj, reghino, mi raportos chion. + (Li legas.) «Dubu pri la sun' super la tero, + Dubu, chu en steloj brilas flamo, + Dubu pri vereco de la vero, + Sed ne dubu nur pri mia amo. + +Ho, kara Ofelio, la versofarado ne prosperas al mi; mi ne posedas +la arton ritmigi miajn sopirojn; sed ke mi forte vin amas, ho +plej kara mia, tion chi kredu al mi. Adiau! Via por eterne, +plej kara fraulino, tiel longe kiel tiu chi tera mashino al li +apartenas--Hamleto.» + + Jen tion en shuldata obeado + Al mi filino mia montris. Ankau + Pri chio, kion li al shi parolis, + Precize lau la tempo kaj la loko + Kaj maniero shi al mi raportis. + +REGHO + + Sed kiel shi akceptis lian amon? + +POLONIO + + Kiele pensas vi pri mi? + +REGHO + + Mi pensas, + Vi estas hom' fidela kaj honesta. + +POLONIO + + Mi tion pruvos. Kion do vi pensus, + Se mi, vidante, kiel tiu amo + Disvolvas sin (mi tion bone vidis + Ankorau antau ol filino mia + Al mi rakontis),--kion pensus vi, + Au kion pensus shia regha moshto, + Reghino mia alte estimata, + Se mi en la afero ludus rolon + De leterujo au de skribotablo, + Se mi silente, mute mian koron + Por tio fermus kaj sen ia faro + Rigardus tiun amon? Kion tiam + Vi povus pensi pri persono mia? + Ne, mi alpashis rekte al l' afero + Kaj tiel diris al filino mia: + «Reghida mosht' Hamleto estas princo, + Por vi tro alta; ne kuraghu ludi!» + Kaj mi al shi ordonis, ke shi tenu + Sin malproksime de la princ' Hamleto, + Leterojn ne akceptu, nek donacojn. + Ordonon mian patran shi plenumis, + Kaj li, nun rifuzita (vi permesu + Ke mi raportu per mallongaj vortoj), + Farighis tre malghoja kaj li perdis + La apetiton, poste ech la dormon, + Li baldau perdis ankau sian forton + Kaj poste perdis ankau la konscion, + Kaj tiel shtup' post shtupo li enfalis + En la frenezon, kiu nun lin premas + Kaj chiujn nin sincere malghojigas. + +REGHO (al la reghino). + + Vi pensas, ke ghi povus esti ebla? + +REGHINO + + Tre povas esti. + +POLONIO (al la regho). + + Chu ech unu fojon + Vi iam vidis, ke mi kun certeco + Raportis: «tiel estas», kaj en vero + Ne estis tiel? + +REGHO + + Ne, mi ne memoras. + +POLONIO (montrante sian kapon kaj shultrojn). + + Deprenu al mi tion nun de tio, + Se ne senduban veron mi raportas. + Se postesigno gvidas min, mi trovos + La kernon de la vero, se ghi sidus + Ech en la plej profunda kashiteco. + +REGHO + + Sed kiel ni esplorus pli precize? + +POLONIO + + Vi scias, ke tre ofte tutajn horojn + Li promenadas en la galerio. + +REGHINO + + Jes, efektive. + +POLONIO + + Nun filinon mian + Mi tien lasos; vi kun mi vin kashos + Ekzemple post tapisho, por observi. + Se li ne amas shin kaj ne per tio + Li frenezighis, tiam mi ne estu + Pli via kortegano-konsilanto. + Mi tiam plugu kampon, pashtu bruton. + +REGHO + + Ni vidu. (Eniras Hamleto, legante.) + +REGHINO + + Jen li venas, ion legas,-- + Kun kia malgajeco en vizagho! + +POLONIO + + Mi petas vin, vi ambau tuj foriru! + Mi tuj al li alpashos, vi permesu! + +(La regho, reghino kaj korteganoj foriras). + +POLONIO (al Hamleto). + +Kiele fartas mia bona princo? + +HAMLETO + +Dank' al chielo, bone! + +POLONIO + +Chu vi min konas, via princa moshto? + +HAMLETO + +Tre bone. Vi ja estas fishisto? + +POLONIO + +Ne, mia princo. + +HAMLETO + +Tiam mi dezirus al vi, ke vi estu tia honesta homo. + +POLONIO + +Honesta, mia princo? + +HAMLETO + +Jes, sinjoro, esti honesta en tiu chi mondo signifas esti elektita +inter dek mil. + +POLONIO + +Tute vere, mia princo. + +HAMLETO + +Char se la suno naskas vermojn en malviva hundo... diajho, kiu kisas +mortintajhon... Chu vi havas filinon? + +POLONIO + +Jes, mia princo. + +HAMLETO + +Ne permesu al shi iri en la suno. Fruktoportado estas beno: sed +char via filino povus porti fruktojn,--gardu vin amiko. + +POLONIO + +Kion vi komprenas sub tio chi? (Flanken) Chiam pri mia filino. +Kaj tamen li antau momento ne konis min; li diris, ke mi estas +fishisto. Li venis malproksimen, tre malproksimen! Estas vero, +en mia juneco la amo ankau kondukis min en tre dangheran +situacion, preskau tiel same danghere kiel lin. Mi denove +ekparolos al li. (Laute) Kion vi legas, mia princo? + +HAMLETO + +Vortojn, vortojn, vortojn. + +POLONIO + +Sed kia estas la enhavo? + +HAMLETO + +Vi volas ion havi? + +POLONIO + +Ne, mi demandas, pri kio estas parolate en tiu chi libro, +mia princo. + +HAMLETO + +Kalumnioj, mia sinjoro! La malnobla satira verkisto de tiu chi libro +diras, ke maljunaj homoj havas grizajn barbojn, ke iliaj vizaghoj +estas sulkitaj, ke iliaj okuloj estas malsanaj, ke ili havas +superfluan mankon de sprito kaj ke al tio chi ili havas tre +malfortajn femurojn. Kvankam pri chio tio chi mi estas sincere +kaj forte konvinkita, mi tamen ne aprobas, ke li pri chio tio chi +skribas; char vi mem, sinjoro, farighus tiel maljuna kiel mi, se +vi povus iri returnen kiel kankro. + +POLONIO (flanken). + +Kvankam tio chi estas frenezo, ghi tamen havas en si metodon. +(Laute) Chu vi ne volas iom shanghi la lokon, princo? + +HAMLETO + +Iri en la tombon? + +POLONIO + +Nu, tio chi estus efektive radikala shangho de la loko! (Flanken) +Kiel trafaj ofte estas liaj respondoj? Estas felicho, ke la frenezo +ofte havas ion tian, kio al la sagho kaj al la sana prudento ne bone +prosperas. Mi forlasos lin kaj tuj penos aranghi en ia maniero +renkontighon inter li kaj mia filino. (Laute) Plej afabla reghido, +permesu al mi preni la kuraghon diri al vi adiau. + +HAMLETO + +El chio, kion vi povas preni de mi, mi nenion cedos al vi tiel +volonte, kiel mian vivon, mian vivon. + +POLONIO + +Adiau, princo! + +HAMLETO + +La enuigaj maljunaj malsaghuloj! + +(Venas Rosenkranz kaj Güldenstern.) + +POLONIO (forirante). + +Vi serchas la princon Hamleton? Jen li estas. + +ROSENKRANZ (al Polonio). + +Ni dankas vin, sinjoro! (Polonio foriras.) + +GÜLDENSTERN + +Estimata princo... + +ROSENKRANZ + +Mia kara princo... + +HAMLETO + +Miaj karaj bonaj amikoj! Kiel vi fartas, Güldenstern? Ha, Rosenkranz! +Bonaj kolegoj, kiel vi fartas? + +ROSENKRANZ + +Kiel mezaj filoj de tiu chi tero. + +GÜLDENSTERN + +Ni estas felichaj jam per tio, ke ni ne estas tro felichaj; sur la +chapo de Fortuno ni ne estas la pinto. + +HAMLETO + +Ankau ne la plandoj de shiaj shuoj? + +ROSENKRANZ + +Ankau tio ne, kara princo. + +HAMLETO + +Vi vivas sekve en la regiono de shia zono au en la centro de shia +favoro? + +GÜLDENSTERN + +Jes, efektive, ni ne estas tute fremdaj al shi. + +HAMLETO + +Sub la koro de la felicho? Ho, tre vere, la felicho estas publika +virino. Kio da nova? + +ROSENKRANZ + +Nenio, mia princo, nur ke la mondo farighis pli honesta. + +HAMLETO + +Ha, tiam kredeble baldau estos la finigho de la mondo! Sed via +novajho ne estas vera. Permesu al mi demandi: per kio vi, miaj +bonaj amikoj, kolerigis la Fortunon, ke shi vin sendis tien chi +en la malliberejon? + +GÜLDENSTERN + +En la malliberejon, mia princo? + +HAMLETO + +Danujo estas malliberejo. + +ROSENKRANZ + +Tiam ankau la tuta mondo estas malliberejo. + +HAMLETO + +Jes, granda malliberejo, en kiu ekzistas multe da apartajhoj, +cheloj kaj kavoj. Danujo estas unu el la plej malbonaj. + +ROSENKRANZ + +Ni ne pensas tiel, mia princo. + +HAMLETO + +Nu, tiam ghi estas por vi io alia, char per si mem nenio estas bona +nek malbona; nur la pensado donas al chio tian au alian karakteron. +Por mi ghi estas malliberejo. + +ROSENKRANZ + +Sendube via gloramo faras por vi el Danujo malliberejon; ghi estas +tro malvasta por via spirito. + +HAMLETO + +Ho, mia Dio! oni povus enfermi min en shelon de nukso kaj mi rigardus +min kiel reghon de vastegaj spacoj, se nur miaj malbonaj songhoj min +ne turmentus. + +GÜLDENSTERN + +Tiuj chi songhoj en efektivo estas gloramo; char la efektiva esenco +de la gloramo estas nur la ombro de songho. + +HAMLETO + +Songho per si mem estas ombro. + +ROSENKRANZ + +Certe, kaj shajnas al mi, ke la gloramo havas esencon tiel aeran kaj +senfundamentan, ke ghi estas nur ombro de ombro. + +HAMLETO + +Sekve niaj almozuloj estas korpoj kaj niaj monarhhoj kaj fieraj +herooj estas la ombroj de la almozuloj. Chu ni ne iru al la regho? +Char pro honoro, mi ne scias argumentadi. + +ROSENKRANZ kaj GÜLDENSTERN + +Ni volonte servos al vi. + +HAMLETO + +Ne, tute ne, mi ne volas alkalkuli vin al miaj ceteraj servantoj; +char--por paroli kun vi kiel honesta homo--mia servantaro estas +abomeninda. Tamen por resti sur la ebena vojo de la amikeco, kion +vi faras en Elsinoro? + +ROSENKRANZ + +Ni volis vin viziti, nenio plu. + +HAMLETO + +Mi, almozulo, estas ech por danko tro malricha. Sed mi dankas vin, +kaj certe, miaj amikoj, mia danko havas la indon almenau de unu +grosho. Chu oni ne sendis voki vin? Chu tio chi estis via propra +deziro? propravola vizito? Kuraghe, kuraghe, estu honestaj kun mi! +Nu, diru do! + +GÜLDENSTERN + +Kion ni devas diri, princo? + +HAMLETO + +Chion, kion vi volas,--nur ne la veron. Oni sendis vin inviti, kaj +en viaj rigardoj kushas konfeso, por kies kashado via modesteco +ne estas sufiche ruza. Mi scias, la bonaj regho kaj reghino sendis +peti vin. + +ROSENKRANZ + +Por kia celo, mia princo? + +HAMLETO + +Tion chi mi devus sciighi de vi. Sed mi petegas vin per la rajtoj de +nia amikeco de lernejo, per la kuneco de nia juneco, per nia chiama +reciproka amo, per chio pli kara ankorau, kion pli bona parolisto +povus meti al via koro: estu sinceraj kontrau mi, chu oni invitis +vin au ne? + +ROSENKRANZ (al Güldenstern). + +Kion vi diros? + +HAMLETO (flanken). + +Ha, nun mi jam finis kun vi! (Laute) Se vi min amas, ne +mensogu. + +GÜLDENSTERN + +Kara princo, oni invitis nin. + +HAMLETO + +Kaj mi diros al vi, por kia celo; en tia maniero mia klarigo +liberigos vin de perfido, kaj via tenado de sekreto rilate la reghon +kaj reghinon ne suferos ech per unu haro. De mallonga tempo mi +perdis--mi ne scias el kia kauzo--mian tutan gajecon, mi forjhetis +chiujn miajn ordinarajn okupojn, kaj mia humoro estas efektive tiel +nigra, ke la tero, tiu chi bonega konstruo, shajnas al mi nur nuda +pinto; vidu, tiu chi belega baldakeno, la aero, tiu chi brava arkajho +chiela, tiu chi majesta tegmento kun sia ora fajro: shajnas al mi +kiel nenio alia, ol putra, pesta amaso da miasmoj. Kia majstra +kreitajho estas la homo! kiel nobla per sia prudento! kiel senlima +per siaj kapabloj! kiel granda kaj mirinda per sia formo kaj movoj! +kiel simila al anghelo per siaj agoj! kiel simila al Dio per sia +komprenado! la ornamo de la mondo! la modelo por la vivantaj +ekzistajhoj! Kaj tamen kio estas por mi tiu chi kvintesenco de +la polvo? Mi ne amas la viron (Rosenkranz kaj Güldenstern ridetas), +kaj la virinon ankau ne, kvankam per via rideto vi tion chi +videble dubas. + +ROSENKRANZ + +Mia princo, mi ne havis tian intencon. + +HAMLETO + +Kial do vi ridis, kiam mi diris, ke mi ne amas la homon? + +ROSENKRANZ + +Mi pensis: se tiel estas, kian do regalon ricevos de vi la aktoroj, +kiujn ni renkontis en la vojo kaj alkondukis tien chi; ili venis, +por proponi al vi siajn servojn. + +HAMLETO + +Tiu, kiu ludas la rolon de reghoj, estos al mi boneveninta; lia regha +moshto akceptos de mi humilan saluton. La vaganta kavaliro povos uzi +sian glavon kaj sian shildon; la amanto ne ghemos sen rekompenco; la +gajulo pace ludos sian rolon; la ridindulo elvokos ridon che tiuj, +kiuj havas tikleblan diafragmon; kaj la fraulino malkashe esprimos +sian amon per lamaj versoj. Kia anaro tio chi estas? + +ROSENKRANZ + +Tiu sama, kiu ordinare tiel plachadis al vi: la aktoroj el la urbo. + +HAMLETO + +Kio do igis ilin vagadi? Restado en konstanta loko estas ja pli +profita tiel por ilia gloro, kiel por ilia posho. + +ROSENKRANZ + +Mi pensas, ke tio chi estas antau nelonge enkondukita novajho. + +HAMLETO + +Chu ili estas ankorau tiel same amataj kiel tiam, kiam mi estis en +la urbo? Chu oni ilin vizitas ankorau tiel same? + +ROSENKRANZ + +Ne, multe pli malmulte. + +HAMLETO + +Kia estas la kauzo? Chu ili farighis netaugaj? + +ROSENKRANZ + +Ne, iliaj penadoj estas tiaj samaj, kiel antaue; sed aperis +generacio da infanoj, senplumaj birdetoj, kiuj chiam forte krias kaj +por tio estas tondre aplaudataj. Tiuj chi nun estas en modo, kaj ili +tiel krias kontrau la teatroj de la popolamaso--tiel ili nomas +chiujn aliajn,--ke multaj el la glavoportantoj ektimis la anserajn +plumojn kaj ne kuraghas iri. + +HAMLETO + +Kiel? Infanoj? Kiu ilin subtenas? Kie ili prenas salajron? Chu ili +forjhetos la arton, kiam ili ne povos pli kanti per soprano? Chu +ili ne diros poste, kiam ili elkreskos ghis la grado de ordinaraj +aktoroj--kio estas tre atendebla, se ili ne trovos pli bonajn +rimedojn por ekzistado,--ke iliaj verkistoj de dramoj alportis al ili +malutilon, devigante ilin deklamadi kontrau ilia propra estonteco? + +ROSENKRANZ + +Estis granda batalado inter la ambau flankoj, kaj la popolo mem sen +ia riprocho de konscienco instigas ilin reciproke... Longan tempon +nenia dramo donis ech iajn enspezojn, se la autoro kaj aktoroj ne +atakadis en ghi siajn kontrauulojn. + +HAMLETO + +Chu povas esti? + +GÜLDENSTERN + +Ho, oni multe kaj kruele batalis. + +HAMLETO + +Kaj la infanoj venkis? + +ROSENKRANZ + +Jes, princo, Herkuleson kune kun lia portajho. + +HAMLETO + +Ne estas granda miro: char mia onklo estas nun regho de Danujo, +kaj tiuj, kiuj mokadis lin, dum mia patro vivis, donas nun dudek, +kvardek, kvindek, ech cent dukatojn por lia portreto en miniaturo. +Certe, en tio chi kushas io supernatura, se nur la filozofio povus +tion chi eltrovi. + +(Trumpetado post la sceno.) + +GÜLDENSTERN + +Jen venas la aktoroj. + +HAMLETO + +Ha, karaj sinjoroj, estu bone venintaj en Elsinoro! Donu al mi viajn +manojn! Tre bone! Manieroj kaj komplimentoj apartenas al la akcepta +saluto. Permesu al mi saluti antaue vin en tia maniero, por ke mia +sintenado kontrau la aktoroj (kiu devas esti la plej afabla) ne havu +la vidon de pli bona akcepto ol la via. Mi vin salutas al via veno, +sed mia onklo-patro kaj mia patrino-onklino eraras. + +GÜLDENSTERN + +En kio, mia kara princo? + +HAMLETO + +Mi estas freneza nur che vento nord-okcidenta; sed kiam la vento +estas suda, mi ne miksos preghejan turon kun lanterna kolono. +(Polonio venas.) + +POLONIO + +Mi deziras al vi sanon, sinjoroj! + +HAMLETO + +Auskultu, Güldenstern, kaj ankau vi, Rosenkranz,--por chiu orelo +unu auskultanto: tiu chi granda infano, kiun vi tie chi vidas, ne +eliris ankorau el la infanaj vindoj. + +ROSENKRANZ + +Eble li la duan fojon tien enrampis, char oni diras, ke maljunaj +homoj denove farighas infanoj. + +HAMLETO + +Mi divenas, ke li venas sciigi min pri la aktoroj. Atentu!.. Tre +vere, tio chi estis en lundo matene... + +POLONIO + +Via princa moshto, mi povas raporti al vi novajhojn. + +HAMLETO + +Via kortegana moshto, mi povas raporti al vi novajhojn. Kiam Roscio +estis aktoro en Romo... + +POLONIO + +La aktoroj alveturis, via princa moshto. + +HAMLETO + +He, he? + +POLONIO + +Per mia honoro... + +HAMLETO + + «Kaj sur azenetoj + Venis personetoj»... + +POLONIO + +La plej bonaj aktoroj en la mondo, por tragedioj, komedioj, +historioj, pastoraloj, pastoralaj komedioj, historio-pastoraloj, +tragedio-historioj, tragedio-komedio-historio-pastoraloj, por dramoj +sendividaj kaj por poemoj senfinaj. Seneko ne estas por ili tro +serioza kaj Plauto ne estas por ili tro gaja. Por chio verkita kaj +por chio improvizita ili ne havas egalajn al si en la mondo. + +HAMLETO + +Ho Jefto, jughisto Izraela, kian trezoron vi havis? + +POLONIO + +Kian trezoron li havis, princo? + +HAMLETO + +Jenan: + + «Che li estis sol-filino, + Kaj li amis shin sen fino.» + +POLONIO (flanken). + +Chiam pri mia filino. + +HAMLETO + +Chu mi ne estas prava, maljuna Jefto? + +POLONIO + +Se vi nomas min Jefto, via princa moshto, mi efektive havas +filinon, kiun mi forte amas. + +HAMLETO + +Ne, tio chi ne sekvas. + +POLONIO + +Kio do sekvas, estimegata sinjoro? + +HAMLETO + +Kio? + + «Kontrau la sorto + Ne helpas forto» + +Kaj poste, vi ja scias: + + «Venis tre nebela fino + Kaj pereis la knabino»... + +Cetere, vi povas mem legi la finon de la kanto; char vidu, jen venas +chesigantoj de mia parolo. (Kelke da aktoroj venas.) + +Mi vin salutas, sinjoroj, estu chiuj bone venintaj! Mi ghojas, ke mi +revidas vin en sano. Tre agrable, miaj bonaj amikoj! Ha, malnova +amiko, kiel via vizagho harighis de la tempo, kiam mi vin vidis! +Chu vi volas konkuri en Danujo per via barbo? Ha, mia bela juna +fraulino! Per niaj virinoj kaj fraulinoj, vi per alteco de unu +kalkanumo farighis pli proksima al la chielo de la tempo, kiam mi +vin laste vidis. Dio donu, ke via vocho ne estu perdinta sian helan +sonoron, kiel eluzita ora monero. Mi vin salutas chiujn, miaj +sinjoroj! Ni tuj prenos nin al la afero, ni pafos chion, kion ni +trovos. Tuj prezentu ion! Montru al ni provon de via arto. Nu, +ekzemple, ian patosan parolon! + +UNUA AKTORO + +Kian parolon, mia estimata princo? + +HAMLETO + +Mi audis, kiel vi unu fojon deklamis parolon,--sed ghi neniam estis +donata sur la sceno, au almenau certe ne pli ol unu fojon; char, +kiom mi memoras, la peco ne plachis al la amaso, ghi estis tro alta +por la popolo. Sed lau mia opinio kaj lau la opinio de aliaj +personoj, kies jugho en tiaj aferoj estas pli autoritata ol mia, +tio chi estis bonega peco: bone aranghita lau la scenoj kaj verkita +kun multe da prudento kaj modesteco. Mi memoras, ke iu diris, ke ghi +havas nenian salon nek pipron, por spici la enhavon, kaj nenian +esprimon, kiu montrus che la autoro la intencon de arta ornamado; +ghi estis verkita en maniero simpla, sana kaj agrabla, multe pli +bela, ol ornamita. Unu parolon en tiu chi peco mi precipe amis: +tio chi estis la rakonto de Eneo al Didono; precipe tie, kie li +parolas pri la mortigo de Priamo. (Al unu el la aktoroj) Se vi ghin +memoras, komencu per la jena verso... atendu, atendu... + + «Kaj Pirro kun leona sovagheco»... + +Ne, mi eraras; sed per Pirro ghi komencighas... + + «Kaj Pirro, kies nigra la armajho + Simile al intenco lia nigra + Egalkolora estis kun la nokto, + En kiu li en la chevalo sidis, + Nun shmiris sian korpon la teruran + En manier' kruela: tute rugha + Li estas de la kapo ghis piedoj; + Kovrita de la sango elvershita + De patroj kaj patrinoj kaj infanoj, + De filoj kaj filinoj mortigitaj; + La sango, sekigita de la suno + Al lia vest' kruelan brilon donas. + Varmega de kolero kaj de fajro, + Per la okuloj de sangama tigro + L' infera Pirro serchas nun Priamon...» + +Nun daurigu! + +POLONIO + +Per mia honoro, princo, tre bone deklamite: kun sento, kun estetika +tono. + +UNUA AKTORO + + Kaj jen li trovas lin: tremanta mano + La glavon portas kontrau malamikoj; + Sed al maljuna mano ne obeas + La peza glavo kaj senbate falas. + Kaj furioze nun rapidas Pirro + Al la batalo malegaleforta. + La glavon levas li, kaj tuj senviva + Priam' kaduka falas sur la teron. + La urbo Iliono plu ne vivis, + Kaj tamen shajnis, ke ghi tiun baton + Eksentis: ghi ekkrakis en la flamoj, + Kaj sub l' impreso de la tondra krako + Subite Pirro haltis; lia glavo + Ekpendis en l' aero. Pirro staris + Senmove, kvazau pentro terurega. + Sed kiel ofte antau fulmotondro + Silento ekaperas en chielo, + La vent' mutighas, la nubegoj haltas + Kaj kvazau mortas chio sur la tero,-- + Kaj jen subite ekbruegas tondro: + Tiele ankau post momenta halto + En Pirro pli kruele ekflamegis + Malamo kaj sovagha sangavido. + Neniam la marteloj de l' ciklopoj, + Por Marso elforghante la armajhon, + Batadis pli kruele kaj sovaghe, + Ol kiel nun la sanga glav' de Pirro + Hakadis la Priamon malfelichan... + Ho vi, Fortuno! Kial la diaro + De vi ne prenas for potencon vian, + Ne rompas en pecetojn la radiojn + De via rado kaj ghin ne dejhetas + En plej profundan lokon de l' infero!» + +POLONIO + +Tio chi estas tro longa. + +HAMLETO (al Polonio). + +Ghi povos iri al la barbiro kune kun via barbo. (Al la aktoro) +Mi petas vin, daurigu! Li plivolus ian arlekenajhon, alie li +baldau ekdormos. Daurigu, venu al Hekubo! + +UNUA AKTORO + + «Sed kiu nun ekvidus la reghinon + Kun haroj disligitaj en malordo»... + +HAMLETO + +Kun haroj disligitaj? + +POLONIO + +Bone! Reghino kun haroj disligitaj, tre bone! + +UNUA AKTORO + + «Kurantan nudpiede, minacantan + Estingi la grandegan tutan brulon + Per la riveroj de la larmoj siaj; + Kaj kun chifono sur la kapo, kie + Antau nelonge sidis diademo; + Anstatau vestoj kovras shian korpon + Elturmentitan kaj malgrasigitan + En rapidec' prenita litotuko: + Se iu tion vidus, li malbenus + Per plej teruraj vortoj la Fortunon. + Sed se la dioj mem shin tie vidus, + Starantan antau la kruela Pirro, + Hakanta senkompate shian edzon: + Ho, tiam, se la dioj havas koron, + L' unua malespera shia krio + L' okulojn de la dioj fluidigus + Kaj ili ne silentus...» + +POLONIO + +Rigardu do, li palighis, la okuloj estas plenaj je larmoj! +Sufiche! Haltu! + +HAMLETO + +Bone, la reston vi poste al mi finos. (Al Polonio) Kara sinjoro, chu +vi ne volos zorgi pri regalado de la aktoroj? Akceptu ilin bone, char +ili estas la spegulo kaj mallongigita kroniko de la tempo. Estus pli +bone por vi havi post la morto malbonan supertomban surskribon, +ol ricevi malbonan nomon de ili, dum vi vivas. + +POLONIO + +Kara princo, mi regalos ilin lau iliaj meritoj. + +HAMLETO + +Ho ne, bela homo, multe, pli bone! Se ni chiun homon traktos lau lia +merito, kiu tiam estas certa, ke li ne ricevos batojn? Regalu ilin +lau mezuroj de via propra honoro kaj indo: ju malpli ili meritas, +des pli da merito tiam havos via boneco. Iru kun ili! + +POLONIO (al la aktoroj) + +Venu, sinjoroj! + +HAMLETO (al la aktoroj) + +Iru kun li, miaj amikoj! morgau vi donos prezenton. (Al la unua +aktoro) Auskultu, mia malnova amiko, chu vi povas prezenti la +mortigon de Gonzago? + +UNUA AKTORO + +Jes, princo. + +HAMLETO + +Morgau vi tion chi prezentos. Chu vi povus en okazo de bezono lerni +parkere parolon el dekdu ghis dekses versoj, kiun mi verkus kaj +enmetus? Ne vere? + +UNUA AKTORO + +Jes, princo. + +HAMLETO + +Tre bone! (Al chiuj aktoroj). Iru kun tiu chi sinjoro, sed ne mokadu +lin! (Polonio kaj la aktoroj foriras.--Al Rosenkranz kaj Güldenstern) +Miaj amikoj, mi prenas de vi forpermeson ghis la vespero! Estu bonaj +gastoj en Elsinoro! + +ROSENKRANZ + +Ni estas pretaj al servoj, princo. + +HAMLETO + + Mi vin salutas! (Rosenkranz kaj Güldenstern foriras.) + Nun mi restis sola. + Ho mi, malnobla senhonora sklavo! + Aktoro en la versoj elpensitaj, + En sola imagado de suferoj, + Kun tia forto sin alkonformigis + Al la teruro de l' situacio, + Ke li palighis de la ekscitigho, + Sinceraj larmoj brilis en l' okuloj, + Sur la vizagho signoj de sufero, + La vocho tremis, tuta la tenigho + Konforma al la vortoj! Kaj pro kio? + Pro fablo, pro nenio, pro Hekubo! + Nu, kio do Hekubo al li estas + Kaj kio li al shi, ke pro Hekubo + Li tiel ploras? Se por suferado + Li havus kauzon tian, kiel mi, + La tutan scenon tiam li dronigus + Per siaj larmoj kaj orelojn chiujn + Distondrus li per ghemoj plej pasiaj, + La kulpan li kondukus al frenezo, + Teruron li enportus en la korojn + Kaj rigidigus chiujn alestantojn! + Kaj mi?! Malnobla, senkuragha vermo, + Sensente kaj senfare mi nur vagas, + Nenion povas diri mi por regho, + Por mia patro, por la granda regho, + Al kiu oni rabis for per krimo + La havon kaj la vivon! Chu mi estas + Timulo? Kiu nomos min fripono? + Al mi la kapon rompos? Mian barbon + Elshiros kaj sur la vizaghon jhetos, + Min pinchos en la nazo, min kulpigos, + Ke mi nenian veran vorton diras? + Kuraghus iu tion fari? Ha! + Cetere, mi akceptus.--Tiel estas! + Mi havas la animon de kolombo, + La galo al mi mankas, char alie + Jam longe per la korpo de l' krimulo + Mi nutrus la vulturojn de la lando. + Ho, senkonscia kaj malchasta bubo! + Abomenul' sen sentoj, sen honoro! + Ha, kia besto estas mi! Tre brave, + Ke mi, la filo de plej bona patro, + Vidante, ke krimulo lin mortigis, + Mi, kiun la infero kaj chielo + Instigas al la vengho,--mi nun devas + La koron nur per vortoj faciligi, + Simile al virino achetebla, + Mi povas nur murmuri kaj malbeni + Simile al kaduka servantino! + Ho, fi! Al la afero, mia kapo!.. + Mi audis, ke krimuloj iafoje, + Vidante sian krimon spegulitan + En arta prezentado en teatro, + Sub la influo de tushanta ludo + Eksentas tiel forte sian krimon, + Ke ili sian kulpon elkonfesas: + Char krimo ech sen vortoj chion diras... + Jes, la aktoroj ludu al ni ion + Similan al la mort' de mia patro; + La onklo ankau estos; mi observos + Atente chiun lian rigardeton: + Se konfuzighos li, mi tiam scios + Programon mian veran. La spirito + Ja estis eble nur diablo, kiu, + Malice akceptinte logan veston, + Konante mian impreseblan koron, + Min volas trompi kaj la manon mian + Direkti peke al terura krimo? + Mi volas esti certa. Ni rigardos! + La ludo de l' aktoroj estu reto, + Por kapti konsciencon de la regho! (Foriras.) + + + + +AKTO III + + +SCENO I + +Chambro en la palaco. La regho, la reghino, Polonio, Ofelio, Rosenkranz +kaj Güldenstern. + +REGHO + + Kaj per nenia lerta ekparolo + Vi povis veni al la vera kauzo + De lia frenezigho, kiu shanghis + Terure nun la tutan lian vivon? + +ROSENKRANZ + + Ne neas li, ke estas li freneza, + La kauzon tamen li obstine kashas. + +GÜLDENSTERN + + Ne lasis li esplori sin, sed lerte + Li kun freneza ruzo deturnadis + Tuj la parolon, kiam ni intencis + De li elkapti ion pri la kauzo. + +REGHINO + + Kaj kiel li akceptis vin? + +ROSENKRANZ + + Ghentile. + +GÜLDENSTERN + + Kaj tamen ne sen kelka suspektemo. + +ROSENKRANZ + + Demandojn li avaris, sed volonte + Demandojn niajn lerte respondadis. + +REGHINO + + Vi al amuzo ia lin invitis? + +ROSENKRANZ + + Okaze ni renkontis en la vojo + Aktorojn; ni sciigis lin pri tio, + Kaj shajnas, ke ghi faris al li ghojon. + En la palaco ili estas; shajnas, + Ke ili jam ricevis la ordonon + Hodiau en vespero ion ludi. + +POLONIO + + Jes, kaj al mi la princo komisiis, + Ke mi invitu viajn reghajn moshtojn + Alesti ankau al la prezentado. + +REGHO + + Ho, tre volonte, kaj mi forte ghojas, + Ke tio lin amuzas. Vi, sinjoroj, + Ankorau pli lin tiru al amuzoj! + +ROSENKRANZ + + Ni ghin plenumos, via regha moshto. + +(Rosenkranz kaj Güldenstern foriras). + +REGHO + + Kaj nun forlasu nin, Gertrudo kara. + Hamleto baldau venos; ni aranghis, + Ke tie chi li kvazau per okazo + Renkontos Ofelion. Shia patro + Kaj mi--ambau staros nun tiele, + Ke, ne vidataj mem, ni chion vidu + Kaj povu bone jughi, chu en vero + La amo estas kauzo de la stato, + En kiu li trovighas. + +REGHINO + + Mi obeas. + Ho, mia Ofelio, mi dezirus, + Ke efektive la beleco via + Sin montru kiel sola vera kauzo + De la frenezo de Hamleto: tiam + Esperi povas mi, ke viaj virtoj + Denove realportos al li sanon + Al la felicho de vi ambau. + +OFELIO + + Chion + Mi faros. (La reghino foriras.) + +POLONIO + + Promenadu, Ofelio!.. + (Al la regho) Se vi permesas, via regha moshto, + Ni kashu nin! (Al Ofelio) Vi legu en la libro, + Ke li ne miru la solecon vian. + Ghi eble ne konvenas, sed en vero + Ni ofte per edifo en vizagho + Kaj per mieno pie religia + Ech la diablon mem facile trompas. + +REGHO (flanken). + + Ho, vere, vere! Kiel forte batas + Parolo lia mian konsciencon! + Kolora vango de malchastulino + La veron kovras, sed pli forte kashas + Teruran faron miaj artaj vortoj. + Ho, peza shargho! + +POLONIO + + Via regha moshto, + Mi audas liajn pashojn! Ni nin kashu! + +(La regho kaj Polonio sin kashas post tapeto. Hamleto venas.) + +HAMLETO + + Chu esti au ne esti,--tiel staras + Nun la demando: chu pli noble estas + Elporti chiujn batojn, chiujn sagojn + De la kolera sorto, au sin armi + Kontrau la tuta maro da mizeroj + Kaj per la kontraustaro ilin fini? + Formorti--dormi, kaj nenio plu! + Kaj scii, ke la dormo tute finis + Doloron de la koro, la mil batojn, + Heredon de la korpo,--tio estas + Tre dezirinda celo. Morti--dormi-- + Trankvile dormi! Jes sed ankau songhi! + Jen estas la barilo! Kiaj songhoj + Viziti povas nian mortan dormon + Post la forjheto de la teraj zorgoj,-- + Jen tio nin haltigas; tio faras, + Ke la mizeroj teraj longe dauras: + Alie kiu volus elportadi + La mokon kaj la batojn de la tempo, + La premon de l' potencaj, la ofendojn + De la fieraj, falson de la jughoj, + Turmentojn de la amo rifuzita, + La malestimon, kiun seninduloj + Regalas al merito efektiva,-- + Jes, kiu volus tion chi elporti, + Se mem, per unu pusho de ponardo, + Li povus sin de chio liberigi? + Kaj kiu do en shvito kaj en ghemoj + La sharghon de la vivo volus porti, + Se ne la tim' de io post la morto, + De tiu nekonata land', el kiu + Neniu plu revenas. Kaj pro tio + Plivolas ni elporti chion teran, + Ol flugi al mizeroj nekonataj. + La konscienco faras nin timuloj; + Al la koloro hela de decido + Alighas la paleco de l' pensado; + Kaj plej kuragha, forta entrepreno + Per tiu kauzo haltas sendecide, + Kaj chio restas penso, sed ne faro... + Sed haltu! Ha, la charma Ofelio... + (Al Ofelio) Ho, nimfo, prenu chiujn miajn pekojn + En vian puran preghon! + +OFELIO + + Mia princo, + Kiel vi fartas en la lasta tempo? + +HAMLETO + + Mi dankas vin humile,--bone. + +OFELIO + + Princo, + Mi havas kelkajn signojn de memoro + Ankorau, kiujn longe jam mi volis + Al vi redoni; mi vin petas, princo, + Akceptu ilin nun! + +HAMLETO + + Ne, ne! Neniam + Mi ion al vi donis. + +OFELIO + + Kara princo, + Vi scias ja, vi ilin al mi donis, + Kaj la donacojn vi akompanadis + Per tiaj dolchaj vortoj, ke la indo + De la donacoj multe pliighadis. + Nun vi shanghighis,--prenu do la donojn: + Doloraj estas donoj al la koro, + Se ili plu ne venas de la koro. + Jen ili estas, princo, mi vin petas! + +HAMLETO + +Ha, ha, ha! Chu vi estas virta? + +OFELIO + +Princo!? + +HAMLETO + +Chu vi estas bela? + +OFELIO + +Kion vi per tio chi volas diri, via princa moshto? + +HAMLETO + +Ke, se vi estas virta kaj bela, via virto ne devas komunikighi +kun via beleco. + +OFELIO + +Chu beleco povus havi pli bonan kolegon, ol la virto, princo? + +HAMLETO + +Estas vero: sed la forto de la beleco pli facile faros el la virto +malchaston, ol la forto de la virto egaligos al si la belecon. Tio +chi antaue estis paradokso, sed nun la tempo montras, ke tio chi +estas vero. Mi iam vin amis. + +OFELIO + +Efektive, princo, vi kredigis min pri tio. + +HAMLETO + +Vi ne devis al mi kredi: char virto ne povas tiel inokulighi al nia +maljuna arbo, ke la antaua ne restu. Mi vin ne amis. + +OFELIO + +Mi vidas, ke mi eraris. + +HAMLETO + +Iru en monahhejon! Kial vi volis naski pekulojn? Mi mem estas iom +virta, kaj tamen mi povus elmontri en mi tiajn aferojn, ke estus pli +bone, se mia patrino min ne naskus. Mi estas tre fiera, venghema, +glorama; mi estas preta fari pli da malbono, ol kiom mia kapo povas +elpensi au kiom mia imago povas prezenti al si, au kiom mi havas +tempon, por ilin plenumi. Por kio tiaj homoj, kiel mi, devas rampi +inter la chielo kaj la tero? Ni estas friponoj kaj malnobluloj, +chiuj,--kredu al neniu el ni! Iru for en monahhejon! Kie estas via +patro? + +OFELIO + +En la domo, princo. + +HAMLETO + +Fermu post li la pordon, por ke li faru malsaghajhojn nur en sia +propra domo. Adiau! + +OFELIO + +Ho, helpu al li, bona Dio! + +HAMLETO + +Se vi edzinighos, mi donos al vi dote la sekvantan malbenon: estu +chasta, kiel glacio, estu pura, kiel negho,--vi ne evitos la homan +kalumnion. Iru en monahhejon! Adiau! Au, se nepre volas edzinighi, +prenu malsaghulon; char saghaj homoj scias tre bone, kiajn monstrojn +vi faras el ili. En monahhejon iru! ne prokrastu! Adiau! + +OFELIO + +Chielaj fortoj, resanigu lin! + +HAMLETO + +Mi scias, kiel bone vi vin pentras. Dio donis al vi vizaghon, kaj vi +faras al vi alian; vi dancas, vi saltas, vi pepas, vi donas al la +kreitajhoj de Dio shanghitajn nomojn kaj vi shajnigas vin kokete +naivaj. Iru! Nenion pli pri tio chi! ghi faris min freneza! Neniu pli +edzighu! Kiu jam edzighis, restu viva, chiuj, krom unu; la ceteraj +restu, kiel ili estas. En monahhejon iru! (Foriras.) + +OFELIO + + Ho, kia granda homo detruighis! + Okulo de plej alta kortegano, + Lang' de saghulo, man' de militisto, + La floro kaj espero de la regno, + Modelo de la moroj kaj klereco,-- + Pereis, ha, pereis senespere! + Kaj mi, plej malfelicha el virinoj, + Mi, kiu suchis dolchan la mielon + De liaj jhuroj, mi nun devas vidi + La noblan saghon tute konfuzitan, + Rompitan, kiel kordo diskrevinta. + La altan formon, la junecon floran + Detruis la frenezo! Ve! ho ve! + Al mi, mi, kiu vidis lin antaue + Kaj vidas lin en lia nuna stato! + +(La regho kaj Polonio eliras.) + +REGHO + + El amo? Ne, ne amo chion faris; + Kaj liaj vortoj, kvankam konfuzitaj, + En vero tamen ne frenezon montras, + Li kashas ion en la kor'; mi timas, + Ke la sekreto de spirito lia + Dangheron en si portas por ni chiuj. + Por ghin averti, mi en rapideco + Decidis: li veturu tuj Anglujon, + Postuli la tributon prokrastitan. + La maro kaj la novaj landoj eble + El lia kor' elpelos tiun ion, + Pri kiu lia kapo chiam pensas. + Chu vi ne ankau tiel opinias? + +POLONIO + + Tre saghe vi decidis, mia regho. + Kaj tamen mi ankorau chiam pensas, + Ke chion faris rifuzita amo. + Nu, Ofelio? Nun vi ne bezonas + Raporti la parolon de la princo: + Ni chion audis. Via regha moshto, + Vi agu tiel, kiel vi decidos; + Sed mi konsilus, se vi ghin aprobas, + Ke shia regha moshto la reghino + Al si alvoku post la komedio + La princon kaj shi petu lin patrine, + Ke li al shi malkovru sian koron. + Shi iru kun li rekte al l' afero; + Se vi permesos, la interparolon + Mi subauskultos; kaj se al la vero + En tia maniero ni ne venos, + Vi tiam volu sendi lin Anglujon + Au lin enshlosu ie lau bontrovo + De via alta sagho. + +REGHO + + Tiel estu! + Frenezo che la grandaj kaj potencaj + Ne povas resti sen severa gardo. (Chiuj foriras.) + + +SCENO II + +Salono en la palaco. Hamleto kaj kelke da aktoroj eniras. + +HAMLETO + +Estu tiel bona, elparolu la monologon tiel, kiel mi montris al vi, +tute libere kaj senarte; sed se vi ghin krios patose kiel multaj el +niaj aktoroj, tiam ghi plachos al mi tiom same, kiel se miaj versoj +estus elkriataj de publika anoncisto. Ne balancu tro multe la manojn +tra la aero en tia maniero, sed tenu vin noble kaj trankvile. Char en +la mezo de la riverego, ventego au, tiel diri, uragano de via pasio +vi devas observi certan moderecon, kiu donas al chio harmonion. Mi +farighas furioza en la animo, kiam ia sanega denshara bubo disshiras +la pasion en pecojn, en verajn chifonojn, kaj tondras en la orelojn +de la popolamasa publiko, kiu ordinare komprenas taksi nur sensencajn +pantomimojn kaj bruon. Mi sentas tiam fortan deziron bone trabastoni +tian bubon pro lia bruado: li volas nepre esti pli tirano ol la +tirano mem. Mi petas vin, evitu tion chi! + +UNUA AKTORO + +Via princa moshto povas esti trankvila en tiu chi rilato. + +HAMLETO + +Tamen ne estu ankau tro flegma, sed lasu vian propran senton esti +via gvidanto: konformigu la gestojn al la vortoj kaj la vortojn al la +gestoj; kaj precipe rigardu, ke vi en nenio superpashu la moderecon +de la naturo. Char chio, kio en tia maniero estas trograndigata, +estas kontraua al la intencoj de dramo, kies celo chiam estis, estas +kaj estos: prezenti kvazau spegulon de la naturo, montri al la virto +ghian propran eston, al la malhonoro ghian propran vizaghon, al +la responda tempo la represon de ghia formo. Se tio chi estas +trograndigata au prezentata tro malforte, tio povas kvankam +elvoki ridon che la malkleruloj, sed la kompetentan homon ghi forte +chagrenos; kaj la mallaudo de tia persono devas esti por vi pli +grava, ol la aplaudado de tuta teatro da aliaj personoj. Ekzistas +aktoroj, kies ludadon mi vidis kaj kiujn aliaj laudis ech tre +forte,--mi tamen trovis, ke ili tute ne havis la tonon nek la +tenighon de kristanoj, idolistoj au ech simple de homoj. Ili +afektadis kaj kriadis tiel, ke mi pensis, ke ia fushisto volis krei +homojn kaj faris iajn plej malbonajn pupojn,--tiel abomeninde ili +imitadis la homojn. + +UNUA AKTORO + +Mi esperas, princo, ke nia trupo estas sufiche libera de tiaj mankoj. + +HAMLETO + +Liberigu vin de ili tute! Kaj al tiuj, kiuj ludas che vi rolojn +ridindajn, ne permesu paroli pli, ol trovighas sin en ilia rolo; char +ekzistas inter ili tiaj, kiaj ridas tro multe, por elvoki ridon che +la amaso da malsaghaj rigardantoj tiam, kiam oni ofte devas lasi al +la publiko bone konsideri ian gravan punkton de la dramo. Tio chi +estas abomeninda kaj montras mizeran gloramon de la aktoro, kiu tion +chi faras. Iru, pretigu vin! + +(La aktoroj foriras. Venas Polonio, Rosenkranz kaj Güldenstern.) + +HAMLETO (al Polonio). + +Nu, sinjoro, chu la regho deziras auskulti la komedion? + +POLONIO + +Jes, kaj la reghino ankau, ili baldau venos. + +HAMLETO + +Rapidigu do la aktorojn! (Polonio foriras.) Chu vi ambau ne volos +ankau helpi rapidigi ilin? + +ROSENKRANZ kaj GÜLDENSTERN + +Jes, princo. (Ambau foriras.) + +HAMLETO + +He! Horacio! (Horacio eniras.) + +HORACIO + +Al viaj servoj, kara princo! + +HAMLETO + + El chiuj, kiuj iam min chirkauis, + Vi estas la plej brava, Horacio. + +HORACIO + + Ho, kara princ'... + +HAMLETO + + Ne pensu, ke mi flatas. + Char kion povus mi de vi esperi? + Vi havas ja nenion, krom spirito, + Vi havas ja nenion, por donaci,-- + Por kio do mi flatus al malrichaj? + Ne, ne! Miela lango leku brilon, + Genuojn homoj fleksas ja nur tiam, + Se la rampad' profiton donas. Audu! + De l' tempo, kiam la animo mia + Komencis elektadi inter homoj, + Ghi vin elektis; char kun vira indo + Vi chiam chiajn specojn de suferoj + Sen plendo elportadis; de la sorto + Prenadis vi la batojn kaj donacojn + Kun dank' egala. Mi admiras tiun, + En kiu la prudento kun la sango + En tia bona harmonio vivas, + Ke li al la Fortuno ne permesas + Sur li ludadi, kiel sur fajfilo. + Ho, donu vi al mi la viron, kiun + Pasio lia ne sklavigis,--mi + Lin fermos en la plej profundan lokon + De mia koro, kiel vin mi fermis.-- + Sed jam sufiche. Oni baldau donos + Por ni kaj por la regho unu dramon; + En ghi trovighos sceno tre simila + Al la mortigo de la patro mia. + Mi petas vin, en la responda tempo + Per chiuj fortoj de l' animo via + Observu mian onklon; char se tiam + Sin la kashita kulpo ne elmontros, + Mi devos diri, ke ni ambau vidis + En tiu nokt' spiriton de infero + Kaj ke l' imago mia estas nigra + Simile al la forno de Vulkano. + Observu lin atente; ankau mi + Lin penetrados per okuloj miaj, + Kaj poste ni kunigos nian jughon + Pri l' ekzameno de l' vizagho lia. + +HORACIO + + Tre bone, mia princo; se li ion + Forshtelos en la dauro de la dramo, + Mi pagos por la shtelo. + +HAMLETO + + Oni venas. + Mi devas shajni tute senintenca. + Elektu bonan lokon! + +(Dana marsho. Trumpetado. La regho, la reghino, Polonio, Ofelio, +Rosenkranz, Güldenstern kaj aliaj personoj venas kaj okupas lokojn.) + +REGHO + +Kiel fartas nia kara nevo Hamleto? + +HAMLETO + +Bonege! kaj chio de la hhameleonaj manghoj. Mi manghas aeron, oni min +grasigas per promesoj; ech kaponojn oni tiel bone ne nutras. + +REGHO + +Mi tute ne komprenas tiun chi respondon, Hamleto; tio chi ne estas +mia lingvo. + +HAMLETO + +Ankau ne mia. (Al Polonio) Vi ludadis iam dramojn en la +universitato, sinjoro, chu ne vere? + +POLONIO + +Efektive, princo, kaj oni ech rigardadis min kiel bonan aktoron. + +HAMLETO + +Kaj kion vi prezentadis? + +POLONIO + +Mi prezentis Julion Cezaron; min mortigis Bruto en la Kapitolio. + +HAMLETO + +Li estis efektiva bruto, se li mortigis tian kapitalan bovidon. +(Al Rosenkranz) Chu la aktoroj estas pretaj? + +ROSENKRANZ + +Jes, princo, ili atendas vian ordonon. + +REGHINO + +Venu tien chi, kara Hamleto, sidighu apud mi! + +HAMLETO + +Ne, bona patrino, jen estas pli forta magneto. + +POLONIO (al la regho). + +Vi audas? + +HAMLETO + +Fraulino, chu vi permesos al mi meti min sur viajn piedojn? + +(Sidighas antau la piedoj de Ofelio.) + +OFELIO + +Ne, mia princo. + +HAMLETO + +Tio estas nur per la kapo. + +OFELIO + +Jes, mia princo. + +HAMLETO + +Vi pensas, ke mi intencis ion pli interesan? + +OFELIO + +Mi nenion pensas. + +HAMLETO + +Bela ideo kushi sur la piedoj de knabino. + +OFELIO + +Kion vi volas diri, princo? + +HAMLETO + +Nenion. + +OFELIO + +Vi estas en gaja humoro. + +HAMLETO + +Kiu? Mi? + +OFELIO + +Jes, mia princo. + +HAMLETO + +Ho, mi amas petoli pli, ol iu alia. Kion homo povas fari pli bonan, +ol esti gaja? Char vidu ja, kiel gaja estas mia patrino, kaj tamen +mia patro mortis antau du horoj. + +OFELIO + +Ne, antau du monatoj, mia princo. + +HAMLETO + +Jam tiel longe? Ha, en tia okazo mi forjhetos al la diablo la +funebran veston: mi metos sur min zibelan pelton. Ho, chielo! mortis +antau du monatoj kaj ankorau ne forgesita! En tia okazo oni povas +esperi, ke la memoro de granda homo per duonjaro supervivos lian +morton. Sed li devas fondi preghejojn, char alie oni ne memoros lin, +lia sorto estos kiel la sorto de amata chevaleto: + + «Enterigita + «Kaj tuj forgesita». + +(Trumpetado. Sur la sceno levighas kurteno kaj oni vidas pantomimon: +regho kaj reghino eniras; la reghino karese chirkauprenas la reghon. +Shi genuighas kaj faras gestojn de jhurado. Li levas shin kaj apogas +sian kapon sur shian bruston. Li kushigas sin sur la herbon, shi +forlasas lin, kiam li endormighis. Venas unu homo, deprenas de la +regho la kronon, kisas ghin, envershas venenon en la orelon de la +regho kaj foriras. La reghino revenas, vidas, ke la regho mortis kaj +pasie ploras. La veneninto revenas kun kelke da mutaj personoj kaj +konsolas la reghinon. La mortinton oni forportas. La veneninto petas +la amon kaj la manon de la reghino; shi komence kvazau rifuzas, sed +fine akceptas lian amon. Ili foriras.) + +OFELIO + +Kion tio chi signifas, princo? + +HAMLETO + +La fripona abomenajho; ghi antaudiras ion nebonan. + +OFELIO + +Kredeble tiu chi pantomino montras la enhavon de la dramo? (Eniras la +Prologo.) + +HAMLETO + +Jen tiu chi bravulo al ni kredeble rakontos: la aktoroj nenion povas +teni en sekreto, ili chion elbabilos. + +OFELIO + +Chu li diros al ni, kion signifas tiu chi prezentado? + +HAMLETO + +Jes, kaj ankau chia alia prezentado. Ne hontu nur prezenti al li, +kaj li ne hontos diri al vi, kion tio chi signifas. + +OFELIO + +Vi pikas, vi pikas, princo; mi auskultos la dramon. + +PROLOGO + + De nia dramo estos nun komenco. + Ni petas kun profunda riverenco + Pri via bona vol' kaj pacienco. + +HAMLETO + +Chu tio chi estas prologo au ia aforismo? + +OFELIO + +Ghi estas tro mallonga, princo. + +HAMLETO + +Kiel la amo de virinoj. (Eniras unu regho kaj unu reghino.) + +REGHO (aktoro). + + Jam tridek fojojn finis Febo hela + La jaran kuron tra la voj' chiela + Kaj dekdu tridek fojojn jam la luno + Aperis plena, kvazau nokta suno, + De l' tempo, kiam amo kaj Himeno + Nin ambau ligis per la pastra beno. + +REGHINO (aktorino). + + Ankorau multaj jaroj renovighos, + Kaj tamen nia am' ne malfortighos. + Sed ve! mi en la lasta tempo sentas, + Ke io nun sekrete vin turmentas; + Pro via san' mi tremas en la koro, + Ho, mia kara edzo kaj sinjoro. + Sed se mi tremas--restu vi sen timo: + Vi scias--en virina la animo + Tielajn zorgojn vekas granda amo; + Kaj ju pli forte brulas ama flamo, + Des pli turmentas nin la fantazio, + Kaj miajn zorgojn kreis nur pasio. + +REGHO (aktoro). + + Ho, mia kara, baldau jam la sorto + Disigos nin! Mi sentas, ke la morto + Min baldau vokos al la lasta vojo. + Transvivu min! Felicha kaj en ghojo + La vivon ghuu, kaj la koro via + Denove amu... + +REGHINO (aktorino). + + Haltu, kara mia! + Mi tremas de terura via vorto! + Atingu min malbeno, honto, morto, + Se iam ech la ombro de sopiro + Min povos tiri al alia viro! + Nur kiu mem mortigis la unuan, + Ekami poste povas edzon duan! + +HAMLETO + +Ho, kiel maldolche! + +REGHINO (aktorino). + + Ne amo--nur kalkulo malbenita + Kondukas al edzigho ripetita. + Virino, kiu duan chirkauprenas, + L' unuan edzon en la tomb' venenas. + +REGHO (aktoro). + + Ne dubas mi pri via sincereco; + Sed ne eterne dauras malgajeco. + Konsolon tempo donas al la koro. + Decido estas sklavo de l' memoro, + Ghi kiel frukto sin komence tenas, + Sed falas, kiam maturigho venas. + Se al ni mem ni en la kor' promesas, + Ni tion plej facile ja forgesas, + Kaj chio, en pasio decidita, + Forpasas, kiam la pasi' finita. + Ne longe dauras ghojo kaj malghojo. + Kaj de eterne sur la tera vojo + Kutimis amo kun felicho iri; + Kaj estas malfacile certe diri, + Chu amo alkondukas la felichon + Au chu felicho donas la kondichon + Por ekzistad' de l' amo. La grandulo + Falinta izolighas; malrichulo + Sin levis--kaj amikoj plu ne mankas. + La amon ni nur al felicho dankas. + Sed ne pri tio estis la parolo: + Vi sciu, ke la sorto kaj la volo + Eterne inter si batalon tenas; + Al ni nur la intenco apartenas,-- + Plenumon do ni lasu al la sorto. + Vi ne forgesos min ghis via morto,-- + Tre bela estas via fideleco, + Sed ni ghin lasu al la estonteco! + +REGHINO (aktorino). + + Ho, mi la lumon vidi pli ne povu, + Ripozon sur la tero mi ne trovu, + Malluma, senkonsola, senespera + Farighu mia tuta vivo tera, + Atingu min la punoj plej kruelaj + De kolerantaj fortoj la chielaj,-- + Se iam, vin perdinte, mi, vidvino, + Farighos de alia vir' edzino! + +HAMLETO (al Ofelio). + +Se shi volus rompi sian sanktan promeson... + +REGHO (aktoro). + + Ho, kia forta jhuro! Nun, anghelo + Mi volas iom dormi, La chielo + Vin gardu! + +REGHINO (aktorino). + + Dormu dolche, mia koro, + Vi, mia tuta vivo kaj trezoro! + +(Foriras. Li sin kushigas kaj endormighas.) + +HAMLETO (al sia patrino). + +Reghino, kiel plachas al vi la dramo? + +REGHINO + +Shajnas al mi, ke la sinjorino tro multe promesas. + +HAMLETO + +Sed shi plenumos sian vorton! + +REGHO (al Hamleto). + +Chu vi konas la enhavon de la dramo? Chu ne estas en ghi io +malagrabla? + +HAMLETO + +Ne, ne; ili nur shercas, ili iom venenas sherce; nenio malagrabla. + +REGHINO + +Kia estas la nomo de la dramo? + +HAMLETO + +La Muskaptilo. Kial? Ghi estas metaforo. La dramo prezentas unu +mortigon, kiu havis lokon en ia urbeto de Italujo. La nomo de la +regho estas Gonzago, lia edzino estas nomata Baptista. Vi baldau +vidos, ke tio chi estas abomeninda historio. Sed kion tio chi nin +interesas? Via regha moshto kaj ni chiuj ni havas puran konsciencon, +kaj la afero nin ja ne tushas. La leprulo sin gratu,--nia hauto +estas ja sana. (Sur la scenon venas Luciano.) Jen estas Luciano, +nevo de la regho. + +OFELIO (al Hamleto). + +Vi prenis sur vin la oficon de la antikva hhoro. + +HAMLETO + +Ho, mi volonte estus klarigisto inter vi kaj via amato, se mi nur +vidus, ke la marionetoj dancas! + +OFELIO + +Vi estas tre pikema, princo, tre pikema. + +HAMLETO + +Vi devus ghemi, se vi volus malakrigi mian pinton. + +OFELIO + +Chiam pli bone kaj pli tranche! + +HAMLETO + +Tiaj estas la edzoj, kiujn la knabinoj elektas. (Al Luciano) +Komencu, mortigisto! Forjhetu viajn malbenitajn grimacojn +kaj komencu! + + «Al vengho vokas krio de la korvo»... + +LUCIANO + + Jam la veneno estas tute preta, + Al faro sin jam tiras la glaseto; + La tempo estas bona; mi rapidos: + Silentas chio, kaj neniu vidos. + Vi, trinko el la herboj plej kashitaj, + En mezo de la nokto kolektitaj, + Vi, kiu sur vi portas la malbenon + Trifojan de Hekato,--la venenon, + En la dormantan korpon penetrigu + Kaj kiel akra fulmo lin mortigu! + +(Envershas la venenon en la orelon de la dormanto). + +HAMLETO + +Li venenas lin en la ghardeno pro lia regno. Lia nomo estas Gonzago. +La historio estas vera kaj ghi estas priskribita en itala lingvo. Vi +baldau vidos, kiel la mortiginto akiras la koron de la edzino de +Gonzago. + +OFELIO (al Hamleto). + +La regho sin levas. + +HAMLETO + +Kiel? Timigita de ia shajnajho? + +REGHINO (al la regho). + +Kio estas al vi, mia edzo? + +POLONIO (al Hamleto). + +Faru finon al la dramo! + +REGHO + +Lumigu al mi! For! + +POLONIO + +Lumon, lumon, lumon! + +(chiuj foriras, krom Hamleto kaj Horacio.) + +HAMLETO + + Sana saltas en la rondo + Kaj vundita laute krias, + Kaj nenio en la mondo + Reciproke harmonias. + +Chu tiuj chi versoj kaj amaso da plumoj sur la chapelo ne povus akiri +al mi lokon en anaro da aktoroj? + +HORACIO + +Ho jes, kun duona salajro. + +HAMLETO + +Ne, kun plena. + + Char vi scias, sur la trono + Longe sidis la leono, + La leono tamen mortis, + Kaj nun regas... ghusta fauno. + +HORACIO + +La lasta rimo ne estas bona. + +HAMLETO + +Ho, kara Horacio, mi donus nun mian tutan havon por la vortoj de la +spirito. Chu vi rimarkis? + +HORACIO + +Tre bone, mia princo. + +HAMLETO + +Che la parolo pri venenado? + +HORACIO + +Mi bone lin observis. + +HAMLETO + +Ha, ha, ha! Donu muzikon! Venu, flutistoj! + + La regho ne aprobis nian dramon,-- + Nu, certe ghi ne indas lian amon. + +(Eniras Rosenkranz kaj Güldenstern.) + +HAMLETO + +He, muzikon! + +GÜLDENSTERN + +Kara, estimata princo, permesu diri al vi kelke da vortoj. + +HAMLETO + +Ech tutan historion, sinjoro! + +GÜLDENSTERN + +La regho... + +HAMLETO + +Nu, kio estas al li? + +GÜLDENSTERN + +Li foriris en sian chambron kaj sentas sin tre malbone. + +HAMLETO + +De drinkado, sinjoro? + +GÜLDENSTERN + +Ne, de kolero, mia princo. + +HAMLETO + +Vi devus ja esti pli prudenta kaj raporti tion chi al la kuracisto, +char se mi donus al li kuracilon, tiam al li povus farighi ankorau +pli malbone. + +GÜLDENSTERN + +Kara sinjoro, metu kelkan ordon en vian paroladon kaj ne forsaltu de +mia komisio. + +HAMLETO + +Nu, mi estas kvieta, sinjoro. Parolu! + +GÜLDENSTERN + +La reghino, via patrino, en la plej profunda doloro de sia koro +sendis min al vi. + +HAMLETO + +Estu bone veninta. + +GÜLDENSTERN + +Ne, kara sinjoro, tiu chi saluto ne estas la ghusta. Se plachos al vi +doni al mi prudentan respondon, tiam mi plenumos la ordonon de via +patrino; se ne--tiam pardonu, mi foriros, kaj mia afero estos finita. + +HAMLETO + +Sinjoro, mi ne povas. + +GÜLDENSTERN + +Kion vi ne povas, princo? + +HAMLETO + +Doni al vi prudentan respondon. Mia prudento estas malsana. Tamen, +sinjoro, per tia respondo, kian mi povas doni, mi estas preta servi +al vi, au, kiel vi diras, al mia patrino. Tial ni transiru al la +afero. Mia patrino, vi diras... + +ROSENKRANZ + +Shi diras, ke via konduto shin forte mirigas. + +HAMLETO + +Ho, kia mirinda filo mi estas, se mi povas tiel mirigi mian patrinon! +Sed chu ne venos ia aldono, kiu sekvas tiun chi patrinan miradon? +Parolu! + +ROSENKRANZ + +Shi deziras paroli kun vi en sia chambro, antau ol shi iras +dormi. + +HAMLETO + +Mi obeos, se shi ech dek fojojn estus mia patrino. Chu vi +ankorau ion deziras de mi? + +ROSENKRANZ + +Princo, vi iam min amis... + +HAMLETO + +Kaj tion chi mi ankorau nun faras. + +ROSENKRANZ + +Kara sinjoro, kia do estas la kauzo de via malbona stato? Vi faras +baron al via propra liberigho, se vi kashas vian doloron antau via +amiko. + +HAMLETO + +Sinjoro, oni ne lasas min antauen. + +ROSENKRANZ + +Kiel tio chi povas esti? vi estas ja la heredonto de la krono en +Danujo? + +HAMLETO + +Jes, sinjoro; sed «ghis la herbo elkreskos»......la proverbo estas +iam shima... (Eniras muzikistoj kun flutoj) Ha, la flutoj! Donu al mi +unu! (Al Güldenstern) Kial vi vin turnas chirkau mi, kvazau vi +volus elesplori min kaj kapti min en reton? + +GÜLDENSTERN + +Ho, princo, kiam mia aldoniteco estas tro granda, tiam mia amo +forgesas bonajn manierojn. + +HAMLETO + +Tion chi mi ne bone komprenas. Volu ludi ion sur tiu chi fluto! + +GÜLDENSTERN + +Princo, mi ne povas. + +HAMLETO + +Mi petas vin! + +GÜLDENSTERN + +Kredu al mi, mi ne povas! + +HAMLETO + +Mi kore vin petas, ludu! + +GÜLDENSTERN + +Mi ne komprenas preni ech unu tonon sur fluto. + +HAMLETO + +Tio chi estas tiel same facile, kiel mensogi. Manovru sur tiuj chi +truoj per viaj fingroj, donu al la fluto spiron per via busho, kaj la +fluto eldonos tre bonan muzikon. Jen estas la klapoj. + +GÜLDENSTERN + +Sed mi tute ne komprenas uzi la klapojn por elvoki ian harmonion; mi +tute ne havas ideon pri tiu chi arto. + +HAMLETO + +Nun rigardu, por kia tute sensignifa objekto vi min prenas! Vi volas +ludi sur mi; vi pensas, ke vi konas miajn klapojn; vi volas penetri +en la koron de mia sekreto; vi volas min elprovi de mia plej profunda +tono ghis mia plej alta sono: kaj en tiu chi malgranda instrumento +estas multe da muziko kaj bonega vocho, kaj tamen vi ne povas devigi +ghin paroli. Pro la diablo! chu vi pensas, ke sur mi estas pli facile +ludi, ol sur fluto! Prenu min por kia instrumento vi volas,--vi povas +min disagordi, sed ne ludi sur mi. (Eniras Polonio.) + +HAMLETO (al Polonio.) + +Mi salutas vin, sinjoro! + +POLONIO + +Princo, la reghino deziras paroli kun vi, kaj tuj. + +HAMLETO + +Chu vi vidas tie la nubon, kiu havas la formon de +kamelo? + +POLONIO + +Efektive, ghi elrigardas kiel kamelo. + +HAMLETO + +Shajnas al mi, ke ghi elrigardas kiel mustelo. + +POLONIO + +Ha, jes, ghi havas dorson tute kiel mustelo. + +HAMLETO + +Au kiel baleno. + +POLONIO + +Efektive, efektive, tute kiel baleno. + +HAMLETO + +Nu, diru al mia patrino, ke mi tuj venos, momente. (Flanken) Kun tiuj +chi malsaghuloj oni efektive povas perdi la paciencon. (Laute) Mi +tuj venos. + +POLONIO + +Tion chi mi diros al shi. (Foriras.) + +HAMLETO + +Tuj! Tion chi estas facile diri.--Adiau, amikoj! + +(Rosenkranz, Güldenstern, Horacio kaj aliaj foriras.) + + Nun estas la mistera hor' de l' nokto, + Nun malfermite staras chiuj tomboj, + L' infero spiras peston en la mondon. + Nun mi volonte trinkus varman sangon + Kaj farus terurajhojn, kiujn tago + Sen tremo ne rigardus. Tamen haltu! + Mi iras al patrino! Mia koro! + Naturon ne forgesu! Mia brusto + Ne portu la animon de Nerono! + Kruela mi nun estos, sed ne krima; + Per vortoj, ne per glavo, mi shin tranchos. + En tio, mia lango kaj humoro, + Vi estu hipokritaj: kiel ajn + Minacaj estos miaj vortoj, tamen + De faroj vi min gardu, mia koro! (Foriras.) + + +SCENO III + +Chambro en la palaco. La regho, Rosenkranz kaj Güldenstern. + +REGHO + + Mi lin ne amas. Ankau per danghero + Frenezo lia jam al ni minacas. + Kaj tial estu pretaj: mi rapide + Por vi pretigi lasos la paperojn, + Kaj vi lin al Anglujo forkondukos. + Al mi la reghaj devoj ne permesas + Toleri tro proksime la dangheron + De alestado de la frenezulo. + +GÜLDENSTERN + + Ni estas pretaj. Ni komprenas plene + La sanktan vian timon pro la bono + De la grandega multo da animoj, + Ligitaj kun la regha via moshto. + +ROSENKRANZ + + Jam simpla kaj aparta homo devas + Per chiuj fortoj gardi sian vivon; + Sed tiom pli sin gardi devas tiu, + De kies sankta vivo ja dependas + La vivo kaj bonfarto de tre multaj. + Se regho mortas, li ne mortas sola: + Simile al rivero fortoplena + Kun si li tiras for la tutan sorton + De chiuj, kiuj chirkau li trovighis. + Li estas kiel granda vasta rado, + Staranta sur plej alta monta pinto, + Portanta sur radioj la potencaj + Ligite milionojn da estajhoj. + Kaj se la rado falas, tiam kune + Pereas chiuj tiuj milionoj. + Neniam regho ghemas tute sola: + Dolor' al li--dolor' al multaj homoj. + +REGHO + + Mi petas vin, pretighu plej rapide + Al forveturo! La dangheron, kiu + Libere nun promenas, ni bezonas + Kateni. + +ROSENKRANZ kaj GÜLDENSTERN + + Ni rapidos, nia regho. (Ambau foriras.) + +(Venas Polonio.) + +POLONIO + + Nun, regho, li al la patrino iras. + Mi kashos min post unu el tapishoj, + Kaj mi auskultos la interparolon. + Shi certe lin tre bone elinsultos, + Sed, kiel vi jam diris--kaj vi diris + Tre saghe--tie devas ankau stari + Persono flanka, por auskulti chion. + Patrino chia estas de naturo + Ja tre partia kaj ne povas havi + Sufichan severecon en la jugho. + Adiau, regho! Antau ol vi iros + Al nokta dormo, mi al vi raportos + Pri chio, kion audis mi. + +REGHO + + Mi dankas. (Polonio foriras.) + Ho, mia krimo, ghi al la chielo + Sin tiras per vaporo malodora, + Ghi portas la malbenon plej malnovan + Sur sia frunto: fratomortigado! + Preghadi mi ne povas, kvankam forte + Mi volus preghi: la pli forta kulpo + L' intencon fortan venkas; kiel homo, + Havanta devon fari du aferojn, + Mi nun ne scias, kiun el la ambau + Elekti, kaj mi faras nun nenian + Se mia mano per la frata sango + Ech estus multe pli trapenetrita,-- + Chu en chielo ne ekzistas pluvo + Sufiche forta, por ghin blanke lavi? + Por kio do pardonemeco servas, + Se ne por veni kontrau la pekado? + Kaj chu la pregho ne posedas forton + Averti krimon kaj pardonon doni, + Se jam la krimo estas plenumita? + Jes, mi rigardos supren! Mia krimo + Farita estas! Kian formon doni + Al mia pregho! Dio, Vi pardonu + Mortigon mian? Ne, ne helpos tiel; + Mi chion ja ankorau nun posedas, + Kion al mi alportis la mortigo: + La kronon, la honoron, la reghinon... + Chu povas peko revi pri pardono, + Dum restas la akiro de la peko? + Sur la maljustaj vojoj de la tero + Per sia oro ofte peka mano + Haltigi povas manon de la jugho + Kaj per la fruktoj de l' farita krimo + Acheti la favoron de la legho,-- + Sed tie supre estas ja alie! + Ne helpos tie lerta artifiko, + Tie la far' aperas tute nuda, + Ni mem al la farita krimo devas + Ateston tie meti en la bushon. + Nu, kio al mi restas? Pentofaro? + Jes, kion do ne povas pentofaro? + Sed se ech pentofari ni ne povas? + Ho, ve! mizero! ho, vi, mia brusto, + Vi, nigra, vi, malluma kiel morto! + Anim', kiu batalas liberighi + Kaj chiam pli enrampas en la marchon! + Ho, helpu min, angheloj, en la provo! + Ho, fleksu vin, genuoj neflekseblaj! + Malmola mia koro, vi molighu + Simile al infano jhus naskita! + Ho, eble Dio volos min pardoni! + +(Li en angulo metas sin sur la genuojn.) + +(Hamleto venas.) + +HAMLETO + + Nun estas tre facile tion fari; + Li preghas; nun mortigi lin... sed tiam + Li iros en chielon! Kaj chu tion + Mi povus nomi vengho? Malnoblulo + Mortigis mian patron, kaj por tio + Mi, sola filo de la mortigito, + En la chielon en minut' de pregho + La mortiginto sendos! Tio estus + Ne vengho, sed komplezo kaj bonfaro. + De l' tero li forigis mian patron + Post festenad', en mezo de la pekoj, + Kaj kun la tuta pezo de la pekoj + La malfelicha vagas nun sub tero,-- + Kaj la krimulon mi nun volas kapti + En la minuto de la sankta pregho + Kaj puran, pian sendi lin al Dio! + Chu tio estos vengho? Ne, ho ne! + Ripozu, mia glavo! Mi vin tiros + En temp' alia, pli terure bati! + En malsobrec', en dormo, en kolero, + En la malpiaj ghojoj de la lito, + En ofendado de Dia nomo-- + Mi tiam lin ekkaptos, tiam, glavo, + Trapiku lin, ke li momente falu + Kaj en plej nigra stato la animo + En la inferon flugu sen pardono! + Patrino min atendas,--dume vivu, + Sed al la morto vi jam apartenas. (Foriras.) + +REGHO (sin levante). + + La vortoj flugas,--sed la pensoj sidas! + Senpensaj vortoj Dion ne atingos! + + +SCENO IV + +Chambro de la reghino. La reghino kaj Polonio. + +POLONIO + + Li baldau venos. Estu pli severa, + Vi diru, li petolas tro sovaghe, + Vi diru, ke nur petegado via + Apenau kvietigis la koleron + De l' regho. Mi nun tie chi min kashos. + Mi petas, ne indulgu lin! + +HAMLETO (post la sceno). + + Patrino! + +REGHINO (al Polonio). + + Jam al mi fidu, ne maltrankvilighu. + Mi scios kion diri. Nun foriru: + Li venas. (Polonio sin kashas.) + +HAMLETO (eniras). + + Nu, patrino, kio estas? + +REGHINO + + Hamleto, vi ofendis vian patron. + +HAMLETO + + Patrino, vi ofendis mian patron. + +REGHINO + + Vi paroladas, kiel frenezulo. + +HAMLETO + + Vi paroladas, kiel senkorulo. + +REGHINO + + Kion vi diras! + +HAMLETO + + Kion vi deziras? + +REGHINO + + Chu vi forgesis, kiu estas mi? + +HAMLETO + + Ho ne, mi jhuras, mi ghin ne forgesis! + Vi estas la reghino, la edzino + De l' frat' de via edzo kaj--mi devas + Konfesi--ankau la patrino mia. + +REGHINO + + Nu, do aliaj faru vin prudenta! (Volas iri). + +HAMLETO + + Ne, vi ne iros! Sidu! Mi ne lasos + Vin iri, antau ol mi al vi montros, + Spegulon tian, kie vi ekvidos + La plej profundan vian internajhon. + +REGHINO + + Ha, kion vi intencas! Chu vi volas + Mortigi min! He, helpon! helpon! + +POLONIO (post la tapisho). + + Helpon! + +HAMLETO + + Kio sin movis? Rato? + +(Ekbatas per la glavo en la tapishon.) + + Ha, mi vetas, + Ghi plu ne vivas! + +POLONIO (post la tapisho). + + Ho, mi mortas! Helpu! + +(Falas kaj mortas.) + +REGHINO + + Ho ve! Kion vi faris! + +HAMLETO + + Mi ne scias. + Chu ne la regho? (Eltiras Polonion el post la tapisho.) + +REGHINO + + Kia sanga faro! + +HAMLETO + + Jes, sanga faro, preskau tiel same + Terura, kiel reghon formortigi + Kaj edzinighi kun la frato lia. + +REGHINO + + Mortigi reghon? + +HAMLETO + + Jes, mi tiel diris. + +(Al Polonio) + + Kaj vi, mizera malsaghul', adiau! + Mi prenis vin por iu pli merita. + Vi vidas, tro fervori ofte estas + Danghere! (Al la patrino) Nu, ne rompu viajn manojn! + Sidighu, trankvilighu, mi komencos + Rompadi vian koron, se ghi estas + Ankorau penetrebla, se ankorau + Kutimoj la malbonaj ghin ne tute + Shtonigis kaj al sento kaj prudento + Ankorau iom estas ghi venebla. + +REGHINO + + Kion mi faris, ke vi min atakas + Kun tia krueleco? + +HAMLETO + + Tian faron, + Per kia modesteco chion perdas, + La virt' farighas hipokrita vorto, + Senkulpa amo perdas sian rozon + De l' bela frunto kaj ulcerojn montras, + La sanktan jhuron de edzino faras + Similan al la jhuroj de ludistoj; + Ghi el la korpo de plej sankta ligo + Elshiras la animon; el la legho + Ghi faras senenhavan vortparadon. + De la chielo la vizagho flamas, + La tuta tero ploras kaj malghojas + Pro via faro, kvazau devus veni + La lasta jugho. + +REGHINO + + Ve! Pri kia faro + Vi kontrau mi tielajn tondrojn jhetas? + +HAMLETO + + Rigardu do! Jen pendas du portretoj; + Du fratoj,--sed egalaj? Jen, rigardu: + Kiela charmo kushas sur la brovoj! + Kun belaj haroj, kvazau Apolono, + Kun alta frunto, kvazau Jupitero, + Okul' de Mars', ordona kaj minaca, + Majesta aglo, kiu alte flugas + En la plej puraj sferoj de l' aero; + Sur lin sigelon metis chiu dio, + Por krei idealon por la homoj,-- + Li estis via edzo.--Nun rigardu + Portreton duan: via nuna edzo, + Putrajho, mortiginta la unuan... + Chu havas vi okulojn? Vi forlasis + Herbejon verdan de la bela monto + Kaj serchas manghon en la putra marcho? + Chu havas vi okulojn? Vi ne diru, + Ke tio estis am'! En via agho + La sango plu ne bolas, sed atendas, + Ne rapidante, jughon de la sagho. + Kaj kia estis la kompara jugho? + Ne estas vi sensenca, char alie + Nenion vi decidus; sed la senco + En vi sendube tute malsanighis, + Char ech freneza tie ne erarus. + Neniam la frenezo tiel jughis + La saghon, ke en ghi ne restu guto + Da konsidero por komparo tia. + Kia demono tiel vin delogis? + Vidado sen palpado au palpado + Sen rigardado, au orelo sola + Sen mano kaj okulo, au flarado + Sen chio,--ech partet' de vera sento + Neniam donas tian rezultaton, + Ho, honto, kie estas via rugho? + Se la infer' sovagha povas boli + En membroj de grandagha matronino, + Ho tiam chasto de juneco flama + Disfluidighu kiel vaks' en fajro! + Ne diru "honto!" kiam juna sango + Malchaste bolas: frosto mem ja brulas, + La volon ja delogas la prudento... + +REGHINO + + Hamleto, ne parolu plu! Vi turnas + Okulojn miajn rekte al la koro, + Kaj tie mi makulojn nigrajn vidas, + Tre nigrajn. + +HAMLETO + + Jes, por vivi en la shvito + De abomena lito, en putrajho + Sin brogi, en la nesto malbenita... + +REGHINO + + Ho, ne parolu plu! Kiel ponardo + En min penetras chiu vorto! + Ne plu, Hamleto kara! + +HAMLETO + + Fripon' kaj mortigisto; simpla sklavo; + Li ne posedas ech la milan parton + Da indo de l' estinta via edzo; + Kronita arlekeno; li, shtelisto, + Malice kaj mallaute shtelis for + La kronon kaj ghin kashis en la poshon... + +REGHINO + + Ho, haltu! (Aperas la spirito sen armajho.) + +HAMLETO + + Chifonajho, sed ne regho! + +(Li ekvidas la spiriton.) + + Ho, savu min, angheloj de l' chielo, + Flugilojn viajn super mi etendu! + Spirito nobla, kion vi deziras? + +REGHINO + + Ho ve! li frenezighis! + +HAMLETO + + Chu vi venas + Riprochi vian filon sendecidan, + Ke li la tempon kaj pasion perdas + Kaj ke ghis nun ankorau li ne venghis? + Ho, diru! + +SPIRITO + + Ne forgesu! Mi intencas + En vi subteni forte la decidon. + Sed vidu, kiel forte malespero + Dispremis la patrinon vian; helpu + Al shi en malfacila batalado + Kun shia propra koro kaj animo. + Ju pli malforta korpo, des pli forte + Suferas la animo. Iru! + +HAMLETO (al la reghino.) + + Kio + Al vi farighis? + +REGHINO + + Kio al vi estas? + Vi la okulojn ien forte turnis + Kaj kun l' aer' senkorpa nun parolis? + L' animo via brilas el l' okuloj, + Kaj viaj haroj sin subite levis + Simile al dormanta soldataro + Vekita per la son' de bataliloj! + Ho, kara mia filo, trankviligu + Per pacienc' la flamon de la sentoj! + Sur kion vi rigardas nun? + +HAMLETO (al la reghino.) + + Sur lin? + Sur lin! Sur lin! Rigardu, kiel pala + Li staras! Malfelicha lia vido + Ech al la shtonoj povus doni sentojn! + +(Al la spirito) + + Ne rigardadu al mi tiel plende,-- + Agadon mian akran ghi moligus: + Anstatau sango eble fluus larmoj. + +REGHINO + + Al kiu vi parolas? + +HAMLETO + + Vi ne vidas? + +REGHINO + + Nenion, kvankam chio estas luma. + +HAMLETO + + Kaj vi nenion audis? + +REGHINO + + Ne, nenion. + +HAMLETO + + Rigardu tien! Li jam volas iri! + La patro mia, kvazau tute viva! + Ha, vidu, li foriras tra la pordo! (La spirito foriras.) + +REGHINO + + Ghi estas frukto de l' imago via; + La cerbo ofte vidas nur delirojn. + +HAMLETO + + Deliroj? Tamen vidu, mia pulso + En takto batas, tute kiel via, + Kaj kantas tiel same tute sane. + Ghi ne deliro estis. Ekzamenu, + Kaj mi ripetos chion vort' lau vorto,-- + Chu deliranto tion povus fari? + Patrino! Pro la savo de l' animo + Ne hipokritu, ke deliro mia + Parolas nun kaj ne la krimo via! + La falsa shmiro kovros la makulon + Ekstere, sed interne en la koro + Des pli atakos tiam la malbono. + Konfesu al chielo vian pekon, + La faritajhon pentu kaj evitu + Estontajn pekojn. La venenan herbon + Ne sterku, ke ghi pli ankorau kresku! + Pardonu al mi nunan mian virton; + Char nun en la malpia nia tempo + La virto devas peti de malvirto + Pardonon kaj rampante ech petegi, + Ke ghi permesu bonon al ghi fari. + +REGHINO + + Hamleto! Vi distranchas mian koron! + +HAMLETO + + Forjhetu ghian parton makulitan + Kaj pure vivu kun la dua parto. + Adiau! Sed evitu vi la liton + De mia onklo, penu esti virta, + Se ech la virto estos ne el koro. + Kutimo, la demono, pereigas + La lastan senton en la malbonulo, + Sed en direkto bona la demono + Turnighi ofte povas en anghelon: + El la ekzercoj de la bonaj faroj + Li povas fari oportunan veston. + Sindetenado en l' unua nokto + Alportas facilecon por la dua; + La tria estos jam des pli facila; + Char ekzercado povas preskau shanghi + Ech la naturon mem; ghi la diablon + Au humiligas, au lin plifortigas. + Ankorau unu fojon--bonan nokton! + Kaj benu min, se vi ankorau mem + Deziras havi benon de l' chielo. + (Montrante sur Polonion). Ha, tiun chi sinjoron mi domaghas. + Chiel' decidis puni min per li + Kaj lin per mi; mi estis por li vipo,-- + Sed mi servanto ankau por li estos. + Por li mi zorgos kaj por lia morto + Respondos mi. Adiau, bonan nokton! + La sola amo faris min kruela; + Malbona estas la komenco,--poste + Ankorau io pli malbona venos... + Ankorau unu vorton! + +REGHINO + + Kion fari? + +HAMLETO + + Ne tion, kion mi al vi parolis. + La bela regho vin denove tenu + En siaj brakoj kaj karese pinchu + Al vi la vangojn, nomu vin kateto; + Por kelke da adultaj dolchaj kisoj, + Por ludo per la malbenitaj fingroj + En via nuko vi al li malkovru + La tutan veran staton, ke mi estas + Freneza ne en vero, sed nur shajne, + El ruzo. Estus certe tute bone, + Ke vi al li raportu tuj pri chio. + Char kia do reghino, bela, chasta + Kaj sagha volus kashi al la bufo, + Al la vesperto tiajn gravajn faktojn? + Ne, ne! Kovrilon de la korbo levu, + Ellasu la birdetojn kaj, simile + Al la simio, rampu mem internen, + Por fari provojn, kaj en la kaptilo + Vi poste perdu vian propran kapon. + +REGHINO + + Ne, estu tute certa! Se la vortoj + Prezentas spiron kaj la spiro vivon,-- + Mi pli ne havas vivon, por elspiri + Parolon vian. + +HAMLETO + + Mi Anglujon iras; + Chu vi jam scias? + +REGHINO + + Ha, jes, mi forgesis. + Ghi estas jam afero decidita. + +HAMLETO + + Jam la leteroj estas sigelitaj; + Amikoj du, al kiuj mi konfidas + Precize tiel, kiel la lacertoj, + Ricevis komision kunveturi, + Kiel heroldoj, por al mi la vojon + Al la kaptilo ebenigi. Bone! + Amuzo estos, kiam la ministo + Per forto de la propra sia pulvo + En la aeron flugos; kontrau minoj + Mi faras minojn iom pli profundajn, + Mi eksplodigos ilin ghis la luno. + Ho, estas tre amuze vidi, kiel + Du ruzoj reciproke sin renkontas. + +(Levante la korpon de Polonio.) + + Kaj vi, sinjor', al mi klopodon faras; + Mi trenos vin en plej proksiman chambron. + Patrin', adiau! Bonan al vi nokton! + La kortegano tie chi nun estas + Silenta kaj sekreta serioze, + Li, kiu tiom amis babiladi! + Nu, venu do, mi kashos vin, amiko, + Patrino, bonan nokton! + +(Ili disiras. Hamleto trenas kun si la korpon de Polonio.) + + + + +AKTO IV + + +SCENO I + +Chambro en la palaco. La Regho, la Reghino, Rosenkranz kaj +Güldenstern. + +REGHO (al la reghino). + + En viaj ghemoj estas ia senco; + Kaj mi ghin devas scii; kie estas + La filo via? + +REGHINO (al Rosenkranz kaj Güldenstern). + + Mi vin petas, lasu + Nin solajn por momento. (Ambau foriras) Ha, sinjoro! + Teruran nokton devis mi travivi! + +REGHO + + Per kio? kio estas kun Hamleto? + +REGHINO + + Li furiozas, kiel mar' kaj vento + En reciproka veta batalado. + En sovagheco sia li ekaudis, + Post la tapisho bruon, kaj rapide + Li sian glavon tiris, kriis: «rato!» + Kaj en la flamo de l' frenezo sia + Mortigis la maljunan Polonion. + +REGHO + + Terura faro! Tio nin atingus, + Se tie starus ni. Danghere estas + Lin lasi plu en tia libereco. + Al vi, al mi, al chiuj ghi minacas. + Ho ve, sur kiu kushas respondeco + Por tiu sanga faro? Jes, sur mi: + Mi el singardo devis lin enshlosi + Kaj teni malproksime de la homoj; + Sed mia amo estis tiel granda, + Ke mi ne volis agi lau prudento. + Kaj kiel posedanto de malsano, + Kashinda por la mondo, mi ghin lasis + Konsumi en sekreto mian vivon. + Kie li estas? + +REGHINO + + La malvivan korpon + Li ien trenis for; kaj, kvazau grano + Da pura oro en amaso kota, + La sagho kaj la koro por momento + En li ekbrilis: pente li ekploris. + +REGHO + + Gertrudo, venu! Antau ol la suno + Sin kashos post la montoj, li jam estos + Sur shipo; kaj teruran lian faron + Per chiuj artoj kaj autoritato + Ni penos senkulpigi.--Güldenstern! + +(Rosenkranz kaj Güldenstern venas.) + + Vi ambau iru kaj helpantojn prenu! + Hamleto en atako de frenezo + Mortigis Polonion kaj fortrenis + Kun si la korpon de la mortigito. + Nun iru, serchu lin, kun li parolu, + La korpon do venigu en preghejon. + Mi petas vin, rapidu! + +(Rosenkranz kaj Güldenstern foriras.) + + Nun, Gertrudo, + Ni vokos chiujn saghajn konsilistojn, + Rakontos ni al ili la aferon: + Kio farighis, kion ni intencas. + Per tio la serpento-kalumnio, + Portanta sian langon la venenan + Rapide de poluso al poluso + Kiel la pafo de la pafilego, + Indulgos eble nian puran nomon + Kaj malaperos sendanghere. Venu! + Teruro kaj interna batalado + Turmentas mian koron kaj animon. + +(Ambau foriras.) + + +SCENO II + +Alia chambro en la palaco. Hamleto venas. + +HAMLETO + +Bone kashita! + +ROSENKRANZ kaj GÜLDENSTERN (post la sceno). + +Hamleto! Princo Hamleto! + +HAMLETO + +Silentu! Kia bruo? Kiu vokas Hamleton? Ha, jen ili venas. (Rosenkranz +kaj Güldenstern eniras.) + +ROSENKRANZ + +Kion vi, princo, faris kun la korpo de Polonio? + +HAMLETO + +Aligis lin al la tero, al kiu li estas parenca. + +ROSENKRANZ + +Montru al ni la lokon, por ke ni povu ghin preni kaj porti en la +preghejon. + +HAMLETO + +Ne kredu! + +ROSENKRANZ + +Kion ne kredi? + +HAMLETO + +Ke mi vian sekreton povas gardi kaj mian ne. Cetere lasi sin +eldemandi de spongo! Kion povas tiam respondi filo de regho? + +ROSENKRANZ + +Chu vi pensas, ke mi estas spongo, princo? + +HAMLETO + +Jes, sinjoro, spongo, kiu ensuchas la mienon, la favorojn kaj la +ordonojn de la regho. Sed tiaj servantoj faras al la regho la plej +bonan servon en la fino. Li konservas ilin, kiel simio la bongustan +pecon en la angulo de sia busho: plej antaue en la bushon, por plej +poste esti englutita. Kiam li bezonos tion, kion vi kolektis, tiam li +povas vin nur ekpremi, kaj tiam vi, spongo, estos denove seka. + +ROSENKRANZ + +Mi vin ne komprenas, princo. + +HAMLETO + +Estas al mi tre agrable: en malsaghaj oreloj aluda parolo dormas. + +ROSENKRANZ + +Princo, diru al ni, kie estas la korpo, kaj poste venu kun ni al la +regho. + +HAMLETO + +La korpo estas che la regho, sed la regho ne estas che la korpo. La +regho estas objekto... + +GÜLDENSTERN + +Objekto, princo? + +HAMLETO + +Kiu estas nenio. Venu al li. Kashu vin, vulpo, aliaj ghin sekvu! + +(Chiuj foriras.) + + +SCENO III + +Alia chambro en la palaco. La regho kaj korteganoj. + +REGHO + + Mi lasis lin alveni, kaj la korpon + Mi lasis serchi. Ho, kia danghero, + Se li tiel libere promenados! + Kaj tamen ni ne povas kun li agi + Lau tuta severeco de la legho: + Lin amas la amaso la malsagha,-- + Ghi jughas per okulo, ne per kapo, + Ghi vidas la grandecon de la puno, + Kaj pri la kulpo ghi ne volas pensi. + Nun tiu chi forsendo devas shajni + Trankvila rezultato de pripenso. + Malbonon per malbono ni forigos + Au per nenio. + +(Venas Rosenkranz.) + + Ha, nu kio estas? + +ROSENKRANZ + + Pri tio, kien metis li la korpon, + Ne povis ni sciighi. + +REGHO + + Kaj li mem? + +ROSENKRANZ + + Li estas, regho, tie chi, sub gardo, + Ghis vi ordonos. + +REGHO + + Oni lin venigu. + +ROSENKRANZ + + He, Güldenstern, la princon enkonduku! + +(Eniras Güldenstern kun Hamleto.) + +REGHO + +Nu, Hamleto, kie estas Polonio? + +HAMLETO + +Che la vespermangho. + +REGHO + +Che la vespermangho? + +HAMLETO + +Ne kie li manghas, sed kie li estas manghata. Kolekto da saghaj +kavaliroj en formo de vermoj venis nun al li kun vizito. Tushante la +manghadon, tiuj chi vermetoj estas la plej grandaj potenculoj. Ni +nutras la bestojn, por nutri nin mem; kaj nin mem ni nutras por la +vermoj. La grasa regho kaj la malgrasa almozulo estas nur du diversaj +manghospecoj, difinitaj por unu sama tablo: tio chi estas la fino de +chio. + +REGHO + +Ho, Dio, Dio! + +HAMLETO + +Jen homo kaptas fishojn per la vermeto, kiu manghis reghon, kaj +manghas poste la fishon, kiu manghis tiun vermon. + +REGHO + +Kion vi volas diri per tio chi? + +HAMLETO + +Nenion, mi volis nur montri al vi, ke regho povas vojaghi tra la +intestoj de almozulo. + +REGHO + +Kie estas Polonio? + +HAMLETO + +En la chielo. Sendu tien, por rigardi. Se via sendito tie lin ne +trovos, tiam serchu lin mem en alia loko. Sed se vi en la dauro de +monato lin ne trovos, vi lin eksentos per la nazo, kiam vi iros sur +la shtuparon de la galerio. + +REGHO (al kelkaj korteganoj). + +Iru, serchu lin tie. + +HAMLETO (al la korteganoj). + +Li atendos. (Kelkaj korteganoj foriras.) + +REGHO + + Hamleto, pro sendanghereco via + Al ni tre kara, kiel via faro + Sincere nin doloras, vi nun devas + Post la terura faro tre rapide + Veturi for. Vi tial vin pretigu; + La shipo jam atendas vin, la vento + Favoras, kaj vi nun en bona horo + Anglujon forveturos. + +HAMLETO + + Anglujon? + +REGHO + +Jes, Hamleto. + +HAMLETO + +Bone. + +REGHO + +Nun vi scias nian intencon. + +HAMLETO + +Mi vidas anghelon, kiu ilin vidas. Sed bone! Anglujon! +Adiau, kara patrino! + +REGHO + +Via amanta vin patro, Hamleto. + +HAMLETO + +Mia patrino. Patro kaj patrino estas geedzoj; geedzoj estas kiel unu +korpo: sekve, mia patrino. Ni veturu Anglujon! + +REGHO (al Rosenkranz kaj Güldenstern). + + Vi sekvu lin kaj logu al la shipo. + Rapidu: ghis vespero li jam devas + Trovighi sur la maro. Ne prokrastu! + Jam chio estas preta al veturo. + Rapidu, mi vin petas! + +(Rosenkranz kaj Güldenstern foriras.) + + Vi, Anglujo, + Se mia amo estas por vi kara-- + Vi taksi ghin ja povas, char ankorau + Ja ne palighis la cikatro, kiun + La dana glavo al vi akre donis, + Kaj la tribut' estimon vian montras-- + Vi tiam ne malshatos la ordonon, + En mia skribo klare esprimitan,-- + Kaj morto al Hamleto! Ho, Anglujo, + Plenumu plej rapide mian peton! + Li kiel febro mian sangon batas... + Vi devas min sanigi. Dum li vivas, + Felichon mi neniam povas trovi. (Foriras.) + + +SCENO IV + +Ebenajho en Danujo. Fortinbras kaj militistaro en marsho. + +FORTINBRAS + + Salutu, kapitan' en mia nomo + La reghon de Danujo kaj raportu, + Ke Fortinbras' lau la promeso lia + Deziras havi nun akompanantojn + Por la trairo de la dana lando. + Vi scias, kie vi nin povos trovi. + Se lia regha moshto ekdeziros + Kun ni paroli, ni lau nia shuldo + Tuj lin salutos. Tiel vi raportu. + +KAPITANO + + Mi faros, princ'. + +FORTINBRAS (al la soldatoj.) + + Antauen! Ne rapidu! + +(Li foriras kun la soldatoj. Hamleto, Rosenkranz, Güldenstern +kaj aliaj venas.) + +HAMLETO + + Sinjoro, kies tiuj chi soldatoj? + +KAPITANO + + De la norvego. + +HAMLETO + + Kien ili iras? + +KAPITANO + + Kontrau Polujon. + +HAMLETO + + Kaj sub kia estro? + +KAPITANO + + Sub la norvega princo Fortinbras. + +HAMLETO + + Chu vi deziras per milito preni + Polujon tutan au nur liman pecon? + +KAPITANO + + Por al vi diri tute puran veron, + Ni iras pro peceto nur malgranda, + Pli pro la nomo, ol pro la profito. + Ech kvin dukatojn mi por ghi ne donus. + Kaj se ghin vendi, ghi al la norvego + Au al la polo certe pli ne donus. + +HAMLETO + + La poloj sekve ghin ech ne defendos. + +KAPITANO + + Ho ne, ili kolektis jam soldatojn. + +HAMLETO (flanken.) + + Du mil animojn, dudek mil dukatojn + Sendube kostos tiu chi disputo! + Ulcero de bonstato kaj de paco,-- + Interne krevas, se eksteren morto + Ne vokas ghin. (Laute) Mi dankas vin, sinjoro! + +KAPITANO + + Felichan vojon! (Foriras.) + +ROSENKRANZ + + Princo, ni atendas. + +HAMLETO + + Mi baldau sekvos; iru vi antaue. + +(Rosenkranz kaj la aliaj foriras.) + + Ha, chio plendas kontrau mi, riprochas + Severe por prokrasto de la vengho! + Por kio taugas homo, se la tempon + Li uzas nur por manghi kaj por dormi? + Nenio pli ol bruto! La Kreinto + Al ni kapablon de pensado donis, + Por povi vidi posten kaj antauen, + Li donis al ni saghon ne por tio, + Ke ghi en ni sen uzo pereadu. + Chu mi ghin nomos bruta forgesado? + Chu mi ghin nomos tima dubo, kiu + Tro longe pensas pri la rezultato,-- + Pripensemeco tia en si havas + Kvaronon nur de la prudento vera + Kaj tri kvaronojn de malnobla timo. + Por kio mi nun vivas? Por eterne + Nur ripetadi: «Tion chi vi faru»-- + Kaj tamen resti sen farado, kiam + Por ghi mi havas kauzon kaj la volon + Kaj forton kaj rimedojn por plenumi! + Kaj chio min instigas! Jen ekzemplo: + Mi vidis nun potencan soldataron,-- + Ghin juna princ' kondukas; en gloramo + Li riskas por la duba rezultato + Kuraghe sian vivon, li ne timas + Klopodojn kaj dangherojn,--kaj pro kio? + Pro nuksa shelo! Esti vere granda + Signifas: sin ne movi sen bezono, + Sed ech pro pajlo forte ekbatali, + Se ghin postulas la honor'. Kaj mi? + La morto de la patro, malhonoro + De la patrino, sango kaj prudento + Instigas min,--kaj mi nenion faras! + Kun honto antauvidas mi la morton + De dudek mil soldatoj, kiuj iras + Pro bagatelo, pro fantom' de gloro + Al tombo. Kaj la pec', pro kiu ili + Batalas, ne sufichas ech por doni + Al ili chiuj lokon por batalo + Au por enpreni chiujn mortigotajn! + De nun, ho mia kapo, vi laboru + Nur por la vengho, au ekdormu tute! (Foriras.) + + +SCENO V + +Elsinoro. Chambro en la palaco. La reghino kaj Horacio. + +REGHINO + + Ne, ne! Ne volas mi kun shi paroli. + +HORACIO + + Shi forte petas, shia stato estas + Tre kompatinda. + +REGHINO + + Kion do shi volas? + +HORACIO + + Shi chiam pri la patro nur parolas; + Shi diras, ke la mond' estas kruela; + Shi ghemas kaj la bruston al si batas; + Shin bagatel' chagrenas; shi parolas + Delire kaj sen ia klara senco, + Kaj tamen shiaj vortoj la audanton + Kondukas al konkludoj. Kungluante + La sencon de la vortoj, la mienojn, + La signojn, la aludojn, oni povas + Ne scii difinite, sed supozi + Tre multe da malbono. Estus bone + Kun shi paroli, char che la popolo + Tumulton povus veki shiaj vortoj. + +REGHINO + + Enlasu shin! (Horacio foriras.) Al la anim' malsana + Aperas chie signoj de danghero; + La kulpo estas tiel timoplena, + Ke per kashado ghi sin nur malkashas! + +(Venas Horacio kun Ofelio.) + +OFELIO + +Kie estas la bela reghino de Danujo? + +REGHINO + +Kiel vi fartas, Ofelio? + +OFELIO (kantas.) + + Mia kara, mia belo + Estis brava juna dano; + Portis plumojn sur chapelo + Kaj bastonon en la mano. + +REGHINO + +Ha, mia kara fraulino, kion signifas tiu chi kanto? + +OFELIO + +Kion? Mi petas vin, audu: + +(Kantas.) + + Vane estas la espero: + Li jam mortis, ne revenas! + Lian kapon kovras tero, + La piedojn shtono tenas. + +REGHINO + +Sed diru al mi, Ofelio... + +OFELIO + +Mi petas vin, auskultu. + +(Kantas.) + + Chemizeton oni metis... (Eniras la regho.) + +REGHINO + +Ha, mia edzo, rigardu! + +OFELIO (kantas.) + + Sur karulon inter ploroj; + Sur la tombon oni jhetis + Multon el la kampaj floroj. + +REGHO + +Kiel vi fartas, kara fraulino? + +OFELIO + +Mi dankas! Tre bone. Oni diras, ke la strigo estis filino +de bakisto. Ha, sinjoro, ni scias, kio ni estas, sed ni ne +scias, kio ni povas farighi. Bonan apetiton! + +REGHO + +Shi ne povas forgesi la patron. + +OFELIO + +He, ni ne parolu pri tio chi; sed se oni vin demandos, kion ghi +signifas, tiam diru: (Kantas.) + + En la tag' de Valenteno + Mi al mia la trezoro + Venis frue en mateno, + Por saluti vin el koro. + Tuj li levis sin kaj diris: + «Venu, venu, amikino!» + Shi eniris, sed eliris + Jam virino, ne knabino. + +REGHO + +Kara Ofelio! + +OFELIO + +Por kio la jhurado? Mi tuj finos. (Kantas.) + + Fi do, hontu! Tiel agi! + Vi ja trompis min sen koro! + Amon viroj povas pagi + Per depreno de l' honoro! + Vi edzighi min promesis, + Kaj la vorton vi ne tenis. + +Kaj li respondas: + + He, mi shercis kaj mi chesis... + Kial do vi al mi venis? + +REGHO + +Chu jam longe shi estas en tia stato? + +OFELIO + +Mi esperas, ke chio ankorau estos bona. Ni estu nur paciencaj. Kaj +tamen mi ne povas deteni min de ploro, kiam mi pensas, ke ili metis +lin en malvarman teron. Al mia frato mi devos chion raporti, kaj vin +mi dankas por la bona konsilo. Donu mian kaleshon! Bonan nokton, +sinjorinoj! Bonan nokton, charmaj sinjorinoj! Bonan nokton, bonan +nokton! + +REGHO (al Horacio). + + Vi sekvu shin kaj gardu shin atente. + +(Horacio foriras.) + + Ghi estas la veneno de malghojo; + La morto de la patro chion kauzis. + Gertrudo, kiam venas la suferoj, + Ho ve, ne izolitaj ili venas, + Sed en amaso. Shia patro mortis, + La filo via estas forsendita-- + Li mem sovaghe kauzis la forsendon-- + Kaj la popol' tumultas en supozoj + Pri l' morto de l' honesta Polonio. + Ni faris neprudente, ke ni kashis + La veran kauzon de la morto lia: + Jen Ofelio perdis la prudenton, + Sen kiu ni ne estas pli ol bestoj, + Kaj--la plej grava--shia frato venis + Sekrete el Francujo, li miregas, + Indignas, kaj nun en la urbo fluas + Paroloj plej venenaj jam pri l' morto + De Polonio. Manko de klarigo + Jam faris, ke sur nin la tutan kulpon + De la mistera morto oni jhetis. + Gertrudo mia kara, kiel stari + Trankvile kontrau tiom malfelichoj. + +(Post la sceno oni audas bruon.) + +REGHINO + + Ho, kia, bruo? Kia tumultego? (Nobelo eniras.) + +REGHO + + Rapide la gardistojn! Lasu gardi + La pordon! Kio estas? + +NOBELO + + Mia regho, + Rapide kuru! Savu vin, ho regho! + La ocean', el bordo elirinte, + Ne pli sovaghe glutas l' ebenajhon, + Ol nun Laerto kun terura bando + Atakas vian tutan servantaron. + Lin la popolo nomas regho; kvazau + La mondo nun denove komencighus + Kaj kvazau malaperis nun subite + La historio kaj la tradicioj, + Kreintoj kaj subtenoj de la indo, + Nun ili krias: Ni elektu reghon! + Laerto estu regho! Kiel tondro + Rebruas, chie flugas nun la krio: + Laerto estu regho! + +REGHINO + + Ili vigle + Atakas lau malvera postesigno. + Sed vi eraras, hundoj de Danujo! + +(Bruo post la sceno.) + +REGHO + + La pordoj elbatitaj! + +(Venas Laerto armita kaj multaj Danoj.) + +LAERTO + + Kie estas + Li, tiu regho?--Iru for, sinjoroj! + +DANOJ + + Ne, ni vin sekvos, ni vin ne forlasos! + +LAERTO + + Mi petas. + +DANOJ + + Bone, se vi tiel volas. (Ili eliras el la chambro.) + +LAERTO + + Mi dankas vin. Vi gardu post la pordo!-- + Malnobla regho, vi al mi redonu + La patron! + +REGHINO + + Ho, Laerto, trankvilighu! + +LAERTO + + Se unu gut' de l' sango mia restus + Trankvila, tiam estus mi bastardo: + Trompita edzo estus mia patro, + Malchasta estus la patrino mia, + Se nun mi povus resti pli trankvila. + +REGHO + + Laerto, kio kauzis tian grandan + Ribelon nun de via flank'? Gertrudo, + Vi trankvilighu, vi nenion timu + Pro la persono mia. Dio gardas + La reghojn: kiam la perfid' ekvidas + Apenau tion, kion ghi intencis, + L' intenco falas for.--Laerto, diru, + Pro kio vi indignas?--Lasu lin, + Gertrudo mia!--Diru, juna homo! + +LAERTO + + La patro mia kie estas? + +REGHO + + Mortis. + +REGHINO + + Sed ne de lia mano. + +REGHO + + Lasu lin + Demandi tiom, kiom li deziras. + +LAERTO + + Sed kiel kaj en kia maniero? + Per ruzaj vortoj vi min ne dolchigos! + For fideleco! Jhuroj al l' infero! + Pieco, konscienco,--iru chio + Al la diabloj en la profundajhon! + Kondamnon mi ne timas; mi renversos + La tutan mondon,--venu, kio volas! + Nur venghon mi avidas, plenan venghon + Por mia patro! + +REGHO + + Kiu vin retenos? + +LAERTO + + Nur mia volo, sed ne la ordono + Ech de la tuta mondo. La rimedojn + Mi tiel uzos, ke nenio restos. + +REGHO + + Auskultu min, Laerto! Se vi volas + La puran veron scii pri la morto + De via patro, chu la vengho via + Decidis, se vi venkos en la ludo, + Egale la koleron vian vershi + Sur malamikojn kaj sur la amikojn? + +LAERTO + + Nur sur la malamikojn. + +REGHO + + Chu vi volas + Ekkoni ilin? + +LAERTO + + Kaj al la amikoj + Mi vaste tuj malfermos miajn brakojn + Kaj mi per mia sango ilin nutros. + +REGHO + + Tre bone! Nun denove vi parolas + Kiel fidela filo kaj bonega + Nobelo. Ke en mort' de via patro + Mi estas plej senkulpa kaj per ghi + Mi estas mem tushita tre dolore,-- + Vi tion baldau jughos mem kaj vidos + La veron tute klare. + +DANOJ (post la sceno). + + Lasu shin! + +LAERTO + + He, kio? Kia bruo? + +(Eniras Ofelio, fantazie ornamita per herboj kaj floroj.) + +LAERTO + + Elsekighu, + Vi, mia cerbo! Larmoj la plej salaj, + Bruligu al mi tute la okulojn!-- + Je Dio! Frenezeco via estos + Al ni pagita, ho, fratino mia, + Pagita kare, ghis en la pesilo + Fortege mallevighos la kaliko! + Ho, Maja rozo, ho, infano charma, + Ho, Ofelio, ho, fratino kara! + Chielo! chu la sagho de knabino + Formortas ankau tiel facilege, + Kiel la vivo de maljuna homo? + En am' naturo estas delikata: + Shi sendas for post la amat' perdita + Plej karan havon, kiun shi posedas. + +OFELIO (kantas plende). + + Oni lin portis al tombo senvorte, + (Ridante) Ha, ha, ha, ha, ha, ha, ha! + (Plende) Kaj oni ploris tre forte, tre forte... + Adiau, mia kolombo! + +LAERTO + + Se en prudento plena vi instigus + Al vengho min, ne tiel ghi efikus! + +OFELIO + +Vi devas kanti: «En la teron, en la teron!» Ho, kiel la rado al tio +chi sonoras! Ghi estas la malfidela administratoro, kiu shtelis la +filinon de sia sinjoro. + +LAERTO + +Sensenca io, tamen pli ol io. + +OFELIO (al Laerto). + +Jen estas rosmareno, ghi estas por memoro: mi petas vin, kara mia +koro, memoru min! Kaj jen estas miozoto, pro la fideleco. + +LAERTO + +Sentenco en la frenezo: fideleco kaj memoro kunigitaj. + +OFELIO (al la regho). + +Jen estas fenkolo por vi kaj akvilegio. (Al la reghino). Jen estas +ruto por vi kaj ankau iom por mi.--Vi povas porti vian ruton kun ia +speciala signo. (Al Laerto.) Jen estas krizantemo,--mi volis doni al +vi kelke da violoj, sed ili chiuj velkis de la tempo, kiam mia patro +mortis.--Oni diras, ke li bone finis. + +(Kantas.) + + Char karulo mia estas + Mia tuta ghojo. + +LAERTO + + Malghojo kaj suferoj, ech frenezo + Al shi nur donas chiam novan charmon. + +OFELIO (kantas). + + Kaj li jam neniam revenos? + Kaj li jam neniam revenos? + Ho ve, li jam mortis, + Lin oni forportis, + Ni lin jam revidos neniam! + La barbo la bela, + Buklaro la hela... + Li mortis, li mortis por chiam! + Mi ploras sen celo... + Ho, bona chielo, + Pro lia animo mi petas. + +Kaj pro la animoj de chiuj homoj. Mi preghas. Dio vin savu! + +(Foriras.) + +LAERTO + + Vi vidas? Dio! + +REGHO + + Lasu min, Laerto, + Paroli iom pri doloro via; + Al mi la rajton mian ne rifuzu. + Sed iru kaj inter amikoj viaj + Elektu la plej saghajn,--ili jughu + Nun inter vi kaj mi. Se ili trovos, + Ke mi en la afero estas kulpa, + Mi tiam estas preta al vi doni + La regnon, kronon, mian propran vivon; + Sed se ne tiel,--tiam vi konsentu + Al ni oferi pli da pacienco, + Ni tiam penos, kune laborante, + Per vengho trankviligi vian koron. + +LAERTO + + Ghi estu tiel!--Ho, la maniero + De lia mort', kashita enterigo,-- + Sen glavo, sen insigno au ornamo + Super la tombo, sen ceremonioj + Kaj sen funebraj formoj kaj parado,-- + De l' ter' al la chiel, ghi laute krias, + Ke mi ne lasu chion sen kalkulo. + +REGHO + + Postulu la klarigon. Sur la kapon + De la kulpul' la puna glavo falos. + Mi petas, sekvu min. (Chiuj foriras.) + + +SCENO VI + +Alia chambro en la palaco. Horacio kaj servanto. + +HORACIO + + Kun mi paroli iu volas? Kiu? + +SERVANTO + + Maristoj. Ili diras, ke por vi + Leterojn ili havas. + +HORACIO + + Ili venu! (La servanto foriras.) + Neniu en la tuta mondo, shajnas, + Saluton ian povus al mi sendi, + Se ne Hamleto. (Eniras du maristoj.) + +UNUA MARISTO + +Dio benu vin, sinjoro! + +HORACIO + +Kaj vin ankau! + +UNUA MARISTO + +Li tion faros, sinjoro se ghi plachos al Li. Jen estas letero por vi, +sinjoro. Ghi estas de la sendito, kiu devis veturi Anglujon, se via +nomo estas Horacio, kiel oni diris al mi. + +HORACIO (legas). + +«Horacio, kiam vi tralegos tiun chi leteron, penu, ke tiuj chi +maristoj venu al la regho; ili havas leterojn por li. Apenau +ni estis du tagojn sur la maro, forte armita korsaro komencis chasi +nin: char nia shipo iris tro malrapide, ni vole-ne-vole devis montri +kuraghon, kaj en la dauro de la batalo mi transiris sur la shipon de +la korsaro; en tiu sama momento ili forlasis nian shipon, kaj tiel mi +sola farighis ilia kaptito. Ili agis kun mi kiel bonkoraj friponoj, +sed ili sciis, kion ili faras; mi devas pagi al ili per bona servo. +Zorgu, ke la regho ricevu la leterojn, kiujn mi sendas, kaj venu al +mi kun tia rapideco, kvazau vi kurus de la morto. Mi diros al vi en +la orelon tiajn vortojn, kiuj tute surdigos vin, kaj tamen ili estas +ankorau tro malmultepezaj en komparo kun sia enhavo. Tiuj chi homoj +alkondukos vin al la loko, kie mi estas. Rosenkranz kaj Güldenstern +daurigas sian vojaghon Anglujon: pri ili mi povas multe diri al vi. +Adiau. Eterne, kiel vi scias, la via--Hamleto.» + +(Al la maristoj.) + + Nun venu, ni transdonos la leterojn, + Kaj tiom pli rapide, ke ni iru + Al tiu, kiu ilin al vi donis. (Chiuj foriras.) + + +SCENO VII + +Alia chambro en la palaco. La regho kaj Laerto. + +REGHO + + Nun via konscienco mem ja devas + Min senkulpigi, kaj en vian koron + Vi devas min kiel amikon meti, + Char vi ja audis per oreloj propraj, + Ke tiu sama, kiu vian patron + Mortigis, volis min mem pereigi. + +LAERTO + + Plu mi ne dubas. Tamen al mi diru, + Pro kia kauzo tian grandan krimon, + Intencon tre dangheran kaj punindan + Vi lasis sen konvena puno, kiun + Postulis via sagho, via indo? + +REGHO + + Pro du apartaj kauzoj, kiuj eble + Al vi aperos forte sensignifaj, + Por mi do ili estas forte gravaj. + Patrino lia amas lin varmege + Kaj certe ne transvivus lian punon; + Kaj, mi--chu el pasio au el virto-- + Al shi mi estas tiel alligita, + Ke, kiel stelo nur en sia rondo + Sin povas movi, tiel mi sen shi + Ne povas vivi. Kaj la dua kauzo, + Pro kiu mi silentis, estas tio, + Ke lin tre amas la popolamaso: + La mankojn liajn la popolo trempas + En sian amon, kiu, kvazau fonto, + Turnanta lignon en malmolan shtonon, + El la mallaudo faras laudon, tiel, + Ke miaj sagoj, tro malmultepezaj + Por tia vento, ne la celon trafus, + Sed al pafarko mia returnighus. + +LAERTO + + Kaj tiel mi la noblan patron perdis, + Kaj tiel senespere nun pereis + Fratino mia, kiu la plej alte + En nia tempo staris, kvazau luma + Modelo, por elvoki imitadon. + Sed vengho venos! + +REGHO + + Dormu nur trankvile. + Ne pensu vi, ke mi kreita estas + El tia velka shtofo, ke mi lasos + Al la danghero pinchi mian barbon + Kaj prenos ghin por sherco. Baldau audos + Vi iom pli. Mi amis vian patron, + Kaj ankau chiu amas ja sin mem; + El tio, mi esperas, vi komprenos... + +(Eniras Sendito.) + +REGHO + + Nu, kio nova? + +SENDITO + + Via regha moshto, + Leteroj de Hamleto; jen por vi, + Kaj jen por la reghino. + +REGHO + + De Hamleto? + Sed kiu do alportis la leterojn? + +SENDITO + + Mi audis, ke maristoj; mi ne vidis. + Al mi Klaudio ilin donis, kiu + Ricevis ilin de la alportintoj. + +REGHO + +Laerto, audu! (Al la Sendito.) Vi jam povas iri. (La sendito +foriras. La regho legas.) «Potenca regho! Sciu, ke mi nuda estas +realportita en vian landon. Morgau mi petos la permeson veni antau +viajn reghajn okulojn, kaj tiam mi havos la honoron raporti al vi la +kauzon de mia subita kaj stranga reveno.--Hamleto.» + + Nekompreneble! Chu ili revenis? + Kio farighis? Kiel? Povas esti, + Ke chio estas trompo? + +LAERTO + + Chu vi konas + La skriban karakteron de l' letero? + +REGHO + + Ghi estas mano de Hamleto. «Nuda!» + Videble sola, sen siaj gardantoj! + Chu vi al mi konsili ion povas? + +LAERTO + + Ne, mi nenion scias. Sed li venas! + Pli fresha nun farighas mia koro, + Mi ghojas, ke mi rekte al li iros + Kaj diros al li: «tion chi vi faris!» + +REGHO + + Se tion vi decidis--kaj alie + Vi ja ne povas agi--chu vi volas, + Ke mi al la renkonto vin preparu? + +LAERTO + + Jes, mia regho, se nur ne al paco + Vi volas min prepari. + +REGHO + + Nur al paco + Kun via propra sagho kaj animo. + Se li revenis laca de vojagho + Kaj plu ne volos ree forveturi, + Mi inklinigos lin al unu provo, + De mi jam tre mature pripensita, + Che kiu li pereon ne evitos; + Kaj lia morto estos tiel glata, + Ke ech ne estos ombro de suspekto. + Ech la patrino ruzon ne divenos + Kaj nomos ghin nur bato de la sorto. + +LAERTO + + Mi vin obeos, regho, tiom pli, + Se vi aranghos la aferon tiel, + Ke li per mi ricevu sian morton. + +REGHO + + Jes, ghuste tiel. Kiam vi forestis, + La famo multe gloris vin pro io, + Per kio vi lau famo multe brilas. + Hamleto audis vian gloron; chiuj + Talentoj viaj kune kolektitaj + Che li envion tian ne elvokis, + Kian elvokis tiu unu sola + Talento, kiun mi ne multe shatis. + +LAERTO + + Pri kia do talento vi parolas? + +REGHO + + Ludilo bagatela de l' juneco, + Kaj tamen ankau grava, char la plumoj + Kaj la rubandoj al la junularo + Konvenas en ne malpli alta grado, + Ol la manteloj kaj la varmaj peltoj + Konvenas al maturaj maljunuloj.-- + Jen antau du monatoj nin vizitis + el Normandujo unu kavaliro. + Mi bone konas francojn el milito, + Mi scias, kiel bone ili rajdas; + Sed tiu chi bravulo certe povus + Konkuri ech kun la diablo mem: + Li kvazau mem alkreskis al la selo + Kaj kun chevalo sia elfaradis + Li tiel miregindajn artifikojn, + Ke oni povus pensi, ke li mem + Prezentas vivan parton de l' chevalo. + Kaj la imago mia mem ne povis + Elpensi ech en pura fantazio + Pli lertajn kaj mirindajn artifikojn, + Ol tiuj, kiujn li al ni prezentis. + +LAERTO + + Kaj li normando estis? + +REGHO + + Jes, normando. + +LAERTO + + Mi estas preta jhuri, ke ghi estis + Lamordo. + +REGHO + + Jes, li mem. + +LAERTO + + Mi konas lin. + Li estas efektive la juvelo + De la nacio sia. + +REGHO + + Li rakontis + Al ni pri vi, kaj li vin forte laudis + Pro via majstra arto en skermado, + Precipe per rapiroj. Li certigis, + Ke estus tre belege, se trovighus + Ankorau unu homo, kiu povus + Kun vi kuraghi stari al batalo. + Li jhuris, ke en lia tuta lando + Skermantoj la plej bonaj ne posedas + Ech la duonon de lerteco via. + Raportoj liaj vekis en Hamleto + Envion tiel grandan, ke de tiam + En tago kaj en nokto li senchese + Nur sopiradis, ke vi la plej baldau + Revenu, por ke li kun vi ekprovu + Batalon. Nun konkludo plej natura... + +LAERTO + + Konkludo? Kia? + +REGHO + + Diru nun, Laerto, + Chu via patro estis al vi kara? + Au kiel la malghojo sur pentrajho + Vi estas nur vizagho, sed sen koro? + +LAERTO + + Por kio la demando? + +REGHO + + Mi ne tial + Demandas vin, ke mi ech iom dubus + Pri via amo al la patro; tamen + Mi scias, ke la amo ofte estas + Nur sklavo de la tempo: ghi naskighas + Per tempo, kaj la sperto ankau montras, + Ke tempo ghin tre ofte moderigas + Kaj ech estingas ghian tutan flamon. + Jes, en la mezo de la ama flamo + Trovighas preskau chiam ia speco + De mecha debrulajho, kiu baldau + La helan flamon forte mallumigas. + Nenio restas en bonec', eterna: + Boneco tro matura baldau mortas + De l' prem' de sia propra troforteco. + Se oni volas agi, oni agu + En la minutoj de la volo, char + La volo povas baldau malfortighi, + Trovante tiom da malhelpoj, kiom + Trovighas langoj, manoj kaj okazoj. + Kaj tiam la deziro kaj la devo + Farighas nur sopiro fanfarona, + Sopiro sen plenumo faciliga. + Sed nun al la afero! Jen Hamleto + Revenos baldau. Kion vi intencas + Nun fari, por vin montri inda filo + De via kara patro, sed per faroj + Pli ol per nudaj vortoj? + +LAERTO + + Lin mortigi, + Se ech en la preghejo. + +REGHO + + Mi konsentas, + Ke la krimulo en nenia loko + Rifughon devas trovi kaj la vengho + Ne devas scii limojn. Sed, Laerto, + Se tion chi vi faros, tiam vi + Ja devos mem vin kashi en la domo. + Hamleto, reveninte, devas scii, + Ke vi jam estas tie chi. Ni faros, + Ke oni antau li vin forte laudos + Kaj la lertecon vian en skermado + Al li oni prezentos en koloroj + Ankorau pli brilantaj kaj pli helaj, + Ol tion faris ech la franco mem. + Per unu vorto--ni aranghos tiel, + Ke vi batalos ambau, kaj ni faros + Konkursan veton pri la kapoj viaj. + Kun sia karaktero la sincera, + Libera, nobla kaj nesupozema, + Li ne esploros certe la rapirojn; + Vi dume povos shanghi la rapirojn, + Anstatau la malakra preni akran + Kaj per ekbato lerta inde pagi + Al li por morto de la patro via. + +LAERTO + + Mi faros ghin, kaj ech por tiu celo + Mi shmiros per veneno mian glavon. + Char unu charlatano al mi vendis + Rimedon tian, ke se oni trempas + En ghin nur la pinteton de tranchilo + Kaj gratas nur sangeron el la hauto,-- + Nenia sanigilo en la mondo + Plu povos savi de senduba morto. + Per tiu chi veneno mi nun shmiros + La pinton de la glavo mia tiel, + Ke se mi ech facile lin ekgratos, + Li tuj pereos per senduba morto. + +REGHO + + Mature ni pripensi ankau devas + Diversajn cirkonstancojn, kiuj povas + Al la ating' de nia celo helpi. + Se nia entrepreno ne prosperus + Au se per nelerteco en plenumo + Montrighus nia penso kaj intenco,-- + Pli bone tiam estus ne komenci. + Kaj tial nia plano devas havi + Eliron en rezervo por l' okazo, + Se la unua provo ne prosperos. + Ni ghin pripensu! Jen, kion ni faros: + Ni en solena formo faros veton + Pri tiu, kiu el vi ambau venkos. + Kaj kiam vi de la batalo estos + Tre varmigitaj kaj soifaj (penu, + Ke tio estu) kaj li volos trinki, + Mi tiam lasos doni al li glason + Da vino jam tiele preparita, + Ke se li nur ech guton de ghi trinkos, + Li ne evitos plu la morton, kiun + La bato via eble ne alportis. + Sed audu! Kia bruo? (Eniras la reghino.) + +REGHO + + Nu, reghino? + +REGHINO + + Unu malghojo sekvas tuj la duan! + Laerto, la fratino via mortis! + +LAERTO + + Fratino mia mortis? Kiel? Kie? + +REGHINO + + Saliko staras super la rivero + Kaj spegulighas en la pura akvo; + Shi tie plektis fantaziajn kronojn + El plej diversaj floroj de la kampo. + Shi rampis sur la arbon, por dispendi + Sur la brancharo siajn kronojn; tiam + Sub shi rompighis la malforta brancho, + Kaj kune kun la kronoj shi rapide + En la riveron falis. Shiaj vestoj + Sin disetendis kaj malgrandan tempon + Kvazau sirenon shin ankorau portis, + Dum shi kantadis melodiajn kantojn, + Dangheron sian tute ne sentante, + Kvazau la akvo estus shia hejmo. + Sed baldau shiaj vestoj, penetritaj + Per peza akvo, shin malsupren tiris, + La malfelichan, al terura morto. + +LAERTO + + Kaj shi dronighis? + +REGHINO + + Jes, ho ve, dronighis! + +LAERTO + + Vi havas nun tro multe jam da akvo, + Fratino malfelicha.--tial larmojn + Mi nun retenas! Tamen la naturo + Konservas sian moron, kion ajn + La honto dirus. Ili nur foriru-- + En ni montrighos tuj la virineco.-- + Adiau, regho! Flamaj vortoj volas + El mi eksplodi, se malsaghaj larmoj + Nur ilin ne estingos. (Foriras.) + +REGHO + + Ni lin sekvu! + Kun granda malfacilo kvietigis + Mi lian furiozon! Nun mi timas, + Ke ghi denove blinde ne eksplodu,-- + Ni tial sekvu lin rapide! (Ambau foriras.) + + + + +AKTO V + + +SCENO I + +Tombejo. Eniras du tombistoj kun fosiloj. + +UNUA TOMBISTO + +Chu shi ricevos kristanan enterigon, kiam shi ja intence foriris en +la mondon de la felichuloj? + +DUA TOMBISTO + +Mi diras al vi, shi ricevos, faru do rapide shian tombon. La jughisto +pripensis la okazon kaj decidis, ke oni devas enterigi shin kristane. + +UNUA TOMBISTO + +Kiel do ghi povas esti, kiam shi dronigis sin ne pro defendo? + +DUA TOMBISTO + +Nu, oni trovis, ke tiel. + +UNUA TOMBISTO + +Sed ili simple ne konas la leghon. Char konsideru: se mi konscie min +dronigas, tio chi estas ago, kaj ago havas tri partojn: ghi konsistas +el agado, farado kaj plenumado. Sekve shi intence sin dronigis. + +DUA TOMBISTO + +He, auskultu do, kolego-fosisto... + +UNUA TOMBISTO + +Sed permesu! Jen estas la akvo--bone; jen estas la homo--bone. Se la +homo iras al tiu chi akvo kaj sin mem dronigas, tiam estas certa--chu +li volas au ne--ke li iras. Rimarku bone! Sed se la akvo iras al li +kaj dronigas lin, tiam li ne dronigas sin mem. Sekve kiu ne estas +kulpa en sia propra morto, tiu ne chesigas sian propran vivon. + +DUA TOMBISTO + +Chu tiel diras la legho? + +UNUA TOMBISTO + +Kompreneble, ke tiel diras la legho pri la mortintoj. + +DUA TOMBISTO + +Chu vi volas scii la veron? Se shi ne estus nobelulino, oni shin +ankau ne enterigus en orda maniero. + +UNUA TOMBISTO + +Chu vere? Estas ja granda maljustajho, ke la grandaj homoj en tiu chi +mondo havas pli da rajto por sin dronigi kaj pendigi, ol la aliaj +kristanoj. Venu, prenu la fosilon! Neniu en la mondo estas pli +antikva nobelo, ol la ghardenistoj, fosistoj kaj tombistoj: ili +daurigas la profesion de Adamo. + +DUA TOMBISTO + +Chu Adamo estis nobelo? + +UNUA TOMBISTO + +Kompreneble! Chu vi estas idolano? Chu vi havas nenian ideon pri la +Biblio? En la Biblio estas ja dirite: chiuj nobeloj devenis de Adamo. +Kiel do li povis esti ne nobelo? Mi faros al vi alian demandon: se vi +ghin ne bone respondos al mi, tiam konfesu... + +DUA TOMBISTO + +Nu, demandu! + +UNUA TOMBISTO + +Kiu konstruas pli fortike, ol la masonisto, shipofaristo au +charpentisto? + +DUA TOMBISTO + +La faristo de pendigiloj, char lia konstruajho supervivas milojn da +ghiaj loghantoj. + +UNUA TOMBISTO + +Bona spritajho, je Dio, ghi plachas al mi. La pendigilo estas bona; +sed kiel ghi estas bona? Ghi estas bona por tiuj, kiuj estas +malbonaj. Sed nun vi estas malbona, se vi diras, ke la pendigilo +estas pli fortika, ol la preghejo, sekve la pendigilo estus bona por +vi. Ankorau unu fojon al la demando! Respondu! + +DUA TOMBISTO + +Kiu konstruas la plej fortike? + +UNUA TOMBISTO + +Jes, diru ghin al mi, kaj mi vin regalos. + +DUA TOMBISTO + +Ha, atendu, mi jam scias! + +UNUA TOMBISTO + +Nu, diru! + +DUA TOMBISTO + +Al la diablo! Mi efektive ne scias. + +(Eniras Hamleto kaj Horacio.) + +UNUA TOMBISTO + +Ne rompu al vi vane la kapon, la azeno ja ne iros pli rapide, kiom +ajn vi lin batos; kaj se iu vin poste demandos, kiu konstruas la plej +fortike, tiam respondu: la tombisto. La domoj, kiujn li konstruas, +restas al la posedantoj por eterne. Iru nun en la drinkejon kaj +alportu al mi mezureton da brando. (Dua tombisto foriras.) + +UNUA TOMBISTO (fosas kaj kantas.) + + En la junaj miaj tagoj + Mi amadis kaj kantadis + Kaj en chiuj miaj agoj + Mi mezuron ne sciadis. + +HAMLETO + +Chu tiu chi sentaugulo ne konscias, per kio li sin okupas! Li fosas +tombon kaj kantas! + +HORACIO + +La kutimo faris lin indiferenta por tio chi. + +HAMLETO + +Tiel chiam estas: ju malpli ia mano laboras, des pli delikata estas +ghia sento. + +UNUA TOMBISTO (kantas). + + Maljuneco-lamulino + Kaptis min per osta mano, + Kaj al chio venis fino,-- + Restis ghemoj kaj malsano. (Li eljhetas kranion.) + +HAMLETO + +Tiu chi kranio havis iam langon kaj ankau povis kanti! Kiel la +malnoblulo jhetas ghin sur la teron, kvazau ghi estus kranio de +Kajeno, la unua mortiginto! Tio chi eble estis la kapo de ia +politikulo, kaj nun tiu chi azeno lin superruzas; ghi eble estis la +kapo de tia homo, kiu volis esti pli granda ol Dio mem,--ne vere? + +HORACIO + +Povas esti. + +HAMLETO + +Au de ia kortegano, kiu sciis diradi: «Bonan matenon, via princa +moshto! Kiel vi fartas, plej estiminda princo?» Au eble ghi estis +eminenta sinjoro, kiu forte laudadis la chevalon de alia eminenta +sinjoro, dezirante ricevi ghin donace? Ne vere? + +HORACIO + +Jes, princo. + +HAMLETO + +Jes, jes, kaj nun li estas apartenajho de sinjoro vermo; sendenta kaj +batata sur la vangojn per la fosilo de tombisto. Efektive glora +shanghigho; se ni nur povus ghin vidi en plena tuteco. Chu tiuj chi +ostoj meritis nenion alian, ol ke oni ludu per ili keglojn? Mia +propra kranio min doloras, kiam mi pri tio chi pensas. + +UNUA TOMBISTO (kantas). + + Pala korpo senkolora + Kaj chemizo sen ornamoj + Kaj foset' malbonodora + Estas fin' de chiuj amoj. (Eljhetas ankorau unu kranion.) + +HAMLETO + +Jen denove unu kranio! Kial ghi ne povus esti kranio de leghoscienculo? +Kie nun estas liaj leghoj, liaj rimedoj, liaj artifikoj, liaj okazoj? +Kial li nun permesas al tiu chi maldelikata sentaugulo bati lin per +malpura fosilo sur la cerbujon kaj ne minacas meti plendon kontrau li +pro ofendo per faroj? Hm! Tiu chi sinjoro eble estis siatempe granda +achetisto de bienoj, kun chiaj hipotekoj, depagoj, achetaj dokumentoj +kaj jughaj posedigoj. Chu tio chi nun estas lia lasta acheto kaj la +akira rezultato de chiuj liaj dokumentoj, ke oni nun lian richan kranion +plenigas per bonspeca koto? Chu chiuj liaj administratoroj kaj farmantoj +ne donas al li el chiuj liaj bienoj pli ol pecon da tero, havantan la +longon kaj larghon de paro da kontraktaj paperoj? Ech la dokumentoj de +transdono de chiuj liaj bienoj apenau povus chiuj trovi sufiche da loko +en tiu chi kesto; kaj la posedanto mem ne ricevas por si pli da loko? +Bele! + +HORACIO + +Ech ne peceton pli, mia princo. + +HAMLETO + +Chu pergameno ne estas farata el shafa felo? + +HORACIO + +Jes, princo, kaj ankau el felo de bovidoj. + +HAMLETO + +Shafoj kaj bovidoj estas tiuj, kiuj en ghi serchas certecon. Mi iom +parolos kun tiu chi tombisto.--He, homo! kies tombo tio chi estas? + +UNUA TOMBISTO + +Mia, sinjoro, + + (Kantas.) Kaj foset' malbonodora + Estas fin' de chiuj amoj. + +HAMLETO + +Certe ghi estas via, char vi trovighas en ghi. Sed kiu en ghi +kushos? + +UNUA TOMBISTO + +Espereble ne vi kaj ankau ne mi, kvankam mi trovighas en ghi. Kaj tamen +ghi estas mia. + +HAMLETO + +Ne jhetu tro da malsaghajhoj el via tombo. + +UNUA TOMBISTO + +Mi devas ja purigi la tombon de chio, kio enfalas en ghin. + +HAMLETO + +Por kia homo vi fosas la tombon? + +UNUA TOMBISTO + +Ne por homo. + +HAMLETO + +Nu, do, por kia homino? + +UNUA TOMBISTO + +Ankau ne por homino. + +HAMLETO + +Kiun do oni tie chi enterigos? + +UNUA TOMBISTO + +Iun, kiu estis virino, sed nun jam estas malviva viando. + +HAMLETO + +Kiel plachas al vi la bravulo? Ni devas kontroli chiun vorton, char alie +li nin batos per silaboj. Efektive, Horacio, mi en la lastaj jaroj +rimarkis, la mondo farighis tiel sprita, ke la piedo de vilaghano +sentime premas la kalojn de kortegano.--Kiel longe vi estas jam +tombisto? + +UNUA TOMBISTO + +Ghuste de tiu tago, en kiu nia estinta regho venkis Fortinbrason. + +HAMLETO + +Kiel longe estas jam de tio chi? + +UNUA TOMBISTO + +Chu vi tion chi ne scias? Chiu malsaghulo ja tion chi scias. Tio chi +estis en tiu sama tago, en kiu naskighis la princo Hamleto, tiu sama, +kiu nun frenezighis kaj estas sendita Anglujon. + +HAMLETO + +Ha, tiel! Kial do oni sendis lin Anglujon? + +UNUA TOMBISTO + +Nu, tial, char li estas freneza. Oni volas, ke li tie denove saghighu; +kaj se li ne resaghighos, tiam ankau ne estos granda malfelicho. + +HAMLETO + +Kial? + +UNUA TOMBISTO + +Tie tio chi estos ne rimarkebla, char tie chiuj estas frenezaj. + +HAMLETO + +Kiel li frenezighis? + +UNUA TOMBISTO + +Tre strange, oni diras. + +HAMLETO + +En kio do konsistis la strangeco? + +UNUA TOMBISTO + +En tio, ke li perdis la saghon. + +HAMLETO + +Sur kia punkto li frenezighis? + +UNUA TOMBISTO + +Certe sur ia punkto de la tero de Danujo, en kiu mi jam tridek jarojn +estas tombisto. + +HAMLETO + +Kiel longe homo kushas en la tero, antau ol li tute forputrighas? + +UNUA TOMBISTO + +Se li ne forputrighis antau la morto--ni ja en la nuna tempo ofte +vidas tiajn korpojn, kiuj apenau eltenas ghis la enmeto--li povas +kushi ok ghis nau jarojn; ledisto certe kushos nau jarojn. + +HAMLETO + +Kial li pli longe, ol aliaj? + +UNUA TOMBISTO + +He, sinjoro, lia profesio tiel tanas al li la felon, ke ghi longan +tempon kontraustaras al akvo, kaj la akvo la plej rapide detruas la +korpojn de sinjoroj la mortintoj. Jen estas kranio, kiu kushis en la +tero dudek tri jarojn. + +HAMLETO + +Al kiu ghi apartenis? + +UNUA TOMBISTO + +Al unu malsagha spritulo. Kiel vi pensas, al kiu ghi apartenis? + +HAMLETO + +Nu, mi ne scias. + +UNUA TOMBISTO + +La diablo lin prenu, la sentaugulon! Li unu fojon vershis al mi botelon +da vino sur la kapon. Tio chi estis la kranio de Jorik, la amuzisto de +la regho. + +HAMLETO + +Tiu chi kranio? + +UNUA TOMBISTO + +Jes, ghuste tiu chi. + +HAMLETO (prenas la kranion). + +Lasu nin vidi ghin! Ha, malfelicha Jorik! Mi konis lin, Horacio: persono +de senfine gaja humoro, plena de plej belaj spritajhoj. Mil fojojn li +portadis min sur la dorso, kaj nun kia terura vido! La koro al mi +premighas. Tie chi pendis la lipoj, kiujn mi kisadis tiom ofte. Kie nun +estas viaj spritajhoj, viaj artifikoj, viaj kantoj, viaj fulmoj de +gajeco, che kiuj la tuta tablo eksplodadis per rido? Chu restis neniu el +ili, por nun sherci pri via propra malsagha vido? Chio forputris? Nun +iru en la chambron de eminenta sinjorino kaj diru al shi, ke kiom ajn +shi sin shmiros, shi tamen en la fino ricevos tian vizaghon; ridigu shin +per tio chi!--Estu tiel bona, Horacio, diru al mi jenon... + +HORACIO + +Kion, mia princo? + +HAMLETO + +Chu vi pensas, ke ankau Aleksandro la Macedona havis tian elrigardon en +la tero? + +HORACIO + +Ghuste tian saman. + +HAMLETO + +Kaj tian odoron? Fi! (Forjhetas la kranion.) + +HORACIO + +Ghuste tian, mia princo. + +HAMLETO + +Al kia abomeninda difino ni venas, Horacio! Kial la imago ne povas sekvi +la noblan polvon de Aleksandro ghis la momento, kiam ghi shtopas truon +en ia mizera dometo? + +HORACIO + +Tio chi estus tro fantazia. + +HAMLETO + +Ne, certe, tute ne. Oni povus modeste sekvi lin ghis tiu loko kaj chiam +gvidi sin per la estebleco. Ekzemple tiel: Aleksandro mortis, Aleksandro +estis enterigita, Aleksandro turnighis en polvon; la polvo estas tero; +el tero ni faras argilon: kial do per la argilo, en kiun li turnighis, +oni ne povus shtopi barelon? + + La granda Cezaro, mortinte, nun estas argilo, + Por truo de muro li servas nun kiel shtopilo. + La peco da shtof', antau kiu tremadis la tero, + Mizeran dometon nun gardas de pluva aero. + Tamen silentu! silentu! Flanken! Jen venas la regho! + +(Venas en procesio pastroj k. t. p. Oni portas la korpon de Ofelio.) + +(Laerto, la regho, la reghino, korteganoj.) + +HAMLETO + + Jen la reghino, la kortego! Kiun + Funebre ili akompanas? Tamen + Sen ordinaraj la funebraj moroj? + Ghi montras, ke mortinto la portata + Per propra mano sian vivon finis. + De alta tamen rango! Ni atendu + Kaj ni rigardu! (Iras kun Horacio flanken). + +LAERTO + + Kiaj nun ankorau + Ceremonioj? + +HAMLETO + + Jen estas Laerto, + Tre nobla juna homo. Vidu! + +LAERTO + + Kiaj + Ceremonioj decas nun ankorau? + +UNUA PASTRO + + Ni el funebraj la ceremonioj + Plenumis chion, kio al ni estas + Nur permesita: shia morto estis + De karaktero duba; se ne shanghus + Ordono alta la kutiman ordon, + Shi devus kushi ghis la lasta jugho + En ter' ne sanktigita, kaj nur shtonojn + Sur shian tombon oni devus jheti + Anstatau sanktaj preghoj de kristanoj; + Al shi do oni donis pli, ol dece; + Knabinan shian kronon, kaj la tombon + Per chastaj floroj oni nun ornamis, + En sanktan teron oni shin enmetis + Che sonorado religia. + +LAERTO + + Sekve + Nenio pli jam estas permesita? + +PASTRO + + Nenio pli. Char ni ja malsanktigus + Per tio la servadon de mortintoj, + Se ni al shi ekkantus rekviemon + Simile al mortintaj en pieco. + +LAERTO + + Vi metu shin en teron, kaj violoj + Elkreskos el plej chasta shia cindro! + Mi al vi diras, ho, senkora pastro, + Anghelo shi, fratino mia, estos, + Dum vi en la infero brulos. + +HAMLETO. + + Kio? + La bela Ofelio? + +REGHINO (jhetante florojn). + + Ho, plej dolcha, + Adiau! Mi esperis, ke vi estos + Edzino kara de Hamleto mia; + Esperis mi ornami vian kronon + De fianchino, dum, ho ve, mi nun + Ornamas vian tombon! + +LAERTO + + Ho, centoble + Malben' centobla falu sur la kapon + De tiu, kiu per la krim' terura + De vi la saghon rabis! For la teron! + Ne shutu,--mi ankorau unu fojon + Al mia koro volas shin alpremi. (Ensaltas en la tombon.) + Nun shutu teron, kiom ajn vi volas, + Sur shin kaj min, ghis el la ebenajho + Vi faros monton ghis la alta pinto + De la Olimpo. + +HAMLETO + + Kiu estas tiu, + Kies doloro tiel laute sonas + Kaj kies krio flugas ghis la steloj + Kaj volas en terur' ilin haltigi? + Jen estas mi, Hamleto. (Ensaltas en la tombon.) + +LAERTO + + Ha, tre bone! + Pereu, malbenita! (Jhetas sin sur Hamleton.) + +HAMLETO + + Tia pregho + Ne estas ghusta. Mi vin petas, prenu + La manon vian for de mia kolo, + Char kvankam mi ne estas flamighema, + Danghere tamen estas min ataki, + Kaj mi al vi konsilas: for la manon! + +REGHO + + Disigu ilin! + +REGHINO + + Ho, Hamlet', Hamleto! + +CHIUJ + + Sinjoroj... + +HORACIO + + Kara princo, trankvilighu! + +(Kelkaj korteganoj disigas la batalantojn, kaj ili eliras el la tombo.) + +HAMLETO + + Ne, mi pro tio chio kun li batalos, + Ghis la minuto lasta de la vivo! + +REGHINO + + Pro kio do, ho mia kara filo? + +HAMLETO + + Mi amis Ofelion; kvardek miloj + Da fratoj kun ilia tuta amo + La amon mian kune ne atingus. + +(Al Laerto.) + + Vi kion volas? + +REGHO + + Ha, li frenezighis! + +REGHINO + + Ho, lasu lin, mi petas vin, Laerto! + +HAMLETO (al Laerto.) + + Che la diabloj chiuj! Diru, kion + Vi volas fari? Plori? au batali? + Au fasti? au disshiri sin? Eltrinki + La tutan Nilon? Manghi krokodilojn? + Mi tion ankau faros. Chu vi venis, + Por vershi larmojn? Saltas en la tombon, + Por min inciti? Lasu vin enfosi + En shian tombon,--mi ghin ankau faros; + Se vi pri montoj babiladas, lasu + Nin supershuti per tiom da tero, + Ke sin la loko levu ghis la suno + Kaj la plej altaj montoj en komparo + Kun ghi aperu kiel veruketoj. + Vi fanfaronas,--mi ghin ankau povas. + +REGHO + + Ghi estas nur frenezo. + +REGHINO + + La atako + En li momenton tiel furiozas, + Sed baldau li denove trankvilighas, + Simile al kvieta kolombino + Post la elkovo de la kolombidoj. + +HAMLETO (al Laerto). + + Auskultu do, sinjoro! Kia estas + La kauzo, ke vi tiel min renkontas? + Mi chiam amis vin,--sed ni ghin lasu. + Se Herkuleso mem kontraubatalus, + La kat' miauas, hundo devas boji. (Foriras.) + +REGHO + + Mi petas vin, lin sekvu, Horacio! (Horacio foriras.) + Laert', nia parolo de hierau + Fortigi devas vian paciencon; + Ni agos nun rapide.--Vi, Gertrudo, + Vi metu gardon chirkau via filo. + +(Al Laerto.) + + La tombo havos vivan monumenton. + La horo de trankvilo baldau venos; + Ghis tiam ni bezonas paciencon. (Chiuj foriras.) + + +SCENO II + +Chambro en la palaco. Hamleto kaj Horacio. + +HAMLETO + + Sufiche nun pri tio. Ni transiru + Nun al la pluaj faktoj. Vi memoras, + Pri kio mi rakontis? + +HORACIO + + Mi memoras. + +HAMLETO + + En mia brusto estis ia speco + De batalado. Mi ne povis dormi; + Kaj al mi chiam shajnis, ke mi kushas + En stato pli malbona, ol krimuloj + En la katenoj. Tiam en la kapon + Kuragha pens' al mi subite venis... + Kaj dank' al la kuragha mia penso: + Ghi savis min! Jes, penso malprudenta + Al ni tiele servas iafoje, + Kiam profundaj planoj detruighas; + Kaj ni el tio vidas, ke Diajho + Direktas nian sorton, se ni mem + Ech de la celo nin malproksimigas. + +HORACIO + + Tre ghuste. + +HAMLETO + + La mantelon de shipano + Sur min jhetinte, el kajuto mia + Palpante mi elrampis, trovis ilin, + Forkaptis la paketon, kiun ili + Kun si tre garde portis, kaj returne + En chambron mian iris. Mia timo + Forgesis ghentilecon, kaj kuraghe + Mi dissigelis la paketon. Tie + Mi trovis, ho, amiko mia kara, + Brilantan, grandan reghan malnoblajhon! + Ghi estis... jes... ordono plej severa, + Per multo da motivoj ornamita + Pri la felicho de la Dana regno + Kaj de Anglujo ankau, kaj cetera + Kaj tiel plu... nu jes,--per unu vorto: + Ke oni tuj, sen perdo de la tempo, + Ech ne lasante al l' ekzekutisto + Minuton, por akrigi la hakilon, + Tuj post eliro mia sur la bordon, + Dehaku tuj al mi la kapon. + +HORACIO + + Dio! + Chu povas esti? + +HAMLETO + + Jen, rigardu mem, + Jen estas la papero, legu poste. + Vi volas scii, kion mi nun faris? + +HORACIO + + Jes, mi vin petas. + +HAMLETO + + Kiam mi min vidis + Subite en kaptilo, mia kapo + Komencis vive ludi sen prologo + Kaj trovis baldau ghustan la rimedon. + Mi min sidigis kaj elpensis baldau + Alian tekston por letero tiu + Kaj skribis ghin tre bele kaj tre pene, + Kiel skribisto profesia. Iam + Mi pensis, kiel niaj grandsinjoroj, + Ke bele skribi estas ne konvena + Por eminentaj homoj; tamen nun + La belskribado multe al mi servis. + Vi volas certe scii la enhavon + De la letero mia? + +HORACIO + + Certe, princo. + +HAMLETO + + Plej prema peto al la angla regho, + Ke, se Anglujo volas plue resti + Fidela tributulo de Danujo, + Se inter la Anglujo kaj Danujo + La amikeco floru kiel palmo, + Se paco chiam ambau la popolojn + Per bela krono ligu plej trankvile, + Kaj kun aliaj multaj tiaj «se»,-- + Li devas tuj post lego de la skribo, + Ne pripensante kaj ne prokrastante, + La alportintojn de l' dirita skribo + Mortigi plej rapide, ne donante + Al ili ech minuton, por plenumi + Konfeson antaumortan. + +HORACIO + + Tamen kiel + Sigelis vi la skribon? + +HAMLETO + + La chielo + En tio ankau jam antaue zorgis: + En mia sako trovis sin okaze + Malnova sigelil' de mia patro + Kun la insigno de la danaj reghoj. + Mi faldis la leteron ghuste tute + Simile al antaua la letero, + Subskribis ghin simile kaj sigelis + Kaj metis sur la lokon de antaue. + Kaj la subjheton oni ne rimarkis. + En la sekvanta tago havis lokon + Batalo nia mara kun korsaroj,-- + Kaj kio estis plu--vi ghin jam scias. + +HORACIO + + Kaj Güldenstern kaj Rosenkranz pereis? + +HAMLETO + + Amiko mia, ili mem sin tiris + Al tiu chi afero, tial min + La konscienco mia ne riprochas: + Ilia morto estis ja kauzita + De propra tro fervora enmiksigho. + Por sklavemuloj estas tre danghere + Sin meti inter la flamantaj pintoj + De glavoj de potencaj kontrauuloj. + +HORACIO + + Kiela regho! + +HAMLETO + + Nun la regho mem + Alproksimigis min al mia celo. + Se li mortigis krime mian patron, + Se li patrinon mian malchastigis, + Sin metis malhelpante inter miaj + Esperoj kaj elekto de l' popolo + Se li kun ruz' al mia propra vivo + Tiel perfide volis fari finon: + Chu mi ne havas rajton al li doni + Per mia mano merititan pagon? + Kaj chu ne estos peko, se ni lasos + Al tiu kankro mordi plu ankorau + Viandon nian? + +HORACIO + + Baldau li ricevos + Raporton pri la manier', en kiu + Ordono lia estis plenumita. + +HAMLETO + + Jes, baldau; sed la intertempo tamen + Al mi ja apartenas. Homa vivo + Ne estas ja fortika; vi kalkulu + Nur unu--jam la vivo ne ekzistas. + Nur unu cirkonstanco min doloras, + Ke mi ofendon faris al Laerto! + En lia malfelicho mi ja vidas + La preskau spegulitan historion + De tio, kion mem mi devis sperti. + Mi lin estimas; sed la nekonvena + Fanfaronado lia kun doloro + Min indignigis ghis sinforgesado. + +HORACIO + + Ha, iu venas! Haltu, princo! + +(Eniras Osrik.) + +OSRIK + +Mi gratulas vian princan moshton je la reveno Danujon. + +HAMLETO + +Mi dankas vin profunde, sinjoro. (Al Horacio.) Chu vi konas tiun chi +kulon? + +HORACIO + +Ne, princo. + +HAMLETO + +Tiom pli bone por vi, char estas malvirto koni lin. Li posedas multe da +tero kaj tre fruktoporta: se besto estas regho de bestoj, ghia manghujo +staros apud la manghilaro de la regho. Li estas pigo, sed, kiel mi diras +al vi, benita per vastaj posedajhoj de koto. + +OSRIK + +Plej amata princo! Se via princa moshto havus liberan tempon, mi dezirus +komuniki al vi ion de lia regha moshto. + +HAMLETO + +Mi akceptos ghin kun plena atento, sinjoro. Metu vian chapelon sur ghian +lokon: ghi estas difinita por la kapo. + +OSRIK + +Mi dankas al via princa moshto,--estas tre varme. + +HAMLETO + +Ne, mi certigas vin, ke estas tre malvarme; la vento estas norda. + +OSRIK + +Estas efektive sufiche malvarme, mia princo. + +HAMLETO + +Kaj tamen shajnas al mi, ke estas tre sufoke kaj varmege, au mia +temperamento.... + +OSRIK + +Eksterordinare, via princa moshto, estas tre varmege--en certa +maniero--mi ne povas diri kiel. Kara princo, lia regha moshto ordonis al +mi sciigi vin, ke li faris grandan veton pro via kapo. La afero estas +sekvanta... + +HAMLETO + +Mi petas vin, ne forgesu! (Devigas lin meti la chapelon sur la kapon.) + +OSRIK + +Permesu al mi, via princa moshto, mi certigas vin, ke tiel estas por mi +pli oportune. Antau mallonga tempo en la kortegon alvenis Laerto: mi +jhuras, perfekta kavaliro, kun la plej bonegaj distingighoj, kun +brilanta tenigho kaj eksterajho. En efektivo, por esprimi sin +inteligente, li estas la modelo de boneduka maniero de vivado, char vi +trovos en li la kunighon de chiuj talentoj, kiujn juna kavaliro nur +povas deziri posedi. + +HAMLETO + +Li nenion perdas per via busho, sinjoro, kvankam mi scias, ke ghi +estas tro granda kalkula problemo, se oni volus kunmeti plenan registron +de liaj bonaj ecoj. Kaj ankau tiam la rakonto ne prezentus ankorau la +plenan grandecon de lia efektiva indo. Parolante en la plena seriozeco +de laudado, mi vidas en li spiriton tre grandan, kaj liaj internaj +talentoj estas lau mia opinio tiel grandaprezaj kaj maloftaj, ke, por +esprimi sin pri li vere, nur lia spegulo prezentas ion similan al li, +chio alia prezentus nur ombron de li. + +OSRIK + +Via princa moshto parolas pri li la puran veron. + +HAMLETO + +Kaj la celo, sinjoro? Kial ni nun superjhetas tiun chi kavaliron per la +kruda spirado de nia parolo? + +OSRIK + +Kion vi pensas? + +HORACIO + +Chu ne estas eble, ke ni komprenighadu per ia alia lingvo? Vi certe tion +chi povos, sinjoro. + +HAMLETO + +Por kia celo vi nomis tiun chi kavaliron? + +OSRIK + +Laerton? + +HORACIO + +Lia monujo estas jam malplena: chiuj liaj oraj vortoj estas jam +elspezitaj. + +HAMLETO + +Jes, tiun chi saman. + +OSRIK + +Mi scias, ke vi ne scias... + +HAMLETO + +Estas eble, ke vi scias, ke mi ne scias, kaj tiel plu. Sed kion do vi +deziras, sinjoro? + +OSRIK + +Vi ne scias, kian perfektecon Laerto posedas... + +HAMLETO + +Mi ne pretendas je tia sciado, por ne egaligi min kun li en perfekteco; +koni alian homon fundamente signifus koni sin mem. + +OSRIK + +Jes, sinjoro, rilate la uzadon de bataliloj; lau la komuna famo li +havas en tiu chi punkto neniun egalan al si. + +HAMLETO + +Kia estas lia batalilo? + +OSRIK + +Glavo kaj rapiro. + +HAMLETO + +Sekve, lau viaj vortoj, du specoj de bataliloj. Nu, plu? + +OSRIK + +La regho vetis kun li je ses berberaj chevaloj; li do, kiom mi audis, +donis kiel garantion ses francajn glavojn kune kun la apartenajho, kiel +ekzemple zonoj, portiloj kaj tiel plu. Tri el tiuj chi subteniloj estas +efektive tre agrablaj por la okulo, tre respondaj al la objektoj, +senfine belaj subteniloj kaj tre bonguste aranghitaj. + +HAMLETO + +Kion vi nomas subteniloj? + +HORACIO (al Hamleto). + +Mi sciis, ke vi devos ankorau plezurighi kun liaj komentarioj, +antau ol la parolo finighos. + +OSRIK + +La subteniloj estas la portiloj. + +HAMLETO + +Tiu chi esprimo estus pli konvena por la objekto, se ni povus porti che +nia flanko pafilegon; ghis tiu tempo ni nomu ghin pli bone portiloj. +Sed plue: ses berberaj chevaloj kontrau ses francaj glavoj kun iliaj +apartenajhoj kaj ses bonguste aranghitaj subteniloj; tio chi estas +franca veto kontrau dana. Por kio do ili tion chi donis kiel garantion, +kiel vi vin esprimas? + +OSRIK + +La regho, sinjoro, vetis, ke Laerto en dekdu renkontighoj inter vi kaj +li ne venkos pli ol tri fojojn; li do vetis, ke el dekdu li venkos nau +fojojn; kaj oni povus tuj fari la provon, se via princa moshto estus +inklina. + +HAMLETO + +Kaj se mi respondos, ke ne? + +OSRIK + +Mi pensas, via princa moshto, ke estus bone konsenti je tiu chi provo. + +HAMLETO + +Mi nun promenados en tiu chi salono; kun la permeso de lia regha moshto +nun estas la horo, en kiu mi ghuas freshan aeron. Oni alportu la +rapirojn; se Laerto deziras kaj se la regho restas che sia intenco, mi +penos gajni por li, se mi povos; se ne,--tiam mi forportos kun mi nur la +malhonoron kaj multe da batoj. + +OSRIK + +Tiel mi devas klarigi vian decidon? + +HAMLETO + +En tiu chi senco, sinjoro, kun ornamoj lau via gusto. + +OSRIK + +Mi rekomendas al via princa moshto mian aldonitecon. +(Foriras.) + +HAMLETO + +Al viaj servoj. (Al Horacio.) Li bone faras, ke li mem sin rekomendas; +char nenia alia busho servus al li por tio chi. + +HORACIO + +Tiu chi birdido elrampis el la nesto kun duono de sia ova shelo sur la +kapo. + +HAMLETO + +Li faris ceremoniojn kun la mamo de sia patrino antau ol suchi ghin. En +tia maniero li kaj multaj aliaj de tiu sama speco, en kiujn nia pala +tempo estas enamita, kaptis nur la tonon de la modo kaj la eksteran +brilon de la interparolado: speco de shauma miksajho, kiu rampas +en chion; sed oni pro provo nur ekspiru sur ghin, kaj la shaumaj vezikoj +krevos. (Eniras nobelo.) + +NOBELO + +Estimata princo, lia regha moshto ricevis saluton de vi per la juna +Osrik, kiu raportis al li, ke vi deziras atendi lin en la salono. Li +sendas min, por demandi vin, chu via deziro skermi kun Laerto dauras +ankorau, au chu vi deziras por tio chi pli longan prokraston. + +HAMLETO + +Mi restas fidela al miaj decidoj, ili konformigas sin al la volo de la +regho. Se por li estas oportune, mi estas preta, nun au en chia alia +tempo, supozante, kompreneble, ke mi ghin tiel bone povos, kiel nun. + +NOBELO + +La regho, la reghino kaj chiuj volas tuj veni tien chi. + +HAMLETO + +En bona horo! + +NOBELO + +La reghino deziras, ke vi afable ekparolu al Laerto, antau ol vi +komencos batali. + +HAMLETO + +Shia konsilo estas bona. (La nobelo foriras.) + +HORACIO + +Vi perdos tiun chi veton, princo. + +HAMLETO + +Mi ne pensas: de la tempo, kiam li iris Francujon, mi chiam +ekzercadis min; che tiu neegala veto mi venkos. Sed vi ne povas prezenti +al vi, kiel malbone estas al mi en la koro. Tamen tio chi neniom +malhelpas. + +HORACIO + +Ne, kara princo... + +HAMLETO + +Ghi estas nur bagatelo sensignifa; sed ghi estas ia speco de malbona +antausento, kiu virinon eble maltrankviligus. + +HORACIO + +Se via interna sento ion diras kontrau tio chi, tiam obeu al ghi; mi +zorgos, ke ili ne venu tien chi, mi diros, ke vi ne estas nun disponita. + +HAMLETO + +Tute ne! Mi auskultas neniajn antausignojn: neshanghebla sorto +direktas ech la falon de pasero. Se ghi farighos nun, ghi ne farighos +poste; se ghi ne farighos poste, ghi farighos nun; se ghi ne farighos +nun, ghi devas ja iam farighi en estonteco. Oni devas chiam esti preta. +Char nenia homo scias, kion li forlasas, kia do diferenco, se li pli +frue forlasas. Ghi estu! + +(Eniras la regho, la reghino, Laerto, korteganoj, Osrik kaj aliaj kun +rapiroj k. t. p.) + +REGHO + + Hamleto, venu kaj amike prenu + Tiun chi manon! + +(Metas la manon de Laerto en la manon de Hamleto.) + +HAMLETO (al Laerto). + + Vi al mi pardonu, + Sinjoro! mi al vi maljusta estis, + Sed vi pardonu pro honoro via. + La chirkauantoj scias--kaj sendube + Vi ankau audis--mia kapo estas + Malsana. Mia ago, kiu forte + En vi ekscitis tutan la animon + Kaj la honoron,--mi pri ghi konfesas: + Ghi estis nur frenezo. Chu Hamleto + Laerton ekofendis? Ne! Char certe + Se de si mem Hamleto nun disighis + Kaj li nur tial faris la ofendon, + Ke li nun estas ne li mem,--ja tiam + Ghin ne Hamleto faris kaj Hamleto + Rifuzas la ofendon. Kiu do + Ghin faris? La frenezo de Hamleto. + Se tiel estas, tiam li ja mem + La suferanto estas. La frenezo + Hamleton malfelichan suferigas. + Kaj jen, sinjoro, antau atestantoj + Konfeso mia senkulpigu min + Nun antau la grandanimeco via, + Char mi la sagon pafis trans la domon + Kaj trafis kontrauvole mian fraton. + +LAERTO + + Naturo mia, kiu la plej multe + Min devus instigadi al la vengho, + Nun estas jam kontentigita plene. + Sed lau severaj leghoj de l' honoro + Ne povas mi paroli pri pacigho, + Ghis pli maljunaj homoj de honoro + Decidos ke, savante mian nomon, + La pacon noble povas mi akcepti. + Ghis tiu tempo mi la amon vian + Akceptos per la koro, sed batalos. + +HAMLETO + + Volonte mi konsentas; kun konfido + Mi nun batalos pro l' honoro via. + Nun donu la rapirojn, venu! + +LAERTO + + Venu! + +HAMLETO + + Mi volas esti kamp' por via gloro; + Sur mia nelerteco via arto + Ekbrilu, kiel stel' en nigra nokto. + +LAERTO + + Vi mokas, princo. + +HAMLETO + + Ne, je mia vorto! + +REGHO + + Nun donu la rapirojn, juna Osrik! + Vi scias ja la veton, fil' Hamleto? + +HAMLETO + + Ho, jes! Sed vi la gajnon de la veto + Konfidis ne al tute ghusta mano. + +REGHO + + Pro tio mi ne timas; mi ja vidis + Skermadon de vi ambau. Li allernis, + Sed tial oni donis al ni cedon. + +LAERTO (pesante rapiron en la mano). + + Tro multepeza, mi alian volas. + +HAMLETO + + Mi prenas. Chiuj de egala longo? + +(Ili preparas sin al la skermado.) + +OSRIK + + Jes, via princa moshto. + +REGHO + + La botelojn + Da vino metu prete sur la tablon! + Se en l' unua fojo au la dua! + Hamleto trafos au en tria fojo + Rebatos la ekbaton, tiam tuj + Ektondru laute chiuj pafilegoj; + La regho tiam trinkos pro la sano + De sia fil' Hamleto kaj li jhetos + En la kalikon perlon, kies kosto + Superos chion, kion ghis nun havis + La reghoj de Danujo en la krono. + Pretigu la kalikojn! La trumpeto + Anoncu al tamburo, la tamburo + Al la pafilegisto, pafilego + Al la chielo, fine la chielo + Anoncu al la tero: nun la regho + Pokalon malplenigas pro Hamleto!-- + Komencu do batalon; vi, jughistoj, + Atentu bone! + +HAMLETO (al Laerto). + + Venu do, sinjoro! + +LAERTO + + Mi estas preta, princo. (Ili skermas.) + +HAMLETO + + Unu! + +LAERTO + + Ne! + +HAMLETO + + Jughistoj diru. + +OSRIK + + Vere, jes, trafite. + +LAERTO + + Nu, bone! Nun ankorau unu fojon! + +REGHO + + Halt'! Donu vinon!--Nun, Hamleto mia, + La perlo estas via. Vian sanon! + Vi prenu la pokalon! + +(Post la sceno estas audataj trumpetado kaj pafoj de pafilegoj.) + +HAMLETO + + Ne, mi devas + Antaue fini! (Al Laerto.) + Venu! (Ili skermas.) Nun denove + Trafite! Kion diras vi? + +LAERTO + + Tushite! + Tushite, mi konfesas. + +REGHO + + Nia filo, + Vi venkas. + +REGHINO + + Li varmighis, li lacighis. + Hamleto, prenu mian tukon, vishu + La shviton de la frunto! La reghino + Felichon vian trinkas nun! + +HAMLETO + + Patrino... + +REGHO + + Gertrudo, vi ne trinku! + +REGHINO + + Mi deziras, + Permesu, mia edzo, mi vin petas. + +REGHO (flanken.) + + La vino venenita! Shi pereis! + +HAMLETO + + Patrino mia, mi ankorau trinki + Ne povas. Mi tuj finos. + +REGHINO + + Venu, filo, + Mi vishos vian shviton de l' vizagho. + +LAERTO + + Nun mi lin trafas, regho. + +REGHO + + Mi ne kredas. + +LAERTO (flanken). + + Kaj tamen kontrau mia konscienco! + +HAMLETO + + Laerto, venu, nun la trian fojon! + Vi ludas; mi vin petas, batu forte; + Mi timas, ke vi faras kun mi shercojn. + +LAERTO + + Vi pensas? Bone! (Ili skermas.) + +OSRIK + + Sur la ambau flankoj + Nenia rezultato. + +LAERTO + + Nun vin gardu! + +(Laerto vundas Hamleton; en la flameco de la batalado ili shanghas la +rapirojn kaj Hamleto vundas Laerton.) + +REGHO + + Disigu ilin, ili tro varmighis. + +HAMLETO + + Ne, ne, ankorau unu fojon! (La reghino svenas.) + +OSRIK + + Haltu! + Rigardu la reghinon! + +HORACIO + + Ambau sangas.-- + Kiel vi fartas, princ'? + +OSRIK + + Kiel vi fartas, + Laerto? + +LAERTO + + Ve! Mi estas nun kaptita + Per la kaptilo mia propra! Juste + Min mem perfido mia pereigis! + +HAMLETO + + Ha, la reghino! Kio al shi estas? + +REGHO + + Shi svenas, char shi vidas sangon. + +REGHINO + + Ne! + La vino, ha, la vino! Ho, Hamleto! + Ghi estis venenita! Mi pereas! (Shi mortas.) + +HAMLETO + + Perfido! Krimo! Fermu tuj la pordojn! + Elserchi la krimulon! (Laerto falas.) + +LAERTO + + Jen, Hamleto: + Li estas antau vi. Vi jam pereis, + Nenio en la mondo vin nun savos; + Ech duonhor' da viv' al vi ne restas. + La ilo de la krim' en via mano + Trovighas! sciu, ho, Hamleto nobla, + Ke la rapiro estis venenita. + Kontrau min mem sin turnis mia ruzo: + Rigardu, nun mi kushas, por neniam + Levighi plu. Patrino via ankau + Nun venenita... Fino... Mi ne povas. + La regho chion... Lia kulpo... Regho... + +HAMLETO + + La pinto ankau estas venenita? + Nu, faru do, venen', laboron vian! (Trapikas la reghon). + +REGHO + + Ho, helpu, helpu! Estas temp' ankorau! + +HAMLETO (devigante la reghon trinki el la pokalo). + + Vi trinku, mortigisto, adultulo, + Abomeninda, malbenita dano! + Eltrinku la pokalon kun la perlo! + Patrinon mian sekvu! (La regho mortas.) + +LAERTO + + Li meritis. + Li la venenon miksis por ni chiuj. + Hamleto nobla, antau nia morto + Ni kore nin pardonu reciproke! + Mi liberigas vian konsciencon + De l' mort' de mia patro, ankau vi + Pardonu min pro via morto! (Li mortas.) + +HAMLETO + + Dio + Al vi pardonu plene! Mi vin sekvas.-- + Mi mortas, Horacio!--Nun adiau, + Reghino malfelicha!--Kaj vi chiuj, + Vi tremas pro okazo la terura, + Vi estas palaj mutaj atestantoj... + Se mi nur havus tempon... Ha, la morto + Arestas tre rapide... mi tre multe + Al vi rakonti povus! Tiel estu! + Mi mortas, Horacio, tamen vi, + Vi vivas,--senkulpigu kaj klarigu + Min kaj aferon mian al la homoj. + +HORACIO + + Ho ne! Mi nun ne volas resti dano, + Mi ankau apartenas al romanoj: + Ankorau restis vin' en la pokalo... + +HAMLETO + + Ho ne, amiko! Se vi estas viro, + Mi petas vin, ne tushu la pokalon! + Ho, Dio! Kia nomo post mi restus, + Se vi, la sola, kiu chion scias, + Forlasus nun la mondon! Ho, amiko, + Se vi min iam portis en la koro, + Retenu vin ankorau de l' chielo + Kaj vivu en la mondo abomena, + Por savi mian nomon per rakonto + De mia historio. + +(Oni audas marshon en malproksimeco kaj pafojn post la sceno.) + + Kia bruo? + +OSRIK + + La juna Fortinbras nun el Polujo + Revenas post la venko kaj milite + Salutas la senditojn de Anglujo. + +HAMLETO + + Mi mortas, Horacio! La veneno + Jam la spiriton mian neniigas; + Kaj la sciigon el Anglujo mi + Ne povas plu atendi; sed, amiko, + Mi antaudiras, ke l' elekto falos + Sur Fortinbrason; kaj la vochon mian + Antau la morto mi al li fordonas. + Raportu al li tion chi kaj ankau + La tutan historion de la faktoj.-- + La resto do--silento! (Li mortas.) + +HORACIO + + Nobla koro + Nun chesis bati! Kara mia princo, + Adiau! Bonan nokton! La angheloj + Plej puraj al vi kantu dorman kanton!-- + Pro kio batas la tamburo? (Marsho post la sceno.) + +(Eniras Fortinbras, la senditoj de Anglujo kaj aliaj.) + +FORTINBRAS + + Kie + Farighis la terura dramo? + +HORACIO + + Kion + Vi volas vidi? Se ian malghojon + Au mirindajhon, tiam chesu serchi. + +FORTINBRAS + + Ho, sangaj faroj! Ho, fiera morto, + Kiela festo estas nun en via + Palac' eterna, se per unu fojo + Vi tiom da oferoj reghaj buchis? + +UNUA SENDITO + + Terura vido! Ni kun la sciigoj + El Anglolando venas tro malfrue. + Nun estas surdaj la oreloj, kiuj + Auskulti devus la raporton nian, + Ke la ordono estas plenumita, + Ke Rosenkranz kaj Güldenstern ne vivas. + Nu kiu al ni diros: mi vin dankas? + +HORACIO + + Li certe ne, se li ech estus viva; + Char li mortigi ilin ne ordonis. + Sed char rapide post la sanga faro + Revenis vi, (al Fortinbras) vi venke el Polujo, + (al la senditoj) Vi el Anglujo,--tial nun ordonu + Ke oni metu la mortintojn alte + Sur katafalkon antau la popolo + Kaj mi rakontos al la nesciantoj, + Kiele chio tio chi farighis. + Vi audos faktojn sangajn, nenaturajn, + Vi audos pri okazaj jughofaroj + Kaj pri mortigoj blindaj kaj pri mortoj, + Kauzitaj de perfido kaj de ruzo, + Kaj pri insidoj, kiuj returnighis + Kaj falis sur la kapon de l' krimuloj. + La tutan veron mi al vi raportos. + +FORTINBRAS + + Rapidas ni auskulti. Kaj kunvoku + La regnajn prezentantojn al kunveno! + Mi nun akceptas kun malgaja koro + Felichon mian. Sur la danan tronon + Mi havas rajtojn, mi ilin prezentos, + Char nun l' okazo tion chi postulas. + +HORACIO + + Pri tio ankau ion mi parolos; + Pri tio chi raportos mi la vochon + De tiu, kies vochon multaj sekvos. + Sed ni rapidu kun la elektado, + Char la spiritoj estas nun ankorau + Tre forte incititaj, kaj intrigoj + De malbonuloj povus nun facile + Elvoki malfelichojn kaj konfuzojn. + +FORTINBRAS + + Kvar kapitanoj portu sur la trono + La korpon de Hamleto: se li vivus, + Sur ghi li certe sidus la plej noble + Kaj la plej reghe. Che l' funebra iro + Aperu plene la parad' milita! + Forprenu nun la korpojn! Tia vido + Konvenus nur al kampo de milito. + Ordonu nun komenci la pafadon! + +(Funebra marsho. Chiuj foriras, forportante la mortintojn. Oni audas +pafadon.) + + + + + +KOLEKTO ESPERANTA APROBITA DE D^o ZAMENHOF + + +FRANCUJO.--HACHETTE kaj K^o, 79, Boul. St-Germain, Paris + + +LIVRES D'ÉTUDE + +Grammaire et Exercices de la langue Esperanto, par L. de Beaufront. 1 50 + +Corrigé de Grammaire et Exercices de la langue Esperanto, par L. de +Beaufront » 75 + +Commentaire sur la grammaire Esperanto, par L. de Beaufront 2 » + +Texte synthétique des règles, préfixes, suffixes, expressions de +l'Esperanto, traduction française en regard, par L. de Beaufront » 50 + +Thèmes d'application, _Lexicologie, Syntaxe, Formation des mots de +l'Esperanto_, vocabulaire des mots employés, par L. de Beaufront 2 » + +Cours commercial d'Esperanto, par Marissiaux 1 50 + +Corrigé des exercices du Cours commercial d'Esperanto, par +M. Marissiaux 1 » + +L'Esperanto en dix leçons, par Th. Cart et Pagnier » 75 + +Corrigés des Exercices de l'Esperanto en dix leçons, par Th. Cart et +M. Procureur » 50 + +Premières leçons d'Esperanto, par Th. Cart. » 30 + +Dictionnaire Esperanto-Français, par L. de Beaufront 1 50 + +Structure du dictionnaire Esperanto. _Réponse à beaucoup d'objections._ +(Teksto esperanta kaj franca), par L. de Beaufront » 30 + +Vocabulaire Français-Esperanto et Vocabulaire abrégé Esperanto-Français, +par Th. Cart, M. Merckens et P. Berthelot 2 50 + +Vocabulaire des mots spéciaux à la philatélie, par R. Lemaître » 40 + + +TEKSTOJ EN ESPERANTO + +Brueys et Palaprat. _Advokato Patelin_, tradukita de J. Evrot » 75 + +Devjatnin. _Verkaro._ 2 » + +Diversajhoj, rakontetoj tradukitaj de S^oj Lallemant kaj Beau. 1 25 + +Ekzercoj de Aplikado, _Leksikologio_, _Sintakso_, _Vortfarado +Esperantaj_, de L. de Beaufront. 1 » + +Esperantaj prozajhoj, de diversaj autoroj. 2 50 + +Fundamenta Krestomatio de la lingvo Esperanto, de D^ro Zamenhof. 3 50 + +Fundamento de Esperanto, de D^ro Zamenhof 3 » + +Godineau. _La Kolorigisto-aerveturanto._ » 30 + +Hamleto, dramo de Shakespeare tradukita de D^ro Zamenhof. 2 » + +Komercaj leteroj, de P. Berthelot kaj Ch. Lambert » 50 + +Kondukanto de l' interparolado kaj korespondado kun aldonita +Antologio Internacia, de Grabowski 2 » + +Kurso tutmonda, de E. Gasse. » 75 + +Labiche et Legouvé. _Cikado che Formikoj_, unuakta komedio » 60 + +La Fontaine. _Elektitaj Fabloj_, esperantigitaj de G. Vaillant » 75 + +La Komerca sekretario, de Ros Sudria. » 50 + +Leibniz. _Monadologio_, tradukita de E. Boirac. » 60 + +Maistre (X. de). _Vojagho interne de mia Chambro_, tradukita +de S. Meyer » 75 + +Matematika terminaro kaj krestomatio, de R. Bricard » 75 + +Molière. _L' Avarulo_, tradukita de S. Meyer » 75 + +---- _Don Juan_, tradukis Emile Boirac. 1 50 + +Norman. _Poshlibro Internacia_, por Aferistoj, Turistoj, K. C. 2 » + +Orzesko. _La interrompita kanto_, tradukita de Kabe. » 75 + +Perrault (Ch.). _Rakontoj pri Feinoj_, tradukitaj de +Sinjorino Sarpy. 1 » + +Pola Antologio, elektis et tradukis Kabe. 2 » + +Rakontoj kaj Fabeloj (el Esperantaj Prozajhoj) » 25 + +Sieroshevski (Vaclav). _La Fundo de l' mizero_, tradukita de Kabe » 75 + +Virgilio. _Eneido_, kantoj I et II, tradukita de D^ro Vallienne. » 60 + + + + +Kolekto Esperanta Aprobita de D-o Zamenhof + +A LA MÊME LIBRAIRIE + +Tutmonda Jarlibro Esperantista + +ENHAVANTA LA + +Adresarojn de D^ro ZAMENHOF + +1906 + +Cet annuaire paraît tous les ans dans le courant de mai. Il contient: +plus de 30000 adresses d'Espérantistes dans le monde entier, les +renseignements les plus complets sur les Sociétés de propagation, les +livres, les journaux, les publications de toute nature en Esperanto. + +Un volume grand in-16, broché ....... 3 fr. 50 + + * * * * * + +Internacia Scienca Revuo + +Revue mensuelle scientifique rédigée + +EN ESPERANTO + +Paraissant depuis le 1^er Janvier 1904 + +COMITÉ DE PATRONAGE: + + +Société française de physique, Société internationale des Électriciens, +MM. Adelsköld, Appell, d'Arsonval, Baudoin de Courtenay, Becquerel, +Berthelot, Bouchard, Brouardel, Deslandres, G^al Sébert, membres de +diverses académies. + + +RÉDACTION: + + P. FRUICTIER + _27, boulevard Arago, + PARIS_ + +ADMINISTRATION: + + HACHETTE & K^o + _79, boulevard Saint-Germain, + PARIS_ + + + ABONNEMENT ANNUEL + France 6 fr. 50 + Etranger 7 fr. + UN NUMÉRO: 60 centimes. + + * * * * * + +Mendelejev.--Provo de Kemia Kompreno de l' Monda Etero » 30 + +Ch. Richet.--La Spontanea Generado » 30 + + * * * * * + +742-06--Coulommiers. Imp. Paul BRODARD.--P7-06. + + + +Notoj de la tekstpreparinto: + +Mi translokigis la antaureklamojn che la fino de la teksto. Provizon +de mankaj punktoj kaj aliajn interpunkciajn shanghetojn mi faris sen +rimarkoj. Mi registris aliajn shanghojn per html-aj komentoj. + + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of Hamleto, by William Shakespeare + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK HAMLETO *** + +***** This file should be named 37279-8.txt or 37279-8.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + https://www.gutenberg.org/3/7/2/7/37279/ + +Produced by Andrew Sly, David Starner and the Online +Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net (This +book was produced from scanned images of public domain +material from the Google Print project.) + + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +https://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at https://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +https://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at https://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit https://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including including checks, online payments and credit card +donations. To donate, please visit: https://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + https://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. |