diff options
Diffstat (limited to '36526-0.txt')
| -rw-r--r-- | 36526-0.txt | 1106 |
1 files changed, 1106 insertions, 0 deletions
diff --git a/36526-0.txt b/36526-0.txt new file mode 100644 index 0000000..fe99b76 --- /dev/null +++ b/36526-0.txt @@ -0,0 +1,1106 @@ +The Project Gutenberg EBook of Legendy i pieśni ludu polskiego nowo odkryte +by Wacław Aleksander Maciejowski + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: Legendy i pieśni ludu polskiego nowo odkryte + +Author: Wacław Aleksander Maciejowski + +Release Date: June 26, 2011 [EBook #36526] + +Language: Polish + +Character set encoding: UTF-8 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK LEGENDY *** + + + + +Produced by Ewa "czupirek" Jaros (this file was created +from images generously made available by CBN Polona - +http://www.polona.pl) + + + + + ++-----------------------------------------------------------+ +| UWAGI DO WYDANIA ELEKTRONICZNEGO | +| | +| W tekście zachowano oryginalną ortografię i interpunkcję, | +| nawet w przypadkach, gdy różniły się one od współcześnie | +| obowiązujących. Poprawiono jednak kilka błędów, które | +| wyglądały na omyłki drukarskie. Wprowadzono w ten sposób | +| następujące zmiany: | +| | +| - s. 10: _Zeby_ zmieniono na: _Żeby_ | +| - s. 14: _kwiatyszku_ zmieniono na: _kwiatuszku_ | +| - s. 14: _Weż_ zmieniono na: _Weź_ | +| | +| Wszystkie przypisy pochodzą od autora, tj. znajdowały się | +| w tekście oryginalnym. | ++-----------------------------------------------------------+ + + + + + =LEGENDY I PIEŚNI= + =LUDU POLSKIEGO NOWO ODKRYTE.= + + PODAŁ DO DRUKU + + Wacław Alexander Maciejowski. + +Oddruk z Biblioteki Warszawskiéj z miesiąca Maja 1860 roku. + + WARSZAWA. +w Drukarni Gazety Codziennéj, przy Ulicy Daniłowiczowskiéj, N. 619. + 1860. + + + + + + +POGLĄD. + + +Z wdzięcznością wspomniony przezemnie w wydawanéj +obecnie Historyi prawodawstw słowiańskich[1], p. Mateusz +Gralewski, rodem z Mazewa, pisał do mnie dnia 9 listopada +1859 r. i 1 stycznia 1860 r. ze wsi Żytnogór pod +Białocerkwią na Ukrainie, gdzie obecnie zostaje, list następującéj +treści: + +Biblioteka Warszawska z r. b. za miesiąc sierpień +w odcinku „Wiadomości literackie” zrobiła wezwanie do +ziemian, o podanie skutecznéj pomocy w zbieraniu pieśni, +melodyj do nich, przysłów, podań, zwyczajów i charakterystyki, +również o zwrócenie uwagi na rozmaitość ubiorów, +zabudowań, narzędzi, sprzętów rolniczych, i o przechowanie +ich w rysunkach. + +Czas potemu wielki, bo zmiany w naszym kraju olbrzymim +krokiem postępują naprzód. Kto przed kilkunastu laty +oglądał nasz kraj, już dziś w wielu okolicach +zupełnie go nie pozna. Oczynszowanie zmieniło fizyonomią +wiosek, i wprowadza do kmiecych domów nowe zwyczaje +i obyczaje. Miałem sposobność przekonać się +o tém w Mazewie, i spostrzeżenia moje w tym względzie +już są znano panu z mego opowiadania. + +Przemiany dotychczasowe, małe są w porównaniu +do zmian, jakie mają zajść na całym obszarze Polski: +i wiele, wiele uroni się z przeszłości, jeżeli już dziś szczerze +nie zaczną pracować nad zachowaniem jéj pamiątek. +A lud nasz, bogata to kopalnia nauki. Wprawdzie powtarza +to z nas wielu, i niebrak nam na chęci, ale brak zamiłowania +przedmiotu. + +Lud najniższa warstwa społeczeństwa, a główna +podstawa każdéj narodowości i fundament bytu państwowego, +za mało zajmuje u nas umysły pracujące dla dobra +ogółu. Są tacy, co podają nam obszerne, głębokie +wiadomości o krajach od nas oddalonych, a uwagi nie +zwracają na rzeczy, które im się same przed oczy nasuwają. +W obecnym czasie, inaczéj tego nazwać nie można, +jak roztargnieniem umysłu. + +Lud nasz bardzo mało jest znany. Niektórzy oprawiają +go w ramy sielankowości, inni pogardliwie nań patrzą. +A zaiste, lud ten jest taki, jak go wychowała szlachta: +są w nim wady i błędy, jakie ona posiada, jest i cnota +wysoka. Znam niewiasty wiejskie pełne świątobliwości, +i kmieci pełnych prawości i ducha Bożego. + +Przed parą laty osiadłem na wsi, by śród ludu żyjąc +lepiéj go poznać. Zacząłem od spisywania pieśni i piosneczek. +Pieśniami lud nazywa religijne, piosneczkami +zaś światowe. Zebrałem i kilka modlitw. Okoliczności +przeniosły mię potém do miasta, i niestety, musiałem +zaniechać myśli napisania kroniki rocznéj Mazewa, +którym się pan tak po ojcowsku opiekujesz. Sądzę że +byłaby to księga nader zajmująca, bobym w niéj pomieścił +uroczystości kościelne i domowo, sprawy dworu, plebanii, +szkoły, karczmy, kompanie odpustowe a głównie +częstochowską, odbywające się kwesty zakonne i dziadowskie, +chodzenia na jarmarki, brackie zgromadzenia, +chrzciny, swaty, miłość i zaloty młodzieży, poetyczne zaręczyny, +symboliczne wesela, uczty pogrzebowe, zbieranie +podatków, narady gminu, historye rodzin włościańskich, +stosunki sąsiedzkie, opowiadania o przeszłości, +teraźniejsze pojęcia, myśli o przyszłości, miejscowe podania, +wieści ze świata, gawędy kobiece, leki, zabobony, +gusła: zresztą cobym tylko widział, usłyszał i zdążył +przenieść na papier. Byłaby to księga ogromna, praca nad +nią ciągła, ale praca, jakiéj nie zastąpi na tém polu żadna +inna: bobyśmy z żywego źródła poznali opinią ludową, +i widzieli przynajmniéj jednéj okolicy występki i cnoty, +stopień oświaty i duch kierowniczy. + +Są myśli piękne w zebranych przezemnie pieśniach +i piosneczkach, w części nieznanych, ale o wiele piękniejsze +są ich melodye, bo jak lud mówi: „pieśni i nuty uczą +się od morskich syren ludzie nadbrzeżni, a od nich dopiéro +reszta na świecie.” Więc nie są one układane, ale +płyną z poza świata naszego. Ludzie zwyczajni nie są +ich w stanie utworzyć! Samo to określenie +początku pieśni, ileż ma w sobie poezyi!” + +Tyle z listu p. Gralewskiego wyczytałem. + +Winienem dla zrozumienia rzeczy dać czytelnikowi +niektóre objaśnienia. Wspomniana w liście wieś Mazew +jest dużą, w powiecie łęczyckim leżącą osadą wiejską, +którą syn mój wziął od rządu w długoletnie posiadanie. +Wieś ta w Bibliotece Warszawskiej[2], historycznie przezemnie +opisana, sięga wieków bardzo odległych. Kiedym +do niéj r. 1845 pierwszy raz przybył, dopytywałem się +zaraz u tamecznego ludu o dawne podania, pieśni, klechdy +i t. p. Nie mogłem atoli nic z niego wydobyć. Zbywano +mnie krótko, że nic podobnego tu nie ma, że tutejszy +lud nie ma dawnych, lecz śpiewa dzisiejsze, które gdzie +posłyszy, pieśni. Nie wierzyłem temu, lecz nie było rady +dojść do wątku rzeczy i odgadnąć prawdę. P. Mateusz +Gralewski, rodak mazewski, doszedł jéj. Mieszkając razem +po swym z Kaukazu powrocie przez czas niejaki we wsi +z miejscową włościanką Honoratą zamężną Budnerową +swą siostrą, spisał tak z ust jéj, jak i przyjaciółek tejże +Katarzyny Kraszewskiéj i Marcinowéj Kińskiéj, również +włościanek mazewskich, ogłoszone tu drukiem legendy +i pieśni. Od śpiewaczek więc a nie od śpiewaków usłyszał +je: drugich, bowiem, jak mi pisze, trudno dziś +w Polsce dopatrzeć. Nie śpiewają oni chyba w karczmach +i to zwyczajne, na uwagę mało zasługujące piosenki. + +W końcu winienem dodać, że pieśni, które do druku +podaję, będąc wiernym ludu wyrazem, mają archaizmy, +które przypiskami starałem się objaśnić. Niedostaje im +nuty, która, sądząc po ich wątku, musi być bardzo stara +i oryginalna. Warto, ażeby kto z lubowników muzyki ludowéj +przejechał się na miejsce, i o nią wymienionych +wyżéj śpiewaczek popytał. + + + + +I. PIEŚNI czyli LEGENDY. + + +1. O MŁODÉJ GRZESZNICY. + +A w sobotę po obiedzie +Chodził Pan Jezus po kolendzie, +I napotkał dziewkę w lesie, +A ta dziewka wodę niesie. +„Dziewko, dziewko, daj téj wody, +Ochłodzę się z téj ochłody.” +-- „Jabym, Panie, wody dała, +Ale z drzewa liścia napadała, +Kiéj nieczysta.” -- „Dziewko, dziewko, +Kiejbyś ty taka była czysta, +Jak ta woda przezroczysta! +Trojeś dziatków porodziła +I w téj wodzie potopiła, +I samaś się w niéj umyła. + Dziewka się tak przelękła, +Na kolana aż uklękła. -- +„Dziewko, dziewko, nie lękaj się, +Do kościoła, spowiadaj się, +Do kościoła, do spowiedzi, +A siedzi tam kapłan Boży.” + Dziewka próg przestępuje, +Ziemia się pod nią rozstępuje. +Tam się długo spowiadała, +Aż się w proch rozsypała. +I przyjechał coś za pan, +W takiéj postaci jak szatan. +I złapał ci ją za włosy, +Wrzucił ci ja w grób najgłębszy. +Trzydzieści lat trzy płynęło, +Wyrosła na niéj mogiła, +Wyrósł ci na niéj róży kwiat +I zapłakał jéj cały świat. +Wyrosła na niéj lilija, +Zapłakała matka miła. +„Matko miła nie płacz ty mnie, +Masz tam w domu jeszcze ich dwie, +Karz je tam lepiéj jako mnie: +Boś ty mnie źle karała, +W wszelkim mym grzechu ostała.” + + +2. O DUSZACH. + + Wstały dusze, zapłakały. + I na smętarz zawołały: +„Smętarz, smętarz, przyjmij ty nas, +Bo Pan Jezus nie wié o nas”. +-- „A wyśta się nie słuchały, +W wszelkim grzechuśta ostały”[3]. + Wstały dusze, zapłakały, + I na kościół zawołały: +„Kościół, kościół, przyjmij ty nas, +Bo Pan Jezus nie wié o nas”. +-- „A wyśta się nie słuchały, +W wszelkim grzechuśta ostały.” + Wstały dusze, zapłakały, + I na ziemię zawołały: +„Ziemio, ziemio, przyjmij ty nas, +Bo Pan Jezus nie wié o nas”. +-- „A wyśta się nie słuchały, +W wszelkim grzechuśta ostały.” + Wstały dusze, zapłakały, + I na lasy zawołały: +„Lesie, lesie, przyjmij ty nas, +Bo Pan Jezus nie wié o nas”. +-- „A wyśta się nie słuchały, +W wszelkim grzechuśta ostały.” + Wstały dusze, zapłakały, + I na ogień zawołały: +„Ogień, ogień, przyjmij ty nas, +Bo Pan Jezus nie wié o nas”. +-- „A wyśta się nie słuchały, +W wszelkim grzechuśta ostały.” + Wstały dusze, zapłakały, + I na wodę zawołały: +„Wodo, wodo, przyjmij ty nas, +Bo Pan Jezus nie wié o nas”. +-- „A wyśta się nie słuchały, +W wszelkim grzechuśta ostały.” + Wstały dusze, zapłakały, + I na obłok zawołały: +„Obłok, obłok, przyjmij ty nas, +Bo Pan Jezus nie wié o nas”. +-- „A wyśta się nie słuchały, +W wszelkim grzechuśta ostały.” + Wstały dusze, zapłakały, + I na piekło zawołały: +„Piekło, piekło, przyjmij ty nas, +Bo Pan Jezus nie wié o nas.” +A tam w piekle radzi byli, +I na szerz drzwi otworzyli. +Ten najstarszy paszczę rozdarł, +Wszystkie duszyczki poźreć chciał. +A one się tak przelękły, +Na kolana aż uklękły. +„Najświętsza Panno ratuj nas, +Bo Pan Jezus nie wié o nas”. + Najświętsza Panna usłyszała, + Czém najprędzéj przybieżała, + Płaszczykiem je swym odziała: +„Pietrze, Pawle, pójdź po klucze, +Roztwórz wrota, puść te dusze.” + + +3. O GRZESZNIKACH. + +O święta Polsko, co słychać o tobie, +Śliczne klejnoty utraciłaś sobie. +Ziemia teraz nie rodzi, jak przedtém rodziła, +Czy jéj zakazano, czy się wypleniła? +Ni jéj zakazano, ni się wypleniła. +Bo sama przez się nie będzie rodziła. +Bo przedtém stary lud brzydził się czartami, +Teraz młode dziatki liczą[4] tysiącami. +I liczy, liczy, chodzi po ulicy, +Ojciec, matka słyszy, rózgą nie oćwiczy. +Żebyś ty matko rózgą dziatki siekła, +Wybawiłabyś swoją duszę z piekła. +Ale ty matko rózgi na dziatki żałujesz, +W piekle na siebie smołę gotujesz. +Matka u córki miejsca nie zagrzeje, +Bo się w jéj domu złe przekleństwo dzieje. +„Oj córko, córko, gdzieś tego nawykła[5], +Bodajżeś była w mym żywocie znikła. +Wykarmiłam cię swojemi piersiami, +Co spojrzę na ciebie, zaleję się łzami.” +Brat swego brata domu nie nawidzi, +Bo się bogaty ubogiego wstydzi. +„Oj bracie, bracie, nie wstydźma się siebie, +Na tamtym świecie przyjdziema do siebie.” +Siostra u siostry domu nie nawidzi, +Bo się bogata za ubogą wstydzi. +„Oj siostro, siostro, nie wstydźma się siebie. +Na tamtym świecie przyjdziema do siebie. +Oj siostro, siostro, pamiętaj na moje sierostwo, +Nędzić[6] mię biéda, biéda i ubóstwo”. +Siostra uboga na niebie króluje. +Siostra bogata w piekle się gotuje. +Przyszedł ojciec do syna, prosi o wspomożenie, +Syn na ojca spojrzał, złe na nim odzienie. +„Oj synu, synu, masz wszystkiego dosyć, +Nie odrzekajże się tego chleba prosić.” +Idą ci tam idą te anielskie wody, +Prosi się syn u ojca o kropelkę wody. +„Oj synu, synu, choćbym ci dał cale morze, +Już tobie synu w piekle nie pomoże”. +O Boże, Boże z nieba wysokiego, +Racz nie opuszczać ojca ubogiego. + + +4. O SIEROCIE I MACOSZE. + + Chodziła sierota po wsi, + Obsiedli[7] ją źli psi. + Nie umiał się kto obrać[8] + Sieroteczkę ognać. + Obrał ci się obrał + Sam Pan Jezus z nieba, + Kawałeczkiem chleba. + „Oj sieroto gdzież ty idziesz?” + -- „Idę stukać, pukać, + Mojéj matki szukać.” + -- „Ty tam matki nie znajdziesz, + Bieżże na zielony smętarz, + Twoja matka leży + Prosto w wielki ołtarz.” +--„Kto tam chodzi po moim grobie?” +„Ja, matulu, puśćcie mnie do siebie.” + -- „Cóż sa[9] będziesz jadła, + Cóż sa będziesz piła?” + „Będę piasek jadła, + A wodeczkę piła.” + -- „Bieżże do swojéj macochy, + Niech ci koszulę wypierze.” + -- „A jak ci mi pierze, + Na pół ze mną (_tak_) zedrze. + A jak ci mię myje, + Nakręca mi szyję; + A jak ci mię czesze. + Po ziemi mię wlecze; + A jak ci mię plecie[10], + Izbę mną zamiecie. + Swoim dzieciąteczkom + Jagiełki w mleczku gotuje, + A mnie sieroteczce + Jeno w skorupeczce, + Jeszcze nie wiele!.... +Swoim dzieciąteczkom chleba z masłem daje, +A mnie sieroteczce umacza w popiele. +Swoim dzieciąteczkom na łóżeczku ściele, +A mnie sieroteczce barłożku nie wiele. +Swoim dzieciąteczkom poduszeczki ściele, +A mnie sieroteczkę płachetką odzieje.” + Oj przyszło, przyszło dwóch aniołków z nieba. +Wzięli sierotkę na rączkach do nieba; +Oj przyszło, przyszło dwóch czartów z piekła, +Porwali na pazurach macochę do piekła; +Posadzili ją na żelaznym stolcu, +Dali jéj pić smoły, siarki, w opalonym garcu. +„Żeby ja się na tenta świat wróciła, +Nie takby ja sierotce życzyła[11]. + Nóżkibym umyła, + A brudbym wypiła. +Już nie rychło, nie rychło, już się zamkła klamka, +Mogłaś wtedy życzyć, kiedyś była matka. + + +5. PIEŚŃ O Św. HELENIE. + +Święta była, święta Halina, +Szukająca[12] świętego syna, +I napotkała zieloną łączkę, +A na téj łączce troje żydowie. +„Wyście żydowie Boga-ście męczyli.” +-- „O nie my, nie my, starsi tam byli. +Widzisz ty Halino wysoką górę, +A na téj górze klasztor fundują, +A w tym klasztorze trzy groby stoją: +W piérwszym grobie Pan Jezus leży, +A w drugim grobie Matka Najświętsza, +A w trzecim grobie święty Jan klęczy. +Przed Panem Jezusem organy grają, +Przed Matką Najświętszą świece się palą, +Przed świętym Janem lilija kwitnie, +A z téj lilij ptaszek wylata: +Nie jestto ptaszek, tylko syn Boży, +Co sie narodził na ten świat Boży. + + +6. PIEŚŃ O OBRAZIE N. P. M. CZĘSTOCHOWSKIÉJ. + +Święty Łukasz anielista[13] +Prosił Boga Jezu-Chrysta, +Żeby obraz wymalować, +I cześć, chwalę Bogu oddać. +Malował go czas nie mały, +Dwadzieścia lat cztéry były, +Nie mógł ci go wymalować, +Aż się musiał nad nim zdrzymać. +Najświętsza Panienka przemówiła, +Aż Łukasza obudziła: +„Wstań Łukaszu spracowany, +Już twój obraz malowany. +Zaprzągajcie konie, woły. +Weźcie obraz do Częstochowy. +Wieźcie go tam przez ciemny las[14], +Bo tam słońca nigdy nie masz. +Wieźcież go tam na góreczkę, +Na zieloną muraweczkę. +Na zieloną, na zieloną, +Co tam nigdy nie sieczoną. +Będą ci tam z każdéj strony, +Będzie obraz uwielbiony. +Ślepi, chromi, trędowaci, +A sam Pan Bóg z nieba płaci. +Płaci, płaci, płaci jeszcze, +Kto nawiedzi święte miejsce, +Kto nawiedzi obraz czysty, +W niebie odpust wiekuisty.” + Czterech zbójców przyleciało, +Obraz święty szarpać chciało, +„Stójcie zbójcę, nie szarpajcie, +Bo tu marnie wyginiecie.” +A zbójce się tak polękali, +Aże krzyżem popadali. +A tam w piekle karę dają, +Octem, żółcią napawają. +A tam w piekle ścielą łoże +Ostre brzytwy, szydła, noże[15]. + + + + +II. MODLITWY. + + +1. MODLITWA PORANNA. + +Stoi rószczka kwitnąca, +Przed Panem Jezusem widząca. +Widzę Cię, mój Jezu, przez kapłańskie ręce, +Kapłan Pana Jezusa piastuje, +Moja się dusza raduje. +Raduj się raduj duszo w ciele +Ku lekkiemu skonaniu, +Ku dusznemu zbawieniu. +Ja pójdę we drzwi, +Pan Jezus na mnie wejrzy. +Najświętsza Panienka siedzi za stolikiem, +Przed nią zloty kielich stoi. +Kto te kielichy pijać będzie. +Będzie się Bogu ofiarować. +Najświętsza Panienka poszła do Ogrójca, +Napadła[16] świętego Jana. +„O Janie, a mój Janie, +Nadałeś mi smutku i żałości! +A ten smutek przysięgać będzie, +Na wiek wieków z nami będzie.” +-- „Najświętsza Panienko, gdzież idziesz?” +„Do tych, co rano śniadają, +Co krzywo przysięgają.” +--„Najświętsza Panienko, odpuść im.” -- +„Nie odpuszczę, aż pójdą po cierniu kolącym, +Po kamieniu gorącym”. +Przybądź nu ratunek Święty Ojcze Antoni, +Niech przed Bogiem Twoja prośba broni. +I niech z Bogiem, z Duchem w niebie, +Mam przy sobie Ciebie, +Aż na wieki wieków. Amen. + + +2. DRUGA MODLITWA PORANNA. +(W piątek i w niedzielę śpiewywana). + +Przed świtaniem kurzy[17] pieli, +Usłyszeli Matkę Bożą; +A ona szła rajską drogą, +Niesła księgi na lewicy, +A Jezusa po prawicy. +Napotkała Ewanieliją: +„Gdzie to idziesz Panno Maryo?” +-- „Do kościoła na jutrznią, +Z jutrzni na ranną mszą. +Z rannéj mszy na wielką.” + +Kto tę modlitwę będzie mówił w piątek do kośnicy, +w niedzielę do rannéj mszy, nie będzie ten w piekle +gorzał, ani w wodzie tonął. Amen. + + +3. MODLITWA WIECZORNA. + +Idę ja spać, +Nie mam sobie co posłać, +Pościelę sobie świętą Anielę[18], +Świętym się krzyżem odzieję. +Ciebie się czarcie nie boję, +Pójdę pod Bożą mękę, +Wezmę sekwię[19] w rękę. +Tyś moja obrona +Z ciężkiego kamienia. +Ustąpcie wszyscy źli +Z czterech kątów, piąte drzwi. +Będzie tu Najświętsza Panna nocowała +Z anielami, dziewicami. +Otworzył się nowy grób, +Wejrzał na mnie sam miły Bóg: +„Czego pożądasz grzeszny człowiecze?” +-- „Pożądam lekkiego skonania, +A po śmierci dusznego zbawienia.” +Przybądź na ratunek święty ojcze Antoni[20]. + + +4. DRUGA MODLITWA WIECZORNA. + +Idę ja spać, +Nie może mi się nic złego stać. +Pan Jezus mię chrzci. +Najświętsza Panienka miłowała, +Święta Anna wianki zmiatała. +Moja Panno wierna mocy, +A strzeżże mię do północy, +Matka Boska do świtania, +A Pan Jezus do skonania. Amen. + + +5. TRZECIA MODLITWA WIECZORNA. + +Święty Antoni, kochany patrunie, +Ty Pana Jezusa najmilszy piastunie, +O piastuj, proszę cię, grzeszną duszę moją, +Którą Ci oddaję pod opiekę Twoją. +Jezus mój drogi stoisz przy drodze, +Rozpięty srodze. +Przy śmierci mojéj +Strzeż duszy mojéj, +Strzeż mię do końca, +Bądź mi obrońca. +Bądź w pogotowiu +W mojemu zdrowiu. +Kto się zasadzi[21], +Zły człek nie wadzi, +Jest anioł ze mną +I stróż przedemną. +Cześć Bogu, chwała na wysokości! +O Jezu mój najukochańszy, +O kwiatuszku najśliczniejszy, +Oblubieńcze mój kochany, +Nadareście[22] spodobany! +Nie opuszczaj służebnice, +Weź odemnie moje serce, +Abym Cię miłowała, +Z tobą wiecznie królowała. +Mieszkał tu sam Pan Bóg święty, +Z wszystkiemi świętymi +Aniołami Bożymi. Amen. + + +6. MODLITWA DO Św. ANIOŁA STRÓŻA. + +Mój Jezu najsłodszy! +Spij ze mną we dnie i w nocy, +Kiedy spisz, duszyczka moja czuje, +Serce się raduje. +Aniele Boży Stróżu! +Odstąp czarcie przeklęty, +Bo tu mieszka anioł święty. +Aniele święty, kochanie moje, +Tobie ci się oddaję +Pod opiekę Twoją, +Żebyś mię strzegł, rządził, bronił, +I do żywota wiecznego doprowadził. Amen. + + +7. MODLITWA O USKROMIENIE[23]. + +Najświętsza Panienka synka miała. +Do kościołka z Nim bieżała. +Do kościołka na ranną mszą, +A z rannéj mszy na wielką mszą, +A z wielkiéj mszy na nieszpory, +A z nieszporów do Bożego stołu. +A ten stół pozłacany, +Sam Pan Jezus siedział na nim. +Żebyś mi dał Boże z téj główki uskromienie. +Pietrze, Pawle, bieżcie powiadajcie +Małemu, dużemu, + +Kto tę modlitwę będzie mówił w piątek i w niedzielę, +będą mu sie rajskie wrota rozpierały, a piekielne +zamykały aż na wieki wieków. Amen. + + + +8. MODLITWA DO Św. BARBARY. + +Swięta Barbaro, perło Jezusowa. +Któraś grzesznica do nieba gotowa, +Przybądź konającemu, +Do śmierci smutnemu. +O Jezu, Jezu, Tyś nadzieja moja, +O wieszże dobrze, że ja sługa Twoja. +Służę ci, służę, służyć obiecuję, +Na tym tu świecie z Tobą rezentuję[24]. +Światło miłości, +Światło przebiegłości. +Jak ci moja dusza będzie z ciała wychodziła, +Proście, Michale, żeby nie zbłądziła. +Michale Archaniele, nie podajcie jéj ta +Na czartowskie płomienie. +Kiedy sam Pan Jezus na prawicy siędzie. +Czarci ustąpcie, bo nie o was rada[25]. +Czarci ustąpili, zawołali „biada!” +O sędzio sprawiedliwy! +Narodził się Jezus u Matki świętościwéj. +O Matko świętościwa, +Jeszczem ci takiéj męki nie widziała, +Jak ją teraz widzę. +Do krzyża przybitego, +Octem, żółcią napojonego! +Ą cóż to ta w mojém sercu czuję, +Że kapłan Pana Jezuska piastuje. +Piastujże, piastuj aż na wieki wieków. Amen. + +Kto tę modlitwę będzie odmawiał trzy razy na +dzień do świętéj Barbary, nie będzie umierał przez[26] +jéj ofiary. + + +9. POWITANIE MIESIĄCA NA NOWIU[27]. + +Witam cię witam miesiącu, +Niebieski dziedzicu. +Tobie światło, z gwiazd korona, +A mnie zdrowie i fortuna. +Witam cię, witam miesiącu nowy, +Żeby nas nie bolały głowy. +Zdrowaś Marya i t. d. + + + + +PRZYPISY: + + +[Przypis 1: Patrz tom III, str. 366, w przypisie 3.] + +[Przypis 2: Rok 1857, tom I, str. 269.] + +[Przypis 3: Odpowiada na prośbę dusz cmentarz.] + +[Przypis 4: Klną.] + +[Przypis 5: Nauczyłaś się.] + +[Przypis 6: Dokucza.] + +[Przypis 7: Napadli.] + +[Przypis 8: Nie chciał się nikt podjąć.] + +[Przypis 9: Tu.] + +[Przypis 10: Splata włosy.] + +[Przypis 11: Opiekowała się nią.] + +[Przypis 12: Gdy która szukała.] + +[Przypis 13: Ewangelista.] + +[Przypis 14: Głębokie lasy otaczały niegdyś Częstochowę.] + +[Przypis 15: Cztery te wiersze są waryantem téjże pieśni.] + +[Przypis 16: Zastała tam.] + +[Przypis 17: Koguty.] + +[Przypis 18: Ewangelią.] + +[Przypis 19: Relikwie.] + +[Przypis 20: Następuje takież samo co w powyższéj modlitwie +zakończenie (kto tę modlitwę będzie mówił i t. d.).] + +[Przypis 21: Czatuje na mnie.] + +[Przypis 22: Bardzo, nader, wielce.] + +[Przypis 23: Niezrozumiały mi wyraz.] + +[Przypis 24: Rezyduję, mieszkam.] + +[Przypis 25: Bo nie nad wami Bóg swą pieczę rozciąga.] + +[Przypis 26: Bez.] + +[Przypis 27: Bardzo stara pieśń, zabobon ludu wiernie wyrażająca.] + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of Legendy i pieśni ludu polskiego nowo odkryte +by Wacław Aleksander Maciejowski + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK LEGENDY *** + +***** This file should be named 36526-0.txt or 36526-0.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + http://www.gutenberg.org/3/6/5/2/36526/ + +Produced by Ewa "czupirek" Jaros (this file was created +from images generously made available by CBN Polona - +http://www.polona.pl) + + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +http://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need, are critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at http://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +http://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at http://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit http://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including checks, online payments and credit card donations. +To donate, please visit: http://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + http://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. |