1 files changed, 2009 insertions, 0 deletions

diff --git a/36418-8.txt b/36418-8.txt
new file mode 100644
index 0000000..00a8a8a
--- /dev/null
+++ b/36418-8.txt
@@ -0,0 +1,2009 @@
+The Project Gutenberg EBook of Voetbal-Sport: over haar voor- en nadeelen,
+eenige harer strijdvragen en haar rationeele beoefening, by Jac. Samson
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Voetbal-Sport: over haar voor- en nadeelen, eenige harer strijdvragen en haar rationeele beoefening
+
+Author: Jac. Samson
+
+Release Date: June 13, 2011 [EBook #36418]
+
+Language: Dutch
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK VOETBAL-SPORT: OVER HAAR ***
+
+
+
+
+Produced by The Online Distributed Proofreading Team at
+http://www.pgdp.net
+
+
+
+
+
+  +----------------------------------------------------------------+
+  |                                                                |
+  |                 OPMERKINGEN VAN DE BEWERKER:                   |
+  |                                                                |
+  | De tekst in dit bestand wordt weergegeven in de originele,     |
+  | verouderde spelling. Er is geen poging gedaan de tekst te      |
+  | moderniseren.                                                  |
+  |                                                                |
+  | Bladzijde-nummering is verwijderd. Afgebroken woorden aan het  |
+  | einde van de regel zijn stilzwijgend hersteld. Voetnoten zijn  |
+  | verplaatst naar het eind van de alinea met de verwijzing.      |
+  |                                                                |
+  | Overduidelijke druk- en spelfouten in het origineel zijn       |
+  | gecorrigeerd. Variaties in spelling zijn behouden.             |
+  |                                                                |
+  | In het origineel cursieve tekst is weergegeven als _cursief_.  |
+  | Vette tekst is weergegeven als #vet#.                          |
+  |                                                                |
+  | In het boek worden lage en hoge aanhalingstekens gebruikt.     |
+  | Deze dubbele aanhalingstekens zijn in dit e-boek aangegeven    |
+  | als »aanhalingstekens«.                                        |
+  |                                                                |
+  | Aan het eind van dit e-boek volgt een overzicht van de         |
+  | aangebrachte correcties.                                       |
+  |                                                                |
+  | De illustratie is beschikbaar bij de html-versie van dit       |
+  | e-boek op http://www.gutenberg.org                             |
+  |                                                                |
+  +----------------------------------------------------------------+
+
+                                                        _Prijs 25 Cent._
+No. 28 Sport-Bibliotheek.
+
+
+
+
+                             Voetbal-Sport
+
+                               OVER HAAR
+                           Voor- en Nadeelen
+
+                              EENIGE HARER
+                              Strijdvragen
+
+                                EN HAAR
+                         Rationeele Beoefening
+
+
+                                  DOOR
+
+                              JAC. SAMSON.
+
+                             [Illustratie]
+
+                       BAARN.--J. F. VAN DE VEN.
+
+                           Echt Victoriawater
+                             OBERLAHNSTEIN
+
+
+
+
+_Bij den Uitgever dezes verschenen:_
+
+
+                           ROMANS.
+
+                                                Ing.    Geb.
+
+  Robert Hichens, #De Stem van het Bloed#     f 2.90  f 3.50
+
+  Horace Annesley Vachell, #Haar Zoon#        » 1.50  » 1.90
+
+  Attie Nieboer, #'t Witte Huiske#            » 1.50  » 1.90
+      Tweede goedkoope druk.
+
+  #'n Deil Rêmans van Hanje van Mie.#
+      D'n jong van Raemaekers hêt'er de
+      puppekes bij geteikend                     Prijs 75 Ct.
+
+
+                           POËZIE.
+
+                                                Ing.    Geb.
+
+  E. H. du Quesne-Van Gogh. #Gedichten#       f 0.90  f 1.25
+
+    »        »   #Volkslied en Volksdicht#    » 0.90  » 1.25
+
+    »        »   #Bretonsche Liederen#        » 0.90  » 1.25
+
+              *       *       *       *       *
+
+  _Van dezelfde Schrijfster:_
+
+  #Opstellen over Opvoeding#                 Ingenaaid 60 Ct.
+
+
+                           GIDSEN.
+
+  Dr. J. van Bergen, #In Zwitserland#                 f 1.50
+
+  #Gids voor Brussel en hare Voorsteden.#
+      Met plattegrond                                  50 Ct.
+
+  T. Pluim, #Geïll. Gids voor Baarn en Omstreken#      25  »
+
+  #Wandelkaart van Baarn en Omstreken#                 25  »
+
+
+
+
+                             VOETBAL-SPORT
+
+                               over haar
+                           VOOR- EN NADEELEN
+
+                              eenige harer
+                              STRIJDVRAGEN
+
+                                en haar
+                         RATIONEELE BEOEFENING
+
+
+                                  door
+
+                              JAC. SAMSON
+
+
+                        BAARN--J. F. VAN DE VEN
+
+
+       BOEK-, COURANT- EN STEENDRUKKERIJ, G. J. THIEME, NIJMEGEN.
+
+
+
+
+INHOUD.
+
+
+                                                    Bladz.
+
+  Voorwoord                                              5
+
+  Inleiding                                              7
+
+  Het voor en tegen van voetbal                          9
+      Voordeelen                                        10
+      Nadeelen                                          18
+
+  Eenige strijdvragen                                   31
+
+  Wenken voor een gezonde beoefening van voetbal        40
+
+
+
+
+VOORWOORD.
+
+
+Dit werkje is ontstaan uit een streven naar practische kennis van wat
+om ons is. Het is geschreven voor voetballers en voor niet-voetballers,
+maar vooral voor de eersten. Aan niet-voetballers zal het hoop ik
+duidelijk maken, dat voetbal nog iets anders is, dan het »met een
+echt jongensachtig enthusiasme achter een bal aanhollen en er tegen
+trappen«, dat voetbal is: iets moois, iets gelukkigs in het leven van
+vele en nog eens vele jonge menschen. Maar voor de voetballers zelf
+zal het een aanmoediging zijn, om te trachten hun spel bewust te leeren
+spelen en het te veredelen, een waarschuwing vooral, om te waken tegen
+overdrijving en ander kwaad, dat in hun sport zou willen binnensluipen
+of reeds binnengeslopen is, en ten slotte een raadgever voor een
+rationeele en dus gezonde beoefening van voetbal. Moge deze kleine
+studie door vele voetballers gelezen worden, hen tot eigen onderzoek
+aansporen en er zoo toe bijdragen, de voetbalsport voor hen te doen
+zijn: een zegen in hun jonge leven.
+
+  _Gouda_, 30 April 1910.
+                                                          Jac. Samson.
+
+
+
+
+INLEIDING.
+
+
+Voetbal!--Dat woord kent ieder. Maar niet ieder kent het voetbal zelf.
+Er zijn er die het wel eens gezien, er over gehoord of gelezen hebben.
+Maar die weten niet wat voetbal is, hoewel velen het denken.
+
+Men moet, jong zijnde, het spel zelf hebben beoefend, men moet het wezen
+der voetbalsport hebben doorgrond, om volkomen te kunnen beseffen: het
+nut, dat het heeft gesticht en nog zal stichten, onder onze jonge
+menschen.
+
+Wat de beteekenis van voetbal is in vele levens, zal ik u straks
+duidelijk trachten te maken, voor zoover dat ten minste mogelijk is, als
+ik overga tot de behandeling van het voor en tegen, maar allereerst zal
+ik u den natuurlijken weg wijzen, waarop de jongen er toe komt, het
+voetbal te gaan beoefenen.
+
+De geestelijke ontwikkeling eischt van hem, van jongs af aan, »een lang
+achter elkaar zitten« op de schoolbanken en een voortdurend geleer in
+vakken, waarvoor hij nu nog nagenoeg niets voelt, die hem tenminste geen
+intense vreugde brengen. Dat alles is nu eenmaal niet anders. Maar dan
+moet de jeugd ook een tegenwicht tegen het lange stilzitten gegeven
+worden, dan moet haar ook een vreugdevol bestaan verschaft worden,
+zonder welke een gezond opgroeien van lichaam en geest onmogelijk is.
+Dit voelt ook instinctief de gezonde jongen in wiens natuur het ligt,
+zooveel mogelijk, een vreugdevol bestaan na te streven, en.... hij
+vindt een bevrediging van dien levenseisch in het gezonde jongensspel,
+dat hem veel biedt, waaraan hij zoo dringend behoefte heeft:
+_Lichaamsbeweging_--_frissche lucht_--_afleiding_--_kerngezonde
+vreugde_ en een aanvulling van het schoolleven voor een _harmonische
+ontwikkeling_.--Maar de jongen wordt ouder, zijn eischen aan het spel
+gesteld, worden hooger en zoo ziet men langzamerhand, de zwakkere, nog
+min of meer kinderlijke jongensspelen plaats maken voor krachtiger
+spelen die meer overleg vergen, die gelijken tred houden met de
+voortschrijdende verstandelijke ontwikkeling van de beoefenaars. Zoo
+komt dan ten slotte, na ongeveer het tiende jaar, in het bijzonder het
+voetbal in aanmerking, als een combinatiespel, dat al naar gelang de
+beoefenaar ouder wordt, ook hooger eischen aan hem kan stellen, als
+een spel waarin de beoefenaar steeds nieuwe en moeielijker opdrachten
+voor lichaam en geest vindt, als een spel dat hem volkomen afleiding
+en vreugde bereidt, maar bovenal, hem van enthusiasme vervult.
+
+
+
+
+HET VOOR EN TEGEN VAN VOETBAL.
+
+
+Voetbal is een wintersport en als zoodanig een bewegingsspel bij
+uitnemendheid. Veel van het goede dat het spel ons biedt, treffen we
+ook aan bij andere soorten openluchtspel; maar ook zullen wij voor
+elk spel afzonderlijk karakteristieke lichtzijden kunnen aanwijzen
+en deze zijn bij het voetbal in hooge mate vertegenwoordigd. Daar de
+gemeenschappelijke voordeelen van openluchtspel voldoende bekend zijn,
+kan volstaan worden met een even aanstippen hiervan, terwijl aan de
+karakteristieke voordeelen meer aandacht geschonken zal worden. Naast de
+vele voordeelen vallen helaas ook vaak nadeelen bij de _tegenwoordige_
+beoefening van voetbal te constateeren, die voornamelijk de gevolgen
+zijn van overdrijving. Bij een rationeele beoefening der sport zouden
+geen schaduwzijden bestaan, maar daaraan valt m. i. vooreerst niet te
+denken. Daartoe is in de eerste plaats de opvoeding niet geschikt,
+die den leerling meestal geheel onwetend laat met de gezondheidsleer
+en psychologie (zielkunde) en in de tweede plaats is het menschdom
+veelal nog te zwak in de uitoefening van de door het verstand als goed
+erkende handelingen. Door velen (voornamelijk personen onbekend met
+het voetbalspel) worden echter deze grondoorzaken voor het ontstaan van
+schaduwzijden bij het spel, niet als zoodanig erkend. De oorzaak wordt
+foutievelijk in het spel zelf gezocht en deze opvatting is het, die
+nog voortdurend het voetbalspel tracht te ondermijnen. Waakt op dan
+voetballers, gij allen; en bewijst, dat geen nadeelen uw spel behoeven
+te ontsieren, bewijst, zooals reeds velen voor u hebben gedaan, dat uw
+spel waardige en flinke menschen helpt vormen voor de maatschappij. Dit
+alles kunt ge, mits ge u volkomen op de hoogte stelt van het wezen uwer
+sport, zoodat ge alle kwaad kunt uitwerpen en het goede beter kunt
+vastleggen.
+
+
+Voordeelen.[1]
+
+[1] Alleen de voordeelen die direct uit het practisch voetbal voortkomen
+    zullen hier behandeld worden.
+
+Bovenal is voetbal een uitstekende _afleiding_ bij het overvloedige, men
+zou haast kunnen zeggen, uitsluitende hersenwerk van onze tegenwoordige
+opvoeding, welke hoe langer hoe meer schijnt te vergeten, dat de
+ontwikkeling van den mensch niet alleen het hoofd ten doel moet hebben,
+maar _den mensch in zijn geheel_.
+
+Een geest, vooral die van de jeugd, verslapt, als hij aan voortdurende
+eenzijdige inspanning bloot staat, evenals een boog, die altijd strak
+gespannen is. De jeugd wordt oud voor haar tijd en als zij de wereld
+moet intreden, is het veelal met een krachtelooze onverschilligheid als
+levensopvatting en met den aanleg van één of meer ziekelijke afwijkingen
+onder haar leden, als gevolg van de verwaarloozing van het lichaam.
+
+_Kernvreugde_ kent zij niet en toch is juist die kerngezonde
+gepaste vreugde vooral in den tijd van den aanleg van krachtige organen,
+dus in de jeugd en overgangsjaren, voor een onbelemmerde ontwikkeling,
+een vereischte. Het zijn de jongensspelen in de eerste jeugd en het
+voetbal en andere spelen later, welke haar die vreugde in rijkelijke
+mate doen genieten en het is voornamelijk het voetbal, naast andere
+lichaamsbeweging, dat een _te vroeg rijp zijn_ der jeugd voorkomt,
+dat als het ware een overgang vormt tusschen jeugd en manlijkheid.
+Wat de verdere voordeelen betreft, zijn deze het best in twee groepen
+te behandelen.
+
+1e _Die welke de gezondheid van lichaam en geest betreffen_;
+
+2e _Die welke een opvoedkundige waarde hebben_.
+
+Als één van de voornaamste factoren der eerste groep, moet wel het
+_licht- en luchtbad_[2] worden beschouwd, dat voetbal zijn beoefenaars
+aanbiedt en dat voornamelijk tot zijn recht komt door de gelijktijdig
+plaatshebbende _spierbeweging_[3] en de daarmee gepaard gaande
+_verhoogde bloedcirculatie_. Evenals een waterbad een reiniging is voor
+het uitwendige, is een frisch spel in de openlucht een reinigingsbad
+voor het inwendige lichaam. De longen worden door en door van frissche
+lucht voorzien en zoo gereinigd.
+
+[2] Licht-, Lucht- en Zonnebaden bij J. F. van de Ven, Baarn.
+
+[3] Hierover wordt later bij de strijdvragen gesproken.
+
+Maar zij deelen ook in ruime mate versche zuurstof toe aan het bloed,
+dat vooral daarmee, het geheele lichaam van nieuw leven vervult en de
+schadelijke afgewerkte stoffen afvoert en uitscheidt door huid, longen
+en nieren.
+
+_Het snelle en diepe ademen_ werkt ook direct gunstig op de ontwikkeling
+van het middenrif, de voornaamste ademingsspier, die op zijn beurt
+door zijn verhoogde werkzaamheid een weldadige prikkel uitoefent op
+de inwendige organen, als maag, nieren en lever. Tevens wordt door
+de flinke beweging in open lucht het lichaam _gehard_. De huid wordt
+weerstandskrachtig gemaakt zoodat niet bij het geringste tochtje
+een verkoudheid volgt. _Het zenuwstelsel_ wordt in de hoogste mate
+gunstig beïnvloed door het voetbalspel. De zenuwen die als het ware
+de verbinding tusschen lichaam en geest vormen, worden in hun functies
+geoefend en gesterkt, waardoor een gelukkig gevoel van kracht en kunnen
+ons doorstroomt. Ook de _hersens_ worden door het spel aan het werk
+gezet en dit is het vooral wat het spel zoo gewild maakt. Dat telkens,
+zelfstandig en in combinatie met de medespelers, zoeken naar den besten
+weg die tot het doel leidt, trekt den speler met onweerstaanbaren
+kracht aan. Daarbij komt nog dat meest geheel andere hersenfuncties
+dan die op school gebruikt worden, in werking worden gezet, zoodat dit
+hersenwerk inplaats van meerdere inspanning, ontspanning is, en ons een
+schrede nader brengt tot de, voor ons geheele wezen, zoo belangrijke
+_harmonische ontwikkeling_, die in den grond der zaak de voorwaarde
+vormt voor het verkrijgen of behouden van een _kernachtige_
+gezondheid[4].
+
+[4] Zie hiervoor bijv. »De Hygiëne van het zenuwleven«, door Prof. Dr.
+    A. Forel, in de serie der geneeskundige leekeboekjes.
+
+Niet te onderschatten is de waarde van de _oefening van het oog_
+bij het spel. Door onderzoekingen van oogartsen is in Duitschland
+aangetoond, dat het procent der bijziende leerlingen in de hoogere
+klassen onrustbarend stijgt. Terwijl in Duitschland het procentgetal
+der bijzienden in de eerste klassen van vele gymnasia vaak 50 bedraagt,
+blijft het in Engeland, waar de spelen algemeen verbreid zijn, en
+het leerprogramma niet zoo overdreven groot is, meest onder de 1%.
+In de vrije natuur rust het oog weer uit van zijn inspannenden arbeid,
+terwijl het gedwongen wordt den bal nu eens van verre, dan weer in de
+onmiddellijke nabijheid te volgen. Deze verschillende accommodaties der
+ooglens oefenen een bijzonder goeden invloed uit op het lange behoud van
+een nagenoeg onverzwakt gezichtsvermogen.
+
+Een ander nut dat voetbal sticht, is van indirect belang voor de
+gezondheid. Daar de voetballer geheel opgaat in zijn spel en alles
+waardeert wat zijn spelkwaliteit kan verhoogen, bevordert voetbal den
+zin voor _het krachtig houden van het lichaam_. Het spel leert hem, wat
+de school hem te leeren zoo stelselmatig negeert, nl. _het lichaam te
+waardeeren_. Hij leert door ondervinding dat een goede levenswijze
+veel voordeelen geeft boven een slechte. Hij ziet ze voor zich: de
+vertegenwoordigers dezer verschillende richtingen, de kracht en de
+energie aan de ééne, de zwakte en het onverschillig schijngedoe aan
+de andere zijde. De keuze tusschen deze twee typen is voorwaar niet
+moeielijk en dat vooral niet voor den nog onbedorven voetballeerenden
+jongen, die naar zijn aard een onbegrensde vereering koestert voor al
+wat krachtig en behendig is. Nu de voordeelen voor de gezondheid in
+korte trekken behandeld zijn, kan overgegaan worden tot een beschouwing
+van _voetbal als opvoedingsmiddel_.
+
+In Engeland wordt, hetgeen hier nog niet het geval is, de opvoedende
+kracht van het spel algemeen erkend, waarschijnlijk omdat het daar
+langer bekend is dan bij ons, waar ongeveer geen der tegenwoordige
+opvoeders het zelf heeft gespeeld en slechts weinigen genoeg
+belangstelling in het vraagstuk der _algemeene opvoeding_ toonen, om
+deze kwestie te onderzoeken. Maar erger.--Velen, hoewel totaal onbekend
+met voetbal, matigen zich hierover een oordeel aan, of wel, spreken er
+een vernietigende meening over uit. Hiervan een sterk staaltje. »De
+Sport« zond onlangs een lijstje met vragen aan 43 hoogleeraren der
+medische faculteit. Slechts zes hoogleeraren antwoordden. Prof. W.
+Koster (Leiden) antwoordde op de vraag:--»Bent u een voorstander van
+voetbal?«--het volgende:--»Het komt me niet bijzonder aantrekkelijk
+voor, noch uit een artistiek oogpunt noch uit dat van kunstvaardigheid
+beschouwd. Het schijnt me een ruw spel, waarin domme krachten den baas
+spelen.«--
+
+Een overtuigender bewijs van zijn eigen onbevoegdheid tot eenig oordeel
+in dezen, had Prof. Koster nauwelijks kunnen geven. Gelukkig dat er nog
+vele andere menschen van jaren zijn, die zich een beter oordeel over het
+voetbal hebben gevormd.
+
+Zoo zal ik hier enkele zinnen voor u vertalen van wat Prof. Ragdt over
+voetbal schrijft[5].--»Als het krachtigste, moedeischend en moed
+bevorderend spel, kan het niet genoeg aanbevolen worden. Behalve moed
+ontwikkelt het voetbalspel volharding, behendigheid, tegenwoordigheid
+van geest, vastberadenheid en zelfbeheersching. Hoofdzakelijk echter
+bevordert het, daar het een _uiterst fijn samenspel_ eischt, het werken
+voor een gemeenschappelijk doel, het vrijwillige onderwerpen, het zich
+terugtrekken van het enkele, tot het welzijn van het geheel.«--Na deze
+aanhaling kunnen we aanvangen met de stuksgewijze bespreking van de
+nuttige eigenschappen, die voetbal aankweekt.
+
+[5] Prof. H. Ragdt »Volks- und Jugendspiele«.
+
+De groote opvoedende kracht verleent het aan het feit, dat het een
+_combinatiespel_ is, waarbij het al of niet bereiken van het gestelde
+doel voor het grootste deel afhankelijk is van de samenwerking der
+spelers onderling. Niet alleen hangt de toe te passen speelwijze af
+van de capaciteiten en inzichten der partijgenooten, maar zij is ook
+in sterke mate afhankelijk van het spel der tegenstanders, zoodat in de
+eerste plaats _het opmerkingsvermogen_ door het spel wordt geprikkeld.
+Een goed opmerkingsvermogen kan aan een partij de overwinning bezorgen.
+Een sprekend voorbeeld hiervan is het volgende: Ajax (Leiden) in 1905
+te Antwerpen spelende tegen een »Combination Bruxeloise«, paste voor
+rust bijna uitsluitend het korte passeeren (short-passing)[6] toe
+en was met 1-0 in het nadeel. Door enkelen werd opgemerkt, dat de
+Belgische verdediging niet opgewassen scheen tegen het lange passeeren
+(long-passing). Er werd dus besloten na de rust deze laatste methode
+te probeeren en de wedstrijd werd gewonnen met 8-2. Er zijn echter ook
+vele kleine bijzonderheden bij het spel der eigen- en tegenpartij op te
+merken, waarvan de oplettende speler een handig gebruik kan maken voor
+den aanval of zich er tegen wapenen, met het oog op de verdediging. De
+vaak geuite meening, dat voetbal het altruïsme tegenover het egoïsme
+bevordert, zou ik niet maar zooals de mijne willen neerschrijven. Er
+komen gevallen voor, dat voetbal het op den achtergrond treden eischt
+van het individualisme[7].
+
+[6] Zie hiervoor: J. Buskop »Iets over de techniek van het voetbalspel«.
+
+[7] Ik zet hier liever: individualisme, (dat behalve zichzelf alles
+    negeert) dan egoïsme, (liefde tot zich zelf) daar een fijn
+    uitgewerkt egoïsme evengoed als altruïsme (naastenliefde) moet
+    worden beschouwd. Hier dient echter onderscheid gemaakt te worden
+    tusschen egoïsme, in zijn werkelijke beteekenis, als liefde tot
+    zich zelf, en de vaak gehuldigde opvatting van egoïsme, als zou dit
+    een verzameling zijn van alle mogelijke slechte eigenschappen. Zie
+    hierbij bijv. Haeckel: »Welträthsel«, of Carneri: »Grundlegung der
+    Ethik«.
+
+Zoo bijv.: als bij een aanval eener voorhoede op het vijandelijk doel,
+een bepaald voorhoedespeler, laten we zeggen de links-binnen, den
+bal heeft en waarschijnlijk een doelpunt kan maken, terwijl toch de
+middenvoor beter in staat is of er beter voor staat om te schieten, dan
+moet de links-binnen den bal, zoo dit mogelijk is, overgeven aan den
+middenvoor en afstand doen van de eer, een doelpunt te hebben gemaakt.
+
+Altruïsme kan ik hierin niet zien, daar ik meen dat deze opoffering
+voortkomt uit _partijbelang_ dat toch niet tot het altruïsme gerekend
+kan worden. Wel zie ik in deze achterstelling van eigenbelang
+bij partijbelang, een schitterende erkenning van de _macht der
+samenwerking_, een ontwikkeling van een warm, tot opoffering in
+staat zijnd, gevoelen voor de partij, waartoe men behoort. Zoo is
+het voetbal in staat eigenschappen te bevorderen, die een krachtig
+_nationaliteitsgevoel_ in het leven roepen, hetgeen ook, maar
+dan direct, wordt bewerkt door de internationale wedstrijden, door
+vertegenwoordigende elftallen gespeeld. Het zooeven aangehaalde geval
+van opoffering kan ook dienen als voorbeeld, hoe voetbal _het snel
+optreden en handelen_ in de hand werkt.
+
+De links-binnen moet daar in één oogopslag zien of de midden-voor
+er beter voor staat en of deze zich al of niet in buitenspelpositie
+bevindt. In hetzelfde oogenblik echter, moet hij ook handelend
+optreden. Staat de midden-voor beter dan hij en bevindt deze zich niet
+buitenspel, dan moet de bal hem overgegeven worden, op zulk een wijze,
+dat deze, direct als de bal hem bereikt, kan schieten. Blijkt overgeven
+niet gewenscht, dan moet hij (de links-binnen) de juiste plaats van
+het doel kiezen, waar hij de meeste kans heeft, zijn schot met succes
+beloond te zien. Zoo ook een middenspeler die schier in hetzelfde
+oogenblik den stand van mede- en tegenspelers moet overzien, het
+aanvalsplan der tegenpartij moet doorgronden, de uitvoering daarvan
+moet beletten, den bal zoo mogelijk vermeesteren en op de geschiktste
+wijze aan zijn voorhoede geven. Zoo is hiertoe een groote mate van
+_tegenwoordigheid van geest_ vereischt, evenals _zelfbeheersching_,
+_kalmte_ en een flinke _doortastendheid_ op 't juiste moment.
+
+Er behoort ook _moed_ toe, om zich in den strijd te werpen. Men moet
+niet bang zijn, een aanval te ondernemen, om een tegenstander den
+bal afhandig te maken. Maar het voetbal leert ook, dat men hierbij
+_voorzichtig_ moet te werk gaan. Roekeloosheid toch, wordt óf direct
+door het spelreglement gestraft, óf geeft aanleiding tot onaangename
+gevolgen, bijv.: kwetsuren.
+
+En nog zijn al de genoemde eigenschappen niet voldoende om succes te
+verzekeren als het _vrije denkvermogen_ en de _behendigheid_ niet genoeg
+helpen, ze productief te maken.
+
+Geen goed voetballer is hij, die zijn hersens niet gebruikt en ook geen
+goed voetballer is hij, wien, al weet hij ook nog zoo precies, hoe in
+gegeven omstandigheden te handelen, de behendigheid ontbreekt. Ook _het
+geduld_ van den speler wordt vaak door het voetbal op een zwaren proef
+gesteld. Hoevele malen worden zijn aanvallen op het vijandelijk doel
+niet onderbroken?
+
+Hoevele malen wordt hij niet teleurgesteld, als hij denkt te winnen en
+toch verliest! Met _volharding_ strijdt hij echter door, _zoekt naar de
+oorzaken_ van zijn verlies en _tracht te verbeteren_, waar te verbeteren
+valt. En al gelukt het hem misschien nog niet te winnen, toch ziet hij
+de betere resultaten als gevolg van zijn onvermoeide pogingen en dit
+houdt de _hoop op de toekomst_ in hem levendig. Zoo worden dan alle
+krachten van het _zelfstandig denken en optreden_, die later in de
+maatschappij onontbeerlijk zijn, door het spel opgewekt.
+
+Het is _de wil_[8] die voortdurend aangekweekt wordt, de wil en _de
+durf_ tot het _nemen van initiatief_, de wil om te overwinnen in wat
+men ook onderneemt en _het zelfvertrouwen_ om te kunnen overwinnen.
+
+[8] De opvoeding van den wil door de spelen, wordt vrij uitvoerig
+    behandeld in het werkje van W. van Daatselaar: »De opvoedkundige
+    waarde van het spel«.
+
+Zoo worden menschen gevormd, die de tanden op elkaar kunnen klemmen,
+menschen, die zich in de maatschappij weren zullen. Toch dient de speler
+zich reeds er aan te gewennen, _gezag_ boven zich te erkennen. Hij moet
+altijd den aanvoerder (captain) zijner partij _gehoorzamen_. De speler
+gehoorzaamt niet uit vrees voor straf, maar hij doet dit uit practische
+overweging. De gehoorzaamheid is echter ook geen blinde, want er komen
+gevallen voor, dat de speler moet afwijken van den regel en hierbij moet
+hijzelf besluiten. Bijv.: de aanvoerder heeft den links-buiten gezegd,
+bij de grenslijn te blijven. Echter ziet in een bepaald geval, de
+links-binnen die den bal heeft, kans, zelfstandig op den uitersten
+linkervleugel door de vijandelijke verdediging heen te breken.
+
+In dit geval neemt de links-buiten snel de plaats van den links-binnen
+in, waardoor de gebroken aanvalslinie weer hersteld wordt. Een
+omvangrijken invloed oefent ten slotte de _kritiek der medespelers_ op
+den voetballer uit. Vele onvolkomenheden van het karakter komen bij het
+spel in een hel daglicht te staan en onbarmhartig wordt de bezitter
+dezer onvolkomenheden daarop attent gemaakt.
+
+Zoo heeft menigeen in de voetbalsamenleving zijn oneerlijkheid,
+zelfzucht, verwaandheid of andere slechte eigenschappen afgelegd. Het
+mes snijdt dus aan twee kanten. Aan den eenen kant kweekt het voetbal de
+goede eigenschappen aan, aan den anderen kant breekt het de slechte af.
+
+Begrijpelijk is het ook, dat bij een spel van zulk een opvoedende kracht
+als voetbal, de gelegenheid om _menschenkennis_ op te doen, zeer groot
+is. Men leert reeds van jongs aan, de menschen kennen en begrijpen....
+
+De voetballers vormen een maatschappij in het klein, een
+jeugdmaatschappij, waar vroolijkheid en ongedwongenheid heerscht en aan
+deze jeugdmaatschappij zal in de toekomst, naar we gelooven, niemand de
+karaktervormende kracht meer kunnen ontzeggen.
+
+
+Nadeelen.
+
+Bij de algemeene behandeling van het »voor en tegen«, is reeds gezegd,
+dat voetbal bij goede beoefening nagenoeg geen nadeelen met zich brengt.
+Maar het spel wordt vaak overdreven en dan vallen er beslist nadeelige
+gevolgen van te constateeren. Zoo wil ik dan hier _het vraagstuk der
+overdrijving_ bespreken, en tevens de aandacht vestigen op het _gevaar
+voor ongevallen_, dat ook zonder overdrijving, altijd min of meer
+bestaat. Ook is het mijn doel, om in dit en de volgende hoofdstukken
+zooveel mogelijk de wegen aan te geven, die tot verbetering kunnen
+leiden. Allereerst echter wil ik u toonen welk gevaar deze overdrijving
+naast die voor het individu, ook voor het voetbal zelf oplevert.
+
+De ouders zien de nadeelige gevolgen ervan en wijten die aan het voetbal
+zelf, terwijl ook de leeraren vaak het voetbalspel als zoodanig er de
+schuld van geven. Vele ouders verbieden dan hun kinderen het spel,
+terwijl ook op meerdere andere wijzen het spel er onder lijdt. Toch
+wordt door velen bij het onderwijs reeds uitsluitend de overdrijving
+als oorzaak der nadeelen erkend. Zoo wil ik hier een schrijven aanhalen
+van den Rector van het gemeentelijk gymnasium en den directeur der
+gemeentelijke H. B. S. te Nijmegen, gericht tot de ouders der
+leerlingen.
+
+Met dit schrijven werd door het college van curatoren en de commissie
+van toezicht op het middelbaar onderwijs volkomen instemming betuigd.
+De inhoud was als volgt:
+
+»Voor een goeden gang der studiën is het noodig, dat het werken geregeld
+worde afgewisseld door gepaste en gezonde uitspanning en wij zijn dus
+geheel overtuigd, dat met mate beoefende sport, en voor den leeftijd
+onzer leerlingen geschikte vermaken, noodzakelijk zijn. De boog mag
+niet steeds gespannen wezen. In de laatste jaren hebben echter bij
+velen, vermaken in sport zulk een plaats ingenomen en zoodanig karakter
+gekregen, dat de hoofdzaak, de studie er ernstig door geschaad werd.
+Bals tot in den nacht, meermalen zelfs tot diep in den nacht; ook
+verzuim der lessen den volgenden morgen, om acht uur of half negen
+begonnen, kwamen hoe langer hoe meer voor. »De wedstrijd« ontwikkelde
+zich in onrustbarende mate en hen die elders de eersten waren, zagen wij
+in de studie maar al te vaak achteruitgaan. We achten het hoog tijd, dat
+ernstig op het gevaar gewezen worde. Vermindering van belangstelling
+in het werk, daling van arbeidskracht, waren onmiddellijke nadeelen;
+daarop volgden vroegrijpheid en soms geblaseerdheid. Studie en karakter
+leden beide. Ook elders heeft men het euvel geconstateerd en er tegen
+gewaarschuwd. In onze stad is eveneens maar al te zeer reden om aan
+te dringen op beperking. Wij, die dagelijks in de gelegenheid zijn,
+de nadeelige gevolgen te constateeren, verzoeken u daarom dringend,
+krachtig mede te willen werken, opdat het kwaad hoe eerder hoe liever
+gestuit worde.«
+
+Gelukkig schijnt het nu niet bij deze klachten en waarschuwingen, die
+tot nu toe niets vermochten uit te richten, te blijven, getuige het
+initiatief van de school-voetbal-commissie[9] van den Nederlandschen
+voetbalbond, die onlangs de heeren Dr. A. H. Kan, rector van het
+gymnasium te Middelburg en M. Horn, directeur van de H. B. S. te
+Schiedam verzocht, respectievelijk op de eerstkomende vergadering van
+de vereeniging van leeraren aan de Nederlandsche gymnasia en van de
+vereeniging van directeuren van Hoogere-Burgerscholen, het onderwerp:
+»School en Voetbal« in te leiden teneinde de omvang van de overdrijving
+te kunnen bepalen en de middelen tot bestrijding te bespreken.
+
+[9] Onlangs is de naam gewijzigd tot: »Commissie van den N. V. B. voor
+    schoolvoetbal en tot onderzoek der paedagogische waarde van het
+    voetbalspel«.
+
+Ik geloof wel dat zulk een bespreking ons een stap nader zal brengen bij
+het onderzoek van de kwestie, maar wat de bestrijding betreft, geloof
+ik, dat men de juiste middelen hiertoe niet zal vinden of erkennen, want
+die middelen, welke ik u zal aanwijzen en die m. i. de hoofdvoorwaarde
+vormen om het kwaad, zoo niet geheel, dan toch voor het grootste deel
+tegen te gaan, zijn te ingrijpend in het onderwijs dan dat zij nu al
+zullen worden toegepast. _Niet door bloot verbod of tegenwerking is
+de overdrijving te weren, maar wel door den voetballers duidelijk alle
+nadeelen er van voor oogen te stellen._ Uit eigen overtuiging zal ieder
+voor zich dan tegen overdrijving waken. Aan de school de schoone taak,
+den leerling in de eerste plaats de zorg voor de gezondheid te leeren
+kennen als hoofdvoorwaarde voor een slagen in het leven en in de tweede
+plaats hem de noodige kennis te geven, die het zorgen voor de gezondheid
+van lichaam en geest vereischt. Tot nog toe heeft de school dit niet
+gedaan en dit is m. i. niet alleen de grootste oorzaak voor misbruik van
+voetbal, maar eveneens voor misbruik van studie en in het algemeen voor
+het zoo vaak voorkomende misbruik van het geheele leven.
+
+Zien de leeraren en ouders dan niet, dat niet alleen bij voetbal, de
+gezondheid en andere belangen vaak worden veronachtzaamd, maar dat
+deze ook veelal worden genegeerd bij het studeeren, dat door de meeste
+scholieren zeer onoordeelkundig wordt gedaan[10], bij de voeding, en
+massa's andere verrichtingen van oudere menschen even goed als van
+leerlingen? Zien de leeraren dan niet, dat men, door weglaten op het
+leerprogramma van een paar vakken als gezondheidsleer en psychologie,
+een kapitaal aan volkskracht en levensenergie weigert aan te nemen?
+Er is nog veel te zeggen over deze zaken die ik als hoofdoorzaak voor
+overdrijving bij voetbal aanmerk, maar dat zou ons te ver voeren.
+
+[10] Vele scholieren zitten bijv. puur uit onwetendheid 's avonds uren
+     achtereen te leeren, zonder oordeelkundige en tijdige verpoozing,
+     waartoe buiten 's menschen naam, physiologische overweging ons als
+     het ware, dwingt.
+
+We willen nu nagaan, waarin de overdrijving bestaat, om daarna
+de nadeelen ervan te behandelen. Er dient in de eerste plaats een
+onderscheid gemaakt te worden tusschen _overdrijving_ en _verkeerde
+toepassing van het voetbalspel_. Onder verkeerde toepassing versta ik:
+het spelen van zware wedstrijden des Zondags terwijl in den loop der
+week nagenoeg geen lichaamsbeweging wordt genoten. Hoe op de beste wijze
+in dit gemis aan lichaamsoefening te voorzien is, zal in een volgend
+hoofdstuk worden behandeld bij de bespreking van het verband tusschen
+voetbal en athlethiek. Het gevaar der overdrijving is voornamelijk
+gelegen in de wedstrijden en het te vaak achtereen voetballen. _De
+wedstrijden duren m. i. in het bijzonder voor jonge voetballers te lang
+en worden vaak door verschillende omstandigheden te ver opgedreven._
+
+Een duidelijk _bewijs hiervoor_ is wel, dat het bekende gevolg van
+oververmoeienis, de stijfheid, zelfs wel optreedt bij getrainde spelers,
+die zich geregeld oefenen. Ik ken, naast eigen ondervinding, hier vele
+voorbeelden van en ook »Ten Have« haalt het aan[11].
+
+[11] B. ten Have: Lichaamsontwikkeling in verband met geestelijke
+     werkkracht en over de voor- en nadeelen van gymnastiek en sport
+     voor alle leeftijden.
+
+Zoo oordeelt Ten Have ook, dat er niet zooveel gevaar is gelegen in den
+eigenlijken wedstrijd, indien deze goed geregeld is en de speeltijd niet
+te lang wordt gesteld (b. v. een half uur, daarna een kwartier rust en
+nogmaals twintig minuten). Mij lijkt deze speeltijd wel wat overdreven
+bekort, hoewel ik hem voor zeer jonge spelers aanbevelenswaardig vind.
+Een regeling van drie kwartier spelen, tien minuten rust en nogmaals
+een half uur spelen of van vijf kwartier spelen met twee rustperioden
+lijkt mij het meest bevredigende. Het is niet dan na lange overweging
+en proefneming, dat ik tot de besliste meening ben gekomen, dat de
+gestelde tijd te lang is, en het is na lang aarzelen, dat ik besloot,
+hier op verkorting van den speeltijd aan te dringen, daar ik volkomen
+begrijp hoe moeielijk dit is tot stand te brengen (voor oudere spelers
+tenminste) in verband met den vastgestelden speeltijd in andere landen.
+Ik hoop echter dat mijn opmerking zal meêwerken de aandacht op dit punt
+te vestigen en een aansporing zal zijn voor ieder voetballer, om het in
+onderzoek te nemen. Niet vergeten dient te worden, dat bij verkorting
+van den speeltijd, het voetbal binnen bereik van meerderen komt
+die nu, wegens een voor hen te langdurige inspanning, er niet aan
+deelnemen. Nimmer moest de speeltijd mogen verlengd worden, zooals
+bij seriewedstrijden vaak gebeurt, als er nog geen beslissing is.
+Ook het spelen van twee wedstrijden op één dag dat hier plaats vindt,
+is afkeurenswaardig en dient zooveel mogelijk te worden tegengegaan.
+Eveneens is het wenschelijk het aantal te spelen wedstrijden per seizoen
+niet groot te maken, opdat tijd overblijve voor onderlinge oefeningen
+en vriendschappelijke spelen (friendly-games) wier aantrekkelijkheid
+meestal niet onder behoeft te doen voor die van competitiewedstrijden.
+Ik zelf speel bijv. liever een onderlinge partij, dan een wedstrijd.
+Wat nog den speeltijd betreft, kan de tegenwoordig bestaande, wel
+gehandhaafd blijven _bij de gewone oefeningen_ ten minste voor ouderen.
+
+Het maakt een groot verschil of men een gemoedelijke vroolijke partij
+voetbal speelt (een oefening) of dat men een wedstrijd speelt, waar een
+zekere _spanning_ heerscht en de _eerzucht_ hoogtij viert.
+
+Bij mijzelf, en ook bij anderen, heb ik wel waargenomen, dat
+wedstrijd-spelen meer vermoeide dan gewone oefeningen, hoewel toch
+op bedoelde wedstrijden niet meer arbeid werd gepresteerd dan op de
+oefeningen. De zenuwspanning schijnt hierbij wel een rol te spelen. Bij
+den één zal ze meer, bij den ander, minder werkzaam zijn, afhankelijk
+van den individueelen aanleg. Maar ook andere invloeden doen zich
+bij de wedstrijden gelden. Zoo hangt dikwijls van één wedstrijd
+een kampioenschap af. De spelers willen dan meer presteeren. Hun
+capaciteiten blijven dezelfde en de meerdere prestatie wordt dan
+geforceerd ten koste van het lichaam dat meer moet geven dan het normaal
+kan, in een oververmoeiden toestand wordt gebracht en langen tijd noodig
+heeft om zich te herstellen.
+
+Een andere invloed, meestal ten kwade, is die, door het publiek op
+de spelers uitgeoefend. Voetbal moet zijn ontspanning, mag ook soms
+inspanning zijn, maar moet nooit een zenuwopwindend afbeulen worden. En
+hiertoe geeft het publiek door haar luide aanmoedigingskreten, die soms
+in schreeuwen, bellen en fluiten ontaarden, meermalen aanleiding.
+
+Toen ik dit gevaar begon in te zien, heb ik mij systematisch er aan
+gewend, geen notitie van het publiek te nemen, zoodat alleen het spel
+m'n opmerkzaamheid trekt en ik van de toeschouwers nagenoeg niets zie
+of hoor. Bij 3de klasse en soms ook bij 1ste en 2de klas-wedstrijden in
+den N. V. B. heeft men nog veelal geen last van zulk opwindend gehits,
+zooals ik het nu maar eens zal noemen, zoodat het gevaar voor een groot
+gedeelte der voetballers slechts gering is. Het publiek betaalt veelal
+entree en komt nu wel op het vreemde idee, voor hun geld een mooien
+wedstrijd _te kunnen eischen_ (dit geldt voornamelijk voor publiek bij
+eerste klas wedstrijden).
+
+Ieder, die het goed met de voetbalsport meent, zal nu inzien, dat het
+publiek nooit bij een amateurwedstrijd iets anders voor haar betaling te
+eischen _mag_ hebben, dan toegang op het terrein. Zoo gauw men een eisch
+op het spel betrekking hebbende, gerechtigd acht, zijn de spelers niet
+langer volstrekt amateur. Evenwel kan de voetbalsport tegenwoordig
+moeielijk meer buiten de entree's, die het publiek bij de wedstrijden
+betaalt. Mocht echter het publiek aanleiding geven tot verwezenlijking
+van het gevaar, dat ik u zoo even noemde, dan zou ik in het belang van
+het voetbal en zijn beoefenaars het liever zonder publiek stellen en op
+een vergeten, waarschijnlijk heel wat minder geriefelijk terrein, deze
+sport beoefenen. Beter is het een appel te bezitten, die ofschoon er
+van buiten minder mooi uitziende, geheel gezond is, dan één, die een
+prachtigen aanblik geeft, maar van binnen verrot is.
+
+Nu wij gezien hebben, wat we onder overdrijving hebben te verstaan en de
+voornaamste factoren die haar in de hand werken, hebben nagegaan, zullen
+we de gemeenschappelijke _gevolgen van deze overdrijving en de verkeerde
+toepassing van voetbal_ bespreken. Ze zijn _schadelijk voor lichaam,
+geest en karakter_, als ook voor de _studie of andere dagelijksche
+werkzaamheden_. In de eerste plaats ontstaat in den toestand van
+oververmoeidheid een _algemeene stijfheid_, die geleidelijk toeneemt,
+om na één of meerdere dagen langzaam weer te verdwijnen. Haar optreden
+wordt bewerkt door de z.g. vermoeiingsstoffen, die bij spierarbeid
+zoowel als bij geestelijken arbeid ontstaan en niet tijdig uitgescheiden
+kunnen worden. Zij hebben een giftige werking en verwekken spierpijn bij
+te veel lichamelijken dofheid en hoofdpijn, bij te veel geestelijken
+arbeid. Zij werken verlammend ook vooral op de hartspier, waardoor
+een verzwakte werking van het hart en een versnelde en zwakke polsslag
+optreedt. Bovendien brengt deze stijfheid het lichaam in een toestand,
+die uiterst vatbaar maakt voor ziekten. _De etenstrek is sterk
+verminderd_, daar de groote vermoeidheid een verminderde afscheiding
+van het maagsap ten gevolge heeft. Ook _de slaap_ moet het ontgelden.
+Hij is _onrustig_. Ja, bij zeer groote vermoeienis is het zelfs niet
+mogelijk in slaap te komen.
+
+De gevolgen hoopen zich steeds op en sleepen nog andere na zich. Zoo
+ontstaan als indirecte gevolgen, de feiten, waarop gewezen wordt in
+het schrijven op blz. 19 aangehaald. De jongelui voelen zich na afloop
+van den wedstrijd slap en moe, ontvluchten 's avonds hun thuis, waar ze
+natuurlijk meeningen omtrent hun »Voetbal« vinden, die door hun gedrag
+in sport veroorzaakt, geheel in strijd met de hunne zijn. Zij zoeken dan
+veelal hun troost bij elkaar in een of ander café, onder grootdoenerij.
+
+Deze _verslappingstoestand_ van de jongens wordt een sleur, waaruit de
+zoogenaamde _vroegrijpheid_, _geblaseerdheid_ enz. ontstaan. Natuurlijk
+zijn ook andere oorzaken van even twijfelachtige waarde mede werkzaam
+het vroege kroegbezoek te bevorderen en het verslappingsproces in de
+hand te werken, maar hierover zullen we 't niet hebben. We zullen
+liever zien, hoe de ophooping van overtredingen der gezondheidswetten,
+_blijvende kwalen_ doet ontstaan en ons _vroeg oud_ maken. Het is een
+bekend feit dat overmatige lichamelijke arbeid bijna altijd blijvende
+hart- en longgebreken ten gevolge heeft. Zoo heeft Prof. Wenckebach, de
+Groninger specialiteit voor hartziekten, onlangs de aandacht gevestigd
+op de vele, _door sportoverdrijving ontstane hartziekten_, welke o. a.
+in Engeland voortdurend weer voorkomen. Het slotresultaat van de
+overdrijving is: _hartvergrooting_ met verslapping der hartspieren.
+
+Het verraderlijke van dit verschijnsel is wel, naar Prof. Th. Schott
+(Nanheim) aantoont, dat het langzamerhand optreedt, zonder dat de
+betrokken persoon het opmerkt. Ook _gebreken der klapvliezen_ en _latere
+vaatverkalking_ kunnen gevolg zijn van sportoverdrijving. Van de longen
+wordt evenals van het hart veel te veel arbeid gevergd. Ze worden in
+oververmoeiden toestand gebracht, die zoowel _acute als chronische
+longaandoeningen_ tengevolge kan hebben.
+
+Ook de andere organen moeten zooals vanzelf spreekt op den duur
+verzwakken, daar alle organen met elkaar in verband staan en van elkaar
+afhankelijk zijn.
+
+Een bijzonder leelijk gevolg van de overdrijving voor jongeren, is de
+_belemmering in de ontwikkeling van het geheele lichaam_. Jonge menschen
+hebben normaal veel meer voedsel noodig dan ouderen, eenvoudig omdat
+voor den groei een meerdere hoeveelheid noodig is. Wordt nu bijv.
+door overdreven voetbal te veel arbeid besteed, dan gaat het voedsel
+hieraan verloren en de geheele ontwikkeling van den betrokkene lijdt
+er onder. Men zal misschien denken, dat dan meerdere voedselopname
+de fout weer zal herstellen, maar dat is niet zoo, daar de capaciteit
+van de maag een grens heeft, zoodat eerder de fout er door verergerd
+wordt. En toch ondanks al de genoemde gevolgen, zou er nog niet zoo over
+voetbaloverdrijving worden geklaagd _als de studie er niet zoo ernstig
+onder leed_. Goede studie in oververmoeiden toestand is niet mogelijk.
+De hersens zijn niet in staat de zaken voldoende te verwerken, terwijl
+soms ook zelfs een paar dagen na de gepleegde overdrijving, de
+_werklust_ nog nagenoeg _ontbreekt_.
+
+Naast de aanmerkingen hierover wordt ook wel geklaagd, dat voetbal te
+veel de gedachten der beoefenaars in beslag neemt, zoodat deze van de
+studie worden afgeleid. Maar het kan toch in geen geval aan het voetbal
+verweten worden, dat het zoo'n groote belangstelling bij de beoefenaars
+verwekt. Het is trouwens best te begrijpen, dat jonge levenslustige
+menschen liever aan iets anders denken dan aan de studie, waar zij
+dagelijks volop over te hooren krijgen. Dat het juist het voetbal
+is, waarover vele leerlingen zoo vaak spreken, meen ik te moeten
+toeschrijven aan de weinige algemeene ontwikkeling en liefhebberijen
+die zij er op nahouden[12]. Geef zulke leerlingen voor hen interessante
+en leerrijke stof ter overdenking en moedig hun liefhebberijen aan,
+m. a. w. breidt hun gedachtenkring uit naar andere zaken die zij mooi
+vinden, die in staat zijn hun belangstelling gaande te maken en het
+resultaat zal meestal spoedig kunnen worden waargenomen. Ik zeg:
+meestal, want er zijn ook individuen waarbij niets te bereiken valt,
+die als het ware verkeerd willen en deze bestonden vroeger, vóór het
+voetbal werd ingevoerd, even goed als nu. Voor zulke typen is het
+misschien zelfs een geluk, dat het voetbal er is om hen bezig te houden.
+Bestond er geen voetbal, dan zouden zulke patiënten naar mijn meening
+met evenveel ijver, andere, wellicht heel wat minder nuttige zaken die
+hen genoegen brachten najagen. Bovendien geloof ik dat inplaats van zich
+over het sportenthusiasme[13] te verontrusten, men eerder redenen heeft
+zich er over te verheugen. Dit idee komt sterk uit in eenige alinea's
+van de kanselrede uitgesproken door Ds. Beijerman in de Remonstrantsche
+kerk te 's-Gravenhage op 27 Juni 1909. Ik zal ze U hier weergeven.
+
+[12] De tegenwoordige opvoeding bepaalt zich nl. veelal tot afbrekende
+     kritiek, het verbieden, terwijl opbouwende hulp zelden geleverd
+     wordt of geleverd kan worden.
+
+[13] Onder dit enthusiasme wordt niet bedoeld, de ziekelijke
+     belangstelling voor uitslagen van wedstrijden die sommigen
+     beheerscht.
+
+--»Spreken wij over menschen die met vuur opkomen voor de dingen waarvan
+ze vervuld zijn, dan denken we voor alles aan onze jonge mannen als zij
+het hebben over hun lichaamsoefeningen. Zij zijn vol van de wedstrijden
+die ze onder elkaar organiseeren, hebben een vurige vereering voor hun
+clubs en hun kampioenschappen en ijveren vol bezieling voor de sport die
+ze beoefenen. O, we zijn er niet blind voor, dat hun studie en hun werk
+soms lijden kunnen onder dat groote sportenthusiasme en we zouden niet
+gaarne verzuimen hen er aan te herinneren, dat er grooter en hooger
+dingen in de wereld zijn, maar toch, laten we er dankbaar voor zijn
+en het toejuichen dat onze jongelingschap idealen kent, dat onze jonge
+mannen in vuur kunnen komen voor een zaak die zij goed achten, dat daar
+in hun hart nog plaats is voor gloed en geestdrift.«--
+
+We hebben nu in voorgaande bladzijden gezien, hoe voetbal bij goede
+beoefening ons als een bewonderenswaardig nuttig spel ten dienste staat.
+Maar we hebben ook gezien welke slechte gevolgen de overdrijving na zich
+sleept. Waar nu is de grens tusschen goed en kwaad? Hoe moet men de
+juiste maat vinden bij de beoefening? Het »ken u zelven« moet ieder hier
+toepassen, zegt Ten Have[14] terecht. Ieder moet zijn eigen krachten
+leeren kennen en in verband met zijn noodzakelijke kennis van de
+gezondheidsleer, daaruit besluiten hoever hij gaan kan.
+
+[14] B. ten Have: »Lichaamsontwikkeling in verband met geestelijke
+     werkkracht.«
+
+Hiermede kan ik het vraagstuk der overdrijving laten rusten, om
+het eenige werkelijke nadeel van voetbal te gaan beschouwen, nl.
+het _gevaar voor ongevallen_. Gevaar bestaat overal en altijd.
+Door onvoorzichtigheid of onstuimigheid kan men van een trap vallen
+of op straat uitglijden en den enkel verzwikken, zoo niet erger.
+Bij schaatsenrijden kan men door het ijs zakken of zich door vallen
+hevig bezeeren. Bij het zwemmen verdrinken jaarlijks tientallen. Niet
+te ontkennen valt het echter m. i., dat bij voetbal de kans op een
+tijdelijk licht ongeval grooter is, dan bij de meeste andere spelen. We
+lezen er meermalen van, dat een speler bij een wedstrijd, wegens een
+blessure, het veld moet verlaten. Toch zijn de blessures zeer zelden
+ernstig. Mulier[15] schrijft dat bij watersport, ijssport, paardensport
+en rijwielsport, veel meer ongelukken voorkomen en ongelukken van
+blijvenden aard. Deze laatsten komen nl. bij voetbal nagenoeg niet voor.
+
+[15] W. Mulier: »Losse Gedachten«, in het voetbal-jaarboekje 1909-1910
+     van den N. V. B.
+
+In het vragenlijstje, gericht tot de hoogleeraren, genoemd op blz. 13,
+was de 6de vraag:
+
+»Acht u het voetbalspel bijzonder gevaarlijk of gevaarlijker dan andere
+sporten?« 2 hoogleeraren antwoordden: ja, 3 vonden het wel min of meer
+gevaarlijk en de rest antwoordde niet. De zevende vraag luidde: »Heeft
+uwe praktijk u het bewijs geleverd dat het voetbalspel gevaarlijk is?
+Zijn u ernstige ongevallen bekend?« De meeste hoogleeraren antwoordden
+weer niet, één antwoordde bevestigend, twee: ontkennend, één zei: nu en
+dan en ook een: slechts enkele. Zelf heb ik in de 13 jaar die ik voetbal
+slechts enkele blessures opgeloopen, waarvan geen enkele mij heeft
+gehinderd mijn studies of anderszins waar te nemen. Meestal zijn de
+ongevallen toe te schrijven aan te onbesuisd of te hartstochtelijk spel.
+Gelukkig dat het spelreglement hiertegen zooveel mogelijk waakt, doordat
+het den scheidsrechter de opdracht geeft, om met vastgestelde straffen
+voor verschillende overtredingen tusschenbeide te komen.
+
+_Spel, dat gevaar oplevert of op kan leveren voor lichamelijk letsel
+wordt ten allen tijde gestraft._ Dus ook heeft de scheidsrechter de
+spelers tegen hun eigen spel te beschermen. Dit is tenminste de meening
+van de bewerkers van het spelreglement. Te bejammeren vind ik het, dat
+de heer Groothoff[16] deze opvatting bestrijd. Zoo schrijft hij o. a.:
+»Verder is het onjuist een vrijen schop te geven omdat een speler den
+bal laag bij den grond kopt en er een speler der tegenpartij in de
+onmiddellijke nabijheid is. Het is een onvoorzichtigheid van den speler
+zelf, waarvoor hij ook zelf verantwoordelijk is.«--Hoeveel gevaar is
+er echter niet aan verbonden, laag bij den grond te koppen. Ik zelf
+heb het geval bijgewoond dat een speler, door zoo te handelen, een
+trap tegen het oog kreeg. Zoo'n voorval is zeker niet geschikt, een
+goede meening over het spel te vormen en is tevens zeer onaangenaam
+voor alle medespelers en in het bijzonder voor de beide betrokkenen.
+Neen, de artikelen tegen gevaarlijk spel _moeten_ ten doel hebben,
+alle gevaarlijk spel bij voetbal te weren. Het spelreglement moet even
+goed den speler tegen zijn eigen onbesuisdheid beschermen, als tegen
+roekeloos spel der medespelers. Iedere andere opvatting kan niet anders
+dan het voetbal en zijn beoefenaars nadeel berokkenen, en moet dus op
+verkeerde grondslagen berusten. Nu deze kwestie afgehandeld is, zijn
+we aan het einde van dit hoofdstuk gekomen. Nog is men wel op zoek
+gegaan naar andere nadeelen van het spel en heeft men hier en daar iets
+gevonden, dat als zoodanig, echter ten onrechte, werd betiteld. Daar ze
+hier dus volstrekt niet thuis hooren, zullen we in het volgend hoofdstuk
+mede een paar belangrijkste dezer aantijgingen de revue laten passeeren.
+
+[16] C. J. Groothoff: »De Voetbalscheidsrechter« bij van de Ven, Baarn.
+
+
+
+
+EENIGE STRIJDVRAGEN.
+
+
+De bedoeling van dit hoofdstuk is: vermelding en bestrijding van enkele
+aanvallen op voetbal en bespreking van een paar strijdvragen die voor
+den voetballer van belang zijn. We zullen aanvangen met de behandeling
+van het idee, _als zou voetbal een zeer eenzijdige beweging zijn_. Prof.
+W. Koster (Leiden) zegt er bijv. van:--»Het ontwikkelt de beenen buiten
+verhouding tot het lichaam.«
+
+Toegeven moet ik, dat de beenspieren bij voetbal wel het meeste werk
+verrichten, maar ik voeg er bij, dat in het dagelijksch leven ook aan
+de beenspieren meestal hoogere eischen worden gesteld dan aan de andere
+spieren van het lichaam. Bovendien zijn het, zooals ieder die genoegzaam
+met voetbal bekend is, weet, niet alleen de beenspieren die door voetbal
+geoefend worden, maar ook in ruime mate buik-, rug- en borstspieren.
+
+Als nadeel van het voetbal kan het feit dat de beenspieren het meeste
+werk verrichten, echter nooit aangemerkt worden. Het is immers ook
+geen nadeel van schaatsenrijden of wandelen dat zij, de beenen, het
+leeuwenaandeel in hun verrichtingen geven.
+
+Trouwens heb ik ook niet opgemerkt dat de beenen, zooals Prof. Koster
+zegt, als regel buiten verhouding tot het lichaam ontwikkeld worden
+door het spel. Ik kan dan ook niet gelooven dat Prof. Koster deze
+meening, die hij het voetbal als een verwijt toewerpt, aan de praktijk
+heeft ontleend, of het moest zijn, dat de meerdere ontwikkeling der
+beenspieren ongeveer alleen door medici op te merken is.
+
+In dit geval kan zulks echter onmogelijk zoo schadelijk zijn als Prof.
+Koster door zijn opmerking het laat voorkomen.
+
+De meeste vakken immers ontwikkelen enkele spiergroepen min of meer
+buiten verhouding tot de anderen. Men kan echter wel zeggen, _dat
+voetbal als uitsluitende lichaamsoefening onvoldoende is_. Ja men kan
+zelfs verder gaan en zeggen _dat het verkeerd is, voor lichaamsbeweging
+uitsluitend het voetbal te beoefenen_. En dit laatste standpunt is het,
+dat ik na jaren van ondervinding en proefneming heb ingenomen.
+
+Het is zooals »Ten Have« in zijn reeds op bladz. 21 genoemd werk
+opmerkt:--»Voetbal moet _niet uitsluitend_, doch _naast_ andere
+lichaamsbeweging beoefend worden. Bovendien eischt voetbal te veel van
+de krachten der beoefenaars dan dat het zonder doelmatige voorbereiding,
+met voordeel gespeeld kan worden.«--»Als lichaamsbeweging, wielrijden
+en andere sport nadeelige gevolgen heeft voor hen die er zich op
+toeleggen, dan komt dit zonder uitzondering, doordat dezulken geen
+rekening houden met de eischen van de wet der langzame oefening en
+training.«--schrijft Prof. Dr. A. Forel[17]. Nu is mijn meening
+over voetbal in verband hiermede in het kort de volgende: _Voetbal
+is een prachtsport, mits het geregeld beoefend wordt, en andere
+lichaamsoefeningen, die rekening houden met een harmonische
+lichaamsontwikkeling als voorbereiding en onderhoud tot zijn dienst
+heeft._ Het is dus verkeerd zoo nu en dan eens, bijv. een keer in de
+twee weken (of met nog langer tusschenruimte) te voetballen, laat staan
+wedstrijden te spelen. Het is eveneens verkeerd, zonder voldoende
+vooroefening zich op het voetbal toe te gaan leggen of alleen 's Zondags
+wedstrijden te spelen, zonder in den loop der week aanvullende en
+onderhoudende lichaamsoefeningen te verrichten (de op blz. 21 vermelde:
+verkeerde toepassing van het voetbalspel).
+
+[17] »De Hygiëne van het zenuwleven«, door Prof. Dr. A. Forel.
+
+Ik geloof dat een groot deel van het kwaad, dat misschien ten onrechte
+op rekening der overdrijving wordt geschoven zou wegvallen, als
+bovenstaande ideeën wat beter begrepen en ter harte genomen werden. De
+kwestie van al of niet training is echter niet nieuw. Ik herinner mij
+dat een paar jaar geleden, na de groote nederlaag van het Nederlandsch
+elftal tegen het Engelsche te Darlington, veel over deze strijdvraag is
+geschreven. Training zou met zich brengen het beroepsspel, werd toen wel
+beweerd en training als middel om voetbal te verbeteren, was dus uit den
+booze. Het woord training in voetbalbeteekenis gebruikt, bevat echter
+twee begrippen nl.:--_Versterking van lichamelijke geschiktheid tot
+het spel_, door methodische lichaamsoefeningen, nevens _vermijding van
+schadelijke invloeden_ en _verbetering der spelmethoden_, door een
+oefenmeester te bewerken. Van geen dezer beide begrippen kan gezegd
+worden, dat zij tot het beroepsvoetbal voeren. Ik geef echter toe, dat
+door toepassing van het tweede begrip en de resultaten daarvan, een
+enkele speler wel eens op het idee zou kunnen komen, het voetbal als
+beroep te gaan beoefenen. Ook ligt er wel iets in dit begrip, als zou
+voetbal door toepassing er van, meer doel worden, dan ontspanning en
+bijzaak. Toch vind ik in den grond der zaak het idee niet verkeerd, het
+voetbalpeil door dit middel te verhoogen.
+
+Maar de zaak mag niet overdreven worden. Dat een Nederlandsch elftal,
+hetwelk tegen andere vertegenwoordigende elftallen moet spelen, op
+zulk een wijze door een zaakkundigen oefenmeester getraind wordt, acht
+ik goed, maar de algemeene toepassing van het begrip, acht ik in het
+belang van het voetbal en zijn beoefenaars niet wenschelijk. Het voetbal
+wordt er m. i. te veel »doel« door en ook als ontspanning verliest het
+spel veel van zijn waarde. Evenwel kan en moet men verbetering der
+spelkwaliteit blijven nastreven, hetgeen ook zonder oefenmeester zeer
+goed mogelijk is. Stilstand staat hier gelijk met achteruitgang en
+vermindert het genoegen en de belangstelling der spelers in hun spel.
+Maar ook uit een ander oogpunt is verbetering der spelkwaliteit
+aanbevelenswaardig. Het spel zal er niet alleen van hooger waarde
+door worden, maar men zal zich ook minder behoeven in te spannen.
+'t Spel zal vlugger en tegelijk kalmer en gemakkelijker gespeeld worden.
+Hiervan geven de Engelschen wel duidelijke bewijzen, als zij in een
+internationalen wedstrijd tegen de Hollanders spelen. Men ziet de
+laatsten zich tot het uiterste inspannen zonder merkbaar resultaat,
+terwijl de eersten genoegelijk, kalm berekenend, spelen en resultaten
+bereiken die genoegzaam bekend zijn. Het is echter niet alleen de
+tactiek die het spel vergemakkelijkt en verheft, maar waarschijnlijk nog
+meer de lichamelijke training. Evenals de tactische speler om iets te
+bereiken, minder werk zal behoeven te doen dan een ontactisch speler,
+zal een getraind[18] speler, een veel lichter en zekerder spel spelen
+dan een, die ongetraind is. Hij zal een bal kunnen onderscheppen, die
+hem anders voorbijgaat en hem nog veel moeite kan geven, of wel hij zal
+een tegenstander vlug voorbijloopen, hetgeen hem zonder training niet
+zou zijn gelukt.
+
+[18] Onder: »getraind« hier te verstaan: »lichamelijk goed onderlegd«.
+
+Het is merkwaardig hoe de buitenlandsche voetballers meestal hooger
+staan wat athletiek betreft. Zoo hebben de Hollanders, ofschoon in
+tactiek en techniek de meerderen, al menigen wedstrijd aan de Belgen
+verloren door hun weinige beoefening der athletiek. In snelheid en
+taaiheid (ausdauer) worden de Hollanders meestal overtroffen door de
+Belgen, hetgeen, als ze wat meer trainden en aan athletiek deden, niet
+het geval zou zijn.
+
+We hebben gezien _hoe de training bij voetbal wordt geëischt uit
+gezondheidsoogpunt_ en we hebben ook gezien _hoe het spel er
+aantrekkelijker en mooier door wordt_. Maar nu wil ik u een ander
+gezichtspunt openen.
+
+Niet alleen de dagelijksche lichaamsoefening en de athletiek om nuttig
+voetbal mogelijk te maken, maar deze toegepast om der wille van henzelf,
+om der wille van onze gezondheid en ons geheele leven! Is het dan geen
+genot te zien hoe door een systematische oefening ons lichaam aan
+kracht, schoonheid en doelmatigheid wint?
+
+Is het dan geen genot, te voelen hoe een bron van kracht en energie ons
+lichaam meer en meer doortintelt, hoe de wil sterker en sterker wordt en
+we ons tot meer in staat voelen dan ooit te voren?
+
+Ge moet Toepoel[19] hier eens over hooren. Bewonderen zult ge de
+kracht en het enthusiasme waarmee hij over de lichaamsoefeningen
+spreekt, en nog meer bewondering zult ge koesteren voor de
+lichaamsoefeningen zelf die hem zoo'n kracht en enthusiasme bijbrachten.
+Ge zult, zoo ge ze niet reeds tot uw eigendom gemaakt hebt, zelf de
+dagelijksche lichaamsoefeningen ter hand nemen, eerst wijfelend en bij
+tusschenpoozen, later zekerder en geregeld. En het slot der zaak zal
+zijn dat gij zelf ook krachtig en enthusiast zult meewerken de practijk
+der lichaamsoefeningen te verbreiden, om aldus den grondslag te helpen
+leggen tot een beter, gezonder en gelukkiger menschdom[20].
+
+[19] Toepoel. »Hoe versterk ik mijn lichaam?« bij van de Ven, Baarn.
+
+[20] Zie bij dit onderwerp bijv. C. L. Torley Duwel: »Plane Vir! Wat de
+     jeugd van hare leiders verwachten mag«.
+
+En dan, gij voetballer, die zoozeer overtuigd zijt van het noodzakelijke
+van flinke lichaamsbeweging, wat zult ge doen, als ge uw practisch
+voetbal om de een of andere reden moet vaarwel zeggen? Zult ge dan
+in uw verdere leven bij uw hoofdwerk op kantoor of anderszins het
+gemis daaraan niet voelen? Zult ge dan toonen, dat uw stem voor
+lichaamsbeweging slechts een holle klank was? Neen, dat zult ge niet,
+want ofschoon uw voetbal tot het verleden behoort, hebt ge immers nog
+altijd tot uw beschikking zijn begeleidende oefeningen, die u steeds uw
+jeugd meer of minder zullen doen bijblijven, zoowel wat herinnering als
+wat werkelijkheid betreft. In het kort wil ik hier nu nog aangeven, wat
+met dagelijksche lichaamsoefeningen en athletiek wordt bedoeld.
+
+De eersten zijn de oefeningen, die men beschreven en besproken kan
+vinden in het werk[21]. Zij hebben ten doel, het lichaam harmonisch te
+ontwikkelen, het gezond, mooi en krachtig te maken, en voor voetbal
+speciaal: het lichaam in een staat te brengen en te houden, die het
+mogelijk maakt, dat dit spel tot voordeel voor de gezondheid beoefend
+kan worden. Zij worden iederen dag op de slaapkamer al of niet ontkleed
+voor een spiegel staande, uitgevoerd en mogen in geen geval aanleiding
+geven tot moeheid. De athletiek[22] behoort voort te bouwen op de
+dagelijksche lichaamsoefening en voltooit de bovenvermelde taak daarvan
+ten opzichte van voetbal. Zij heeft in het algemeen ten doel: het
+ontwikkelen van groote spierkracht en het trainen voor wedstrijden, 't
+geen voornamelijk bestaat in het vergrooten van het volhardingsvermogen.
+Hieruit volgt dat zij wel tot eenige vermoeidheid aanleiding mag geven.
+Haar beoefening in verband met voetbal bestaat voornamelijk in hardloop-
+en springoefeningen[23]. De Nederlandsche voetbalbond tracht door het
+uitloven van medailles voor wedstrijden hardloopen, korte afstand,
+en het instellen van een jaarlijksch kampioenschap athletiek voor
+voetballers, de athletiek er bij de voetballers zooveel mogelijk in te
+brengen. Reeds zien ook verscheidene clubs, plaatselijke en gewestelijke
+bonden, het nut der athletiek in, waarvan zij doen blijken, door zich
+aan te sluiten bij de Nederlandsche athletiek-Unie.
+
+[21] Bijv. Toepoel: »Hoe versterk ik mijn lichaam?« Handleiding voor
+     Physical Culture. Prijs 60 cent bij den uitgever van de Ven, Baarn.
+
+[22] Zie hierbij: »Voetbal en Athletiek« door W. Mulier.
+
+[23] Zie »W. C. Hartmann, Hardloopen« bij van de Ven, Baarn.
+
+Voor de athletiek zoowel als voor voetbal hoop ik, dat ook beider
+grondslag, de dagelijksche oefeningen niet vergeten zullen worden.
+
+Ik wil nu overgaan tot bestrijding van een inzicht van Ten Have,
+over het al of niet mogen deelnemen aan voetbal, 't welk hij als
+volgt weergeeft:--»De gezonden, de moedigen, de levenslustigen, de
+spierkrachtige jongens, vervallen het gemakkelijkst in overdrijving en
+gevaarlijk spel. Zij hebben het voetbalspel uit een hygiënisch oogpunt
+beschouwd, ook het minst noodig. Op grond daarvan is, wanneer ik deze
+gevallen waarnam, aan zulke leerlingen, deze sport door mij beslist
+ontraden.«--
+
+In de eerste plaats ben ik het lang niet met Ten Have eens, dat de
+gezonde en spierkrachtige jongens het gemakkelijkst in overdrijving
+vervallen. Dat zij meestal het onstuimigst zijn, geef ik toe, maar zij
+kunnen onschadelijk meer arbeid presteeren dan de zwakkeren, terwijl het
+voetbalspel tamelijk gelijkmatig den arbeid over de spelers verdeelt.
+Over het algemeen ligt het niet in den aard der jongens, minder arbeid
+te presteeren, dan van hen bij het spel wordt gevergd. Zoo zullen de
+zwakkeren, daar de sterken het spel tot hun hoogte willen opheffen, meer
+in de verleiding zijn, te overdrijven. Ook de eerzucht zal de zwakkeren
+meer aangrijpen dan de sterken, die geen spelers meer boven zich hebben,
+tot wier hoogte van arbeidsprestatie zij zich graag zouden opwerken.
+Er komen echter nog zooveel factoren bij, die de kans tot overdrijving
+beïnvloeden. Zoo geven de karaktereigenschappen veelal den doorslag. In
+de tweede plaats vind ik het niet rationeel de deelname tot een spel dat
+juist geschikt voor hen is, aan de sterken te ontzeggen, omdat het wel
+aanleiding tot overdrijving kan geven. Heel wat verstandiger is het, de
+overdrijving te weren met alle goede middelen, die ten dienste staan.
+Ook hebben de sterken uit hygiënisch oogpunt wel degelijk een flinke
+lichaamsoefening noodig, hetgeen hun veelal meerdere onstuimigheid
+bewijst. En mocht men het willen ontkennen, zoo zou men de natuur
+toch niet kunnen dwingen en deze zou het ons anders laten zien. Voor
+lichamelijk zwakken is voetbal geen geschikte sport, en dit is vaak een
+doorn in het oog geweest van verscheiden docenten[24], die één of ander
+spel of alleen gymnastiek zouden willen zien toegepast, waaraan zoowel
+de zwakken als de sterken konden deelnemen. De beoefening van zoo'n spel
+of gymnastiek zou echter medebrengen, dat krachtig ontwikkelde jongelui
+gedwongen werden, steeds maar een gedeelte van hun kracht te gebruiken,
+hetgeen achteruitgang der physieke kracht van den mensch tot resultaat
+zou hebben. Juist het omgekeerde wordt door voetbal bereikt, hetgeen
+niet genoeg geapprecieerd kan worden. Meermalen evenwel luidt het
+oordeel van ouderen, ook al zijn ze overigens het voetbal goed gezind,
+dat het spel _wel wat ruw_ is. Weliswaar wordt soms door enkelen wat te
+ruw gespeeld, maar het voetbal als spel kan m. i. toch niet ruw genoemd
+worden. Onze volksaard vindt iets zoo gauw ruw en ziet vaak uitingen van
+moed, flinkheid en rondborstigheid zooals Mulier[25] terecht zegt, voor
+ruwheid aan. Ons volk heeft al te langen tijd met de modepolitoerflesch
+rondgeloopen, te veel vormen nageäapt, en het zou al politoerende groot
+gevaar loopen, niets meer dan een vorm te worden. Onze volksaard is
+veelal nog weinig pittig.--»De rondborstigheid, flinkheid en moed,
+dienen nog wel degelijk te worden aangekweekt tot raseigenaardigheid.
+Alsdan zal de zoogenaamde ruwheid van het voetbal den anderen niet meer
+opvallen.«--[26] Wat betreft de enkele gevallen van ruw optreden en
+de dientengevolge of op andere wijze ontstane kwetsuren, tegen dezen
+prijs zijn de vele voordeelen die het voetbal biedt, zeker niet te duur
+gekocht. Wat betreft verdere strijdvragen acht ik deze hier niet op hun
+plaats, daar zij voor den practischen voetballer niet van veel belang
+zijn. Wat aanvallen op de voetbalmaatschappij betreft, deze zijn er
+nog meerderen. Zij zijn echter hoofdzakelijk het gevolg van naijver en
+onbehendigheid met voetbal en zullen wegens hun onbeduidendheid hier
+niet vermeld worden.
+
+[24] Zie F. Wesseling: »Sport en Gymnastiek«, waarin een verslag over
+     een bespreking van het onderwerp: Sport en Gymnastiek, in de
+     vereeniging van leeraren aan inrichtingen van Middelbaar Onderwijs.
+
+[25] W. Mulier: »Losse gedachten«, voorkomende in het voetbal-jaarboekje
+     van den N. V. B. 1909-1910.
+
+[26] »Losse gedachten« door W. Mulier, voorkomende in het
+     voetbal-jaarboekje 1909-1910 van den N. V. B.
+
+
+
+
+WENKEN VOOR EEN GEZONDE BEOEFENING VAN VOETBAL.
+
+
+Het is niet alleen in dit hoofdstuk dat wenken bij de beoefening van
+voetbal een plaats vinden, want zij zijn reeds door het geheele werkje
+heengeweven. Feitelijk is geheel deze studie dan ook als zoodanig
+bedoeld. Zoo zal dit hoofdstuk dus geen afgesloten geheel vormen, maar
+meer een aanvulling zijn, van het reeds vroeger behandelde.
+
+Op de vraag, _wie wel en wie niet mogen voetballen_, kan ieder wel haast
+een antwoord geven. Voetbal is een spel der sterke gezonde jongelui
+en aan lichamelijk zwakken dient het verboden te worden. Aan stijve
+en trage jongens die overigens gezond zijn, kan het voetbal een goede
+opfrissching bieden. Men dient evenwel voorzichtig te zijn met het
+antwoord op de vraag, of men wel geheel gezond is. Het best doet men
+een dokter te raadplegen,[27] liefst den huisdokter. Het kan nl. zeer
+goed zijn dat een enkel orgaan aangetast of zwak is, terwijl de overige
+organen goed ontwikkeld en nog niet door het zwakkere of aangetaste
+orgaan beïnvloed zijn. Men is dan licht geneigd, zijn krachten te
+overschatten en er bestaat gevaar dat een normale inspanning van de
+sterke deelen, een overspanning van het minder sterke deel, ten gevolge
+heeft. Ik doe hierbij het beste om volgens Toepoel zoo'n ongelijkmatig
+ontwikkeld lichaam te vergelijken met een stalen ketting, waarin sterke
+en zwakke schakels voorkomen. Belast men den ketting overeenkomstig de
+draagkracht der sterke schakels dan zal deze op de zwakkere breken. De
+waarde van zoo'n ketting zal altijd door de zwakste schakels worden
+bepaald. Evenzoo moet de waarde van het lichaam worden bepaald naar de
+zwakst ontwikkelde belangrijke organen. En toch wordt dit vaak over 't
+hoofd gezien. Hoe licht zal niet iemand die sterk gespierd is en zwakke
+longen of andere inwendige organen heeft, zijn kracht overschatten en
+daardoor de zwakste deelen en dus op den duur ook de sterkste nekken!
+Men dient dus op zijn hoede te zijn en hierop contrôle uit te oefenen.
+Heeft men echter het bestaan van bovengenoemd geval bij zichzelf
+ontdekt, dan dient men het voetbal te laten varen, of het maar matig
+te beoefenen. Tevens moet men maatregelen treffen, die verbetering ten
+gevolge kunnen hebben.
+
+[27] Zie: »Schoolvoetbal in verband met lichamelijke geschiktheid«, door
+     W. Mulier en het reeds meergenoemde werkje van Ten Have.
+
+De tweede vraag die we ons stellen is: _op welken leeftijd de jongen het
+voetbal mag gaan beoefenen_. Ten Have oordeelt dat het spel voor het
+twaalfde jaar in het algemeen niet gespeeld mag worden, en dit is ook
+zoo ongeveer mijn meening, in verband met het op blz. 22 besprokene.
+Een _matige_ beoefening van voetbal, zooals door de aspiranten van vele
+vereenigingen wordt toegepast, kan evenwel m. i. reeds bij het tiende
+jaar plaats vinden. De speeltijd dient dan natuurlijk ook bekort en er
+dient toezicht der ouderen te zijn. De deelname aan wedstrijden zou ik
+echter in geen geval voor het veertiende jaar opengesteld willen zien,
+daar ik dit vroege wedstrijdspelen als nadeelig voor de gezondheid
+beschouw. Het is tevens wenschelijk de beoefening van lichte athletiek
+en geschikte jongensspelen als voorbereiding voor het voetbal bij de
+jongeren in te voeren. Wat betreft _het weer_, waarin gespeeld kan
+worden, behoeft men hieraan geen hooge eischen te stellen. Koud weer
+is het beste. Bij warm weer, in de zomermaanden, doet men beter de
+voetbalschoenen op te bergen. Over het spelen bij regen, mist en sneeuw,
+verschillen de inzichten nogal.
+
+Daar het minder aangenaam en veelal ook ongezond is, moet ik het spelen
+in den regen en sneeuw afraden, terwijl het spelen in lichte mist, mits
+het niet vriest, niet nadeelig kan worden geacht. Den speeltijd heb ik
+genoegzaam besproken. Alleen wil ik nog den ernstigen raad geven, bij
+gevoel van moeheid, steek-in-de-zij, of kramp, niet verder aan het spel
+deel te nemen of wel, eenigen tijd te rusten, zulk een handelwijze
+getuigt van meer wilskracht en degelijkheid, dan de zoo vaak bewonderde
+onachtzaamheid.
+
+Vermoeien de wedstrijden te veel, dan doet men in zijn eigenbelang
+wel, zich tot de gewone partijen te bepalen. Ik weet wel, dat het
+eerzuchtsduiveltje zich ten zeerste tegen zulk een besluit zal verzetten
+en dat men zich zal schamen, te bekennen, door de wedstrijden te veel
+vermoeid te worden. Maar bedenk dan, welke belangen op het spel staan en
+het besluit zal zeker zoo moeielijk niet meer vallen.
+
+Tegen de voorschriften die voor _de kleeding_ in acht moeten worden
+genomen, heb ik meermalen zien zondigen. _Het spelen in kleeren die men
+buiten het spel ook draagt, moet in ieder geval vermeden worden._ Tegen
+zoo'n onhygiënische gewoonte kan niet genoeg gewaarschuwd worden. Dus:
+voor voetbal een geheel apart tenue. Wat betreft de dikte der kleeding
+schrijft Ten Have: »Het is altijd van belang om voorzichtig te zijn en
+zich niet te dun te kleeden«. Vele spelers spelen alleen in zwembroek,
+broek en shirt, zonder nadeel ervan te ondervinden. Toch kan niet ieder
+dat doen en hangt het er veel van af, hoe men van jongs af aan gewend is
+geweest. Zich dik te kleeden is eveneens af te raden, want de kleeding
+mag in geen geval den speler zijn volle bewegingsvrijheid ontnemen.
+
+Ook nauwe kleeding is uit den booze, daar deze de vrije ademhaling
+en bloedsomloop aan de huidsoppervlakte belemmert. Dit slaat zoowel
+op de geheele kleeding als op nauwe kousebanden die wel kramp kunnen
+veroorzaken, en nauwe hals- en mouwboorden. De knie moet bloot blijven
+en hierop moeten broek en kousen ingericht zijn. Een regel, die
+voor de geheele kleeding geldt, is, dat ze poreus moet zijn. Beslist
+gewaarschuwd moet worden tegen het dragen van gewone linnen hemden onder
+het sporthemd (shirt) of jersey, daar dit een voortdurende aanleiding
+geeft tot transpireeren en kou vatten. Het best lijkt mij voor onder
+het shirt te dragen, tricot, rameh of dun Jaeger geschikt. Flanel is ook
+wel goed, zoolang het nieuw is, maar als het eenigen tijd gedragen is,
+verdichten de poriën zich door wasschen en transpireeren. Bij de keuze
+van nieuwe schoenen moet men ten zeerste oppassen, dat deze niet te nauw
+of te wijd zijn.
+
+Van te nauwe of te wijde schoenen heb ik al heel wat narigheid gezien.
+Meestal waren kapotte teenen en verminderde spelkwaliteit het directe
+gevolg, terwijl natuurlijk ook het pleizier in het spel er een danige
+knak door kreeg.
+
+De neuzen der schoenen mogen niet te hoog zijn, terwijl het leer souple
+moet aanvoelen, zoodat het zich gemakkelijk naar den voet kan vormen
+en deze niet in de beweging belemmert. Voor een goed schot en juist
+plaatsen van den bal is dit van veel belang. Het dragen van een pet of
+muts is alleen aan te raden bij zeer koud weer, sterke wind of flinken
+zonnenschijn. Wat het spel nu zelf aangaat, moet aangeraden worden,
+_niet te hard van stapel te loopen_. Begin kalm en neem langzamerhand de
+gewone speelwijze aan. Bij wedstrijden kan men zich hier moeielijk aan
+houden, waarom men zich hier voor den aanvang even inspeelt door
+doeltrappen en loopen.
+
+De jas moet mee naar het veld genomen, zoodat hij vóór het spel, in de
+rust en na afloop zoo noodig aangetrokken kan worden. Zoo mogelijk moet
+de speler zich er aan wennen, gedurende het spel geen notitie van het
+publiek te nemen, zoodat hij zich langzamerhand aan den invloed die het
+publiek op de meeste spelers uitoefent, kan onttrekken. Vele spelers
+zijn zichzelf niet bij het spel, zijn als het ware gehypnotiseerd en in
+hen is de ziel gevaren van het meest onstuimige deel van het publiek.
+Hierdoor wordt het spel wel interessanter van toeschouwersstandpunt
+bezien, maar de spelers lijden er onder, doordat zij boven hun kracht
+spelen en een verkeerde eerzucht in hen wortel schiet. _De rust_ is er
+omdat deze noodig wordt geacht, en niet om den spelers gelegenheid te
+geven, hun schiet- en techniekcapaciteiten aan het publiek te vertoonen.
+Gebruik de pauze dus om uit te rusten, niet door stilzitten of op den
+grond liggen, maar door met de jas aan, kalm wat op te loopen. Een
+weinig water of andere niet prikkelende drank of wel één of andere
+vrucht kan in de rust een welkome verfrissching zijn. Het water
+mag echter niet te koud zijn, daar de met bloedvaatjes overvulde
+slijmvliezen van de keel enz. nog gevoeliger zijn voor sterke en
+plotselinge temperatuurwisselingen dan de huid. Ook mag de drank niet in
+eens naar binnen gegoten worden zooals ik wel heb zien doen, maar moet
+langzaam gebruikt worden. Bij het eindigen van het spel, gaat men vóór
+het verkleeden weer langzaam van intensieve beweging tot rust over. Voor
+een paard wordt dit noodzakelijk geacht; waarom zou men dit dan voor
+zichzelf negeeren?
+
+Vóór het verkleeden is het wenschelijk, het lichaam met een handdoek
+goed af te wrijven. Ook het nemen van een bad, koude wassching of
+douche, gevolgd door flinke afdroging, is mij door de practijk ten
+zeerste aanbevelenswaardig gebleken. Een koude wassching kan bijv.
+ook bij ontbreken van andere gelegenheid, na het thuiskomen worden
+toegepast zooals Toepoel[28] het beschrijft, door telkens de handen
+in de waschkom te steken en er het lichaam licht mee af te wasschen,
+hetgeen in enkele minuten is afgeloopen. Heerlijk opgewekt voelt men
+zich na zoo'n behandeling en het is verwonderlijk, te merken, hoe
+mogelijke vermoeidheid dan spoedig begint te wijken.
+
+[28] Toepoel, »Hoe versterk ik mijn Lichaam?« bij van de Ven, Baarn.
+
+Nu nog enkele algemeenheden besproken. Nu en dan heb ik spelers hooren
+klagen over steek-in-de-zij en vermoeidheid, reeds bij het begin van het
+spel.
+
+Wat de oorzaak is van deze steken, is nog niet met zekerheid
+vastgesteld. Bijna iedereen weet echter, dat ze vlak na het eten
+eerder optreden dan anders. Ook is men na het eten eerder vermoeid
+bij lichamelijken of geestelijken arbeid. Dit komt doordat de maag
+voor de vertering van het voedsel een groote hoeveelheid bloed aan het
+spierstelsel onttrekt, zoodat dit niet zijn gewone werkzaamheid zonder
+nadeelen kan presteeren. Het is nu wel voor ieder te begrijpen, _dat
+het slecht is, vlak voor het voetbal te eten_. Het beste is, na het
+eten een paar uur te wachten alvorens men met het spel aanvangt. Bij
+het wedstrijdspelen moet ik den raad geven, niet of slechts een korten
+tijd te voetballen. Hiermede meen ik niet, dat men bijv. wel naar
+hartelust mag gaan tennissen of fietsen, maar ik bedoel er mee, dat
+lichaamsoefeningen, die vermoeidheid ten gevolge kunnen hebben, zooveel
+mogelijk vermeden moeten worden. Ik heb vaak gezien, dat spelers, die
+zich hieraan niet hielden, den volgenden dag op den wedstrijd minder
+dan anders presteerden en na afloop daarvan ook werkelijk moe waren.
+Physiologisch is deze zaak natuurlijk zeer goed te verklaren.
+
+Een vaak voorkomende fout bij het voetbalspel is m. i. het doeltrappen,
+dat veelal wordt toegepast, als er niet genoeg spelers zijn om een
+partij te spelen. Een opvoedkundige waarde heeft zulk een trappartij
+nagenoeg niet, terwijl ook de lichamelijke opvoeding ervan, veel te
+wenschen overlaat. Veel beter kan men, al zijn er ook weinig spelers,
+een aanvallend en verdedigend spel toepassen. Bijv. verdedigen een
+doelman en drie achterspelers een doel, terwijl 5 voorspelers al of niet
+gesteund door een achterspeler aanvallend optreden. Ook kan men, en dit
+is vooral voor de aspirantleden (juniores) geschikt, als er bijv. maar
+een twaalftal spelers is, een partij vormen met een kleiner speelveld.
+Men behoeft dan tenminste geen afstand te doen van de meeste voordeelen
+aan het volledige voetbalspel verbonden. Zijn er minder dan 12 spelers,
+dan is dit partijspelen niet zoo aanbevelenswaardig, daar de spelers dan
+minder in de gelegenheid zijn afzonderlijke plaatsen in te nemen,
+hetgeen, met het oog op latere spelprestatie, wenschelijk is[29].
+
+[29] Zie: »Schoolvoetbal in verband met lichamelijke geschiktheid«, door
+     W. Mulier.
+
+Ten slotte wil ik nu nog _de kwestie van leiding_ en _de taak van den
+tegenwoordigen leider, den captain of aanvoerder_ kort bespreken. In
+Hongarije zijn de openluchtspelen van staatswege min of meer onder
+toezicht der schoolautoriteiten geplaatst. Tot bespreking van de al of
+niet wenschelijkheid om dit in de toekomst, geheel of gedeeltelijk in
+Nederland toe te passen, acht ik mij op 't oogenblik niet gerechtigd.
+Wel wil ik als mijn meening uitspreken, dat ik, gezien den eenzijdigen
+aard van de schoolopvoeding en de opvattingen van het meerendeel van
+het onderwijspersoneel hieromtrent, zulk een toepassing vooralsnog in
+het belang van de openluchtspelen onmogelijk acht. De leiding van het
+voetbal is hier zooals ieder weet, buiten de gedeeltelijke hoofdleiding
+van den Nederlandschen Voetbalbond en plaatselijke en gewestelijke
+bonden, in handen van de vereenigingen. Het is goed als de besturen
+dezer vereenigingen zich hiervan wel bewust zijn of worden, want een
+spel als voetbal heeft, hetgeen uit het reeds behandelde genoegzaam
+blijkt, een goede leiding wel van noode. Er zijn besturen, die hun taak
+uitstekend opvatten, maar er zijn er ook, die zich bijna uitsluitend met
+administratief werk bezig houden, die zich weinig bekommeren over het
+wel en wee van de onder hun leiding staande leden. En toch is er een
+deel dezer leden, de aspirant-leden bedoel ik, waarover zij met veel
+zorg hebben te waken. Maar ook vele van de gewone leden hebben leiding
+noodig, die hen door bestuursinitiatief kan worden verschaft.
+
+Twee wegen, die ook gecombineerd kunnen worden, staan hierbij open. 1º.
+De vereeniging stelt een aparte, of meerdere voor hun taak berekende
+_spelleiders_ aan[30]; 2º. De vereeniging verschaft den leden een
+_voorlichting bij hun sport in den vorm eener sportbibliotheek_[31]. Een
+geschikten spelleider te vinden is zeker een moeielijke taak en verder
+is ook »het in practijk brengen« van dit idee aan zooveel bezwaren
+onderhevig, dat ik er aan twijfel of het wel met succes toegepast zal
+kunnen worden. Het instellen van een sportbibliotheek zal echter voor
+geen enkele vereeniging eenig bezwaar opleveren. De kosten ervan zijn
+gering en de resultaten kunnen groot zijn. De captains of aanvoerders
+vinden hier gelegenheid de kennis op te doen die onmisbaar is, bij het
+goed vervullen van hun taak. Zij kunnen zich tot werkelijke leiders
+ontwikkelen. Maar ook de leden zelf kunnen er hun voordeel mee doen. Zij
+kunnen zich tot hun eigen leider vormen, voor zichzelf leeren zorgen en
+den grond er toe leggen, later anderen te leiden. Juist daar moet het
+heen. Niet alleen bij voetbal zal hen de opgedane kennis te pas komen,
+maar ook overal elders. En zelfs, al zouden slechts weinigen van de
+bibliotheek gebruik maken, dan zou deze toch door hen, haar invloed op
+de anderen doen gelden. De bibliotheken zouden kunnen bevatten: werkjes
+betreffende de te beoefenen openluchtspelen, gymnastiek en de daarmee
+min of meer verband houdende wetenschappen als gezondheidsleer en
+psychologie. Als zoodanig zouden zij voor de voetballers den dienst
+doen, dien ik zoo gaarne de school aan al haar leerlingen bewezen
+zag[32].
+
+[30] Dit kunnen bijv. ook bestuursleden zijn.
+
+[31] Sport-Bibliotheek bevattende 30 deeltjes, uitgever J. van de Ven,
+     Baarn.
+
+[32] Zie blz. 21 en 22.
+
+Nu nog de taak van den captain. Deze is voorwaar geen gemakkelijke. Hij
+moet, goed speler zijnde, zelf het spel meespelen en in alles voorgaan.
+Hij kan een grooten invloed ten goede, echter ook, zoo hij geen juist
+begrip van zijn plichten heeft, ten kwade uitoefenen op spel en spelers.
+In de eerste plaats moet hij zorgen dat het spel tot vreugde van de
+spelers beoefend wordt. Zoo moet het voortdurend berispen der spelers
+vermeden worden. Een aanmoedigend of waardeerend woord op zijn tijd,
+heeft veel meer uitwerking. Ook dient de captain, bij hetgeen hij zegt,
+rekening te houden met ouderdom en karakter van den speler tot wien
+hij zich wendt. Zoodoende is hij in staat, zijn prestige te handhaven.
+Toch kan hij, jong als hij veelal nog is, zich niet te veel bemoeien, de
+opvoedende en gezondheidbevorderende kracht van het spel tot haar recht
+te doen komen, d. w. z. hij kan nog geen volmaakte spelleider zijn. Zoo
+zijn taak dus geen gemakkelijke is, een dankbare en mooie is het zeker.
+
+
+
+
+         #EERVOLLE VERMELDING AMSTERDAM 1908#
+
+
+               #PRACTISCHE BIBLIOTHEEK#
+                   #Geïllustreerd.#
+
+  _Schreber_, Longen-Gymnastiek. 2e druk         35 Ct.
+  _Bock_, Eerste Hulp bij Ongelukken             30  »
+  _van de Ven_, Amateur Fotograaf. 2e druk       25  »
+  _Toepoel_, Physical Culture                    60  »
+  Licht-, Lucht- en Zonnebaden                   30  »
+  Mijn Aquarium                                  35  »
+  De Kleine Briefsteller                         35  »
+  De Jonge Schaker                               35  »
+  _Broekkamp_, Jonge Dammer                      f 1.25
+  _Broekkamp_, Damstudies                        35 Ct.
+  _Leefson_, Nieuwste Dansen                     35  »
+  Skatspel, handleiding                          50  »
+  Billardschool. 2e druk                         35  »
+  _Ott_, Rijwiel, inrichting. 2e dr.             25  »
+  Levensmagnetisme                               15  »
+  Terrarium                                      35  »
+  Luchtscheepvaart, populaire beschouwing        30  »
+  Chauffeurs-School                              75  »
+  Eenvoudige Boekhouding. 3e druk                35  »
+  Telegrafie zonder draad                        35  »
+
+
+                #Sport-Bibliotheek#
+                  #Geïllustreerd.#
+
+                #HANDLEIDING voor:#
+
+          Voetbal-Scheidsrechter      60 Ct.
+          Voetbal. 3e druk            25  »
+          Lawn Tennis. 2e dr.         30  »
+          Lawn Tennis. 3e dr.         f 1.60
+          Water-Polo. 2e dr.          30 Ct.
+          Cricket                     30  »
+          Croquet                     30  »
+          Kegelen                     30  »
+          Korfbal                     30  »
+          Hockey                      30  »
+          Hardloopen. 2e dr.          30  »
+          Roeien                      35  »
+          Zeilen                      50  »
+          Zwemschool. 2e dr.          35  »
+          Droogzwemmen                15  »
+          Schermen                    50  »
+          Boksen                      35  »
+          Worstelen                   60  »
+          Schoonrijden                50  »
+          Kolven                      50  »
+          Rolschaatsenrijden          30  »
+          Openluchtspelen             45  »
+          Halteren                    35  »
+          Skiloopen                   30  »
+          Kaatsen                     50  »
+          Wielrennen                  35  »
+          Snelwandelen                35  »
+
+
+       #UITGAVEN VAN J. F. VAN DE VEN TE BAARN#
+
+
+
+
+  +---------------------------------------------------+
+  |                                                   |
+  |           OPMERKINGEN VAN DE BEWERKER:            |
+  |                                                   |
+  |  De volgende correcties zijn in de tekst          |
+  |  aangebracht:                                     |
+  |                                                   |
+  |  Bron (B:) -- Correctie (C:)                      |
+  |                                                   |
+  |  B: den aanleg van éen of meer                    |
+  |  C: den aanleg van één of meer                    |
+  |  B: Als èèn van de voornaamste                    |
+  |  C: Als één van de voornaamste                    |
+  |  B: beïnvloedt door het voetbalspel.              |
+  |  C: beïnvloed door het voetbalspel.               |
+  |  B: Deze verschillende accomodaties der           |
+  |  C: Deze verschillende accommodaties der          |
+  |  B: (lang-passing). Er werd dus                   |
+  |  C: (long-passing). Er werd dus                   |
+  |  B: vaak geuitte meening, dat                     |
+  |  C: vaak geuite meening, dat                      |
+  |  B: voetbal, het op den achtergrond treden,       |
+  |  C: voetbal het op den achtergrond treden         |
+  |  B: levensenergie weigert aan te nemen.           |
+  |  C: levensenergie weigert aan te nemen?           |
+  |  B: voetbal en atlethiek. Het gevaar              |
+  |  C: voetbal en athlethiek. Het gevaar             |
+  |  B: twintig minuten. Mij lijkt                    |
+  |  C: twintig minuten). Mij lijkt                   |
+  |  B: bekort), hoewel ik hem voor                   |
+  |  C: bekort, hoewel ik hem voor                    |
+  |  B: meestal ten kwade is die, door het            |
+  |  C: meestal ten kwade, is die, door het           |
+  |  B: een vergeten waarschijnlijk heel              |
+  |  C: een vergeten, waarschijnlijk heel             |
+  |  B: minder geriefelijk terrein deze               |
+  |  C: minder geriefelijk terrein, deze              |
+  |  B: zoowel _accute als chronische                 |
+  |  C: zoowel _acute als chronische                  |
+  |  B: werd ingevoerd even goed als                  |
+  |  C: werd ingevoerd, even goed als                 |
+  |  B: eenigste werkelijke nadeel van                |
+  |  C: eenige werkelijke nadeel van                  |
+  |  B: bij voetbal de kans een                       |
+  |  C: bij voetbal de kans op een                    |
+  |  B: kan worden.--»Als lichaamsbeweging,           |
+  |  C: kan worden.«--»Als lichaamsbeweging,          |
+  |  B: niet overdreven te worden.                    |
+  |  C: niet overdreven worden.                       |
+  |  B: ik mijn lichaam«? bij van                     |
+  |  C: ik mijn lichaam?« bij van                     |
+  |  B: hare leiders verwachten mag«                  |
+  |  C: hare leiders verwachten mag«.                 |
+  |  B: geef ik toe maar zij                          |
+  |  C: geef ik toe, maar zij                         |
+  |  B: alleen gymnastiek zonden willen zien          |
+  |  C: alleen gymnastiek zouden willen zien          |
+  |  B: Onze volksaard vind iets zoo gauw             |
+  |  C: Onze volksaard vindt iets zoo gauw            |
+  |  B: het zwakkere of aangetastte                   |
+  |  C: het zwakkere of aangetaste                    |
+  |  B: en nauwe hals en mouwboorden. De              |
+  |  C: en nauwe hals- en mouwboorden. De             |
+  |  B: en verminderde spelkwaliteit, het directe     |
+  |  C: en verminderde spelkwaliteit het directe      |
+  |  B: zooals Toepoel,[28] het beschrijft,           |
+  |  C: zooals Toepoel[28] het beschrijft,            |
+  |  B: Toepoel, Hoe versterk in mijn Lichaam? bij    |
+  |  C: Toepoel, »Hoe versterk ik mijn Lichaam?« bij  |
+  |                                                   |
+  +---------------------------------------------------+
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Voetbal-Sport: over haar voor- en
+nadeelen, eenige harer strijdvragen en haar rationeele beoefening, by Jac. Samson
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK VOETBAL-SPORT: OVER HAAR ***
+
+***** This file should be named 36418-8.txt or 36418-8.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        http://www.gutenberg.org/3/6/4/1/36418/
+
+Produced by The Online Distributed Proofreading Team at
+http://www.pgdp.net
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+http://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, are critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at http://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+http://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at http://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit http://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including checks, online payments and credit card donations.
+To donate, please visit: http://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     http://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.