initial commit of ebook 36095HEADmain

5 files changed, 2689 insertions, 0 deletions

diff --git a/.gitattributes b/.gitattributes
new file mode 100644
index 0000000..6833f05
--- /dev/null
+++ b/.gitattributes
@@ -0,0 +1,3 @@
+* text=auto
+*.txt text
+*.md text
diff --git a/36095-0.txt b/36095-0.txt
new file mode 100644
index 0000000..ef78254
--- /dev/null
+++ b/36095-0.txt
@@ -0,0 +1,2673 @@
+The Project Gutenberg EBook of Emperor Heraclius, by Pavlos Karolidis
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Emperor Heraclius
+
+Author: Pavlos Karolidis
+
+Release Date: May 13, 2011 [EBook #36095]
+
+Language: Greek
+
+Character set encoding: UTF-8
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK EMPEROR HERACLIUS ***
+
+
+
+
+Produced by Sophia Canoni
+
+
+
+
+Note: The tonic system has been changed from polytonic to
+monotonic, the spelling of the book has not been changed
+otherwise. Words in italics are included in _.
+—
+
+Σημείωση: Το τονικό σύστημα έχει αλλάξει από πολυτονικό
+σε μονοτονικό. Κατά τα άλλα έχει διατηρηθεί η ορθογραφία
+του βιβλίου.  Λέξεις με πλαγίους χαρακτήρες περικλείονται
+σε _.
+
+
+
+Π. ΚΑΡΟΛΙΔΟΥ
+
+
+
+Ο
+ΑΥΤΟΚΡΑΤΩΡ ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ
+
+
+
+ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΠΡΟΣ ΔΙΑΔΟΣΙΝ ΩΦΕΛΙΜΩΝ ΒΙΒΛΙΩΝ
+
+
+
+ΕΝ ΑΘΗΝΑΙΣ 1904
+
+
+
+ΕΚΔΟΣΕΙΣ TOΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ
+ΠΡΟΣ ΔΙΑΔΟΣΙΝ
+ΩΦΕΛΙΜΩΝ ΒΙΒΛΙΩΝ
+
+
+
+ΑΡΙΘ. 56 — AΥΓOYΣTOΥ 1904
+
+
+ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΑ ΡΑΦΤΑΝΗ-ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ
+
+
+
+Ο ΑΥΤΟΚΡΑΤΩΡ ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ
+
+
+
+Α'. — Εισαγωγή.
+
+
+
+Ο ΑΥΤΟΚΡΑΤΩΡ ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ
+
+Είς των μεγάλων αυτοκρατόρων, εις τους οποίους το
+χριστιανικόν Ελληνικόν κράτος του Βυζαντίου και αυτό το
+χριστιανικόν έθνος των Ελλήνων οφείλει την επί αιώνας
+δύναμιν, το μεγαλείον, την δόξαν, εν μέρει δε και αυτήν την
+εθνικήν ύπαρξιν, είνε ο Ηράκλειος. Ο Ηράκλειος έζησε και
+εβασίλευσεν εις χρόνους, κατά τους οποίους το έθνος
+ευρίσκετο εν μέσω μεγάλων περί ζωής και υπάρξεως κινδύνων.
+Εσώθη από των κινδύνων τούτων μόνον διά των μεγάλων και
+σπανίων αρετών, τας οποίας είχε και ως βασιλεύς και ως
+άνθρωπος. Μεγαλοφυία στρατιωτική και πολιτική, ευσέβεια
+χριστιανική, φιλοπατρία, βαθεία συνείδησης των βασιλικών
+καθηκόντων και πιστή εκτέλεσις αυτών και τέλος η ανδρεία και
+η γενναιότης ήσαν αι κυριώταται των αρετών τούτων. Και εις
+αυτόν δε τον βασιλικόν θρόνον ανήλθεν ο Ηράκλειος και
+εστερεώθη όχι κατά δικαίωμα γεννήσεως και κληρονομίας· διότι
+ιδιώτης ων και πολίτης απλούς εν μέσω μεγάλων κινδύνων
+έγεινε βασιλεύς, υπ' αυτού του λαού προχειρισθείς εις την
+υπερτάτην αρχήν, διά να σώση το κράτος, την πίστιν και το
+έθνος. Και τα έσωσε διά μεγάλων, γενναίων και ενδόξων
+αγώνων. Ο Ηράκλειος εβασίλευσε κατά τον έβδομον μ. Χ. αιώνα,
+από 610 μέχρι 641 μ. Χ. Κατά τους χρόνους εκείνους, και εν
+γένει καθ' όλους τους χρόνους κατά τους οποίους υπήρχε το
+Ελληνικόν χριστιανικόν κράτος του Βυζαντίου, τοιούτον
+περίπου ήτο το πολίτευμα ή το πολιτειακόν σύνταγμά του, ώστε
+από της ηθικής ποιότητος και της ηθικής αξίας του εκάστοτε
+βασιλέως εξηρτάτο η ύπαρξις ή η καταστροφή, η ευτυχία ή η
+δυστυχία, η δόξα ή η αδοξία του κράτους και του έθνους. Και
+διά τούτο το βασιλικόν αξίωμα ήτο πολύ σπουδαιότερον εις το
+κράτος εκείνο παρά εις πολλά των σημερινών κρατών της
+Ευρώπης. Περισσοτέραν διά τούτο σημασίαν είχαν και τα
+αφορώντα εις τας προσωπικάς αρετάς και κακίας των βασιλέων.
+
+Δεν θα δυνηθώμεν να εννοήσωμεν καλώς την ιστορίαν του
+Ηρακλείου ούτε πώς, απλούς πολίτης αυτός, ανήλθεν εις τον
+αυτοκρατορικόν θρόνον, αν δεν είπωμεν πρώτον ολίγα τινά προς
+εξήγησιν του εξής: Ποία ήτο η θέσις και η σημασία του
+αυτοκρατορικού αξιώματος εις το κράτος εκείνο, το οποίον
+ονομάζεται συνήθως και από ημάς και από τους Ευρωπαίους
+_Ελληνορωμαϊκόν_, συνηθέστερον δε _Βυζαντινόν_.
+
+Το Βυζαντινόν λεγόμενον κράτος είχε πολίτευμα κατ' ουσίαν
+μοναρχικόν απόλυτον. Ο μονάρχης, ο καλούμενος βασιλεύς και
+αυτοκράτωρ των Ρωμαίων, δεν ήτο μόνον υπέρτατος άρχων της
+πολιτείας, αλλ' ήτο και απόλυτος κύριος του κράτους, μόνος
+νομοθέτης και υπέρτατος δικαστής. Αυτός είχε και την
+πραγματικήν υπερτάτην αρχηγίαν του στρατού και του στόλου
+και ανευθύνως και ανελέγκτως καθ' όλα εκυβέρνα την
+πολιτείαν. Μόνον εις την Εκκλησίαν δεν εξετείνετο η απόλυτος
+αρχή του αυτοκράτορος· αλλά και εκεί είχε μεγάλην δύναμιν,
+διότι αυτός έδιδε την άδειαν προς σύγκλησιν μεγάλων συνόδων
+και πολλάκις ανεμιγνύετο και εις ζητήματα εκκλησιαστικά και
+συνήργει σπουδαίως εις την λύσιν των.
+
+Αντιπροσωπεία εθνική, ήτοι βουλή, καθώς την εννοούμεν, δεν
+υπήρχεν. Όλοι οι ασκούντες την εξουσίαν ήσαν τότε υπεύθυνοι
+μόνον απέναντι του αυτοκράτορος, υπό τούτου διοριζόμενοι και
+παυόμενοι και υπό τούτου αμειβόμενοι ή τιμωρούμενοι και απ'
+αυτού μόνου εξαρτώμενοι. Είνε αληθές ότι υπήρχε μέγα
+συμβούλιον, καλούμενον _Σύγκλητος ή Βουλή ή Σύγκλητος
+βουλή_, αλλά δεν αντεπροσώπευε τον λαόν ούτε υπό του λαού
+εξελέγετο. Ήτο συμβούλιον, του οποίου τα μέλη ήσαν ανώτεροι
+λειτουργοί του κράτους, πολιτικοί και στρατιωτικοί. Η
+τοιαύτη βουλή είχε βεβαίως αξίαν τινά ηθικήν, διότι τα μέλη
+της ήσαν άνδρες απολαύοντες μεγάλης τιμής εις την κοινωνίαν
+και γνωρίζοντες καλώς τα πράγματα του κράτους. Αλλά οι
+λόγοι, αι γνώμαι και αι αποφάσεις της βουλής είχαν κύρος
+απλώς ηθικόν, όχι νομικόν και υποχρεωτικόν. Οι βασιλείς ούτε
+ήσαν υποχρεωμένοι να υπακούουν εις τας γνώμας αυτής, ούτε
+ήσαν υπεύθυνοι προς αυτήν. Κατά τούτο η βουλή του Βυζαντινού
+Κράτους ωμοίαζε προς την Γερουσίαν της σημερινής Ρωσίας.
+
+Η Εκκλησία, οσάκις μάλιστα είχεν αξίους αρχηγούς, ήτο
+ισχυρός χαλινός εις την αυθαιρεσίαν των αυτοκρατόρων. Όχι
+μόνον δε πατριάρχαι και άλλοι αρχιερείς γενναίοι, αλλ'
+ενίοτε και απλοί μοναχοί ηδύναντο να επιτιμήσουν τας πράξεις
+των ηγεμόνων, ιδίως τας εις τον ηθικόν βίον αναφερομένας.
+
+Αλλά, μεθ' όλα ταύτα, η δύναμις και η εξουσία του βασιλέως,
+και η πολιτική και η στρατιωτική, ήτο μεγίστη. Και αν μεν
+ήτο ανήρ αγαθός, κάμνων χρήσιν αγαθήν της εξουσίας, ηδύνατο
+να πράξη πολλά και μεγάλα καλά εις το κράτος και εις τους
+υπηκόους, αν δε κακός ή και απλώς αδρανής και ανίκανος,
+εγίνετο αίτιος πολλών και μεγάλων κακών.
+
+Η βασιλική εξουσία δεν ήτο αυστηρώς κληρονομική, αλλ' ούτε
+_αιρετή_, γινομένη δι' εκλογής. Πολλάκις οι υιοί
+εκληρονόμουν τον πατέρα εις τον θρόνον κατά φυσικόν
+κληρονομικόν δικαίωμα· αλλά δεν υπήρχαν νόμοι καθορίζοντες
+τα της κληρονομίας του θρόνου ακριβώς και λεπτομερώς διά
+πάσας τας περιπτώσεις. Διά τούτο ενίοτε οι βασιλείς, ζώντες
+έτι, καθίστων τους υιούς των συμβασιλείς, διά να μένουν
+αυτοδικαίως βασιλείς μετά τον θάνατον του πατρός.
+
+Όχι μόνον εν καιρώ κινδύνου ανηγορεύετο υπό του στρατού ο
+θεωρούμενος αξιώτατος, αλλά και καλώς εχόντων των πραγμάτων
+ανήρχοντο ενίοτε εις τον θρόνον οι θεωρούμενοι ως άριστοι
+και συνεβασίλευαν μετά των εκ κληρονομίας κατεχόντων τον
+θρόνον. Έχομεν και παραδείγματα βασιλέων, οι οποίοι
+υποδεικνύουν ως διαδόχους των όχι συγγενείς, αλλά τους
+αξίους της βασιλείας. Γυναίκες συνήθως δεν ανήρχοντο εις τον
+θρόνον, ούτε όμως υπήρχε προς τούτο νόμος απαγορευτικός. Η
+αυτοκρατορική εξουσία του Βυζαντίου, όπως προ αυτής η της
+Ρώμης, ως εξουσία κυρίως στρατιωτική, δεν μετέβαινεν εις
+γυναίκα. Διά τούτο πολύ ολίγαι γυναίκες ανέλαβαν την
+υπερτάτην αρχήν, και εκείναι συνήθως την ανέλαβαν ως
+κηδεμόνες ανηλίκων υιών και την εσφετερίσθησαν. Ή αι
+θυγατέρες των αυτοκρατόρων, αν τύχουν μόναι κληρονόμοι,
+αναβιβάζουν εις τον θρόνον, ως αυτοκράτορας πραγματικούς,
+τους συζύγους των. Η διαδοχή του θρόνου γίνεται πολλάκις διά
+στάσεως στρατιωτικής· αι στάσεις όμως δεν προέρχονται
+πάντοτε από πνεύμα στασιαστικόν, αλλ' από την υπερτάτην
+ανάγκην της σωτηρίας του κράτους. Τούτο έγινε και διά τον
+Ηράκλειον. Ενίοτε δε και οι κάτοικοι της πρωτευούσης
+ανεβίβαζαν και κατεβίβαζαν από του θρόνου τους αυτοκράτορας.
+
+Η τοιαύτη κατάστασις, και προ πάντων η έλλειψις κληρονομικών
+νόμων ρυθμιζόντων τα της βασιλικής εξουσίας, φαίνεται πολύ
+ελαττωματική και ανατρεπτική πάσης ασφαλείας και
+μονιμότητος. Αλλά πρέπει να έχωμεν υπ' όψιν ότι αι
+περιστάσεις είνε σήμερον πολύ διάφοροι. Ό,τι φαίνεται εις
+ημάς ως προς τούτο κάκιστον, είχε τότε τα καλά του, και ό,τι
+σήμερον φαίνεται κάλλιστον, είχεν ή ηδύνατο να έχη τότε εις
+την εφαρμογήν πολύ το κακόν. Σήμερον η κληρονομικότης του
+θρόνου έχει τούτο το καλόν,  ότι αφαιρεί πάσας τας έριδας
+περί της διαδοχής της υπερτάτης εξουσίας. Ο δε εις τον
+θρόνον ανερχόμενος, αν τύχη αγαθός, δύναται να πράξη πολλά
+αγαθά, αν δε κακός και ανίκανος, ελάχιστα κακά· διότι
+υπάρχουν και άλλαι αρχαί συμμεριζόμεναι την εξουσίαν. Αλλ'
+εις τους χρόνους εκείνους ο μονάρχης, είτε αγαθός είτε
+κακός, ήτο ο μόνος κύριος των πάντων. Και ηδύνατο μεν, αν
+ήτο αγαθός, να πράξη πολλά καλά, αλλά και κακός ων ηδύνατο
+να πράξη πολλά κακά και να φέρη το κράτος εις μεγάλας
+συμφοράς και εις όλεθρον. Πολλάκις δε άνθρωποι ανικανώτατοι
+ανήρχοντο εις τον θρόνον μόνον διά του δικαιώματος του
+κληρονομικού. Εις τοιαύτην λοιπόν περίστασιν αυτή η φύσις
+των πραγμάτων, τα συμφέροντα αυτά του κράτους επέβαλλαν την
+αλλαγήν του ανωτάτου άρχοντος. Αι εξ ανάγκης επερχόμεναι
+αυταί μεταβολαί είχαν και τούτο το καλόν, ότι ανεβίβαζαν εις
+την υπερτάτην αρχήν άνδρας του στρατού και του λαού,
+φέροντας εις τον θρόνον νέας δυνάμεις ηθικάς και
+ανακαινίζοντας και αναζωογονούντας την βασιλικήν εξουσίαν.
+
+
+
+Β'. — Ο Ηράκλειος μέχρι της εις τον θρόνον αναβάσεώς του.
+
+
+
+Ο Ηράκλειος ήτο πρωτότοκος υιός του στρατηγού Ηρακλείου,
+γεννηθείς εις την Καππαδοκίαν τω 575 μ. Χ. Ο πατήρ του
+Ηράκλειος ήτο ανήρ στρατιωτικός, σπουδαίον λαβών μέρος εις
+τας ενδόξους και νικηφόρους εναντίον των Περσών εκστρατείας,
+τας γενομένας επί του αυτοκράτορος Μαυρικίου. Τω 585 έγεινε
+δεύτερος, μετά τον αρχιστράτηγον Φίλιππον, αρχηγός του κατά
+Περσών πολέμου, το δε επόμενον έτος 586 απέκτησε μεγάλην
+φήμην, εκπορθήσας το οχυρόν φρούριον Μαζαρόν. Μετ' ολίγον
+δε, επιστρέψαντος του αρχιστρατήγου Φιλίππου εις
+Κωνσταντινούπολιν έμεινεν αυτός επί μακρόν αρχιστράτηγος,
+μέχρι της εις τον στρατόν αφίξεως του διαδόχου του Φιλίππου,
+του Κομεντιόλου. Τούτου αναλαβόντος την αρχιστρατηγίαν, οι
+Έλληνες ενικήθησαν από τους Πέρσας, αλλ' ο Ηράκλειος
+μετέβαλε την ήτταν εις νίκην φονεύσας τον αρχιστράτηγον των
+Περσών. Προς αμοιβήν δε ακριβώς του κατορθώματος τούτου
+διωρίσθη στρατηγός ή έξαρχος, ήτοι ανώτατος πολιτικός και
+στρατιωτικός διοικητής μιας των μεγίστων και σπουδαιοτάτων
+επαρχιών του κράτους, ήτοι της Αφρικής, περιλαμβανούσης τας
+σημερινάς χώρας της Τύνιδος, του Αλγερίου και του Μαρόκου.
+
+Εις την Αφρικήν ευρίσκομεν τον πατέρα Ηράκλειον ότε υπό την
+αθλίαν κυβέρνησιν του αυτοκράτορος Φωκά εκινδύνευε το κράτος
+τον έσχατον κίνδυνον. Ο Ηράκλειος εκ της γυναικός του
+Επιφανείας είχε τρία τέκνα, τον Ηράκλειον, τον Θεόδωρον και
+την Μαρίαν. Ο υιός του Ηράκλειος εγεννήθη και ανετράφη εις
+την Καππαδοκίαν, έτυχε δε ανατροφής και παιδεύσεως
+χριστιανικής επιμελεστάτης. Η μήτηρ του Επιφάνεια ήτο
+ευσεβής και η ευσέβειά της επέδρασε μεγάλως εις την ηθικήν
+διάπλασιν και μόρφωσιν των τέκνων της. Νέος έτι ων ο
+Ηράκλειος, αν και δεν έλαβε μέρος εις πόλεμον μέχρι της εις
+τον θρόνον ανόδου του, ησκήθη όμως, καθώς φαίνεται, εις τα
+στρατιωτικά, κατά τους χρόνους της νεότητός του, ως
+απέδειξεν ο έπειτα βίος του. Εις ηλικίαν 34 ή 35 ετών
+εμνηστεύθη μετά της Φαβίας, θυγατρός επισήμου ανδρός. Η
+Φαβία και η μέλλουσα πενθερά της, η μήτηρ του Ηρακλείου,
+ευρίσκοντο, δεν ηξεύρομεν διά τίνα λόγον, εις
+Κωνσταντινούπολιν, ότε ο Φωκάς, εν μέσω των πανταχόθεν
+λυμαινομένων το κράτος του δεινών, παρεξετρέπετο εις ωμάς
+τυραννικάς πράξεις, προκαλών συνωμοσίας εναντίον του, και
+τους ανακαλυπτομένους συνωμότας απηνώς τιμωρών και φονεύων.
+Υποπτεύσας και τας μεταξύ της συγκλήτου και του εξάρχου της
+Αφρικής Ηρακλείου (του πατρός) γινομένας διαπραγματεύσεις
+και συνεννοήσεις, διέταξε να συλληφθούν η υπό του λαού της
+πρωτευούσης ένεκα της ευσεβείας της μεγάλως τιμώμενη μήτηρ
+του Ηρακλείου και η μνηστή του και να κλεισθούν εις την
+Μονήν της Νέας Μετανοίας, διά να χρησιμεύουν ως όμηροι της
+προς αυτόν πίστεως του εξάρχου της Αφρικής. Αλλ' εν τω
+μεταξύ ο νέος Ηράκλειος εβάδιζε προς την πρωτεύουσαν, διότι
+ο πατήρ του, παρακαλούμενος θερμώς από την Σύγκλητον, είχεν
+αποφασίση επί τέλους να στείλη τον υιόν του εις την
+πρωτεύουσαν.
+
+Δύο ήρωες εκίνησαν συγχρόνως από την Αφρικήν διά να
+λυτρώσουν το κράτος από τας χείρας του Φωκά.
+
+Εκ τούτων ο μεν ήτο ο υιός του εξάρχου, ο δε άλλος ήτο
+Νικήτας ο υιός του Γρηγορά, υποστρατήγου και συγγενούς του
+Ηρακλείου. Και ο μεν Ηράκλειος ήρχετο με στόλον διά
+θαλάσσης, φέρων και στρατόν πεζόν, στρατολογηθέντα από την
+Τύνιδα, το Αλγέριον και την Μαυριτανίαν (Μαρόκον). Ο δε
+Νικήτας διά ξηράς, επί κεφαλής στρατού πεζού, επορεύετο την
+μακράν οδόν από της Καρχηδόνος μέχρι της Κωνσταντινουπόλεως.
+Λέγεται ότι οι δύο ήρωες είχαν εκ των προτέρων συμφωνήση να
+αναγνωρισθή ως βασιλεύς από τον άλλον εκείνος εξ αυτών, ο
+οποίος θα προλάβη να νικήση τον Φωκάν.
+
+Τα πλοία του Ηρακλείου ήσαν _καστελλωμένα_, δηλαδή πυργωτά,
+έφεραν δε εις τα κατάρτια εικόνας της Θεοτόκου. Όταν ο
+στόλος έφθασεν εις τον Ελλήσποντον, ο Ηράκλειος έμαθεν από
+τον διοικητήν της Αβύδου τα εν Κωνσταντινουπόλει γενόμενα.
+Εις την Άβυδον είχαν συναχθή πανταχόθεν οι εκ
+Κωνσταντινουπόλεως εξορισθέντες από τον Φωκάν. Εκεί ο
+μητροπολίτης της Κυζίκου Στέφανος επρόσφερεν εις τον
+Ηράκλειον στέμμα, το οποίον ετηρείτο εις Αρτάκην, εις τον
+ναόν της Θεοτόκου, αναγνωρίζων τρόπον τινά αυτόν από τούδε
+βασιλέα. Από την Άβυδον ο Ηράκλειος μετέβη εις την Ηράκλειαν
+της Θράκης (την αρχαίαν Πέρινθον) και εκείθεν εις
+Κωνσταντινούπολιν. Ο Φωκάς νομίζων, ως φαίνεται, ότι ο
+Ηράκλειος από την Ηράκλειαν έμελλε να επέλθη διά ξηράς εις
+την Κωνσταντινούπολιν, έστειλε τον αδελφόν του Στέφανον εις
+τα Μακρά Τείχη διά να τον αποκρούση. Αλλ' ο Ηράκλειος
+ηκολούθησε την διά θαλάσσης οδόν, και ο Στέφανος ιδών τούτο
+έσπευσεν εις την πόλιν διά να εμποδίση την απόβασιν. Εν
+τούτοις ο Ηράκλειος, την 30 Οκτωβρίου 610 μ. Χ., έφθασε μετά
+του στόλου εις την δυτικήν άκραν της Κωνσταντινουπόλεως,
+όπου ήτο το Επταπύργιον. Πλησίον εκεί εις τον όρμον της
+Σοφίας συνεκροτήθη την επομένην ημέραν αιματηρά ναυμαχία
+μεταξύ του στόλου του Ηρακλείου και του στόλου του Φωκά.
+Κατά την ναυμαχίαν εκείνην ο Ηράκλειος έδειξεν έξοχον
+ανδρείαν και εκτεθείς προσωπικώς εις μεγίστους κινδύνους
+εκέρδισε τελείαν νίκην.
+
+Μόλις εγνώσθη εις την πόλιν το αποτέλεσμα, αμέσως ο λαός,
+του οποίου εθραύοντο τα δεσμά, ανευφήμησε τον Ηράκλειον ως
+αυτοκράτορα. Την επαύριον ο στρατός εγκατέλιπε τον Φωκάν και
+ενωθείς μετά του λαού τον απεκήρυξεν. Ο Φωκάς συνελήφθη υπό
+του στρατού και απεκδυθείς την βασιλικήν πορφύραν ωδηγήθη
+εις την ναυαρχίδα του Ηρακλείου, και εκεί εφονεύθη, ενώ ο
+λαός της Κωνσταντινουπόλεως έβλεπε τα γινόμενα από την
+παραλίαν. Ο Ηράκλειος απεβιβάσθη, εις την πόλιν εν μέσω των
+ευφημιών του λαού και επρόσφερε την βασιλείαν εις τον εκ
+θυγατρός γαμβρόν του Φωκά Κρίσπον, ο οποίος είχεν
+εγκαταλείψη τον πενθερόν του και είχε προσχωρήση προς τον
+Ηράκλειον διά να σώση το κράτος, καθώς έλεγεν, από τον
+τύραννον και να τιμωρήση τον φονέα του Μαυρικίου και των
+τέκνων του και όχι διά να απαιτήση διάδημα και πορφύραν. Ο
+Κρίσπος πράγματι απεποιήθη τον προσφερόμενον θρόνον, και
+τέλος ο Ηράκλειος συνήνεσε να αναλάβη αυτός την αρχήν και
+συνοδευόμενος από τον επευφημούντα λαόν μετέβη εις τα
+ανάκτορα. Την επαύριον εστέφθη ως βασιλεύς και αυτοκράτωρ
+από τον πατριάρχην Σέργιον εις τον ανακτορικόν ναόν του
+αγίου Στεφάνου. Την ιδίαν ημέραν εστέφθη ως Αυγούστα, δηλαδή
+βασίλισσα και αυτοκράτειρα, και η μνηστή του Φαβία,
+μετονομασθείσα Ευδοκία. Την ιδίαν ημέραν έλαβαν αμφότεροι
+παρά του Πατριάρχου και τους στεφάνους του γάμου. Ούτω κατά
+το φθινόπωρον του 610 μ. Χ. ανήλθεν εις τον θρόνον του
+Βυζαντίου ο Ηράκλειος.
+
+
+
+Γ'. — Τα μέχρι της πρώτης εκστρατείας του Ηρακλείου.
+
+
+
+Όταν ο Ηράκλειος ανήλθεν εις τον θρόνον, η κατάστασις του
+κράτους ήτο εις άκρον αθλία. Κατά τα οκτώ έτη της αιματηράς
+κυβερνήσεως του Φωκά πάσα τάξις είχεν εκλείψη εις το κράτος.
+Το σύστημα ηγεμόνος ακολάστου κυβερνώντος διά της βίας και
+της σφαγής είχε καταβάλη το φρόνημα των υπηκόων και είχε
+διαφθείρη τα ήθη. Ούτε φρόνημα γενναίον ούτε αίσθημα
+πατρίδος και θρησκείας εζωογόνει ηθικώς το κράτος και τον
+λαόν. Ιδίως εις τον στρατόν επεκράτει πνεύμα στασιαστικόν,
+είχε δε εκλείψη πας νόμος πειθαρχίας. Εκ των γενναίων
+πολεμιστών, οι οποίοι είχαν τοσάκις νικήση υπό τας σημαίας
+του Μαυρικίου, οι πλείστοι είχαν πέση υπό τα ξίφη των
+Περσών. Τα νέα επί του Φωκά στρατολογηθέντα στίφη ήσαν
+άτακτα, άνευ πειθαρχίας και φρονήματος. Αι πλείσται των
+Ασιατικών επαρχιών ήσαν παραδεδομέναι εις το έλεος των
+Περσών, εις τας φλόγας και εις την ερήμωσιν. Ολόκληρος η
+Αρμενία και η Ασσυρία είχαν καταληφθή από τους Πέρσας.
+Ανθηρόταται πόλεις μεταξύ του Τίγρητος και του Ευφράτου
+είχαν πάθη καταστροφάς φοβεράς και μυριάδες των κατοίκων
+είχαν απαχθή εις αιχμαλωσίαν. Ολίγους δε μήνας μετά την εις
+τον θρόνον ανάβασιν του Ηρακλείου οι Πέρσαι διαβάντες τον
+Ευφράτην, την άνοιξιν του 611, κατέλαβαν όλας τας μέχρι της
+Αντιοχείας ακμαίας Ελληνικάς πόλεις. Ο στρατός ο αντιταχθείς
+εναντίον των Περσών κατεστράφη καθ' ολοκληρίαν.
+
+Ο Ηράκλειος δεν ηδύνατο να θεραπεύση αμέσως την οικτράν
+κατάστασιν. Ούτε στρατόν είχεν αξιόμαχον, ούτε στρατηγούς
+ικανούς, ούτε την δέουσαν πολεμικήν παρασκευήν. Ο στρατός,
+τον οποίον έφερεν ο ίδιος από την Αφρικήν, ήτο ανεπαρκής.
+Και ήλθε μεν μετ' ολίγον μετά στρατού και ο προμνημονευθείς
+εξάδελφος του Νικήτας, θερμότατης τυχών δεξιώσεως παρά του
+Ηρακλείου· αλλά και πάλιν ο όλος στρατός ήτο μικρός αναλόγως
+των αναγκών της στιγμής. Ο δε μόνος άξιος στρατηλάτης και
+σύμβουλος αγαθός και πιστός του Ηρακλείου ήτο ο Νικήτας.
+Μετά την καταστροφήν του στρατού της Συρίας είς μόνος ακόμη
+υπήρχε στρατός εις την Ασίαν, ο προς άμυναν της Μικράς Ασίας
+σταθμεύων εις την Καισάρειαν. Αρχιστράτηγον αυτού διώρισεν ο
+Ηράκλειος τον γαμβρόν του Φωκά Κρίσπον. Ενώ αι Ασιατικαί
+επαρχίαι τόσα υπέφεραν από τους Πέρσας, αι Ευρωπαϊκαί
+επαρχίαι του Κράτους υπέκειντο εις αδιαλείπτους επιδρομάς
+Αβάρων, Βουλγάρων και Σκλαβηνών (Σέρβων, Κροατών και άλλων),
+η δε Ιταλία υπέφερε πολλά από τους εισβαλόντας Λομβαρδούς,
+έθνος Γερμανικόν βάρβαρον.
+
+Εν μέσω τοιαύτης καταστάσεως πραγμάτων ο Ηράκλειος εσκέφθη
+να συνάψη ειρήνην έντιμον προς τον κινδυνωδέστερον των
+πολεμίων, τον βασιλέα των Περσών Χοσρόην. Ήλπιζε δε ότι
+ηδύνατο να το κατορθώση, καθόσον ο Χισρόης είχε κηρύξη τον
+πόλεμον διά να τιμωρήση τον Φωκάν ως σφετεριστήν του θρόνου
+και φονέα του ευεργέτου του Χοσρόη Μαυρικίου του
+αυτοκράτορος. Δεν υπήρχε λοιπόν λόγος διά να εξακολουθήση
+επί πλέον ο πόλεμος. Τούτο είπαν εις τον Χοσρόην οι πρέσβεις
+του Ηρακλείου. Αλλ' ο Χοσρόης το όνομα του Μαυρικίου είχε
+μεταχειρισθή μόνον διά να δικαιολογήση τον πόλεμον, και δεν
+έστεργε να ειρηνεύση τώρα, ότε είχε καταλάβη τόσας χώρας.
+Ήλπιζε μάλιστα ότι έμελλε να υποτάξη μετ' ολίγον και
+ολόκληρον το κράτος, τουλάχιστον το εν Ασία. Ο Χοσρόης ούτε
+ηξίωσε να δώση απάντησιν εις τους πρέσβεις και τους
+απέπεμψεν απράκτους.
+
+Μετ' ολίγον ο Ηράκλειος περιωρίσθη εις άμυναν της
+πρωτευούσης. Διότι οι Πέρσαι, είτε αυτοί κατασκευάσαντες
+λέμβους, είτε παρά των Αβάρων και παρά των Βουλγάρων και
+Σλαύων λαβόντες πλοιάρια πειρατικά, επετέθησαν και κατά της
+Κωνσταντινουπόλεως, αλλ' απεκρούσθησαν απολέσαντες τεσσάρας
+χιλιάδας ανδρών. Η ανάγκη της αμύνης της Κωνσταντινουπόλεως
+και η έλλειψις χρημάτων και ο από των Αβάρων και Βουλγάρων
+κίνδυνος δεν επέτρεπαν εις τον Ηράκλειον ούτε τώρα να
+παρασκευασθή σοβαρώς εις πόλεμον. Προς τοις άλλοις δε
+εξερράγη τότε (618) και λοιμός εις Αίγυπτον διαδοθείς εις
+πολλάς χώρας της Ευρώπης και μαστίσας την Κωνσταντινούπολιν
+και πολλάς χώρας του κράτους. Τέλος εσκέφθη ότι όπως όπως
+ήτο ανάγκη να απαλλαγή τουλάχιστον των Αβάρων, οι οποίοι
+είχαν στρατεύσει εις Θράκην. Έστειλε λοιπόν πρέσβεις προς
+τον Χαγάνον και εζήτησεν ειρήνην. Ο Χαγάνος συνήνεσεν, αλλ'
+εζήτησε να έλθη εις συνέντευξιν προς τον Ηράκλειον.
+
+Μετ' ολίγον οι Πέρσαι κατέλαβαν την μεγάλην πόλιν Αντιόχειαν
+και ολόκληρον την βόρειον Συρίαν. Και μέρος μεν του στρατού
+των επροχώρησεν εις την Μικράν Ασίαν, μέρος δε εις την
+Παλαιστίνην. Η Παλαιστίνη και η Φοινίκη υπέφεραν και από
+άλλους εχθρούς. Εις τας χώρας εκείνας ευρίσκοντο πολυάριθμοι
+Ιουδαίοι, ιδίως εις Τύρον, όπου ο πληθυσμός αυτών ανήρχετο
+εις 40 χιλιάδας. Οι Ιουδαίοι ούτοι ενθαρρυνθέντες από την
+Περσικήν εισβολήν επανεστάτησαν, και επετέθησαν μάλιστα κατά
+της Τύρου, αλλ' ηττήθησαν πανταχού. Μετ' ολίγον όμως, ότε οι
+Πέρσαι εισέβαλαν εις την Παλαιστίνην, εξήφθη δεινότατα το
+κατά των Χριστιανών φανατικόν μίσος των. Ότε δε οι Πέρσαι
+κατέλαβον τω 614 αυτήν την αγίαν πόλιν Ιερουσαλήμ, είκοσι
+χιλιάδες Ιουδαίοι ωπλίσθησαν διά να σφάξουν τους
+Χριστιανούς. Εις ενενήκοντα χιλιάδας αναβιβάζονται οι
+χριστιανοί, όσοι εφονεύθησαν τότε εις μόνην την Αγίαν πόλιν
+υπό των Περσών και των Ιουδαίων. Και αυτούς τους
+Χριστιανούς, τους οποίους οι Πέρσαι ηχμαλώτιζαν διά να τους
+πωλήσουν ως δούλους, τους ηγόραζαν οι Ιουδαίοι και τους
+εφόνευαν. Κατά την επιδρομήν εκείνην εφονεύθησαν και
+χιλιάδες μοναχών. Οι ασκηταί μοναχοί της περιφήμου μονής του
+αγίου Σάββα, κειμένης πέντε ώρας μακράν της Αγίας πόλεως,
+εσφάγησαν ανηλεώς, μέχρι δε της σήμερον εις το προαύλιον της
+μονής διατηρείται μεγάλος σωρός από οστά των σφαγέντων
+μοναχών, μάρτυρες του μεγέθους της καταστροφής. Τότε
+συνελήφθη και απήχθη εις αιχμαλωσίαν εις τα ενδότερα της
+Περσίας και ο πατριάρχης της Ιερουσαλήμ Ζαχαρίας. Ό,τι δε
+εις μέγιστον βαθμόν ελύπησε τους Χριστιανούς ήτο η υπό των
+Περσών σύλησις του τιμίου ξύλου του Σταυρού. Ο Πέρσης
+στρατηγός Σάρβαρος ήρπασε τον Σταυρόν, τον έκλεισεν εις
+θήκην και τον εσφράγισε με την σφραγίδα του πατριάρχου προς
+πίστωσιν της ταυτότητος. Το ναΐδιον του Αγίου Τάφου και αι
+εκκλησίαι έγειναν παρανάλωμα του πυρός. Οι Πέρσαι επώλησαν
+τα ιερά σκεύη και όλα τα εκ των ευσεβών δωρεών των πιστών
+απ' αιώνων θησαυρισμένα πλούσια αφιερώματα. Η Γαλιλαία και
+αι όχθαι του Ιορδάνου ποταμού καθ' όλον το μήκος εκαλύφθησαν
+από ερείπια. Όσοι εκ των κατοίκων της Αγίας πόλεως και των
+λοιπών πόλεων της Αγίας Γης κατώρθωσαν να διαφύγουν τα ξίφος
+των Περσών, κατέφυγαν εις την Αίγυπτον και ιδίως εις την
+Αλεξάνδρειαν. Εκεί ευρήκαν φιλάνθρωπον περίθαλψιν από τον
+φιλανθρωπότατον πατριάρχην Αλεξανδρείας Ιωάννην τον
+_Ελεήμονα_. Ο άγιος ούτος πατήρ της Εκκλησίας, του οποίου
+εορτάζεται η μνήμη την 12 Νοεμβρίου, καθώς ήτο πάντοτε,
+ούτως εφάνη και εις την περίστασιν εκείνην ονόματι και
+πράγματι _Ελεήμων_. Έδειξε πατρικήν αγάπην και στοργήν προς
+τους φυγάδας, μεταβαίνων ο ίδιος εις τα ξενοδοχεία και τα
+νοσοκομεία, όπου τους εφιλοξένει περιποιούμενος τας πληγάς
+των και διανέμων διά της ιδίας χειρός τροφάς και ενδύματα.
+Έστειλε δε και ανθρώπους του εις την Ιερουσαλήμ μετά την
+αναχώρησιν των Περσών διά να μοιράσουν χρήματα, σίτον και
+ενδύματα εις τους δυστυχείς, όσοι είχαν επιστρέψει εκεί.
+Έπεμψε δε και άλλους κληρικούς με πολλά χρήματα εις τον
+Περσικόν στρατόν, διά να εξαγοράσουν αιχμαλώτους.
+
+Αλλά μετ' ολίγον (τω 616 μ. Χ.) και η Αλεξάνδρεια και όλη η
+Αίγυπτος μέχρι των ορίων της Αβησσυνίας εις την αυτήν
+υπέκυψαν συμφοράν της Περσικής εισβολής. Η Αλεξάνδρεια
+ελεηλατήθη και η Αίγυπτος πολλαχού ηρημώθη. Αλλ' ενώ η
+Παλαιστίνη και η Αίγυπτος τοιαύτα έπασχαν δεινά, ο
+φοβερώτατος των κινδύνων επήρχετο εναντίον αυτής της
+πρωτευούσης.
+
+Πριν ακόμη οι Πέρσαι προχωρήσουν εις την Παλαιστίνην, είχαν
+εισελάσει εις την Μικράν Ασίαν (612). Στρατός ισχυρός προς
+απόκρουσίν των δεν υπήρχεν. Ο μόνος εις το κέντρον της χώρας
+ταύτης, εις Καισάρειαν, σταθμεύων στρατός υπό τον Κρίσπον
+διετέλει και αυτός εις παραλυσίαν. Οι μεγάλοι εκείνοι
+γενναίοι στρατοί οι προ 15 ετών επί του Μαυρικίου τοσαύτα
+διαπράξαντες έργα είχαν εκλείψει. Εκ της απογραφής, την
+οποίαν ενήργησεν ο Ηράκλειος, εγνώσθη ότι εκ των πολλών
+εκείνων μυριάδων του στρατού του Μαυρικίου δύο μόνοι έζων
+έτι. Και όμως μόλις είχαν παρέλθει δέκα έτη από του θανάτου
+του Μαυρικίου! Ο Ηράκλειος μετέβη εις την Μικράν Ασίαν,
+επορεύθη μέχρι Καισαρείας, αλλ' ούτε στρατόν εύρεν αξιόμαχον
+ούτε κανένα στρατηγόν. Μετά την εις Κωνσταντινούπολιν
+επστροφήν του αυτοκράτορος οι Πέρσαι εκυρίευσαν και την
+Καισάρειαν της Καππαδοκίας και ηχμαλώτισαν άπειρον πλήθος
+ανθρώπων. Από της Καισαρείας επροχώρησαν προς το
+βορειανατολικόν της Μικράς Ασίας, και κατά το 616, το αυτό
+έτος κατά το οποίον η Αίγυπτος εκυριεύθη από τους Πέρσας, ο
+Πέρσης στρατηγός Σαήν(=Σαχίν) προήλασε μέχρι Χαλκηδόνος
+απέναντι της Κωνσταντινουπόλεως. Και δεν ηδυνήθησαν μεν οι
+Πέρσαι να την κυριεύσουν, πολύ δε ολιγώτερον να προσβάλουν
+την Κωνσταντινούπολιν, ως μη έχοντες άλλως και πλοία, αλλ'
+όμως και ούτω μεγάλη ήτο η ταραχή εις Κωνσταντινούπολιν,
+οπόθεν έβλεπαν οι κάτοικοι τους πολεμίους διά πυρός και
+σιδήρου ερημούντας πάσας τας πλησίον χώρας εις την απέναντι
+ασιατικήν παραλίαν. Τότε ο αυτοκράτωρ ενόμισεν ότι πριν πέση
+από τους Πέρσας η πολιορκουμένη Χαλκηδών έπρεπε να προβή εις
+διάβημά τι περί ειρήνης προς τους Πέρσας. Προς τούτο δεν
+εδίστασε να αποταθή εις τον Σαήν και να έλθη μάλιστα εις
+συνάντησίν του, πέμψας συγχρόνως πολλά και πολύτιμα δώρα.
+Όταν ο Αυτοκράτωρ απέβη εις την Ασιατικήν παραλίαν, έσπευσεν
+ο Σαήν εις προϋπάντησιν και ερρίφθη κατά πρόσωπον επί της
+γης, όπως οι Πέρσαι μεγιστάνες επροσκύνουν τους βασιλείς
+των. Έπειτα ελάλησε προς τον αυτοκράτορα μεγαλοφώνως περί
+των ωφελειών της μεταξύ των δύο κρατών διαρκούς ειρήνης και
+ωρκίσθη ότι αυτός επεθύμει διακαώς τοιαύτην ειρήνην.
+Παρεκάλεσε δε τον αυτοκράτορα να πέμψη πρέσβεις προς τον
+Χοσρόην και να ζητήση ειρήνην, υποσχόμενος ο ίδιος να
+συνοδεύση τους πρέσβεις και να συνηγορήση υπέρ της παραδοχής
+των προτάσεων του Ηρακλείου. Ο αυτοκράτωρ επιστρέψας εις
+Κωνσταντινούπολιν και συσκεφθείς μετά του πατριάρχου και της
+συγκλήτου απεφάσισε να πέμψη πρέσβεις προς τον Χοσρόην.
+Τοιούτοι δε διωρίσθησαν ο Έπαρχος της αυλής Ολύμπιος, ο
+έπαρχος της πόλεως Λεόντιος και ο οικονόμος της Εκκλησίας
+της Αγίας Σοφίας Αναστάσιος. Μετά των πρέσβεων τούτων απήλθε
+και ο Σαήν αφήσας πολιορκητικόν στρατόν εις την Χαλκηδόνα,
+αφού απέσυρε το μεγαλείτερον μέρος του στρατού του εις τα
+ενδότερα της Μικράς Ασίας.
+
+Αλλ' εναντίον πάσης προσδοκίας του Σαήν, ο Χοσρόης κατελήφθη
+υπό μανίας και οργής, όταν είδε τον Σαήν μετά των πρέσβεων.
+Και προς μεν τους πρέσβεις είπεν υβριστικώς: «Δεν θα φεισθώ
+υμών, αν δεν αρνηθήτε τον Εσταυρωμένον, περί του οποίου
+λέγετε ότι είναι Θεός, και δεν προσκυνήσητε τον ήλιον.»
+Αποβλέψας δε προς τον Σαήν είπεν: «Άθλιε, ηρνήθης λοιπόν τον
+κύριόν σου, προσκυνήσας ξένον; Έπρεπε να συλλάβης τον
+Ηράκλειον και τον φέρης δέσμιον». Και διέταξε να εκδάρουν
+τον Σαήν ζώντα, και να κατασκευάσουν από το δέρμα του ασκόν,
+τους δε πρέσβεις να ρίψουν εις το δεσμωτήριον. Και ο μεν
+Λεόντιος απέθανεν εκεί ασθενήσας· οι δε άλλοι δύο έμειναν
+δέσμιοι μέχρις ου ο Ηράκλειος εισέβαλεν εις το Περσικόν
+κράτος, και τότε εφονεύθησαν διά ραβδισμών. Έστειλε δε τότε
+ο Χοσρόης και επιστολήν προς τον βασιλέα, εις την οποίαν
+ωνόμαζε τον εαυτόν του «βασιλέα και κύριον του κόσμου, τον
+ήλιον του μεγάλου Ωρομάσδου, (του μεγάλου θεού των Περσών)»,
+τον δε Ηράκλειον «ευτελή και αναίσθητον δούλον». Έλεγε δε
+προσέτι: «Αρνούμενος να υποταχθής εις την εξουσίαν μας,
+καλείς τον εαυτόν σου κύριον και βασιλέα».
+
+Απεκάλει τον στρατόν του βασιλέως «στίφος ληστών», και
+ηπόρει πως δεν έβλεπεν ο Ηράκλειος ότι αυτός (ο Χοσρόης)
+κατέστρεφε το κράτος του, καταλαμβάνων την Καισάρειαν, την
+Ιερουσαλήμ και την Αλεξάνδρειαν. «Και δεν δύναμαι εγώ να
+καταστρέψω και την Κωνσταντινούπολιν; (έγραφε προσέτι ο
+Χοσρόης). Δύναμαι να συγχωρήσω όλα τα σφάλματα σου, εάν
+έλθης ενταύθα μετά της γυναικός και των τέκνων σου. Θα σου
+δώσω χώρας, αμπέλους και ελαιώνας διά να έχης άφθονα τα προς
+το ζην. Μη απατάσαι ελπίζων εις τον Χριστόν, αφού δεν
+ηδυνήθη να σώση εαυτόν από τας χείρας των Ιουδαίων, οι
+οποίοι τον εφόνευσαν καρφώσαντες εις τον Σταυρόν. Και αν
+κατέλθης εις τα βάθη της θαλάσσης, και εκεί θα εκτείνω την
+χείρα μου και θα σε συλλάβω, και τότε θα με ιδής χωρίς να το
+θέλης!»
+
+Τοιαύτα έλεγε προς τους πρέσβεις και έγραφε προς τον
+αυτοκράτορα Ηράκλειον ο ασεβής Πέρσης. Εννοείται ότι δεν ήτο
+πλέον δυνατόν να γίνεται λόγος περί ειρήνης. Ο Χοσρόης εις
+την θέσιν του βαρβάρως φονευθέντος Σαήν έστειλε τον
+στρατηγόν Σάρβαρον ή Σαρβαραζόν, όστις, κατά τα λεγόμενα
+εξέτεινε τας επιδρομάς του (617) μέχρι της Χαλκηδόνος και
+της Χρυσουπόλεως.
+
+Ο Ηράκλειος θέλων να στρέψη πάσας τας δυνάμεις και ενεργείας
+του εναντίον των Περσών, εθεώρησεν αναγκαίον να καταστήσει
+ακίνδυνον τον εν Ευρώπη πολέμιον, τον Χαγάνον δηλονότι των
+Αβάρων, ο οποίος ελεηλάτει τας πλησίον της πρωτευούσης
+Ευρωπαϊκάς επαρχίας του κράτους. Προς τούτο δεν εδίστασε να
+έλθη και εις προσωπικήν συνέντευξιν προς τον Χαγάνον πλησίον
+της Σηλυβρίας. Αλλά κατά την περίστασιν αυτήν έδειξεν ο
+Χαγάνος απιστίαν και δολιότητα, παρασκευάσας ενέδραν κατά
+του αυτοκράτορος και ζητών να τον συλλάβη. Αλλ' αίφνης ο
+αυτοκράτωρ έμαθε παρά τινων χωρικών τας επιβούλους κινήσεις
+των βαρβάρων και από την ταραχήν του μόλις διεσώθη, φεύγων
+επί ίππου ταχέως και εγκαταλείψας την βασιλικήν αποσκευήν
+και την σωματοφυλακήν. Οι βάρβαροι κατεδίωξαν τον
+αυτοκράτορα από Σηλυβρίας μέχρι των τειχών της
+Κωνσταντινουπόλεως ξιφήρεις και πατούντες διά των ίππων τα
+φεύγοντα γυναικόπαιδα, φονεύοντες και ληστεύοντες και
+πληρούντες το έδαφος διά πτωμάτων. Από την επιδρομήν ταύτην
+επέστρεψαν με πολλάς χιλιάδας αιχμαλώτων. Ταύτα συνέβησαν
+κατά το 619 μ.Χ.
+
+Το επόμενον έτος 620 ο αυτοκράτωρ θεωρών πάλιν απαραίτητον
+την προς τους Αβάρους ειρήνην έπεμψε πρεσβείαν εις τον
+Χαγάνον παραπονούμενος διά την γενομένην παρασπονδίαν. Ο
+Χαγάνος αισχυνόμενος διά τα γενόμενα εδικαιολογείτο λέγων,
+ότι δεν ηδυνήθη να κρατήση τους ανθρώπους του και ότι ήτο
+πρόθυμος να αποδώση τους αιχμαλώτους και ό,τι εκ των
+αρπαγέντων ηδύνατο να περισυλλέξη, διαβεβαιών δε ότι διά το
+αδίκημα τούτο έμελλε να αποζημιώση τον αυτοκράτορα διά του
+ζήλου, τον οποίον έμελλε να δείξη υπέρ του κράτους,
+γινόμενος σύμμαχος. Όπως είχαν τα πράγματα τότε, ο
+αυτοκράτωρ την ανάγκην ποιούμενος φιλοτιμίαν, εφάνη
+ευχαριστημένος από την απάντησιν του Χαγάνου.
+
+Αλλ' ο Χαγάνος και ο από των Περσών της Μικράς Ασίας
+κίνδυνος και η απορία χρημάτων δεν ήσαν τα μόνα κακά, κατά
+των οποίων επάλαιεν ο αυτοκράτωρ. Είχε και πολλούς
+ευπατρίδας φανερά ή κρυφίως αντιπολιτευομένους κατ' αυτού.
+Εκτός του εξαδέλφου του Νικήτα, πάντες οι λεγόμενοι ανώτεροι
+στρατιωτικοί ήσαν άπιστοι προς αυτόν και εχθροί. Αυτή η
+Σύγκλητος αντεπολιτεύετο προς αυτόν. Μόνον ο λαός είχεν
+αγάπην απεριόριστον προς τον αυτοκράτορα. Η δε δημοτικότης
+του περιποιεί μεγάλην τιμήν εις τον άνδρα.
+
+Διότι ήτο σπάνιον εις την Κωνσταντινούπολιν, εν μέσω
+τοιούτων δεινών, ανήρ έξωθεν ελθών και προ ολίγων ετών
+ανακηρυχθείς βασιλεύς, να εξακολουθή τοσούτον αγαπώμενος υπό
+του λαού. Εν τούτοις ο Ηράκλειος εν μέσω τόσων δυσχερειών
+εσκέφθη επί στιγμήν να φύγη από την πρωτεύουσαν. Δεν ήτο ο
+σκοπός του να φύγη ως ρίψασπις, εγκαταλείπων το κράτος εν
+μέσω των κινδύνων. Αλλά θεωρών ότι, ως είχαν τα πράγματα,
+ήτο αδύνατον να κυβερνά μόνον εις Κωνσταντινούπολιν, ήθελε
+να επιστρέψη εις την Καρχηδόνα και εκείθεν να διοργανώση τον
+πόλεμον και την άμυναν του κράτους. Είχε στείλη μάλιστα εις
+Καρχηδόνα πλοίον με τα πολυτιμότερα βασιλικά κειμήλια. Αλλά
+ευθύς ως η είδησις εγνώσθη εις Κωνσταντινούπολιν, ο λαός
+κατελήφθη από θλίψιν μεγάλην. Πανταχόθεν το άπειρον πλήθος
+έτρεχεν εις τα ανάκτορα και επολιόρκει τας πύλας και με τας
+χείρας υψωμένας προς τα παράθυρα και με δάκρυα εις τους
+οφθαλμούς εξώρκιζε τον αυτοκράτορα να μη τον εγκαταλείψη.
+
+Οι δε τολμηρότεροι προέτειναν να κρατήσουν διά της βίας τον
+αυτοκράτορα. Κατά την κρίσιμον εκείνην στιγμήν εφάνη εις τα
+ανάκτορα ανήρ γενναίος και σεβαστός, άγιος και φιλόπατρις, ο
+πατριάρχης Σέργιος. Κρατών τον αυτοκράτορα εκ της χειρός
+εξήλθεν εκ των ανακτόρων και τον ωδήγησεν εις τον μέγαν ναόν
+της Αγίας Σοφίας. Εκεί ενώπιον του Θεού και εν ονόματι αυτού
+επίεσε τον Ηράκλειον να ορκισθή ότι θα εγκαταλείψη το
+σχέδιον της φυγής, ως ολεθριώτατον εις την πόλιν και εις το
+κράτος. Αφ' ης στιγμής ωρκίσθη ο Ηράκλειος, εισήλθεν εις
+νέον στάδιον ενεργείας. Εκ της υποχρεώσεως, την οποίαν
+ανελάμβανεν απέναντι του λαού και του κράτους, ησθάνθη νέαν
+ηθικήν δύναμιν προς επιτέλεσιν του καθήκοντος, νέαν δύναμιν
+υψούσαν αυτόν εις το ύψος της μεγάλης βασιλικής αποστολής,
+υπεράνω του μεγέθους των επικρεμαμένων κινδύνων και
+συμφορών! Από τούδε αφωσιώθη εις το μέγα έργον της σωτηρίας
+του κράτους. Η ακράδαντος πίστις εις την βοήθειαν του Θεού
+και η εκ της πίστεως ταύτης ενισχυομένη συνείδησις του
+καθήκοντος καθίστα αυτόν ισχυρότατον απέναντι του φόβου και
+των αδυναμιών, η δε τοσούτον τρανώς εκδηλωθείσα πίστις,
+αγάπη και αφοσίωσις του λαού και του κλήρου τον κατέστησαν
+ισχυρότατον επί του θρόνου.
+
+Από τούδε βλέπομεν τον Ηράκλειον αληθώς παντοδύναμον και
+παντουργόν. Αποφασίζει ν' αναλάβη αυτός την αρχηγίαν του
+πολέμου οδηγών τον στρατόν εναντίον του Χοσρόου, ο οποίος
+επαρθείς διά τας νίκας κατεβασάνιζε τους κατακτηθέντας. Καθ'
+όλον τον χειμώνα του έτους 621 — 622 ο Ηράκλειος απεσύρθη
+εις απομεμονωμένην εκτός της πόλεως κατοικίαν και ειργάζετο
+εκεί ακοινώνητος και αφανής εις τον λοιπόν κόσμον. Οι
+πολίται, γνωρίζοντες την μεγάλην ευσέβειάν του, ενόμιζαν ότι
+ο βασιλεύς ήθελε θρησκευτικώς να παρασκευασθή διά τον
+πόλεμον, ζητών άνωθεν φωτισμόν διά το μέγα έργον. Τινές
+μάλιστα έλεγαν, ότι και ο Ιωάννης ο Πρόδρομος και ο προφήτης
+Ηλίας και αυτός ο Χριστός εζήτησαν την έμπνευσιν του θείου
+πνεύματος εις την ερημίαν.
+
+Ο δε Ηράκλειος καθ' όλον τούτον τον χρόνον εμελέτα τα κατά
+τον πόλεμον, σπουδάζων λεπτομερώς την στρατιωτικήν
+γεωγραφίαν των χωρών όπου έμελλε να εκστρατεύση και έχων υπ'
+όψιν πολλούς χάρτας και σχεδιογραφήματα στρατιωτικά των
+χωρών των Περσικών από τους Περσικούς πολέμους του
+αυτοκράτορος Μαυρικίου. Ο Ηράκλειος ήτο ευσεβέστατος, εις
+τον πόλεμον δε τούτον έδειξε τα αληθή θρησκευτικά του
+αισθήματα, προσπαθών διά της θρησκείας και της εις τον θεόν
+πίστεως να εμπνεύση εις τον στρατόν αίσθημα τιμής
+στρατιωτικής, καθήκοντος στρατιωτικού και την δύναμιν την
+ηθικήν προς καταφρόνησιν του θανάτου. Πόσον πρακτική ήτο του
+Ηρακλείου η ευσέβεια και το θρησκευτικόν αίσθημα μαρτυρεί το
+εξής γεγονός:
+
+Ως εκ της καταστάσεως των πραγμάτων μεγάλη έλλειψις χρημάτων
+υπήρχεν εις το κράτος, ο δε Ηράκλειος είχεν ανάγκην πόρων
+προς παρασκευήν της εκστρατείας. Διά να θεραπεύση λοιπόν εκ
+του προχείρου την ανάγκην ταύτην, έλαβεν εν είδει δανείου
+χρήματα από τα ευαγή ιδρύματα. Από τον ναόν της Αγίας Σοφίας
+έλαβε τα πολυκάνδηλα και άλλα σκεύη εκκλησιαστικά και εκ
+τούτων έκοψε νομίσματα. Τόση δε ήτο η πίστις και η αφοσίωσις
+του λαού προς τον βασιλέα και η πεποίθησις ότι παν ό,τι
+έπραττε το έπραττεν εξ ανάγκης υψίστης και απαραιτήτου, προς
+το συμφέρον της Εκκλησίας και του κράτους, ώστε κανείς δεν
+εσκανδαλίσθη, ουδείς εγόγγυσε διά το γενόμενον. Την δύναμην
+του θρησκευτικού αισθήματος εις τον στρατόν είχαν εννοήση
+και οι προκάτοχοι του Ηρακλείου αυτοκράτορες και ηγωνίζοντο
+να συνδυάσουν εις το πνεύμα και εις την καρδίαν του στρατού
+το αίσθημα το θρησκευτικόν με το φρόνημα το στρατιωτικόν:
+Και αυτός ο Φωκάς είχε προτείνει εις την ιεράν Σύνοδον να
+κατατάσσεται μεταξύ των μαρτύρων πας στρατιώτης πίπτων επί
+του πεδίου της μάχης εν πολέμω κατ' αλλοπίστων. Ο δε
+Ηράκλειος ενόησε κάλλιστα πως ήτο δυνατόν να επιτευχθή το
+σωτήριον έργον της ανυψώσεως του στρατού διά της θρησκείας,
+εις τρόπον ώστε ο πολεμών εναντίον των βαρβάρων υπέρ της
+πατρίδος να αισθάνεται ότι και υπέρ πίστεως επολέμει. Αρχαία
+τις παροιμία έλεγεν: «Οι λόγοι κινούσι, τα δε παραδείγματα
+ελκύουσιν.» Ο δε Ηράκλειος ήθελε και διά λόγων να κινή και
+να εξεγείρη το φρόνημα και το αίσθημα του στρατού και διά
+παραδειγμάτων να ελκύη και να αναγκάζη τον στρατιώτην να
+μάχεται μετά ζήλου ενθέου. Δεν υπάρχει διά τον στρατόν
+παράδειγμα ελκυστικώτερον του παραδείγματος του αρχηγού, και
+μάλιστα όταν ούτος είναι βασιλεύς. Τούτο μαρτυρεί ολόκληρος
+η ιστορία της ανθρωπότητος. Οι περισσότεροι των αρχαίων
+Ρωμαίων αυτοκρατόρων εστράτευαν μετά του στρατού των εις
+τους πολέμους, όπως και ο μέγας Αλέξανδρος. Το παράδειγμα
+ηκολούθησαν και οι πρώτοι του Βυζαντίου αυτοκράτορες. Αλλ'
+από διακοσίων περίπου ετών κανείς αυτοκράτωρ δεν παρευρέθη
+εις μάχην. Βαθμηδόν είχε καταντήσει συνήθεια σχεδόν
+υποχρεωτική να μη εκστρατεύουν οι αυτοκράτορες διά να μη
+εκτίθενται εις κινδύνους. Αλλ' ο Ηράκλειος δεν ήθελε πλέον
+να υπακούση εις τοιαύτας συνηθείας. Ήθελε να δώση υψηλόν
+παράδειγμα εις τον στρατόν, εκστρατεύων μετ' αυτού,
+ηγούμενος αυτού και μετ' αυτού κινδυνεύων. Η ιστορία του
+μεγάλου πολέμου, τον οποίον επεχείρησε μετ' ολίγον, είνε απ'
+αρχής μέχρι τέλους σειρά μεγάλων και γενναίων πράξεων
+πολεμικών, έργων της προσωπικής του ανδρείας, αλλ' εν ταυτώ
+και λόγων και προσφωνήσεων προς τον στρατόν υψίστης ηθικής
+και θρησκευτικής σημασίας. Εις τους λόγους τούτους φέρεται
+πάντοτε το όνομα του Θεού και του Χριστού, της Πίστεως και
+της Εκκλησίας. Ο πόλεμος άλλως τε είχε θρησκευτικόν
+χαρακτήρα απ' αρχής μέχρι τέλους, αφού τοιούτον είχε δώση
+χαρακτήρα και ο Χοσρόης, κηρύξας πόλεμον εξολοθρεύσεως
+εναντίον της πίστεως του Ιησού Χριστού. Εκράτει δε ως
+τρόπαιον αυτό το τίμιον ξύλον του Σταυρού, του ιερωτάτου
+συμβόλου τούτου του Χριστιανικού στρατού.
+
+Η εκστρατεία ήρχισε κατά την άνοιξιν του 622, αφού ο
+Ηράκλειος διά να μεταχειρισθή τον μόνον στρατόν του, και να
+δυνηθή να τον μεταφέρη από την Ευρώπην εις την Ασίαν,
+ανενέωσε την προς τον Χαγάνον φιλίαν. Μετά μεγάλης μάλιστα
+φρονήσεως φερόμενος προσεκάλεσε τον Χαγάνον, ως φίλον και
+σύμμαχον, να τον βοηθήση εις τον κατά των Περσών πόλεμον και
+τον ωνόμασεν επίτροπον του ανηλίκου υιού του.
+
+Η επαύριον του Μεγάλου Πάσχα, η 5 Απριλίου του 622, ωρίσθη
+διά την έναρξιν της εκστρατείας. Κατ' εκείνην την ημέραν ο
+αυτοκράτωρ ηγούμενος του μικρού του στρατού έμελλε να
+εγκαταλείψη την πρωτεύουσαν.
+
+Η αγγελία της αναχωρήσεως του αυτοκράτορος διαδοθείσα εις
+την πόλιν συνεκίνησε μεγάλως τον λαόν. Διότι, καθώς είπαμεν,
+καινοφανές ήτο να απέλθη ο αυτοκράτωρ εις πόλεμον, αφού από
+διακοσίων ετών τοιούτον τι δεν είχε γίνη. Και αυτοί οι
+γενναιότατοι βασιλείς Τιβέριος Β' και Μαυρίκιος, ενώ ως
+στρατηγοί λαμπρούς διεξήγαγαν πολέμους, ως αυτοκράτορες δεν
+είχαν επιχειρήσει εκστρατείας. Ο Ηράκλειος και πρότερον είχε
+μεταβή εις Καισάρειαν, αλλά τούτο είχε πράξει διά να εξετάση
+την κατάστασιν της χώρας και του στρατού και όχι διά να
+πολεμήση. Και τώρα όλος ο λαός έβλεπεν ως θαύμα τον
+αυτοκράτορα αλλάσσοντα την βασιλικήν πορφύραν αντί απλής
+στρατιωτικής στολής, και το στέμμα αντί περικεφαλαίας, και
+προσερχόμενον εις τον ναόν της Αγίας Σοφίας διά να λάβη τας
+ευλογίας της Εκκλησίας. Ο Ηράκλειος ήκουσε μετά βαθυτάτης
+κατανύξεως την ιεράν ακολουθίαν, έπεσε πρηνής προ του Αγίου
+βήματος και εδεήθη προς τον Θεόν λέγων: «Δέσποτα Θεέ και
+Κύριε Ιησού Χριστέ, μη παραδώς ημάς εις όνειδος τοις εχθροίς
+σου διά τας αμαρτίας ημών, αλλ' επιβλέψας ελέησον και την
+κατά των εχθρών σου νίκην δος ημίν, όπως μη καυχήσωνται οι
+αλάστορες κατά της σης κληρονομίας επαιρόμενοι». Έπειτα
+εστράφη προς τον παριστάμενον εκεί Πατριάρχην Σέργιον και
+είπεν «Εις τας χείρας του Θεού και της θεομήτορος και σου
+αφίημι την πόλιν ταύτην και τον υιόν μου.» Επιτρόπους του
+ωνόμασε τον πατριάρχην Σέργιον και τον Πατρίκιον Βόνον ή
+Βονοσόν, άνδρα εχέφρονα και κατά πάντα συνετόν και
+πεπειραμένον. Έπειτα δε λαβών την αχειροποίητον εικόνα του
+Χριστού και κρατών αυτήν και ηγούμενος του στρατού μετέβη
+εις την παραλίαν φορών απλουστάτην στρατιωτικήν στολήν και
+πέδιλα όχι κόκκινα, καθώς συνήθιζαν οι Βασιλείς, αλλά μαύρα
+όπως των λοιπών στρατιωτών. Τότε δε ο πατριάρχης Σέργιος
+ηυχήθη να βαφούν κόκκινα διά του αίματος των εχθρών. Μεγάλη
+συγκίνησις και μέγας ενθουσιασμός κατέλαβε πάντας τους
+παρισταμένους εις τον ναόν και όλον τον λαόν της
+πρωτευούσης. Ησθάνοντο το φρόνημά των υψούμενον και
+αναζωογονουμένας τας ελπίδας των περί μελλούσης νίκης.
+Άπειρον πλήθος λαού συνώδευσε τον αυτοκράτορα και τον
+στρατόν μέχρι της παραλίας και εκεί υπό τας ευφημίας και τας
+μεγαλοφώνους ευχάς του λαού επεβιβάσθη ο Ηράκλειος μετά του
+στρατού του εις τα πλοία. Ο στόλος μετ' ολίγον εξηφανίσθη
+προς τον Ελλήσποντον, φέρων την τύχην του βασιλέως και του
+κράτους, χωρίς κανείς να γνωρίζη πού μεταβαίνει.
+
+
+
+Δ'. — Η πρώτη εκστρατεία τον Ηρακλείου (622 — 623 μ. Χ.).
+
+
+
+Ο Ηράκλειος είχε να πολεμήση προς εχθρόν, ο οποίος κατείχε
+στρατιωτικώς όλας τας Ασιατικάς χώρας του κράτους, το δε
+μέτωπον του στρατού τούτου ήτο ακριβώς απέναντι της
+Κωνσταντινουπόλεως. Ο αυτοκράτωρ επερχόμενος κατά του
+εχθρικού στρατού ηδύνατο να το προσβάλη κατά μέτωπον μετά
+των μικρών του δυνάμεων. Αλλά τότε, αν μεν ενίκα, ήτο
+υποχρεωμένος βήμα προς βήμα να τον ακολουθήση εις τα
+ενδότερα της Μικράς Ασίας, οδεύων μήνας ολοκλήρους μέχρι των
+ορίων του Περσικού κράτους και κατατρίβων τον μικρόν στρατόν
+του εις παντοειδείς δυσχερείας. Αν δε τουναντίον ενικάτο, η
+ήττα ερχομένη ευθύς εις την αρχήν του πολέμου και προ των
+οφθαλμών των κατοίκων της Κωνσταντινουπόλεως ηδύνατο να
+επιφέρη μεγίστην ηθικήν απόγνωσιν, και να καταλήξη εις την
+πτώσιν της πρωτευούσης.
+
+Η στρατηγική του Ηρακλείου απέβλεπεν εις το να αναγκάση τους
+Πέρσας να εκκενώσουν ταχέως και αφ' εαυτών τας Ασιατικάς
+χώρας του κράτους, τουλάχιστον την Μικράν Ασίαν. Και προς
+τούτο διάφορος εχρειάζετο τακτική. Αι Ασιατικαί χώραι του
+κράτους αι κατεχόμεναι υπό των Περσών είχαν πολλάς
+εκτεταμένας παραλίας, πολλάς γωνίας μη καταληφθείσας έτι και
+μη δυναμένας να καταληφθούν ευκόλως υπό του εχθρού. Ήθελε
+λοιπόν ο Ηράκλειος να καταλάβη μετά του στρατού του μίαν
+τοιαύτην μεμακρυσμένην γωνίαν παρά την θάλασσαν και εκείθεν
+να απειλήση τα νώτα του εχθρικού στρατού και να τον αναγκάση
+εις υποχώρησιν, έχων ο ίδιος πάντοτε ασφαλές ορμητήριον τον
+στόλον του. Ακριβώς δε απεδείχθη άπαξ έτι τι σημαίνει διά
+την άμυναν των ελληνικών χωρών η θάλασσα και εδικαιώθη το
+λόγιον του μεγάλου Περικλέους: «Μέγα το της θαλάσσης
+κράτος».
+
+Ο Ηράκλειος, αφού ανεχώρησεν από την Κωνσταντινούπολιν μετά
+του στόλου προς την διεύθυνσιν του Ελλησπόντου και εξήλθε
+του πορθμού τούτου, έπλευσε το Αιγαίον πέλαγος κατά τα
+δυτικά παράλια της Μικράς Ασίας, έπειτα παρά την Ρόδον, και
+πλέων κατά τας νοτίας παραλίας της Μικράς Ασίας εισήλθεν εις
+τον κόλπον τον Ισσικόν (τον κόλπον της Αλεξανδρέττης), τον
+μεταξύ της νοτίας παραλίας της Μικράς Ασίας και της παραλίας
+της βορείου Συρίας, και εις εκείνην την γωνίαν απεβίβασε τον
+στρατόν του. Κατά τον οπωσούν μακρόν τούτον πλουν ο
+Ηράκλειος έδειξε το πρώτον την αρετήν του ως βασιλέως και ως
+αρχιστρατήγου. Γενομένης τρικυμίας και θορυβηθέντος του
+στρατού και αυτού του πληρώματος, ο Ηράκλειος έλαβε την
+κυβέρνησιν της βασιλικής ναυαρχίδος και όλου του στόλου, και
+διά του θάρρους και της αφοβίας του, και διά της
+επιτηδειότητός του ως ναυτικός άριστος, εδέσμευσεν εκ των
+προτέρων την προς αυτόν πεποίθησιν του στρατού.
+
+Ο Ηράκλειος απέβη εις την παραλίαν εκείνην, όπου ο
+Αλέξανδρος ο Μέγας προ 955 ετών ενίκησε μίαν από τας
+λαμπροτέρας νίκας του εναντίον του Περσικού στρατού. Και
+τότε μεν ο μέγας βασιλεύς της Μακεδονίας εξεστράτευε κατά
+των Περσών διά να καταλύση το κράτος των, τώρα δε ο βασιλεύς
+της Κωνσταντινουπόλεως εξεστράτευε κατά των Περσών διά να
+σώση το ιδικόν του. Η θέσις την οποίαν εξέλεξεν ο Ηράκλειος
+προς απόβασιν ήτο αρίστη, διότι έκειτο εις το μέρος της
+νοτίου παραλίας της Μικράς Ασίας και της παραλίας της
+Συρίας. Εις αμφοτέρας δε τας παραλίας υπήρχαν ακόμη πολλά
+φρούρια μη καταληφθέντα από τους Πέρσας, και τούτων αι
+φρουραί προσήρχοντο εις το αυτοκρατορικόν στρατόπεδον και
+ηύξαναν την δύναμίν του. Εντεύθεν ο Ηράκλειος επροχώρησε
+προς τα μεσόγεια, διά της μεγάλης ορεινής γραμμής του
+Αντιταύρου, διά μέσου Κιλικίας και Καππαδοκίας. Μη
+υπάρχοντος δε εκεί Περσικού στρατού, η εκστρατεία είχε κατ'
+αρχάς χαρακτήρα μάλλον ασκήσεως στρατιωτικής. Ο Ηράκλειος
+κατέτασσεν εις τον στρατόν όλους όσοι προσήρχοντο από τους
+τόπους εκείνους και τους εγύμναζε μετά του λοιπού στρατού.
+Διήρει τον στρατόν εις δύο εχθρικάς παρατάξεις και
+συνεκρότει διαρκώς μάχας πλαστάς εκ παρατάξεως· τους
+συνήθιζε δε εις το να ακούουν κραυγάς πολεμικάς και παιάνας
+και αλαλαγμούς, και να μη ταράσσωνται ύστερον από τοιαύτας
+φωνάς των Περσών. Ο αυτοκράτωρ κατώρθωσεν ούτω να οργανώση
+στρατόν πειθαρχούμενον. Μεθ' όλην δε την αυστηρότητά του εις
+το κεφάλαιον της πειθαρχίας ηγαπάτο σφόδρα, διότι την
+αυστηρότητα εμετρίαζε διά της προσηνείας και της
+ευπροσηγορίας, διά των πατρικών του προς τον στρατόν
+περιποιήσεων, διά των αμοιβών τας οποίας έδιδεν εις τους
+ικανούς και μάλιστα διά των επαίνων οι οποίοι εκέντουν την
+φιλοτιμίαν των στρατιωτών. Ούτω κατώρθωσεν ώστε οι
+στρατιώται να τον φοβώνται περισσότερον παρά τον εχθρόν και
+να τον αγαπούν περισσότερον παρά την ιδίαν των ζωήν.
+Περιβαλλόμενος στολήν και διάγων δίαιταν απλού στρατιώτου,
+ελάλει προς όλους πατρικώς και διά των θερμών και διαπύρων
+λόγων του έφλεγε τα στήθη των μαχητών.
+
+Ο Ηράκλειος ήτο τότε μεσήλιξ (47 ετών). Φύσει ρωμαλέος και
+ευρύστερνος, είχεν ωραίους οφθαλμούς, τρίχας ξανθάς, το
+δέρμα λευκόν και έφερε μικρόν πώγωνα. Καθήμενος επί του
+πυρρού και θυμοειδούς ίππου του, του καλουμένου Δάρκωνος ή
+Φούλβου, τον οποίον μόνος αυτός εδάμαζεν (όπως ο Αλέξανδρος
+τον Βουκέφαλον), και κρατών συνήθως την αχειροποίητον εικόνα
+του Χριστού ελάλει προς τον στρατόν κατά τρόπον συγκινούντα
+βαθύτατα τας ψυχάς. Ωρκίζετο ότι έμελλε να αγωνισθή μετ'
+αυτών μέχρι θανάτου και να συμμερισθή τας τύχας των,
+φερόμενος προς αυτούς μέχρι τέλους ως πατήρ. Ως αδελφούς και
+τέκνα προσεφώνει τους στρατιώτας πάντοτε. «Βλέπετε, αδελφοί
+και τέκνα, έλεγε, πως οι εχθροί του Θεού κατεπάτησαν την
+χώραν ημών και τας πόλεις ηρήμωσαν και τα θυσιαστήρια
+κατέκαυσαν και τας τραπέζας των αναιμάκτων θυσιών επλήρωσαν
+αιμάτων μιαιφόνων . . . .» Οι δε στρατιώται υπό ενθουσιασμού
+καταλαμβανόμενοι εξύμνουν ομοφώνως την δύναμιν και την
+ανδρείαν του βασιλέως. Ο Ηράκλειος προέτρεπε προς τούτοις
+τον στρατόν να είναι ευσεβής, και να απέχη πάσης αδικίας.
+
+Ο Χοσρόης ευρισκόμενος εις Ασσυρίαν, ενώ ο Ηράκλειος
+ευρίσκετο εις την ανατολικήν Μικράν Ασίαν, κατελήφθη από
+κατάπληξιν διά την αιφνιδίαν αυτήν εμφάνισιν του εχθρού, τον
+οποίον εθεώρει ηττημένον. Φοβηθείς μάλιστα ότι ο Ηράκλειος
+εμελέτα να εισβάλη εις το Περσικόν κράτος, διέταξε τον εις
+Χαλκηδόνα Πέρσην αρχιστράτηγον να επέλθη εναντίον του
+Ηρακλείου, ούτω δε εξετελέσθη τάχιστα κατά μέγα μέρος ό,τι
+εζήτει ο Ηράκλειος. Οι Πέρσαι απεμακρύνθησαν πολύ από την
+Χαλκηδόνα και εξεκένωσαν το πλείστον της Μικράς Ασίας. Αλλά
+δεν ήρκει τούτο· έπρεπεν ο στρατός αυτός να καταστραφή, διά
+να ελευθερωθή η Μικρά Ασία. Ο Ηράκλειος όμως δεν ήθελε να
+επιτεθή κατά του Περσικού στρατού εις αυτήν την Μικράν
+Ασίαν. Ήθελε να τον αναγκάση να εκκενώση την Μικράν Ασίαν,
+να ακολουθήση τον ιδικόν του στρατόν όπου θα μετέβαινε, και
+να συγκροτήση την μάχην εκεί όπου ο ίδιος έκρινε τούτο
+πρόσφορον.
+
+Κατά το φθινόπωρον λοιπόν του έτους 622 ο Ηράκλειος
+εγκατέλιπε τας ορεινάς περί τον Αντίταυρον χώρας της
+Κιλικίας και Καππαδοκίας και κατήλθεν εις τον Πόντον. Κατά
+την πορείαν εκείνην, εις την πρώτην συνάντησιν των
+προφυλακών του μετά των περσικών προφυλακών, οι στρατιώται
+του έτρεψαν εις φυγήν ιππικόν περσικόν, το οποίον ήθελε να
+επιπέση αιφνιδίως κατά του Ηρακλείου. Εφόνευσαν πολλούς
+Πέρσας, συνέλαβαν δε και έφεραν δέσμιον εις τον βασιλέα τον
+Πέρσην αρχηγόν. Η πρώτη σύγκρουσις μεταξύ των δύο στρατών
+ήτο αρχή προοιωνίζουσα καλόν τέλος. Ο βασιλεύς ελθών εις τον
+Πόντον ωχύρωσε διαφόρους θέσεις· τούτο δε εξέλαβαν οι Πέρσαι
+ως σημείον ότι έμελλε να παραχειμάση εκεί. Αλλ' αίφνης
+εκινήθη κατά την διεύθυνσιν της Αρμενίας. Οι Πέρσαι τότε
+εισέβαλαν εις την Κιλικίαν εκ του πλαγίου, απειλούντες τον
+Ηράκλειον. Μη δυνηθέντες όμως να ανακόψουν την πορείαν του
+ηναγκάσθησαν να τον ακολουθήσουν διά να επιπέσουν κατ' αυτού
+αιφνιδίως, αλλ' ενικήθησαν υπό του αυτοκρατορικού στρατού.
+Οι Πέρσαι, ταραγμένοι και εκ της σύμβασης κατ' εκείνην την
+νύκτα εκλείψεως της σελήνης, εφοβήθησαν μήπως περικυκλωθούν
+και έφυγαν προς τα όρη.
+
+Ο βασιλεύς στρατοπεδεύων εις την πεδιάδα εξηρέθιζε τους
+Πέρσας εις μάχην διά πολλών επιτυχών αψιμαχιών. Και ο
+στρατός του ελάμβανε καθ' εκάστην περισσότερον θάρρος βλέπων
+τον βασιλέα πρώτον πάντοτε εις την μάχην και ευτόλμως
+πολεμούντα. Τέλος, μετά δέκα ημέρας ο βάρβαρος,
+στενοχωρούμενος εις τα όρη, απεφάσισε να πολεμήση και
+παρεσκεύασε τον στρατόν εις μάχην προ της ανατολής του
+ηλίου. Αλλ' ο Ηράκλειος εννοήσας τούτο παρέταξε τον στρατόν
+του κατά τοιούτον τρόπον, ώστε, ότε ανέτειλεν ο ήλιος, αυτός
+ευρίσκετο προς ανατολάς, αι δε ακτίνες του ηλίου εθάμβωναν
+τους οφθαλμούς του απέναντί του Περσικού στρατού. Και όπως
+προ 1302 ετών εις την Σαλαμίνα, ούτω και ενταύθα η μάχη
+ήρχισε διά μουσικής και ασμάτων Ελλήνων και Περσών. Και οι
+μεν Πέρσαι έκρουαν κύμβαλα και έψαλαν άσματα θορυβώδους
+Ασιατικής μουσικής, εις τους ήχους της οποίας γυμναί
+γυναίκες εχόρευαν προ του Πέρσου αρχιστρατήγου. Εις δε το
+Χριστιανικόν στρατόπεδον εψάλλοντο ψαλμοί της ιεράς γραφής
+και όργανα μουσικά εξήγειραν το πολεμικόν φρόνημα εις τας
+ψυχάς του στρατού. Η μάχη απέβη υπέρ του Ηρακλείου. Ούτος
+διά προσποιητού τρόπου παρέσυρε τους Πέρσας εις καταδίωξιν
+και στραφείς αίφνης επέπεσε κατ' αυτών, διέλυσε τας φάλαγγάς
+των και πολλούς εφόνευσεν. Οι Πέρσαι ετράπησαν εις τα όρη.
+Καταδιωκόμενοι εις τόπους δυσβάτους και εις κρημνούς
+συνετρίβοντο οικτρώς κατακρημνιζόμενοι. Άλλοι επήδων επί των
+κρημνών, πολλοί δε και εζωγρήθησαν. Το Περσικόν στρατόπεδον
+και πάσα η αποσκευή των Περσών εκυριεύθη. Οι νικηταί
+ανατείναντες τας χείρας ανέπεμπαν ευχαριστίας εις τον Θεόν
+και ηύχοντο θερμώς υπέρ του καλώς στρατηγήσαντος βασιλέως. Η
+πρώτη αύτη μάχη, καθώς λέγει ο μέγας Άγγλος ιστορικός
+Γίββων, έδειξεν εις τον κόσμον ότι οι Πέρσαι δεν ήσαν
+ανίκητοι και ότι ο Ηράκλειος δεν ήτο κοινός βασιλεύς, αλλ'
+αληθής ήρως.
+
+Εις την πρώτην ταύτην μάχην απέδειξεν ο Ηράκλειος όλην την
+στρατηγικήν του μεγαλοφυίαν και την ηρωικήν ανδρείαν του και
+ηνώρθωσε πάλιν την δόξαν των Ελληνορωμαϊκών όπλων και
+ενέπνευσε μέγα φρόνημα εις τον στρατόν. Η Μικρά Ασία
+ηλευθερώθη ολόκληρος και ο βασιλεύς ηδυνήθη να οδηγήση τον
+στρατόν από τας ορεινάς χώρας του Αντιταύρου εις τας
+ευκραείς χώρας της κεντρικής Μικράς Ασίας, εις τον Πόντον.
+Καταλιπών εκεί τον στρατόν περί τον Άλυν ποταμόν διά να
+διαχειμάση, επέστρεψεν ο ίδιος εις την Κωνσταντινούπολιν,
+ελθών διά ξηράς μέχρι Χαλκηδόνος. Ούτως έληξεν η πρώτη
+εκστρατεία.
+
+
+
+Ε'. — Δευτέρα εκστρατεία (623 — 624 μ. Χ.).
+
+
+
+Εις την πρωτεύουσαν ήλθεν ο Αυτοκράτωρ περί τας αρχάς του
+623 διά να ενεργήση νέας μεγάλας παρασκευές προς
+εξακολούθησιν του πολέμου. Διά τούτο εισήλθεν εις την πόλιν
+όχι ως Βασιλεύς και τροπαιούχος, αλλ' ως απλούς στρατηγός
+χάριν υπηρεσίας ερχόμενος. Αφού δε ενήργησε τας αναγκαίας
+παρασκευάς και ενίσχυσε την φρουράν της Κωνσταντινουπόλεως
+εναντίον ενδεχομένης τινός επιθέσεως των Αβάρων, κατέλιπε
+την πρωτεύουσαν την 25 Μαρτίου 623.
+
+Η Μικρά Ασία ήτο ελευθέρα και ο Ηράκλειος μετέβη διά της
+χώρας ταύτης μετά μεγάλης ταχύτητος εις την Αρμενίαν. Εκεί
+πλήθος Αρμενίων υπό τον ανδρείον και ωραίον Αρμένιον
+πολεμιστήν Μιζίζ κατετάχθησαν εις τον στρατόν του. Προσήλθαν
+δε ως σύμμαχοι και πολλοί Καυκάσιοι, ήτοι Γεωργιανοί και
+Αβασγοί.
+
+Ταχύς και ορμητικός επροχώρησεν εις τα όρια της Περσίας και
+εισέβαλεν εις την χώραν της Μηδίας την καλουμένην
+Ατροπατηνήν ( Ατσερπιτσάν) ήτοι _χώραν πυρολατρών_. Από τους
+χρόνους των Σκιπιώνων και του Αννίβα, λέγει ο Γίββων, δεν
+επεχειρήθη επιχείρησις τολμηροτέρα της δευτέρας ταύτης
+εκστρατείας του Ηρακλείου. Εντός 20 ημερών ο Ηράκλειος
+έφθασεν εις τα σύνορα της Περσίας και την 25 Απριλίου
+εισήλθεν εις την εχθρικήν χώραν. Ο Ηράκλειος είχε μηνύση
+προς τον Χοσρόην, όστις ευρίσκετο όχι μακράν, ότι ήτο
+πρόθυμος να συνομολόγηση ειρήνην έντιμον. Αλλ' ο μανιώδης
+εκείνος βασιλεύς αντί πάσης άλλης απαντήσεως έσφαξε τους
+πρέσβεις, τους οποίους, καθώς είπαμεν πρότερον, είχε πέμψη ο
+Ηράκλειος προς αυτόν κατά το 616 και τους οποίους εκράτει
+έκτοτε δεσμίους.
+
+Εις το άκουσμα της στυγεράς πράξεως εξέφρασεν ο αυτοκράτωρ
+προς τον στρατόν όλον την σφοδράν αγανάκτησίν του, ονομάσας
+τους πολεμίους ουχί ανθρώπους αλλά θηρία άγρια, παραβιαστάς
+παντός νόμου και δικαίου της ανθρωπίνης κοινωνίας. «Αλλ' η
+τοιαύτη λύσσα των θα είνε δύναμίς σας, έλεγε προς τον
+στρατόν. Ο θεός θα πολεμήση υπέρ ημών. Διήλθομεν την Ασίαν
+και τι είδαμεν εις τας ωραίας αυτάς επαρχίας; Την τέφραν των
+πόλεων, τα οστά ομοεθνών σκορπισμένα κατά γης. Τώρα
+ευρισκόμεθα εις την Περσίαν· ας καταστήσωμεν λοιπόν και
+ημείς την γην ταύτην τάφον των εχθρών. Άνδρες αδελφοί μου,
+ας έχωμεν κατά νουν τον φόβον του θεού και ας αγωνισθώμεν
+διά να εκδικήσωμεν την ύβριν του θεού!»
+
+Εις τους λόγους τούτους του Βασιλέως είς εκ των μαχητών
+ελάλησεν εν ονόματι πάντων: «Εύφρανας, δέσποτα, τας καρδίας
+ημών, διά των συμβουλών σου. Οι λόγοι σου ηκόνησαν τα ξίφη
+ημών, και εποίησας ταύτα έμψυχα· ανεπτέρωσας ημάς διά των
+λόγων σου». Άλλος δε ανεφώνησε: «Δέσποτα, έχε πεποίθησιν εις
+την ανδρείαν ημών· έν μόνον φοβούμεθα, ότι σε βλέπομεν
+εκθέτοντα εις κίνδυνον το ιερόν σου πρόσωπον. Χύσον μόνον το
+αίμα το ημέτερον. Τούτο ανήκει εις σε περισσότερον από το
+ιδικόν σου αίμα».
+
+Ο Ηράκλειος προχωρεί ακάθεκτος εις τα ενδότερα της Περσίας.
+Η χώρα είχε πηγάς νάφθης και διά τούτο ήτο ιερά εις τους
+Πέρσας. Ακριβώς δε δι' αυτό, ο στρατός του Ηρακλείου
+κατέκαιεν ενταύθα τας χώρας και τας κώμας προς εκδίκησιν των
+Περσών δι' όσα είχαν διαπράξει εις την Παλαιστίνην. Ούτω
+προχωρών έφθασεν ο αυτοκράτωρ πλησίον της Γαυζακού (της
+σημερινής _Ταυρίδος_ της Περσίας), πρωτευούσης της Μηδίας,
+όπου ευρίσκετο ο Χοσρόης, μετά 40 χιλιάδων στρατιωτών. Μαθών
+τούτο ο αυτοκράτωρ ώρμησεν εναντίον της πόλεως. Η προφυλακή
+του αυτοκρατορικού στρατού συγκρουσθείσα μετά της φρουράς
+του Χοσρόου την κατέστρεψε και άλλους μεν εφόνευσεν, άλλους
+δε και αυτόν τον αρχηγόν έφερε δεσμίους εις τον Ηράκλειον. Ο
+Χοσρόης ουδέποτε ηδύνατο να φαντασθή ότι ο αυτοκράτωρ θα
+ετόλμα να εμφανισθή τόσον απροσδοκήτως εις το κέντρον του
+κράτους του, ενώ αυτός ο Χοσρόης παρεσκευάζετο να στείλη
+στρατόν εις τας εχθρικάς χώρας. Κατελήφθη υπό ταραχής και
+τρόμου και έφυγεν από την Γαυζακόν, εγκαταλείψας την πόλιν
+και τον στρατόν εις την τύχην των. Ο στρατός του διελύθη και
+μέρος μεν κατεστράφη υπό των νικητών, μέρος δε ετράπη εις
+φυγήν και διεσκορπίσθη. Τα αυτοκρατορικά στρατεύματα
+εκυρίευσαν εξ εφόδου την Ταυρίδα και εισήλασαν εν θριάμβω.
+Πολλά λάφυρα δεν ευρέθησαν εκεί, διότι τα πολυτιμότερα είχε
+λάβη φεύγων ο Χοσρόης και τα είχε μεταφέρη εις Δατάγερδην.
+Εις τον στρατόν του Ηρακλείου είχε διαδοθή, άγνωστον πώς, η
+περίεργος φήμη ότι εκρύπτοντο εις την πόλιν οι θησαυροί του
+Κροίσου, τους οποίους δήθεν είχε φέρη ο Κύρος ο μέγας από
+τας Σάρδεις. Αλλ' ούτε αυτοί ευρέθησαν, ούτε το τίμιον ξύλον
+του σταυρού, καθώς ήλπιζεν ο στρατός. Φαίνεται ότι εις τούτο
+έδωκεν αφορμήν το όνομα της πόλεως, διότι Γάζα, (Γάζακα) εις
+την Περσικήν γλώσσαν εσήμαινε θησαυρόν. Υπήρχεν όμως ναός
+του Πυρός, και εντός του ναού άγαλμα του Χοσρόου, παριστάνον
+αυτόν προσκυνούντα τον ήλιον, την σελήνην και τους αστέρας,
+των οποίων επίσης υπήρχαν αγάλματα. Ταύτα πάντα
+κατεστράφησαν διά πυρός προς εκδίκησιν των εις την αγίαν
+πόλιν γενομένων βεβηλώσεων.
+
+Ο Ηράκλειος από την Ταυρίδα μετέβη εις Θηβορμαΐδα (την
+σημερινήν Ουρμίαν), πόλιν τότε ιεράν των Περσών, θεωρουμένην
+ως πατρίδα του Ζωροάστρου, νομοθέτου των αρχαίων Περσών και
+ιδρυτού της Πυρολατρείας. Ο μεγαλοπρεπής ναός και η πόλις
+ολόκληρος εδόθησαν εις λεηλασίαν, εσβέσθη δε το από του
+χρόνου του Ζωροάστρου άσβεστον ιερόν πυρ της Περσικής
+λατρείας.
+
+Ο Ηράκλειος επροχώρει ολονέν, καταδιώκων τον Χοσρόην από
+πόλεως εις πόλιν, και εκυρίευσε πολλάς πόλεις και χώρας.
+Αλλ' ο Χοσρόης έφευγε και δεν έμενεν ουδαμού περισσότερον
+των δύο ημερών. Δύο στρατηγοί του παρηκολούθουν μεν τον
+στρατόν του Ηρακλείου, αλλά δεν ετόλμων να τον πλησιάσουν.
+Αφού ούτω διήλθεν όλον το θέρος του 623, ο Ηράκλειος
+συνεσκέφθη μετά των στρατηγών του πού έπρεπε να παραχειμάση.
+Και άλλοι μεν έλεγαν να μεταβούν εις τας παρά τον Καύκασον
+και την Κασπίαν θάλασσαν χώρας, όπου το κλίμα ήτο
+ευκρατέστερον, άλλοι δε συνηγόρουν υπέρ της εξακολουθήσεως
+του πολέμου και κατά τον χειμώνα. Αλλ' η πρώτη γνώμη
+υπερίσχυσεν. Ο στρατός μετέβη εις τον Καύκασον φέρων πολλά
+λάφυρα και πεντήκοντα χιλιάδας αιχμαλώτους Πέρσας. Καθ' οδόν
+Περσικά στρατεύματα εζήτησαν να παρενοχλήσουν τον
+αυτοκρατορικόν στρατόν, αλλ' ηττήθησαν, ένεκα δε του σφοδρού
+χειμώνος έπαθαν πολλά οι αιχμάλωτοι. Ο Ηράκλειος
+ευσπλαγχνισθείς τους απέλυσεν άμα ήλθεν εις τον Καύκασον,
+επιδαψιλεύσας μάλιστα πάσαν περιποίησιν. Οι δυστυχείς μετά
+δακρύων ανεχώρουν ευχόμενοι ο θεός να σώση την Περσίαν από
+τον Χοσρόην, καταστρέφων τον _κοσμόλεθρον_ τούτον τύραννον.
+Η πράξις του Ηρακλείου ήτο τόσον μάλλον γενναία, όσον ο
+Χοσρόης είχε μέγα πλήθος αιχμαλώτων, οι οποίοι εστέναζαν
+ακόμη εις τα Περσικά φρούρια.
+
+Ούτω διήλθε και το δεύτερον έτος του πολέμου.
+
+
+
+ς'. — Η τρίτη εκστρατεία.
+
+
+
+Ενώ ο αυτοκράτωρ παρεχείμαζεν εις τας περί τον Καύκασον
+χώρας, ο Χοσρόης, ο τόσην δείξας δειλίαν και αδράνειαν κατά
+το προηγούμενον έτος, ανέλαβε τώρα θάρρος μετά την
+αποχώρησιν του Ηρακλείου και βλέπων το μέγεθος του κινδύνου
+ενέτεινε τας δυνάμεις του. Παρεσκεύασε τρεις στρατιάς,
+ανακαλέσας τον στρατόν ο οποίος έμενεν εις την Μεσοποταμίαν,
+την Συρίαν, την Παλαιστίνην και την Αίγυπτον. Αρχηγοί των
+τριών Περσικών στρατιών ήσαν ο Σαραβλαγάς, ο Σαρβαραζός ή
+Σάρβαρος, ο αρχηγός του πρότερον εις την Μικράν Ασίαν
+εισβαλόντος Περσικού στρατού, και ο ομώνυμος προς τον
+φονευθέντα υπό του Χοσρόου Πέρσην στρατηγόν Σαήν.
+
+Την άνοιξιν του 624 εκίνησεν ο αυτοκράτωρ μετά των συμμάχων
+αυτού Λαζών, Γεωργιανών και Αβασγών, λαών του Καυκάσου, διά
+να επέλθη κατά του Χοσρόου. Ο Σαραβλαγάς, πρώτος εκ των
+Περσών στρατηλατών, επλησίασε προς τον στρατόν του
+αυτοκράτορος, νομίσας ότι ούτος έμελλε να μεταβή εις την
+Περσίαν διά της προς νότον και ανατολάς της Κασπίας θαλάσσης
+ορεινής παραλίας και κατέλαβεν εκεί τας στενοπορίας. Αλλ' ο
+αυτοκράτωρ έλαβε πλαγίαν τινά δυτικωτέραν διεύθυνσιν και δι'
+ευφόρων χωρών εισήλθεν εις την ανατολικήν Αρμενίαν, διά να
+εισβάλη εκείθεν εις την Περσίαν, και αποφεύγων πάσαν μάχην
+προς τον δειλώς παρακολουθούντα αυτόν Σαραβλαγάν, επιπέση
+κατά του Χοσρόου απροσδοκήτως και καταφέρη καιριώτατον
+κτύπημα εις την Περσικήν δύναμιν. Ο αυτοκράτωρ ενόει ότι
+καταστρεφομένου του Χοσρόου οι στρατοί του θα διελύοντο αφ'
+εαυτών. Και αυτή δε η δειλία των Περσών συνηγόρει υπέρ του
+σχεδίου του αυτοκράτορος. Ο Σαραβλαγάς είχε τον άριστον
+Περσικόν στρατόν συγκείμενον εκ των λεγομένων Χοσροϊτών ή
+Χοσροηγενών (ονομασθέντων τιμητικώς από του ονόματος του
+Χοσρόου) και των _Περουζιτών_ (ονομασθέντων τιμητικώς από
+του επιθέτου του Χοσρόου _Περούζης_ ή Παρβίζ=νικηφόρος). Και
+όμως δεν ετόλμα να προσβάλη τον αυτοκρατορικόν στρατόν, αν
+και ήτο ισχυρότερος κατά τον αριθμόν· επλανάτο εις δυσβάτους
+τόπους, αποφεύγων πάσαν μάχην πριν έλθη εις βοήθειάν του και
+άλλος στρατός. Ακριβώς δε ο αυτοκράτωρ ήθελε να σπεύση πριν
+γείνη η ένωσις των Περσικών στρατευμάτων. Αλλ' οι σύμμαχοι
+Λαζοί, Γεωργιανοί και Αβασγοί δεν συνεφώνουν μετά του
+αυτοκράτορος, απαιτούντος μεγάλην ταχύτητα και ορμήν. Ούτω
+δε, ένεκα της βραδείας πορείας του αυτοκρατορικού στρατού,
+κατώρθωσεν από νότου ερχόμενος ο Σαρβαραζός να πλησιάση κατά
+μέτωπον προς τον αυτοκρατορικόν στρατόν, ο οποίος εκινδύνευε
+να κυκλωθή υπό των δύο Περσικών στρατών. Τότε ενόησαν οι
+αντισταθέντες κατά του σχεδίου του αυτοκράτορος την πλάνην
+των και καταληφθέντες από δειλίαν προσέπιπταν εις τους πόδας
+του βασιλέως μετανοούντες και ζητούντες να ασπασθούν την
+χείρα του και υποσχόμενοι να πράξουν του λοιπού ό,τι
+διατάσσει ο βασιλεύς. Τότε ο Ηράκλειος, απτόητος ως πάντοτε,
+διέταξεν επίθεσιν κατά του στρατού του Σαρβαραζού, πριν
+ενωθή ούτος μετά του Σαραβλαγά. Ο Σαρβαραζός ηττήθη και
+απεκρούσθη πολλάκις, αλλά και μετά τας πολλάς ταύτας ήττας
+κατώρθωσε να ενωθή μετά του Σαραβλαγά. Ο Ηράκλειος δεν
+εταράχθη εκ της ενώσεως ταύτης, και επροχώρει μετά σπουδής
+κατά του Χοσρόου, έχων όπισθεν τον ηνωμένον Περσικόν
+στρατόν.
+
+Οι Πέρσαι ενόμισαν ότι ο Ηράκλειος έφευγε προ αυτών,
+πειθόμενοι εις τούτο και εξ όσων έλεγαν δύο αυτόμολοι του
+αυτοκρατορικού στρατού. Μετ' ολίγον έγινε γνωστόν και εις
+τον στρατόν των Περσών και εις τον στρατόν του Ηρακλείου ότι
+επήρχετο και η τρίτη στρατιά υπό τον Σαήν. Ούτως ο
+αυτοκρατορικός στρατός ευρίσκετο μεταξύ δύο ή μάλλον μεταξύ
+τριών στρατών εχθρικών, εκ των οποίων έκαστος καθ' εαυτόν
+ήτο πολυπληθέστερος του όλου αυτοκρατορικού.
+
+Ο Ηράκλειος απεφάσισε να επιτεθή κατά των δύο Περσών
+στρατηγών, πριν επέλθη και ο τρίτος. Αλλά και οι Πέρσαι
+στρατηγοί νομίζοντες ότι ο αυτοκράτωρ έφευγε προ αυτών
+εζήτουν να συγκροτήσουν μάχην πριν έλθη ο Σαήν, διά να
+λάβουν αυτοί την δόξαν της νίκης. Οι ιστορικοί, προ πάντων
+οι νεώτεροι, θαυμάζουν εις την περίστασιν ταύτην την τόλμην
+του Ηρακλείου και την στρατηγικήν μεγαλοφυίαν του. Εκινείτο
+εις ξένην γην, εν μέσω υπερτριπλασίων πολεμίων, τολμηρός και
+ελεύθερος ως να είχεν υπό τας διαταγάς του στρατόν πολύ
+ισχυρότερον όλων ομού των εχθρών. Γνωρίζων τας ιδιότητας της
+Περσικής χώρας καλλίτερον από τους Πέρσας στρατηγούς,
+εξέλεγε πάντοτε τους επιτηδειοτέρους τόπους προς
+στρατοπέδευσιν και παρέσυρε πάντοτε τον εχθρόν εκεί όπου
+αυτός ήθελεν.
+
+Τέλος, εσπέραν τινά οι πολέμιοι προσήγγισαν εις το
+στρατόπεδον του Ηρακλείου, αλλ' ούτος μη θεωρήσας το μέρος
+κατάλληλον διά μάχην, απεχώρησεν, ώδευσε δι' όλης της νυκτός
+χωρίς να νοηθή, έφθασεν εις πεδίον χλοηφόρον εις τους
+πρόποδας δασώδους βουνού και ετοποθέτησε τον στρατόν εις το
+βουνόν. Οι Πέρσαι την πρωίαν μη ευρίσκοντες απέναντι των τον
+εχθρόν και νομίσαντες ότι ετρέπετο εις φυγήν έτρεχαν ατάκτως
+κατόπιν του. Όταν δ' επλησίασαν εις το μέρος, όπου ήτο
+στρατοπεδευμένος ο Ηράκλειος, απλή ορμητική επίθεσις εκ του
+στρατοπέδου του έτρεψε τους βαρβάρους εις φυγήν. Οι Πέρσαι
+έφευγαν διά των φαράγγων καταδιωκόμενοι και φονευόμενοι. Εις
+την μάχην ταύτην εφονεύθη και ο έτερος των Περσών
+αρχιστράτηγος, ο Σαραβλαγάς.
+
+Αλλά προ της εντελούς καταστροφής του Περσικού στρατού εφάνη
+επί του πεδίου της μάχης και ο στρατός του Σαήν. Ο Ηράκλειος
+δεν έχασε καιρόν ανεκάλεσεν ευθύς από της καταδιώξεως τους
+άνδρας του, και επετέθη κατά του νέου στρατού, χωρίς να δώση
+εις αυτόν καιρόν να ιδή πού ευρίσκεται, και ενίκησε και
+εκυρίευσε το στρατόπεδον του νέου εχθρού και πάσαν την
+αποσκευήν του. Η μάχη έγεινε πλησίον του Αράξου ποταμού εις
+τα σύνορα της Αρμενίας και Μηδίας. Ο Περσικός στρατός
+ηττήθη, αλλά δεν κατεστράφη. Ο Σαήν και ο Σαρβαραζός
+συνήθροισαν τα λείψανα των στρατευμάτων των. Ήσαν και πάλιν
+υπέρτερα κατά τον αριθμόν από τον στρατόν του Ηρακλείου,
+ώστε απεφάσισαν να μη υποχωρήσουν, αλλά να παρακολουθήσουν
+τον Ηράκλειον. Ο Ηράκλειος έχων έμπροσθέν του όλον τον
+υπολειπόμενον εις τον Χοσρόην στρατόν ήθελε να τον
+καταστρέψη πριν επιτεθή κατά του Χοσρόου, και διά τούτο
+έδωκεν άλλην διεύθυνσιν εις την εκστρατείαν. Προσποιούμενος
+ότι έφευγεν, επορεύετο διά τόπων ανωμάλων και ορεινών,
+παρασύρων πάντοτε κατόπιν του τους Πέρσας. Δεν ήθελε να
+εισβάλη εις την Περσίαν, αλλά να καταστρέψη ει δυνατόν εντός
+της Αρμενίας τον Περσικόν στρατόν. Κατά την περίοδον ταύτην
+οι σύμμαχοι Λαζοί και Αβασγοί βαρυνθέντες να πολεμούν, είτε
+δειλιάσαντες, απεχώρησαν εις τας πατρίδας των. Τούτο
+εννοήσαντες οι Πέρσαι αρχιστράτηγοι έλαβαν θάρρος και
+επροκάλεσαν εις μάχην τον Ηράκλειον. Ο αυτοκράτωρ χωρίς να
+δειλιάση συνεκέντρωσε τον στρατόν και ανεπτέρωσε το φρόνημα
+του διά λόγων: «Μη σας ταράττη, αδελφοί, το πλήθος των
+πολεμίων διότι, Θεού θέλοντος, είς εξ ημών θα διώξη χιλίους·
+ας θυσιάσωμεν λοιπόν ημάς αυτούς εις τον Θεόν υπέρ της
+σωτηρίας των αδελφών ημών· ας λάβωμεν στέφανον μαρτύρων, ίνα
+και αι μέλλουσαι γενεαί επαινέσωσιν ημάς και ο Θεός αποδώση
+τους μισθούς».
+
+Τα δύο στρατεύματα, διά μακρού διαστήματος απ' αλλήλων
+χωριζόμενα, επολέμησαν από πρωίας μέχρις εσπέρας· αλλ' η
+μάχη έμεινεν αμφίρροπος. Ο βασιλεύς ανεχώρησε μετά του
+στρατού, οι δε Πέρσαι τον ηκολούθησαν. Αλλά νομίσαντες ότι
+πάλιν υπεχώρει και θέλοντες να εμποδίσουν την υποχώρησιν
+έτρεχαν εκ των πλαγίων προς το μέτωπον του στρατού και
+πλανηθέντες περιέπεσαν εις τόπους τελματώδεις και εις μέγαν
+περιήλθαν κίνδυνον, ενώ ο βασιλεύς ολονέν επροχώρει. Οι
+Πέρσαι τέλος ήλθαν εις την πόλιν Σαλβάν (το νυν Βαν της
+Αρμενίας) διά να παραχειμάσουν εις την οχυράν αυτήν πόλιν,
+θεωρούντες εαυτούς εκεί ασφαλείς. Αλλ' ο βασιλεύς ήθελε να
+τους καταστρέψη. Προς τούτο δε μετεχειρίσθη το εξής
+στρατήγημα·
+
+Εκλέξας ίππους δυνατούς και τους ανδρειοτέρους των ιππέων
+συνεκρότησεν εκ τούτων ιδιαιτέραν μοίραν και διά νυκτός την
+έπεμψεν εναντίον της πόλεως, ακολουθών ο ίδιος μετά του
+λοιπού στρατού. Η πρώτη μοίρα εισήλθεν απαρατήρητος εις την
+πόλιν Σαλβανόν την 9 ώραν της νυκτός (ήτοι την 3 μετά το
+μεσονύκτιον καθ' ημάς) και επετέθη αιφνιδίως κατά των
+Περσών. Οι Πέρσαι, πριν ή αντιτάξουν άμυναν, προσεβλήθησαν
+και από τον επίλοιπον στρατόν του βασιλέως. Κατά την φοβεράν
+εκείνην καταστροφήν είς των αρχιστρατήγων, ο Σαρβαραζάς,
+γυμνός και ανυπόδητος, πηδήσας εις ίππον έφυγε και εσώθη.
+Αλλά οι υπό τον Σαρβαραζάν Πέρσαι αξιωματικοί, οι σατράπαι
+και οι επίλεκτοι στρατιώται εφονεύθησαν. Πολλοί των δυστυχών
+τούτων εζήτουν την σωτηρίαν των εις τας στέγας των οικιών.
+Αλλά το πυρ, το οποίον έθεσαν εις την πόλιν οι νικηταί,
+κατέστρεψε τα πάντα. Όσοι των Περσών δεν εφονεύθησαν,
+ηχμαλωτίσθησαν. Πάντες, εκτός μόνον σχεδόν του Σαρβαραζά,
+κατεστράφησαν. Και τούτου δε τα όπλα, η χρυσή ασπίς, η
+μάχαιρα και το δόρυ και η χρυσή ζώνη, η αστράπτουσα εκ λίθων
+πολυτίμων, και τα υποδήματα έγιναν λεία των νικητών. Ο
+στρατός του Ηρακλείου κατεδίωξε και τα εις διαφόρους πέριξ
+τόπους υπάρχοντα Περσικά αποσπάσματα, και άλλα μεν
+κατέστρεψεν, άλλα δε κακώς έχοντα διεσκόρπισε, και ολίγοι
+μόνον εξ αυτών επέστρεψαν εις τας πατρίδας των. Ούτως
+εξωντώθησαν κατά το 624 τρεις Περσικαί στρατιαί.
+
+Ήτο ήδη χειμών και ο Ηράκλειος παρεχείμασεν εις τον τόπον
+της νίκης εις Αρμενίαν, όπου ο στρατός εύρισκε μεγάλην
+αφθονίαν τροφίμων. Ούτω διήλθε και το τρίτον έτος της
+εκστρατείας (624 — 625).
+
+
+
+Ζ'. — Η τετάρτη εκστρατεία του Ηρακλείου (625 π. Χ.)
+
+
+
+Ο Ηράκλειος παρεσκευάζετο κατά τον χειμώνα του 624 — 625 διά
+να εισβάλη την άνοιξιν εις την Περσίαν. Τρεις ολόκληροι
+εχθρικαί στρατιαί είχαν καταστραφή κατά το παρελθόν έτος και
+ο στρατός του Ηρακλείου, καίπερ ελαττωθείς ένεκα της
+αποχωρήσεως των Λαζών και Αβασγών, ήλπιζεν ότι δεν έμελλε να
+εύρη μεγάλα προσκόμματα εις την περαιτέρω πορείαν του. Και
+όμως ο Χοσρόης, και μετά τας φοβεράς εκείνας καταστροφάς,
+παρεσκευάζετο εις νέαν εκστρατείαν, πέμπων στρατόν διά
+Μεσοποταμίας εις την Μικράν Ασίαν, διά να αποτρέψη τον
+αυτοκράτορα από της εις Περσίαν εισβολής. Ο μόνος των τριών
+στρατηγών του παρελθόντος έτους σωθείς, ο Σαρβαραζάς,
+ηγούμενος νέου στρατού διήλθε τον Ευφράτην εν μέσω του
+χειμώνος και διά της Συρίας επροχώρει προς την Κιλικίαν,
+απειλών πάλιν την Μικράν Ασίαν. Ο αυτοκράτωρ λοιπόν, αντί να
+προελάση εις την Περσίαν, ηναγκάσθη να στραφή προς την
+Μικράν Ασίαν. Ο στρατός του, φέρων μέγα πλήθος λαφύρων και
+αιχμαλώτων, διήλθεν εις επτά ημέρας τας φοβέρας χιονοσκεπείς
+κορυφάς των ορέων του Κουρδιστάν, ήτοι της χώρας των αρχαίων
+Καρδούχων, όπου ο Ξενοφών προ χιλίων και επέκεινα ετών
+διεξήγεν εναντίον των Καρδούχων τους αξιομνημονεύτους
+εκείνους αγώνας κατά την κατάβασιν των μυρίων. Έπειτα
+διελθών ο στρατός τον ορμητικόν Τίγρητα εισήλθεν εις την
+Μεσοποταμίαν, κατέλαβε την Άμιδαν (Διαρβεκίρην) και
+εστρατοπέδευσεν. Εκείθεν ο αυτοκράτωρ έπεμψε ταχυδρόμους εις
+την Κωνσταντινούπολιν εξαγγέλλων τας νίκας του. Αι ειδήσεις
+δε αυταί επροξένησαν γενικήν χαράν, διότι εις την
+πρωτεύουσαν υπέθεταν μεν ότι ενίκα ο αυτοκρατορικός στρατός
+ένεκα της αποχωρήσεως των Περσών εκ της Μικράς Ασίας, αλλά
+τίποτε σαφώς δεν εγνώριζαν από δύο ετών.
+
+Ο αυτοκράτωρ επροχώρει προς την Μικράν Ασίαν κατόπιν του
+Περσικού στρατού. Τας επί του ποταμού γεφύρας είχαν
+καταστρέψη οι Πέρσαι, αλλ' ο αυτοκράτωρ ανεκάλυψεν ένα πόρον
+και διεβίβασε τον στρατόν. Οι Πέρσαι ευρίσκοντο ακόμη
+πλησίον του Ευφράτου και ετράπησαν μετά μεγάλης σπουδής προς
+την Μικράν Ασίαν. Μόλις εστάθησαν εις τας όχθας του ποταμού
+της Κιλικίας, εις απόστασιν 20 ημερών δρόμου από τας όχθας
+του Ευφράτου. Ο Ηράκλειος διέβη κατά Μάρτιον τον Ευφράτην,
+κατέλαβε τα Σαμόσατα υπερβάς τον Ταύρον και έφθασεν εις
+Άδανα και τον Σάρον ποταμόν, του οποίου την άλλην όχθην
+κατείχαν οι Πέρσαι. Ακάθεκτος ο αυτοκράτωρ επετέθη κατά του
+εχθρικού στρατού μετ' ολίγων μαχητών, διαβάς τολμηρώς τον
+ποταμόν. Επροπορεύετο δε ο ίδιος αυτός εις την κρατεράν
+ταύτην επίθεσιν και ετέλεσε θαύματα ανδρείας. Εφόνευσεν
+ιδιοχείρως γιγάντειον Πέρσην και τον έρριψεν εις τον
+ποταμόν. Εκ της υπερανθρώπου ανδρείας, ως χαρακτηρίζουν
+αυτήν οι χρονογράφοι, την οποίαν έδειξε τότε ο αυτοκράτωρ,
+εθαμβώθη ο Σάρβαρος και έλεγε προς τον πλησίον του Έλληνα
+λιποτάκτην Κοσμάν: «Βλέπεις τον Καίσαρα, Κοσμά, μετά πόσης
+τόλμης μάχεται, και προς τοσούτον πλήθος μόνος αγωνίζεται
+και ως άκμων αποπτύει τας βολάς;»
+
+Οι Πέρσαι ηττήθησαν, αλλ' ο Σαρβαραζάς κατώρθωσε να
+υποχωρήση οπωσδήποτε εν τάξει μετά των λειψάνων του στρατού,
+φεύγων εις την Περσίαν. Ο αυτοκράτωρ από την Κιλικίαν μετέβη
+εις την Σεβάστειαν (Σιβάς) και εστρατοπέδευσε παρά τον Άλυν
+ποταμόν.
+
+
+
+Η'. — Η πέμπτη εκστρατεία του Ηρακλείου (626).
+
+
+
+Μετά την νέαν νίκην του Ηρακλείου οι Πέρσαι εξεκένωσαν πάλιν
+τας χώρας της Μικράς Ασίας. Κατά τον χειμώνα του 625 — 626
+δεν υπήρχε σχεδόν στρατός Περσικός εις τας ευρυτάτας
+Ασιατικάς επαρχίας του κράτους, εκτός ολίγων αποσπασμάτων
+εις Αίγυπτον και Συρίαν και Μεσοποταμίαν. Αλλ' ο Ηράκλειος
+δεν ηδύνατο να θεωρήση τον πόλεμον περατωθέντα, ενόσω ο
+Χοσρόης δεν εζήτει ειρήνην. Εκείνος όμως επέμεινεν εις την
+εξακολούθησιν του πολέμου και μετά την καταστροφήν τόσων
+στρατιών. Μετά την είδησιν δε της τελευταίας παρά τον Σάρον
+ήττης εξεμάνη και εσύλησεν όλας τας εις Περσίαν Χριστιανικάς
+εκκλησίας, παρεσκεύαζε δε νέαν εκστρατείαν στρατολόγων και
+ξένους και Πέρσας και δούλους. Επέμενε και μετά τόσας ήττας
+και αποτυχίας εις τον σκοπόν του να καταλύση το
+Ελληνορωμαϊκόν κράτος ή τουλάχιστον να προσαρτήση εις το
+Περσικόν κράτος όλας τας Ασιατικάς του επαρχίας. Και πώς ήτο
+δυνατόν ο Χοσρόης να εγκαταλείψη ευκόλως το σχέδιον τούτο,
+αφού προ μικρού ακόμη οι στρατοί του κατείχαν όλας τας
+χώρας από Αρμενίας και Μεσοποταμίας μέχρι Βοσπόρου και
+Παλαιστίνης, Αιγύπτου και Κυρηναϊκής;
+
+Διά να εννοήσωμεν πώς ο Χοσρόης δεν απηλπίσθη μετά την
+καταστροφήν πέντε ολοκλήρων Περσικών στρατιών από την αρχήν
+της εκστρατείας του Ηρακλείου, αρκεί να αναμνησθώμεν ότι
+εξουσίαζε τας απεράντους και πλουσιωτάτας χώρας της Ασίας
+από του Τίγρητος μέχρι του Ινδού ποταμού. Η Μηδία, η Περσία,
+το σημερινόν Αφγανιστάν, η Βουχάρα, η Χίβα απετέλουν το
+κράτος του. Και δεν ήσαν τότε όπως τώρα, μετά τοσαύτας
+επιδρομάς βαρβάρων, αλλ' ήσαν χώραι ευδαίμονες, όπως επί του
+Αλεξάνδρου και επί των αρχαίων βασιλέων της Περσίας. Εκ των
+μεγάλων επιδρομών του τρίτου, τετάρτου, πέμπτου και έκτου μ.
+Χ. αιώνος, αι οποίαι επέφεραν τόσας καταστροφάς εις το
+Ρωμαϊκόν κράτος, έπειτα δε και εις το Ελληνορωμαϊκόν,
+ελάχισται είχαν βλάψη το Περσικόν Βασίλειον. Μονάρχης
+απόλυτος και τυραννικός ο Χοσρόης, καίπερ μισούμενος υπό των
+πλείστων υπηκόων του, ηδύνατο να εκμεταλλευθεί και τους
+ανθρώπους και τον πλούτον της χώρας, χάριν των φιλοδόξων
+σχεδίων του. Είδαμεν μετά πόσης περιφρονήσεως απέρριψε τας
+περί ειρήνης πρεσβείας του Ηρακλείου. Ζων εν μέσω τρυφής,
+πλούτου και δυνάμεως πολλής, κατέστη αλαζονικώτατος. Είχεν
+ήδη λάβη το επώνυμον _Παρβίζ_ (Περύζης), ήτοι νικητής, και
+δεν ήθελε να φανή ανάξιος του τίτλου. Αυτός δεν ησθάνετο τας
+κακουχίας των πολέμων, δεν εξεστράτευε καθώς ο Ηράκλειος,
+δεν έζη υπό σκηνάς εις τα στρατόπεδα καθώς εκείνος.
+Διέτριβεν εντρυφών εις τα μεγάλα του ανάκτορα. Αγέλαι βοών
+και προβάτων έβοσκαν εις τας πέριξ νομάς, εις δε τους κήπους
+του επτερύγιζαν ποικιλόχρωμα πτηνά και έτρεχαν
+στρουθοκάμηλοι και δορκάδες, υπήρχαν δε εκεί και
+θηριοτροφεία λεόντων και τίγρεων. Εννεακόσιοι εξήκοντα
+ελέφαντες, δώδεκα χιλιάδες μεγάλαι κάμηλοι και οκτώ χιλιάδες
+μικραί κάμηλοι εχρησίμευαν εις την υπηρεσίαν της αυλής του
+_βασιλέως των βασιλέων_, καθώς ωνομάζοντο οι βασιλείς της
+Περσίας. Εις τους σταύλους υπήρχαν έξ χιλιάδες ίπποι και
+υποζύγια. Έξ χιλιάδες σωματοφυλάκων απετέλουν την φρουράν
+του παλατίου, την δε εσωτερικήν υπηρεσίαν εξετέλουν δώδεκα
+χιλιάδες δούλοι. Θησαυροί αμύθητοι χρυσού και αργύρου και
+πολυτίμων λίθων, μεταξωτών υφασμάτων και μύρων εφυλάττοντο
+εις εκατόν υπογείους θαλάμους των ανακτόρων. Ο ζων εις
+τοιούτον πλούτον, τρυφήν και πολυτέλειαν απόλυτος μονάρχης
+των Περσών δεν εφρόντιζεν ούτε περί της δυστυχίας του λαού
+του, ο οποίος τόσα υφίστατο βάρη ένεκα του πολέμου, ούτε
+περί της καταστροφής του στρατού του, ενόσω υπήρχαν άνθρωποι
+δουλεύοντες αυτόν. Άλλως δε ο πόλεμος δεν είχεν ακόμη
+επιφέρη μεγάλην καταστροφήν εις το Περσικόν κράτος, διότι ο
+στρατός του Ηρακλείου εις ολίγας σχετικώς χώρας του είχεν
+εισβάλη.
+
+Λοιπόν ο Χοσρόης παρεσκεύασε τρεις νέας μεγάλας στρατιάς,
+των οποίων ο σκοπός δεν ήτο να υπερασπίσουν το Περσικόν
+κράτος εναντίον της επικειμένης εισβολής του Ηρακλείου, αλλά
+να εκτελέσουν το πρώτον σχέδιον του Χοσρόου, να καταλύσουν
+δηλονότι το Ελληνορωμαϊκόν κράτος. Διά τούτο, καθ' ον χρόνον
+ο Ηράκλειος ευρίσκετο εις τα σύνορα του Περσικού κράτους
+(626), ο είς των στρατών του Χοσρόου επορεύετο υπό τον
+Σαρβαραζάν απ' ευθείας εις την Μικράν Ασίαν, διευθυνόμενος
+εις την Χαλκηδόνα και εις την Χρυσούπολιν ο δεύτερος,
+συγκείμενος εξ ανδρών λεγομένων χρυσολογχιτών (οποίοι
+υπήρχαν και εις τον στρατόν του Ξέρξου) υπό τον Σαήν
+επορεύετο εναντίον του στρατού του Ηρακλείου. Εις τον
+αρχηγόν του στρατού τούτου παρήγγειλεν επιτακτικώς ο Χοσρόης
+να νικήση τον Ηράκλειον, αν δεν θέλη να κοπή η κεφαλή του. Ο
+βάρβαρος ηγεμών ήθελε να εκβιάση την νίκην διά τοιούτων
+απειλών, αντιθέτως προς τον Ηράκλειον, ο οποίος εξήπτε διά
+του λόγου και διά του παραδείγματος την ανδρείαν του
+στρατού. Οποία διαφορά μεταξύ των δύο αντιπάλων μοναρχών,
+κατά τον μέγαν εκείνον αγώνα, εκ του οποίου εξηρτάτο η τύχη
+του τότε κόσμου!
+
+Ο τρίτος στρατός του Χοσρόου έμεινεν εις την Περσίαν διά να
+υπερασπίση τον βασιλέα εν περιπτώσει εισβολής του Ηρακλείου.
+Αλλά δεν ηρκέσθη ο Χοσρόης εις τας δυνάμεις του ταύτας,
+εζήτησε και συμμάχους. Όπως ο πάππος του Χοσρόης επολέμει
+εναντίον του αυτοκράτορος Ιουστινιανού συμμαχών μετά των
+Γότθων της Ιταλίας, ομοίως και αυτός συνεμάχει μετά των
+Αβάρων εναντίον του Ηρακλείου. Η μόνη διαφορά ήτο, ότι τότε
+μεν οι Γότθοι της Ιταλίας εζήτουν την συμμαχίαν του πρώτου
+Χοσρόου εναντίον του Χριστιανού αυτοκράτορος, τώρα δε ο
+Χοσρόης ο Β' εζήτει την συμμαχίαν των παρά τον Δανούβιον και
+τα Καρπάθια βαρβάρων εναντίον της Κωνσταντινουπόλεως. Και
+τώρα, όπως προ 80 ετών, τα γινόμενα παρά τον Τίγρητα και τον
+Αράξην και την Κασπίαν θάλασσαν εύρισκαν τον αντίκτυπόν των
+παρά τον Δανούβιον, τον Αδρίαν και τα Καρπάθια.
+
+Αλλά και ο Ηράκλειος δεν έμενεν αδρανής. Ο στρατός του, εξ
+αρχής ολιγάριθμος και μόλις ανερχόμενος εις το τέταρτον του
+όλου Περσικού στρατού, είχεν ελαττωθή έτι μάλλον εκ των
+πολλών μαχών και μάλιστα ένεκα της αποχωρήσεως των Λαζών και
+των Αβασγών. Τώρα δε ήτο υποχρεωμένος να αποσπάση μέρος
+αυτού και να πέμψη εις την Κωνσταντινούπολιν, όχι προς
+απόκρουσιν του Σαρβαραζά, αλλά διότι είχε γνώσιν των μεταξύ
+του Χοσρόου και του Χαγάνου διαπραγματεύσεων. Διήρεσε λοιπόν
+τον στρατόν εις τρεις μοίρας. Την μίαν, συγκειμένην από
+γενναίους παλαιμάχους, έστειλεν εις Κωνσταντινούπολιν, την
+δευτέραν παρέδωκεν εις τον αδελφόν του Θεόδωρον διά να
+πολεμήση κατά του στρατού του Σαήν, μετά δε της τρίτης
+έμελλε να επέλθη αυτός εναντίον του Χοσρόου. Κατά του
+Σαρβαραζά δεν έστειλε στρατόν, διότι δεν ηδύνατο να ελαττώση
+τας δυνάμεις του περισσότερον και διότι ήτο πεπεισμένος ότι
+οι Πέρσαι δεν θα ηδύναντο να μεταβούν εις Κωνσταντινούπολιν
+διαβαίνοντες τον υπό του στόλου του κατεχόμενον Βόσπορον.
+Άλλως τε η Χαλκηδών, η οποία προ εννέα ετών είχε κυριευθή
+υπό των Περσών, μετά την φυγήν των κατά το 622 είχεν οχυρωθή
+ισχυρώς και ανθίστατο κρατερώς και δεν εκυριεύθη κατά την
+δευτέραν εκστρατείαν του Σαρβαραζά. Εκ δε της εκβάσεως του
+εις Περσίαν πολέμου έμελλε να κριθή και η τύχη του παρά την
+Χαλκηδόνα Περσικού στρατού.
+
+Αλλά και περί συμμαχίας εφρόντισεν ο Ηράκλειος. Τας από
+Κασπίας μέχρι Κριμαίας εκτεινομένας χώρας της σημερινής
+νοτίου Ρωσίας εξουσίαζε τότε έθνος τι βάρβαρον Σκυθικόν, οι
+Χάζαροι. Μετά τούτων λοιπόν έκλεισεν ο Ηράκλειος συμμαχίαν
+κατά των Περσών. Ούτω διεξήχθη ο μέγας Ελληνοπερσικός
+πόλεμος κατά το 626, τέταρτον έτος της εκστρατείας του
+Ηρακλείου, εκτεινόμενος από Δανουβίου μέχρι Κασπίας και
+Καυκάσου, και εντός αυτής της Περσίας.
+
+Ουδέποτε η παγκόσμιος ιστορία, ούτε εις τους χρόνους του
+μεγάλου Κύρου, ούτε εις τους χρόνους του Αλεξάνδρου ή των
+Ρωμαίων, παρέστη μάρτυς πολέμου διεξαγομένου συγχρόνως εις
+πεδίον τόσον ευρύ, και μετά τοιαύτης μεγαλοπρεπούς
+αντιθέσεως. Μέγα μέρος της Ευρώπης και της Ασίας, από των
+Καρπαθίων και του Δανουβίου και των στεππών της νυν
+Ευρωπαϊκής Ρωσίας μέχρι του Ώξου και του Τίγρητος, απετέλουν
+το απέραντον τούτο θέατρον του πολέμου. Πρωταγωνισταί ήσαν
+δύο λαοί ιστορικοί. Ήδη κατά την αρχαιότητα δις, εις τους
+Μηδικούς πολέμους και κατά την εκστρατείαν του Αλεξάνδρου,
+διά των προς αλλήλους πολέμων έκριναν την τύχην του κόσμου.
+Και ο ήδη διεξαγόμενος μεταξύ αυτών πόλεμος δεν διεξήγετο
+του μεν επιτιθεμένου, του δε αμυνομένου, δεν διεξήγετο εντός
+των ορίων των δύο κρατών ή εντός των ορίων του ενός εξ
+αυτών. Αλλ' οι δύο αντίπαλοι ηγωνίζοντο συγχρόνως ποίος να
+κτυπήση την καρδίαν του άλλου. Η Κωνσταντινούπολις
+επολιορκείτο υπό των βαρβάρων συμμάχων του Χοσρόου, ενώ ο
+Ηράκλειος επήρχετο εναντίον της πρωτευούσης του Χοσρόου και
+ελεηλάτει τα παλάτια του. Και τα δύο κέντρα του πολέμου, αι
+δύο πρωτεύουσαι των δύο πολεμίων απείχαν αλλήλων κατά τα
+τότε μέσα της συγκοινωνίας δρόμον τουλάχιστον δύο μηνών.
+
+Ο τοιούτος παράδοξος χαρακτήρ εξ αρχής υπήρχεν εις τον
+πόλεμον, αλλ' εξεδηλώθη ιδίως κατά το πέμπτον έτος, το 626.
+
+Αλλ' ας ίδωμεν τώρα τα καθ' έκαστα του μεγάλου τούτου
+δράματος, τας ποικίλας περιπετείας του, τέλος την οριστικήν
+του λύσιν.
+
+Ο κατά του Σαήν πεμφθείς στρατός, προκληθείς εις μάχην,
+ταχέως κατενίκησε τους Πέρσας. Ο Χοσρόης μαθών το αποτέλεσμα
+εξεμάνη κατά του Σαήν. Αλλ' ούτος υπό τοσαύτης κατελήφθη
+αδημονίας, ώστε απέθανε μετ' ολίγον προλαβών την οργήν του
+βασιλέως του. Ο φοβερός Χοσρόης δεν εδίστασεν όμως να
+τιμωρήση και το άψυχον πτώμα του στρατηγού διά της
+επονειδίστου ποινής της μαστιγώσεως.
+
+Ενώ ο αδελφός του Ηρακλείου Θεόδωρος ενίκα κατά κράτος τον
+ένα εκ των Περσικών στρατών, ο Ηράκλειος μετέβαινεν από του
+Πόντου εις την Κολχίδα. Ο σκοπός του Ηρακλείου δεν ήτο να
+εισβάλη εκείθεν εις την Περσίαν, αλλά να συναντηθή μετά του
+στρατηγού των Χαζάρων Ζιεβήλ, ο οποίος συμφώνως προς τας
+γενομένας συμφωνίας εισέβαλεν εις την Περσίαν εκβιάσας τας
+λεγομένας Κασπίας πύλας και ηχμαλώτιζε πολλούς κατοίκους και
+επυρπόλει τας πόλεις και τας κώμας. Η συνάντησις του
+Ηρακλείου μετά του Ζιεβήλ έγεινε πλησίον της σημερινής
+Ρωσικής πόλεως Τιφλίδος, η οποία κατείχετο τότε υπό των
+Περσών.
+
+Όταν οι Χάζαροι και ο αρχηγός των είδαν τον Ηράκλειον, ο μεν
+αρχηγός εφίλησε τον τράχηλον του αυτοκράτορος και τον
+επροσκύνησεν, όλος δε ο στρατός των Χαζάρων έπεσε πρηνής
+κατά γης. Εκ του στρατού αυτού ο Ζιεβήλ έδωκεν εις τον
+αυτοκράτορα 40 χιλιάδας επιλέκτων ανδρών, μεταξύ των οποίων
+και τον νεαρόν υιόν του, αυτός δε μετά του λοιπού στρατού
+επέστρεψεν εις την χώραν του. Ενισχύσας ο βασιλεύς τον
+στρατόν του, ανερχόμενον εις 70 χιλιάδας μαχητών, κατέβη από
+του Καυκάσου διά της Αρμενίας εις την βόρειον Μεσοποταμίαν,
+ζητών να επιτεθή εκ της χώρας εκείνης εναντίον του στρατού
+των χρυσολογχιτών. Εις την Περσίαν δεν εισέβαλεν ο
+αυτοκράτωρ διαρκούντος του θέρους, ησχολήθη δε εις την
+άλωσιν φρουρίων τινών εις Μεσοποταμίαν και Συρίαν, τα οποία
+κατείχαν ακόμη οι Πέρσαι.
+
+Εις την απόφασιν ταύτην του βασιλέως επέδρασεν, ως φαίνεται,
+η κατά το έτος εκείνο (δηλ το 624) γενομένη εκστρατεία του
+Χαγάνου των Αβάρων εναντίον της Κωνσταντινουπόλεως. Διότι
+δεν ήθελεν ο βασιλεύς να εισχωρήση εις τα ενδότερα της
+Περσίας πριν μάθη τα κατά την εκβασιν της επιδρομής εκείνης.
+
+
+
+Θ'. — Η πολιορκία της Κωνσταντινουπόλεως υπό των Αβάρων (626
+μ. Χ.)
+
+
+
+Περί τας αρχάς ή τα μέσα Ιουνίου ο μέγας Χαγάνος των Αβάρων
+εκίνησεν εναντίον της Κωνσταντινουπόλεως επί κεφαλής πλήθους
+βαρβάρων, Αβάρων, Βουλγάρων και Σκλαβηνών. Εις την
+Κωνσταντινούπολιν υπήρχεν ικανός στρατός προς άμυναν. Μόνοι
+οι ιππείς ανήρχοντο εις 12 χιλιάδας. Εννοείται ότι ο στρατός
+ούτος ήτο πολύ μικρότερος του απείρου πλήθους των
+επερχομένων βαρβάρων. Ο Πέρσης στρατηλάτης Σαρβαραζάς, άμα
+κατέλαβε την Χαλκηδόνα κατά την άνοιξιν του 626, έπεμψε
+πρεσβείαν εις τον Χαγάνον διά να έλθη εις βοήθειάν του κατά
+τας γενομένας συμφωνίας.
+
+Αλλά και οι εν Κωνσταντινουπόλει άρχοντες, ο Πατριάρχης
+Σέργιος και ο συγκλητικός Βώνος εννοήσαντες τας ενεργείας
+του Πέρσου αρχιστρατήγου έπεμψαν προς τον Χαγάνον ως
+πρεσβευτήν τον γερουσιαστήν Αθανάσιον, διά να ματαιώσουν τας
+ενεργείας του Πέρσου.
+
+Ο Χαγάνος δεν έδωκεν απάντησιν εις τον Αθανάσιον, ούτε
+επέτρεψεν εις αυτόν να επιστρέψη εις Κωνσταντινούπολιν, αλλά
+τον εκράτησε πλησίον του. Εισέβαλεν εις την Θράκην και όταν
+έφθασε πλησίον της Αδριανουπόλεως είπεν εις τον Αθανάσιον:
+«Ύπαγε να είπης εις τους ομοεθνείς σου, ότι έχουν καιρόν
+ακόμη να εξαγοράσουν παρ' εμού την ειρήνην διά χρημάτων». Ο
+Αθανάσιος ήλθεν εις την πόλιν. Αλλ' ο Πατριάρχης και ο Βώνος
+απέρριψαν την πρότασιν και ανήγγειλαν διά του αυτού
+Αθανασίου, ότι θα αντισταθούν μέχρις εσχάτων. Ο Χαγάνος
+οργισθείς διά την τοιαύτην απάντησιν απέπεμψε τον Αθανάσιον
+μετ' απειλών, απαιτών να παραδοθή εις αυτόν η πόλις, και
+απειλών ότι άλλως έμελλε να την καταστρέψη εκ θεμελίων.
+Τέλος την 29 Ιουνίου εφάνη η εμπροσθοφυλακή των Αβάρων προ
+της Κωνσταντινουπόλεως συγκειμένη υπό 30 χιλ. ανδρών. Ολίγοι
+στρατιώται, μετά των _παλληκαρίων_ ήτοι των βοηθών των (τότε
+πρώτον γίνεται γνωστόν το όνομα τούτο), εξελθόντες της
+πόλεως κατεκόπησαν ή ηχμαλωτίσθησαν υπό των βαρβάρων. Μετ'
+ολίγον (28 Ιουλίου) έφθασεν ο Χαγάνος μετά 80 χιλ. ανδρών
+και ηρήμωσεν όλα τα εκτός των τειχών προάστεια. Επροχώρησε
+μάλιστα μέχρι του ιερού της Ζωοδόχου Πηγής (νυν Μπαλουκλί).
+Αλλ' εκεί μέρος των βαρβάρων κατεκόπη υπό των στρατιωτών των
+εξελθόντων από της Κωνσταντινουπόλεως. Σώμα στρατού εχθρικού
+ώδευε καθ' όλην την περιοχήν της παραλίας του Κερατίου
+κόλπου και ήλθεν εις το μέρος όπου είναι τώρα ο Τοπχανάς και
+εδήλωσεν εις τους απέναντι ευρισκομένους Πέρσας την άφιξιν
+του Χαγάνου.
+
+Έκτοτε οι δύο βάρβαροι σύμμαχοι εχαιρετίζοντο καθ' εκάστην
+νύκτα εκατέρωθεν του Βοσπόρου διά των φλογών όσας ανέπεμπαν
+τα πυρπολούμενα χωρία και μοναστήρια. Συγχρόνως από της
+Μαύρης θαλάσσης ήλθεν άπειρον πλήθος πειρατικών πλοίων, των
+οποίων επέβαιναν Σλαύοι εκ των συμμάχων του Χαγάνου. Είχε δε
+ο Χαγάνος και πολιορκητικάς μηχανάς και 12 ξυλίνους πύργους.
+Κατά την πολιορκίαν ταύτην οι Πέρσαι δεν ηδύναντο να
+προσφέρουν βοήθειαν εις τους Αβάρους διότι δεν είχαν στόλον,
+τα δε πλοία των Σλαύων δεν διέπλεαν ελευθέρως εις Βόσπορον
+ένεκα των κινήσεων του Ελληνικού στόλου. Την 23 Αυγούστου
+επεχείρησεν ο Χαγάνος την μεγάλην έφοδον. Προ της επιθέσεως
+εζήτησε πάλιν την παράδοσιν της πόλεως, αλλ' η πρότασίς του
+απερρίφθη και πάλιν.
+
+Τότε επικειμένης της εφόδου ο μεν Βώνος ανέλαβε την άμυναν
+των τειχών, όπου προσέτρεχαν όλοι οι μάχιμοι άνδρες, ο δε
+πατριάρχης Σέργιος εκάλει τον λοιπόν λαόν εις τους ιερούς
+ναούς, διά να επικαλεσθούν την άνωθεν αντίληψιν και να
+λάβουν θάρρος απέναντι του επικρεμαμένου κινδύνου. Και
+εψάλλοντο εις τους ναούς ιεροί ψαλμοί, ιδίως ο ψαλμός ο
+λέγων: «Ανάστηθι ο Θεός και διασκορπισθήτωσαν οι εχθροί
+αυτού και φυγέτωσαν από προσώπου οι μισούντες αυτόν. Ως
+εκλείπει καπνός εκλειπέτωσαν, ως τήκεται κηρός από προσώπου
+πυρός. Ούτως απολούνται οι αμαρτωλοί και οι δίκαιοι
+ευφρανθήσονται». Τότε συνετέθησαν και εψάλλοντο εις τας
+εκκλησίας οι εις την Θεοτόκον __Ακάθιστοι_ ύμνοι, οι
+λεγόμενοι χαιρετισμοί. (Ακάθιστοι, διότι δεν επετρέπετο ενώ
+εψάλλοντο να κάθηνται οι Χριστιανοί). Ο Πατριάρχης Σέργιος
+περιήρχετο τα τείχη φέρων την εικόνα του Χριστού και της
+Θεομήτορος και τελών ιεράν λιτανείαν. Τέλος την 29 Ιουλίου ο
+Χαγάνος επετέθη μεθ' όλων του των δυνάμεων και των μηχανών
+του. Η επίθεσις διήρκεσε τρεις ημέρας από πρωίας μέχρι
+βαθείας νυκτός. Κατά τας σφοδροτάτας ταύτας επιθέσεις, εκ
+των δώδεκα ξύλινων πύργων βροχή και χάλαζα λίθων, βελών και
+ακοντίων ερρίπτετο εναντίον των αμυνομένων. Αλλ' οι
+πολιορκούμενοι ανθίσταντο κρατερώς, έκαμναν δε και εξόδους,
+και επροξένουν μεγάλας ζημίας εις τους πολιορκητάς
+καταστρέφοντες και καίοντες τας πολιορκητικάς μηχανάς των.
+Την τετάρτην ημέραν ο Χαγάνος εζήτησε συνέντευξη μετά των
+αρχόντων της πόλεως. Οι πολιορκούμενοι δεν εδίστασαν να
+πέμψουν πρεσβείαν υπό την αρχηγίαν του πατρικίου Γεωργίου.
+
+Ο Χαγάνος εδέχθη εις ακρόασιν τους πρέσβεις ενώπιον τριών
+Περσών απεσταλμένων εκ του στρατού του Σαρβαραζά. Οι Πέρσαι
+πρέσβεις εκάθηντο επί πολυτελών καθισμάτων ως σύμμαχοι, οι
+δε Έλληνες υπεχρεώθησαν να ομιλούν όρθιοι, ως να ήσαν δούλοι
+του Χαγάνου. Μετά πολλής περιφρονήσεως, αγερωχίας και
+απειλών ελάλησεν ο Χαγάνος προς τους πρέσβεις, ειπών ότι
+έμελλε μετ' ολίγον να λάβη και παρά των Περσών επικουρίαν,
+και μόνην χάριν εις τους κατοίκους της Κωνσταντινουπόλεως
+απονέμει να εξέλθουν της πόλεως φέροντες έν υποκάμισον και
+να μεταβιβασθούν εις την Ασίαν, όπου οι σύμμαχοι του οι
+Πέρσαι θα τους άφιναν ελευθέρους να μεταβούν όπου ήθελαν.
+Άλλως, έλεγεν, είναι αδύνατον να σωθήτε, εκτός αν γίνητε
+ιχθύες και φύγετε διά θαλάσσης, ή πτηνά και φύγετε διά του
+αέρος! Έλεγε δε προς τούτους ότι καθ' ας έλαβε πληροφορίας
+παρά των Περσών, ο βασιλεύς Ηράκλειος είναι φυγάς ή
+αιχμάλωτος και δεν δύναται να πράξη τίποτε υπέρ της
+Κωνσταντινουπόλεως. Όταν δε ο πατρίκιος Γεώργιος κήρυξε
+ψευδείς τας ειδήσεις ταύτας, είς των Περσών πρέσβεων τον
+ύβρισε. Αλλ' εις την ύβριν ο Γεώργιος απήντησεν υπερηφάνως:
+«Δεν με υβρίζεις συ, αλλ' ο Χαγάνος»· και εζήτησε παρά του
+Χαγάνου να τους απολύση, αφού ήτο αδύνατον να επέλθη
+συνεννόησις. Η πρεσβεία λοιπόν απέτυχε του σκοπού· αλλ' εξ
+άλλου απέβη ωφέλιμος εις τους πολιορκουμένους διά την εξής
+αιτίαν: Ενόησαν ότι ο Χαγάνος συνεννοείτο μετά των εις
+Χαλκηδόνα Περσών και ότι οι Πέρσαι απεσταλμένοι έμελλαν να
+μεταβούν από το στρατόπεδον των πολιορκητών εις Χρυσούπολιν.
+Οι πλοίαρχοι λοιπόν του Ελληνικού στόλου, μετά μεγάλης
+προσοχής επιτηρούντες την θάλασσαν, συνέλαβαν την νύκτα
+εκείνην τους τρεις Πέρσας. Είς εκ τούτων, πιθανώς ο υβρίσας
+τον Γεώργιον, εσφάγη επί του πλοίου πλησίον του
+πολιορκούντος την Χαλκηδόνα στρατού των Περσών, και η κεφαλή
+του εσφενδονίσθη διά τινος μηχανής εις το Περσικόν
+στρατόπεδον.
+
+Ο Χαγάνος απέδωκε την πρεσβείαν του Γεωργίου εις απελπισίαν
+των πολιορκουμένων. Διά να επισπεύση την παράδοσιν της
+πόλεως εδιπλασίασε τας προσπαθείας του. Έθεσεν εις κίνησιν
+πάλιν τον στρατόν και τας πολιορκητικάς μηχανάς του, και επί
+δέκα κατά συνέχειαν ημέρας δεν έπαυσαν αι κατά των τειχών
+της βασιλευούσης έφοδοί του. Αλλά τα τείχη της πόλεως δεν
+εκλονίζοντο από τας μηχανάς του, οι δε πολιορκούμενοι
+γενναίως ανθιστάμενοι απέκρουαν τας εφόδους του εχθρικού
+στρατού. Εν τούτοις εκινδύνευεν η πόλις τον έσχατον
+κίνδυνον, εάν ο Χαγάνος επετύγχανεν εις το σχέδιόν του και
+συνεννοούμενος μετά των Περσών τους μετέφερεν, από την
+απέναντι Ασιατικήν παραλίαν του Βοσπόρου, υπό τα τείχη της
+Κωνσταντινουπόλεως. Διά να προληφθή ο τοιούτος κίνδυνος
+έπρεπε να καταστραφούν τα πλοία των Σλαύων συμμάχων του
+Χαγάνου.
+
+Ο Βώνος λοιπόν, την εσπέραν της 11 προς την 12 Αυγούστου,
+συνήθροισεν όλα τα εις τον Βόσπορον και εις τον Κεράτιον
+κόλπον πλοία του Ελληνικού στόλου, συγχρόνως δε έστειλε και
+φάλαγγα γενναίων Αρμενίων εις το μέρος ακριβώς όπου, κατά
+την συμφωνίαν των Αβάρων και του στόλου των Σκλαβηνών,
+έμελλε να κατέλθη φάλαγξ Αβάρων διά να συμπράξη μετά του
+στόλου των και να φέρη αντιπερισπασμόν προς το μέρος εκείνο,
+ενώ ο Χαγάνος έμελλε να ενεργήση, εις άλλο σημείον την
+κυρίαν επίθεσιν. Το σύνθημα της πυράς, το οποίον επρόκειτο
+να δώσουν οι Άβαροι, έδωκαν οι Αρμένιοι. Ο εχθρικός στόλος
+είδε την πυράν και ώρμησεν από τον μυχόν του Κερατίου κόλπου
+και επροχώρει προς το μέρος των Βλαχερνών. Αλλά περιεκυκλώθη
+υπό του Ελληνικού στόλου, οι εντός των πλοίων Σκλαβηνοί
+εφονεύοντο και μετ' ολίγον η θάλασσα έγινεν ερυθρά από το
+αίμα των, πτώματα δε απειράριθμα έπλεαν επί των κυμάτων.
+Πολλοί των Σκλαβηνών ερρίφθησαν εις την θάλασσαν και
+κολυμβώντες ήλθαν εις το μέρος, όπου είχαν ιδεί την πυράν,
+νομίζοντες ότι έμελλαν να εύρουν εκεί τους Αβάρους. Αλλ'
+αντί Αβάρων ευρήκαν τα ξίφη των Αρμενίων. Ολίγοι σωθέντες
+ήλθαν εις το στρατόπεδον του Χαγάνου, αλλά και αυτοί
+εθανατώθησαν υπό του αγρίου τυράννου, οργισθέντος διότι
+επεχείρησαν την έφοδον χωρίς να δώση αυτός το σύνθημα. Ούτω
+κατεστράφησαν οι Σκλαβηνοί. Αλλ' ο Χαγάνος κατεχόμενος υπό
+σφοδράς οργής δεν παρήτησε το σχέδιον της επιθέσεως. Την
+επιούσαν επετέθη πανστρατιά εναντίον της πόλεως. Ο στρατός
+του ώρμησε πολλάκις εναντίον των τειχών, αλλά πολλάκις
+απεκρούσθη, ο δε Χαγάνος ιστάμενος επί λόφου έβλεπε τας
+αποτυχίας του στρατού. Τέλος οι Έλληνες, ενθαρρυνθέντες από
+τα συμβάντα της νυκτός, επεχείρησαν έξοδον γενναίαν και
+έτρεψαν εις φυγήν τους βαρβάρους. Ενώ δε εκείνοι έφευγαν
+μετά τρόμου, εξήρχοντο εις καταδίωξίν των και αι γυναίκες
+και τα παιδία και επροχώρουν μέχρι του στρατοπέδου των.
+
+Την επαύριον ανεχώρησεν ο Χαγάνος, αφού κατέστρεψε τας
+μηχανάς του και ανήγγειλε διά κήρυκος εις τους κατοίκους ότι
+έμελλε να επανέλθη διά να τους εξολοθρεύση. Αλλά συγχρόνως
+εζήτει συνέντευξιν μετά του Βώνου. Εκείνος απήντησεν ότι ο
+αδελφός του βασιλέως Θεόδωρος επέστρεφε νικηφόρος από τον
+πόλεμον και έμελλε να μεταβή μετ' ολίγον εις την χώραν του
+Χαγάνου διά να συνεννοηθή μετ' αυτού. Τούτο έτι μάλλον
+εφόβισε τον Χαγάνον, και ανεχώρησε μετά σπουδής.
+
+Λέγουν ότι ο Χαγάνος, καταληφθείς από φόβον και τρόμον,
+διηγείτο ότι είδε γυναίκα έχουσαν λαμπράν περιβολήν, η οποία
+διήρχετο κατά μήκος των οχυρωμάτων. Και μερικοί εκ των
+στρατιωτών του έλεγαν επίσης ότι είδαν γυναίκα έχουσαν όψιν
+βασιλικήν, η οποία εξήρχετο από την Πύλην Βλαχερνών και
+διευθύνετο μέχρι της παραλίας, όπου εξηφανίσθη. Το αληθές
+είναι ότι οι Χριστιανοί την σωτηρίαν της πόλεως απέδωκαν εις
+την προστασίαν της Θεοτόκου, της προστάτιδος και υπερμάχου
+της πόλεως. Η δοξασία αυτή απήχησε μέχρι των βαρβάρων και
+εγέννησε την ιδέαν της εμφανίσεως της λαμπράς γυναικός. Η
+Θεοτόκος πράγματι εθεωρήθη ως υπέρμαχος στρατηγός της
+πόλεως, προς αυτήν δε ως «_ασάλευτον πύργον της Εκκλησίας_»,
+ως «_απόρθητον τείχος της βασιλείας_», ως «_την  υπέρμαχον
+στρατηγόν_, δι' ης εγείρονται τρόπαια» και «δι' ης εχθροί
+καταπίπτουσιν», ανεπέμποντο οι ευχαριστήριοι χαιρετισμοί,
+τους οποίους η Εκκλησία έκτοτε μέχρι της σήμερον ψάλλει καθ'
+εκάστην Παρασκευήν της μεγάλης τεσσαρακοστής, και ιδίως της
+πέμπτης εβδομάδος, προς ανάμνησιν του μεγάλου εκείνου
+γεγονότος. Μετά των ευχαριστηρίων δε τούτων χαιρετισμών
+ψάλλεται και ο ωραίος εκείνος ύμνος προς την υπέρμαχον
+στρατηγόν, την σώτειραν της πόλεως. Τον παιάνα τούτον
+παρίσταται αυτή η πόλις ψάλλουσα και λέγουσα:
+
+   Τη υπερμάχω στρατηγώ τα νικητήρια,
+   Ως λυτρωθείσα των δεινών ευχαριστήρια
+   Αναγράφω σοι η πόλις σου, Θεοτόκε.
+   Αλλ' ως έχουσα το κράτος απροσμάχητον,
+   Εκ παντοίων με κινδύνων ελευθέρωσον,
+   Ίνα κράζω σοι· Χαίρε, νύμφη ανύμφευτε.
+
+Ούτως έληξεν ο κατά το 626 από Αβάρων και Περσών απειλήσας
+την Κωνσταντινούπολιν κίνδυνος.
+
+
+
+Ι'. — Ο Ηράκλειος εις την Περσίαν (626).
+
+
+
+Είπαμεν ότι ο Ηράκλειος, διαρκούντος του θέρους του 626, δεν
+εισήλασεν εις την Περσίαν, αλλ' έμεινεν εις τα μεθόρια, το
+δε σπουδαίον γεγονός του θέρους του 626 ήτο η κατά του Σαήν
+νίκη του Θεοδώρου, του αδελφού του βασιλέως. Αλλ' αφού ο
+Ηράκλειος έμαθε την ήτταν και αποχώρησιν των Αβάρων,
+επεχείρησεν, αρχομένου του χειμώνος, να εισβάλη εις την
+Περσίαν και εισέβαλε πάλιν εις την Ατροπατηνήν
+(Ατσερβοϊζάν). Η εισβολή αύτη, γενομένη παρά το σύνηθες εν
+καιρώ χειμώνος, επροξένησε μεγάλην ταραχήν εις τον Χοσρόην,
+ο οποίος, μετά την ήτταν και τον θάνατον του Σαήν, είχε
+παρασκευάσει νέον στρατόν, διορίσας αρχηγόν τον Ραζάτην,
+άνδρα πολεμικώτατον και ανδρείον.
+
+Αλλά κατά τον κρίσιμον χρόνον, κατά τον οποίον ο Ηράκλειος
+εν μέσω χειμώνος ευρίσκετο επί γης εχθρικής, οι σύμμαχοι του
+Χάζαροι τον εγκατέλειψαν. Αιτία τούτου, ήτο ότι ο Ηράκλειος,
+ακατάβλητος και ακαταπόνητος εκ της σκληραγωγίας και
+κακουχίας του πολέμου, και διά του παραδείγματος αυτού
+τοιούτους καταστήσας και τους στρατιώτας του, ευρίσκετο
+διαρκώς εις κίνησιν εν μέσω του χειμερινού ψύχους, εις τας
+ορεινάς εκείνας και χιονοσκεπείς χώρας της Μηδίας, ημέρας
+ολοκλήρους οδεύων και εις πολλάς δοκιμασίας υποβαλλόμενος.
+Οι Χάζαροι, μολονότι γενναίοι ως πολεμισταί, δεν ηδύναντο να
+υπομένουν τας κακουχίας εκείνας, και ήρχισαν τμηματικώς να
+επιστρέφουν εις τας πατρίδας των. Περί το τέλος Δεκεμβρίου
+όλος ο υπολειπόμενος στρατός, επί τη προφάσει ότι ο αρχηγός
+των ο υιός του Ζιεβήλ απέθανεν, εζήτησαν την άδειαν παρά του
+αυτοκράτορος και επέστρεψαν εις την χώραν των. Αλλ' οι
+Χάζαροι ήσαν υπέρ το ήμισυ του στρατού, διότι εκ των 70
+χιλιάδων ανδρών, όσοι απετέλουν το στράτευμα του Ηρακλείου
+κατά την αρχήν της εκστρατείας εκείνης, 40 χιλιάδες ήσαν
+Χάζαροι. Εν τούτοις ο Ηράκλειος δεν επτοήθη, ενεψύχωσε δε
+και τον στρατόν του διαλαλών προς αυτόν και λέγων: «Μάθετε,
+αδελφοί, ότι κανείς δεν θέλει να συμμαχήση μεθ' ημών, αλλά
+μόνος ο Θεός και η μήτηρ του η Θεοτόκος, διά να δείξη την
+δύναμίν του και βοηθήση ημάς». Ούτω δε εμψυχώσας τον στρατόν
+επεχείρησε κατά Ιανουάριον του 627 την κατά του Ραζάτου
+επίθεσιν.
+
+
+
+ΙΑ'. — Η εκστρατεία τον 627 μ. Χ.
+
+
+
+Μετά πολλής ορμής ήρχισεν ο Ηράκλειος την εκστρατείαν του
+έτους τούτου πυρπολών τας πόλεις και τας κώμας της Περσίας,
+όσας διήρχετο. Τούτο έπραττε διά να φέρη εις στενοχωρίαν τον
+Ραζάτην, ο οποίος δεν επλησίαζεν, αλλά μόνον παρηκολούθει εκ
+των όπισθεν. Διά της ερημώσεως λοιπόν της χώρας ο Περσικός
+στρατός, ο κατόπιν ερχόμενος, ευρίσκετο εις στερήσεις και,
+καθώς λέγει είς χρονογράφος, εκ των ψιχίων των Ελλήνων
+ετρέφετο, πολλοί δ' εκ των ίππων εχάνοντο δι' έλλειψιν
+τροφής. Κατά την πορείαν αυτού ο Ηράκλειος κατέστρεψε πολλά
+αποσπάσματα του Περσικού στρατού. Έπειτα εστράφη προς τον
+Αράξην και τον Τίγρητα, μαθών ότι ο Χοσρόης ευρίσκετο κατά
+τα μέρη της Ασσυρίας.
+
+Τέλος μετά πολλάς συμπλοκάς, κατά τας οποίας νικητής ήτο
+πάντοτε ο Ηράκλειος, οι δύο πολέμιοι στρατοί συνηντήθησαν
+κατά Δεκέμβριον του 627 εκεί όπου ήτο άλλοτε η πολυθρύλητος
+πόλις Νινευί, πλησίον του τόπου όπου προ 958 ετών ο
+Αλέξανδρος ο Μέγας κατετρόπωσε τον τελευταίον μέγαν στρατόν
+του αρχαίου Περσικού κράτους. Χιλιετία περίπου εχώριζεν απ'
+αλλήλων τας δύο κοσμοϊστορικάς μάχας, αλλ' ο καθολικός
+χαρακτήρ του αγώνος έμενεν ο αυτός· και τώρα ως και άλλοτε
+διεξήγετο πόλεμος μεταξύ του Ευρωπαϊκού πολιτισμού και του
+Ασιατικού βίου. Κατά την αξιομνημόνευτον λοιπόν εκείνην
+ημέραν, 12 Δεκεμβρίου 627, ο του Αλεξάνδρου του Μεγάλου
+άξιος διάδοχος Ηράκλειος, επιβαίνων του περιφήμου ίππου του,
+Φούλβου ή Δάρκωνος, όπως ο Αλέξανδρος του Βουκεφάλου,
+υπερέβαλε κατά την ανδρείαν τους ανδρειοτάτους των αρχηγών
+του στρατού του. Αυτός διά των χειρών του εφόνευσε δύο
+αρχηγούς του Περσικού στρατού αλλεπαλλήλως, και έτρεψεν εις
+φυγήν τους δορυφόρους των. Τότε επήλθε τρίτος αρχηγός,
+πολεμιστής δεινός, και επλήγωσε διά δόρατος το χείλος του
+βασιλέως, αλλ' εν τω άμα εκτυπήθη και εφονεύθη υπό του
+Ηρακλείου. Εν τω μεταξύ ήχουν δεινώς αι σάλπιγγες και νέαι
+εκατέρωθεν εγίνοντο επιθέσεις και αντεπιθέσεις, και η μάχη
+αρχίσασα από πρωίας εξηκολούθει σφοδροτάτη μέχρις εσπέρας.
+Πέρσαι στρατιώται ορμήσαντες κατά του βασιλέως επλήγωσαν τον
+ίππον του εις τον μηρόν· πολλά κτυπήματα διά σπάθης έλαβε
+και εις την κεφαλήν ο Δάρκων, αλλά φορών θώρακα εκ νευρών
+δεν εβλάπτετο. Τέλος πίπτει ο αρχιστράτηγος των Περσών
+Ραζάτης, και τρεις άλλοι στρατηγοί και πλείστοι ανώτεροι
+αξιωματικοί, είκοσι οκτώ δε σημαίαι περιέρχονται εις τας
+χείρας των νικητών. Τα λείψανα του Περσικού στρατού
+εγκαταλείπουν το πεδίον της μάχης, και οι νικηταί σκυλεύουν
+τους νεκρούς των πολεμίων. Εκυρίευσαν πλήθος όπλων και
+σκευών πολεμικών, πολυτίμους σπάθας ολοχρύσους και ζώνας. Η
+ασπίς του Ραζάτου έχουσα 120 πέταλα και ο θώραξ και τα
+σκιραμάγγια και τα βραχιόλια και το εφίππιόν του εκομίσθησαν
+εις τον αυτοκράτορα. Οι περισωθέντες φυγάδες ανήγγειλαν εις
+τον Χοσρόην το αποτέλεσμα της μάχης.
+
+Ο Ηράκλειος είνε αξιοθαύμαστος και διά την ταχύτητα, με την
+οποίαν εχρησιμοποίησε την νίκην. Αι προφυλακαί του εντός 44
+ωρών διήνυσαν διάστημα 48 μιλίων και κατέλαβαν τους δύο
+ποταμούς τον μεγάλον και τον μικρόν Ζαβάν (Λύκον), μετά δε
+την διάβασιν αυτών εξεχύθη ο νικηφόρος στρατός εις τας
+πλουσίας χώρας όπου υπήρχαν πολλά μεγαλοπρεπή, προ πάντων
+θερινά, ανάκτορα του Πέρσου βασιλέως. Και πρώτον εκυριεύθη
+το μεγαλοπρεπές ανάκτορον Ιεσδέμ, όπου ο Ηράκλειος εώρτασε
+την εορτήν των Χριστουγέννων. Εκείθεν μετέβη εις το
+ανάκτορον Ρουσά, πλησίον του ποταμού Τορνά. Οι Πέρσαι οι
+φυλάττοντες την γέφυραν του ποταμού έφυγαν μόλις εφάνη ο
+στρατός του Ηρακλείου, ο δε βασιλεύς διαβάς τον ποταμόν
+κατέλαβε και άλλο παλάτιον, το Βεκλαλί. Εις ολίγων ωρών
+απόστασιν έκειτο το περίφημον φρούριον και ανάκτορον
+_Δεσταγέρδ_, πλησίον δε τούτου ελέγετο ότι ευρίσκετο ο
+Χοσρόης. Αλλ' αυτός έφευγε καθ' όσον προσήγγιζεν ο βασιλεύς.
+Έφυγε δε και από το Δεσταγέρδ εις το παλάτιον Βεβδάρχ.
+Λαμπρά ήσαν τα λάφυρα, όσα τότε έπεσαν εις χείρας των
+νικητών. Το σπουδαιότατον ήσαν αι τριακόσιαι σημαίαι, τας
+οποίας οι Πέρσαι εις διαφόρους πολέμους κατά του Βυζαντίου
+είχαν κυριεύσει. Πολλά είχε παραλάβη φεύγων ο Χοσρόης, αλλά
+και πολλά ευρήκαν οι νικηταί άφθονα, ιδίως φυσικά και
+βιομηχανικά προϊόντα, τα οποία ήσαν κατά τους χρόνους
+εκείνους σπάνια και πολύτιμα, προσέτι δε άργυρον, ολοσηρικά
+ενδύματα, τάπητας και άλλα πολλά, τα οποία μη δυνάμενοι διά
+το βάρος να μετακομίσουν κατέκαυσαν.
+
+Ο Ηράκλειος εώρτασεν εις τα τελευταία αυτά ανάκτορα τα
+Θεοφάνεια, και αφού οι νικηταί ελεηλάτησαν τα «υπέρτιμα και
+θαυμαστά και καταπληκτικά εκείνα κτίσματα», καθώς τα
+αποκαλεί ο Χρονογράφος, τα έκαυσαν και τα κατηδάφισαν «διά
+να μάθη ο Χοσρόης οποίον πόνον ησθάνοντο οι Χριστιανοί, όταν
+ηρημώνοντο υπ' αυτού αι πόλεις των και επυρπολούντο». Εξ
+όλων των περσικών πόλεων, όπου υπήρχαν χιλιάδες αιχμαλώτων,
+άνδρες, γυναίκες και παιδία έτρεχαν εις τον στρατόν του
+Ηρακλείου. Ο Χοσρόης εν τούτοις έφευγε κρυπτόμενος εις τας
+καλύβας γεωργών και ποιμένων. Μαθών δε ο αυτοκράτωρ, ότι
+κατέφυγεν εις Κτησιφώντα, εκίνησε κατά της πρωτευούσης
+ταύτης του Περσικού κράτους. Αλλά και εκείθεν ο Χοσρόης
+έφυγεν εις τα ενδότερα. Ο αυτοκράτωρ τότε εμήνυσεν εις αυτόν
+ότι ήτο πρόθυμος να συνομολογήση ειρήνην. «Εάν εξακολουθώ να
+σε καταδιώκω, έλεγεν ο Ηράκλειος, ο σκοπός μου δεν είναι να
+πολεμώ, αλλά να σε αναγκάσω να κάμης ειρήνην. Τα δεινά, όσα
+επιφέρει ο πόλεμος, έλεγεν ο φιλάνθρωπος βασιλεύς, με λυπούν
+όσον και τους υπηκόους σου, τους εκ τούτου πάσχοντας. Αλλά
+συ με αναγκάζεις να ερημώνω τας χώρας σου. Ας αφήσωμεν τα
+όπλα· ας συνάψωμεν πάλιν τους δεσμούς της φιλίας τους
+ενούντας τα δύο κράτη. Εάν θέλης, εύκολον είναι να σβεσθή η
+πυρκαϊά αυτή πριν ή εκταθή καθ' όλην την Περσίαν». Αλλά και
+πάλιν ο τύραννος δεν ενέδωκε.
+
+Προς μεγίστην θλίψιν και αγανάκτησιν των οικείων του ο
+Χοσρόης μη δεχόμενος την ειρήνην υπέγραφε την καταδίκην του.
+Διότι αι κάλλισται επαρχίαι του κράτους κατελαμβάνοντο και
+διηρπάζοντο υπό νικηφόρου εχθρικού στρατού, η δε υπομονή των
+υπηκόων του, οι οποίοι μέχρι τούδε δουλικώς υπέμεναν,
+εξηντλήθη. Μεταξύ του λαού υπήρχε και τάξις αριστοκρατική, η
+οποία εξηγέρθη κατά του τυράννου. Βασιλεύς μεγαλόφρων, καθώς
+ο Ηράκλειος, αφωσιωμένος εις το καθήκον και των υπηκόων του
+κηδόμενος, και εν μέσω δυστυχιών δύναται να παρατείνη αγώνα
+εναντίον ξένου επιδρομέως, στηριζόμενος επί του λαού του.
+Αλλ' ο Χοσρόης, καταστρέφων την χώραν και τον λαόν του από
+τόσων ετών, χάριν μόνον της κενοδοξίας, εφέρετο ωμότατα και
+προς όλους. Τοιούτος ηγεμών επί τέλους πίπτει υπό το ξίφος
+της Νεμέσεως, της θείας δηλονότι εκδικήσεως. Και η εκδίκησις
+αυτή επήλθε μετ' ολίγον φοβερά. Επήλθε δε πάλιν εκ της
+μωρίας του Χοσρόου. Ο Χοσρόης είχεν υιόν και νόμιμον
+διάδοχον τον Σιρόην. Αλλά, ως συμβαίνει συχνά εις τας αυλάς
+των βαρβάρων ηγεμόνων, τον νόμιμον τούτον διάδοχον ήθελε να
+παραγκωνίση χάριν άλλου νεωτέρου υιού του. Τότε ο Σιρόης
+συνώμοσε κατά του πατρός του, μετά των δυσηρεστημένων ένεκα
+του πολέμου σατραπών και αρχόντων του κράτους, και εξέδωκε
+προκήρυξίν εναντίον του, διεκτραγωδών την κάτάστασιν εις την
+οποίαν έφερε το κράτος. Όλοι τον εγκατέλειψαν. Και αυτός δε
+ο εις την Μικράν Ασίαν στρατηγός Σαρβαραζάς, ο αρχηγός του
+μόνου υπολειπομένου Περσικού στρατού, είχε συνομολογήση
+ειρήνην χωρίς την άδειαν του Χοσρόου. Εγκαταλειφθείς ούτως ο
+Χοσρόης συνελήφθη υπό του υιού του Σιρόου και ερρίφθη
+δέσμιος εις ειρκτήν, αφού υπέστη την φοβεράν τιμωρίαν να ίδη
+έμπροσθεν του σφαζόμενον τον αγαπητόν του εκείνον υιόν,
+χάριν του οποίου ήθελε να παραγκωνίση τον Σιρόην και τα άλλα
+τέκνα του. Αλλά τούτο δεν ήτο το τέρμα της συμφοράς. Ο υιός
+του Σιρόης, ο αναγνωρισθείς βασιλεύς υπό των σατραπών, τον
+εφυλάκισεν ακριβώς εις το θησαυροφυλάκιον, εν μέσω σωρού
+χρυσίου και πολυτίμων κοσμημάτων, και τον κατεδίκασεν εις
+τον διά της πείνης θάνατον ειπών: «Τρέφου τώρα διά του
+χρυσίου τούτου, χάριν του οποίου ηρήμωσας τον κόσμον και
+έκαμες τόσας μυριάδας των υπηκόων σου να αποθάνουν από την
+πείναν». Αφού δε πέντε ημέρας υπέστη τας φοβερωτάτας
+βασάνους, διέταξεν απανθρώπως να φονευθή τοξευόμενος εις την
+κεφαλήν.
+
+
+
+IB'. — Το τέλος τον πολέμου.
+
+
+
+Ο νέος Πέρσης βασιλεύς έστειλεν ευθύς ταχυδρόμους προς τον
+Ηράκλειον αγγέλλων εις αυτόν εκ μέρους του και εκ μέρους
+τεσσαράκοντα σατραπών της Περσίας, ότι ήσαν πρόθυμοι να
+συνομολογήσουν ειρήνην. Ο Ηράκλειος εφάνη μεγαλόφρων και
+μεγάθυμος, όπως κατά τον πόλεμον ομοίως και κατά την
+ειρήνην. Ουδέν άλλο εζήτησε προς συνομολόγησιν ειρήνης ή την
+αποκατάστασιν των προ του πολέμου ορίων και την
+απελευθέρωσιν όλων των εις τας Περσικάς χώρας αιχμαλώτων
+χριστιανών και προ πάντων απήτησε την απόδοσιν του τιμίου
+ξύλου του Σταυρού. Απήντησε δε ο Ηράκλειος ούτω προς την
+περί ειρήνης αίτησιν του Σιρόου: <Ο υπέρτατος κύριος και
+κριτής των πολέμων και των νικών, ο ετάζων καρδίας και
+νεφρούς, είναι μάρτυς μου ότι ουδέποτε ηθέλησα να κυριεύσω
+χώρας του κράτους του Χοσρόου, όπως και ουδενός άλλου
+ηγεμόνος. Μεθ' όλας δε τας βαρβάρους ωμότητας, τας οποίας
+διέπραξεν εναντίον των Ρωμαίων και εναντίον των ιδικών του
+υπηκόων, είχα σκοπόν να τον νικήσω και όχι να τον εκθρονίσω.
+Ο Θεός, ο γινώσκων τα ολέθρια βουλεύματα αυτού, ηθέλησε να
+αποδώση την ησυχίαν εις τον κόσμον και την ειρήνην εις τα
+δύο έθνη, εξαφανίζων τον εμποδίζοντα τούτο. Δέχομαι προθύμως
+την συμμαχίαν, την οποίαν προτείνεις, και δεν επιβάλλω
+άλλους όρους ειμή τους συμφωνούντας προς το δίκαιον και προς
+τα αμοιβαία συμφέροντα ημών». Η ειρήνη ταχέως συνωμολογήθη.
+Ο Σιρόης έγινε φίλος και σύμμαχος του Ηρακλείου και υπεσχέθη
+να προστατεύη τους χριστιανούς εις το κράτος του. Ο
+Σαρβαραζάς είπαμεν ότι ζώντος έτι του Χοσρόου συνωμολόγησεν
+ειρήνην χωριστήν. Αλλ' εκτός του στρατού του Σαρβαραζά
+υπήρχαν έτι και άλλαι φρουραί Περσικαί εις διαφόρους πόλεις
+της Μεσοποταμίας και της Συρίας, αι οποίαι συμφώνως προς
+τους όρους της ειρήνης επέστρεψαν εις την Περσίαν.
+Αιχμάλωτοι χριστιανοί ηλευθερούντο σωρηδόν, και απεδόθη και
+το τίμιον ξύλον του Σταυρού.
+
+Ο Ηράκλειος περί τας αρχάς του 628 εν μέσω του χειμώνος
+περατώσας ούτως ευτυχώς και ενδόξως τον πόλεμον διήλθε τον
+λοιπόν χρόνον μέχρι της ανοίξεως εις την Ταυρίδα της
+Περσίας, όπου ήτο το στρατόπεδον. Έπεμψε δε αγγελιαφόρους
+εις την Κωνσταντινούπολιν με το διάγγελμα του αυτοκράτορος
+και το αντίγραφον της προς αυτόν επιστολής του Σιρόου. Το
+διάγγελμα του αυτοκράτορος ανεγνώσθη την 15 Απριλίου 628 εις
+την εκκλησίαν της Αγίας Σοφίας από του άμβωνος πανηγυρικώς,
+εν μέσω απείρου συρροής περιχαρούς λαού. Το αυτοκρατορικόν
+διάγγελμα αρχίζει ως εξής·
+
+«Αλαλάξατε τω Θεώ πάσα η γη, δουλεύσατε τω Κυρίω εν
+ευφροσύνη, εισέλθετε ενώπιον αυτού εν αγαλλιάσει και γνώτε
+ότι Κύριος αυτός εστιν ο Θεός, ημείς δε λαός αυτού εσμεν και
+πρόβατα της νομής αυτού. Αινείτε το όνομα αυτού, ότι Χριστός
+κύριος, εις τον αιώνα το έλεος αυτού, έως γενεάς και γενεάς
+η αλήθεια αυτού. Ευφρανθήτωσαν οι ουρανοί και αγαλλιάσθω η
+γη και τερφθήτω η θάλασσα και πάντα τα εν αυτή. Και πάντες
+οι χριστιανοί αινούντες και δοξολογούντες ευχαριστήσωμεν τω
+μόνω θεώ, χαίροντες επί τω αγίω αυτού ονόματι χαράν μεγάλην.
+Έπεσε γαρ ο υπερήφανος και θεομάχος Χοσρόης. Έπεσε και
+επτωματίσθη εις τα καταχθόνια, και εξωλοθρεύθη εκ γης το
+μνημόσυνον αυτού, ο υπεραιρόμενος και λαλήσας αδικίαν εν
+υπερηφανία και εξουθενώσει κατά του κυρίου ημών Ιησού
+Χριστού, του αληθινού θεού, και της αχράντου μητρός αυτού
+της ευλογημένης δεσποίνης ημών Θεοτόκου και αειπαρθένου
+Μαρίας, απώλετο ο ασεβής μετ' ηχούς. Επέστρεψεν ο πόνος
+αυτού επί την κεφαλήν αυτού...».
+
+Κατόπιν εκθέτει ο αυτοκράτωρ τα από της πτώσεως του Χοσρόου
+μέχρι της συνομολογήσεως της ειρήνης και τελειώνει διά της
+αγγελίας ότι μετ' ολίγον επανέρχεται μετά του νικηφόρου
+στρατού εις το κράτος και εις την πόλιν.
+
+
+
+ΙΓ'. — Επιστροφή του αυτοκράτορος.
+
+
+
+Κατά τον Απρίλιον του 628 ανεχώρησεν ο αυτοκράτωρ από
+Γαυζάκου (Ταυρίδος) και διά της Αρμενίας ήλθεν εις την
+Μικράν Ασίαν και εκείθεν εις την Ασιατικήν όχθην του
+Βοσπόρου, πανταχού κατά την πορείαν ανευφημούμενος και
+εξεγείρων ενθουσιασμόν αγνόν και αποκαθιστών την τάξιν και
+την ασφάλειαν. Όταν δε έφθασεν εις την Ασιατικήν όχθην του
+Βοσπόρου, μετέβη εκεί εις προϋπάντησίν του, εις το μέρος το
+λεγόμενον Ιέρειαν (το σημερινόν Βεϋλερβεϋ), ολόκληρος η
+πρωτεύουσα επί πλοίων και λέμβων λαμπαδηφορούσα. Μετέβησαν
+δε εις την Ιέρειαν και ο Πατριάρχης Σέργιος (ο χρηστός Βώνος
+είχεν αποθάνει προ μικρού) και ο υιός και διάδοχος του
+αυτοκράτορος. Συγκινητική ήτο η στιγμή, κατά την οποίαν
+συνηντήθησαν πατήρ και υιός μετά πενταετή χωρισμόν και μετά
+τόσα μεγάλα γεγονότα. Ο Κωνσταντίνος ερρίφθη εις τους πόδας
+του πατρός του και ο Ηράκλειος τον ενηγκαλίσθη μετά δακρύων
+ενώπιον του απείρου πλήθους, μετά συγκινήσεως παρισταμένου
+εις το θέαμα.
+
+Εκείθεν ο αυτοκράτωρ διέπλευσε τον Βόσπορον και διά της
+Χρυσής Πύλης εισήλθε θριαμβευτικώς εις την πόλιν, όρθιος επί
+άρματος συρομένου από τεσσάρας ελέφαντας, λάφυρα και τούτους
+του πολέμου. Επροπορεύετο της πομπής, ενδοξότατον όλων των
+τροπαίων, το τίμιον ξύλον του Σταυρού, το οποίον παρέδωκεν ο
+Σιρόης εις τον Βασιλέα. Ο αυτοκράτωρ μετέβη εις τον ναόν της
+Αγίας Σοφίας. Ο λαός ηκολούθει μετά αναμμένων λαμπάδων,
+βαΐων, φοινίκων και κλάδων ελαίας και έψαλλε τον
+θριαμβευτικόν ύμνον του Προφήτου·
+
+   Μεθ' ημών ο θεός, γνώτε έθνη και ηττάσθε, ότι μεθ' ημών ο θεός,
+   Επακούσατε έως εσχάτων της γης, ότι μεθ' ημών ο θεός.
+   Ισχύν τε ηττάσθε, ότι μεθ' ημών ο θεός.
+   Εάν γαρ πάλιν ισχύσητε, και πάλιν ηττηθήσεσθε, ότι μεθ' ημών ο θεός.
+   Και ην αν βουλήν βουλεύσητε, διασκεδάσει Κύριος, ότι μεθ' ημών ο θεός.
+
+Ο θρίαμβος ούτος ήτο βεβαίως ο ενδοξότατος, και δικαιότατος
+όλων των από της ιδρύσεως του κράτους του Βυζαντίου
+τελεσθέντων.
+
+Από τούδε το μέγα και φοβερόν κράτος των Περσών, των
+προαιωνίων εχθρών του Ελληνισμού και του Χριστιανισμού,
+εταπεινώθη. Οι ολίγοι βασιλείς, όσοι μετά τον Χοσρόην
+εβασίλευσαν, ανήρχοντο εις τον θρόνον διά της προστασίας του
+εν Κωσταντινουπόλει βασιλέως. Οι Πέρσαι βασιλείς, οι μέχρι
+τούδε διεξάγοντες πόλεμον εξολοθρεύσεως κατά του
+χριστιανισμού, ανεγνώριζαν τώρα την υπεροχήν του. Ιδίως ο
+διά της προστασίας του Ηρακλείου ανελθών μετέπειτα εις τον
+θρόνον στρατηγός Σαρβαραζάς, ωνόμασε τον υιόν του Νικήταν,
+ως να ήτο χριστιανός και Έλλην. Ο Νικήτας ούτος, πρώτος εκ
+των Περσών έλαβε παρά του αυτοκράτορος Ηρακλείου την
+τιμητικήν προσωνυμίαν _πατρικίου Ρωμαίου_. Είχε δε ο Πέρσης
+ούτος βασιλεύς και κόρην, Νίκην ονομαζομένην, η οποία, αφού
+εβαπτίσθη χριστιανή, έγινε σύζυγος του βασιλόπαιδος
+Θεοδοσίου. Και οι Σέρβοι και οι Κροάται υπετάχθησαν τότε εις
+το κράτος και εδέχθησαν τον χριστιανισμόν.
+
+Αλλ' η δόξα και η φήμη του Ηρακλείου εξηπλώθη και πέρα των
+ορίων του κράτους του και του Περσικού κράτους. Πάσα η
+Ανατολή και η Δύσις μετά θαυμασμού ητένιζαν προς τον ήρωα
+βασιλέα. Έν έτος μετά την επιστροφήν του εις
+Κωνσταντινούπολιν, το 629, ήλθαν πρέσβεις του βασιλέως των
+εν Γαλλία Φράγκων Δαγοβέρτου να συγχαρούν τον Ηράκλειον. διά
+τας νίκας του και να ζητήσουν την φιλίαν του. Ήλθαν δε
+πρέσβεις και από τας Ινδίας προς τον αυτόν σκοπόν. Εν μέσω
+του μεγαλείου τούτου και της δόξης και της αγάπης του λαού
+εμετριάζετο και η οδύνη, την οποίαν ως πατήρ ησθάνθη βεβαίως
+ο Ηράκλειος, όταν, επανελθών μετά πενταετή απουσίαν, δεν
+εύρε πλέον δύο θυγατέρας και δύο υιούς, αποθανόντας κατά την
+απουσίαν του.
+
+
+
+ΙΔ'. — Η ύψωσις του Σταυρού.
+
+
+
+Ο αυτοκράτωρ συνεπλήρωσεν ηθικώς και θρησκευτικώς τον μέγαν
+θρίαμβόν του, μεταβάς το επόμενον έτος κατά την άνοιξιν εις
+την Ιερουσαλήμ μετά του ξύλου του Σταυρού.
+
+Εκεί αποκατέστησεν εις τον πατριαρχικόν θρόνον τον μετά δέκα
+και τεσσάρων ετών αιχμαλωσίαν επιστρέψαντα Πατριάρχην
+Ζαχαρίαν, εις κατανυκτικήν δε τελετήν έφερεν ο ίδιος
+αυτοκράτωρ επί των ώμων τον Τίμιον Σταυρόν, κατά το
+παράδειγμα του Σωτήρος, και τον παρέδωκεν εις τον
+πατριάρχην. Τότε δε έγινε, την 14 Σεπτεμβρίου του 629, η
+μέχρι της σήμερον υπό της Εκκλησίας εορταζομένη την ημέραν
+εκείνην ύψωσις του Σταυρού, εν μέσω ασμάτων και δοξολογιών.
+
+_Σώσον, Κύριε, τον λαόν σον και ευλόγησον την κληρονομίαν
+σου, νίκας τοις βασιλεύσι κατά βαρβάρων δωρούμενος και το
+σον φυλάττων διά του Σταυρού σου πολίτευμα.
+
+Σταυρός ο φύλαξ πάσης της Οικουμένης· Σταυρός η ωραιότης της
+Εκκλησίας· Σταυρός βασιλέων κραταίωμα και των πιστών
+στήριγμα._
+
+Ολόκληρος η Ιερουσαλήμ, όπως το παρελθόν έτος η βασιλεύουσα,
+εσκίρτα από χαράν και αγαλλίασιν διά τα μεγάλα και ένδοξα,
+όσα μετά τας καταστροφάς, τας συμφοράς και τα δεινοπαθήματα
+έβλεπε τώρα τελούμενα υπό του Θεού διά του βασιλέως.
+
+Καθώς είδαμεν, τας μεγαλειτέρας κακουργίας εναντίον της
+Αγίας Πόλεως και των Χριστιανών της Παλαιστίνης διέπραξαν οι
+Ιουδαίοι. Αλλ' ο αυτοκράτωρ ουδεμίαν αντεκδίκησιν επέτρεψεν
+εναντίον τούτων. Απηγόρευσεν όμως εις τους Ιουδαίους να
+κατοικούν εντός της Ιερουσαλήμ και εις τα περίχωρά της
+μέχρις αποστάσεως ενός μιλίου.
+
+Από την Ιερουσαλήμ μετέβη ο αυτοκράτωρ εις την Συρίαν και
+έμεινεν εις την Ιεράπολιν και την Αντιόχειαν και εις άλλας
+πόλεις πέντε ολόκληρα έτη διά να διευθετήση εκκλησιαστικάς
+τινας έριδας. Αλλ' ενώ ευρίσκετο ακόμη εκεί, εφάνη νέος
+εχθρός νέας επιφέρων συμφοράς εις το κράτος. Ο νέος πολέμιος
+δεν επήρχετο εξ Ανατολών, αλλ' εκ Μεσημβρίας.
+
+
+
+IE'. — Οι κατά των Αράβων πόλεμοι του Ηρακλείου.
+
+
+
+Ενώ ο Ηράκλειος έκαμνεν έναρξιν της ενδόξου και αθανάτου
+εκστρατείας του εναντίον του Χοσρόου, ακριβώς το έτος 622
+μ.Χ. εγίνετο εις την Αραβίαν από Μέκκας εις Μεδινάν η
+λεγομένη _Χίδζρα_ ή Εγίρα, ήτοι η φυγή του Μωάμεθ, του
+ιδρυτού της απ' αυτού Μωαμεθανικής καλουμένης θρησκείας.
+
+Η φυγή αυτή, η απαλλάξασα τον προφήτην των Μωαμεθανών από
+την μελετωμένην κατ' αυτού εις Μέκκαν επιβουλήν και από τον
+θάνατον, θεωρείται ως αληθής αρχή της Μωαμεθανικής θρησκείας
+ή της θρησκείας της μουσουλμανικής ή θρησκείας του _Ισλάμ_
+(= αφοσιώσεως εις τον Θεόν). Ούτως ωνόμασεν ο Μωάμεθ την υπ'
+αυτού κηρυχθείσαν πίστιν, εντεύθεν δε και οι του Ισλάμ
+οπαδοί ωνομάσθησαν και Μοσλέμ ή Μουσουλμάνοι, ήτοι οι πιστοί
+εις το Ισλάμ.
+
+Κατ' αξιοσημείωτον σύμπτωσιν, το έτος κατά το οποίον ο
+Μωάμεθ παρέστη εν μέσω των Αράβων ως προφήτης και εκήρυξε το
+πρώτον την διδασκαλίαν του, ήτοι το 610 μ.Χ., είναι το αυτό
+έτος, κατά το οποίον ο Ηράκλειος ανήλθεν εις τον θρόνον.
+Μετά την _Χίδζραν_, ήτοι μετά το 622, ο Μωάμεθ κατά μικρόν
+διέδωκε το κήρυγμά του εις όλην την Αραβίαν, έπεμψε δε
+απεσταλμένους και προς τον Χοσρόην, προσκαλών αυτόν να δεχθή
+την νέαν πίστιν, αλλ' ο Χοσρόης υβριστικώς απέπεμψεν ή και
+εφόνευσε τους απεσταλμένους. Ο Μωάμεθ τον κατηράσθη και
+επροφήτευσε την πτώσιν του και την καταστροφήν του Περσικού
+κράτους. Το αληθές είναι ότι μετά την Χίδζραν ο Μωάμεθ, ενώ
+ακόμη ο Χοσρόης εφαίνετο νικητής, προείδε και ενέγραψεν εις
+το Κοράνιον ότι η νίκη έμελλε να επανέλθη εις τας σημαίας
+των _Ρουμ_ ή Ελλήνων. Έπεμψε δε ύστερον, πιθανώς το 629, και
+εις τον Ηράκλειον πρεσβείαν προσκαλών αυτόν να προσέλθη εις
+την πίστην του Ισλάμ. Ο αυτοκράτωρ εδέχθη μεν ευγενώς τους
+πρέσβεις και έπεμψε δώρα, αλλ' έδωκεν αρνητικήν απάντησιν.
+
+Ο Ηράκλειος εφάνη εις τον Μωάμεθ ως όργανον του θεού πεμφθέν
+προς τιμωρίαν του ασεβούς Χοσρόου, και η υπό του στρατού του
+Ηρακλείου το 623 γενομένη απόσβεσις του ιερού πυρός εις την
+πόλιν του Ζωροάστρου συνεδέθη κατόπιν με την δοξασίαν ότι το
+πυρ εκείνο εσβέσθη την ημέραν της γεννήσεως του Μωάμεθ.
+
+Ζώντος του Μωάμεθ ο εναντίον του Ηρακλείου πόλεμος
+περιωρίσθη εις μικράς τινας επιδρομάς εις τα προς την
+Αραβίαν σύνορα του κράτους. Αλλ' επί των πρώτων διαδόχων του
+Μωάμεθ (αποθανόντος το 632 μ.χ.), του Αβού Βεκρ (632 — 634),
+του Ωμάρ (634 — 644) και του Οσμάν (644 — 655) έγιναν μεγάλοι
+και φοβεροί πόλεμοι εναντίον του Ελληνορωμαϊκού και του
+Περσικού κράτους. Και το μεν Περσικόν κράτος ευθύς μετά δύο
+μάχας κατεστράφη εντελώς και οι Πέρσαι απηρνήθησαν την
+πυρολατρείαν και ησπάσθησαν τον Μωαμεθανισμόν. Κατά δε του
+Ελληνορωμαϊκού κράτους έγιναν πόλεμοι δεινοί εις την
+Παλαιστίνην και την Συρίαν.
+
+Ο Ηράκλειος ευρίσκετο ακόμη εις την Συρίαν, ότε απειράριθμα
+στίφη Αράβων διεχύθησαν εις την Παλαιστίνην και κατέκλυσαν
+την χώραν. Ο Ηράκλειος απέστειλε κατά των επιδρομέων όλον
+τον υπάρχοντα εις την Συρίαν στρατόν υπό διαφόρους αρχηγούς
+πεπειραμένους. Αλλά τα ησκημένα εκείνα και εμπειροπόλεμα και
+τελειότερον οπλισμόν έχοντα στρατεύματα ενικώντο από τους
+νέους πολεμίους. Εις την νίκην των Αράβων συνετέλει, πλην
+του ότι ήσαν πολυπληθέστεροι, ο θρησκευτικός ενθουσιασμός.
+Οι αρχηγοί των Αράβων έλεγαν έτι της μάχης προς τους
+στρατιώτας: «Εμπρός, δηλαδή εις την συμπλοκήν και τον
+πόλεμον, είναι ο παράδεισος και ο Θεός, οπίσω δε, δηλαδή εις
+την φυγήν, είναι η κόλασις και ο διάβολος.»
+
+Οι Άραβες ενικώντο ενίοτε, αλλά νικώμενοι ουδέποτε ετρέποντο
+εις φυγήν, θεωρούντες τούτο ως μέγα αμάρτημα, και εκ τούτου
+καθίσταντο κινδυνωδέστατοι πολέμιοι.
+
+Ο Ηράκλειος βλέπων την ακατάσχετον πρόοδον των Αράβων
+επέστρεψεν εις Κωνσταντινούπολιν διά να ενεργήση νέας
+πολεμικάς ετοιμασίας και να στείλη στόλον και στρατόν. Αλλ'
+εν τω μεταξύ οι Άραβες εκυρίευσαν πολλάς πόλεις της Συρίας,
+ιδίως την Δαμασκόν, εισέβαλαν δε και εις την Αίγυπτον. Και ο
+νέος στρατός, ο πεμφθείς από τον Ηράκλειον, ενικήθη, τότε δε
+εκυριεύθησαν και η Ιερουσαλήμ και η Αντιόχεια. Ούτως όλη
+σχεδόν η Συρία εντός τεσσάρων ή πέντε ετών κατελήφθη υπό των
+Αράβων, κατελήφθη δε και η Αίγυπτος πλην της Αλεξανδρείας, η
+οποία, ενόσω έζη ο Ηράκλειος, υπεστηρίζετο διά του στόλου.
+Αλλ' εν μέσω των φοβερών τούτων επιδρομών ο Ηράκλειος
+απέθανε την 11 Φεβρουαρίου 641, άγων το 66 έτος της ηλικίας
+και βασιλεύσας επέκεινα των 30 ετών, και ετάφη εις τον ναόν
+των Αγίων Αποστόλων, όπου εθάπτοντο συνήθως οι βασιλείς.
+
+Ο Ηράκλειος είναι μία των μεγαλοπρεπεστάτων μορφών του
+μεσαιωνικού Ελληνισμού. Καθ' όλον τον βίον του ανέδειξεν εις
+ύψιστον βαθμόν ανεπτυγμένας τας ποικίλας αρετάς του ηρωικού
+χαρακτήρος του. Ακατάβλητος εις τας αποτυχίας, μεγαλόφρων
+προς τους νικωμένους εχθρούς, προπορευόμενος του στρατού εις
+τας μάχας και ανυψώνων το φρόνημά του με ποοσλαλιάς πλήρεις
+ηθικής και πολεμικής εξάρσεως, ανεδεικνύετο εφάμιλλος των
+ηρώων βασιλέων του Ομήρου. Όσον δε ανυπέρβλητος ήτο η
+ανδρεία του, τόσον είναι αξιοθαύμαστος διά την αφοσίωσίν του
+εις το καθήκον, διά την ηρωικήν του αυταπάρνησιν και,
+υπεράνω τούτων πάντων, διά το αγνόν θρησκευτικόν αίσθημα το
+διαπνέον ολόκληρον τον βίον του.
+
+
+
+ΠΙΝΑΞ ΤΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ
+
+
+
+Ο ΑΥΤΟΚΡΑΤΩΡ ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ
+
+
+
+  Α'. Εισαγωγή............................................ 3
+  Β'. Ο Ηράκλειος μέχρι της εις τον Θρόνον αναβάσεως του.. 8
+  Γ'. Τα μέχρι της πρώτης εκστρατείας του Ηρακλείου...... 13
+  Δ'. Η πρώτη εκστρατεία του Ηρακλείου (622 — 623 μ. Χ.)..31
+  Ε'. Δευτέρα εκστρατεία (623 — 624 μ. Χ.)................38
+  ς'. Η τρίτη εκστρατεία.......................... .......43
+  Ζ'. Η τετάρτη εκστρατεία του Ηρακλείου (625 μ.Χ.)...... 50
+  Η'. Η πέμπτη εκστρατεία του Ηρακλείου (626) ........... 52
+  Θ'. Η πολιορκία της Κωνσταντινουπόλεως υπό των Αβάρων
+      (626 μ. Χ.)........................................ 60
+  Ι'. Ο Ηράκλειος εις την Περσίαν (626).................. 69
+ ΙΑ'. Η εκστρατεία του 627 μ. Χ.......................... 70
+ ΙΒ'. Το τέλος του πολέμου............................... 76
+ ΙΓ'. Επιστροφή του αυτοκράτορος......................... 79
+ ΙΔ'. Η ύψωσις του Σταυρού .............................. 82
+ ΙΕ'. Οι κατά των Αράβων πόλεμοι του Ηρακλείου........... 83
+
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Emperor Heraclius, by Pavlos Karolidis
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK EMPEROR HERACLIUS ***
+
+***** This file should be named 36095-0.txt or 36095-0.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        https://www.gutenberg.org/3/6/0/9/36095/
+
+Produced by Sophia Canoni
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
diff --git a/36095-0.zip b/36095-0.zip
new file mode 100644
index 0000000..0e11764
--- /dev/null
+++ b/36095-0.zip
diff --git a/LICENSE.txt b/LICENSE.txt
new file mode 100644
index 0000000..6312041
--- /dev/null
+++ b/LICENSE.txt
@@ -0,0 +1,11 @@
+This eBook, including all associated images, markup, improvements,
+metadata, and any other content or labor, has been confirmed to be
+in the PUBLIC DOMAIN IN THE UNITED STATES.
+
+Procedures for determining public domain status are described in
+the "Copyright How-To" at https://www.gutenberg.org.
+
+No investigation has been made concerning possible copyrights in
+jurisdictions other than the United States. Anyone seeking to utilize
+this eBook outside of the United States should confirm copyright
+status under the laws that apply to them.
diff --git a/README.md b/README.md
new file mode 100644
index 0000000..ac3f808
--- /dev/null
+++ b/README.md
@@ -0,0 +1,2 @@
+Project Gutenberg (https://www.gutenberg.org) public repository for
+eBook #36095 (https://www.gutenberg.org/ebooks/36095)