initial commit of ebook 35280HEADmain

2 files changed, 4615 insertions, 0 deletions

diff --git a/old/20110214-35280-0.txt b/old/20110214-35280-0.txt
new file mode 100644
index 0000000..aa0a92e
--- /dev/null
+++ b/old/20110214-35280-0.txt
@@ -0,0 +1,4615 @@
+The Project Gutenberg EBook of Candide, by Voltaire
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Candide
+
+Author: Voltaire
+
+Translator: K. B.
+
+Release Date: February 14, 2011 [EBook #35280]
+
+Language: Greek
+
+Character set encoding: UTF-8
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK CANDIDE ***
+
+
+
+
+Produced by Sophia Canoni
+
+
+
+
+Note: The tonic system has been changed from polytonic to monotonic.
+The spelling of the book has not been changed otherwise. Bold words
+have been included in &&. Footnotes have been converted to endnotes.
+In 2 instances I have corrected the text, using my own judgement. I
+have included the added words in [].
+
+Σημείωση: Το τονικό σύστημα έχει αλλάξει από πολυτονικό σε
+μονοτονικό. Η ορθογραφία του βιβλίου κατά τα άλλα παραμένει ως έχει.
+Λέξεις με έντονους χαρακτήρες έχουν συμπεριληφθεί σε &&. Οι
+υποσημειώσεις μεταφέρθηκαν στο τέλος του βιβλίου. Σε 2 περιπτώσεις
+διόρθωσα κατά την κρίση μου το κείμενο.  Οι λέξεις που πρόσθεσα
+περικλείονται σε [].
+
+
+
+ΞΕΝΗ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑ
+
+
+
+ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΝ ΜΙΧ. I. ΣΑΛΙΒΕΡΟΥ Α.Ε.
+ΑΘΗΝΑΙ — ΣΤΑΔΙΟΥ 14 — ΑΘΗΝΑΙ
+
+ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ "ΕΚΛΕΚΤΆ ΕΡΓΑ„ ΑΡΙΘ. 64
+
+
+ΒΟΛΤΑΙΡΟΥ
+
+
+
+Ο ΑΓΑΘΟΥΛΗΣ
+ (CANDIDE)
+
+
+
+ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ Κ. Β.
+
+
+
+ΕΚΔΟΤΙΚΟΣ ΟΙΚΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΥ Ι. ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΑΘΗΝΑΙ 1922
+
+
+
+Το διήγημα αυτό του Βολταίρου είναι μια σάτυρα ενάντια στο
+φιλοσοφικό δόγμα της αισιοδοξίας του Λάιμπνιτε, ότι ο κόσμος μας
+είναι ο καλύτερος από όσους ημπορούσαν να γίνουν. Σ' εποχή που
+ρήμαζαν και ματοκυλούσαν την Ευρώπη οι θρησκευτικοί πόλεμοι, ή οι
+ληστρικοί των διαφόρων ηγεμόνων, που η Ιερά Εξέτασις έψηνε τους
+ανθρώπους σαν αρνιά, που οι αγριότητες των Ευρωπαίων εμπόρων στην
+Αμερική είχαν ξεπατώσει τους ιθαγενείς, που η Μεσόγειος θάλασσα ήταν
+γεμάτη Μπαρμπερίνους πειρατές, ώστε καμιά ασφάλεια δεν υπήρχε για
+τους ταξιδιώτες, ένα τέτιο δόγμα ήτανε πολύ προκλητικό και δε
+μπορούσε να μη κινήση τη σατυρική βέρβα του Βολταίρου, που η
+μεγαλοφυία του τούτο είχε το χαρακτηριστικό: να βλέπει με ασύγκριτη
+διαύγεια τη γελοία όψι των ανθρωπίνων σκέψεων και πράξεων.
+
+Σε κανένα του άλλο έργο δεν εξεδήλωσε τόσο άφθονη, τόσο πηγαία, τόσο
+σπαρταριστή αυτή του τη βέρβα. Μας παρουσιάζει μ' ένα ύφος γρήγορο
+και άνετο την αλλόκοτη και αξιοδάκρυτη μαζί Οδύσσεια του Αγαθούλη,
+αυτού τον δυστυχισμένου μεταφυσικού, που μπροστά στις τραγικότερες
+περιπέτειες μπορεί να συλλογίζεται περί αιτίας και αποτελέσματος.
+Μας περιφέρει μαζί του στη Γερμανία, Πορτογαλία, Ισπανία, Αφρική,
+Αμερική, Γαλλία, Αγγλία, Ιταλία, Τουρκία, όπου με σειρές από
+ξεκαρδιστικά επεισόδια μας δείχνει την ηθική αποσύνθεσι κάθε τόπου,
+τη δυστυχία και την άγνοια που δέρνει τα λαϊκά στρώματα, την
+ασυνειδισία και την σκληρότητα και τη ματαιότητα των ανωτέρων
+στρωμάτων. Και καταλήγει, πως ο καλύτερος τρόπος ν' αποφεύγη κανείς
+τον πόνο είναι η εργασία, που ηθικοποιεί, καθώς και το να μην
+ανακατεύεται στα δημόσια πράγματα.
+
+Βέβαια η λύσις, που δίνει ο Βολταίρος είναι λιγάκι τολστοϊκή:
+άρνηση, αντίσταση κατά του κακού. Όταν όμως βρίσκη, πως στο Ελδοράδο
+αναγκαστικά οι άνθρωποι είναι αγαθοί κ' ευτυχισμένοι, γιατί δεν
+υπάρχει ζήτημα αυτοσυντηρησίας, πλησιάζει την κοινωνιολογική λύση
+του προβλήματος, αλλά δεν τη θεωρεί, φαίνεται, ανθρώπινα δυνατή,
+γιατί το Ελδοράδο είναι μια φανταστική Ουτοπία.
+
+Ωστόσο η μορφωτική αξία του βιβλίου είναι αναμφισβήτητη: μας
+μαθαίνει πως τα πράγματα δεν είναι καθόλου άριστα (από τότε έως τώρα
+είναι τα ίδια!), σαλεύει μέσα μας το κύρος μερικών πραγμάτων, που τα
+θεωρούμε από παράδοση ιερά και γεννά στην ψυχή μας την επιθυμία της
+αλλαγής. Μόνο αυτή η επιθυμία είναι η μάννα της προόδου· αυτή μπορεί
+να μας οδηγήση στη ζήτηση και στην εύρεση μιας λύσης, την οποία δεν
+δίνει ούτε μπορούσε να δώση τότες ο Βολταίρος.
+
+
+
+Ο Α Γ Α Θ Ο Υ Λ Η Σ
+ΗΤΟΙ
+ΠΕΡΙ ΑΙΣΙΟΔΟΞΙΑΣ
+
+Μεταφρασμένος από το Γερμανικό ΤΟΥ ΚΟΥ ΔΟΚΤΟΡΟΣ ΡΑΦΛ
+
+με της προσθήκες,
+
+που βρήκαν στην τσέπη του, όταν πέθανε στη Μίνδεν, εν έτει σωτηρίω
+1759.
+
+
+
+ΒΟΛΤΑΙΡΟΥ
+
+
+
+Ο ΑΓΑΘΟΥΛΗΣ
+(CANDIDE)
+
+
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟ I.
+
+&Πώς ο Αγαθούλης ανατράφηκε σ' έναν ωραίον πύργο και πώς διώχτηκε
+απ' εκεί.&
+
+
+
+Ζούσε στη Βεστφαλία, στον πύργο του κυρίου βαρώνου Τούντερ-τεν-
+τρονκ, ένας νέος, που η φύση τούχε δώσει το μαλακώτερο χαρακτήρα. Η
+φυσιογνωμία του φανέρωνε την ψυχή του. Η κρίσις του ήτανε πολύ σωστή
+και το πνεύμα του πολύ απλό: γι' αυτόν το λόγο, νομίζω, τον ωνόμασαν
+Αγαθούλη. Οι παλιοί υπηρέτες του σπιτιού είχαν την υποψία, πως ήτανε
+γυιός της αδελφής του κυρίου βαρώνου κ' ενός τιμίου ευπατρίδη από τα
+περίχωρα, που η δεσποινίς αυτή δε δέχτηκε ποτές να τον παντρευτή,
+γιατί, δε μπορούσε να δείξει περισσότερες από εβδομήντα μια γεννιές,
+ενώ το υπόλοιπο του γεννεαλογικού του δένδρου χανότανε μέσα στο
+αίσχος του χρόνου.
+
+Ο κύριος βαρώνος ήταν ένας από τους δυνατώτερους άρχοντες της
+Βεστφαλίας, γιατί ο πύργος του είχε πόρτα και παράθυρα. Μάλιστα η
+μεγάλη του σάλα ήταν στολισμένη με χαλιά. Όλα τα φυλακόσκυλλά τους
+τα μεταχειριζότανε σε ώρα ανάγκης, για κυνήγι. Οι σταυλίτες του ήσαν
+και κυνηγοί του. Ο εφημέριος του χωριού ήταν ο ιδιαίτερος του
+παππάς. Τον ωνόμαζαν όλοι Αφέντη και γελούσαν, όταν διηγότανε καμιά
+ιστορία!
+
+Η κυρία βαρωνέσσα, που ζύγιαζε πάνω-κάτω τριακόσιες πενήντα λίτρες,
+είχε γι' αυτό τη γενικήν εχτίμηση και δεχότανε τον κόσμο με
+αξιοπρέπεια, που την έκαμνε ακόμα πιο επιβλητική. Η κόρη της η
+Κυνεγόνδη, ηλικίας δεκαεπτά χρονών, ήτανε ροδοκόκκινη, δροσάτη,
+παχουλή, ορεχτική. Ο γυιός του βαρώνου φαινότανε σε όλα άξιος του
+πατέρα του. Ο καθηγητής Παγγλώσσης ήτανε το μαντείο του σπιτιού κι'
+ο μικρός Αγαθούλης άκουε τη διδασκαλία του μ' όλη την καλή πίστη της
+ηλικίας του και του χαρακτήρα του.
+
+Ο Παγγλώσσης δίδασκε τη μεταφυσικό-θεολογο-κοσμολογο-μηδαμινολογία.
+Απόδειχνε θαυμάσια, πως δεν υπάρχει αποτέλεσμα χωρίς αιτία και πως
+σ' αυτόν τον κόσμο, τον καλύτερον απ' όλους, ο πύργος του Άρχοντα
+βαρώνου ήταν ο ωραιότερος απ' όλους τους πύργους κ' η κυρία η
+καλύτερη απ' όλες τις βαρωνέσσες.
+
+ — Είναι αποδειγμένο, έλεγε, πως τα πράγματα δε μπορούν νάναι
+αλλιώς, διότι, αφού όλα έγιναν για κάπιο σκοπό, όλα αναγκαστικά
+έγιναν για τον καλύτερο σκοπό. Παρατηρήστε καλά, πως οι μύτες έγιναν
+για να φορούν γυαλιά· κ' έτσι έχομε γυαλιά. Τα πόδια είναι
+ολοφάνερα, κανωμένα για να φορούν παπούτσα, κ' έτσι έχουμε παπούτσα.
+Οι πέτρες επλάσθηκαν για να πελεκιούνται και για να κάμνομε πύργους·
+έτσι ο Αφέντης έχει ένα υπερβολικά ωραίον πύργο: ο μεγαλύτερος
+βαρώνος της επαρχίας οφείλει νάχει την καλύτερη κατσίκα· και επειδή
+τα γουρούνια έγειναν για να τρώγονται, τρώμε χοιρινό κρέας όλον το
+χρόνο. Συνεπώς, εκείνοι, που παραδέχονται, πως όλα είναι καλά, είπαν
+μια ανοησία· έπρεπε να πουν, πως όλα είναι καλύτερα!
+
+Ο Αγαθούλης άκουε προσεχτικά και πίστευε αθωότατα. Γιατί έβρισκε τη
+δεσποινίδα Κυνεγόνδη εξαιρετικά όμορφη, αν και δεν έλαβε ποτέ το
+θάρος να της το πη. Έφτανε στο συμπέρασμα, πως μετά την ευτυχία
+νάχει κανείς γεννηθή βαρώνος του Τούντερ-τεν-τρονκ, ο δεύτερος
+βαθμός της ευτυχίας ήτανε να υπάρχει η δεσποινίς Κυνεγόνδη· ο τρίτος
+να τη βλέπει καθημερινά· και ο τέταρτος ν' ακούει τον Διδάσκαλο
+Παγγλώσση, τον μεγαλύτερο φιλόσοφο της επαρχίας και συνεπώς όλης της
+Γης!
+
+Μια μέρα, η δεσποινίς Κυνεγόνδη, περιδιαβάζοντας κοντά στο παλάτι,
+μέσα στο μικρό δάσος που τ' ωνομάζανε πάρκο, είδε μέσα σε κάτι
+χαμόκλαδα τον δόχτορα Παγγλώσση, που έδινε ένα μάθημα φυσικής
+πειραματικής στην καμαριέρα της μητέρας της, μια μικρούλα μελαχροινή
+και πολύ καλόβολη. Και καθώς η δεσποινίς Κυνεγόνδη είχε μεγάλη κλίση
+για τις επιστήμες, παρατηρούσε χωρίς ν' ανασαίνει τα δευτερωμένα
+πειράματα, στα οποία βρέθηκε θεατής. Είδε καθαρά τον αποχρώντα λόγο
+του δόχτορα, τις αιτίες και τ' αποτελέσματα, κ' επέστρεψε όλη
+ταραγμένη, όλη σκεφτική, όλη γεμάτη από την επιθυμία να γίνει σοφή,
+συλλογιζόμενη πως μπορούσε πολύ καλά να γίνει κι' αυτή ο αποχρών
+λόγος του νεαρού Αγαθούλη, όπως κι' αυτός δικός της.
+
+Γυρίζοντας στο παλάτι συνάντησε τον Αγαθούλη και κοκκίνισε. Ο
+Αγαθούλης κοκκίνισε κι' αυτός. Τον καλημέρισε με μια φωνή κομμένη. Ο
+Αγαθούλης της μίλησε χωρίς να ξέρει τι έλεγε. Την άλλη μέρα, μετά το
+δείπνο, καθώς βγαίνανε από την τραπεζαρία, η Κυνεγόνδη και ο
+Αγαθούλης βρεθήκανε πίσω από ένα παραβάν η Κυνεγόνδη άφησε να της
+πέση το μαντήλι, ο Αγαθούλης το σήκωσε· εκείνη τούπιασε το χέρι
+αθώα, ο νέος φίλησε αθώα το χέρι της νεαράς δεσποινίδος με μια
+ζωηρότητα, ένα αίσθημα, μια χάρη ολότελα ξεχωριστή· τα στόματά τους
+συναντήθηκαν, τα μάτια τους εφλογίστηκαν, τα πόδια τους
+τρεμουλιάσανε, τα χέρια τους παραστράτησαν. Ο Κύριος βαρώνος του
+Τούντκρ-τεν-τρονκ πέρασε πλάι από το παραβάν, και βλέποντας αυτήν
+την αιτία κι' αυτό το αποτέλεσμα, έδιωξε τον Αγαθούλη από τον πύργο
+με δυνατές κλωτσιές στον πισινό· η Κυνεγόνδη λιποθύμησε· μόλις
+συνήλθε μπατσίστηκε από την κυρία βαρωνέσσα: και όλα έγιναν θλιβερά
+μέσα στο ωραιότερο και ευχαριστότερο παλάτι, που ήταν δυνατό να
+υπάρξη.
+
+
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟ II.
+
+&Τι έπαθε ο Αγαθούλης με τους Βουλγάρους.&
+
+
+
+Ο Αγαθούλης, διωγμένος από τον επίγειο παράδεισο, περπάτησε πολύν
+καιρό χωρίς να ξέρει για πού, κλαίοντας, σηκώνοντας τα μάτια του
+στον ουρανό, στρέφοντας τα συχνά προς τ' ωραιότερο των παλατιών, που
+είχε μέσα του την ωραιότερη από τις βαρωνέσσες. Κοιμήθηκε νηστικός
+μέσα στους αγρούς ανάμεσα σε δυο αυλάκια· το χιόνι έπεφτε σε μεγάλες
+τουλούπες. Ο Αγαθούλης καταμουσκεμένος, εσύρθηκε την άλλη μέρα προς
+την γειτονική πόλη Βαλντμπεργ-κοφφ-τραρμπει-ντικντόρφφ, απένταρος,
+πεθαμένος από πείνα και κούραση. Σταμάτησε θλιβερά στην πόρτα μιας
+ταβέρνας. Δυο άνθρωποι, ντυμένοι γαλάζια, τον παρατήρησαν:
+
+ — Σύντροφε, λέγει ο ένας, να ένας νέος πολύ καλοφκιασμένος και που
+έχει το απαιτούμενο ανάστημα.
+
+Προχώρησαν προς τον Αγαθούλη και τον πήραν να δειπνήση με πολλήν
+ευγένεια.
+
+ — Κύριοι, τους είπε ο Αγαθούλης με γοητευτική μετριοφροσύνη, μου
+κάμνετε πολλή τιμή, μα δεν έχω να πληρώσω το ρεφενέ μου.
+
+ — Α! κύριε, του είπε ο ένας από τους γαλάζιους, οι άνθρωποι του
+δικού σου αναστήματος και της δικιάς σου αξίας δεν πληρώνουν ποτές
+τίποτε. Δεν είσασθε ψηλός πέντε πόδια και πέντε δάχτυλα;
+
+ — Μάλιστα, κύριοι, αυτό είναι το ανάστημά μου, είπε κάμνοντας μίαν
+υπόκλιση.
+
+ — Α! Κύριε, καθήστε στο τραπέζι· όχι μονάχα θα πληρώσουμε για σας,
+μα δε θα δεχτούμε ποτές ένας άνθρωπος σαν και σας να μην έχει
+χρήματα. Οι άνθρωποι είναι κανωμένοι ν' αλληλοβοηθιούνται.
+
+ — Έχετε δίκαιο, είπεν ο Αγαθούλης· αυτό μούλεγε πάντα ο κύριος
+Παγγλώσσης και παρατηρώ καλά, πως όλα είναι άριστα.
+
+Τον παρακάλεσαν να δεχτή λίγα σκούδα. Τα παίρνει και κάνει να δώσει
+απόδειξη, αλλά κείνοι δεν το επιτρέπουν και κάθουνται στο τραπέζι.
+
+ — Δεν αγαπάτε τρυφερά.....;
+
+ — Ω! ναι, απάντησε, αγαπώ τρυφερά τη δεσποινίδα Κυνεγόνδη.
+
+ — Όχι, είπε ο ένας από τους κυρίους, σας ρωτούμε, αν αγαπάτε
+τρυφερά τον βασιλέα των Βουλγάρων.
+
+ — Καθόλου, απάντησε κείνος, γιατί δεν τον είδα ποτέ!
+
+ — Πώς! είναι ο πιο χαριτωμένος από τους βασιλιάδες και πρέπει να
+πιούμε στην υγειά του.
+
+ — Ω! με πολλήν ευχαρίστησι, κύριοι.
+
+Και ήπιε.
+
+ — Αυτό φτάνει, του είπαν, ιδού εσείς στήριγμα, υπερασπιστής, ήρως
+των βουλγάρων! Εκάματε την τύχη σας και εξασφαλίσατε τη δόξα σας.
+
+Του βάζουν αμέσως τα σίδερα στα πόδια και τον πάνε στο σύνταγμα. Τον
+βάζουν να κλίνη δεξιά, αριστερά, να βγάζη την τουφεκόβεργα, να
+ξαναβάζη την τουφεκόβεργα, να πέφτη πρηνηδόν, να πυροβολή, να
+περπατή γρήγορα και του δίνουν τριάντα ξυλιές· την επομένη κάμνει
+την άσκηση του κάπως λιγώτερο άσκημα και τρώει μόνο είκοσι ξυλιές·
+τη μεθεπομένη του δίνουν μόνο δέκα και θεωρείται από τους συντρόφους
+του ως θαύμα.
+
+Ο Αγαθούλης τάχε χάσει και δεν καταλάβαινε καθόλου πως ήτανε ήρωας.
+Ένα ωραίο ανοιξιάτικο πρωί αποφάσισε να πάει να περπατήση,
+βαδίζοντας ολόισα μπροστά του, και πιστεύοντας πως ήτανε προνόμιο
+του ανθρωπίνου γένους, καθώς και του ζωικού, να μεταχειρίζονται τα
+πόδια τους, όπως τους αρέσει. Δεν είχε κάμει δυο λεύγες και να
+τέσσερις άλλοι ήρωες έξ ποδιών ύψους τον πλησιάζουν, τον δένουν και
+τον πάνε σε μια φυλακή. Τον ρωτήσανε δικαστικά τι προτιμούσε
+καλύτερα: να ραβδισθή τριανταέξ φορές από όλο το σύνταγμα ή να δεχθή
+με μιας δώδεκα μολυβένιες σφαίρες στο κρανίο. Μάταια είπε, πως οι
+θελήσεις είναι ελεύθερες και πως δεν ήθελε ούτε τόνα ούτε τάλλο·
+έπρεπε να διαλέξη· αποφάσισε εν ονόματι του θείου δώρου, που
+ονομάζουν ελευθερία, να ραβδισθή τριανταέξ φορές και έφαγε τις δυο.
+Το σύνταγμα είχε δυο χιλιάδες άντρες. Έφαγε λοιπόν τέσσερις χιλιάδες
+ξυλιές, που απ' το σβέρκο ως τον πισινό του ξεγύμνωσαν όλα τα
+ποντίκια και τα νεύρα. Ενώ ετοιμαζόντανε ν' αρχίσουν την τρίτη
+βόλτα, ο Αγαθούλης μη βαστάνοντας πια, ζήτησε ως χάρη να
+ευαρεστηθούν να λάβουν την καλωσύνη να του τινάξουν τα μυαλά· του
+κάμανε αυτό το χατήρι· του δένουν τα μάτια· τον βάζουν να γονατίση.
+Αυτήν τη στιγμή περνά ο βασιλιάς των Βουλγάρων και πληροφορείται το
+έγκλημα του καταδίκου: κι' όπως αυτός ο βασιλιάς ήτανε μεγαλοφυής,
+κατάλαβε, απ' ό,τι του είπεν ο Αγαθούλης, πως ήταν ένας νεαρός
+μεταφυσικός, που αγνοούσε ολότελα τα πράγματα του κόσμου τούτου και
+του έδωσε χάρη με μια καλοκαγαθία, που θα υμνείται σ' όλες τις
+εφημερίδες και σ' όλους τους αιώνες. Ένας γέρος χειρούργος εγιάτρεψε
+τον Αγαθούλη σε τρεις βδομάδες με μαλαχτικά διδαγμένα από το
+Διοσκορίδη. Είχε τώρα λιγάκι δέρμα και μπορούσε να περπατή, όταν ο
+βασιλιάς των Βουλγάρων κήρυξε πόλεμο στο βασιλιά των Αβάρων.
+
+
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟ III.
+
+&Πώς ο Αγαθούλης έφυγε από τους Βουλγάρους και τι απόγινε&
+
+
+
+Τίποτε δεν ήτανε τόσο ωραίο, τόσο ευκίνητο, τόσο καλά συνταγμένο σαν
+τα δυο εχθρικά στρατεύματα. Οι τρομπέτες, τα φλάουτα, τα όμποα, τα
+τούμπανα, τα κανόνια αποτελούσαν μιαν αρμονία, που παρόμοια δεν
+υπήρξε ποτέ στην Κόλαση. Τα κανόνια πρώτα-πρώτα ρίξανε κάτου έξη
+σχεδόν χιλιάδες από κάθε μεριά. Έπειτα τα ομαδικά πυρά απάλλαξαν τον
+καλύτερο των κόσμων από ενιά ως δέκα χιλιάδες κατεργαρέους, που του
+λέρωναν την επιφάνεια. Η ξιφολόγχη έγινε επίσης ο αποχρών λόγος του
+θανάτου μερικών χιλιάδων ανθρώπων. Το όλον μπορούσε πολύ καλά να
+λογαριαστή σε καμιά τριανταριά χιλιάδες ψυχές. Ο Αγαθούλης, που
+έτρεμε σαν φιλοσοφος, κρύφτηκε όσο μπορούσε καλύτερα κατά τη
+διάρκεια αυτού του ηρωικού μακελλιού.
+
+Τέλος, ενώ οι δυο βασιλιάδες έκαναν δοξολογίες, καθένας στο
+στρατόπεδό του αποφάσισε να πάη σ' άλλον τόπο να φιλοσοφή για τις
+αιτίες και τ' αποτελέσματα. Πέρασε πάνω από τους σωρούς των
+σκοτωμένων και κείνων που ξεψυχούσαν κ' έφτασε πρώτα σ' ένα
+γειτονικό χωριό. Ολόκληρο ήτανε στάχτη. Ήταν ένα χωρίο αβαρικό, που
+οι Βούλγαροι τόχαν κάψει, σύμφωνα με τους νομούς του δημοσίου
+δικαίου. Εδώ γέροι κατατρύπιοι από σφαίρες, έβλεπαν να πεθαίνουν οι
+σφαγμένες γυναίκες τους, βαστώντας τα παιδιά τους στα ματωμένα τους
+βυζιά· εκεί κορίτσια ξεκοιλιασμένα, αφού ικανοποίησαν τις φυσικές
+ανάγκες μερικών ηρώων, ξεψυχούσαν· άλλοι μισοκαμμένοι φώναζαν να
+τους αποτελειώσουν σκοτώνοντάς τους. Μυαλά ήτανε σκορπισμένα απάνω
+στη γη πλάι σε κομμένα χέρια και πόδια.
+
+Ο Αγαθούλης τόσκασε όσο μπορούσε γρηγορώτερα σ' ένα άλλο χωριό: αυτό
+ήτανε Βουλγαρικό και οι Άβαροι ήρωες τόχαν περιποιηθή με τον ίδιο
+τρόπο. Ο Αγαθούλης πάντα βαδίζοντας πάνω σε μέλη, που σπάραζαν ή
+ανάμεσα σε ρημάδια, έφτασε τέλος, όξω από το θέατρο του πολέμου,
+έχοντας μερικά τρόφιμα μέσα στο δισάκκι του και μη ξεχνώντας ποτέ τη
+δεσποινίδα Κυνεγόνδη. Τα τρόφιμα του τέλειωσαν γρήγορα, όταν έφτασε
+στην Ολλανδία· αλλ' έχοντας ακουσμένα πως όλος εδώ ο κόσμος ήτανε
+πλούσιος και καλοί χριστιανοί, δεν αμφέβαλλε πως θα τον
+μεταχειριζοντανε τόσο καλά, όσο στον πύργο του κυρίου βαρώνου πριν
+διωχτή για τα ωραία μάτια της δεσποινίδας Κυνεγόνδης.
+
+Ζήτησε ελεημοσύνη από πολλά σοβαρά προσώπατα, μα όλοι του
+απαντούσαν, πως αν εξακολουθούσε να κάμνη αυτό το επάγγελμα, θα τον
+κλείνανε σε κανένα σωφρονιστήριο για να μάθη να δουλεύη.
+
+Απευθύνθηκε κατόπι σ' έναν άνθρωπο, που μόλις είχε πάψη να μιλή
+μόνος μιαν ολόκληρη ώρα περί ευσπλαχνίας μπροστά σε μια μεγάλη
+σύναξη ανθρώπων. Ο ρήτορας αυτός, κυττάζοντάς τον λοξά, του είπε:
+
+ — Τι έρχεστε να κάμετε εδώ. Σας έφερε κανείς καλός σκοπός;
+
+ — Δεν υπάρχει διόλου αποτέλεσμα χωρίς αιτία, απάντησε με
+μετριοφροσύνη ο Αγαθούλης· όλα είναι αλληλένδετα αναγκαστικά και
+κανωμένα για τον καλύτερο σκοπό. Με διώξαν κοντά από τη Δεσποινίδα
+Κυνεγόνδη, πέρασα από ραβδισμούς και πρέπει τώρα να ζητιανεύω το
+ψωμί μου, όσο να μπορέσω να το κερδίζω. Όλ' αυτά δε μπορούσαν να
+συμβούν αλλιώς.
+
+ — Φίλε μου, του είπεν ο ρήτορας και πιστεύεις πως ο Πάπας είναι ο
+Αντίχριστος.
+
+ — Δεν τόχα ως τόρα ακούσει να το λένε, απάντησε ο Αγαθούλης· μα
+είτε είναι είτε δεν είναι, εγώ δεν έχω ψωμί!
+
+ — Δεν είσαι άξιος να το φας, είπεν ο άλλος: Φεύγα, κατεργάρη, άθλιε
+μη με λερώνης με την παρουσία σου.
+
+Η γυναίκα του ρήτορα είχε βγάλει το κεφάλι της στο παράθυρο και
+βλέποντας έναν άνθρωπο, που αμφέβαλλε πως ο Πάπας είναι ο
+Αντίχριστος, τούρριξε στο κεφάλι ένα τσουκάλι γεμάτο. . . . Ω!
+ουρανοί! Σε τι σημείο φτάνει ο θρησκευτικός ζήλος των γυναικών!
+
+Ένας άνθρωπος, που δεν είχε καθόλου βαφτισθή, ένας αγαθός
+αναβαφτιστής, ονομαζόμενος Ιάκωβος, είδε το σκληρό κι' ατιμωτικό
+τρόπο, που μεταχειρίστηκαν έναν αδερφό του, ένα ον δίπουν, άπτερον,
+έμψυχον. Τον επήρε σπίτι του, τον καθάρισε, τούδωσε ψωμί και μπύρα,
+του χάρισε δύο φιορίνια, θέλησε μάλιστα να τον μάθη να δουλεύη στο
+εργοστάσιό του, που έφκιανε περσικά χαλιά στην Ολλανδία. Ο Αγαθούλης
+σχεδόν προσκυνώντας τον αναφώνησε!
+
+ — Ο διδάσκαλος Παγγλώσσης τώπε πολύ σωστά πως όλα είναι άριστα σ'
+αυτό τον κόσμο, γιατί είμαι άπειρα πιο συγκινημένος, με τη δική σας
+υπέρτατη γενναιότητα παρά λυπημένος με τη σκληρότητα αυτού του
+κυρίου με το μαύρο μανδύα και της κυρίας γυναίκας του.
+
+Την άλλη μέρα, περιδιαβάζοντας, συνάντησε ένα ζητιάνο, γεμάτον
+πληγές, με μάτια σβυσμένα, την άκρη της μύτης φαγωμένη, το στόμα
+στραβωμένο, τα δόντια μαύρα, που μιλούσε με το λαρύγγι,
+βασανιζόμενος από ένα σφοδρό βήχα και που σε κάθε του βήξιμο φτυούσε
+κ' ένα δόντι.
+
+
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV.
+
+&Πώς ο Αγαθούλης συνάντησε τον παλιό του δάσκαλο της φιλοσοφίας, τον
+δόχτορα Παγγλώσση και τι απέγινε.&
+
+Ο Αγαθούλης, περισσότερο από συμπάθεια παρά από φρίκη, έδωσε σ'
+αυτόν τον τρομαχτικό ζητιάνο τα δύο φιορίνια, πούχε λάβει από τον
+έντιμο του αναβαφτιστή, τον Ιάκωβο. Το φάνταγμα τον εκύτταξε στα
+μάτια, δάκρυσε και ρίχτηκε στο λαιμό του. Ο Αγαθούλης τρομαγμένος
+πισωδρόμησε.
+
+ — Αλλίμονο! είπεν ο ένας άθλιος στον άλλον άθλιο, δεν αναγνωρίζετε
+πια τον αγαπημένο σας Παγγλώσση;
+
+ — Τι ακούω! Σεις, αγαπημένε μου διδάσκαλε! Σεις σ' αυτά τα φριχτά
+χάλια! Τι συμφορά λοιπόν σας βρήκε; Γιατί δεν είσθε πια στον
+ωραιότερο των πύργων; Τι απέγινε η δεσποινίς Κυνεγόνδη, το
+μαργαριτάρι των κοριτσών, το αριστούργημα της φύσης;
+
+ — Δεν βαστώ πια, είπεν ο Παγγλώσσης.
+
+Ευθύς ο Αγαθούλης τον ωδήγησε στο σταύλο του Αναβαφτιστή, όπου
+τούδωσε να φάγη λιγάκι ψωμί. Κι' όταν ο Παγγλώσσης ανάλαβε,
+
+ — Λοιπόν, τον ξαναρωτά, η Κυνεγόνδη;. . . . .
+
+ — Απέθανε, απάντησεν ο άλλος.
+
+Ο Αγαθούλης στ' άκουσμα αυτής της λέξης λιποθύμησε. Ο φίλος του τον
+ξανάφερε στις αισθήσεις του με λίγο κακό ξίδι, που βρέθηκε κατά τύχη
+μέσα στο σταύλο. Ο Αγαθούλης ξανάνοιξε τα μάτια.
+
+Η Κυνεγόνδη απέθανε! Α! άριστε των κόσμων πού είσαι; Κι' από τι
+αρρώστια πέθανε; Ίσως άραγε γιατί μ' είδε να με διώχνουν από τον
+ωραίον πύργο του κυρίου πατέρα της με δυνατές κλωτσές;
+
+ — Όχι! απάντησε ο Παγγλώσσης. Την ξεκοίλιασαν Βούλγαροι στρατιώται,
+αφού πρώτα την εβίασαν όσο μπορεί να συμβή αυτό σε άνθρωπο. Σπάσανε
+το κεφάλι του κυρίου βαρώνου, που θέλησε να την υπερασπισθή· την
+κυρία βαρωνέσσα την κόψανε κομματάκια κομματάκια· ο αγαπητός μου
+μαθητής έπαθε τα ίδια με την αδελφή του· όσο για τον πύργο, δεν
+έμεινε πείρα σε πείρα, ούτε αποθήκη, ούτε πρόβατο, ούτε πάπια, ούτε
+δένδρο. Όμως εκδικηθήκαμε καλά, γιατί οι Άβαροι κάμανε τα ίδια σε
+μια γειτονική βαρωνεία, που ανήκε σ' έναν Βούλγαρο ευπατρίδη. Πάνω
+σ' αυτή τη διήγησι, ο Αγαθούλης λιποθύμησε άλλη μια φορά. Μα όταν
+συνήλθε και είπε ό,τι έπρεπε να πη, ρώτησε για την αιτία και το
+αποτέλεσμα και για τον αποχρώντα λόγο, που κατάντησε τον Παγγλώση σε
+μια τόσο οιχτρή κατάστασι.
+
+ — Αλλίμονο, είπεν ο άλλος. Είναι ο έρωτας: ο έρωτας ο παρηγορητής
+του ανθρωπίνου γένους, ο διατηρητής του κόσμου, η ψυχή όλων των
+όντων, πόχουν αισθήσεις, ο τρυφερός έρωτας!
+
+ — Αλλίμονο! είπεν ο Αγαθούλης. Τόνε γνώρισα αυτόν τον έρωτα, αυτόν
+το βασιληά των καρδιών, αυτή την ψυχή της ψυχής μας. Ποτές δε μου
+κόστισε περισσότερο απόνα φιλί και είκοσι κλωτσιές στον πισινό. Πώς
+μια τόσο ωραία αιτία μπόρεσε να προκαλέση σε σας ένα τόσο αποτρόπαιο
+αποτέλεσμα;
+
+Ο Παγγλώσσης απάντησε ως εξής:
+
+ — Ω αγαπημένε μου Αγαθούλη· έχεις γνωρίσει την Πακέττα, αυτή την
+νόστιμη ακόλουθο της σεβαστής μας βαρωνέσσας. Γεύτηκα στην αγκάλη
+της τις χαρές του παραδείσου, που μου φέραν αυτά τα δεινά της
+κόλασης, από τα οποία με βλέπετε φαγωμένον. Ήτανε η ίδια μολυσμένη
+κ' ίσως απέθανε απ' αυτά. Η Πακέττα είχε πάρει αυτό το δώρο από έναν
+κορδελιέρο (1) πολύ σοφόν, ο οποίος είχε ανεύρει την πρώτη πηγή του
+κακού· αυτός τόχε πάρει από μια γρηά κόμησσα, που τόχε πάρει απόναν
+αξιωματικό του ιππικού, που το χρεωστούσε σε μια μαρκησία, που τόχε
+πάρει απόναν υπηρέτη, που τόχε πάρει από έναν ιησουίτη, ο οποίος
+όντας δόκιμος, τόχε πάρει απ' ευθείας από έναν σύντροφο του
+Χριστοφόρου Κολόμβου. Όσο για μένα δεν θα το δώσω σε κανένα, γιατί
+πεθαίνω.
+
+ — Ω Παγγλώση, φώναξε ο Αγαθούλης, να μια παράξενη γενεαλογία! Δεν
+ήταν ο διάβολος ο πρώτος σπόρος της;
+
+ — Καθόλου, απάντησε ο μέγας αυτός άνθρωπος. Ήταν ένα πράγμα
+απαραίτητο στον καλύτερο των κόσμων, ένα συστατικό του αναγκαίο,
+γιατί αν ο Κολόμβος δεν άρπαζε σ' ένα νησί της Αμερικής αυτήν την
+αρρώστεια, που φαρμακώνει όλη τη γενεά, που συχνά μάλιστα την
+εμποδίζει ολότελα και που είναι, φανερά, το αντίθετο του μεγάλου
+σκοπού της φύσης, δε θάχαμε ούτε τη σοκολάτα ούτε την κοκκινόμπογια
+της κοχενίλλης. Πρέπει ακόμα να παρατηρήσομε, πως ίσαμε σήμερα, αυτή
+η αρρώστεια είναι ξεχωριστά της δικής μας ηπείρου, όπως οι
+θεολογικοί καυγάδες. Οι Τούρκοι, οι Ινδοί, οι Πέρσες, οι Κινέζοι, οι
+Σιαμαίοι, οι Γιαπωνέζοι δεν την γνωρίζουν ακόμα· αλλ' υπάρχει
+αποχρών λόγος να τη γνωρίσουν κι' αυτοί σε μερικούς αιώνες. Στο
+αναμεταξύ έκαμε θαυμαστή πρόοδο αναμεταξύ μας και πιο πολύ σ' αυτούς
+τους μεγάλους στρατούς, που αποτελούνται από μισθοφόρους, οι οποίοι
+αποφασίζουν για την τύχη των Κρατών. Μπορούμε να βεβαιώσομε, πως,
+όταν τριάντα χιλιάδες άνθρωποι πολεμούν ταχτική μάχη ενάντια σε
+δυνάμεις ισάριθμες, υπάρχουν περίπου είκοσι χιλιάδες σιφιλιδικοί από
+κάθε μέρος.
+
+ — Ιδού τι είναι αξιοθαύμαστο, είπεν ο Αγαθούλης. Αλλά πρέπει να σε
+γιατρέψομε.
+
+ — Και πώς μπορώ; είπε ο Παγγλώσσης. Δεν έχω πεντάρα, φίλε μου, και
+σ' όλη την έχταση αυτής της σφαίρας δε μπορεί κανείς ούτε αφαίμαξη
+να κάνη ούτε μια πλύση, χωρίς να πληρώση κανείς άλλος γι' αυτόν.
+
+Αυτός ο τελευταίος λόγος έκαμε τον Αγαθούλη να πάρη μιαν απόφαση.
+
+Πήγε κ' έπεσε στα πόδια του εκλεκτικού αναβαφτιστή Ιακώβου και του
+ζωγράφισε τόσο συγκινητικά τα χάλια, στα οποία είχε καταντήσει ο
+φίλος του, ώστε ο αγαθός άνθρωπος δε δίστασε να συντρέξη τον δόχτορα
+Παγγλώσση. Και τον εγιάτρεψε μ' έξοδά του. Ο Παγγλώσσης κατά τη
+θεραπεία έχασε μόνο τόνα μάτι και τον' αυτί. Έγραφε καλά κ' ήξερε
+τέλεια την αριθμητική. Ο αναβαφτιστής Ιάκωβος τον έκαμε λογιστή του.
+Μετά από δυο μήνες βρέθηκε στην ανάγκη να πάη στη Λισσαβώνα για
+υποθέσεις του εμπορικές και πήρε μέσα στο πλοίο του τους δυο
+φιλοσόφους. Ο Παγγλώσσης του εξήγησε, πως όλα ήταν όσο δεν μπορούσε
+καλύτερα. Ο Ιάκωβος δεν είχε την ίδια γνώμη.
+
+ — Πρέπει, έλεγεν, οι άνθρωποι νάχουν διαφθείρη τη φύση, γιατί δεν
+γεννήθηκαν λύκοι κ' έγειναν λύκοι. Ο Θεός δεν τους έδωσε ούτε
+κανόνια των εικοσιτεσσάρων, ούτε μπαγιοννέτες, κ' έφκιασαν
+μπαγιονέτες και κανόνια για να αλληλοσκοτώνονται. Θα μπορούσα να
+λογαριάσω ακόμα τις χρεωκοπίες και τη Δικαιοσύνη, που κατάσχει τις
+περιουσίες των χρεωκόπων για να κλέψη τους δανειστές.
+
+ — Όλ' αυτά ήσαν απαραίτητα, απαντούσε ο μονόφθαλμος δόχτορας, και
+οι ατομικές δυστυχίες κάμνουν την καθολική ευτυχία· σε τρόπο, που
+όσο υπάρχουν περισσότερες ατομικές δυστυχίες, τόσο περισσότερο το
+σύνολο είναι καλύτερα.
+
+Ενώ συζητούσαν ο ουρανός σκοτείνιασε, οι άνεμοι φύσηξαν από τα
+τέσσερα σημεία τουρανού και το καράβι τόπιασε η τρομερώτερη τρικυμία
+μπροστά στο λιμάνι της Λισσαβώνας.
+
+
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟ V.
+
+&Τρικυμία, ναυάγιο, σεισμός και τι απέγινε ο δόχτορας Παγγλώσσης, ο
+Αγαθούλης και ο αναβαφτιστής Ιάκωβος.&
+
+
+
+Οι μισοί επιβάτες άρρωστοι, ξεψυχώντας απ' αυτές τις ανυπόφορες
+αγωνίες, που το κούνημα του καραβιού προξενεί στα νεύρα και σ' όλα
+τα υγρά του σώματος, που ταράζονται σε αντίθετες διευθύνσεις, δεν
+είχαν ούτε καν τη δύναμη ν' ανησυχήσουν για τον κίνδυνο. Οι άλλοι
+μισοί ξεφωνούσαν και προσευχόντανε. Τα πανιά ήτανε σκισμένα, τα
+κατάρτια σπασμένα, το καράβι ανοιγμένο. Σάλευε όποιος μπορούσε,
+κανείς δε συνενοούτανε, κανένας δεν κυβερνούσε. Ο αναβαπτιστής
+βοηθούσε λιγάκι στην κυβέρνησι του καραβιού· ήτανε πάνω στη γέφυρα:
+ένας ναύτης θυμωμένος τόνε χτυπά απότομα και τον ξαπλώνει στα
+σανίδια: Αλλ' από το χτύπημα, που τούδωσε, τινάχτηκε κι' ο ίδιος
+τόσο δυνατά, πούπεσε έξω από το καράβι με το κεφάλι κάτω. Έμενε κει
+κρεμασμένος και γαντζωμένος από ένα κομμάτι σπασμένου καταρτιού. Ο
+αγαθός Ιάκωβος τρέχει να τον βοηθήση, τον βαστάει να ξανανέβη, αλλ'
+από την προσπάθεια, που κάμνει, γλυστράει και πέφτει στη θάλασσα
+μπροστά στα μάτια του ναύτη, που τον αφήνει να χαθή χωρίς να γυρίση
+να τον ιδή. Ο Αγαθούλης πλησιάζει, βλέπει τον ευεργέτη του που
+ξαναφαίνεται μια στιγμή και που βυθίζεται για πάντα. Θέλει να ριχτή
+στη θαλασσα· ο φιλόσοφος Παγγλώσσης τον εμποδίζει, αποδείχνωντάς
+του, πως ο κόρφος της Λισσαβώνας κατασκευάσθηκε επίτηδες για να
+πνιγή σ' αυτόν ο αναβαφτιστής. Ενώ το απόδειχνε à priori, το καράβι
+ανοίγει στη μέση κι' όλοι χάνονται εξόν από τον Παγγλώσση, τον
+Αγαθούλη και αυτόν τον βάναυσο ναύτη, πούχε πνίξη τον ενάρετο
+αναβαφτιστή· ο κατεργάρης κολύμπησε πετιχυμένα ως την παραλία όπου ο
+Παγγλώσσης και ο Αγαθούλης είχαν φτάσει πάνω σε μια σανίδα.
+
+Όταν συνήλθαν λιγάκι βάδισαν προς τη Λισσαβώνα· τους έμειναν ολίγα
+χρήματα, με τα οποία έλπιζαν να γλυτώσουν από την πείνα, αφού
+γλύτωσαν από την τρικυμία.
+
+Μόλις επάτησαν το πόδι τους στην πόλη, κλαίοντας το θάνατο του
+ευεργέτη τους, και νοιώθουν να τρέμει η γης κάτου από τα πόδια τους.
+Η θάλασσα υψώνεται βράζοντας μέσα στο λιμάνι και σπάζει τα
+αγκυροβολημένα καΐκια. Φλογοστρόβιλοι με στάχτες σκεπάζουν τους
+δρόμους και τις δημόσιες πλατείες. Τα σπίτια γκρεμίζονται, οι στέγες
+αναποδογυρίζονται πάνω στα θεμέλια, τα θεμέλια σκορπίζονται. Τριάντα
+χιλιάδες κάτοικοι κάθε ηλικίας και κάθε γένους πλακωθήκαν κάτου από
+τα ερείπια. Ο ναύτης έλεγε σφυρίζοντας και βλασφημώντας:
+
+ — Κάτι θα βγάλουμε δω πέρα.
+
+ — Ποιος είναι ο αποχρών λόγος αυτού του φαινομένου; έλεγεν ο
+Παγγλώσσης.
+
+ — Να! η τελευταία μέρα του κόσμου, φώναξε ο Αγαθούλης.
+
+Ο ναύτης τρέχει αβάσταχτος μέσα στα χαλάσματα, αντιμετωπίζει το
+θάνατο για ναύρη χρήματα, βρίσκει, τα παίρνει, μεθά, κι' αφού
+κοιμήθηκε για να χωνέψει το κρασί, αγοράζει την εύνοια της πρώτης
+καλόβολης κοπέλλας, που συναντά πάνω στα ερείπια των γκρεμισμένων
+σπιτιών κι' ανάμεσα στους πεθαμένους και σ' αυτούς που ξεψυχούσαν. Ο
+Παγγλώσσης ωστόσο τόνε τραβούσε από το μανίκι:
+
+ — Φίλε μου, τούλεγε, αυτό δεν είναι σωστό. Παραβαίνετε την
+παγκόσμια λογική, ξοδεύετε άσκημα τον καιρό σας.
+
+ — Ξεροκέφαλο, του απάντησε ο άλλος· είμαι ναύτης γεννημένος στην
+Παλαβία· πάτησα τέσσερις φορές πάνω στον εσταυρωμένο σε τέσσερά μου
+ταξείδια στην Ιαπωνία· βρήκες τον άνθρωπό σου με την παγκόσμιά σου
+λογική!
+
+Μερικά κομμάτια πέτρας πλήγωσαν τον Αγαθούλη· που ξαπλωμένος στο
+δρόμο και σκεπασμένος από χαλάσματα, έλεγε στον Παγγλώσση:
+
+ — Αλλίμονο! βρε μου λιγάκι κρασί και λάδι· πεθαίνω.
+
+ — Αυτός ο σεισμός δεν είναι κάτι νέο, απάντησε ο Παγγλώσσης. Η πόλη
+της Λίμας δοκίμασε τα ίδια τινάγματα πέρσυ στην Αμερική. Ίδιες
+αιτίες, ίδια αποτελέσματα. Υπάρχει ασφαλώς ένα μακρύ στρώμα θειάφι
+κάτου από τη γης από τη Λίμα ως τη Λισσαβώνα.
+
+ — Τίποτε δεν είναι πιθανώτερο απ' αυτό. Όμως, για το θεό, λίγο λάδι
+και κρασί.
+
+ — Πώς πιθανό; απάντησε ο φιλόσοφος. Υποστηρίζω, πως το πράγμα είναι
+αποδειγμένο
+
+Ο Αγαθούλης έχασε τις αισθήσεις του κι' ο Παγγλώσσης τούφερε λιγάκι
+νερό από μια γειτονική βρύση.
+
+Την άλλη μέρα, αφού βρήκαν μερικά φαγώσιμα, γλυστρώντας ανάμεσα στα
+χαλάσματα, αναστήλωσαν λιγάκι τις δυνάμεις των. Έπειτα βοηθήσανε
+μαζί με τους άλλους στο φρόντισμα εκείνων, που γλύτωσαν από το
+θάνατο. Μερικοί κάτοικοι, που τους είχαν βοηθήση, τους δώσαν ένα
+τόσο ωραίο δείπνο, όσο είναι δυνατό μέσα σε τέτοια καταστροφή. Είναι
+αλήθεια, πως ήτανε λιγάκι θλιβερό· γιατί οι συμπότες βρέχαν το ψωμί
+τους με δάκρυα. Αλλ' ο Παγγλώσσης τους παρηγόρησε, βεβαιώνοντάς
+τους, πως τα πράγματα δε μπορούσαν να γίνουν αλλιώς. Γιατί έλεγε,
+όλ' αυτά είναι όσο μπορούνε καλύτερα· γιατί αν υπάρχη ένα ηφαίστειο
+στη Λισσαβώνα, αυτό δε μπορούσε νάναι αλλού γιατί είναι αδύνατο τα
+πράγματα να μην είναι κει που είναι· γιατί όλα είναι καλά.
+
+Ένας κοντός άνθρωπος, μαύρος, που σχετιζότανε με την Ιερή Εξέταση,
+καθισμένος πλάι του, έλαβε ευγενικά το λόγο και είπε!
+
+ — Είναι φανερό, πως ο κύριος δεν πιστεύει στο προπατορικό αμάρτημα·
+γιατί αν όλα είναι άριστα, τότε δεν υπάρχει ούτε αμάρτημα ούτε
+τιμωρία.
+
+ — Ζητώ πολύ ταπεινά συγγνώμη από την εξοχότητά σας, απάντησε ο
+Παγγλώσσης πολύ ευγενικώτερα. Η πτώση του ανθρώπου και η κατάρα του
+Θεού μπαίνουν αναγκαστικά μέσα στον άριστο των κόσμων.
+
+ — Ο κύριος δεν πιστεύει λοιπόν στην ελευθερία; είπε ο μαύρος
+άνθρωπος
+
+ — Η εξοχότητά σας θα με συγχωρήση, είπε ο Παγγλώσσης. Η ελευθερία
+μπορεί να συνυπάρχη με την απόλυτη αναγκαιότητα, γιατί ήτανε
+αναγκαίο νάμαστε ελεύθεροι. Γιατί επί τέλους η ετεραρχική θέλησις,
+. . .
+
+Ο Παγγλώσσης δεν πρόφθασε να τελειώση τη φράση, όταν ο μαύρος
+άνθρωπος έκαμε ένα σημάδι στον ακόλουθό του, που του σερβίριζε κρασί
+του Πορτό ή του Οπόρτο.
+
+
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟ VI.
+
+&Πώς έκαμαν ένα ωραίο άουτο-ντα-φε για να σταματήσουν οι σεισμοί και
+πώς ο Αγαθούλης εμαστιγώθηκε&
+
+
+
+Μετά το σεισμό, πούχε γκρεμίσει τα τρία τέταρτα της Λισσαβώνας, οι
+σοφοί του τόπου δεν μπόρεσαν να βρουν άλλο μέσο πιο αποτελεσματικό
+για να προλάβουν την τέλεια καταστροφή από το να δώσουν στο λαό ένα
+ωραίο άουτο-ντα-φε. Είχεν αποφασισθή από το Πανεπιστήμιο της
+Κοΐμπρας, πως το θέαμα μερικών ανθρώπων ψημένων με σιγανή φωτιά σε
+μεγάλη επίσημη τελετή, είναι ένα αλάνθαστο μυστικό για να εμποδίσουν
+τη γης να τρέμη.
+
+Πιάσαν λοιπόν έναν Βισκαϊανό, γιατί είχε παντρεφτή τη νουνά του και
+δυο Πορτογάλους, οι οποίοι τρώγοντας ένα κοτόπουλο, πέταξαν το λαρδί
+του. Προ μικρού είχαν δέσει, μετά το δείπνο, τον δόχτορα Παγγλώσση
+και τον μαθητή του τον αφελή, τον ένα γιατί μίλησε και τον άλλο
+γιατί άκουσε με ύφος επιδοκιμαστικό. Και τους δυο τους βάλανε
+χωριστά μέσα σε κάτι διαμερίσματα υπέροχης δροσερότητος, μέσα στα
+οποία ποτέ κανείς δεν μπορούσε να ενοχληθή από τον ήλιο.
+
+Μετά οχτώ μέρες τους ντύσανε και τους δυο με ένα κίτρινο ράσο και
+στόλισαν το κεφάλι τους με μια μίτρα από καρτόνι: η μίτρα και το
+ράσο του Αγαθούλη είχε ζωγραφισμένες φλόγες ανάποδες και διαβόλους
+χωρίς ουρά και νύχια· οι διάβολοι όμως του Παγγλώση είχαν και ουρά
+και νύχια και οι φλόγες ήσαν όρθιες. Εβάδισαν, έτσι ντυμένοι σα σε
+λιτανεία κι άκουσαν ένα λόγο πολύ παθητικό, ακολουθημένον από μιαν
+ωραία ψαλμουδιά με ίσα.
+
+Ενώ ετραγουδούσαν μαστίγωναν τον Αγαθούλη στον πισινό με ρυθμό· το
+Βισκαϊανό και τους δύο Πορτογάλους, που δε θελήσανε να φάνε λίπος,
+τους κόψανε και τον Παγγλώση τον κρεμάσανε, αν και αυτό δεν ήτανε
+συνήθεια. Την ίδια μέρα έγινε νέος σεισμός με τρομαχτικούς κρότους.
+
+Ο Αγαθούλης τρομαγμένος, απομονωμένος, απελπισμένος, όλος τρέμοντας,
+έλεγε μέσα του!
+
+ — Εάν αυτός είναι ο καλύτερος των κόσμων, τότε τι είναι οι άλλοι;
+Πάλι καλά, που μόνο με μαστίγωσαν. Το ίδιο έπαθα στους Βουλγάρους.
+Αλλ' ω αγαπημένε μου Παγγλώσση! Μεγαλύτερε των φιλοσόφων, έπρεπε να
+σε ιδώ κρεμασμένον χωρίς να ξέρω γιατί! Ω αγαπημένε μου αναβαφτιστή!
+άριστε των ανθρώπων, έπρεπε να σε ιδώ να πνίγεσαι μέσα στο λιμάνι!
+Ω! δεσποινίδα Κυνεγόνδη, μαργαριτάρι των παρθένων, έπρεπε να σου
+έχουν σκίση την κοιλιά!
+
+Ξεκίνησε λοιπόν μόλις στεκάμενος στα πόδια του, αφού του βγάλαν
+λόγο, τόνε μαστίγωσαν του δώσαν άφεση αμαρτιών και ευλογία, όταν μια
+γρηά τον εζύγωσε και τούπε:
+
+ — Παιδί μου, λάβε θάρρος, ακολούθα με.
+
+
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟ VII.
+
+&Πώς μία γρηά φρόντισε για τον Αγαθούλη και πώς ξανάβρε κείνην, που
+αγαπούσε&
+
+
+
+Ο Αγαθούλης δεν πήρε καθόλου θάρρος, ακολούθησε όμως τη γρηά μέσα σ'
+ένα χαμόσπιτο. Τούδωσε ένα βάζο με αλοιφή να τριφτή, τον άφησε να
+φάγη και να πιή· τούδειξε ένα κρεββατάκι αρκετά καθαρό και κοντά στο
+κρεββάτι ένα κοστούμι ρούχα.
+
+ — Φάτε, πιέτε, κοιμηθήτε, του είπε, και η παναγία της Ατόσσας, και
+ο αφέντης μας ο Άης-Αντώνης της Πάδοβας, και ο αφέντης μας ο Άγιος
+Ιάκωβος της Κομποστέλλας ας σας προστατέψουν. Θα ξανάρθω αύριο.
+
+Ο Αγαθούλης πάντα απορώντας για τα όσα είδε, όσα υπέφερε, και ακόμα
+περισσότερο για το σπλάχνος της γρηάς, θέλησε να της φιλήση το χέρι.
+
+ — Δεν είναι το δικό μου χέρι που πρέπει να φιλήσετε, του είπε. Θα
+ξανάρθω αύριο. Τριφτήτε με την αλοιφή, φάτε, κοιμηθήτε.
+
+Ο Αγαθούλης, παρ' όλα του τα βάσανα, έφαγε και κοιμήθηκε. Το πρωί η
+γρηά τούφερε το πρόγευμά του, ξέτασε τη ράχη του, την έτριψε η ίδια
+με μιαν άλλη αλοιφή· τούφερε κατόπι να γευματίση και το βράδι
+ξαναγύρισε και τούφερε να δειπνήση. Την μεθαυριανή μέρα τούκαμε τις
+ίδιες περιποιήσεις.
+
+ — Ποιά είστε, τη ρωτούσε πάντα ο Αγαθούλης. Ποιος σας έδωσε τόση
+κωλωσύνη; Πώς μπορώ να σας το ανταποδώσω;
+
+Η αγαθή γριά δεν απαντούσε τίποτε. Το βράδυ ξανάρθε χωρίς να του
+φέρη να δειπνήση.
+
+ — Ελάτε μαζί μου, του λέγει και μη βγάζετε τσιμουδιά.
+
+Τον παίρνει από το μπράτσο και βαδίζει μαζί του στην εξοχή ως ένα
+τέταρτο της λεύγας. Φτάνουν σ' ένα σπίτι μοναχικό τριγυρισμένο από
+κήπους και κανάλια.
+
+Η γριά χτυπά μια μικρή θύρα. Ανοίγουν. Οδηγεί τον Αγαθούλη από μια
+σκάλα κρυφή σε μια χρυσή σάλλα, τον αφήνει πάνω σ' έναν καναπέ από
+πολύχρωμο μεταξόπανο, κλει την πόρτα και φεύγει. Ο Αγαθούλης νόμιζε,
+πως ονειρευότανε και του φαινόταν η όλη του προτητερινή ζωή ένα
+όνειρο θανατερό και η τωρινή στιγμή ένα όνειρο γλυκό.
+
+Η γριά ξαναφάνηκε σε λίγο. Κρατούσε με κόπο από το μπράτσο μια
+γυναίκα, που έτρεμε, πούχε ανάστημα μεγαλόπρεπο, κ' έλαμπε ολόκληρη
+μέσα σε πετράδια κ' ήτανε σκεπασμένη μ' έναν πέπλο.
+
+ — Τραβήχτε αυτόν τον πέπλο, είπε η γριά στον Αγαθούλη.
+
+Ο νέος πλησιάζει· σηκώνει τον πέπλο με φοβισμένο χέρι. Τι στιγμή! Τι
+ξάφνισμα! Νομίζει πως βλέπει τη δεσποινίδα Κυνεγόνδη. Τη βλέπει
+πραγματικά, ήταν η ίδια. Οι δυνάμεις του παραλυούνε, δε μπορεί να
+προφέρη λέξη, πέφτει στα πόδια της. Η Κυνεγόνδη πέφτει πάνω στον
+καναπέ. Η γριά τους χύνει μυρωδιές, αναλαβαίνουν τις αισθήσεις τους,
+ομιλούν: στην αρχή λένε λέξεις κομμένες, ερωτήσεις κι' απαντήσεις
+διασταυρούμενες, στενάζουνε, κλαίνε, ξωφωνίζουν. Η γριά τους
+συμβουλεύει να κάμνουν λιγώτερο θόρυβο και τους αφήνει μόνους.
+
+ — Πώς! Είστε σεις; της λέγει ο Αγαθούλης· ζήτε! Σας ξαναβρίσκω στην
+Πορτογαλλία! Δε σας εβίασαν λοιπόν; Δε σας ξεκοιλιάσανε, όπως με
+βεβαίωσε ο φιλόσοφος Παγγλώσσης;
+
+ — Ναι, είπε η ωραία Κυναιγόνδη· αλλά δεν πεθαίνει κανείς πάντα απ'
+αυτά τα δυο δυστυχήματα.
+
+ — Αλλ' ο μπαμπάς σας και η μαμά σας σκοτωθήκανε;
+
+ — Αυτό είναι πάρα πολύ αληθινό, είπε η Κυνεγόνδη κλαίοντας.
+
+ — Κι' ο αδερφός σας;
+
+ — Τον αδερφό μου τον σκοτώσαν επίσης.
+
+ — Και γιατί βρίσκεστε στην Πορτογαλλία; Και πώς μάθατε, πως ήμουνα
+κ' εγώ εδώ; Και με τι παράξενη σύμπτωση με φέρατε σ' αυτό το σπίτι;
+
+ — Θα σας τα πω όλ' αυτά, απάντησε η κυρία, μα πρέπει προτύτερα να
+μου διηγηθήτε ό,τι σας συνέβη μετά απ' το αθώο εκείνο φίλημα, που
+μου δώσατε, και τις κλωτσιές που λάβατε.
+
+Ο Αγαθούλης υπάκουσε με βαθύτατο σεβασμό. Και, αν και κουρασμένος,
+αν και η φωνή του ήταν αδύνατη κ' έτρεμε, αν και η ραχοκοκαλιά του
+πονούσε ακόμα λίγο, της διηγήθηκε με τον πιο απροσποίητο τρόπο ό,τι
+του συνέβη από τη στιγμή του αποχωρισμού τους. Η Κυνεγόνδη ύψωνε τα
+μάτια στον ουρανό. Έκλαψε για το θάνατο του αγαθού αναβαφτιστή
+Ιακώβου· και κατόπι μίλησε ως εξής στον Αγαθούλη, που δεν έχανε λέξη
+και την κατάτρωγε με τα μάτια του.
+
+
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟ VIII.
+
+&Ιστορία της Κυνεγόνδης&
+
+
+
+Ήμουνα στο κρεββάτι μου και κοιμόμουνα βαθυά, όταν ευδόκησεν ο
+ουρανός να στείλη τους Βουλγάρους στον ωραίο μας πύργο του Τούντερ-
+τεν-τρονκ. Σφάξανε τον πατέρα μου και τον αδελφό μου και κάμανε τη
+μητέρα μου κομματάκια. Ένας ψηλός βούλγαρος έξη ποδιών, βλέποντας,
+πως σ' αυτό το θέαμα έχασα τις αισθήσεις μου, άρχισε να με βιάζη.
+Αυτό με συνέφερε, ανάλαβα τις αισθήσεις μου, πάλαιψα, δάγκασα,
+γρατσούνισα, ήθελα να βγάλω τα μάτια αυτού του χοντροβούργαρου, μη
+ξέροντας, πως ό,τι συνέβαινε μέσα στον πύργο του πατέρα ήταν ένα
+πράγμα συνειθισμένο. Ο αγριάθρωπος μούδωσε μια μαχαιριά στο αριστερό
+μέρος της κοιλιάς, που έχω ακόμη το σημάδι.
+
+ — Αλλοίμονο! Ελπίζω να το ιδώ, είπεν ο απλοϊκός Αγαθούλης,
+
+ — Θα το ιδήτε, είπεν η Κυνεγόνδη. Αλλ' ας εξακολουθήσομε.
+
+ — Εξακολουθήστε, είπε ο Αγαθούλης.
+
+Ξαναπήρε το νήμα της διήγησής της.
+
+ — Τότες ένας Βούλγαρος αξιωματικός μπαίνει. Με βλέπει μέσα στα
+αίματα, αλλ' ο στρατιώτης δεν ταράζεται. Ο αξιωματικός θυμώνει για
+την έλλειψη σεβασμού, που τούδειχνε αυτός ο χτηνώδης στρατιώτης και
+τον σκοτώνει απάνω μου. Ύστερα βάζει να μ' επιδέσουν και με φέρνει
+αιχμάλωτο στη σκηνή του. Εκεί έπλενα τα λίγα πουκάμισα, που είχε,
+του μαγείρευα· μ' εύρισκε πολύ νόστιμη, πρέπει να το ομολογήσω, και
+δε θ' αρνηθώ, πως ήτανε κι' αυτός πολύ καλοφκιασμένος κ' είχε το
+δέρμα λευκό κ' απαλό. Αλλ' έξω απ' αυτά, λίγο πνεύμα, λίγη
+φιλοσοφία. Φαινότανε καλά, πως δεν είχε μορφωθή από τον δόχτορα
+Παγγλώση, Στο τέλος των τριών μηνών, αφού έχασε τα χρήματά του κι'
+αφού με χόρτασε, με πούλησε σ' έναν Εβραίο ονομαζόμενο δον Ισσάχαρ,
+που εμπορευότανε στην Ολλανδία και στην Πορτογαλλία και που αγαπούσε
+με πάθος τις γυναίκες. Αυτός ο Εβραίος αφοσιώθηκε πολύ σε μένα, αλλά
+δεν κατώρθωσε να με νικήση. Του αντιστάθηκα καλύτερα απ' ότι στο
+Βούλγαρο στρατιώτη. Ένα έντιμο πρόσωπο μπορεί να βιαστή μια φορά, μα
+η αρετή του δε χάνεται. Ο Εβραίος για να με δαμάση, μ' έφερε σ' αυτό
+το εξοχικό σπίτι, που βλέπετε. Πίστευα ως τώρα, πως δεν υπήρχε
+τίποτε στη γη τόσο ωραίο σαν τον πύργο του Τούντερ-τεν-τρονκ: είχα
+απατηθεί.
+
+Ο μέγας Ιεροξεταστής με παρατήρησε μια μέρα στη λειτουργία. Με
+κύτταξε πολύ με τα γυαλιά του και μου παράγγειλε, πως είχε να μου
+μιλήση για πολύ μυστικές υποθέσεις. Με ωδήγησε στο παλάτι του· του
+είπα την καταγωγή μου μού παράστησε, πόσο ήτανε κατώτερο της τάξης
+μου ν' ανήκω σ' έναν Ισραηλίτη. Πρότεινε από μέρος μου στον δον
+Ισσάχαρ να με παραχωρήση στο σεβασμιώτατο. Ο δον Ισσάχαρ, που είναι
+ο τραπεζίτης της αυλής κι' άνθρωπος μεγάλης υπόληψης δε δέχτηκε να
+κάμη τίποτε. Ο Ιερεξεταστής τον απείλησε μ' ένα άουτο-ντα-φε. Τέλος
+ο Εβραίος μου φοβισμένος έκλεισε μια συμφωνία κατά την οποία το
+σπίτι κ' εγώ θ' ανήκαμε και στους δυο από κοινού. Ο Εβραίος θάχε για
+τον εαυτό του τις Δευτέρες, τις Τετάρτες και τα Σάββατα και ο
+Ιερεξεταστής τις άλλες μέρες της βδομάδας. Είναι έξη μήνες τώρα, που
+βαστάει αυτή η σύμβαση· αλλ' όχι και χωρίς καυγάδες, γιατί συχνά δε
+μπορούνε να ορίσουν, αν η νύχτα του Σαββάτου ανήκει στον παλαιό η
+στο νέο νόμο! Όσο για μένα αντιστάθηκα ως τώρα και στους δυο· και
+νομίζω πως γι' αυτό το λόγο με αγαπούνε πάντα.
+
+Τέλος για ν' απομακρύνουν τη συφορά των σεισμών και για να φοβίσουν
+τον δον Ισσάχαρ, ευαρεστήθηκε ο σεβασμιώτατος Ιεροξεταστής να τελέση
+ένα άουτο-ντα-φε. Μου έκαμε την τιμή να με καλέση. Με βάλανε σε πολύ
+καλή θέση. Προσφέρανε στις κυρίες αναψυχτικά μεταξύ της λειτουργίας
+και της εκτέλεσης. Μ' έπιασε, αληθινά, φρίκη βλέποντας να καίνε
+αυτούς τους δυο Ιουδαίους κι' αυτό το χρηστό Βισκαϊανό, πούχε
+παντρεφτή τη νουνά του. Αλλά ποια ήταν η έκπληξή μου, ο τρόμος μου,
+η ταραχή μου, σαν είδα μέσα σ' ένα κίτρινο ράσο και κάτου από μια
+μίτρα κάποιον, που έμοιαζε του Παγγλώσση. Έτριβα τα μάτια μου,
+έβλεπα προσεχτικά, είδα να τον κρεμούν· έπεσα λιπόθυμη. Μόλις
+συνήρθα, είδα εσάς γυμνωμένον τσιτσίδι. Αυτό ήτανε το αποκορύφωμα
+της φρίκης, του τρόμου, του πόνου της απελπισίας. Θα σας πω αληθινά,
+πως το δέρμα σας είναι πολύ πιο λευκό και πιο ρόδινο από του
+βουλγάρου αξιωματικού. Αυτή η θέα διπλασίασε όλα τα αισθήματα, που
+με καταπιέζανε, που με κατατρώγαν. Φώναξα, θέλησα να πω: Σταθήτε,
+βάρβαροι! Μα η φωνή μου πνίγηκε και τα λόγια μου θάταν ανώφελα. Αφού
+σας μαστιγώσανε καλά: πως συμβαίνει, έλεγα, ο αγαπητός Αγαθούλης κι'
+ο σοφός Παγγλώσσης να βρίσκονται στη Λισσαβώνα, ο ένας για να φάγη
+εκατό καμουτσικιές κι' ο άλλος να κρεμαστή κατά διαταγή του
+σεβασμιώτατου Ιεροξεταστή, του οποίου είμαι η ερωμένη; Ο Παγγλώσσης
+λοιπόν μ' είχε πολύ σκληρά απατήσει, όταν μούλεγε, πως όλα είναι
+άριστα στον κόσμο.
+
+Ταραγμένη, τρομαγμένη, άλλοτες έξω φρενών κι' άλλοτε έτοιμη να
+πεθάνω από αδυναμία, είχα το κεφάλι μου γεμάτο από τη σφαγή του
+πατέρα μου, της μητέρας μου, του αδερφού μου, γεμάτο από το θράσος
+του βούλγαρου παλιοστρατιώτη, από τη μαχαιριά, που μούδωσε, από τη
+σκλαβιά μου, από το επάγγελμά μου της μαγείρισσας, από τον Βούλγαρο
+αξιωματικό μου, από τον άθλιό μου δον Ισσάχαρ, από το σιχαμερό μου
+Ιεροξεταστή, από το κρέμασμα του δόχτορα Παγγλώσση, από το μεγάλο
+αυτό miswerer το μουρμουριστό ενώ σας μαστιγώνανε, και προ πάντων
+από το φιλί, που σας έδωσα πίσω από το παραβάν την ημέρα, που σας
+είχα δει για τελευταία φορά. Δόξασα το θεό, που σας ξανάφερνε σε
+μένα ύστερ' από τόσες δοκιμασίες. Σύστησα στη γριά μου να σας
+περιποιηθή και να σας φέρη εδώ, μόλις θα ήτανε δυνατό. Έκαμε πολύ
+καλά την παραγγελία μου. Απόλαυσα την ανέκφραστη χαρά να σας
+ξαναϊδώ, να σας ακούσω, να σας μιλήσω. Πρέπει να πεινάτε πολύ· έχω
+μεγάλη όρεξη, ας αρχίσουμε από το φαγητό.
+
+Να τους λοιπόν καθισμένοι οι δυο τους στο τραπέζι.! Και μετά το
+δείπνο ξανακάθονται στον ωραίο καναπέ, για τον οποίο μιλήσαμε
+παραπάνω. Ενώ ήσαν εκεί, ιδού φτάνει ο σινιόρ δον Ισσάχαρ, ο ένας
+από τους κυρίους του σπιτιού! Ήτανε Σάββατο. Ερχότανε να εξασκήση τα
+δικαιώματά του και να εκφράση το μεγάλο του έρωτα.
+
+
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟ IX.
+
+&Τι συνέβη στην Κυνεγόνδη, στον Αγαθούλη, στο μέγαν Ιεροξεταστή και
+στον Εβραίο.&
+
+
+
+Αυτός ο Ισσάχαρ ήταν ο πιο χολερικός Εβραίος, που υπήρξε στη φυλή
+του Ισραήλ από την εποχή της αιχμαλωσίας της Βαβυλώνας.
+
+ — Πώς! είπε· σκύλλε Γαλιλαίε, δε μας φτάνει ο Κύριος Ιεροξεταστής;
+Πρέπει κι' αυτός ο κανάγιας να κάμνη μαζί μου μοιρασά;
+
+Λέγοντας τούτα τραβά ένα μακρύ μαχαίρι, που τόχε πάντα μαζί του και
+νομίζοντας, πως ο αντίπαλος του ήταν άοπλος, ρίχνεται πάνω του. Αλλ'
+ο αγαθός μας Βεστφαλιανός είχε πάρει ένα ωραίο σπαθί από τη γριά
+μαζί με το κοστούμι. Τραβάει το σπαθί του, αν και ήταν άνθρωπος
+μαλακός, και σου ξαπλώνει τον Ισραηλίτη ξερόν πάνω στις πλάκες, στα
+πόδια της ωραίας Κυνεγόνδης.
+
+ — Παναγία Παρθένε! φώναξεν εκείνη, τι θα κάνομε τώρα; Ένας άνθρωπος
+σκοτωμένος σπίτι μου! Αν η δικαιοσύνη έρθη, ήμαστε χαμένοι.
+
+ — Εάν δεν είχαν κρεμάσει τον Παγγλώσση, είπεν ο Αγαθούλης, θα μας
+έδινε καλή συμβουλή σ' αυτή μας την απόγνωση, γιατί τανε μέγας
+φιλόσοφος. Τώρα που λείπει, ας συμβουλευτούμε τη γριά.
+
+Ήτανε πολύ μυαλωμένη κι άρχισε να λέγη τη γνώμη της, όταν μια άλλη
+θύρα ανοίγει. Ήτανε μια μετά τα μεσάνυχτα, άρχιζε η Κυριακή. Αυτή η
+μέρα ανήκε στο σεβασμιώτατο Ιεροξεταστή. Μπαίνει και βλέπει το
+μαστιγωμένον Αγαθούλη με το σπαθί στο χέρι, έναν σκοτωμένον χάμου,
+τη Κυνεγόνδη ξώφρενη και τη γριά δίνοντας συμβουλές.
+
+Ιδού τι συνέβη αυτή τη στιγμή μέσα στην ψυχή του Αγαθούλη και πώς
+σκέφτηκε: Εάν ο άγιος άνθρωπος καλέση βοήθεια, θα με κάψη ασφαλώς
+στη φωτιά και μπορεί να κάνη το ίδιο και στην Κυνεγόνδη. Μ' έχει
+μαστιγώσει ανελέητα· είναι ο αντίπαλός μου· άρχισα τώρα να σκοτώνω·
+δεν υπάρχει καιρός για δισταγμούς.
+
+Αυτές οι σκέψεις υπήρξαν καθαρές και γρήγορες· και δίχως να δώση
+καιρό στον Ιεροξεταστή να συνέρθη από την έκπληξή του, τον τρυπά
+πέρα ως πέρα και τον ρίχνει πλάι στον Εβραίο.
+
+ — Να κι' άλλος, είπε η Κυνεγόνδη. Δεν υπάρχει γλυτωμός, είμαστε
+αφωρισμένοι, η τελευταία μας ώρα έφτασε. Πώς έγινε σεις, που
+γεννηθήκατε τόσο ήμερος να σκοτώνετε σε δυο λεφτά έναν Εβραίο κι'
+έναν επίσκοπο!
+
+ — Ωραία μου Κυνεγόνδη, απάντησεν ο Αγαθούλης, όταν κανείς είναι
+ερωτευμένος, ζηλιάρης και μαστιγωμένος από τα ιεροδικεία, δε
+γνωρίζει πια τον εαυτό του!
+
+Τότες η γριά έλαβε το λόγο και είπε: Υπάρχουν τρία ανδαλούσια άλογα
+στο σταύλο με τις σέλλες τους και τα χάμουρά τους. Ο γενναίος
+Αγαθούλης ας τα ετοιμάση· η κυρία έχει χρυσαφικά και διαμάντια, ας
+ανεβούμε γρήγορα στ' άλογα, αν και δε μπορώ να κάτσω παρά στο ένα
+κωλομέρι, κι' ας το δίνομε για τα Γάδειρα. Κάμνει τον ωραιότερο
+καιρό του κόσμου κ' είναι πολύ ευχάριστο να ταξιδεύη κανείς με τη
+νυχτερινή δροσιά.
+
+Ευθύς ο Αγαθούλης σελλώνει τα τρία άλογα. Η Κυνεγόνδη, η γριά κι'
+αυτός κόβουν τριάντα μίλλια μονορούφι. Ενώ αυτοί απομακρυνόντανε, η
+Ιερά Εξέταση φτάνει στο σπίτι· θάβουν τον σεβασμιώτατο σε μίαν ωραία
+εκκλησία και ρίχνουν τον Ισσάχαρ στα σκουπίδια. Ο Αγαθούλης, η
+Κυνεγόνδη κ' η γριά ήσαν τώρα στη μικρή πόλη Αβασένα, ανάμεσα στα
+βουνά της Σιέρρα Μορένα και μιλούσαν ως εξής μέσα σε μια ταβέρνα.
+
+
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟ Χ.
+
+&Σε τι άθλια χάλια ο Αγαθούλης, η Κυνεγόνδη κ' η γριά φτάνουνε στα
+Γάδειρα και πως μπαρκαρίζονται.&
+
+
+
+ — Ποιος λοιπόν μπόρεσε να μου κλέψει τις πιστόλες (2) μου και τα
+διαμαντικά μου, έλεγε κλαίοντας η Κυνεγόνδη. Πού νάβρη κανείς
+Ιεροξεταστές κ' Εβραίους να του δώσουν άλλες;
+
+ — Αλοίμονο! είπεν η γριά, υποψιάζομαι έναν αιδεσιμώτατον πατέρα
+κορδελιέρο, που κοιμήθηκε ψες στο ίδιο ξενοδοχείο μαζί μας στο
+Μπανταγιός. Ο θεός φυλάξοι να κάμω κρίση άδικη! Όμως μπήκε δυο φορές
+στο δωμάτιό μας κ' έφυγε πολύ προτήτερα από μας.
+
+ — Αλλίμονο! είπεν ο Αγαθούλης. Ο καλός Παγγλώσσης μου είχε συχνά
+αποδείξει, πως τα αγαθά της γης είναι κοινά σ' όλους τους άνθρωπους
+και πώς όλοι έχουν σ' αυτά ίσα δικαιώματα. Αυτός ο κορδελιέρος θα
+έπρεπε, σύμφωνα μ' αυτή τη θεωρία, να μας αφήση με τι ν'
+αποτελειώσουμε το ταξίδι μας. Δε σας απομένει λοιπόν τίποτες, ωραία
+Κυνεγόνδη;
+
+ — Ούτε ένα μαραβεντί (3) είπεν αυτή.
+
+ — Τι ν' αποφασίσουμε; είπεν ο Αγαθούλης.
+
+ — Ας πουλήσομε ένα από τα τ' άλογά μας, είπεν η γρηά. Εγώ θα κάτσω
+στα καπούλια του ζώου, πίσω από τη δεσποινίδα Κυνεγόνδη, αν και δε
+μπορώ να βαστιέμαι παρά στο ένα κωλομέρι, και θα φτάσομε στα
+Γάδειρα.
+
+Μέσα στο ίδιο ξενοδοχείο ήταν ένας ηγούμενος Βενεδικτίνος· αγόρασε
+φτηνά το άλογο. Ο Αγαθούλης, η Κυνεγόνδη κ' η γριά πέρασαν από τη
+Λουκένα, τη Χίλλα, τη Λεμπρίξα και φτάσανε τέλος στα Γάδειρα. Εκεί
+ετοίμαζαν ένα στόλο και μαζεύανε στρατό για να τιμωρήσουν τους
+αιδεσιμώτατους Ιησουίτες πατέρες της Παραγουάης, γιατί κάπιο τάγμα
+τους κίνησε επανάσταση εναντίο των βασιλέων της Ισπανίας και της
+Πορτογαλίας κοντά στη πόλη της Αγίας Μετάληψης. Ο Αγαθούλης, επειδή
+είχε υπηρετήσει στο βουλγαρικό στρατό, έκαμε τα βουλγαρικά γυμνάσια
+μπροστά στο στρατηγό του μικρού στρατού με τόση χάρη, σβελτωσύνη,
+δεξιότητα, περηφάνεια και λυγεράδα, που του δώσανε να διευθύνη ένα
+σώμα πεζικού. Να τονε λοιπόν αξιωματικό! Μπαρκαρίζεται με τη
+δεσποινίδα Κυνεγόνδη, τη γριά, δυο υπηρέτες και τα δυο ανδαλούσια
+άλογα, που ανήκαν άλλοτες στον κύριο μέγαν Ιεροξεταστή της
+Πορτογαλλίας.
+
+Σ' όλο το ταξίδι μιλήσανε πολύ για τη φιλοσοφία του άτυχου
+Παγγλώσση.
+
+ — Πηγαίνομε σ' άλλον κόσμο, έλεγεν ο Αγαθούλης: σ' αυτόν, χωρίς
+αμφιβολία, όλα θάναι άριστα, γιατί πρέπει να ομολογήσομε, πως μπορεί
+κανείς να κλαίη λιγάκι με ό,τι γίνεται στο δικό μας από άποψη φυσική
+και ηθική.
+
+ — Σας αγαπώ μ' όλη μου την καρδιά, έλεγε η Κυνεγόνδη· μα έχω ακόμα
+την ψυχή μου κατατρομαγμένη από ό,τι είδα κι' από ό,τι έπαθα.
+
+ — Όλα θα παν καλά, απαντούσε ο Αγαθούλης· ήδη η θάλασσα αυτού του
+νέου κόσμου είναι καλύτερη από τις θάλασσες της Ευρώπης μας· είναι
+πιο γαλήνια και οι άνεμοι σταθερώτεροι. Ασφαλώς ο νέος κόσμος είναι
+ο καλύτερος των κόσμων.
+
+ — Άμποτες! έλεγεν η Κυνεγόνδη· υπήρξα έως τώρα τόσο φριχτά δυστυχής
+στο δικό μας, ώστε η καρδιά μου σχεδόν είναι κλεισμένη στις ελπίδες.
+
+ — Παραπονιέστε, τους είπε η γρηά· αλοίμονο! δεν επάθατε συφορές σαν
+τις δικές μου.
+
+Η Κυνεγόνδη άρχισε σχεδόν να γελά κ' εύρισκε αυτή την αγαθή γυναίκα
+παρά πολύ διασκεδαστική με το να λέγη πως ήτανε πιο δυστυχισμένη από
+κείνην.
+
+ — Αλοίμονο! της είπε· αν δεν έχετε βιασθή από δυο βουλγάρους, αν
+δεν ελάβατε δυο μαχαιριές στην κοιλιά, αν δε σας χαλάσανε δυο
+πύργους σας, αν δε σφάξανε μπροστά στα μάτια σας δυο πατέρες, δυο
+μητέρες κι' αν δεν είδατε δυο εραστές σας μαστιγωμένους σ' ένα
+άουτο-ντα-φε, δε βλέπω πώς θα μπορούσατε να με υπερβήτε. Προσθέστε,
+πως γεννήθηκα βαρώνη με εβδομηνταδυό γενεές κι' ότι κατάντησα
+μαγέρισσα.
+
+ — Δεσποινίς, απάντησε η γριά. Δεν ξέρετε την καταγωγή μου. Κι' αν
+σας έδειχνα τον πισινό μου, δε θα μιλούσατε, όπως μιλήσατε και θα
+σταματούσατε στην κρίση σας.
+
+Αυτά τα λόγια προκάλεσαν υπερβολική περιέργεια στο πνεύμα της
+Κυνεγόνδης και του Αγαθούλη. Η γριά τους μίλησε ως εξής.
+
+
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟ XI.
+
+&Ιστορία της Γριάς&
+
+
+
+Δεν είχα πάντα τα μάτια θαμπά και κόκκινα ολογύρω. Η μύτη του δεν
+άγγιζε πάντα το πηγούνι μου και δεν ήμουνα πάντα υπηρέτρια. Είμαι η
+κόρη του πάπα Ουρβανού Χ και της πριγκιπέσσας Παλεστρίνα. Μ'
+ανάθρεψαν ως τα δεκατέσσερά μου χρόνια μέσα σ' ένα παλάτι, που
+μπροστά του όλοι οι πύργοι των Γερμανών βαρώνων σας δε θα μπορούσανε
+να χρησιμέψουν ούτε για σταύλοι. Κ' ένα μου μονάχα φουστάνι κόστιζε
+περισσότερο απ' όλα τα πλούτη της Βεστφαλίας. Μεγάλωνα σε ομορφιά,
+χάρες, ταλέντα μέσα σε απολαύσεις, σεβασμούς κ' ελπίδες. Άρχισα να
+εμπνέω έρωτα. Το στήθος μου έδενε· και τι στήθος! Λευκό, στερεό,
+φκιασμένο σαν της Αφροδίτης των Μεδίκων. Και τι μάτια! τι βλέφαρα!
+τι τσίνορα μαύρα! Τι φλόγες καίγανε μέσα στις κόρες των ματιών μου
+και σβήνανε την αχτιδοβολιά των άστρων, όπως μου λέγαν οι ποιητές
+του τόπου. Οι γυναίκες, που με ντύνανε και με ξεντύνανε πέφτανε σ'
+έκσταση κυττάζοντάς με από μπροστά κι' από πίσω.
+
+Αρραβωνιάστηκα μ' έναν πρίγκηπα της Μάσσα-Καρράρας. Τι Πρίγκηπας!
+Τόσο ωραίος όσο κ' εγώ, καμωμένος από γλυκάδες και χάρες, λάμποντας
+από πνεύμα και καίοντας από έρωτα. Τον αγαπούσα, όπως αγαπούν για
+πρώτη φορά, ειδωλολατρικά, παράφορα, Οι γάμοι μας ετοιμαστήκαν·
+ήτανε μια τελετή, μια μεγαλοπρέπεια ανάκουστη· γιορτές αμαξάδες,
+όπερες-μπούφφες αδιάκοπες. Κι' όλη η Ιταλία μου έκαμε σοννέτα, που
+κανένα δεν ήτανε της προκοπής. Άγγιζα τη στιγμή της ευδαιμονίας μου,
+όταν μια γριά μαρκησία, που ήτανε πρώτα ερωμένη του πρίγκηπά μου,
+τον προσκάλεσε σπίτι της να του προσφέρη σοκολάτα· πέθανε σε
+λιγώτερο από δυο ώρες με τρομαχτικούς σπασμούς. Αλλά τούτο είναι
+μηδαμινό. Η μητέρα μου πάνω στην απελπισία της και λιγώτερο λυπημένη
+από μένα, θέλησε ν' απομακρυνθή για λίγον καιρό από έναν τόπο έτσι
+καταραμένο. Είχε κάπιο πολύ ωραίο χτήμα κοντά στη Γαέτα.
+Μπαρκαριστήκαμε σε μια ντόπια γαλέρα, κατάχρυση σαν την Άγια Τράπεζα
+του Άγιου Πέτρου της Ρώμης. Και να ένας κορσάρος από τη Σάλη χύνεται
+απάνω μας και μας διπλαρώνει· οι στρατιώτες μας αμυνθήκανε, σαν
+στρατιώτες του πάπα: γονάτισαν όλοι τους κλαίοντας και ζητώντας από
+τον κουρσάρο άφεση αμαρτιών, που δίνεται στους πεθαμένους.
+
+Αμέσως τους γδύσανε τσιτσίδι σαν μαϊμούδες, καθώς και τη μητέρα μου,
+τις κυρίες της τιμής και μένα. Είναι κάτι αξιοθαύμαστο η προσοχή με
+την οποία αυτοί οι κύριοι γδύνουν τον κόσμο. Αλλ' ότι μ' εξέπληξε
+περισσότερο ήτανε, που βάλανε σε όλους μας το δάχτυλο σ' ένα μέρος,
+όπου μεις δεν αφήνομε συνήθως να μας βάλουν άλλο τίποτε από το
+σερβιτσάλι. Αυτή η τελετή μου φάνηκε πολύ παράξενη: να πώς κρίνει
+κανείς όλα, όταν δεν έχει βγει από τον τόπο του. Έμαθα αμέσως, πως
+θέλανε να ιδούν, μήπως κρύψαμε κει τίποτε διαμάντια! Είναι έθιμο
+καθιερωμένο από αμνημονεύτων χρόνων μεταξύ των πολιτισμένων λαών,
+που διαπλέουν τις θάλασσες. Έμαθα, πως οι κύριοι καλόγεροι ιππότες
+της Μάλτας δεν το παραλείπουν ποτέ, όταν πιάνουνε Τούρκους και
+Τούρκισσες: είναι νόμος του διεθνούς δικαίου, που δεν παραβαίνεται
+ποτές.
+
+Δε θα σας πω, πόσο είναι σκληρό για μια νέα πριγκιπέσσα να τη
+φέρνουνε σκλάβα στο Μαρόκο μαζί με τη μητέρα της: καταλαβαίνετε
+καλά, τι τραβήξαμε μέσα στο μαροκινό καράβι! Η μητέρα μου ήτανε
+ακόμη αρκετά όμορφη: οι κυρίες της τιμής, οι καμαριέρες μας είχαν
+περισσότερα θέλγητρα απ' όσα μπορεί κανείς να βρη σ' όλη την Αφρική:
+όσο για μένα ήμουνα θαμπωτική, ήμουνα η ίδια ομορφιά, η ίδια χάρη κ'
+ήμουνα κορίτσι. Δεν έμεινα για πολύ. Αυτό το άνθος, που ήτανε
+φυλαγμένο για τον ωραίο πρίγκιπα της Μάσσα-Καρράρας, μου πάρθηκε από
+τον κουρσάρο καπετάνιο. Ήταν ένας απαίσιος νέγρος, που πίστευε
+μάλιστα, πως μου κάμνει μεγάλη τιμή. Ασφαλώς έπρεπε νάχουμε η κυρία
+Πριγκιπέσσα του Παλεστρίνα κ' εγώ πολύ δυνατή κράση για να
+βαστάξουμε σε όσα πάθαμε ίσαμε να φτάξουμε στο Μαρόκο. Αλλ' ας τ'
+αφήσομε. Είναι πράγματα τόσο συνειθισμένα, που δεν αξίζουνε τον κόπο
+να τα διηγιέται κανείς.
+
+Όταν εφτάσαμε, το Μαρόκο έπλεε μέσα στο αίμα. Πενήντα γιοι του
+σουλτάνου Μουλέι-Ισμαήλ είχαν πόλεμο μεταξύ τους· πενήντα εμφύλιοι
+πόλεμοι, μαύρων ενάντια σε μαύρους, μαύρων ενάντια σε μελαχροινούς,
+μιγάδων ενάντια σε μιγάδες: ήταν ένα αδιάκοπο μακελειό σ' όλη την
+έκταση της αυτοκρατορίας.
+
+Μόλις ξεμπαρκαριστήκαμε, δυο μαύροι μιας φατρίας εχθρικής με τον
+κορσάρο μας παρουσιαστήκανε να του πάρουν τη λεία του. Είμεθα μετά
+τα διαμάντια και το χρυσάφι ό,τι είχε πολυτιμότερο. Βρέθηκα μάρτυρας
+σε μια μάχη, που παρόμοια δεν έχετε στα δικά σας κλίματα της
+Ευρώπης. Οι βόρειοι λαοί δεν έχουν το αίμα τόσο αψύ. Δεν έχουν τη
+λύσσα για τις γυναίκες, που είναι κοινή σ' όλη την Αφρική. Θαρρείς,
+πως οι Ευρωπαίοι σας έχουν γάλα στις φλέβες τους· βιτριόλι, φλόγα
+τρέχει στις φλέβες των κατοίκων του Άτλαντος και των γειτονικών
+μερών. Πολεμήσανε με τη μανία των λιονταριών, των τίγρηδων, των
+φειδιών της χώρας τους, για το ποιος θα μας πάρη. Ένας Μαύρος άρπαξε
+τη μητέρα μου από το δεξί μπράτσο· ο υπολοχαγός του καπετάνιου μου
+την κρατούσε από το αριστερό· ένας μαύρος στρατιώτης την έπιασε από
+τόνα πόδι, ένας από τους κουρσάρους την κρατούσε από τ' άλλο. Όλες
+μας οι κοπέλλες βρεθήκανε σε μια στιγμή να τραβιόνται από τέσσερις
+νομάτους. Ο καπετάνιος μου μ' έκρυβε από πίσω του. Κρατούσε το λάζο
+στο χέρι και σκότωνε όποιον αντιστεκότανε στη λύσσα του. Τέλος είδα
+όλες μας τις Ιταλίδες και τη μητέρα μου σκισμένες, σφαγμένες από τα
+τέρατα, που τις διαμφισβητούσαν. Οι σκλάβοι, οι σύντροφοί μου, οι
+κουρσάροι μας, στρατιώτες, ναύτες, μαύροι μελαχροινοί, άσπροι,
+μιγάδες και τέλος ο καπετάνιος μου, όλοι σκοτωθήκανε κ' έμενα εγώ
+ξεψυχώντας απάνω σ' ένα σωρό πτώματα. Παρόμοιες σκηνές γινόντανε,
+καθώς όλοι ξέρουν, σε μιαν έκταση περισσότερη από τριακόσιες λεύγες
+χωρίς να ποραλείπη κανένας εκεί τις πέντε προσευχές κάθε μέρα, που
+διατάζει ο Μωάμεθ.
+
+Με πολύν κόπο κατώρθωσα να βγω απ' αυτό το πλήθος των ματωμένων
+πτωμάτων, που ήτανε σωρός, και σύρθηκα κάτου από μια πορτοκαλλιά
+στην όχθη ενός γειτονικού ρυακιού. Έπεσα κει από την τρομάρα την
+κούραση, τη φρίκη, την απελπισία, την πείνα. Σε λίγο οι καταβλημένες
+μου αισθήσεις παραδοθήκανε σ' έναν ύπνο, που έμοιαζε περισσότερο με
+λιποθυμία παρά με ανάπαυση. Ήμουνα σ' αυτήν την κατάσταση αδυναμίας
+κ' αναισθησίας και ανάμεσα ζωής και θανάτου, όταν ένοιωσα να με
+πλακώνει κάτι, που σάλευε απάνω στο σώμα μου. Άνοιξα τα μάτια κ'
+είδα έναν άνθρωπον άσπρο, που αναστέναζε κ' έλεγε ανάμεσα στα δόντια
+του. &Ω τι συφορά να μην έχης αρχ ....&
+
+
+
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΧΙΙ.
+
+&Συνέχεια της Ιστορίας της γριάς.&
+
+
+
+Ξαφνισμένη και χαρούμενη, που άκουσα τη γλώσσα της πατρίδας μου κι'
+όχι λιγώτερο απορώντας για τα λόγια, που μουρμούριζε αυτός ο
+άνθρωπος, του απάντησα, πως υπήρχανε μεγαλύτερες δυστυχίες απ' αυτήν
+που παραπονιότανε. Του εξήγησα σε λίγες λέξεις τις φρικαλεότητες,
+που είχα υποστή και ξανάπεσα λιπόθυμη. Μ' έφερε σ' ένα γειτονικό
+σπίτι, μ' έβαλε στο κρεββάτι, μούδωσε να φάγω, με περιποιήθηκε, με
+παρηγόρησε, μου έκαμε διάφορες κολακείες και μούπε πως δεν είδε
+ποτές τίποτε τόσο ωραίο σαν κ' εμένα και πως ποτέ δε λυπήθηκε τόσο,
+που έχασε αυτό, που κανείς δε μπορούσε να του το ξαναδώση.
+
+ — Γεννήθηκα στη Νεάπολη, μου είπε. Εκεί μουνουχίζουν δυο ως τρεις
+χιλιάδες παιδιά το χρόνο· τα μισά πεθαίνουνε, τα μισά κάμνουν μια
+φωνή ωραιότερη από των γυναικών κ' οι άλλοι γίνονται κυβερνήτες
+κρατών. Μου κάμανε αυτή την εγχείρηση με πολύ μεγάλη επιτυχία κ'
+έγινα ψάλτης, στο εκκλησάκι της κυρίας πριγκιπέσσας του Παλεστρίνα.
+
+ — Της μητέρας μου, έκραξα εγώ.
+
+ — Της μητέρας σας! φώναξε κλαίοντας. Πώς! Είσαστε σεις εκείνη η
+μικρούλα πριγκηπέσσα, που την ανάθρεψα ως την ηλικία των έξη χρονών
+και που φαινόταν από τότε, πως θα γινότανε τόσο ωραία, όσο είστε
+σεις;
+
+ — Είμαι η ίδια! Η μητέρα μου τετρακόσια βήματα από δω, είναι
+κομματάκια κάτου από ένα σωρό πτώματα.
+
+Του διηγήθηκα, τι μας συνέβη. Μου διηγήθηκε επίσης τις περιπέτειές
+του κ' έμαθα, πως τον είχε στείλει στο σουλτάνο του Μαρόκου μια
+χριστιανική Δύναμη για να κλείση μ' αυτόν το μονάρχη συνθήκη, με την
+οποίαν θα του προμηθεύανε μπαρούτι, κανόνια, καράβια κι' αυτός θα
+βοηθούσε στο ξεπάτωμα του εμπορίου των άλλων χριστιανών. Η αποστολή
+μου τέλειωσε, είπε ο έντιμος ευνούχος, Θα μπαρκαριστώ στην Κιούτα
+και θα σας πάω πίσω στην Ιταλία. &Μα τι συφορά να μην έχης αρχίδ
+....&
+
+Τον ευχαρίστησα με δάκρυα όλο τρυφερότητα· αλλ' αντίς να με πάη στην
+Ιταλία μ' έφερε στο Αλγέριο και με πούλησε στον μπέη αυτής της
+χώρας. Μόλις είχα πουληθή, αυτή η πανούκλα, πούχε κάμει το γύρο της
+Αφρικής, της Ασίας, της Ευρώπης, έπεσε στο Αλγέριο με μανία. Έχετε
+δει σεισμούς· αλλά, δεσποινίς, πάθατε ποτές πανούκλα;
+
+ — Ποτές! απάντησε η βαρωνέσσα.
+
+ — Αν την παθαίνατε, επανάλαβε η γριά, θα ομολογούσατε, πως είναι
+πολύ χειρότερη από ένα σεισμό.
+
+Είναι πολύ συνειθισμένη στην Αφρική· κόλλησα. Φαντασθήτε, τι κατάρα
+για την κόρη ενός πάπα, δεκαπέντε χρονών, που σε τρείς μήνες
+δοκίμασε τη φτώχεια, τη σκλαβιά, εβιάστηκε σχεδόν κάθε μέρα, είδε
+την μητέρα της κομμένην στα τέσσερα, δοκίμασε την πείνα και τον
+πόλεμο και να πεθαίνη πανωλική στην Αφρική! Ωστόσο δεν πέθανα· αλλ'
+ο ευνούχος μου κι' ο μπέης μου και σχεδόν όλο το σαράι πεθάνανε.
+
+Όταν οι πρώτες καταστροφές αυτής της φριχτής πανούκλας περάσανε,
+πουλήσανε τις σκλάβες του μπέη. Ένας έμπορος μ' αγόρασε και μ' έφερε
+στο Τούνεζι. Με πούλησε σ' έναν άλλον έμπορο, που με ξαναπούλησε
+στην Τρίπολη· από την Τρίπολη ξαναπουλήθηκα στην Αλεξάντρεια· από
+την Αλεξάντρεια στη Σμύρνη· από τη Σμύρνη στην Πόλη. Τέλος με πήρε
+ένας αγάς των γιανιτσάρων, που σε λίγο έλαβε διαταγή να πάη να
+βοηθήση το Αζόφ, που το πολιορκούσαν οι Ρούσσοι.
+
+Ο Αγάς, που ήταν άνθρωπος πολύ γαλάντης, πήρε μαζί του όλο το σαράι
+του και μας τοποθέτησε σ' ένα μικρό φρούριο απάνω στη Μαιώτιδα
+λίμνη, που το φυλάγανε δυο μαύροι ευνούχοι και είκοσι στρατιώτες.
+Σκοτώσανε άφθονους Ρούσσους, μα μας το πληρώσανε καλά: Οι
+γιανιτσάροι περάσανε το Αζόφ διά πυρός και σιδήρου χωρίς να
+χαριστούν ούτε σε γένος ούτε σε ηλικία. Έμεινε μόνο το δικό μας
+μικρό φρούριο. Οι εχθροί θελήσανε να μας πιάσουν με την πείνα. Οι
+είκοσι γιανιτσάροι ωρκιστήκανε να μην παραδοθούνε ποτέ. Η έσχατη
+πείνα στην οποία καταντήσανε τους ανάγκασε να φάνε τους δυο
+ευνούχους μας από φόβο μην παραβιάσουν τον όρκο τους. Μετά είκοσι
+μέρες αποφασίσανε να φάνε τις γυναίκες.
+
+Είχαμε κάποιον ιμάμη πολύ ευσεβή και πολύ πονόψυχο, που τους έβγαλε
+έναν ωραίο λόγο, με τον οποίον τους έπεισε να μη μας σκοτώσουν
+ολότελα. Κόψτε, είπε μονάχα ένα κωλομέρι από κάθε κυρία, θα κάμετε
+πολύ καλό τσιμπούσι. Αν χρειαστή να ξανακάνετε το ίδιο, θάχετε ακόμα
+άλλα τόσα κωλομέρια σε λίγες μέρες. Ο ουρανός θα σας αναγνωρίση αυτή
+τη φιλάνθρωπη πράξη και θα σας βοηθήση.
+
+Είχε μεγάλην ευγλωττία· τους έπεισε: μας κάμανε αυτή τη φρικαλέα
+εγχείρηση· ο ιμάμης μας έβαλε το ίδιο βάλσαμο, που βάζουν στα
+παιδιά, που σουνετίζουν: όλες είμαστε του θανάτου.
+
+Μόλις οι γιανιτσάροι είχαν τελειώσει το φαγί, που τους προμηθέψαμε,
+κ' οι Ρούσσοι φτάνουν απάνω σε ανάβαθα καΐκια. Ούτε ένας γιανίτσαρος
+δε γλύτωσε. Οι Ρώσσοι δε δώσανε καμμιά προσοχή στην κατάσταση, που
+βρισκόμαστε! Υπάρχουν παντού χειρούργοι Γάλλοι: ένας απ' αυτούς, που
+ήτανε πολύ ικανός, μας φρόντισε, μας θεράπεψε. Και θα θυμάμαι σ' όλη
+μου τη ζωή, πως, όταν οι πληγές μου κλείσανε καλά, μούκανε
+προτάσεις. Άλλωστε, είπε σε όλες μας να μας παρηγορήση. Μας
+βεβαίωσε, πως σε πολλές πολιορκίες το ίδιο έχει συμβή και πως αυτό
+ήτανε &ο νόμος του πολέμου.&
+
+Όταν οι συντρόφισσες μου μπορέσανε να περπατήσουνε, τις πήγανε πεζές
+ως τη Μόσχα. Βάλανε κλήρο κ' έπεσα σ' ένα βογιάρο, που μ' έκαμε
+κηπουρό του, και μούδινε είκοσι καμουτσικιές την ημέρα. Αλλ' αυτός ο
+Αφέντης μετά δύο χρόνια καταδικάστηκε στο θάνατο του τροχού μαζί με
+άλλους τριάντα βογιάρους για κάποιαν αυλική ραδιουργία· δεν έχασα
+την ευκαιρία· τόσκασα· πέρασα όλη τη Ρουσσία· έγινα πολύν καιρό
+υπηρέτρια σε μια ταβέρνα της Ρίγας, κατόπι στο Ροστόκ, στο Βίσμαρ,
+στη Λειψία, στην Κάσσελ, στην Ουτρέχτη, στη Λεΰδη, στη Χάγη, στη
+Ρότερνταμ: γέρασα μέσα στην αθλιότητα και το όνειδος, έχοντας τον
+μισό μονάχα πισινό μου, θυμούμενη πάντα, πως ήμουνα κόρη ενός πάπα.
+Θέλησα εκατό φορές να σκοτωθώ, αλλ' αγαπούσα ακόμα τη ζωή. Αυτή η
+γελοία αδυναμία είναι ίσως ένα από τα πιο απαίσια μας ένστιχτα·
+διότι, τι υπάρχει πιο ανόητο από το να κουβαλούμε διαρκώς ένα βάρος,
+που θέλομε πάντα να το ρίξομε από πάνω μας; να μας κάνη φρίκη η
+ύπαρξη μας κι' όμως να τη διατηρούμε; τέλος να χαηδεύομε το φίδι,
+που μας τρώγει, όσο που να μας φάγη ολότελα την καρδιά;
+
+Είδα στους τόπους, που η μοίρα μ' έκαμε να περάσω, και στις ταβέρνες
+που δούλεψα, έναν άπειρο αριθμό προσώπων, που μισούσανε την ύπαρξή
+τους· αλλ' είδα μονάχα δώδεκα, που δώσανε θεληματικά τέλος στη
+δυστυχία τους, τρεις νέγρους, τέσσερις εγγλέζους, τέσσερις από τη
+Γενεύη κ' ένα γερμανό καθηγητή, ονομαζόμενο Ρόμπεκ. Στο τέλος έγινα
+υπηρέτρια του δον Ισσάχαρ· μ' έβαλε σε σας, ωραία μου δεσποινίς.
+Αφωσιώθηκα στη μοίρα σας κι' απασχολήθηκα περισσότερο για τις δικές
+σας δυστυχίες παρά για τις δικές μου. Δε θα σας μιλούσα μάλιστα
+ποτές για τα δεινοπαθήματά μου, αν δεν μ' είχατε πειράξει λιγάκι κι'
+αν δεν ήτανε συνήθεια, μέσα στο πλοίο, να διηγούνται οι άνθρωποι
+ιστορίες για να σκοτώνουν την ανία. Τέλος, δεσποινίς, έχω πείρα,
+ξέρω τον κόσμο· λάβετε την ευχαρίστηση να παρακαλέσετε κάθε επιβάτη
+να σας διηγηθή την ιστορία του κι' αν ευρεθή ένας, που να μην έχη
+συχνά καταραστή τη ζωή του, που να μην είπε συχνά μέσα του, πως είνε
+ο δυστυχέστερος των ανθρώπων, ρίξτε με στη θάλασσα με το κεφάλι
+κάτου.
+
+
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟ XIII.
+
+&Πώς ο Αγαθούλης αναγκάστηκε να χωριστή από την ωραία Κυνεγόνδη κι'
+από τη γριά.&
+
+
+
+Η ωραία Κυνεγόνδη, αφού άκουσε την ιστορία της γριάς, της έκαμε όλες
+τις φιλοφρονήσεις, που οφείλονται σ' ένα πρόσωπο της σειράς της και
+της αξίας της. Δέχτηκε την πρόταση· παρακάλεσε όλους τους επιβάτες,
+τον ένα μετά τον άλλο, να της διηγηθούνε τη ζωή τους. Ο Αγαθούλης
+και κείνη ομολογήσανε, πως η γριά είχε δίκιο.
+
+ — Είναι μεγάλη ατυχία, έλεγεν ο Αγαθούλης, που ο σοφός Παγγλώσσης
+κρεμάστηκε παρά το έθιμο σ' ένα άουτο-ντα-φε. Θα μας έλεγε θαυμάσια
+πράγματα για το φυσικό και ηθικό κακό, που σκεπάζουνε τη γη και θα
+ένοιωθα αρκετές δυνάμεις για να τολμούσα να του φέρω με πολύ σεβασμό
+μερικές αντιρρήσεις.
+
+Ενώ καθένας διηγότανε την ιστορία του, το πλοίο προχωρούσε.
+Προσεγγίσανε στο Βουένος-Άυρες. Η Κυνεγόνδη, ο λοχαγός Αγαθούλης κ'
+η γριά πήγανε στον Κυβερνήτη Ντ' Ιμπαράα, υ Φιγγουέρα, υ Μασκαρένες,
+υ Λαμπούρδος, υ Σούζα. Αυτός ο κύριος είχε μιαν αλαζονεία ανάλογη με
+τα τόσα του ονόματα. Μιλούσε στους ανθρώπους με την ευγενικώτερη
+περιφρόνηση, σηκώνοντας τη μύτη τόσο ψηλά, υψώνοντας τόσο ανελέητα
+τη φωνή του, παίρνοντας έναν τόνο τόσο επιβλητικό, προσποιούμενος
+ένα βάδισμα τόσο αγέρωχο, που όσοι τόνε χαιρετούσαν αισθανόντανε τη
+διάθεση να τονε δείρουν. Αγαπούσε τις γυναίκες μανιακά. Η Κυνεγόνδη
+του φάνηκε το ωραιότερο πράγμα, που είδε στη ζωή του. Το πρώτο, που
+έκαμε, ήτανε να ρωτήση, αν ήτανε γυναίκα του λοχαγού. Το ύφος με το
+οποίον έκαμε την ερώτηση αυτή, ανησύχησε τον Αγαθούλη. Δεν τόλμησε
+να πη, πως ήτανε γυναίκα του, γιατί πραγματικά δεν ήτανε· δεν
+τόλμησε να πη, πως ήταν αδερφή του, γιατί επίσης δεν ήτανε. Και αν
+και αυτό το ασήμαντο ψέμα ήταν κάποτε πολύ της μόδας στους παλαιούς
+και μπορούσε νάναι ωφέλιμο και στους νεώτερους, η ψυχή του ωστόσο
+ήτανε πολύ καθαρή, ώστε να μη προδώση την αλήθεια.
+
+ — Η Δεσποινίς Κυνεγόνδη, είπε πρόκειται να μου κάνη την τιμή να με
+παντρευτή και παρακαλούμε την εξοχότητά σας να ευαρεστηθή να μάς
+στεφανώση.
+
+Ο Δον Φερνάδος ντ' Ιμπαράα, υ Φιγγουόρα, υ Μασκαρένες, υ Λαμπούρδος,
+υ Σούζα, στρίβοντας το μουστάκι, μειδίασε πικρά και διάταξε τον
+λοχαγόν Αγαθούλη να πάη να επιθεωρήση το λόχο του. Ο Αγαθούλης
+υπάκουσε. Ο κυβερνήτης έμεινε με τη δεσποινίδα Κυνεγόνδη. Της
+εξέφρασε το πάθος του, τη διαβεβαίωσε, πως αύριο θα την πατρευότανε
+ενώπιον της Εκκλησίας, ή αλλέως, όπως θα ήτανε ευχαριστότερο στα
+θέλγητρά της. Η Κυνεγόνδη του ζήτησε ένα τέταρτο της ώρας να
+συνέρθη, να συμβουλευτή τη γριά κ' αποφασίση.
+
+Η γριά είπε στην Κυνεγόνδη:
+
+ — Δεσποινίς· έχετε εβδομήντα δυο γενιές κι' ούτε ένα όβολο. Από σας
+εξαρτάται να γίνετε η γυναίκα του μεγαλύτερου άρχοντα της Νότιας
+Αμερικής, ο οποίος έχει ένα πολύ ωραίο μουστάκι. Μέσα σε τόσους
+κινδύνους δοκιμάστηκε η ερωτική σας πίστη· έχετε βιασθή από τους
+βουλγάρους, ένας Εβραίος κ' ένας Ιεροξεταστής απόλαυσαν τις χάρες
+σας. Οι δυστυχίες δίνουνε δικαιώματα. Ομολογώ, πως αν ήμουνα στη
+θέση σας, δε θάχα κανένα δισταγμό να παντρευτώ τον κύριο Κυβερνήτη
+και να κάμω πλούσιο τον κύριο λοχαγόν Αγαθούλη.
+
+Ενώ η γριά μιλούσε μ' όλη τη φρόνηση, που η ηλικία και η πείρα
+δίνουν, βλέπουνε να μπαίνη ένα μικρό καΐκι στο λιμάνι· έφερνε ένα
+δικαστή και αστυνόμους· να τι είχε συμβή.
+
+Η γρηά είχε καλά μαντέψει, πως ήταν ένας κορδελιέρος με τα
+φαρδομάνικα, πούκλεψε τα χρήματα και τα κοσμήματα της Κυνεγόνδης
+στην πόλη Βαλδαγιός, όταν φεύγανε βιαστικά με τον Αγαθούλη. Αυτός ο
+καλόγερος θέλησε να πουλήση μερικά πετράδια σ' έναν έμπορο. Ο
+έμπορος ταναγνώρισε, πως ήτανε του μεγάλου Ιεροξεταστή. Ο
+κορδελλιέρος, πριν τον κρεμάσουνε, μολόγησε, από πού τάχε κλέψει·
+υπέδειξε τα πρόσωπα και το δρόμο πούχανε πάρει. Η φυγή της
+Κυνεγόνδης και του Αγαθούλη έγινε πια γνωστή. Τους κυνήγησαν ως τα
+Γάδειρα· στείλανε, χωρίς να χάνουνε καιρό, ένα πλοίο κατόπι τους. Το
+πλοίο είχε φτάσει τώρα στο λιμάνι του Βουένος-Άυρες. Αμέσως
+διαδόθηκε η φήμη, πως ένας αλκάδης είχε αποβιβασθή και πως
+κυνηγούσανε το δολοφόνο του σεβασμιώτατου Αρχιεροξεταστή. Η συνετή
+γριά είδε αμέσως τι έπρεπε να κάμουν.
+
+ — Δε μπορείται να φύγετε, είπε στην Κυνεγόνδη, και δεν έχετε τίποτε
+να φοβηθήτε· δεν σκοτώσατε σεις το σεβασμιώτατο· άλλως τε ο κύριος
+Κυβερνήτης που σας αγαπά, δε θ' αφήση να σας κακομεταχειριστούν.
+Μείνετε.
+
+Τρέχει αμέσως στον Αγαθούλη.
+
+ — Φύγετε, του λέγει, ή σε μια ώρα θα σας ψήσουνε στη φωτιά. Δεν
+έχετε στιγμή να χάνετε.
+
+Αλλά πώς να χωριστή από την Κυνεγόνδη και πού να καταφύγη;
+
+
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΧΙV.
+
+&Πώς δεχτήκανε τον Αγαθούλη και τον Κακαμπό οι Ιησουΐτες της
+Παραγουάης&
+
+
+
+Ο Αγαθούλης είχε φέρει μαζί του από τα Γάδειρα έναν υπηρέτη, που
+όμοιοι του βρίσκονται πολλοί στις αχτές της Ισπανίας και στις
+αποικίες. Ήτανε κατά το ένα τέταρτο ισπανός, γιος ενός μιγάδα από το
+Τουκουμάν. Είχε κάνει ψάλτης, νεωκόρος, ναύτης, καλόγερος διανομέας,
+στρατιώτης, λακές. Ονομαζότανε Κακαμπός κι' αγαπούσε πολύ τον κύριό
+του, γιατί ο κύριος του ήταν υπερβολικά καλός άνθρωπος. Σέλλωσε όσο
+μπορούσε γρηγορώτερα τα δυο ανδαλούσια άλογα.
+
+ — Εμπρός, κύριέ μου, ας ακολουθήσαμε τη συμβουλή της γριάς, ας
+φύγομε κι' ας τρέχομε δίχως να κυττάμε πίσω μας.
+
+Ο Αγαθούλης έκλαψε:
+
+ — Ω αγαπημένη μου Κυνεγόνδη! Πρέπει να σ' εγκαταλείψω την ώρα, που
+ο κύριος Κυβερνήτης επρόκειτο να μας στεφανώση! Κυνεγόνδη, φερμένη
+από τόσο μακρυά, τι θ' απογίνης;
+
+ — Θα γίνη ότι μπορεί, είπεν ο Κακαμπός. Οι γυναίκες δεν χάνονται
+ποτές. Ο Θεός τις φροντίζει. Δρόμο.
+
+ — Πού με πάς; Πού πάμε; Τι θα κάνουμε χωρίς την Κυνεγόνδη; έλεγεν ο
+Αγαθούλης;
+
+ — Στ' όνομα του Αγίου Ιακώβου της Κομποστέλλας, είπεν ο Κακαμπός,
+έως τώρα πηγαίνατε να πολεμήσετε τους Ιησουίτες· ας πάμε τώρα να
+πολεμήσουμε γι' αυτούς. Ξέρω καλά τους δρόμους, θα σας φέρω στο
+βασίλειό τους, θα καταγοητευθούν αποχτώντας ένα λοχαγό, που ξέρει τα
+βουλγαρικά γυμνάσια. Θα κάμετε τεράστια περιουσία. Όταν κανείς δεν
+έχει τύχη σ' ένα κόσμο, την βρίσκει σ' άλλονε. Είναι μεγάλη ηδονή να
+βλέπει κανείς και να κάμνη νέα πράγματα.
+
+ — Έχεις λοιπόν πάει στην Παραγουάη; είπεν ο Αγαθούλης.
+
+ — Ε! βέβαια, είπεν ο Κακαμπός. Έκαμα επιστάτης στο κολλέγιο της
+Ανάληψης και ξέρω τη διοίκηση των λος πάδρες, όπως ξέρω τα σοκάκια
+των Γαδείρων. Είναι κάτι θαυμάσιο αυτή η διοίκηση. Το βασίλειο έχει
+κόρα πιότερο από τριακόσες λεύγες διάμετρο· είναι διαιρεμένο σε
+τριάντα επαρχίες. Οι λος πάδρες τάχουν όλα κι' ο λαός τίποτε: είναι
+το αριστούργημα της λογικής και της δικαιοσύνης. Όσο για μένα δε
+βρίσκω τίποτες θειότερο από τους λος πάδρες, που εδώ μεν πολεμούνε
+το βασιλέα της Ισπανίας και το βασιλέα της Πορτογαλλίας, αλλά στην
+Ευρώπη είναι μαζί τους: που σκοτώνουν εδώ τους Ισπανούς, αλλά στη
+Μαδρίτη τους αποστέλλουν στους ουρανούς. Αυτό μ' ενθουσιάζει.
+Προχωρούμε: θα γίνετε ο πιο ευτυχισμένος από όλους τους ανθρώπους.
+Τι ευχαρίστηση θα λάβουν οι λος πάδρες, όταν μάθουνε, πως τους
+έρχεται ένας λοχαγός, που ξέρει τα βουλγαρικά γυμνάσια!
+
+Όταν φτάσανε στα πρώτα φυλάκια, ο Κακαμπός είπε στο φρουρό, ότι ένας
+λοχαγός ζητούσε να μιλήση στον κύριο διοικητή. Πήγανε να
+ειδοποιήσουνε τη μεγάλη φρουρά. Ένας αξιωματικός Παραγουαϊάνος
+έτρεξε στον διοικητή να του μεταδώσει την είδηση. Τον Αγαθούλη και
+τον Κακαμπό πρώτα πρώτα τους αφόπλισαν· τους πήρανε τα δυο τους
+ανδαλούσια άλογα. Έπειτα τους οδήγησαν ανάμεσα σε δυο σειρές
+στρατιώτες. Ο διοικητής στέκεται στην μιαν άκρη με τον τρικέρατο
+σκούφο στο κεφάλι, με το ράσο ανασηκωμένο, το σπαθί στο πλευρό, το
+κοντάρι στο χέρι. Έκαμε ένα σημείο· αμέσως εικοσιτέσσερις στρατιώτες
+περικυκλώνουν τους δυο ξένους. Ένας λοχίας τους λέγει, πως πρέπει να
+περιμένουνε, πως ο διοικητής δε μπορεί να τους μιλήση, πως ο
+αιδεσιμώτατος πατήρ της επαρχίας δεν επιτρέπει σε κανέναν Ισπανό ν'
+ανοίξη το στόμα του, παρά μόνο επί παρουσία του και να μείνη
+περισσότερο από τρεις ώρες στον τόπο.
+
+—Και πού είναι ο αιδεσιμώτατος πατήρ της επαρχίας; είπεν ο Κακαμπός.
+
+—Είναι στην παράταξη, αφού λειτούργησε, απάντησε ο λοχίας και δε
+μπορείτε να φιλήσετε τα σπιρούνια του παρά σε τρεις ώρες.
+
+—Αλλά, είπεν ο Κακαμπός, ο κύριος λοχαγός, που πεθαίνει της πείνας,
+όπως κ' εγώ, δεν είναι ισπανός, είναι Γερμανός. Δεν μπορούμε να
+γευματίσουμε περιμένοντας την αιδεσιμότητά του;
+
+Ο λοχίας έτρεξε αμέσως να μεταδώση αυτή την πληροφορία στο διοικητή.
+
+—Ευλογητός ο Θεός! φώναξε· αφού είναι γερμανός, μπορώ να του μιλήσω.
+Ας τον φέρουνε στη φυλλωσιά μου. Αμέσως φέρνουνε τον Αγαθούλη σ' ένα
+κιόσκι με κολόννες από πράσινο και χρυσό μάρμαρο και με καφάσια,
+πούχανε μέσα παπαγάλους, κολύβρια, φραγκόκοττες κι' όλα τα
+σπανιώτερα πουλιά. Ένα θαυμάσιο γεύμα ήτανε ετοιμασμένο μέσα σε
+χρυσά πιάτα· κ' ενώ οι Παραγουιανοί τρώγανε καλαμπόκι μέσα σε ξύλινα
+πινάκια στον ανοιχτό κάμπο, μέσα στη κάψα του ήλιου, ο αιδεσιμώτατος
+πατήρ διοικητής μπήκε στη φυλλωσιά.
+
+Ήταν ένα πολύ ωραίο παλληκάρι, με γεμάτο πρόσωπο, πολύ λευκό,
+πλούσιο σε χρώματα, με τα φρύδια καμαρωτά, το μάτι ζωηρό, το αυτί
+ρόδινο, τα χείλη κόκκινα, το ύφος περήφανο, αλλά μια περηφάνεια ούτε
+ισπανική ούτε ιησουιτική. Ξαναδώσανε τα όπλα στον Αγαθούλη και στον
+Κακαμπό πού τους τάχανε πάρει, καθώς και τα δυό ανδαλούσια άλογα. Ο
+Κακαμπός τους έβαλε να φάνε βρώμη κοντά στη φυλλωσιά, έχοντας πάντα
+τα μάτια του σ' αυτά από φόβο κανενός ξαφνικού.
+
+Ο Αγαθούλης φίλησε τον ποδόγυρο του ράσου του διοικητή και κατόπι
+καθήσανε στα τραπέζι.
+
+ — Είστε λοιπόν Γερμανός; του είπε Γερμανικά ο Ιησουίτης.
+
+ — Μάλιστα, αιδεσιμώτατε πάτερ, είπεν ο Αγαθούλης.
+
+Κι' ο ένας κι' ο άλλος, προσφέροντας αυτές τις λέξεις, κυτταζόντανε
+με μια υπέρτατη απορία και μια συγκίνηση, που δεν μπορούσανε να την
+κρύψουν.
+
+ — Κι' από πιο μέρος της Γερμανίας είσαστε, τούπε ο Ιησουίτης.
+
+ — Από τη βρωμοεπαρχία της Βεστφαλίας, είπεν ο Αγαθούλης. Γεννήθηκα
+στον πύργο του Τούντερ-τεν-τρονκ.
+
+ — Ουρανέ! είναι δυνατόν, φώναξε ο διοικητής.
+
+ — Τι θαύμα! φώναξε ο Αγαθούλης.
+
+ — Είστε σεις; είπεν ο διοικητής.
+
+ — Αυτό δεν είναι δυνατό! είπε ο Αγαθούλης.
+
+Πέφτουνε κ' οι δυο ανάσκελα· μετά αγκαλιάζονται, χύνουνε ποταμούς
+δάκρυα.
+
+ — Πώς! είστε σεις λοιπόν, αιδεσιμώτατε πάτερ, ο αδερφός της ωραίας
+Κυνεγόνδης! Σεις, που σας σκοτώσανε οι Βούλγαροι! Σεις ο γυιός του
+κυρίου βαρώνου! Σεις Ιησουίτης στην Παραγουάη! Πρέπει να
+ομολογήσουμε πως αυτός ο κόσμος είναι παράξενο πράγμα! Ω! Παγγλώση!
+Παγγλώση! πώς θα χαιρόσουν, αν δεν είχες κρεμαστή!
+
+Ο διοικητής διάταξε να τραβηχτούν οι νέγροι σκλάβοι και οι
+Παραγουιανοί, που σερβίριζαν κρασί μέσα σε ποτήρια από ορυχτό
+κρύσταλλο. Ευχαρίστησε χίλιες φορές το Θεό και τον Άγιο Ιγνάτιο·
+έσφιγγε τον Αγαθούλη μέσα στην αγκαλιά του· τα πρόσωπά τους ήτανε
+λουσμένα στα δάκρυα.
+
+ — Θα ξαφνιζόσαστε πολύ περισσότερο, θα συγκινόσαστε περισσότερο και
+θα γινόσαστε πιο τρελλός από χαρά, είπε ο Αγαθούλης, αν σας έλεγα,
+πως η δεσποινίς Κυνεγόνδη, η αδερφή σας, που τη θεωρείτε
+ξεκοιλιασμένη, είναι όλη υγεία!
+
+ — Πού;
+
+ — Εδώ κοντά, στου κυρίου Κυβερνήτη του Μπουένος Άυρες κ' ερχόμουν
+να σας πολεμήσω.
+
+Κάθε λέξη που λέγανε σ' αυτή τη συνδιάλεξη, πρόσθετε θαύμα στο
+θαύμα. Η ψυχή τους ολόκληρη πετούσε πάνω στη γλώσσα τους, άκουε μέσα
+στ' αυτιά τους και σπιθοβολούσε στα μάτια τους. Κι' όπως ήσαν
+Γερμανοί, μείνανε πολύ στο τραπέζι, περιμένοντας τον αιδεσιμώτατο
+πατέρα της επαρχίας. Κι' ο διοικητής μίλησε ως εξής τον αγαπημένο
+του Αγαθούλη.
+
+
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΧV.
+
+&Πώς ο Αγαθούλης σκότωσε τον αδερφό της αγαπητής του Κυνεγόνδης&
+
+
+
+Θάχω πάντα, σ' όλη μου τη ζωή, ζωντανή στη μνήμη μου τη φριχτήν
+ημέρα, που είδα να σκοτώνουν τον πατέρα μου και τη μητέρα μου και να
+βιάζουνε την αδερφή μου. Όταν φύγανε οι Βούλγαροι, δε βρήκαμε
+πουθενά αυτή τη λατρευτή αδερφή· βάλανε σ' ένα αμάξι τη μητέρα μου,
+τον πατέρα μου και μένα, δυο υπηρέτριες και τρία παιδιά σφαγμένα,
+για να μας πάνε να μας θάψουνε σε μια εκκλησιά Ιησουιτών, δύο λεύγες
+μακρυά από τον πύργο των προγόνων μου. Ένας Ιησουίτης μας έρριξε
+αγιασμό, τρομερά αλατισμένο· μερικές στάλες μπήκανε στα μάτια μου· ο
+πάτερ παρετήρησε, πως το βλέφαρό μου σάλεψε λιγάκι· έβαλε το χέρι
+του πάνω στην καρδιά μου και την ένοιωσε να χτυπά. Με περιποιηθήκανε
+και σε τρεις εβδομάδες δε μούμεινε σημάδι. Ξέρετε, αγαπητέ μου
+Αγαθούλη, πως ήμουν υπερβολικά ωραίος· έγινα ακόμη περισσότερο· έτσι
+ο αιδεσιμώτατος πατήρ Κρουστ, ο ηγούμενος, αισθάνθηκε για μένα την
+τρυφερότερη φιλία· μούδωσε το ένδυμα του δοκίμου· μετά λίγον καιρό
+με στείλανε στη Ρώμη. Ο πατήρ στρατηγός είχε ανάγκη να στρατολογήση
+νέους Γερμανούς Ιησουίτες· γιατί οι αφέντες της Παραγουάης δέχονται
+όσα μπορούνε λιγώτερο τους Ισπανούς Ιησουίτες· προτιμούνε τους
+ξένους, γιατί μπορούνε να τους διευθύνουνε καλύτερα· θεωρήθηκα
+κατάλληλος από τον αιδεσιμώτατο πατέρα στρατηγό να πάω να δουλέψω σ'
+αυτή την άμπελο. Αναχωρήσαμε ένας Πολωνός, ένας Τυρολέζος κ' εγώ. Με
+τιμήσανε, όταν έφθασα, με το αξίωμα του υποδιακόνου και του
+υπολοχαγού: είμαι σήμερα ταγματάρχης και παπάς. Θα δεχθούμε γενναία
+τα στρατεύματα του βασιλέα της Ισπανίας· σας λέω, πως θα τ'
+αφορίσουμε και θα τα νικήσουμε. Η Θεία Πρόνοια σας στέλνει εδώ να
+μας συντρέξετε. Μα είναι πραγματικά αληθινό, πως η αδελφή μου
+Κυνεγόνδη είναι δω κοντά, στου κυβερνήτη του Μπουένος-Άυρες;
+
+Ο Αγαθούλης του βεβαίωσε με όρκο, πως τίποτε δεν ήταν αληθινώτερο
+απ' αυτό. Τα δάκρυά τους ξαναρχίσανε να τρέχουν.
+
+Ο βαρώνος δεν μπορούσε να κουρασθή φιλώντας τον Αγαθούλη· τον
+ονόμαζε αδερφό του, σωτήρα του.
+
+ — Α! ίσως, του είπε, θα μπορέσουμε μαζί, αγαπητέ μου Αγαθούλη, να
+μπούμε νικητές στην πόλη και να πάρουμε την αδερφή μου Κυνεγόνδη.
+
+ — Αυτό εύχομαι κ' εγώ, είπεν ο Αγαθούλης· γιατί λογάριαζα να την
+παντρευτώ και το ελπίζω ακόμα.
+
+ — Σεις, αυθάδη! του απάντησε ο βαρώνος, θάχετε την αναίδεια να
+παντρευθήτε την αδερφή μου, πόχει εβδομήντα-δυο γενιές! Σας βρίσκω
+πολύ ξετσίπωτο να τολμάτε να μιλάτε για ένα σχέδιο τόσο θρασύ!
+
+Ο Αγαθούλης απολιθωμένος από τούτα τα λόγια, του απάντησε:
+
+ — Αίδεσιμώτατέ μου πάτερ, όλες οι γενιές του κόσμου δεν έχουνε
+καμιά σημασία. Απέσπασα την αδελφή σας από τα χέρια ενός Εβραίου κ'
+ενός Ιεροξεταστή· έχει μεγάλες υποχρεώσεις σε μένα και θέλει να με
+παντρευθή. Ο διδάσκαλος Παγγλώσσης μούπε πολλές φορές, πως οι
+άνθρωποι είναι ίσοι και ασφαλώς θα την παντρευτώ.
+
+ — Αυτό θα το ιδούμε, κατεργάρη, του είπε ο Ιησουίτης βαρώνος του
+Τούντερ-τεν-τρόνκ και συγχρόνως τούδωσε μια δυνατή χτυπιά με το
+πλατύ μέρος του σπαθιού του πάνω στο πρόσωπο. Ο Αγαθούλης την ίδια
+στιγμή τραβά το δικό του και το μπήγει ως το μανίκι μέσα στην κοιλιά
+του βαρώνου Ιησουίτη.
+
+ — Θεέ μου! είπε, σκότωσα τον παλιό μου κύριο, το φίλο μου, τον
+κουνιάδο μου! Είμαι ο καλύτερος άνθρωπος του κόσμου και να που έχω
+σκοτώσει ως τώρα τρεις ανθρώπους· και μέσα σ' αυτούς τους τρεις οι
+δύο είναι παπάδες.
+
+Ο Κακαμπός, που φύλαγε σκοπός στην είσοδο της φυλλωσιάς έτρεξε μέσα.
+
+ — Δε μας μένει άλλο από το να πουλήσουμε ακριβά τη ζωή μας, τούπε ο
+αφέντης του. Θα μπούνε, χωρίς αμφιβολία, στη φυλλωσιά· πρέπει να
+πεθάνουμε με τα όπλα στο χέρι.
+
+Ο Κακαμπός πούχε δη πολλά τέτια, δεν τάχασε καθόλου. Πήρε το ράσο
+του Ιησουίτη, μα όπως του τόβγαζε, άρχισε να κλαίη. Αλλοίμονο! ό,τι
+φορούσε ο βαρώνος, το φόρεσε του Αγαθούλη, τούδοσε τον τετράγωνο
+σκούφο του σκοτωμένου και τον ανέβασε στο άλογο. Όλ' αυτά γίνανε σ'
+ένα λεφτό.
+
+ — Τώρα δρόμο! αφέντη μου· όλοι θα σας πάρουνε για Ιησουίτη, που
+πάει να δώση διαταγές· και θα περάσουμε τα σύνορα πριν μπορέσουνε να
+τρέξουνε κατόπι μας.
+
+Πετούσε, λέγοντας αυτά, και φώναζε ισπανικά!
+
+ — Τόπο, τόπο στον αιδεσιμώτατο πάτερ ταγματάρχη!
+
+
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟ XVI.
+
+&Τι συνέβη στους δυο ταξιδιώτες με δυο κορίτσια, δυο μαϊμούδες και
+με τους άγριους, που λέγονται Αυτιάδες.&
+
+
+
+Ο Αγαθούλης κι' ο σύντροφος του ήσαν μακρυά από τα χαρακώματα και
+κανένας δεν ήξερε ακόμα στο στρατόπεδο το θάνατο του Γερμανού
+Ιησουίτη. Ο άγρυπνος Κακαμπός είχε φροντίσει να γεμίση τη βαλίτσα
+του ψωμί, ζαμπόνι, σοκολάτα, φρούτα και μερικές μποτίλιες κρασί.
+Μπήκανε βαθυά με τ' ανδαλούσια τους άλογα σ' έναν άγνωστο τόπο, όπου
+δε βρήκανε κανένα δρόμο. Τέλος ένα ωραίο λειβάδι όλο ρυάκια
+παρουσιάστηκε μπροστά τους. Ο Κακαμπός προτείνει στον κύριό του να
+φάνε και του δίνει πρώτος το παράδειγμα.
+
+ — Πώς θέλεις, του έλεγε ο Αγαθούλης να φάγω ζαμπόνι, όταν έχω
+σκοτώσει το γυιό του κυρίου βαρώνου και βρίσκομαι καταδικασμένος να
+μην ξαναϊδώ ποτέ στη ζωή μου την ωραία Κυνεγόνδη; Τι θα μου
+χρησιμέψη να παρατείνω τις άθλιές μου μέρες, αφού είμαι αναγκασμένος
+να τις σέρνω μακρυά της όλο τύψεις κι' απελπισία; Και τι θα πη η
+εφημερίδα του Τρεβού;
+
+Μιλώντας έτσι, δεν έπαψε να τρώγει. Ο ήλιος βασίλευε. Οι δυο χαμένοι
+ταξιδιώτες ακούσανε κάποιες μικρές φωνές που μοιάζανε γυναικείες.
+Δεν ξέρανε, αν αυτές οι φωνές ήτανε χαράς ή πόνου· όμως πεταχτήκανε
+ορμητικά επάνω με την ανησυχία και τον τρόμο, που εμπνέουν όλα σ'
+έναν τόπο άγνωστο. Αυτά τα ξεφωνητά προερχόντανε από δυο κορίτσια
+ολόγυμνα, που τρέχανε ανάλαφρα στην άκρη του λειβαδιού, ενώ δυο
+μαϊμούδες τις κυνηγούσανε και τις δαγκάνανε τους πισινούς. Ο
+Αγαθούλης τις συμπόνεσε κι' όπως είχε μάθει να σημαδεύη καλά από
+τους Βουλγάρους, θα μπορούσε να χτυπήση φουντούκι μέσα στο θάμνο
+του, χωρίς να γγίξη τα φύλλα. Σηκώνει λοιπόν το δίκαννο του ισπανικό
+τουφέκι, τραβά και σκοτώνει τις δυο μαϊμούδες.
+
+ — Ευλογητός ο Θεός! αγαπημένε μου Κακαμπό! Έσωσα από μεγάλο κίνδυνο
+αυτά τα δυο δυστυχισμένα πλάσματα, Αν έκανα αμαρτία σκοτώνοντας έναν
+ιεροξεταστή κι' έναν Ιησουίτη, την επανώρθωσα σώζοντας τη ζωή των
+δυο κοριτσιών. Είναι, φαίνεται, κορίτσια καλής τάξης και τούτη η
+περιπέτεια μπορεί να μας δώση μεγάλα ωφελήματα σ' αυτό τον τόπο.
+
+Ήθελε να εξακολουθήση, μα η γλώσσα του πιάστηκε, άμα είδε τα δυο
+κορίτσια ν' αγκαλιάζουνε τρυφερά τις δυο μαϊμούδες, να ξεσπούνε σε
+κλάματα πάνω στα σώματά τους και να γεμίζουνε τον αέρα από τα πιο
+πονεμένα ξεφωνητά.
+
+ — Δεν περίμενα τόση ψυχική αγαθότητα, είπε τέλος στον Κακαμπό, ο
+οποίος του απάντησε.
+
+ — Κάνατε τώρα δα μια περίφημα δουλειά! Σκοτώσατε τους ερωμένους των
+κοριτσών.
+
+ — Τους ερωμένους! είναι δυνατό; Με κοροϊδεύεις, Κακαμπό. Πώς να σε
+πιστέψω;
+
+ — Αγαπητέ μου κύριε, απάντησε ο Κακαμπός. Ξαφνιάζεστε πάντα με όλα.
+Γιατί βρίσκετε τόσο παράξενο να υπάρχουνε μερικοί τόποι, όπου οι
+μαϊμούδες δέχονται τις περιποιήσεις των γυναικών; Οι μαϊμούδες είναι
+τέταρτα ανθρώπων, όπως εγώ τέταρτο Ισπανού.
+
+ — Αλλοίμονο, επανάλαβε ο Αγαθούλης, θυμούμαι, πως έχω ακούσει να
+λέη ο διδάσκαλος Παγγλώσης, ότι τον παλιό καιρό παρόμοια γεγονότα
+έχουνε γίνει και οι τέτοιες μίξεις γεννήσανε τους αιγιπάνες, τους
+φαύνους, τους σατύρους, που πολλοί μεγάλοι άντρες της αρχαιότητας
+τους είχανε δει. Μα τα νόμιζα όλ' αυτά παραμύθια.
+
+ — Οφείλετε τώρα να πεισθήτε, είπε ο Κακαμπός, πως είνε αλήθεια, και
+βλέπετε, πώς τη θεωρούν όσοι δε λάβανε κάποια μόρφωση. Μα ό,τι
+φοβούμαι είναι, μήπως αυτές οι κυρίες μας σκαρώσουνε καμιάν άσκημη
+δουλειά.
+
+Αυτές οι βάσιμες σκέψεις αναγκάσανε τον Αγαθούλη ν' αφήση το λειβάδι
+και να χωθή μέσα σ' ένα δάσος. Εδείπνησαν εκεί με τον Κακαμπό· κ' οι
+δύο τους, αφού καταράστηκαν τον Ιεροξεταστή της Πορτογαλλίας, τον
+Κυβερνήτη του Μπουένος Άυρες και το βαρώνο, κοιμήθηκαν πάνω στα
+βρύα. Όταν ξύπνησαν, νοιώσαν πως δεν μπορούσαν να σαλέψουν· η αιτία
+ήτανε, πως τη νύκτα οι Αυτιάδες, οι κάτοικοι του τόπου, στους
+οποίους οι δύο κυρίες τους είχανε καταγγείλει, τους δέσανε με
+σκοινιά από δεντρόφλουδο. Ήτανε περικυκλωμένοι από καμιά πενηνταριά
+Αυτιάδες ολόγυμνους, ωπλισμένους με βέλη, ρόπαλα και μπαλτάδες από
+πέτρα. Μερικοί βάζανε να βράσει ένα μεγάλο καζάνι' άλλοι ετοιμάζανε
+σούβλες κι' όλοι τους φωνάζανε:
+
+ — Είναι Ιησουίτης! ένας Ιησουίτης! Θα εκδικηθούμε, θα κάνουμε ωραίο
+τσιμπούσι! Φάμε τον Ιησουίτη! Φάμε τον Ιησουίτη!
+
+ — Σας είχα πει σωστά, αγαπητέ μου κύριε, φώναξε θλιβερά ο Κακαμπός,
+πως αυτά τα δυο κορίτσια θα μας σκαρώνανε άσκημη ιστορία!
+
+Ο Αγαθούλης βλέποντας το καζάνι και τις σούβλες, φώναξε:
+
+ — Ασφαλώς θα μας ψήσουν ή θα μας βράσουν! Α! τι θάλεγε ο διδάσκαλος
+Παγγλώσης, αν έβλεπε, πως είναι κανωμένη η καθαρή ανθρώπινη φύση.
+Όλα είναι καλά! έστω: μα ομολογώ, πως είναι πολύ σκληρό νάχω χάσει
+τη δεσποινίδα Κυνεγόνδη και να σουβλιστώ από τους Αυτιάδες.
+
+Ο Κακαμπός δεν τάχανε ποτές.
+
+ — Μην απελπίζεστε από τίποτε, είπε στον απαρηγόρητο Αγαθούλη.
+Καταλαβαίνω λίγο τη γλώσσα αυτών των λαών· θα τους μιλήσω.
+
+ — Μην παραλείψης, του είπε ο Αγαθούλης, να τους παραστήσης, τι
+φριχτή απανθρωπιά είναι να ψήνουνε τους ανθρώπους και πόσο είναι
+αντιχριστιανικό!
+
+ — Κύριοι, είπε ο Κακαμπός, φαντάζεστε, πως θα φάτε σήμερα ένα
+Ιησουίτη; Πολύ καλά! Τίποτε δεν είναι δικαιότερο από το να
+μεταχειρίζεται κανείς έτσι τους εχθρούς του. Πραγματικά το φυσικό
+δίκαιο μας διδάσκει να φονεύουμε τον πλησίον μας κ' έτσι γίνεται σ'
+όλη τη γη. Εάν εμείς δεν κάμνουμε χρήση του φαγώματος των εχθρών
+μας, τούτο οφείλεται στο ότι βρίσκομε άλλη άφθονη τροφή. Αλλά σε σας
+δε συμβαίνει το ίδιο. Βέβαια αξίζει περισσότερο να τρώγη κανείς τους
+εχθρούς του παρά ν' αφήνη στα κοράκια τον καρπό της νίκης του. Αλλά
+κύριοι, δε θα θέλατε να φάτε τους φίλους σας. Νομίζετε, πως
+πρόκειται να περάσετε στη σούβλα ένα ιησουίτη κι' όμως είναι ο
+υπερασπιστής σας, ο εχθρός των εχθρών σας, που πρόκειται να ψήσετε.
+Εγώ έχω γεννηθή στον τόπο σας· ο κύριος, που βλέπετε, είναι ο
+αφέντης μου κι' όχι μονάχα δεν είναι ιησουίτης, μα έχει σκοτώσει προ
+ολίγου ένα ιησουίτη και του πήρε τα ρούχα. Να το λάθος σας. Για να
+βεβαιωθήτε για ό,τι σας λέγω, πάρτε το ράσο του και φέρτε το στα
+πρώτα χαρακώματα του βασιλείου των λος πάδρες. Δε θα σας χρειαστή
+πολύς καιρός. Μπορείτε πάντα να μας φάτε, αν βρήτε, πως σας είπα
+ψέματα. Αλλ' αν σας είπα την αλήθεια, γνωρίζετε πολύ καλά τις αρχές
+του δημοσίου δικαίου, τα έθιμα, τους νόμους για να μη μας κάνετε
+χάρη.
+
+Οι Αυτιάδες βρήκανε αυτή την κουβέντα πολύ λογική. Διαλέξανε δυο από
+τους καλύτερους να πάνε γρήγορα να πληροφορηθούνε την αλήθεια. Οι
+δυο απεσταλμένοι εκτελέσανε την αποστολή τους σαν φρόνιμοι άνθρωποι
+και γυρίσανε σε λίγο φέρνοντας καλά νέα. Οι Αυτιάδες λύσανε τους δύο
+αιχμαλώτους και τους κάνανε πλήθος περιποιήσεις, τους προσφέρανε
+κορίτσια, τους δώσανε αναψυχτικά και τους συνωδέψανε ως τα σύνορα
+του κράτους των φωνάζοντας εύθυμα:
+
+ — Δεν είναι καθόλου Ιησουίτης! Δεν είναι καθόλου Ιησουίτης!
+
+ — Ο Αγαθούλης δεν έπαψε να θαυμάζη τον απελευθερωτή του.
+
+ — Τι λαός! έλεγε. Τι άνθρωποι! Τι ήθη! Αν δεν είχα την τιμή να δώσω
+μια μεγάλη σπαθιά περνώντας πέρα-πέρα το κορμί του αδερφού της
+δεσποινίδας Κυνεγόνδης, θα είχα φαγωθή χωρίς άλλο. Όμως παρ' όλα
+αυτά η καθαρή φύση είναι αγαθή, αφού αυτοί εδώ οι άνθρωποι, αντί να
+με φάνε, μου κάνανε χίλιες τιμές, όταν μάθανε, πως δεν ήμουνα
+ιησουίτης.
+
+
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟ XVII
+
+&Ο Αγαθούλης κι ο σύντροφός τον φτάνουνε στο Ελδοράδο και τι βλέπουν
+εκεί.&
+
+
+
+Όταν φτάσανε στα σύνορα των Αυτιάδων:
+
+ — Βλέπετε, είπε ο Κακαμπός στον Αγαθούλη, πως αυτό εδώ το
+ημισφαίριο δεν είναι καλύτερο από τάλλο. Πιστέψετέ με, ας γυρίσουμε
+στην Ευρώπη με το συντομώτερο δρόμο.
+
+ — Πώς να γυρίσουμε; είπε ο Αγαθούλης. Και που να πάμε; Αν πάω στην
+πατρίδα μου, εκεί οι Βούλγαροι και οι Άβαροι σφάζουνε τα πάντα. Αν
+γυρίσω στην Πορτογαλλία, θα με ψήσουνε. Αν μείνουμε σ' αυτόν εδώ τον
+τόπο, κινδυνεύουμε κάθε στιγμή να μας περάσουνε στη σούβλα. Αλλά πώς
+ν' αποφασίσω ν' αφήσω το μέρος του κόσμου, που η δεσποινίς Κυνεγόνδη
+κατοικεί;
+
+ — Ας στρίψουμε προς τη Γαϋέννα, είπεν ο Κακαμπός· θα βρούμε κει
+Γάλλους, που γυρίζουνε όλο τον κόσμο: θα μπορέσουνε να μας
+βοηθήσουνε. Ο Θεός ίσως μας λυπηθή.
+
+Δεν ήταν εύκολο να πάνε στη Γαϋέννα· ξέρανε καλά προς ποιο μέρος
+έπρεπε να βαδίσουν· αλλά παντού βουνά, ποτάμια, γκρεμοί, ληστές,
+άγριοι· υπήρχαν παντού τρομερά εμπόδια. Τ' άλογά τους ψοφήσανε από
+την κούραση· οι προμήθειές τους τελειώσανε, τραφήκαν ένα ολόκληρο
+μήνα με άγριους καρπούς και βρεθήκανε τέλος κοντά σ' ένα μικρό
+ποταμάκι, που σ' όλο του το ρέμα είχε κοκοφοίνικες· μ' αυτούς
+διατηρήσανε τη ζωή τους και τις ελπίδες τους.
+
+Ο Κακαμπός, που έδινε πάντα καλές συμβουλές σαν τη γριά, είπε στον
+Αγαθούλη:
+
+ — Δε μπορούμε πια, περπατήσαμε αρκετά, βλέπω μια μικρή βάρκα στην
+όχθη, ας τη γεμίσουμε κοκοκάρυδα, ας ριχτούμε εμείς μέσα κι' ας
+αφεθούμε στο ρέμα να μας πάη· ένα ποτάμι φέρνει πάντα σε κάποιο
+κατοικημένο μέρος. Αν δε βρούμε πράγματα ευχάριστα, θα βρούμε
+τουλάχιστο πράγματα νέα.
+
+ — Εμπρός! είπε ο Αγαθούλης· ας αφεθούμε στη θεία πρόνοια.
+
+Πλέξανε μερικές λεύγες ανάμεσα σε όχθες, άλλοτε ανθισμένες, άλλοτε
+χέρσες, άλλοτε ομαλές, άλλοτε απόκρημνες. Το ποτάμι φάρδαινε πάντα·
+τέλος χανότανε κάτου σε μια καμάρα από βράχους τρομαχτικούς, που
+υψωνόντανε ως τον ουρανό. Οι δυο ταξιδιώτες είχανε το θάρρος, να
+εγκαταλειφτούνε στα κύματα κάτου απ' αυτή την καμάρα. Το ποτάμι,
+στενεύοντας σ' αυτό το μέρος, τους έσερνε με μια φριχτή ταχύτητα.
+Μετά εικοσιτέσσερις ώρες ξανάειδαν την ημέρα· αλλ' η βάρκα τους
+τσακίστηκε ανάμεσα στις πέτρες· χρειάστηκε να συρθούνε από βράχο σε
+βράχο σ' ένα διάστημα μιας ολόκληρης λεύγας· τέλος ανακαλύψανε έναν
+απέραντο ορίζοντα περικλεισμένο από βουνά ασίμωτα. Ο τόπος ήτανε
+καλλιεργημένος κι' από ευχαρίστηση απλή κι' από ανάγκη· παντού το
+χρήσιμο ήτανε ενωμένο με το ευχάριστο: οι δρόμοι ήτανε γεμάτοι ή
+καλύτερα στολισμένοι με αμάξια από υλικό λαμπερό, κουβαλώντας άντρες
+και γυναίκες μοναδικής ομορφιάς, και που τα σέρνανε μεγάλα κόκκινα
+πρόβατα, που ξεπερνούσανε, στη γρηγοράδα τα καλύτερα άλογα της
+Ανδαλουσίας, του Ζετουάν και του Μεκινέζ.
+
+ — Να, ωστόσο, είπε ο Αγαθούλης, ένας τόπος, που αξίζει καλύτερα από
+τη Βεστφαλία. Πήδησε στη γη με τον Κακαμπό κοντά στο πρώτο χωριό που
+απαντήσανε. Μερικά παιδιά του χωριού, φορώντας χρωματιστά
+μεταξόρουχα καταξεσκισμένα, παίζανε τις αμάδες στο έμπα του χωριού.
+Οι δυο μας άνθρωποι του άλλου κόσμου διασκεδάζανε κοιτάζοντάς τα: οι
+αμάδες τους ήτανε πολύ πλατιές και στρογγυλές, κίτρινες, κόκκινες,
+πράσινες, και λαμποκοπούσαν εξαιρετικά. Τους ήρθε επιθυμία να
+μάσουνε μερικές· ήτανε μάλαμμα, σμαράγδια, ρουμπίνια, που το
+μικρότερό τους θα μπορούσε νάναι το μεγαλύτερο στόλισμα του θρόνου
+της Μογγολίας.
+
+ — Χωρίς αμφιβολία, είπεν ο Κακαμπός, αυτά τα παιδιά, θάναι τα
+βασιλόπουλα του τόπου, που παίζουνε τις αμάδες.
+
+Ο δάσκαλος του χωριού παρουσιάστηκε αυτή τη στιγμή για να τα μπάση
+στο σκολειό.
+
+ — Να, είπε ο Αγαθούλης, ο παιδαγωγός της βασιλικής οικογένειας.
+
+Οι μικροί διαβολάκηδες πάψανε αμέσως το παιχνίδι τους αφήνοντας
+καταγίς τις αμάδες τους κι' ό,τι τους χρησίμεψε στη διασκέδασί τους.
+Ο Αγαθούλης τα μαζεύει, τρέχει στον παιδαγωγό και του τα παρουσιάζει
+ταπεινά, δίνοντάς του να καταλάβη με σημεία, ότι οι βασιλικές τους
+υψηλότητες είχανε λησμονήσει το χρυσάφι τους και τα πολύτιμα
+πετράδια τους. Ο δάσκαλος του χωριού χαμογελώντας τα πέταξε χάμω,
+παρατήρησε μια στιγμή το πρόσωπο του Αγαθούλη με πολλήν απορία κ'
+εξακολούθησε το δρόμο του.
+
+Οι ταξιδιώτες δεν παραλείψανε να μαζέψουνε χρυσάφι, ρουμπίνια και
+σμαράγδια.
+
+ — Πού είμαστε; φώναζε ο Αγαθούλης. Πρέπει τα βασιλόπουλα αυτού του
+τόπου νάναι πολύ καλά αναθρεμμένα, αφού τα μαθαίνουν να περιφρονούνε
+το χρυσάφι και τα πολύτιμα πετράδια.
+
+Ο Κακαμπός θάμαζε σαν τον Αγαθούλη. Πλησιάσανε τέλος στο πρώτο σπίτι
+του χωριού· ήτανε χτισμένο σαν ευρωπαϊκό παλάτι. Πλήθος κόσμος
+σφιγγότανε στην πόρτα κι' ακόμα περισσότερο μέσα· μια πολύ ευχάριστη
+μουσική ακουότανε και μια ηδονική μυρωδιά κουζίνας τους έφτανε. Ο
+Κακαμπός πλησίασε στην πόρτα κι' άκουσε να μιλούνε περουβιανά· ήτανε
+η μητρική του γλώσσα· γιατί όλος ο κόσμος ξέρει, πως ο Κακαμπός είχε
+γεννηθή στο Τουκουάν, σ' ένα χωριό που δεν ξέρανε άλλη γλώσσα απ'
+αυτήν.
+
+ — Θα σας κάνω το διερμηνέα, λέγει στον Αγαθούλη. Ας μπούμε· είναι
+ταβέρνα.
+
+Ευθύς δυο γκαρσόνια και δυο κοπέλλες του ξενοδοχείου, ντυμένοι χρυσά
+φορέματα, με μαλλιά δεμένα με κορδέλλες, τους προσκαλούνε να
+κάτσουνε στο τραπέζι. Τους σερβίρανε τέσσερες σούπες γαρνιρισμένες
+καθεμία με δυο παπαγάλους, ένα μπούτι βραστό που ζύγιζε διακόσιες
+λίτρες, δυο μαϊμούδες ψητές εξαίσιας γεύσης, τριακόσια κολύβρια σ'
+ένα πιάτο και εξακόσια μυγοπούλια σ' ένα άλλο· επίσης ραγγού
+εκλεχτώτατα, γλυκίσματα νοστιμώτατα όλα μέσα σε πιάτα από ορυχτό
+κρύσταλλο. Τα γκαρσόνια κ' οι κοπέλλες του ξενοδοχείου τους
+κερνούσανε διάφορα λικέρ φκιασμένα από ζαχαροκάλαμο.
+
+Οι συμπότες ήσαν οι περισσότεροι έμποροι κι' αμαξάδες, όλοι τους
+ασύγκριτα ευγενικοί, που κάνανε μερικές ερωτήσεις στον Κακαμπό με
+την πιο μεγάλη διάκριση κι' απαντήσανε στις δικές τους με τρόπο
+ικανοποιητικό.
+
+Όταν τελείωσε το φαγί, ο Κακαμπός νόμισε, καθώς κι' ο Αγαθούλης, ότι
+πληρώσανε καλά το λογαριασμό τους, ρίχνοντας απάνω στο τραπέζι δύο
+απ' αυτά τα πλατιά κομμάτια του χρυσαφιού, πούχαν μαζέψει. Ο
+ξενοδόχος κ' η ξενοδόχα σπάσανε στα γέλια και βαστούσανε πολλιώρα τα
+πλευρά τους. Τέλος συνήλθανε.
+
+ — Κύριοι, είπε ο ξενοδόχος, βλέπουμε καλά, πως είστε ξένοι· δεν
+είμαστε συνηθισμένοι να βλέπουμε ξένους. Συχωρέστε μας, αν αρχίσαμε
+να γελάμε, όταν μας προσφέρατε για πληρωμή τα χαλίκια των μεγάλων
+μας δρόμων. Δεν έχετε, χωρίς αμφιβολία, χρήματα του τόπου, μα δε
+χρειάζονται για να φάτ' εδώ. Όλα τα ξενοδοχεία τα ιδρυμένα για την
+ευκολία του εμπορίου πληρώνονται από το κράτος. Δεν είσαστε τυχεροί
+εδώ, γιατί ναι φτωχό το χωριό, μα κάθε αλλού θα φιλοξενηθήτε, όπως
+σας αξίζει.
+
+Ο Κακαμπός εξηγούσε στον Αγαθούλη όλα τα λόγια του ξενοδόχου κι' ο
+Αγαθούλης τον άκουε με τον ίδιο θαυμασμό και το ίδιο ξάφνισμα, που ο
+φίλος του Κακαμπός του τα μετάδινε.
+
+ — Ποιος τόπος λοιπόν είναι αυτός, λέγανε κι' ο ένας κι' ο άλλος,
+άγνωστος απ' όλο τον άλλο κόσμο κι' όπου όλη η φύση είναι τόσο
+διάφορη από τη δική μας; Είναι πιθανώς ο τόπος όπου όλα είναι καλά:
+γιατί πρέπει απολύτως να υπάρχη ένας τέτοιος τόπος! Κι' ό,τι κι' αν
+είπε ο διδάσκαλος Παγγλώσης, συχνά παρατήρησα, πως όλα ήτανε κακά
+στη Βεστφαλία.
+
+
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟ XVIII.
+
+&Τι είδανε στη χώρα του Ελδοράδου.&
+
+
+
+Ο Κακαμπός παράστησε στον ξενοδόχο όλη του την περιέργεια. Ο
+ξενοδόχος του είπε:
+
+ — Δεν ξέρω πολλά πράγματα, μα δεν είμαι δυσαρεστημένος. Έχουμ' εδώ
+ένα γέρο, πρώην αυλικό, που είναι ο πιο σοφός άνθρωπος του βασιλείου
+κι' ο πιο ομιλητικός! Αμέσως οδηγεί τον Κακαμπό στου γέρου. Ο
+Αγαθούλης έπαιζε τώρα το δεύτερο ρόλο κι' ακολουθούσε τον υπηρέτη
+του. Μπήκανε σ' ένα σπίτι πάρα πολύ απλό, γιατί η πόρτα ήτανε μόνο
+από ασήμι και τα κουφώματα των διαμερισμάτων μόνο από χρυσάφι, αλλά
+δουλεμένα με τόσο γούστο, που τα πλουσιώτερα κουφώματα δε μπορούνε
+να τους παραβγούνε. Ο αντιθάλαμος, αληθινά, δεν ήτανε στολισμένος
+παρά μόνο με ρουμπίνια και σμαράγδια, αλλ' η τάξη, που ήσαν όλα
+βαλμένα αντικαθιστούσε αρκετά αυτή την έσχατη απλότητα.
+
+Ο γέρος υποδέχτηκε τους ξένους απάνω σ' ένα σοφά που το στρώμα του
+ήτανε κανωμένο από φτερά κολυβρίων, και τους πρόσφερε λικέρ σε
+ποτήρια από διαμάντι· κατόπι ικανοποίησε την περιέργειά τους ως
+εξής:
+
+ — Είμαι εκατόν εβδομήντα δυο χρονών κι' έμαθα από το μακαρίτη
+πατέρα μου, υπασπιστή του βασιλιά, τις καταπληχτικές επαναστάσεις
+του Περού, που τις είδε με τα μάτια του. Το βασίλειο, που
+βρισκόμαστε, είναι η παλιά πατρίδα των Ινκάς, που βγήκανε απ' εδώ
+πολύ απερίσκεπτα για να πάνε να υποτάξουν ένα άλλο μέρος του κόσμου
+και που τέλος καταστραφήκανε από τους Ισπανούς.
+
+Οι πρίγκηπες της φυλής τους, που δε φύγανε από τον τόπο τους, ήσαν
+σοφώτεροι. Νομοθέτησαν με τη συγκατάθεση του έθνους κανείς κάτοικος
+να μη βγη στο μέλλον από το μικρό μας βασίλειο· κι' αυτό διατήρησε
+την αγνότητά μας και την ευτυχία μας. Οι Ισπανοί έχουνε μια
+συγχισμένη ιδέα για τον τόπο μας, τον ωνόμασαν Ελδοράδο, κ' ένας
+Άγγλος ονομαζόμενος ιππότης Ράλαϊχ κατώρθωσε να πλησιάση ως εδώ προ
+εκατό χρόνια. Αλλ' όπως ήμαστε περικυκλωμένοι από βράχους αζύγωτους
+κι' από γκρεμούς, σταθήκαμε έως τώρα εξασφαλισμένοι από την
+αρπαχτικότητα των λαών της Ευρώπης, που έχουνε μιαν ακατανόητη μανία
+για τα χαλίκια και τη λάσπη της γης μας και που για να τ'
+αποχτήσουνε, θα μας σκοτώνανε όλους ως τον τελευταίο.
+
+Η συνομιλία βάσταξε αρκετά· κουβεντιάσανε για τη μορφή του
+πολιτεύματος, τα έθιμα, τις γυναίκες, τα δημόσια θεάματα, τις
+τέχνες. Τέλος ο Αγαθούλης, πούχε πάντα κλίση προς τη μεταφυσική,
+ρώτησε μέσον του Κακαμπό εάν στον τόπο τους υπήρχε θρησκεία. Ο γέρος
+κοκκίνησε λιγάκι.
+
+ — Πώς λοιπόν! είπε, μπορείτε ν' αμφιβάλλετε; Μήπως μας θεωρείτε
+αχάριστους;
+
+Ο Κακαμπός ρώτησε ταπεινά ποια ήτανε η θρησκεία του Ελδοράδο. Ο
+γέρος κοκκίνησε άλλη μια φορά.
+
+ — Μήπως μπορεί να υπάρχουν δυο θρησκείες; είπε. Έχουμε νομίζω, τη
+θρησκεία όλων των ανθρώπων· λατρεύουμε το Θεό απ' το βράδυ ως το
+πρωί.
+
+ — Λατρεύετε ένα Θεό; ρώτησε ο Κακαμπός, χρησιμεύοντας πάντα ως
+διερμηνέας των αποριών του Αγαθούλη.
+
+ — Φανερό, είπε ο γέρος, πως δεν υπάρχουνε ούτε δυο, ούτε τρεις,
+ούτε τέσσερις. Ομολογώ, πως οι άνθρωποι του κόσμου σας κάνουνε πολύ
+παράξενες ερωτήσεις.
+
+Ο Αγαθούλης δεν έπαψε να ρωτά το γέρο. Θέλησε να μάθη, πώς
+προσευχόντανε στο Ελδοράδο.
+
+ — Δεν προσευχόμαστε καθόλου, είπε ο αγαθός και σεβάσμιος σοφός. Δεν
+έχουμε τίποτε να του ζητήσουμε, μας τάδωσε όλα, όσα μας χρειάζονται·
+τον ευχαριστούμε ακατάπαυτα.
+
+Ο Αγαθούλης είχε την περιέργεια να ιδή κανένα παπά· ρώτησε πού
+είναι. Ο αγαθός γέρος χαμογέλασε.
+
+ — Φίλοι μου, είπε, είμαστε όλοι παπάδες. Ο βασιλιάς κι' όλοι οι
+αρχηγοί οικογενειών ψέλνουνε ύμνους ευχαριστήριους πανηγυρικά κάθε
+πρωί και πέντε έως εξ χιλιάδες μουσικοί τους συνοδεύουνε.
+
+ — Πώς! δεν έχετε καθόλου καλογέρους που διδάσκουνε, συζητούνε,
+κυβερνούνε, ραδιουργούνε και που ψήνουνε τους ανθρώπους, που δε
+συμφωνούνε μαζί τους;
+
+ — Θάπρεπε νάμαστε τρελοί, είπε ο γέρος· εδώ είμαστε όλοι σύμφωνοι
+και δεν καταλαβαίνω, τι θέλετε να πήτε με τους καλογέρους σας.
+
+Ο Αγαθούλης σ' όλον αυτό το διάλογο στεκότανε εκστατικός κ' έλεγε
+μέσα του:
+
+Αυτός ο τόπος διαφέρει πολύ από τη Βεστφαλία κι' από τον πύργο του
+κυρίου βαρώνου. Αν ο δικός μας ο Παγγλώσσης έβλεπε το Ελδοράδο, δε
+θάλεγε πλέον πως ο πύργος του Τούντ-τεν-τρονκ ήτανε ό,τι καλύτερο
+υπήρχε πάνω στη γη· είναι βέβαιο, πως πρέπει κανείς να ταξιδεύη!
+
+Μετά απ' αυτή τη μακρυά συνομιλία, ο αγαθός γέρος διάταξε να ζέψουνε
+μια καρότσα μ' έξη πρόβατα κ' έδωσε δώδεκα υπηρέτες του στους δυο
+ταξιδιώτες, για να τους οδηγήσουνε στο Παλάτι.
+
+ — Συχωρέστε με, τους είπε, αν η ηλικία μου με στερεί την τιμή να
+σας συνοδέψω. Ο βασιλιάς θα σας δεχθή με τρόπο, που δε θα μείνετε
+δυσαρεστημένοι και θα παραβλέψετε τα έθιμα του τόπου, αν μερικά δε
+σας αρέσουν.
+
+Ο Αγαθούλης και ο Κακαμπός ανεβαίνουνε στην καρότσα· τα έξι πρόβατα
+πετούσανε και σε λιγώτερο από τέσσερις ώρες φτάνουνε στο παλάτι του
+βασιλιά, που βρισκότανε σε μιαν άκρη της πρωτεύουσας. Η πύλη ήτανε
+διακόσια είκοσι πόδια ψηλή κ' εκατό πλατυά· είναι αδύνατο να
+εκφρασθή από τι υλικό ήτανε· καταλαβαίνει κανείς εύκολα πόση
+τεράστια υπεροχή έπρεπε νάχη σχετικά μ' αυτά τα χαλίκια και μ' αυτήν
+την άμμο που τα ονομάζομε μεις χρυσάφι και πολύτιμα πετράδια.
+
+Είκοσι κοπέλλες της φρουράς υποδεχτήκανε τον Αγαθούλη και τον
+Κακαμπό, μόλις κατεβήκανε από την καρότσα, τους ωδηγήσανε στο λουτρό
+και τους ντύσανε με φορέματα κανωμένα από χνούδι κολυβριού· ύστερα
+οι ανώτεροι αξιωματικοί, οι ανώτερες αξιωματικίνες του στέμματος
+τους ωδηγήσανε στο διαμέρισμα της μεγαλειότητός του, ανάμεσα σε δυο
+σειρές από χίλιους μουσικούς, καθεμιά σύμφωνα με το έθιμο. Όταν
+πλησιάσανε στην αίθουσα του θρόνου, ο Κακαμπός ρώτησε έναν ανώτερο
+αξιωματικό, τι έπρεπε να κάνουνε για να χαιρετήσουνε την
+μεγαλειότητά του: αν πρέπει να πέσουνε στα γόνατα ή να συρτούνε με
+την κοιλιά· αν πρέπει να βάλουνε τα χέρια στο κεφάλι ή στον πισινό·
+αν φιλούνε τη σκόνη της σάλλας: μ' ένα λόγο ποια είναι η εθιμοτυπία.
+
+Η συνήθεια, είπε ο ανώτερος αξιωματικός, είναι ν' αγκαλιάζουνε το
+βασιλιά και να τον φιλούνε από τα δυο μάγουλα.
+
+Ο Αγαθούλης κι' ο Κακαμπός πηδήσανε στα λαιμό του βασιλιά, ο οποίος
+τους δέχτηκε με τη μεγαλύτερη καλωσύνη, που μπορεί κανείς να
+φαντασθή και τους προσκάλεσε ευγενικά στο δείπνο.
+
+Στο αναμεταξύ τους σεργιανίσανε να ιδούν την πόλη, τα δημόσια
+χτίρια, ψηλά ως τα σύγνεφα, τις αγορές με τις χίλιες κολόννες, τις
+βρύσες του καθάριου νερού, τις βρύσες του ρόδινου νερού και των
+λικέρ από ζαχαροκάλαμο, που τρέχουνε ακατάπαυτα σε μεγάλες πλατείες,
+στρωμένες μ' ένα είδος πετραδιών, που σκορπούσανε μια μυρουδιά όμοια
+με του μοσκοκαρφιού και της κανέλλας. Ο Αγαθούλης ζήτησε να ιδή το
+δικαστήριο, τη βουλή. Του είπανε πως δεν υπήρχανε και πως δεν
+κάνουνε δίκες. Ρώτησε, αν υπήρχανε φυλακές, και του είπαν όχι. Ό,τι
+τον ξάφνισε περισσότερο και τον ευχαρίστησε περισσότερο, ήτανε το
+Μέγαρο των Επιστημών, μέσα στο οποίο είδε μια γαλαρία δυο χιλιάδες
+βήματα μάκρος, όλο γεμάτην από όργανα μαθηματικής και φυσικής.
+
+Αφού σεργιανήσανε όλο το απόγευμα σχεδόν το χιλιοστό μέρος της
+πολιτείας, τους ωδηγήσανε στο βασιλιά. Ο Αγαθούλης κάθησε στο
+τραπέζι ανάμεσα στη Μεγαλειότητά του και στον υπηρέτη του τον
+Κακαμπό και πλήθος κυρίες. Ποτές δεν έγινε λαμπρότερο γεύμα, και
+ποτές δεν έδειξε κανείς περισσότερο κέφι απ' όσο η μεγαλειότητά του.
+Ο Κακαμπός εξηγούσε τα καλά λόγια του βασιλιά στον Αγαθούλη κι' αν
+και μεταφρασμένα, φαινόντανε πάντα καλά λόγια. Απ' όλα, που θαύμασε
+ο Αγαθούλης, αυτό δεν ήτανε το λιγώτερο εκπληχτικό.
+
+Πέρασαν ένα μήνα φιλοξενούμενοι έτσι. Ο Αγαθούλης έλεγε πάντα στον
+Κακαμπό:
+
+ — Είναι αλήθεια, φίλε μου, άλλη μια φορά, πως ο πύργος, που
+γεννήθηκα, δεν αξίζει τον τόπο, που βρισκόμαστε τώρα· μα επί τέλους
+η δεσποινίς Κυνεγόνδη δεν είναι εδώ κι' έχετε χωρίς αμφιβολία,
+κάποιαν ερωμένη στην Ευρώπη. Αν μείνουμε εδώ, θα είμαστε, όπως όλοι
+οι άλλοι· ενώ αν γυρίσουμε στον κόσμο μας, μονάχα μ' έξι πρόβατα
+φορτωμένα από τα χαλίκια του Ελδοράδου, θα είμαστε πιο πλούσιοι απ'
+όλους μαζί τους βασιλιάδες· δε θα φοβόμαστε τους ιεροξεταστές και θα
+μπορέσουμε εύκολα να ξαναπάρουμε τη δεσποινίδα Κυνεγόνδη.
+
+Αυτός ο λόγος άρεσε του Κακαμπό· είναι τόσο ευχάριστο να τρέχη
+κανείς στον κόσμο, νάχη υπόληψη στους συμπατριώτες του, να διηγέται
+με στόμφο ό,τι είδε στα ταξίδιά του, ώστε οι δυο ευτυχισμένοι
+αποφασίσανε να μην είναι πια ευτυχισμένοι και να ζητήσουνε την άδεια
+από τη μεγαλειότητά του να φύγουνε.
+
+ — Κάμνετε ανοησία, τους είπε ο βασιλιάς· ξέρω καλά, πως ο τόπος μου
+είναι ασήμαντος· μα όταν κανείς είναι βολεμένος κάπου, πρέπει να
+μένει. Δεν έχω βέβαια το δικαίωμα να κρατώ τους ξένους· αυτό είναι
+τυραννία που δεν υπάρχει ούτε στα ήθη μας ούτε στους νόμους μας·
+όλοι οι άνθρωποι είναι ελεύθεροι: φύγετε, όταν θέλετε, αλλ' η έξοδος
+είναι πολύ δύσκολη. Είναι αδύνατο ν' ανεβήτε τορμητικό ποτάμι, με το
+οποίον ήρθατε εδώ σαν από θαύμα, και που τρέχει κάτου από τη καμάρα
+των βράχων. Τα βουνά, που περιγυρίζουνε το βασίλειό μου, έχουνε ύψος
+δέκα χιλιάδων ποδιών κι' είναι ίσα σαν τοίχοι· πιάνουνε το καθένα σε
+πλάτος περισσότερο από δέκα χιλιάδες λεύγες· δε μπορεί κανείς να
+κατέβη απ' αυτά παρά από γκρεμούς. Όμως, επειδή το θέλετε απόλυτα να
+φύγετε, θα δώσω διαταγή στους μηχανικούς να κάνουνε μια μηχανή, που
+να μπορή να σας μεταφέρη με άνεση. Όταν θα σας φέρουνε απ' το πίσω
+μέρος των βουνών, κανείς δε θα μπορέση να σας συνοδέψη: γιατί οι
+υπήκοοί μου, ωρκιστήκανε να μη βγούνε ποτές από τον περίβολό τους κ'
+είναι αρκετά φρόνιμοι, που να μη παραβούνε τον όρκο τους. Ζητήστε
+μου άλλωστε ό,τι ευαρεστείσθε.
+
+ — Δε ζητούμε από τη μεγαλειότητά σας, είπεν ο Κακαμπός, παρά λίγα
+πρόβατα φορτωμένα τρόφιμα, χαλίκια και λάσπη του τόπου.
+
+Ο βασιλιάς γέλασε:
+
+ — Δεν καταλαβαίνω, είπε, τι γούστο βρίσκουνε οι Ευρωπαίοι στην
+κίτρινη μας λάσπη· αλλά πάρετε όση θέλετε κι' άμποτε να σας
+χρησιμέψη.
+
+Έδωσε διαταγή αμέσως στους μηχανικούς του να κάνουνε μια μηχανή για
+να σηκώσουνε ψηλά αυτούς τους δυο παράξενους ανθρώπους έξω από το
+βασίλειο.
+
+Τρεις χιλιάδες άξιοι φυσικοί δουλέψανε γι' αυτήν· ήταν έτοιμη σε
+δεκαπέντε μέρες και δεν κόστισε περισσότερο από είκοσι εκατομμύρια
+λίρες στερλίνες, νόμισμα του τόπου. Βάλανε μέσα στη μηχανή τον
+Αγαθούλη και τον Κακαμπό· βάλανε ακόμα δυο μεγάλα κόκκινα πρόβατα με
+σέλλες και με χαλινάρια για να τους χρησιμέψουνε για καβάλλα, εάν θα
+περνούσανε τα βουνά, είκοσι πρόβατα σαμαρωμένα, κατάφορτα από
+τρόφιμα, άλλα τριάντα φορτωμένα με διάφορα δώρα από ό,τι ο τόπος
+έχει πιο αξιοπερίεργο και πενήντα φορτωμένα μάλαμα, πετράδια και
+διαμάντια. Ο βασιλιάς φίλησε τρυφερά τους δυο τυχοδιώχτες.
+
+Ήταν έξοχο θέαμα η αναχώρησή τους και ο μεγαλοπρεπής τρόπος με τον
+οποίον υψωθήκανε αυτοί και τα πρόβατά τους πάνου από τα βουνά. Οι
+φυσικοί τους αποχαιρετίσανε, αφού τους φέρανε σε μέρος ασφαλισμένο
+κι' ο Αγαθούλης δεν είχε πια άλλη επιθυμία κι' άλλη σκέψι από το να
+πάη να προσφέρη τα πρόβατά του στη δεσποινίδα Κυνεγόνδη.
+
+ — Έχουμε, είπε, με τι να πληρώσουμε τον Κυβερνήτη του Βουένος-
+Άυρες, αν η δεσποινίς Κυνεγόνδη ημπορεί να ξετιμηθή. Ας βαδίσουμε
+προς την Γαϋέννη, ας μπούμε σ' ένα καΐκι και θα ιδούμε κατόπι ποιο
+βασίλειο μπορούμε ν' αγοράσουμε.
+
+
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟ XIX
+
+&Τι τους συνέβη στη Σουρινάμ και πώς ο Αγαθούλης γνώρισε το Μαρτίνο&
+
+
+
+Η πρώτη μέρα των δύο ταξιδιωτών μας υπήρξε πολύ ευχάριστη. Είχανε
+πολύ θάρρος με την ιδέα πως ήσαν οι κάτοχοι περισσότερων θησαυρών
+απ' όσους η Ασία, η Ευρώπη και η Αφρική μπορούσανε να μάσουνε. Ο
+Αγαθούλης ενθουσιασμένος έγραφε τ' όνομα της Κυνεγόνδης απάνου στα
+δένδρα. Τη δεύτερη μέρα δυο από τα πρόβατά τους βουλιάξανε μέσα στα
+έλη και χαθήκανε μαζί με τα φορτώματά τους. Δυο άλλα πρόβατα
+ψοφήσανε απ' την κούραση λίγες μέρες αργότερα· εφτά ή οχτώ ψοφήσανε
+κατόπι από την πείνα σε μια έρημο· άλλα πέσανε σε λίγες μέρες μέσα
+σε γκρεμούς. Τέλος μετά εκατό μερών πορεία τους μείνανε μονάχα δυο
+πρόβατα. Ο Αγαθούλης είπε στον Κακαμπό:
+
+ — Φίλε μου, βλέπεις πόσο τα πλούτη αυτού του κόσμου είναι φθαρτά·
+δεν υπάρχει τίποτε σταθερό έξω από την αρετή κι' από την ευτυχία του
+να ξαναϊδούμε την δεσποινίδα Κυνεγόνδη.
+
+ — Τ' ομολογώ, είπε ο Κακαμπός· αλλά μας μένουνε ακόμα δυο πρόβατα
+με περισσότερους θησαυρούς απ' όσους θα μπορούσε ν' αποχτήση ποτές ο
+βασιλιάς της Ισπανίας και διακρίνω πολύ μακρυά μια πολιτεία και
+θαρρώ, πως είναι η Σουρινάμ, που ανήκει στους Ολλανδούς. Είμαστε στο
+τέλος των ταλαιπωριών μας και στην αρχή της ευτυχίας μας.
+
+Ζυγώνοντας στην πολιτεία, απαντήσανε ένα νέγρο ξαπλωμένο στο χώμα,
+που φορούσε μονάχα μισό φόρεμα δηλ. μισό πανταλόνι από γαλάζιο πανί.
+Του λείπανε η αριστερή γάμπα και το δεξί χέρι.
+
+ — Ε! Θεέ μου, του είπε ο Αγαθούλης ολλαντέζικα, τι κάνεις εδώ φίλε
+μου σε τέτοια φριχτή κατάσταση;
+
+ — Περιμένω τον αφέντη μου, απάντησε ο νέγρος, τον κύριο
+Βάντερντέντουρ, τον περίφημο μεγαλέμπορο.
+
+ — Μήπως ο κύριος Βάντερντέντουρ σ' έκανε σ' αυτά τα χάλια;
+
+ — Μάλιστα, κύριε, απάντησε ο νέγρος. Αυτή είναι η συνήθεια· μας
+δίνουν ένα πανένιο βρακί για φορεσιά δυο φορές το χρόνο. Όταν
+δουλεύουμε στα ζαχαροποιεία κι' ο τροχός μας αρπάξη το δάχτυλο μας
+κόβουνε το χέρι· όταν αποπειραθούμε να φύγουμε, μας κόβουνε το πόδι·
+μου τύχανε κ' οι δυο αυτές περίπτωσες. Αυτά κοστίζει η ζάχαρη, που
+τρώτε στην Ευρώπη. Ωστόσο, όταν η μητέρα μου με πούλησε για δυο
+σκούδα παταγωνικά στις αχτές της Γουινέας, μούλεγε: « Αγαπητό μου
+παιδί, ευλόγα τα φετίς, λάτρευέ τα πάντα και θα σε κάνουνε να ζήσης
+ευτυχής· έχεις την τιμή νάσαι σκλάβος των αφεντάδων μας των λευκών
+και κάμνεις έτσι πλούσιους τον πατέρα σου και τη μητέρα σου».
+Αλίμονο! δεν ξέρω, αν τους έκανα πλούσιους, όμως αυτοί δε με κάνανε
+εμένα! Οι σκύλλοι, οι μαϊμούδες κι οι παπαγάλοι είναι χίλιες φορές
+λιγώτερο δυστυχισμένοι από μας· τα ολλαντικά φετίς τα οποία μ'
+έχουνε προσηλυτίσει, μου λένε κάθε Κυριακή, πως είμαστε όλοι παιδιά
+του Αδάμ, λευκοί και μαύροι. Δεν είμαι γεννεαλόγος· αλλ' [αν] αυτοί οι
+ιεροκήρυκες λένε την αλήθεια, θα παραδεχθήτε, πως δεν είναι δυνατό
+να μεταχειρισθή κανείς με φριχτότερο τρόπο τους συγγενείς του.
+
+ — Ω! Παγγλώσση, φώναξε ο Αγαθούλης, δεν είχες φαντασθή τέτοια
+βδελυγμία· θ' αρνηθώ κάθε αισιοδοξία!
+
+ — Τι ' ναι η αισιοδοξία; ρωτούσε ο Κακαμπός.
+
+ — Αλίμονο! είπε ο Αγαθούλης, είναι η λύσσα να υποστηρίζης, πως όλα
+είναι καλά, όταν είναι κακά! Κ' έχυνε άφθονα δάκρυα κοιτάζοντας το
+νέγρο· και κλαίοντας μπήκανε στη Σουρινάμ.
+
+Το πρώτο πράμα που ρώτησαν ήτανε αν υπάρχη στο λιμάνι κανένα καΐκι
+που μπορεί να τους πάη στο Βουένος—Άυρες. Αυτός, στον οποίο
+απευθυνθήκανε, ήτανε ένας Ισπανός πλοίαρχος που προσεφέρθηκε να τους
+υπηρετήση τίμια. Τους έδωσε ραντεβού σε μια ταβέρνα. Ο Αγαθούλης κι'
+ο Κακαμπός πήγανε και τον περιμένανε με τα δυο τους πρόβατα.
+
+Ο Αγαθούλης, πούχε την καρδιά στα χείλια, διηγήθηκε στον Ισπανό όλες
+του τις περιπέτειες και του ωμολόγησε, πως ήθελε ν' απαγάγη την
+δεσποινίδα Κυνεγόνδη.
+
+ — Αδυνατώ να σας πάω στο Βουένος Άυρες, είπε ο πλοίαρχος: θα με
+κρεμάσουνε, καθώς και σας. Η ωραία Κυνεγόνδη είναι η ευνοούμενη
+μαιτρέσσα του Κυβερνήτη.
+
+Η πληροφορία αυτή τούρθε του Αγαθούλη σαν κεραυνός· έκλαψε πολύ.
+Τέλος τράβηξε ιδιαιτέρως τον Κακαμπό.
+
+ — Ιδού αγαπητέ μου φίλε, του είπε, τι πρέπει να κάνεις. Έχουμε
+καθένας στις τσέπες μας πέντε έως έξι εκατομμυρίων διαμάντια· είσαι
+πιο επιτήδειος από μένα· πήγαινε να πάρης τη δεσποινίδα Κυνεγόνδη
+στο Βουένος Άυρες. Αν ο Κυβερνήτης παρουσιάση δυσκολίες, δόστου ένα
+εκατομμύριο: αν δεν υποχωρή, δόστου δυο· συ δε σκότωσες κανένα
+ιεροξεταστή, δε θα σε υποψιαστούν· θα ναυλώσω άλλο πλοίο και θα πάω
+να σε περιμένω στη Βενετία: είνε τόπος ελεύθερος, όπου δεν έχει
+κανείς να φοβηθή ούτε Βουλγάρους, ούτε Αβάρους, ούτε Εβραίους, ούτε
+Ιεροξεταστές.
+
+Ο Κακαμπός χειροκρότησε αυτή τη σοφή λύση. Ήτανε απελπισμένος, αν θα
+χωριζότανε από έναν καλόν αφέντη που τούχε γίνει φίλος εγκάρδιος.
+Αλλ' η χαρά να του φανή χρήσιμος νίκησε τη λύπη που θα τον άφηνε.
+Φιληθήκανε κλαίοντας: ο Αγαθούλης του σύστησε να μην ξεχάση την
+αγαθή γριά: Ο Κακαμπός έφυγε την ίδια μέρα: ήτανε πολύ καλή καρδιά
+αυτός ο Κακαμπός.
+
+Ο Αγαθούλης έμεινε ακόμα λίγον καιρό στο Σουρινάμ και περίμενε όσο
+νάβρη κανέναν άλλον πλοίαρχο να τον πάη στην Ιταλία, αυτόν και τα
+δυο πρόβατα, που του είχαν απομείνει. Πήρε υπηρέτες κι' αγόρασε ό,τι
+του χρησίμευε για ένα τόσο μακρύ ταξείδι. Τέλος ο κύριος
+Βάντερντέντουρ, αφέντης ενός μεγάλου καραβιού, παρουσιάζεται σ'
+αυτόν.
+
+ — Πόσα θέλετε, τόνε ρώτησε ο Αγαθούλης, για να με πάτε κατ' ευθείαν
+στη Βενετία, εμένα, τους ανθρώπους μου, τις αποσκευές μου κι' αυτά
+τα δυο πρόβατα;
+
+Ο πλοίαρχος ζήτησε δέκα χιλιάδες πιάστρα· ο Αγαθούλης δεν αντέτεινε.
+
+ — Ω! ω! είπε μέσα του ο πονηρός Βάντερντέντουρ, αυτός ο ξένος δίνει
+μονομιάς δέκα χιλιάδες πιάστρα! Πρέπει νάναι πολύ πλούσιος.
+
+Ύστερα, χαλώντας την συμφωνία μετά ένα λεπτό, δήλωσε, πως δε μπορεί
+να ταξιδέψη μ' ολιγώτερα από είκοσι χιλιάδες.
+
+ — Ε! καλά, θα τα λάβης, είπε ο Αγαθούλης.
+
+ — Ουά! είπε χαμηλόφωνα ο έμπορος, αυτός ο άνθρωπος δίνει είκοσι
+χιλιάδες πιάστρα με την ίδια ευκολία, που έδωσε δέκα.
+
+Τάστριψε πάλι και τούπε, πως δε μπορούσε να τον πάη στη Βενετία μ'
+ολιγώτερα από τριάντα χιλιάδες πιάστρα.
+
+ — Θα λάβης λοιπόν τριάντα, απάντησε ο Αγαθούλης.
+
+ — Ω ω! είπε πάλι μέσα του ο Ολλανδός έμπορος, τριάντα χιλιάδες
+πιάστρα δεν κοστίζουν τίποτε σ' αυτό τον άνθρωπο! χωρίς αμφιβολία τα
+δυο πρόβατα είναι φορτωμένα άπειρους θησαυρούς. Ας μην επιμείνω
+περισσότερο: ας πληρωθούμε πρώτα τις τριάντα χιλιάδες πιάστρα κι'
+έπειτα βλέπουμε.
+
+Ο Αγαθούλης πούλησε δυο μικρά διαμάντια, που το μικρότερό τους άξιζε
+περισσότερο απ' όλα τα χρήματα, που ζητούσε ο πλοίαρχος. Τον
+προπλήρωσε, τα δυο πρόβατα μπαρκαριστήκανε πρώτα. Ο Αγαθούλης
+ακολουθούσε μέσα σε μια μικρή βάρκα για να σμίξη το πλοίο στο
+λιμάνι· ο πλοίαρχος προλαβαίνει, ανοίγει τα πανιά, ξεκινάει, ο αέρας
+είναι πρίμος.
+
+Ο Αγαθούλης απελπισμένος και κατάπληχτος τον χάνει σε λίγο από τα
+μάτια του.
+
+Αλίμονο! να μια κατεργαριά άξια του παλαιού Κόσμου.
+
+Ξαναγύρισε στην παραλία συντριμμένος από τη λύπη: γιατί, επί τέλους,
+έχασε περιουσία δέκα βασιλιάδων.
+
+Πηγαίνει αμέσως στον Ολλανδό δικαστή· κι' όπως ήτανε λιγάκι
+ταραγμένος, χτυπά απότομα την πόρτα· μπαίνει, εκθέτει το δυστύχημά
+του, φωνάζει λιγάκι περισσότερο απ' ό,τι έπρεπε. Ο δικαστής πρώτα
+τον βάζει να πληρώση δέκα χιλιάδες πιάστρα για το θόρυβο, που έκανε·
+κατόπι τον άκουσε υπομονητικά, του υποσχέθηκε να εξετάση την υπόθεσή
+του, μόλις ο έμπορος ξαναγυρίση, και τον έβαλε να πληρώση άλλες δέκα
+χιλιάδες πιάστρα για έξοδα ακροάσεως.
+
+Αυτός ο τρόπος έφερε σε τέλεια απελπισία τον Αγαθούλη. Είχε,
+αλήθεια, δοκιμάσει δυστυχήματα χίλιες φορές μεγαλύτερα· αλλ' η
+ψυχραιμία του δικαστή και του πλοιάρχου, που τον έκλεψε, ερέθισε τη
+χολή του και τον βύθισε σε μαύρη μελαγχολία. Η κακία των ανθρώπων
+παρουσιαζότανε στα μάτια του μ' όλη της την ασχημιά και τρεφόταν όλο
+με θλιβερές σκέψεις. Τέλος, επειδή ένα γαλλικό καράβι ήταν έτοιμο να
+φύγη για το Μπορντώ, αφού πια δεν είχε να μπαρκαρίση πρόβατα
+φορτωμένα διαμάντια, νοίκιασε μια καμπίνα στη σωστή τιμή της και
+κοινοποίησε, ενώ ακόμα ήτανε στην πόλη, πως θα πληρώση το ταξίδι,
+την τροφή και δυο χιλιάδες πιάστρα σε όποιον τίμιο άνθρωπο θάθελε να
+τον συνοδέψη στο ταξίδι, με τον όρο, πως αυτός ο άνθρωπος θάτανε ο
+πιο απογοητευμένος από την κατάστασή του κι' ο πιο δυστυχισμένος της
+επαρχίας.
+
+Παρουσιαστήκανε πλήθος υποψήφιοι, που ολόκληρος στόλος δε θα
+μπορούσε να τους χωρέση. Ο Αγαθούλης θέλοντας να διαλέξη μεταξύ τους
+τον πιο ολοφάνερα δυστυχισμένο, ξεχώρισε καμιά εικοσαριά που
+φαινόντανε πιο κοινωνικοί και που όλοι αξιούσανε να προτιμηθούνε.
+Τους μάζεψε μέσα στην ταβέρνα του, τους έδωσε να φάνε με τον όρο,
+πως καθένας τους θα ορκιζότανε να διηγηθή την ιστορία του δίνοντας
+την υπόσχεση, πως θα διαλέξη τον πιο αξιολύπητο, τον πιο
+δικαιολογημένα δυσαρεστημένο από την κατάστασή του και πως θάδινε
+στους άλλους κάποιο δώρο.
+
+Η συντροφιά κράτησε ως τις τέσσερες το πρωί.
+
+Ο Αγαθούλης ακούοντας όλες τους τις περιπέτειες θυμότανε ό,τι
+τούλεγε η γριά, όταν ερχότανε στο Βουένος Άυρες, και το στοίχημα που
+έβαλε, πως δεν υπήρχε κανένας μέσα στο καράβι, που να μη του
+συνέβηκαν οι πιο μεγάλες δυστυχίες. Συλλογιζότανε τον Παγγλώσση σε
+κάθε περιπέτεια, που του διηγόντανε.
+
+ — Αυτός ο Παγγλώσσης, έλεγε μέσα του, θα δυσκολευότανε ν' αποδείξη
+την αλήθεια του συστήματός του. Θάθελα νάταν εδώ. Ασφαλώς, αν όλα
+είναι καλά, αυτό συμβαίνει μόνο στο Ελδοράδο και σε κανένα μέρος του
+άλλου κόσμου.
+
+Τέλος προτίμησε ένα δυστυχισμένο σοφό, πούχε δουλέψει δέκα χρόνια
+για τους βιβλιοπώλας του Άμστερνταμ. Σκέφτηκε, πως δεν υπάρχει άλλο
+επάγγελμα στον κόσμο, που ν' απαγοητεύη περισσότερο.
+
+Αυτός ο σοφός, που ήταν άλλωστε ένας αγαθός άνθρωπος, τον είχε
+κλέψει η γυναίκα του, τον είχε δείρει ο γυιός του, τον είχε
+εγκαταλείψει η κόρη του, ακολουθώντας έναν Πορτογάλλο. Προ μικρού
+τον είχαν απολύσει από μια μικρή θέση, με την οποία ζούσε. Οι
+ιεροκήρυκες του Σουρινάμ τον καταδίωκαν ως σοσινιανό. Πρέπει να
+ομολογήσουμε, πως κι' οι άλλοι ήτανε τουλάχιστο τόσο δυστυχισμένοι,
+όσο κι' αυτός. Αλλ' ο Αγαθούλης έλπιζε, πως ο σοφός θα τον έκαμνε να
+ξεχνά τις λύπες του στο ταξίδι· οι αντίπαλοι του σοφού βρίσκανε, πως
+ο Αγαθούλης τους αδίκησε πολύ, αλλά τους κατεύνασε δίνοντας στον
+καθένα εκατό πιάστρα.
+
+
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟ XX.
+
+&Τι τους συνέβη στο ταξίδι του Αγαθούλη και του Μαρτίνου.&
+
+
+
+Ο γέρο-σοφός, που ονομαζότανε Μαρτίνος, επιβιβάσθηκε τέλος με τον
+Αγαθούλη για το Μπορντώ. Κι' ο ένας κι' ο άλλος είχανε πολλά ιδεί
+και πολλά πάθει. Κι' όταν το καράβι θάνοιγε πανιά από το Σουρινάμ
+για την Ιαπωνία περνώντας από το ακρωτήριο της Καλής-Ελπίδας,θάχανε
+καιρό να συζητήσουνε σε όλο τους το ταξίδι για το φυσικό και ηθικό
+κακό.
+
+Ωστόσο ο Αγαθούλης υπερτερούσε κάπως τον Μαρτίνο, στο ότι έλπιζε
+πάντα να ξαναϊδή τη δεσποινίδα Κυνεγόνδη, ενώ ο Μαρτίνος δεν έλπιζε
+τίποτα: επί πλέον είχε χρυσάφι και διαμάντια· και μολονότι είχε
+χάσει εκατό μεγάλα πρόβατα κόκκινα, φορτωμένα από τους πιο μεγάλους
+θησαυρούς της γης, μολονότι είχε πάντα στην καρδιά του την ατιμία
+του ολλανδού πλοιάρχου, ωστόσο, σαν συλλογιζόταν αυτά, που του
+μείνανε στις τσέπες, και σαν μιλούσε για την Κυνεγόνδη, μάλιστα στο
+τέλος του φαγητού, έκλινε τότε προς το σύστημα του Παγγλώσση.
+
+ — Μα σεις, κύριε Μαρτίνε, είπε στο σοφό· τι σκέπτεστε για όλ' αυτά;
+Ποια είναι η ιδέα σας για το ηθικό κακό και για το φυσικό κακό;
+
+ — Κύριε, απάντησε ο Μαρτίνος, οι παπάδες μου με κατηγόρησαν ως
+σοσινιανό· αλλ' η πραγματική αλήθεια είναι, πως είμαι μανιχαίος.
+
+ — Με κοροϊδεύετε, είπε ο Αγαθούλης· δεν υπάρχουνε πια μανιχαίοι
+στον κόσμο.
+
+ — Είμ' εγώ! είπεν ο Μαρτίνος· σωστά στραβά, δε μπορώ να σκεφτώ
+αλλιώτικα.
+
+ — Πρέπει νάχετε το διάβολο μέσα σας, είπε ο Αγαθούλης.
+
+Ανακατεύεται τόσο πολύ στα πράγματα του κόσμου τούτου, είπε ο
+Μαρτίνος, που μπορεί πολύ καλά νάναι μέσα μου, όπως και παντού
+αλλού· αλλά σας ομολογώ, πως ρίχνοντας το βλέμμα μου απάνου σ' αυτή
+τη σφαίρα ή καλύτερα τη σφαιρίτσα, σκέπτομαι, πως ο Θεός την
+εγκατάλειψε όλην σε κάποιο πνεύμα κακοποιό, εξόν από το Ελδοράδο.
+Δεν έχω διόλου ιδωμένα πολιτεία, που να μη θέλη την καταστροφή της
+γειτονικής πολιτείας, ούτε οικογένεια που να μη θέλη το ξεπάτωμα
+άλλης οικογένειας. Παντού οι αδύνατοι μισούνε τους δυνατούς, που
+μπροστά τους σέρνονται κι' οι δυνατοί τους μεταχειρίζονται σαν
+κοπάδια και πουλούνε το μαλλί τους και το κρέας τους. Ένα
+εκατομμύριο δολοφόνοι καταταγμένοι σε συντάγματα, τρέχοντας από τη
+μια στην άλλη άκρα της Ευρώπης, σκοτώνουνε και ληστεύουνε με
+πειθαρχία για να κερδίσουνε το ψωμί τους, γιατί δεν υπάρχει
+επάγγελμα εντιμότερο απ' αυτό. Και στις πολιτείες που φαίνονται πως
+χαίρονται την ειρήνη κι' όπου οι τέχνες ανθούνε, οι άνθρωποι
+κατατρώγονται από περισσότερες επιθυμίες, φροντίδες κι' ανησυχίες,
+απ' όσα δοκιμάζει δεινά μια πολιορκημένη πολιτεία. Οι μυστικές λύπες
+είναι πολύ δριμύτερες από τα δημόσια δεινά. Μ' ένα λόγο, έχω τόσα
+ιδεί και τόσα υποφέρει, ώστε είμαι μανιχαίος.
+
+ — Υπάρχουν ωστόσο και καλά, απαντούσε ο Αγαθούλης.
+
+ — Ίσως, έλεγε ο Μαρτίνος, αλλά δεν το γνωρίζω.
+
+Κει που συζητούσαν, ακούσανε μια κανονιά. Ο κρότος διπλασιάζεται από
+μια στιγμή σε άλλη. Παίρνουν καθένας τα κιάλια του. Διακρίνουνε δυο
+καράβια που πολεμούσανε σε απόσταση περίπου τριών μιλλιών· ο άνεμος
+έφερε και τόνα και τάλλο τόσο κοντά στο γαλλικό καράβι, που λάβανε
+την ευχαρίστηση να βλέπουνε τη μάχη με τέλειαν άνεση. Τέλος τόνα από
+τα δυο καράβια έρριξε στο άλλο μια ομοβροντία τόσο χαμηλά και τόσο
+πετυχημένη που το βύθισε ολότελα. Ο Αγαθούλης κι' ο Μαρτίνος
+διακρίνανε πολύ καθαρά καμμιά εκατοστή ανθρώπους πάνω στη γέφυρα του
+πλοίου που βυθιζότανε. Σηκώναν όλοι τους τα χέρια στον ουρανό και
+ξεφωνίζανε με φρίκη. Σε μια στιγμή όλα καταπιοθήκανε!
+
+ — Καλά! είπε ο Μαρτίνος, να πώς οι άνθρωποι φέρνονται αναμεταξύ
+τους.
+
+ — Είναι αλήθεια, είπε ο Αγαθούλης, πως υπάρχει κάτι διαβολικό σ'
+αυτή την υπόθεση.
+
+Ενώ μιλούσε, παρατήρησε κάτι λαμπερό κόκκινο, που κολυμπούσε κοντά
+στο καράβι τους. Κατεβάσανε τη βάρκα να ιδούνε τι ήτανε· ήταν ένα
+από τα πρόβατά του, που είχε χάσει άλλα εκατό τέτοια, φορτωμένα
+χοντρά διαμάντια του Ελδοράδο.
+
+Ο Γάλλος καπετάνιος παρατήρησε σε λίγο, πως ο καπετάνιος του
+καραβιού που νίκησε ήταν ισπανός και του βυθισμένου ήταν ένας
+ολλανδός πειρατής. Ήταν ο ίδιος που έκλεψε τον Αγαθούλη. Τ' άπειρα
+πλούτη, που αυτός ο κακούργος είχε αρπάξει, θαφτήκανε μέσα στη
+θάλασσα μαζί με τον ίδιο και δε σώθηκε παρά ένα πρόβατο.
+
+ — Βλέπετε, είπε ο Αγαθούλης στο Μαρτίνο, ότι το έγκλημα καμμιά φορά
+τιμωριέται· αυτός ο κατεργάρης ο πλοίαρχος έλαβε την τύχη, που του
+άξιζε.
+
+ — Μάλιστα, είπε ο Μαρτίνος, αλλ' είναι σωστά νάχουνε χαθή μαζί του
+κι' οι ταξειδιώτες, που ήσαν στο καράβι του; Ο Θεός τιμώρησε τον
+απατεώνα, ο διάβολος έπνιξε τους άλλους.
+
+Ωστόσο το γαλλικό κι' ισπανικό καράβι εξακολουθήσανε το δρόμο τους
+κι' ο Αγαθούλης εξακολούθησε τις συζητήσεις του με το Μαρτίνο.
+Συζητήσανε δεκαπέντε μέρες συνεχώς κ' είχανε προχωρήσει τόσο στο
+θέμα, όσο και την πρώτη μέρα. Μα επί τέλους μιλούσαν, έλεγαν τις
+ιδέες τους, παρηγοριόντανε. Ο Αγαθούλης χάηδευε το πρόβατό του:
+
+Αφού σε ξαναβρήκα, έλεγε, ελπίζω να ξαναβρώ και την Κυνεγόνδη.
+
+
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟ XXI
+
+&Ο Αγαθούλης κι' ο Μαρτίνος πλησιάζουνε στις αχτές της Γαλλίας και
+συζητούνε.&
+
+
+
+Είδαν επί τέλους τις αχτές της Γαλλίας.
+
+ — Ήρθατε ποτέ στη Γαλλία κύριε Μαρτίνε; είπε ο Αγαθούλης.
+
+ — Μάλιστα, είπε ο Μαρτίνος· έχω διατρέξει πολλές επαρχίες. Αλλού οι
+μισοί κάτοικοι είναι τρελοί, αλλού πολύ πονηροί, αλλού πολύ μαλακοί
+και πολύ κουτοί· αλλού κάνουνε πνεύμα· και παντού η πρώτη απασχόληση
+είναι ο έρωτας· η δεύτερη να κακολογούνε κ' η τρίτη να λένε
+ανοησίες.
+
+ — Αλλά κύριε Μαρτίνε, έχετε ιδεί το Παρίσι;
+
+ — Ναι, τόχω ιδεί το Παρίσι. Εκεί είναι όλα τα είδη των ανθρώπων,
+ένα χάος, μια σαλάτα, όπου καθένας ζητεί την ηδονή κι' όπου σχεδόν
+κανείς δεν τη βρίσκει, τουλάχιστο όπως μου φάνηκε. Έμεινα λίγον
+καιρό· όταν έφτασα μου κλέψαν ό,τι είχα οι λωποδύτες στην αγορά του
+Σαιν-Ζερμαίν· με πήρανε και μένα για κλέφτη και με κλείσανε οχτώ
+μέρες στη φυλακή· έπειτα έκαμα το διορθωτή σε κάποιο τυπογραφείο,
+για να κερδίσω τ' απαιτούμενα για την επιστροφή μου με τα πόδια στην
+Ολλανδία, Γνώρισα όλους τους κανάγηδες· συγγραφείς ραδιούργους,
+θεόληπτους. Λέγεται, πως υπάρχουν άνθρωποι πολύ ευγενικοί σ' αυτή
+την πόλη· ας το πιστέψουμε.
+
+ — Όσο για μένα, δεν έχω καμιά περιέργεια να ιδώ τη Γαλλία, είπε ο
+Αγαθούλης. Μαντεύετε εύκολα, πως όταν κανείς έχει ζήσει ένα μήνα στο
+Ελδοράδο, δε φροντίζει να ιδή τίποτε επί της γης παρά μόνο τη
+δεσποινίδα Κυνεγόνδη. Θα την περιμένω στη Βενετία· θα διασχίσουμε τη
+Γαλλία για να πάμε στην Iταλία· δε θα με συνοδέψετε;
+
+ — Πολύ ευχαρίστως, είπε ο Μαρτίνος· λέγουν, πως η Βενετία είναι
+καλή μονάχα για τους ευγενείς Βενετσάνους· και πως, ωστόσο, δέχονται
+πολύ καλά τους ξένους πούχουνε παράδες. Εγώ δεν έχω· έχετε σεις· θα
+σας ακολουθήσω παντού.
+
+ — Μια στιγμή! Πιστεύετε, πως η γης ήτανε πρώτα θάλασσα, όπως
+διατείνεται αυτό το χοντρό βιβλίο του καπετάνιου;
+
+ — Δεν πιστεύω τίποτα, είπε ο Μαρτίνος, ούτε σ' όλα τα
+ονειροπολήματα, που μας διηγούνται αυτό τον τελευταίο καιρό.
+
+ — Αλλά για ποιο σκοπό λοιπόν πλάστηκε αυτός ο κόσμος;
+
+ — Για να μας κάνη να λυσσάξουμε, είπε ο Μαρτίνος.
+
+ — Δε σας εκπλήσσει πολύ, εξακολούθησε ο Αγαθούλης, ο έρωτας αυτών
+των δυο κοριτσιών της χώρας των Αυτιάδων για τις δυο μαϊμούδες, που
+σας έχω μιλήσει;
+
+ — Καθόλου, είπε ο Μαρτίνος· δε βλέπω τι παράξενο υπάρχει σ' αυτό το
+πάθος. Έχω δη τόσα αλλόκοτα πράγματα, ώστε δεν υπάρχει πλέον τίποτε
+αλλόκοτο.
+
+ — Πιστεύετε, πως οι άνθρωποι σφαζόντανε πάντα αναμεταξύ τους, όπως
+το κάνουνε σήμερα; Πως ήτανε πάντα ψεύτες, δόλιοι, άπιστοι,
+αχάριστοι, κλέφτες, αχαρακτήριστοι, επιπόλαιοι, άνανδροι, φθονεροί,
+λαίμαργοι, μέθυσοι, φιλάργυροι, φίλαρχοι, αιμόδιψοι, συκοφάντες,
+παραλυμένοι, φανατικοί, υποκριτές και μωροί;
+
+ — Παραδέχεστε, είπε ο Μαρτίνος, πως τα γεράκια τρώγανε πάντα
+περιστέρια, όταν τα βρίσκανε;
+
+ — Βέβαια, δεν υπάρχει αμφιβολία.
+
+ — Ε! λοιπόν, αν τα γεράκια είχανε πάντα την ίδια φύση, πως θέλετε
+νάχουν αλλάξει οι άνθρωποι τη δικιά τους;
+
+ — Ω! υπάρχει μεγάλη διαφορά, είπε ο Αγαθούλης. Γιατί η ελευθερία
+της βουλήσεως....
+
+Συζητώντας έτσι φτάσανε στο Μπορντώ.
+
+
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟ XXII
+
+&Τι τους συνέβηκε στη Γαλλία&
+
+
+
+Ο Αγαθούλης έμεινε στο Μπορντώ τόσο μονάχα καιρό, όσος του
+χρειαζότανε να πουλήση μερικά βότσαλα του Ελδοράδο και να πετύχη ένα
+καλό αμάξι με δυο θέσεις, γιατί δε μπορούσε πια να στερηθή τον
+φιλόσοφό του Μαρτίνο· μονάχα λυπήθηκε πολύ, που χωρίστηκε το πρόβατό
+του, αφήνοντάς το στην Ακαδημία των επιστημών του Μπορντώ, η οποία
+έθεσε ως θέμα για το βραβείο κείνης της χρονιάς «γιατί το μαλλί
+αυτού του προβάτου ήτανε κόκκινο»· και το βραβείο δόθηκε σ' ένα σοφό
+από τη βόρεια Γαλλία, ο οποίος απόδειξε με το Α συν Β πλην Γ δια Ζ,
+πως το πρόβατο ώφειλε νάναι κόκκινο και πως θα πεθάνη από βλογιά.
+
+Ωστόσο όλοι οι ταξιδιώτες, που συνάντησε στις ταβέρνες του δρόμου,
+του λέγανε!
+
+ — Πάμε στο Παρίσι.
+
+Αυτή η γενική σπουδή του γέννησε επί τέλους την επιθυμία να ιδή
+αυτήν την πρωτεύουσα· δεν θ' απομακρυνότανε και πολύ από το δρόμο
+της Βενετίας.
+
+Μπήκε στην πόλη από το προάστειο του Σαιν-Μαρσώ και θάρρεψε, πως
+βρισκότανε στο χειρότερο χωριό της Βεστφαλίας.
+
+Μόλις ο Αγαθούλης εγκαταστάθηκε σ' ένα ξένο δοχείο, τον έπιασε
+ελαφρός πυρετός από τους πολλούς κόπους. Επειδή είχε στο δάχτυλο ένα
+τεράστιο διαμάντι κ' είχανε παρατηρήση μέσα στις αποσκευές του μια
+βαλίζα τρομερά βαριά, βρεθήκανε αμέσως γύρω του δυο γιατροί, χωρίς
+να τους καλέση, μερικοί επιστήθιοι φίλοι, που δεν τον αφήσανε ποτές
+μόνο του, και δυο θρησκόληπτες γυναίκες, που του ζεσταίνανε τις
+σούπες. Ο Μαρτίνος έλεγε:
+
+ — Θυμούμαι, πως αρρώστησα κ' εγώ στο Παρίσι στο πρώτο μου ταξίδι·
+ήμουνα πολύ φτωχός· έτσι δεν είχα ούτε φίλους, ούτε γυναίκες ούτε
+γιατρούς κ' έγιανα.
+
+Εν τω μεταξύ χάρη στα γιατρικά και τις αφαίμαξες η αρρώστια του
+Αγαθούλη χειροτέρεψε. Ένας παπάς της συνοικίας ήρθε με πολύ γλυκάδα
+να του ζητήση ένα γραμμάτιο πληρωτέον στο νεκροφόρο. Ο Αγαθούλης
+αρνήθηκε· οι θρησκόληπτες τον βεβαιούσαμε, πως ήτανε καινούργια
+μόδα· ο Αγαθούλης απάντησε, πως δεν ήτανε καθόλου άνθρωπος της
+μόδας. Ο Μαρτίνος θέλησε να πετάξει απ' το παράθυρο αυτόν τον κύριο.
+Ο παπάς ορκιζότανε πως δε θα θάψει τον Αγαθούλη· ο Μαρτίνος
+ορκιζότανε, πως θα θάψη τον παπά, αν εξακολουθούσε να τους ζαλίζη. Ο
+καυγάς άναψε: Ο Μαρτίνος αρπάζει τον παπά από τον ώμο και τον πετάει
+όξω· αυτό προκάλεσε μεγάλο σκάνδαλο και τους κάνανε αγωγή.
+
+Ο Αγαθούλης έγιανε· και κατά την ανάρρωσή του είχε πολύ καλή
+συντροφιά στο φαγητό του. Παίζανε δυνατό παιχνίδι. Ο Αγαθούλης
+απορούσε πολύ, πώς ποτέ δεν του ερχόντανε οι άσσοι· ο Μαρτίνος δεν
+απορούσε καθόλου!
+
+Μεταξύ εκεινών, που τόνε συργιανίζανε στην πόλη, ήτανε κ' ένας
+κοντός αββάς Περιγουρδίνος, ένας απ' αυτούς τους πρόθυμους
+ανθρώπους, πάντα ευκίνητος πάντα περιποιητικός, αδιάντροπος,
+χαηδευτικός, ικανός για όλα, απ' αυτούς που παραμονεύουνε τους
+ξένους, όταν περνούνε, τους διηγούνται τη σκανταλιστική ιστορία της
+πόλης και τους προσφέρουνε ηδονές σε οποιαδήποτε τιμή. Αυτός οδήγησε
+πρώτα-πρώτα τον Αγαθούλη και το Μαρτίνο στην Κομεντί· Παίζανε μια
+νέα τραγωδία. Ο Αγαθούλης βρέθηκε καθισμένος πλάι σε μερικούς, που
+ξέραν από τραγωδίες. Αυτό δεν τον εμπόδισε να κλαίη σε σκηνές,
+παιγμένες τέλεια. Ένας από τους ειδικούς, που ήτανε πλάι του, τούπε
+σε κάποιο διάλειμμα:
+
+ — Έχετε πολύ άδικο να κλαίτε· αυτή η ηθοποιός είναι πολύ κακή· ο
+ηθοποιός, που παίζει μαζί της, είναι πολύ χειρότερος· το έργο είναι
+ακόμα πιο χειρότερο από τους ηθοποιούς· ο συγγραφέας δεν ξέρει λέξι
+αραβικά, κι' όμως η σκηνή υποτίθεται στην Αραβία: Επί πλέον είναι
+ένας άνθρωπος, που δεν πιστεύει στις έμφυτες ιδέες· θα σας φέρω
+αύριο είκοσι μπροσούρες εναντίον του.
+
+ — Κύριε; πόσα θεατρικά έργα έχετε στη Γαλλία; είπε ο Αγαθούλης στον
+αββά.
+
+ — Πέντε έως έξι χιλιάδες.
+
+ — Είναι πολλά; είπε ο Αγαθούλης. Πόσα απ' αυτά είνε καλά;
+
+ — Δεκαπέντε έως δεκάξι; απάντησε ο άλλος.
+
+ — Πολλά! είπε ο Μαρτίνος.
+
+Του Αγαθούλη του άρεσε πολύ μια ηθοποιός, που έπαιζε τη βασίλισσα
+Ελισσάβετ, σε μια πολύ περολογική τραγωδία, που την παρασταίνουν
+κάποτε.
+
+ — Αυτή η ηθοποιός είπε στο Μαρτίνο, μου αρέσει πολύ· ομοιάζει
+υπερβολικά με τη δεσποινίδα Κυνεγόνδη, θα χαιρόμουνα πολύ αν τήνε
+γνώριζα.
+
+Ο Περιγουρδίνος αββάς προσεφέρθηκε να τον εισαγάγη στην ηθοποιό. Ο
+Αγαθούλης, αναθρεμμένος στη Γερμανία, ρώτησε, ποια ήτανε η ετικέττα
+και πώς φέρνονται στη Γαλλία προς τη βασίλισσα της Αγγλίας.
+
+ — Κατά τις περιστάσεις, είπε ο αββάς. Στις επαρχίες τις πάνε στην
+ταβέρνα· στο Παρίσι τις σέβονται, σαν είναι ωραίες, και τις πετούνε
+στα σκουπίδια, σαν πεθαίνουνε.
+
+ — Τις βασίλισσες στα σκουπίδια! είπε ο Αγαθούλης.
+
+ — Μάλιστα, είπε ο Μαρτίνος. Ο κύριος αββάς έχει δίκιο. Ήμουνα στο
+Παρίσι, όταν η δεσποινίς Μονίμη πέρασε απ' αυτή τη ζωή στην άλλη.
+Της αρνηθήκανε, όπως λεν εδώ, τις &τιμές της ταφής&, δηλ. το να
+σαπίση μ' όλους τους ζητιάνους της συνοικίας σ' ένα άθλιο
+νεκροταφείο. Τη θάψανε χωριστά από τους συντρόφους της στη γωνιά της
+οδού της Βουργουνδίας· αυτό θα της εκόστισε πολύ, γιατί το πνεύμα
+της ήτανε πολύ ευγενικό.
+
+ — Αυτό είνε μεγάλη αγένεια, είπε ο Αγαθούλης.
+
+ — Τι θέλετε, είπε ο Μαρτίνος· οι εδώ κάτοικοι είν' έτσι κανωμένοι·
+όλες τις αντιφάσεις, που μπορείτε να φανταστήτε, όλες τις δυνατές
+ασυμφωνίες θα τις βρήτε στην κυβέρνηση, στα δικαστήρια, στις
+εκκλησίες, στα θεάματα αυτού του αλλόκοτου έθνους.
+
+ — Είναι αλήθεια πως γελούνε πάντα στο Παρίσι; είπε ο Αγαθούλης.
+
+ — Ναι, είπε ο αββάς, αλλά σαν μανιακοί· γιατί κλαίονται για όλα
+ξεσπώντας στα γέλια· επίσης κάνουνε γελώντας τις πιο μυσαρές
+πράξεις.
+
+ — Ποιο ήτανε αυτό το χοντρογούρουνο, που μου κακολογούσε τόσο το
+δράμα, που μ' έκανε να κλαίω, και τους ηθοποιούς, που μου αρέσανε
+τόσο;
+
+ — Είν' ένας φαρμακόψυχος, που κερδίζει τη ζωή του κακολογώντας όλα
+τα δράματα κι' όλα τα βιβλία· μισεί οποίον πετυχαίνει, όπως οι
+ευνούχοι μισούνε τους άρτιους· είν' ένα απ' αυτά τα φίδια της
+φιλολογίας, που τρέφονται από λάσπη και φαρμάκι· είν' ένας
+λιβελλογράφος.
+
+ — Τι θα πει λιβελλογράφος; ρώτησε ο Αγαθούλης.
+
+ — Είν' ένας που κάνει φυλλάδες, ένας Φρερώνος. (4)
+
+Έτσι ο Αγαθούλης, ο Μαρτίνος κι' ο Περιγουρδίνος, συνομιλούσανε
+απάνου στη σκάλα βλέποντας να περνά ο κόσμος μετά το τέλος της
+παράστασης.
+
+ — Αν και βιάζομαι πολύ να ξαναϊδώ τη δεσποινίδα Κυνεγόνδη, είπε ο
+Αγαθούλης, θάθελα όμως να δειπνήσω με τη δεσποινίδα Κλαιρόν, γιατί
+μου φάνηκε θαυμαστή κοπέλλα.
+
+Ο αββάς δεν ήτανε άνθρωπος, που μπορούσε να πλησιάση τη δεσποινίδα
+Κλαιρόν, η οποία έβλεπε μονάχα πρόσωπα της υψηλής περιωπής.
+
+ — Είνε στα νεύρα της απόψε, είπε· μα θα λάβω την τιμή να σας
+οδηγήσω σε μια κυρία καθώς πρέπει, όπου θα γνωρίσετε το Παρίσι, σα
+νάχατε μείνει σ' αυτό τέσσερα χρόνια.
+
+Ο Αγαθούλης, που ήτανε φυσικά περίεργος, δέχτηκε να τον οδηγήσουνε
+στην κυρία αυτή, στο βάθος του προαστείου του Αγίου Ονωρίου. Παίζανε
+εκεί φαραώ. Δώδεκα θλιβεροί πονταδόροι κρατούσανε στα χέρια μια
+τράπουλα με τσακισμένα χαρτιά, όπου κάθε τσάκιση σήμαινε και μια
+χασούρα.
+
+Μια βαθιά σιωπή βασίλευε, ωχρότητα ήτανε απλωμένη στα πρόσωπα των
+πονταδόρων, ανησυχία στου μπανκαδόρου η οικοδέσποινα καθισμένη πλάι
+στον ανελέητον αυτό μπανκαδόρο, παρακολουθούσε με μάτια αλωπούς όλες
+τις πάρολες και τα σιέτε, που κάθε παίχτης σημάδευε στα χαρτιά του
+τσακίζοντάς τα, με μια προσεχτικότητα αυστηρή, μα ευγενική· και δε
+θύμωνε καθόλου από φόβο μη χάση την πελατεία της.
+
+Η κυρία έλεγε πως ονομαζότανε μαρκησία Παρολινιάκ. Η κόρη της, ως
+δεκαπέντε χρονών, ήτανε μαζί με τους πονταδόρους κι' ειδοποιούσε μ'
+ένα κλείσιμο του ματιού τις διάφορες κατεργαριές των δυστυχισμένων
+αυτών ανθρώπων, που προσπαθούνε να επανορθώσουνε μ' αυτό τον τρόπο
+τις σκληρότητες της τύχης. Ο Περιγουρδίνος αββάς, ο Αγαθούλης κι' ο
+Μαρτίνος μπήκανε· κανείς δε σηκώθηκε, ούτε τους χαιρέτισε, ούτε τους
+είδε. Όλοι ήτανε βαθύτατα απασχολημένοι με τα χαρτιά τους.
+
+ — Η κυρία βαρώνη του Τούντερ-τεν-τρονκ ήτανε πιο φιλοφρονητική,
+είπε ο Αγαθούλης.
+
+Ωστόσο ο αββάς πλησίασε στ' αυτί της κυρίας μαρκησίας, η οποία
+μισοσηκώθηκε, ετίμησε τον Αγαθούλη μ' ένα χαριτωμένο μειδίαμα και το
+Μαρτίνο με μια κίνηση της κεφαλής ολότελα αριστοκρατική· είπε να
+δώσουνε κάθισμα και μια τραπουλόχαρτα στον Αγαθούλη, ο οποίος έχασε
+πενήντα χιλιάδες φράγκα σε δυο τάγια· μεθ' ό δειπνήσανε πολύ εύθυμα,
+κι' όλοι θαυμάσανε, που ο Αγαθούλης δεν ταράχτηκε από το χάσιμό του.
+Οι λακέδες λέγανε αναμεταξύ τους στη γλώσσα των λακέδων:
+
+ — Πρέπει νάναι κανένας άγγλος μυλόρδος!
+
+Το δείπνο ήτανε όπως τα περισσότερα δείπνα του Παρισιού: στην αρχή
+σιωπή, κατόπι μια αντάρα από λόγια, που δε μπορεί κανείς να ξεχωρίση
+τίποτα, ύστερα οικειότητες, οι περισσότερες ηλίθιες, ψεύτικα νέα,
+κακές κρίσεις, λίγη πολιτική και πολλή κακολογία· μιλήσανε επίσης
+για τα καινούργια βιβλία.
+
+ — Είδατε, είπε ο Περιγουρδίνος αββάς, το μυθιστόρημα του κυρίου
+Γκωσσά, διδάκτορος της Θεολογίας;
+
+ — Μάλιστα, απάντησε ένας από τους συνδαιτυμόνες, μα δε μπόρεσα να
+το τελειώσω. Έχουμε πλήθος αδιάντροπα έντυπα, μα όλα μαζί δε
+φτάνουνε την αδιαντροπιά του Γκωσσά, διδάκτορος της Θεολογίας. Είμαι
+τόσο αηδιασμένος από τούτη την απειρία των μυσαρών βιβλίων, που μας
+πλημμυρούνε, ώστε αποφάσισα να ποντάρω στο φαραώ.
+
+ — Και τα «Ανάμικτα» του αρχιδιακόνου Τρουμπλέ, πώς σας φαίνονται;
+είπε ο αββάς.
+
+ — Α! είπε η κυρία ντε Παρολινιάκ, τι πληχτικός θνητός! Πώς σας
+λέγει με σπουδαιότητα ό,τι όλος ο κόσμος το ξέρει. Πώς συζητεί
+σοβαρά ό,τι δεν αξίζει τον κόπο ούτε ελαφρά να σημειωθή! Πώς
+ιδιοποιείται, δίχως πνεύμα, το πνεύμα των άλλων! Πώς καταστρέφει
+ό,τι κλέβει! Πώς με αηδιάζει! Αλλά δε θα με αηδιάση πια· είναι πολύ
+νάχη διαβάση κανείς λίγες σελίδες του αρχιδιακόνου.
+
+Ήτανε στο τραπέζι ένας κύριος σοφός, με καλαισθησία, που υποστήριζε
+ό,τι έλεγε η Μαρκησία. Μιλήσανε κατόπιν για τραγωδίες· η κυρία
+ρώτησε, γιατί υπάρχουνε τραγωδίες, που παίζονται κάποτε και που δε
+μπορεί κανείς να τις διαβάση. Ο άνθρωπος με την καλαισθησία εξήγησε
+πολύ καλά, πως ένα έργο μπορεί νάχη κάποιο ενδιαφέρο και καμιά αξία:
+Απόδειξε με λίγα λόγια, πως δεν αρκεί ν' αναπτύξη κανείς μιαν ή δύο
+από τις &θέσεις& εκείνες, που βρίσκονται σ' όλα τα μυθιστορήματα και
+που γοητεύουνε πάντα τους θεατές: Αλλά πρέπει νάναι κανείς
+καινούργιος, χωρίς νάναι παράδοξος, συχνά υψηλός και πάντοτε
+φυσικός, να γνωρίζη την ανθρώπινη καρδιά και να την κάμνη να μιλή·
+νάναι μεγάλος ποιητής, χωρίς τα πρόσωπα του έργου να φαίνονται
+ποιητές· να γνωρίζη τέλεια τη γλώσσα του, να τη μιλή καθαρά, με
+συνεχή αρμονία, χωρίς ποτέ η ρίμα να ζημιώνη το νόημα. Όποιος,
+επρόσθεσε, δεν τηρεί αυτούς τους κανόνες, μπορεί να κάνη μιαν ή δυο
+τραγωδίες, που να χειροκροτηθούνε στο θέατρο, μα [δεν] θα λογαριαστή
+ποτέ μεταξύ των καλών συγγραφέων. Υπάρχουνε πολύ λίγες καλές
+τραγωδίες! άλλες είναι διαλογικά ειδύλλια καλογραμένα,
+καλοριμαρισμένα· άλλες είναι πολιτικές συζητήσεις, που αποκοιμίζουν
+ή πλατυασμοί αποκρουστικοί· άλλες είναι όνειρα τρελλού σε ύφος
+βάρβαρο, κουβέντες κομμένες, μακρυές αποστροφές προς τους θεούς,
+γιατί δεν ξέρουνε να μιλούνε στους ανθρώπους, ψεύτικοι κομπασμοί,
+κοινοτυπίες πομπώδικες.
+
+Ο Αγαθούλης άκουσε αυτήν την ομιλία με προσοχή, σχημάτισε μεγάλη
+ιδέα για τον συζητητή! Κι' όπως η κυρία Μαρκησία είχε φροντίσει να
+τον βάλη πλάι της, έγειρε στ' αυτί της και τη ρώτησε, ποιος ήταν
+αυτός ο άνθρωπος, που μιλούσε τόσο καλά!
+
+ — Είν' ένας σοφός, είπε η κυρία, που δεν ποντάρει ποτές, και που ο
+αββάς μου τόνε φέρνει κάποτε στο δείπνο. Γνωρίζει τέλεια το ζήτημα
+των τραγωδιών και των βιβλίων, κ' έκαμε και μια τραγωδία που την
+σφυρίξανε, κ' ένα βιβλίο, που κανένα του αντίτυπο δε βγήκε από το
+μαγαζί του εκδότη του, εξόν ένα, που μου αφιέρωσε.
+
+Μεγάλος άνθρωπος! Είπε ο Αγαθούλης· είν' ένας δεύτερος Παγγλώσσης.
+
+Τότες γυρίζοντας προς αυτόν, του είπε:
+
+ — Κύριε, πιστεύετε, χωρίς αμφιβολία, πως όλα είναι καλά στον ηθικό
+και στο φυσικό κόσμο και πως τίποτα δε μπορούσε νάναι αλλιώτικα;
+
+Εγώ, κύριε, του απάντησε ο σοφός, δεν πιστεύω τίποτ' απ' όλα αυτά:
+
+Βρίσκω, πως όλα πάνε ανάποδα σε μας· πως κανείς δε ξέρει ούτε ποια
+είναι η θέση του, ούτε ποια η δουλιά του, ούτε τι κάμνει, ούτε τι
+πρέπει να κάμνη κ' έξω από το δείπνο, που είναι αρκετά εύθυμο κι'
+όπου φαίνεται αρκετή ενότητα, όλος ο άλλος καιρός περνά με καυγάδες:
+Ζανσενίστες εναντίον μολινιστών, άνθρωποι του παρλαμέντου εναντίον
+ανθρώπων της εκκλησίας, άνθρωποι των γραμμάτων εναντίον ανθρώπων των
+γραμμάτων, αυλικοί εναντίον αυλικών, τραπεζίτες εναντίον του λαού,
+γυναίκες εναντίον ανδρών, συγγενείς εναντίον συγγενών· είν' ένας
+αιώνιος πόλεμος.
+
+Ο Αγαθούλης του απάντησε:
+
+ — Είδα πολύ χειρότερα· αλλ' ένας σοφός, που κατόπι του συνέβη το
+δυστύχημα να τον κρεμάσουνε, μ' έμαθε, πως όλ' αυτά είναι θαυμάσια·
+οι ήσκιοι ενός ωραίου πίνακος.
+
+Ο κρεμασμένος σας κορόιδευε τον κόσμο, είπε ο Μαρτίνος· οι ήσκιοι
+σας είναι στίγματα φοβερά.
+
+ — Οι άνθρωποι κάνουνε τα στίγματα, είπε ο Αγαθούλης, και δε
+μπορούνε να κάνουνε και αλλιώς.
+
+ — Ώστε δεν είναι δικό τους λάθος, είπε ο Μαρτίνος.
+
+Οι περισσότεροι πονταδόροι, που δεν καταλαβαίνανε τίποτε απ' αυτά τα
+λόγια, πίνανε· κι' ο Μαρτίνος συζήτησε με το σοφό, κι' ο Αγαθούλης
+διηγήθηκε μερικές του περιπέτειες στην οικοδέσποινα.
+
+Μετά το δείπνο, η Μαρκησία οδήγησε τον Αγαθούλη στην κάμαρά της και
+τον έβαλε να καθίση σ' έναν καναπέ.
+
+ — Ε! καλά, του είπε, αγαπάτε πάντα τρελά τη δεσποινίδα Κυνεγόνδη
+του Τούντερ-τεν-τρονκ;
+
+ — Μάλιστα, κυρία, απάντησε ο Αγαθούλης.
+
+Η Μαρκησία συνέχισε μ' ένα τρυφερό μειδίαμα.
+
+ — Απαντάτε σαν ένας νέος της Βεστφαλίας· ένας Γάλλος θα μούλεγε:
+είναι αλήθεια, πως αγάπησα την δεσποινίδα Κυνεγόνδη, αλλά βλέποντάς
+σας, φοβούμαι, μη δεν την αγαπώ πια!
+
+ — Αλίμονο! Κυρία, είπε ο Αγαθούλης, θ' απαντήσω, όπως σας αρέσει.
+
+ — Το πάθος σας γι' αυτήν άρχισε, όταν εσηκώσατε από χάμου το
+μαντήλι της· επιθυμώ να μου σηκώσετε την καλτσοδέττα.
+
+ — Μ' όλη μου την καρδιά, είπε ο Αγαθούλης.
+
+Και τήνε σήκωσε.
+
+ — Αλλ' επιθυμώ να μου την ξαναβάλετε στην θέση της, είπε η κυρία.
+
+Κι' ο Αγαθούλης την ξανάβαλε.
+
+ — Βλέπετε, είπε η κυρία, είστε ξένος! Κάμνω συχνά τους εραστές μου
+του Παρισιού να ξεροσταλιάζουν επί δεκαπέντε μέρες, αλλά παραδίνομαι
+σε σας από την πρώτη νύχτα, γιατί πρέπει να φανώ φιλόξενη σ' ένα
+νέον της Βεστφαλίας.
+
+Η ωραία είχε παρατηρήσει δύο τεράστια διαμάντια στα δύο χέρια του
+νεαρού ξένου και τα παίνεσε με τόση καλή πίστη, ώστε από τα δάχτυλα
+του Αγαθούλη περάσανε στα δάχτυλα τα δικά της.
+
+Όταν ο Αγαθούλης έφυγε με τον αββά Περιγουρδίνο αισθάνθηκε κάποιες
+τύψεις, που έκανε απιστία στη δεσποινίδα Κυνεγόνδη. Ο κύριος αββάς
+συμμερίστηκε τη στενοχώρια του. Πολύ λίγο είχε λάβει μέρος στις
+πενήντα χιλιάδες λίβρες, πούχασε ο Αγαθούλης στα χαρτιά και στην
+αξία των δύο μπριλλαντιών, που μισό τάδωσε, μισό του τα κλέψανε. Το
+σχέδιο του αββά ήτανε να εκμεταλλευτή, όσο μπορούσε, τα
+πλεονεκτήματα, που τούδινε η γνωριμία του Αγαθούλη. Του μίλησε πολύ
+για την Κυνεγόνδη· κι' ο Αγαθούλης του είπε, πως θα ζητούσε συγγνώμη
+από την ωραία του για την απιστία, που της έκανε, όταν θα την έβλεπε
+στη Βενετία.
+
+Ο Περιγουρδίνος διπλασίασε τις φιλοφρονήσεις, τις περιποιήσεις του
+κ' έδειχνε τρυφερό ενδιαφέρο για ό,τι έλεγε ο Αγαθούλης, για ό,τι
+έκαμνε, για ό,τι ήθελε να κάνη.
+
+ — Έχετε λοιπόν, κύριε, του είπε, ραντεβού στη Βενετία;
+
+ — Μάλιστα, κύριε αββά, απάντησε ο Αγαθούλης. Είναι απόλυτη ανάγκη
+να πάω να συναντήσω τη δεσποινίδα Κυνεγόνδη.
+
+Τότε, καθώς τον ξανάπιασε η ευχαρίστηση να μιλή για ό,τι αγαπούσε,
+διηγήθηκε, κατά την συνήθειά του, ένα μέρος από τις περιπέτειές του
+μ' αυτή τη περίφημη Βεστφαλιανή.
+
+ — Νομίζω, είπε ο αββάς, πως η δεσποινίς Κυνεγόνδη είναι πολύ έξυπνη
+και γράφει χαριτωμένες επιστολές.
+
+ — Ποτές δεν έλαβα επιστολή της, είπε ο Αγαθούλης: γιατί,
+φαντασθήτε, επειδή με διώξαν από τον πύργο για τον έρωτά της, δε
+μπόρεσα να της γράψω· λίγο κατόπι έμαθα, πως είχε πεθάνει, αργότερα
+την ξαναβρήκα και την ξανάχασα και της έστειλα από δυόμιση χιλιάδες
+λεύγες έναν αγγελιοφόρο, από τον οποίον περιμένω απάντηση.
+
+Ο αββάς άκουε προσεχτικά και φαινότανε λιγάκι ρεμβώδης. Αποχαιρέτησε
+σε λίγο τους δυο ξένους, αφού πρώτα τους φίλησε τρυφερά. Την επομένη
+ο Αγαθούλης έλαβε, μόλις ξύπνησε, μιαν επιστολή, που έλεγε τα εξής!
+
+« Κύριε πολυαγαπημένε μου. Δω κι' οχτώ μέρες είμαι άρρωστη σ' αυτήν
+εδώ την πόλη· μαθαίνω, πως είστε και σεις εδώ· θα πετούσα στην
+αγκαλιά σας, αν μπορούσα να κινηθώ. Έμαθα, πως περάσατε από το
+Μπορντώ· άφησα εκεί τον πιστό το Κακαμπό και τη γριά, που σε λίγο
+θάρτουνε να με βρούνε. Ο κυβερνήτης του Μπουένος Άυρες μου τα πήρε
+όλα, αλλά μου μένει η καρδιά σας. Ελάτε, η παρουσία σας θα μου
+ξαναδώση τη ζωή ή θα με σκοτώση από χαρά. »
+
+Αυτή η χαριτωμένη επιστολή, αυτή η ανέλπιστη επιστολή, γέμισε
+ανέκφραστη χαρά τον Αγαθούλη· η αρρώστια της αγαπημένης του
+Κυνεγόνδης τόνε βύθισε στη λύπη.
+
+Μ' αυτά τα δυο αντίθετα συναισθήματα, παίρνει το χρυσάφι του και τα
+διαμάντια του, βάζει να τον οδηγήσουνε με το Μαρτίνο στο ξενοδοχείο,
+που έμενε η δεσποινίς Κυνεγόνδη. Μπαίνει τρέμοντας από τη συγκίνηση,
+η καρδιά του χτυπά, η φωνή του πιάνεται· θέλει ν' ανοίξη τους
+μπερντέδες του κρεββατιού, ζητά να φέρουνε φως.
+
+Μη για το Θεό, λέγει η υπηρέτρια, το φως θα τη σκοτώση!
+
+Και ξαφνικά κλείνει τους μπερντέδες.
+
+ — Αγαπημένη μου Κυνεγόνδη, λέγει ο Αγαθούλης κλαίοντας, πώς είστε;
+Αν δε μπορείτε να με ιδήτε, μιλήστε μου τουλάχιστο.
+
+Δε μπορεί να μιλήση, λέγει η υπηρέτρια.
+
+Τραβάει ένα χέρι καλοθρεμμένο από το κρεββάτι, που ο Άγάθούλης το
+πότιζε πολύν καιρό με δάκρυα, το γεμίζει διαμάντια, αφήνοντας ένα
+σακκί γεμάτο χρυσάφι απάνου στο κάθισμα.
+
+Απάνω στους ενθουσιασμούς του φτάνει ένας αστυνόμος ακολουθημένος
+από τον Περιγουρδίνο αββά κι' από ένα απόσπασμα.
+
+ — Να τους, λέγει, οι δυο ύποπτοι ξένοι!
+
+Τους πιάνει αμέσως και διατάζει τους γενναίους του να τους πάνε στη
+φυλακή.
+
+ — Δε μεταχειρίζονται έτσι τους ξένους στο Ελδοράδο, είπε ο
+Αγαθούλης.
+
+ — Είμαι περισσότερο από κάθε άλλη φορά μανιχαίος, είπε ο Μαρτίνος.
+
+ — Αλλά, κύριε, πού μας πάτε; ρώτησε ο Αγαθούλης.
+
+ — Στο μπουδρούμι, απάντησε ο αστυνόμος.
+
+Ο Μαρτίνος ξανάβρε την ψυχραιμία του και σκέφτηκε, πως η κυρία, που
+έκαμνε την Κυνεγόνδη, ήτανε μια λωποδύτισσα, ο κύριος Περιγουρδίνος
+αββάς ένας λωποδύτης, κι' ο αστυνόμος ένας άλλος λωποδύτης, από τον
+οποίον θα μπορούσαν εύκολα να γλυτώσουνε.
+
+Αντί να υποβληθη στις διατυπώσεις της δικαιοσύνης, ο Αγαθούλης,
+φωτισμένος από τη συμβουλή του Μαρτίνου, κ' εξ άλλου πάντα
+ανυπόμονος να ιδή την αληθινή Κυνεγόνδη, προτείνει στον αστυνόμο
+τρία μικρά διαμάντια, που καθένα θα κόστιζε τρεις χιλιάδες πιστόλες
+πάνου-κάτου.
+
+Α! κύριε, είπε ο άνθρωπος με το φιλντισένιο μπαστούνι, κι' αν είχετε
+κάνει όλα τα εγκλήματα, που μπορεί να φανταστή κανείς, είστε ο πιο
+έντιμος άνθρωπος του κόσμου! Το καθένα τρείς χιλιάδες πιστόλες!
+Κύριε, μπορώ να σκοτωθώ για σας, αντί να σας οδηγήσω στη φυλακή.
+Πιάνουν όλους τους ξένους, αλλ' αφήστε σε μένα την υπόθεση· έχω έναν
+αδερφό στη Λιέππη της Νορμανδίας, θα σας στείλω εκεί, κι' αν έχετε
+κανένα διαμάντι να του δώσετε, θα σας φροντίση, όπως κ' εγώ.
+
+ — Και γιατί πιάνουν όλους τους ξένους; ρώτησε ο Αγαθούλης.
+
+Ο Περιγουρδίνος αββάς, έλαβε τότε το λόγο, και είπε:
+
+ — Γιατί ένας ζητιάνος από τη χώρα της Ατρεβατίας άκουσε να λέμε
+ανοησίες· αυτό μονάχα τον ώθησε σε πατροχτονία, όχι όπως εκείνη του
+1610, το Μάη το μήνα, αλλά σαν εκείνη του 1594 το μήνα Δεκέμβρη, και
+σαν εκείνες άλλων χρόνων κι' άλλων μηνών από άλλους αλήτες, που
+είχαν ακούσει ανοησίες.
+
+Ο αστυνόμος τότες εξήγησε τι συνέβαινε.
+
+ — Α! τα τέρατα! φώναξε ο Αγαθούλης. Τέτοιες φρικαλεότητες σ' ένα
+λαό, που χορεύει και τραγουδεί! Δε θα μπορέσω να φύγω, όσο το
+γρηγορώτερο απ' αυτό τον τόπο, όπου μαϊμούδες και τίγρεις παίζουνε
+μαζί. Είδα αρκούδες στον τόπο μου· ανθρώπους είδα μόνο στο Ελδοράδο.
+
+ — Για τόνομα του Θεού, κύριε αστυνόμε, στείλε με στη Βενετία, όπου
+πρέπει να περιμένω τη δεσποινίδα Κυνεγόνδη.
+
+ — Δε μπορώ να σας στείλω αλλού παρά στην Κάτω Νορμανδία, είπε ο
+σακαράκας.
+
+Αμέσως λέγει να του βγάλουνε τα σίδερα, λέγει πως έκανε λάθος,
+διώχνει τους ανθρώπους του κι' οδηγεί στη Διέππη τον Αγαθούλη και το
+Μαρτίνο και τους αφήνει στα χέρια του αδερφού του.
+
+Υπήρχε στο λιμάνι ένα μικρό καΐκι ολλανδικό.
+
+Ο Νορμανδός, χάρη σε άλλα τρία μικρά διαμάντια έγινε ο πιο
+φιλοφρονητικός άνθρωπος του κόσμου, μπαρκαρίζει τον Αγαθούλη και
+τους ανθρώπους του στο καΐκι, που επρόκειτο να κάνη πανιά για το
+Πόρτσμουθ της Αγγλίας. Δεν ήτανε βέβαια ο δρόμος της Βενετίας· αλλ'
+ο Αγαθούλης πίστευε, πως θα γλύτωνε από την κόλαση· κ' ελογάριαζε να
+ξαναπάρη το δρόμο για τη Βενετία σε πρώτη ευκαιρία.
+
+
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟ XXIII.
+
+&Ο Αγαθούλης κι' ο Μαρτίνος τραβάνε για τις αχτές της Αγγλίας. Τι
+βλέπουν εκεί.&
+
+
+
+ — Αχ! Παγγλώσση! Παγγλώσση! Αχ! Μαρτίνιε, Μαρτίνε! Αχ! αγαπημένη
+μου Κυνεγόνδη! Τι είναι αυτός ο κόσμος; λέγει ο Αγαθούλης απάνου στο
+ολλανδικό καράβι.
+
+ — Κάτι τρελό κι' απαίσιο, απαντούσε ο Μαρτίνος.
+
+ — Γνωρίζετε την Αγγλία; Είναι κ' εκεί έτσι τρελοί, όπως στη Γαλλία;
+
+ — Άλλου είδους τρελοί, είπε ο Μαρτίνος. Ξέρετε, πως αυτά τα δύο
+έθνη βρίσκονται σε πόλεμο για λίγα στρέμματα χιόνια προς το μέρος
+του Καναδά, και πως ξοδεύουνε γι' αυτό τον πόλεμο πολύ περισσότερα
+απ' όσο κοστίζει ολόκληρος ο Καναδάς; Το να σας πω ακριβώς σε ποιόν
+τόπο υπάρχουνε περισσότεροι για δέσιμο, η ασθενής μου μόρφωση δε μου
+το επιτρέπει· ξέρω μονάχα, πως γενικά οι άνθρωποι, που θα ιδούμε,
+είναι υπερβολικά χολερικοί.
+
+Μιλώντας έτσι ζυγώσανε στο Πόρτσμουθ· πλήθος κόσμου είχε γεμίσει την
+παραλία και παρατηρούσε με προσοχή έναν άνθρωπο πολύ χοντρό
+γονατισμένο, με τα μάτια δεμένα, πάνω στη γέφυρα ενός πλοίου του
+στόλου· τέσσερις στρατιώτες, τοποθετημένοι απέναντί του, του
+τραβήξανε καθένας τρεις σφαίρες στο κρανίο, με τον πιο γαλήνιο τρόπο
+του κόσμου· κι' όλος ο συναθροισμένος λαός γύρισε σπίτι του
+ικανοποιημένος.
+
+ — Τι ναι λοιπόν όλ' αυτά; φώναξε ο Αγαθούλης· και ποιος δαίμονας
+εξουσιάζει παντού;
+
+Ρώτησε ποιος ήτανε αυτός ο χοντρός άνθρωπος, που τον σκοτώσανε με
+τόση πομπή.
+
+ — Είν' ένας ναύαρχος, του απαντήσανε.
+
+ — Και γιατί τον σκοτώσανε αυτόν το ναύαρχο;
+
+ — Γιατί δε σκότωσε πολύν κόσμο εναυμάχησε μ' ένα Γάλλο ναύαρχο κι'
+αποδείχθηκε, πως δεν τον επλησίασε αρκετά.
+
+ — Αλλά, είπε ο Αγαθούλης, ο γάλλος ναύαρχος ήτανε τόσο μακρυά από
+τον άγγλο, όσο τούτος από τον άλλον!
+
+ — Αυτό είναι αναμφισβήτητο, του αποκριθήκανε· μα σ' αυτόν τον τόπο
+θεωρείται καλό, από καιρό σε καιρό να σκοτώνουν ένα ναύαρχο για να
+κάνουνε γενναίους τους άλλους.
+
+Ο Αγαθούλης τόσο ταράχθηκε και τόσο αγανάχτησε απ' ό,τι έβλεπε, ώστε
+δε θέλησε ούτε να πατήση το πόδι του στη στεριά και συμφώνησε με τον
+ολλανδό πλοίαρχο (κι' ας τον έκλεβε κι' αυτός σαν τον άλλον του
+Σουρινάμ), για να τον φέρη χωρίς αναβολή στη Βενετία.
+
+Ο πλοίαρχος ετοιμάστηκε σε δυο μέρες· περάσανε πλάι από τις ακτές
+της Γαλλίας· περάσαν αντίκρα από τη Λισσαβώνα κι' ο Αγαθούλης
+ανατρίχιασε. Μπήκανε στα στενά του Γιβραλτάρ και στη Μεσόγειο, και
+τέλος φτάσανε στη Βενετία.
+
+ — Ευλογητός ο Θεός! είπε ο Αγαθούλης, αγκαλιάζοντας το Μαρτίνο. Εδώ
+θα ξαναϊδώ την ωραία Κυνεγόνδη. Έχω πεποίθηση στον Κακαμπό, και στον
+εαυτό μου. Όλα είναι καλά, όλα πάνε καλά, όλα πάνε όσο το δυνατό
+καλύτερα!
+
+
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟ XXIV
+
+&Περί Πακέττας και του αδελφού Γαρουφάλη.&
+
+
+
+Μόλις ήρθε στη Βενετία, ζήτησε τον Κακαμπό σ' όλες τις ταβέρνες, σ'
+όλα τα καφενεία, σ' όλα τα πορνεία, και δεν τον βρήκε πουθενά.
+Έστελνε κάθε μέρα να ψάχνουν όλα τα καράβια κι' όλες τις βάρκες·
+καμιά είδηση από τον Κακαμπό!
+
+ — Πώς! έλεγε στο Μαρτίνο, είχα τον καιρό να περάσω από το Σουρινάμ
+στο Μπορντώ, να πάω από το Μπορντώ στο Παρίσι, από το Παρίσι στη
+Διέππη, από τη Διέππη στο Πόρτσμουθ, να παραπλεύσω την Πορτογαλία
+και την Ισπανία, να διασχίσω όλη τη Μεσόγειο, να μείνω μερικούς
+μήνες στη Βενετία, κ' η ωραία Κυνεγόνδη δεν ήρθε ακόμα!
+
+Συνάντησα, αντίς αυτήν, μιαν τιποτένια, κι' έναν περιγουρδίνο αββά!
+Η Κυνεγόνδη πέθανε χωρίς άλλο! Δε μου μένει παρά να πεθάνω. Αχ πόσο
+θάτανε καλύτερα νάμενα στον παράδεισο του Ελδοράδο παρά να γυρίσω σ'
+αυτήν την καταραμένη Ευρώπη. Πόσο έχετε δίκιο, καλέ μου Μαρτίνε! Όλα
+είναι πλάνη και συφορά!
+
+Τον έπιασε μαύρη μελαγχολία και δεν έλαβε μέρος στην όπερα alla moda
+ούτε στις άλλες διασκεδάσεις του καρναβαλιού· ούτε μια γυναίκα δεν
+τούδωσε τον παραμικρότερο πειρασμό. Ο Μαρτίνος του είπε:
+
+ — Είστε πολύ απλοϊκός, αλήθεια, να φαντάζεστε πως ένας υπηρέτης
+μιγάς, πόχει πέντε ως έξι εκατομμύρια στις τσέπες του, θα πάη να
+ζητήση την ερωμένην σας στην άκρη του κόσμου, για να σας τήνε φέρη
+στη Βενετία. Θα την πάρη για τον εαυτό του, αν την εύρη: αν δεν την
+εύρη, θα πάρη μιαν άλλη: σας συμβουλεύω να ξεχάστε τον υπηρέτη σας
+τον Κακαμπό και την ερωμένη σας την Κυνεγόνδη.
+
+Αλλά τα λόγια αυτά δεν παρηγορήσανε τον Αγαθούλη. Η μελαγχολία του
+μεγάλωσε κι' ο Μαρτίνος δεν έπαυε να του αποδείχνη, πως υπήρχε πολύ
+λίγη αρετή και πολύ λίγη ευτυχία πάνω στη γη, εξόν από το Ελδοράδο,
+όπου όμως κανείς δε μπορούσε να πάη.
+
+Ενώ συζητούσανε γι' αυτό το σπουδαίο θέμα, περιμένοντας πάντα την
+Κυνεγόνδη, ο Αγαθούλης παρατήρησε ένα νεαρό θεατίνο (5) στην πλατεία
+του Αγίου Μάρκου, που κρατούσε στο μπράτσο του μια κοπέλλα. Ο
+θεατίνος φαινότανε πολύ δροσερός, παχουλός, δυνατός. Τα μάτια του
+λάμπανε, το ύφος του ήτανε όλο πεποίθηση, το ανάστημά του ψηλό, το
+βάδισμά του περήφανο. Η κοπέλλα ήτανε πολύ όμορφη και τραγουδούσε·
+κύτταζεν ερωτικά το θεατίνο της και από καιρό σε καιρό του τσιμπούσε
+τα παχυά του μάγουλα.
+
+ — Θα παραδεχτήτε, τουλάχιστο, είπε ο Αγαθούλης στο Μαρτίνο, πως
+αυτοί εδώ οι άνθρωποι είναι ευτυχισμένοι. Έως τώρα σ' όλη την
+οικουμένη βρήκα, εξόν από το Ελδοράδο, μονάχα δυστυχισμένους, μα γι'
+αυτή την κοπέλα και για τούτο τον θεατίνο στοιχηματίζω, πως είναι
+πολύ ευτυχισμένα πλάσματα.
+
+ — Στοιχηματίζω, πως όχι! είπε ο Μαρτίνος.
+
+ — Παρακάλεσέ τους, αν θέλης, είπε ο Αγαθούλης, να δειπνήσουνε μαζί
+μας και θα ιδής, αν γελιέμαι.
+
+Ευθύς τους πλησιάζει, τους χαιρετά και τους προσκαλεί νάρθουνε στο
+ξενοδοχείο του να φάνε μακαρόγια, πέρδικες της Λομβαρδίας, χαβιάρι
+μαύρο, και να πιούνε κρασί του Μοντεπουλστιάνο, δάκρυα του Χριστού,
+κυπριώτικο και σαμιώτικο.
+
+Η δεσποινίς κοκκίνησε, ο θεατίνος δέχτηκε κ' εκείνη τον ακολούθησε
+κοιτάζοντας τον Αγαθούλη μ' έκπληξη και ταραχή, ενώ δάκρυα θαμπώνανε
+τα μάτια της. Μόλις μπήκε στο δωμάτιο του Αγαθούλη, τούπε:
+
+ — Πώς λοιπόν, κύριε Αγαθούλη, δεν αναγνωρίζετε πια την Πακέττα;
+
+Σ' αυτά τα λόγια ο Αγαθούλης, που δεν την είχε έως τώρα προσέξει,
+απάντησε:
+
+ — Αλίμονο, δυστυχισμένο μου παιδί, σεις λοιπόν εφέρατε τον δόχτορα
+Παγγλώσση στα όμορφα χάλια, που τον είδα;
+
+ — Αλίμονο, κύριε, είμ' εγώ, είπε η Πακέττα. Βλέπω, πως τάχετε
+πληροφορηθή όλα. Έμαθα όλα τα τρομερά δυστυχήματα, που πέσανε σ' το
+σπίτι της κυρίας Βαρωνέσσας και στη δεσποινίδα Κυνεγόνδη. Σας
+ορκίζομαι, πως η μοίρα μου δεν υπήρξε λιγώτερο θλιβερή. Ήμουνε πολύ
+αθώα, όταν με γνωρίσατε. Ένας κορδελιέρος, που ήτανε ο εξομολογητής
+μου, με πλάνεψε. Οι συνέπειες υπήρξανε φριχτές· βρέθηκα στην ανάγκη
+να φύγω από τον πύργο λίγο αργότερα από τότε, που ο κύριος βαρώνος
+σας είχε διώξει με δυνατές κλωτσιές στον πισινό. Αν ένας περίφημος
+γιατρός δε με λυπότανε, θα πέθαινα. Έκανα λίγον καιρό, από
+ευγνωμοσύνη, μαιτρέσσα αυτού του γιατρού. Η γυναίκα του, που λύσσαε
+από ζήλεια, μ' έδερνε κάθε μέρα ανελέητα· ήτανε μανιακή. Αυτός ο
+γιατρός ήτανε ο πιο άσχημος απ' όλους τους άντρες κ' εγώ η πιο
+δυστυχισμένη απ' όλα τα πλάσματα, αφού έτρωγα ξύλο για έναν άντρα,
+που δεν τον αγαπούσα. Ξέρετε, κύριε, πόσο είναι επικίνδυνο, για μια
+ζηλιάρα νάναι γυναίκα γιατρού. Αυτός, μην υποφέροντας τις γκρίνιες
+της, της έδωσε μια μέρα, για να τη γιατρέψη από κάποιο μικρό συνάχι,
+ένα γιατρικό τόσο αποτελεσματικό, που πέθανε σε δυο ώρες με φριχτούς
+σπασμούς. Οι γονείς της κυρίας καταγγείλανε το γιατρό για φόνο κ'
+εκείνος τόσκασε κρυφά, μα βάλανε μένα στη φυλακή. Η αθωότητά μου δε
+θα μ' έσωζε, αν δεν ήμουνα λιγάκι όμορφη. Ο δικαστής μ' απάλλαξε με
+τον όρο να διαδεχτή το γιατρό. Σε λίγο με υποσκέλισε μια άλλη, με
+διώξανε χωρίς να με πλερώσουνε κι' αναγκάστηκα να εξακολουθήσω αυτό
+το απαίσιο επάγγελμα, που σας αρέσει τόσο εσάς των αντρών και που
+είναι για μας άβυσσο αθλιότητας. Ήρθα να εξασκήσω την εργασία μου
+στη Βενετία. Αχ! κύριε, δε μπορείτε να φανταστήτε, τι θα πη νάσαστε
+υποχρεωμένη να χαηδεύετε με την ίδια αδιαφορία ένα γέρο έμπορο, ένα
+δικηγόρο, έναν καλόγερο, ένα γονδολιέρο, έναν αββά· νάσαστε εκθεμένη
+σ' όλους τους εξευτελισμούς, σ' όλους τους διασυρμούς· να καταντάτε
+συχνά στο σημείο να δανείζεστε ένα πουκάμισο για να πηγαίνετε να σας
+το σηκώνη ένας άντρας συχαμερός: να σας κλέβη ο ένας, ό,τι κερδίσατε
+από τον άλλο· να σας φορολογούν οι αστυνόμοι και να σας περιμένουνε
+στο βάθος του μέλλοντός σας φριχτά γηρατειά, ένα νοσοκομείο και μια
+κοπριά, ε! τότε θα συμπεράνετε, πως είμαι ένα από τα πιο
+δυστυχισμένα πλάσματα του κόσμου.
+
+Έτσι η Πακέττα άνοιγε την καρδιά της στον καλόν Αγαθούλη, μέσα σ'
+ένα δωμάτιο, μπροστά στο Μαρτίνο, ο οποίος έλεγε στον Αγαθούλη.
+
+ — Βλέπετε, πως έχω κερδίσει έως τώρα το μισό στοίχημα.
+
+Ο αδελφός Γαρουφάλης είχε μείνει στην τραπεζαρία κ' έπινε από λίγο-
+λίγο προσμένοντας το δείπνο.
+
+ — Αλλά, είπε ο Αγαθούλης στην Πακέττα, είχατε το ύφος τόσο εύθυμο,
+τόσο ευχαριστημένο, όταν σας συνάντησα, τραγουδούσατε, χαηδεύατε το
+θεατίνο με μια χάρη ολότελα φυσική· μου φανήκατε τόσο ευτυχισμένη,
+όσο τώρα λέτε, πως είσαστε δυστυχισμένη.
+
+ — Αχ! κύριε, απάντησε η Πακκέττα, κι' αυτό ακόμα είναι μια από της
+αθλιότητες του επαγγέλματος. Χτες μ' έκλεψε και μ' έδειρε ένας
+αξιωματικός και πρέπει σήμερα να φαίνομαι, πως έχω κέφι, για ν'
+αρέσω σ' έναν καλόγερο.
+
+Ο Αγαθούλης δε ζήτησε περισσότερα· ωμολόγησε, πως ο Μαρτίνος είχε
+δίκιο. Καθήσανε στο τραπέζι με την Πακέττα και το θεατίνο· το δείπνο
+στάθηκε πολύ ευχάριστο και στο τέλος μιλήσανε με κάμποση
+εμπιστοσύνη.
+
+ — Πατέρα μου, είπε ο Αγαθούλης στον καλόγερο, μου φαίνεστε, πως η
+μοίρα σας έχει ευνοήσει σε βαθμό, που όλοι να σας ζηλεύουνε· Το
+άνθος της υγείας λάμπει στο πρόσωπό σας, η φυσιογνωμία σας δείχνει
+την ευδαιμονία· έχετε μια πολύ ωραία κοπέλλα για να σας διασκεδάζη,
+και μοιάζετε πολύ ευχαριστημένος, που είσαστε θεατίνος.
+
+ — Μα την πίστη μου, είπε ο αδελφός Γαρουφάλης θα πεθυμούσα όλ' οι
+θεατίνοι να πνιγούνε στο βάθος της θάλασσας. Εκατό φορές μου ήρθε ο
+πειρασμός να βάλω φωτιά στο μοναστήρι και να πάω να γίνω τούρκος. Οι
+γονείς μου με αναγκάσανε στην ηλικία των δεκαπέντε μου χρόνων, να
+ζωστώ αυτό το απαίσιο ράσο, για ν' αφήσουνε περισσότερη περιουσία σ'
+έναν καταραμένο μεγαλύτερο αδερφό μου, που άμποτες ο Θεός να τον
+πνίξη!
+
+Η ζήλεια, η διχόνοια, η λύσσα, κατοικούνε στα μοναστήρια. Είναι
+αλήθεια, πως έβγαλα μερικούς κακούς λόγους, από τους οποίους κέρδισα
+λίγα χρήματα, αλλ' ο ηγούμενος μούκλεψε τα μισά· τα υπόλοιπα τα
+διαθέτω να διατηρώ γυναίκες· αλλ' όταν επιστρέφω το βράδυ στο
+μοναστήρι, είμ' έτοιμος να σπάσω το κεφάλι μου στους τοίχους του
+κοιτώνα· κι' όλοι οι συνάδερφοι μου έχουνε την ίδια επιθυμία.
+
+Ο Μαρτίνος γυρίζοντας προς τον Αγαθούλη με τη συνειθισμένη του
+ψυχραιμία:
+
+ — Ε! λοιπόν του λέγει, κέρδισα όλο το στοίχημα!
+
+Ο Αγαθούλης έδωσε δυο χιλιάδες πιάστρα στην Πακέττα και χίλια στον
+αδερφό Γαρουφάλη.
+
+ — Σας απαντώ, είπε, πως μ' αυτά τα χρήματα τους έκανα ευτυχείς.
+
+ — Δεν το πιστεύω καθόλου, είπε ο Μαρτίνος· θα τους κάνετε μ' αυτά
+τα χρήματα πολύ πιο δυστυχείς.
+
+ — Ας γίνη ό,τι θέλη· αλλ' ένα πράγμα με παρηγορεί: βλέπω, πως
+ξαναβρίσκει κανείς συχνά πρόσωπα που δεν έλπιζε ποτές να τα
+συναντήση. Είναι πολύ πιθανό, αφού ξαναβρήκα το κόκκινό μου πρόβατο
+και την Πακέττα, να ξανασυναντήσω επίσης την Κυνεγόνδη.
+
+ — Εύχομαι, είπε ο Μαρτίνος, να σας δώση μιαν ημέρα την ευτυχία·
+αλλά γι' αυτό αμφιβάλλω πολύ.
+
+ — Είστε πολύ σκληρός, είπε ο Αγαθούλης.
+
+ — Γιατί έχω ζήσει πολύ, είπε ο Μαρτίνος.
+
+ — Αλλά παρατηρήστε αυτούς τους γονδολιέρους, είπε ο Αγαθούλης·
+τραγουδούν ακατάπαυτα.
+
+ — Να τους ιδήτε σπίτι τους με τις γυναίκες τους και τα κουτσούβελά
+τους, είπε ο Μαρτίνος. Ο δόγης έχει τις πίκρες του, οι γονδολιέροι
+τις δικές τους. Είναι αλήθεια, πως γενικά η τύχη ενός γονδολιέρου
+είναι προτιμότερη από του δόγη· αλλά βλέπω τη διαφορά τόσο ασήμαντη,
+ώστε δεν αξίζει τον κόπο να σημειωθή.
+
+ — Μιλούνε, είπε ο Αγαθούλης, για κάποιον συγκλητικό Ποκοκουράντη,
+που κατοικεί σ' αυτό το ωραίο παλάτι στη Μπρέντα και που δέχεται
+αρκετά φιλόφρονα τους ξένους. Ισχυρίζονται πως είναι ένας άνθρωπος,
+που δε γνώρισε ποτέ πίκρες.
+
+ — Θάθελα να ιδώ ένα τόσο σπάνιο ον, είπε ο Μαρτίνος.
+
+Ο Αγαθούλης αμέσως έστειλε να ζητήση την άδεια από τον εξοχώτατο
+Ποκοκουράντη να πάη την επομένη να τον επισκεφθή.
+
+
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟ XXV
+
+&Επίσκεψη στου Άρχοντα Ποκοκουράντη Βενετσάνου άρχοντα.&
+
+
+
+Ο Αγαθούλης κι' ο Μαρτίνος πήγανε με γόνδολα στη Μπρέντα και φτάσανε
+στο παλάτι του άρχοντα Ποκοκουράντη. Οι κήποι ήταν εξαίσιοι και
+στολισμένοι με ωραία μαρμάρινα αγάλματα· του παλατιού η
+αρχιτεχτονική κομψότατη. Ο οικοδεσπότης, ηλικίας εξήντα χρονών,
+υποδέχτηκε πολύ ευγενικά τους δύο περίεργους αλλά με πολύ ολίγη
+προθυμία, κι' αυτό σύγχισε τον Αγαθούλη και δεν άρεσε του Μαρτίνου.
+
+Και πρώτα-πρώτα δυο κορίτσια καθαροντυμένα σερβίρανε σοκολάτα καλά
+αφρισμένη. Ο Αγαθούλης δεν κρατήθηκε από το να επαινέση την ομορφιά,
+τους καλούς τρόπους και την επιδεξιωσύνη τους.
+
+ — Είναι πολύ καλά κορίτσια, είπε ο συγκλητικός Ποκοκουράντης: τις
+βάζω κάποτε να κοιμούνται στο κρεββάτι μου γιατί μαι πολύ
+αηδιασμένος από τις κυράδες της πολιτείας, από τις κοκκεταρίες τους,
+τις ζήλιες τους, τους καυγάδες τους, τα νεύρα τους, τις μικρολογιές
+τους, τις αλαζονείες τους, τις ανοησίες τους κι από τα σονέττα, που
+πρέπει να τις κάμνω ή να παραγγέλω να τις κάμνουν: αλλά μ' όλα αυτά,
+κι' αυτές η δυο κοπέλλες αρχίζουνε να μου γίνονται κουραστικές.
+
+Ο Αγαθούλης μετά το γεύμα περιδιαβάζοντας μέσα σε μια μακρυά
+γαλαρία, θαύμαζε την ομορφιά των ζωγραφικών πινάκων. Ρώτησε ποιανού
+μεγάλου τεχνίτη ήτανε οι δυο πρώτοι.
+
+ — Είναι του Ραφαήλου, είπε ο συγκλητικός· τους αγόρασα πολύ ακριβά
+από ματαιότητα δω και λίγα χρόνια· λέγουν, πως είναι ό,τι ωραιότερο
+υπάρχει στην Ιταλία, αλλά μένα δε μου αρέσουνε καθόλου: το χρώμα
+είναι πολύ σκοτεινό, τα πρόσωπα δεν είναι αρκετά στρογγυλεμένα και
+δεν ξεκόβουν αρκετά· οι ενδυμασίες δε φαίνονται καθόλου νάναι από
+ύφασμα: με ένα λόγο, ό,τι κι' αν λένε, δε βρίσκω σ' αυτές μιαν
+αληθινή ομοιότητα με τη φύση: αλλά τέτοιου είδους δεν υπάρχουν. Έχω
+πολλούς πίνακες, μα δεν τους προσέχω πια.
+
+Ενώ περιμένανε το δείπνο, ο Ποκοκουράντης έβαλε να παίξουνε ένα
+κοντσέρτο. Ο Αγαθούλης βρήκε τη μουσική υπέροχη.
+
+ — Αυτός ο θόρυβος, είπε ο Ποκοκουράντης, ημπορεί να διασκεδάση για
+μισή ώρα· αλλ' αν βαστάξει περισσότερο, κουράζει όλους, αν και
+κανείς δεν τολμά να το ομολογήση. Η μουσική σήμερα είναι μονάχα η
+τέχνη, που εκτελεί πράγματα δύσκολα· ό,τι είναι δύσκολο, δε μπορεί
+ναρέση πολλή ώρα.
+
+Θα προτιμούσα ίσως την όπερα, αν δεν είχαν εύρει, το μυστικό να
+φτιάνουνε τερατουργήματα που μ' εξοργίζουν. Όποιος θέλει ας πηγαίνη
+να βλέπη κακές τραγωδίες βαλμένες σε μουσική, καμωμένες για ένα ή
+δυο γελοία τραγούδια, όπου δοκιμάζεται η αξία του λαρυγγιού μιας
+ηθοποιού· ας χλωμιαίνη από ηδονή όποιος θέλει ή οποίος μπορεί,
+βλέποντας ένα μουνούχο να τσαμπουνά το ρόλο του Καίσαρα ή του Κάτωνα
+και να περιφέρεται μ' ένα ύφος αδέξιο πάνου στα σανίδια: όσο για
+μένα έπαψα από πολύν καιρό να ενδιαφέρομαι γι' αυτές τις μιζέριες,
+που αποτελούνε σήμερα τη δόξα της Ιταλίας και που οι ηγεμόνες τις
+πληρώνουνε τόσο ακριβά.
+
+Ο Αγαθούλης το αμφισβήτησε λιγάκι, αλλά με πολλή διάκριση. Ο
+Μαρτίνος ήτανε τέλεια σύμφωνος με το συγκλητικό.
+
+Καθίσανε στο τραπέζι· και μετά ένα έξοχο δείπνο, περάσανε στη
+βιβλιοθήκη. Ο Αγαθούλης βλέποντας έναν Όμηρο μεγαλόπρεπα δεμένο,
+παίνεσε τον εκλαμπρότατο για την καλαισθησία του.
+
+ — Να! ένα βιβλίο, που ήταν η απόλαυση του δόχτορα Παγγλώσση, του
+καλύτερου φιλοσόφου της Γερμανίας.
+
+ — Δεν είναι και δική μου, είπε ψυχρά ο Ποκοκουράντης: με κάνανε
+άλλοτες να πιστεύω, πως ευχαριστιόμουνα διαβάζοντάς τον· αλλ' αυτή η
+συνεχής επανάληψη μαχών, που όλες μοιάζουν αναμεταξύ τους, αυτοί οι
+θεοί που ενεργούνε πάντα, χωρίς να κάμνουνε τίποτε το οριστικό, αυτή
+η Ελένη, που είναι η αιτία του πολέμου και που μόλις εμφανίζεται στο
+έργο· αυτή η Τροία, που την πολιορκούνε και δεν την κυριεύουνε ποτέ·
+όλ' αυτά μου προξενούσανε την πιο θανάσιμη πλήξη. Ρώτησα μερικούς
+σοφούς, αν έπλητταν όσο κι' εγώ σ' αυτό το διάβασμα: όλοι οι
+ειλικρινείς άνθρωποι μου ομολογήσανε, πως το βιβλίο τους έπεφτε απ'
+τα χέρια, αλλ' έπρεπε πάντα να το έχουνε στη βιβλιοθήκη, σαν ένα
+μνηνείο της αρχαιότητας, όπως αυτά τα σκουριασμένα νομίσματα, που
+δεν περνούνε πια.
+
+ — Η εξοχότητά σας σκέπτεται τα ίδια και για το Βιργίλιο; ρώτησε ο
+Αγαθούλης,
+
+ — Παραδέχομαι, είπε ο Ποκοκουράντης, πως το δεύτερο, το τέταρτο και
+το έχτο βιβλίο της Αινειάδας του είναι έξοχα· αλλά για τον ευσεβή
+του Αινεία, το δυνατό Κλοάνθη και το φίλο του τον Αχάτη και το
+μικρόν Ασκάνιο και τον ηλίθιο βασιλιά Λατίνο και τη χωριάτισσα Αμάτα
+και την άνοστη Λαβινία, πιστεύω, πως δεν υπάρχει τίποτε πιο κρύο και
+πιο δυσάρεστο. Προτιμώ τον Τάσσο και τους μύθους του Αριόστου, που
+σε κάνουνε να κοιμάσαι όρθιος.
+
+ — Να τολμήσω να σας ρωτήσω, κύριε, είπε ο Αγαθούλης, αν δε σας
+δίνει μεγάλη ευχαρίστηση το διάβασμα του Ορατίου;
+
+ — Έχει γνωμικά, είπε ο Ποκοκουράντης, που μπορούνε να ωφελήσουν
+έναν άνθρωπο του κόσμου και που όντας βαλμένα σε στίχους
+ενεργητικούς, χαράζονται ευκολώτερα στη μνήμη: αλλά λίγο μ'
+ενδιαφέρει το ταξίδι του στο Βρινδήσιο κ' η περιγραφή του ενός κακού
+δείπνου κ' οι χαμάλικοι καυγάδες μεταξύ ενός κάποιου Πουπίλου, που
+τα λόγια του, λέγει, ήτανε γεμάτα έμπυο, κι' ενός άλλου, που τα
+λόγια του ήτανε γεμάτα ξίδι. Διάβασα μ' έσχατη αηδία τους
+χονδροειδείς στοίχους του ενάντια στις γριές και τις μάγισσες· και
+δε βλέπω, τι αξία έχει το να λέγη στο φίλο του Μαικήνα, πως, αν τον
+λογαριάση μεταξύ των λυρικών ποιητών, θα χτυπήση τάστρα με το υψηλό
+του μέτωπο. Οι μωροί θαυμάζουν όλα σ' έναν ποιητή αναγνωρισμένο. Εγώ
+διαβάζω για τον εαυτό μου· αγαπώ μονάχα ό,τι μου κάνει.
+
+Ο Αγαθούλης είχε μάθη να μην κρίνη τίποτα μόνος του κι' απορούσε
+πολύ απ' ό,τι άκουε. Αλλ' ο Μαρτίνος εύρισκε τον τρόπο της σκέψης
+του Ποκοκουράντη πολύ λογικό:
+
+ — Ω, να ένας Κικέρωνας, είπε ο Αγαθούλης· αυτόν το μεγάλον άντρα,
+είμαι βέβαιος, πως δεν παύετε να τον διαβάζετε.
+
+ — Δεν τον διαβάζω ποτές, απάντησε ο Βενετσάνος· Τι μ' ενδιαφέρει,
+αν υπεράσπισε το Ραβίριο ή τον Κλουέντιο; Έχω αρκετές δίκες, που
+κρίνω: περισσότερο θα μου κάνανε τα φιλοσοφικά του έργα, μα σαν είδα
+πως αμφέβαλλε για όλα, συμπέρανα, πως ήξερα όσα κι αυτός και πως δεν
+είχα ανάγκη από κανένανε, για να τ' αγνοώ όλα.
+
+ — Α! να ογδόντα τόμοι μιας ακαδημίας των επιστημών, φώναξε ο
+Μαρτίνος· μπορεί να υπάρχη δω μέσα κάτι καλό.
+
+ — Θα υπήρχε, είπε ο Ποκοκουράντης, αν ένας από τους συγγραφείς
+αυτών των ανακατεμένων σωρών είχε εφεύρει την τέχνη να κάμνη
+καρφίτσες· μα σε όλ' αυτά τα βιβλία υπάρχουνε μονάχα κούφια
+συστήματα και τίποτα ωφέλιμο.
+
+ — Ω! πόσα θεατρικά έργα βλέπω εδώ, είπε ο Αγαθούλης, Ιταλικά,
+Ισπανικά, Γαλλικά.
+
+Ναι, απάντησε ο συγκλητικός, είναι τρεις χιλιάδες και δεν έχει ούτε
+τρεις ντουζίνες καλά. Αυτές τις συλλογές λόγια, που όλες μαζί δεν
+αξίζουνε μια σελίδα του Σενέκα, κι' όλους αυτούς τους χοντρούς
+τόμους θεολογίας, δεν τους ανοίγω ποτέ, ούτ' εγώ ούτε κανείς άλλος.
+
+Ο Μαρτίνος παρατήρησε θέσεις γεμάτες αγγλικά βιβλία.
+
+ — Νομίζω, πως ένας δημοκράτης πρέπει να βρίσκη ευχαρίστηση στα
+περισσότερα απ' αυτά τα έργα, τα γραμμένα με τόση ελευθερία.
+
+ — Ναι, απάντησε ο Ποκοκουράντης, είναι καλό να γράφη κανείς ό,τι
+σκέπτεται: αυτό είναι το προνόμιο του ανθρώπου. Σ' όλη μας την
+Ιταλία γράφουν ό,τι δεν σκέπτονται· αυτοί που κατοικούνε στην
+πατρίδα των Καισάρων και των Αντωνίνων, δεν τολμούνε νάχουνε μιαν
+ιδέα χωρίς την άδεια ενός Ιακωβίνου. Θάμουν ευχαριστημένος από την
+ελευθερία, που εμπνέει τους Άγγλους διανοουμένους, αν η εμπάθεια κ'
+η προκατάληψη δεν καταστρέφανε ό,τι άξιο έχει αυτή η πολύτιμη
+ελευθερία. Ο Αγαθούλης παρατήρησε ένα Μίλτωνα και ρώτησε, αν ο
+Ποκοκουράντης θέα εύρισκε αυτόν τον συγγραφέα μεγάλον άνθρωπο.
+
+ — Ποιόν; είπεν ο Ποκοκουράντης, αυτόν το βάρβαρο, που υπομνηματίζει
+φλυαρώτατα το πρώτο κεφάλαιο της «Γενέσεως» σε δέκα βιβλία και σε
+στίχους τραχείς; αυτόν τον χονδροειδή μιμητή των Ελλήνων, που
+παραμορφώνει τη δημιουργία, κι' ο οποίος, ενώ ο Μωυσής παρασταίνει
+τον Αιώνιο να κάμνη τον κόσμο με το λόγο, βάζει τον Μεσσία να παίρνη
+ένα μεγάλο διαβήτη απ' όνα ερμάριο τουρανού και να το δίνει του Θεού
+να σχεδιάση το έργο του; Εγώ θα εχτιμήσω εκείνον, που χάλασε την
+κόλαση και το διάβολο του Τάσσου· που μεταμορφώνει τον Εωσφόρο
+άλλοτε σε βάτραχο, άλλοτε σε πυγμαίο; που τον βάζει να επαναλαβαίνη
+εκατό φορές τα ίδια λόγια; που τον βάζει να συζητή Θεολογία; ο
+οποίος μιμούμενος σοβαρά την κωμικήν εύρεση των πυροβόλων όπλων από
+τον Αριόστο, βάζει τους διαβόλους να τραβούνε κανονιές στον ουρανό;
+Ούτε σε μένα ούτε σε άλλον κανένα στην Ιταλία δε μπορέσανε ν'
+αρέσουν όλες αυτές οι θλιβερές παραδοξότητες. &Ο γάμος της Αμαρτίας
+και του θανάτου& και τα φίδια, που γεννά η Αμαρτία, προκαλούνε τον
+έμετο κάθε ανθρώπου με λεπτό γούστο, κι' η μακρυά του περιγραφή ενός
+νοσοκομείου είναι καλή μονάχα για νεκροθάφτες. Αυτό το σκοτεινό,
+αλλόκοτο, κι' αηδιαστικό ποίημα περιφρονήθηκε στη γέννησή του· το
+θεωρώ σήμερα, όπως το θεωρήσανε στην πατρίδα του οι σύγχρονοί του.
+Το κάτου-κάτου λέγω ό,τι σκέπτομαι και πολύ λίγο με μέλει, τι
+σκέπτονται οι άλλοι για μένα.
+
+Ο Αγαθούλης ήτανε λυπημένος απ' αυτά τα λόγια· σεβότανε τον Όμηρο,
+αγαπούσε λίγο το Μίλτωνα.
+
+ — Αλίμονο! είπε πολύ σιγά στο Μαρτίνο ω! τι ανώτερος άνθρωπος!
+μουρμούρισε ανάμεσα στα δόντια του. Τι μεγαλοφυία αυτός ο
+Ποκοκουράντης! Τίποτε δεν μπορεί να του αρέση.
+
+Αφού έτσι επιθεωρήσανε όλα τα βιβλία, κατεβήκανε στον κήπο. Ο
+Αγαθούλης παίνεσε όλες του τις ομορφιές.
+
+ — Δεν ξέρω τίποτε τόσο κακού γούστου, είπε ο οικοδεσπότης· είναι
+μικροπράγματα· αλλά από αύριο θα φυτέψω άλλα με σχέδιο πολύ
+ευγενικώτερο.
+
+Όταν οι δυο φιλοπερίεργοι αποχαιρετήσανε την εξοχότητά του:
+
+ — Λοιπόν, είπε ο Αγαθούλης στο Μαρτίνο, θα ομολογήσετε, πως αυτός,
+είναι ο πιο ευτυχισμένος από όλους τους ανθρώπους, γιατί ναι πάνω
+από ό,τι κατέχει.
+
+Δε βλέπετε, πως τον αηδιάζει ό,τι κατέχει; Ο Πλάτων είπε, δω και
+τόσον καιρό, πως τα καλύτερα στομάχια δεν είναι κείνα, που
+αρνιούνται όλες τις τροφές.
+
+ — Αλλά, είπε ο Αγαθούλης, δεν υπάρχει ηδονή στο να κριτικάρη κανείς
+τα πάντα, να αισθάνεται ελαττώματα, εκεί που οι άλλοι νομίζουνε, πως
+βλέπουν ομορφιές;
+
+ — Πάει να πη, απάντησε ο Μαρτίνος, πως είναι μια ηδονή το να μην
+έχης καμιά ηδονή!
+
+ — Ω! καλά, είπε ο Αγαθούλης, δεν υπάρχει λοιπόν άλλος ευτυχής από
+μένα, όταν θα ξαναϊδώ τη δεσποινίδα Κυνεγόνδη.
+
+ — Είναι πάντα καλό να ελπίζη κανείς, είπε ο Μαρτίνος.
+
+Ωστόσο οι μέρες, οι μήνες περνούσανε. Ο Κακαμπός δεν ερχότανε
+καθόλου κι' ο Αγαθούλης ήτανε τόσο βυθισμένος στη λύπη του, που ούτε
+καν συλλογίστηκε, πως η Πακέττα κι' ο αδερφός Γαρουφάλης δεν ήρθανε
+να τον ευχαριστήσουνε.
+
+
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟ XXVI
+
+&Για ένα δείπνο, που έκανε ο Μαρτίνος μ' έξι ξένους και ποιοι ήτανε
+αυτοί.&
+
+
+
+Ένα βράδι, που ο Αγαθούλης κι' ο Μαρτίνος πηγαίνανε να καθήσουνε στο
+τραπέζι μαζί με τους ξένους, που μένανε στο ίδιο ξενοδοχείο, ένας
+άνθρωπος καρβουνοπρόσωπος τον πλησίασε από πίσω και πιάνοντάς τον
+από το μπράτσο του είπε:
+
+ — Ετοιμαστήτε ν' αναχωρήσετε μαζί μας, μην αρνηθήτε.
+
+Γυρίζει και βλέπει τον Κακαμπό. Ε, μονάχα η θέα της Κυνεγόνδης θα
+μπορούσε να τον εκπλήξη και τον χαροποιήση περισσότερο. Λίγο έλειψε
+να τρελαθή από χαρά. Αγκαλιάζει τον αγαπημένο του φίλο.
+
+ — Η Κυνεγόνδη είν' εδώ, χωρίς άλλο; Πού είναι; Πήγαινέ με κοντά
+της, για ν' αποθάνω από χαρά!
+
+ — Η Κυνεγόνδη δεν είν' εδώ, είπεν ο Κακαμπός· είναι στην
+Κωσταντινούπολη.
+
+ — Α! ουρανέ! στην Πόλη! Αλλά και στην Κίνα νάτανε, θα πετούσα έως
+εκεί· πάμε!
+
+ — Θα φύγουμε μετά το δείπνο, είπε ο Κακαμπός. Δε μπορώ να σας πω
+περισσότερα· είμαι σκλάβος· ο αφέντης μου με περιμένει· πρέπει να
+πάω να του σερβίρω στο τραπέζι· μη λέτε λέξη, φάτε και νάσαστε
+έτοιμος.
+
+Ο Αγαθούλης, μισός χαρά, μισός λύπη, γοητευμένος, που ξανάδε τον
+πιστό του υπηρέτη, ξαφνισμένος, που τον είδε σκλάβο, γεμάτος από τη
+σκέψη να ξανάβρη την αγαπημένη του, με την καρδιά ταραγμένη το
+πνεύμα άνω κάτω, κάθισε στο τραπέζι με το Μαρτίνο, που
+παρακολουθούσε με ψυχραιμία όλες αυτές τις περιπέτεις, μαζί με τους
+άλλους έξι ξένους, που είχαν έρθει να περάσουνε τα καρναβάλια στη
+Βενετία.
+
+Ο Κακαμπός, που έχυνε κρασί σ' έναν απ' αυτούς τους έξι ξένους,
+πλησίασε στ' αυτί του αφέντη του, κατά το τέλος του δείπνου, και
+τούπε:
+
+ — Η Μεγαλειότητά σας ημπορεί ν' αναχωρήση όποτε θέλη, το καράβι
+είναι έτοιμο.
+
+Αφού είπε αυτές τις λέξεις, βγήκε έξω. Οι άλλοι, που τρώγανε στο
+ίδιο τραπέζι, κοιταζόντανε μ' έκπληξη χωρίς να προφέρουνε λέξη, όταν
+ένας δεύτερος υπηρέτης πλησιάζει τον αφέντη του και του λέγει:
+
+ — Το φορείο της Μεγαλειότητά σας είναι στην Πάδοβα κ' η βάρκα
+έτοιμη. Ο αφέντης έκαμε ένα σημάδι κι' ο υπηρέτης βγήκε έξω. Όλοι οι
+άλλοι ξανακοιταχτήκανε πάλι κ' η κοινή έκπληξη διπλασιάστηκε. Ένας
+τρίτος υπηρέτης πλησίασε επίσης έναν τρίτο ξένο και τούπε:
+
+ — Η Μεγαλειότητά σας δε θα μείνη πολύν καιρό εδώ· θα τα ετοιμάσω
+όλα.
+
+Κ' ευθύς εξαφανίστηκε.
+
+Ο Αγαθούλης κι' ο Μαρτίνος δεν αμφιβάλανε πως είχαν εμπρός τους
+μασκαράδες του καρναβαλιού. Ένας τέταρτος υπηρέτης είπε στον
+τέταρτον αφέντη.
+
+ — Η μεγαλειότητά σας θ' αναχωρήση, όποτε θέλη, και βγήκε έξω σαν
+τους άλλους.
+
+Ο πέμτος υπηρέτης είπε τα ίδια στον πέμτο αφέντη. Αλλά ο έχτος
+υπηρέτης, μίλησε διαφορετικά στον έχτο αφέντη, που καθότανε πλάι
+στον Αγαθούλη.
+
+ — Μα την πίστη μου, Μεγαλειότατε, δε θέλουνε πια να κάνουνε πίστωση
+στη μεγαλειότητά σας, ούτε και σε μένα· και μπορεί αξιόλογα απόψε να
+μας φυλακίσουνε και σας και μένα· πάω να φροντίσω για τον εαυτό μου!
+Χαίρετε!
+
+Αφού όλοι οι υπηρέτες εξαφανιστήκανε, οι έξι ξένοι, ο Αγαθούλης κι'
+ο Μαρτίνος μένανε βυθισμένοι σε βαθυά σιγή. Επί τέλους ο Αγαθούλης
+τη διάκοψε!
+
+ — Κύριοι, είπε, να μια μοναδική αστειότητα. Γιατί ήσαστε όλοι
+βασιλιάδες; Όσο μια μένα, σας ομολογώ, πως δεν είμαι βασιλιάς, καθώς
+κι' ο φίλος ο Μαρτίνος.
+
+Ο αφέντης του Κακαμπό έλαβε τότε με πολλή σοβαρότητα το λόγο και
+είπε Ιταλικά!
+
+ — Δεν αστειεύομαι καθόλου! Ονομάζομαι Μεχμέτ ο Γος. Έκανα Σουλτάνος
+πολλά χρόνια· είχα εκθρονίσει τον αδερφό μου· ο ανεψιός μου μ'
+εκθρόνισε, κόψανε τον λαιμό των βεζύρηδών μου· αποτελειώνω τις μέρες
+της ζωής μου μέσα στο παλιό Σαράι. Ο ανεψιός μου, ο μέγας σουλτάνος
+Μαχμούτ, μου επιτρέπει να ταξιδεύω κάποτε για την υγεία μου· κ' έτσι
+ήρθα να περάσω τα καρναβάλια στη Βενετία.
+
+Ένας νέος, που βρισκότανε πλάι στον Αχμέτ μίλησε κατόπι και είπε:
+
+ — Ονομάζομαι Ιβάν· ήμουν αυτοκράτορας πασών των Ρωσσιών· μ'
+εκθρόνισαν, όταν ακόμα ήμουνα στην κούνια· τον πατέρα μου και τη
+μητέρα μου τη φυλακίσανε· μ' αναθρέψανε μέσα στη φυλακή· έχω κάποτε
+την άδεια να ταξιδεύω, συνοδευμένος από τους φυλακές μου· κ' ήρθα να
+περάσω τα καρναβάλια στη Βενετία.
+
+Ο τρίτος είπε:
+
+ — Είμαι ο Κάρολος Εδουάρδος, βασιλιάς της Αγγλίας· ο πατέρας μου,
+μου παραχώρησε τα δικαιώματά του στη βασιλεία· πολέμησα για να τα
+υποστηρίξω· ξερρριζώσανε την καρδιά από οχτακόσιους του κόμματός
+μου, και τους τη χτυπήσανε στα μούτρα· με βάλανε στη φυλακή· πάω στη
+Ρώμη να επισκεφτώ τον πατέρα μου, εκθρονισμένον όπως κ' εγώ κι' ο
+παπούς μου· κ' ήρθα να περάσω τα καρναβάλια στη Βενετία.
+
+Ο τέταρτος είπε:
+
+ — Είμαι βασιλιάς των Πολάκων· η τύχη του πολέμου μου στέρησε τις
+κληρονομικές μου χώρες κι' ο πατέρας μου έπαθε το ίδιο· αφήνομαι στη
+Θεία Πρόνοια, όπως ο Σουλτάνος Αχμέτ, ο αυτοκράτορας Ιβάν κι' ο
+βασιλιάς Κάρολος Εδουάρδος, στους οποίους άμποτε ο Θεός να δίνει
+χρόνια πολλά· κ' ήρθα να περάσω τα Καρναβάλια στη Βενετία.
+
+Ο πέμτος είπε:
+
+ — Κ' εγώ είμαι βασιλιάς των Πολάκων· έχασα δυο φορές το βασίλειό
+μου· αλλ' η Πρόνοια μου έδωσε άλλο κράτος, στο όποιο έκανα τόσα
+αγαθά, όσα δεν κάνανε όλοι οι βασιλιάδες των Σαρματών μαζί στις
+όχθες του Βιστούλα. Αφήνομαι κ' εγώ στη Θεία Πρόνοια· κ' ήρθα να
+περάσω τα καρναβάλια στη Βενετία.
+
+Έμενε να μιλήση ο έχτος μονάρχης.
+
+Κύριοι, είπε, δεν είμαι τόσο μέγας Αφέντης όπως εσείς· αλλ' επί
+τέλους υπήρξα βασιλιάς, όπως κάθε βασιλιάς· είμαι ο Θεόδωρος· μ'
+εκλέξανε βασιλιά της Κορσικής· με ωνομάσανε, &Μεγαλειότατον&, αλλά
+τώρα μόλις μ' ονομάζουνε &Κύριο&· έκοψα νομίσματα και δεν έχω ούτ'
+ένα δηνάριο· Είχα δυο γραμματείς της Επικρατείας, και δεν έχω έναν
+υπηρέτη· είχα καθήσει σε θρόνο κ' έμεινα πολύν καιρό, στη Λόντρα,
+φυλακή πάνω στ' άχερα· φοβούμαι πολύ, μην πάθω τα ίδια κ' εδώ, αν κ'
+ήρθα να περάσω, όπως οι Μεγαλειότητές σας, τα καρναβάλια στη
+Βενετία.
+
+Οι άλλοι πέντε βασιλιάδες ακούσανε αυτά τα λόγια μ' ευγενική
+συμπάθεια: Ο καθένας απ' αυτούς έδωκε είκοσι τσεκίνια στο βασιλιά
+Θεόδωρο, για ν' αγοράση ρούχα και πουκάμισα· ο Αγαθούλης του χάρισε
+ένα διαμάντι, πόκανε δυο χιλιάδες τσεκίνια.
+
+ — Ποιος νάναι άραγε αυτός ο άνθρωπος, λέγανε οι πέντε βασιλιάδες,
+που μπορεί να δίνη εκατό φορές περισσότερα από μας και τα δίνει;
+Μήπως ήσαστε και σεις βασιλιάς, κύριε;
+
+ — Όχι, κύριοι, και δεν το επιθυμώ καθόλου! Την ώρα, που φεύγανε από
+το τραπέζι, φτάσανε στο ίδιο ξενοδοχείο έξι γαληνότατες υψηλότητες,
+που είχανε χάσει ομοίως τα κράτη τους εξ αιτίας του πολέμου και που
+ήρθανε να περάσουνε τα καρναβάλια στη Βενετία. Αλλ' ο Αγαθούλης δεν
+τους πρόσεξε καθόλου: ήτανε ολότελα απασχολημένος να πάη νάβρη την
+αγαπημένη του Κυνεγόνδη στην Κωνσταντινούπολη.
+
+
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟ XXVII.
+
+&Ταξίδι του Αγαθούλη στην Κωσταντινούπολη.&
+
+
+
+Ο πιστός Κακαμπός είχε καταφέρει τον τούρκο πλοίαρχο, που θα
+μετέφερνε το σουλτάνο Αχμέτ στην Κωσταντινούπολη, να δεχτή στο
+καράβι τον Αγαθούλη και το Μαρτίνο. Κι' ο ένας κι' ο άλλος
+επιβιβαστήκανε, αφού πρώτα προσκυνήσανε την άθλια Μεγαλειότητά του.
+Ο Αγαθούλης, ενώ βαδίζανε προς το καράβι, έλεγε στο Μαρτίνο:
+
+ — Να, ωστόσο, έξι ξεθρονισμένοι βασιλιάδες, με τους οποίους
+δειπνήσαμε! Κ' επί πλέον μέσα σ' αυτούς τους έξι υπήρχε κ' ένας, που
+τούκανα ελεημοσύνη. Ίσως υπάρχουνε πολλοί άλλοι πρίγκιπες πιο
+κακότυχοι. Εγώ έχασα μόνο έξι πρόβατα και τώρα πετώ στην αγκαλιά της
+Κυνεγόνδης. Αγαπητέ μου Μαρτίνε, άλλη μια φορά ο Παγγλώσης είχε
+δίκιο, πως όλα είναι καλά.
+
+Το εύχομαι, είπε ο Μαρτίνος.
+
+Αλλά, επανάλαβε ο Αγαθούλης, να μια περιπέτεια πολύ ολίγο
+αληθοφανής, που μας έτυχε στη Βενετία. Δεν έχει ποτές ακουστή ή
+ειπωθή, πως έξι βασιλιάδες ξεθρονισμένοι δειπνήσανε μαζί σε μια
+ταβέρνα.
+
+Αυτό δεν είναι περισσότερο παράξενο, είπε ο Μαρτίνος, από τα
+περισσότερα πράγματα, που μας συμβήκανε. Είναι πολύ κοινό πράγμα να
+ξεθρονίζονται βασιλιάδες. Κ' εξόν από την τιμή, που λάβαμε να
+δειπνήσομε μαζί τους, είναι κάτι, που δεν αξίζει το προσέξουμε
+περισσότερο. Δεν ενδιαφέρει με ποιους συντρώγει κανείς, αρκεί να
+τρώγει καλά!
+
+Μόλις ο Αγαθούλης μπήκε στο καράβι, πήδησε στο λαιμό του παλιού του
+υπηρέτη, του φίλου του Κακαμπό.
+
+ — Ε, λοιπόν; τον ερώτησε· τι κάμνει η Κυνεγόνδη; Είναι πάντα θαύμα
+ομορφιάς; Μ' αγαπά πάντα; Πώς είναι; Της αγόρασες κανένα παλάτι στην
+Πόλη;
+
+ — Αγαπητέ μου κύριε, απάντησε ο Κακαμπός, η Κυνεγόνδη πλένει στην
+Προποντίδα τα πιάτα ενός πρίγκιπα, που δεν έχει αρκετά πιάτα. Είναι
+σκλάβα στο σπίτι ενός παλιού ηγεμόνα, που ονομάζεται Ραγκόνσκης,
+στον οποίον ο μέγας σουλτάνος δίνει τρία σκούδα την ημέρα κι' άσυλο·
+Αλλά το πιο θλιβερό, είναι, που έχασε την ομορφιά της και που έγινε
+φριχτά άσκημη.
+
+ — Αχ! ωραία ή άσκημη, είπε ο Αγαθούλης, είμαι τίμιος άνθρωπος και
+καθήκο μου είναι να την αγαπώ παντοτεινά. Αλλά πώς μπόρεσε να ξεπέση
+σ' αυτή την ελεεινή κατάσταση με τα πέντε έως έξι εκατομμύρια, που
+είχες πάρει μαζί σου;
+
+ — Καλά, είπε ο Κακαμπός· μου χρειαστήκανε να δώσω δυο στο σενόρ
+ντον Φερνάνδο ντ' Ιμπαράα, υ Φιγγουέρα, υ Μασκαρένες, υ Λαμπούρδος,
+υ Σούζα, κυβερνήτη του Βουέννος-Άυρες, για να λάβω την άδεια να
+ξαναπάρω τη δεσποινίδα Κυνεγόνδη· ένας πειρατής κατόπι μας ξεγύμνωσε
+απ' ό,τι μας έμεινε. Αυτός ο πειρατής μας έφερε στο ακρωτήριο
+Ματαπάν, στη Μήλο, στην Ικαρία, στη Σάμο, στην Πέτρα, στα
+Δαρδανέλλια, στο Μαρμαρά, στο Σκούταρι. Η Κυνεγόνδη κ' η γριά
+υπηρετούνε σ' αυτόν τον πρίγκιπα, για τον οποίον σας μίλησα, κ' εγώ
+είμαι σκλάβος του ξεθρονισμένου σουλτάνου.
+
+ — Τι τρομερά δυστυχήματα δεμένα τόνα με τάλλο σαν αλυσίδα! είπε ο
+Αγαθούλης. Μα το κάτω-κάτω μου μένουν ακόμα λίγα διαμάντια· θα
+λευτερώσω εύκολα την Κυνεγόνδη. Είναι μεγάλη συφορά, που έγινε τόσο
+άσκημη!
+
+Έπειτα, γυρίζοντας στο Μαρτίνο:
+
+ — Ποιος, νομίζετε, πως είναι πιο αξιολύπητος από το σουλτάνο Αχμέτ,
+τον αυτοκράτορα Ιβάν, το βασιλιά Κάρολο-Εδουάρδο και μένα;
+
+Δεν ξέρω, είπε ο Μαρτίνος· θάπρεπε νάμαι μέσα στις καρδιές σας για
+να το γνωρίζω.
+
+ — Αχ! είπε ο Αγαθούλης· αν ήταν εδώ ο Παγγλώσσης, θα τόξερε και θα
+μας το μάθαινε.
+
+Δεν ξέρω με ποια ζυγαριά ο Παγγλώσσης σας μπορούσε να ζυγιάζη τα
+δυστυχήματα των ανθρώπων να εχτιμά τις λύπες τους. Ό,τι πιστεύω
+είναι, πως υπάρχουν εκατομμύρια άνθρωποι πάνω στη γη πιο αξιολύπητοι
+από το βασιλιά Εδουάρδο, τον αυτοκράτορα Ιβάν και το σουλτάνο Αχμέτ.
+
+ — Αυτό είναι πολύ πιθανό, είπε ο Αγαθούλης.
+
+Σε λίγες μέρες φτάσανε στο Βόσπορο. Ο Αγαθούλης πρώτα-πρώτα ξαγόρασε
+τον Κακαμπό πολύ ακριβά· και, δίχως να χάνη καιρό, ρίχτηκε σε μια
+γαλέρα με τους συντρόφους του, για να πάη στις αχτές της Προποντίδας
+να ζητήση την Κυνεγόνδη, όσο άσκημη κι' αν ήτανε.
+
+Υπήρχανε μέσα στους κατάδικους, που τραβούσανε κουπί, δυο, που
+τραβούσανε πολύ κακά και στους οποίους ο λεβαντίνος πλοίαρχος έδινε
+από καιρό σε καιρό μερικές χτυπιές μ' ένα βούνευρο στις γυμνές τους
+πλάτες. Ο Αγαθούλης μ' ένα πολύ φυσικό κίνημα τους κοιτούσε
+προσεχτικά και τους πλησίασε με σπλάχνος. Μερικά χαραχτηριστικά του
+μεταμορφωμένου προσώπου των του φανήκανε, πως μοιάζουνε λιγάκι με
+του Παγγλώσση και του δυστυχισμένου Ιησουίτη, αυτού του βαρώνου, του
+αδερφού της Κυνεγόνδης. Αυτή η σκέψη τον συγκίνησε και τον λύπησε.
+Τους παρατήρησε ακόμα πιο προσεχτικώτερα.
+
+ — Αληθινά, είπε στον Κακαμπό, αν δεν είχα ιδεί με τα μάτια μου να
+κρεμάνε το δόχτορα Παγγλώσση κι' αν δεν είχα τη δυστυχία να σκοτώσω
+το βαρώνο, θα πίστευα, πως είναι αυτοί, που τραβούνε κουπί μέσα σ'
+αυτή τη γαλέρα.
+
+Μόλις ακούσανε τα ονόματα Παγγλώσσης και βαρώνος, οι δυο κατάδικοι
+βγάλανε μεγάλο ξεφωνητό, σταματήσανε πάνω στον μπάγκο τους,
+αφήνοντας τα κουπιά τους να πέσουνε.
+
+Ο λεβαντίνος πλοίαρχος έτρεξε καταπάνω τους και οι χτυπιές του
+βούνευρου πέφτανε βροχή.
+
+ — Στάσου! στάσου! άρχοντα, φώναξε ο Αγαθούλης, θα σας δώσω όσα
+χρήματα θέλετε.
+
+ — Πώς! είναι ο Αγαθούλης, έλεγε ο ένας από τους κατάδικους.
+
+ — Πώς! είναι ο Αγαθούλης, έλεγε ο άλλος.
+
+ — Είναι όνειρο; έλεγε ο Αγαθούλης· είμαι ξύπνιος; είμαι μέσα σ'
+αυτή τη γαλέρα; Αυτός είναι ο κύριος βαρώνος, που τον σκότωσα; Αυτός
+είναι ο διδάσκαλος Παγγλώσσης, που τον είδα να τον κρεμάνε;
+
+ — Είμαστε μεις, είμαστε μεις! απαντούσαν εκείνοι
+
+ — Πώς! αυτός είναι ο μέγας φιλόσοφος; έλεγε ο Μαρτίνος.
+
+ — Ε! κύριε λεβαντίνε πλοίαρχε, πόσα θέλετε για την αγορά του κυρίου
+Τούντερ-τεν-τρονκ, ενός από τους πρώτους βαρώνους της αυτοκρατορίας,
+και του κυρίου Παγγλώσση, του βαθύτερου μεταφυσικού της Γερμανίας;
+
+ — Σκύλλε χριστιανέ, απάντησε ο λεβαντίνος πλοίαρχος, αφού αυτοί οι
+δυο σκυλλοχριστιανοί κατάδικοι είναι βαρώνοι και μεταφυσικοί, κι'
+αυτά θάναι μεγάλα αξιώματα στον τόπο τους, θα μου δώσης πενήντα
+χιλιάδες τσεκίνια.
+
+Θα τα λάβετε, κύριε· οδηγήστε με σαν αστραπή στην Κώσταντινούπολη
+και θα πληρωθήτε αμέσως. Αλλ' όχι, οδηγήστε με στη δεσποινίδα
+Κυνεγόνδη.
+
+Ο λεβαντίνος πλοίαρχος με την πρώτη προσφορά του Αγαθούλη είχε
+γυρίσει την πλώρη προς την Πόλη και το καΐκι έτρεχε με τα κουπιά
+γρηγορώτερα απ' όσο ένα πουλί σκίζει τους αέρες.
+
+Ο Αγαθούλης φίλησε εκατό φορές τον Παγγλώσση και το βαρώνο.
+
+Και πώς συνέβη να μη σας έχω σκοτώσει, κύριε βαρώνε; και σεις,
+αγαπητέ μου Παγγλώσση, πώς βρίσκεστε στη ζωή, αφού σας κρεμάσανε;
+
+ — Και γιατί κ' οι δυο είστε καταδικασμένοι σε καταναγκαστικά έργα
+στην Τουρκία;
+
+ — Είναι αλήθεια, πως η αγαπημένη μου αδερφή βρίσκεται σ' αυτόν τον
+τόπο; ρωτούσε ο βαρώνος.
+
+ — Ναι, απαντούσε ο Κακαμπός.
+
+ — Ξαναβλέπω λοιπόν τον αγαπητό μου Αγαθούλη, έλεγε ο Παγγλώσσης.
+
+Ο Αγαθούλης τους παρουσίασε το Μαρτίνο και τον Κακαμπό. Φιληθήκανε
+όλοι τους. Μιλούσανε όλοι μαζί. Η γαλέρα πετούσε· σε λίγο ήσαν μέσα
+στο λιμάνι. Φώναξαν έναν Εβραίο, στον οποίον ο Αγαθούλης πούλησε για
+πενήντα χιλιάδες τσεκίνια ένα διαμάντι, που κόστιζε εκατό χιλιάδες.
+Ο Εβραίος ωρκιζότανε στ' όνομα του Αβραάμ, πως δε μπορούσε να δώση
+περισσότερα. Πλήρωσε αμέσως τη ξαγορά του βαρώνου και του Παγγλώσση.
+Ο τελευταίος έπεσε στα πόδια του ευεργέτη του και τάβρεξε με δάκρυα.
+Ο βαρώνος τον ευχαρίστησε με μια κλίση της κεφαλής και υποσχέθηκε να
+επιστρέψη αυτά τα χρήματα σε πρώτη ευκαιρία.
+
+ — Αλλ' είναι δυνατό η αδερφή μου να βρίσκεται στην Τουρκία;
+
+ — Τίποτε δεν είναι δυνατώτερο απ' αυτό, απάντησε ο Κακαμπός, αφού
+πλένει τα πιάτα ενός πρίγκιπα της Τρανσυλβανίας.
+
+Φωνάξανε αμέσως άλλους δυο Εβραίους· ο Αγαθούλης, πούλησε κι' άλλα
+διαμάντια· και φύγανε όλοι τους με μιαν άλλη γαλέρα για να πάνε να
+βρούνε την Κυνεγόνδη.
+
+
+
+ΚΕΦΑΛΑΙΟ XXVIII
+
+&Τι συνέβη στον Αγαθούλη, στην Κυνεγόνδη, στον Παγγλώσση, στο
+Μαρτίνο κ.τ.λ.&
+
+
+
+ — Συγγνώμην άλλη μια φορά. είπε ο Αγαθούλης στον βαρώνο,
+αιδεσιμώτατε πάτερ, που σας έδωκα μια σπαθιά πέρα ως πέρα.
+
+ — Ας μη ξαναμιλήσουμε γι' αυτό, απάντησε ο βαρώνος· ομολογώ, πως
+υπήρξα λιγάκι ζωηρός· αλλ' αφού θέλετε να μάθετε ποια τύχη μ' έρριξε
+σε καταναγκαστικά έργα, θα σας πω, πως αφού με γιάτρεψε από τις
+πληγές μου ο αδερφός φαρμακοποιός του κολλεγίου, ένα σώμα Ισπανικό
+μας επετέθηκε και μ' αιχμαλώτησε. Με βάλανε φυλακή στο Βουένος
+Άυρες, λίγο καιρό μετά που η αδερφή μου είχε αναχωρήσει. Ζήτησα να
+με πάνε στη Ρώμη, στον αδερφό στρατηγό. Εκεί με διωρίσανε στην
+Κωσταντινούπολη παπά του πρεσβευτή της Γαλλίας. Δεν είχα οχτώ μέρες,
+που ανάλαβα τα καθήκοντά μου, όταν συνάντησα κάποιο βράδυ ένα νεαρό
+τσογλάνι, πολύ ωραία φκιασμένο. Έκαμνε ζέστη: το παιδί θέλησε να
+κάνη μπάνιο· δεν έχασα την ευκαιρία να κάνω κ' εγώ ένα μπάνιο. Δεν
+ήξερα, πως θάτανε θανάσιμο έγκλημα για ένα χριστιανό να βρεθή
+ολόγυμνος μ' ένα νεαρό μουλσουμάνο. Ένας καδής διάταξε να μου δώσουν
+εκατό ξυλιές στις πατούσες των ποδιών και με καταδίκασε σε
+καταναγκαστικά έργα. Δεν πιστεύω νάχη γίνη ως τώρα φριχτότερη
+αδικία. Αλλά θάθελα να ξέρω, γιατί η αδερφή μου βρίσκεται στην
+κουζίνα ενός Τρανσυλβανού ηγεμόνα, πόχει καταφύγει στην Τουρκία.
+
+ — Αλλά σας, αγαπητέ μου Παγγλώσση, πώς συνέβη να σας ξαναϊδώ; είπε
+ο Αγαθούλης.
+
+ — Αληθινά, είπε ο Παγγλώσσης, με είδατε κρεμασμένο· φυσικά ώφειλα
+να καώ ζωντανός· αλλά θυμάστε, πως είχε πιάσει καταιγίδα, τη στιγμή,
+που πηγαίνανε να με ψήσουν· η καταιγίδα ήτανε τόσο σφοδρή, που
+απελπιστήκανε, πως θ' ανάβανε τη φωτιά· με κρεμάσανε λοιπόν γιατί
+δεν μπορέσανε να κάνουνε τίποτε καλύτερο· ένας χειρούργος αγόρασε το
+σώμα μου, το πήγε σπίτι του για να του κάνει ανατομία. Μούκαμε στην
+αρχή μια σταυροειδή τομή από τον αφαλό έως τον ώμο. Αλλά κανείς δεν
+μπορεί νάχει κρεμαστή τόσο κακά, όσο εγώ. Ο εκτελεστής των υψηλών
+έργων της Ιεράς Εξέτασης, που ήτανε υποδιάκονος, έκαιε τους
+ανθρώπους, να πούμε την αλήθεια, θαυμάσια, αλλά δεν ήτανε
+συνειθισμένος να τους κρεμά: το σκοινί ήτανε βρεμένο, δε λύγιζε και
+δέθηκε άσκημα· τέλος ανάπνεα ακόμα. Αυτή η τομή μ' έκανε να βγάλω
+μια τρομερή φωνή, που ο χειρούργος μου έπεσε τ' ανάσκελα· και
+νομίζοντας, πως έσκιζε το διάβολο, έφυγε πεθαμένος του φόβου και
+μάλιστα, καθώς έτρεχε, γκρεμίστηκε από τη σκάλα. Η γυναίκα του,
+απόνα πλαγινό δωμάτιο, έτρεξε, σαν άκουσε το θόρυβο: με είδε
+ξαπλωμένο στο τραπέζι με τη σταυροειδή τομή μου· τρόμαξε περισσότερο
+από τον άνδρα της, τούδωσε γρήγορα κ' έπεσε πάνω του στη σκάλα. Όταν
+συνήρθανε λιγάκι, άκουσα τη γυναίκα του χειρούργου να λέη στον άντρα
+της:
+
+ — Γιατί, καλέ μου, σου κατέβηκε να κάνης ανατομία σ' έναν αιρετικό;
+δεν ξέρεις, πως ο διάβολος κατοικεί πάντα μέσα στο σώμα αυτών των
+ανθρώπων; Πάω γρήγορα να φωνάξω έναν παπά να τον ξορκίση. Μ' έπιασε
+τρεμούλα, σαν άκουσα αυτήν την απόφαση κ' έμασα τις λίγες δυνάμεις,
+που μ ' απόμειναν, για να φωνάξω:
+
+ — Λυπηθήτε με!
+
+Τέλος ένας Πορτογάλλος μπαρμπέρης έδειξε κουράγιο: ξανάραψε το δέρμα
+μου· ακόμα κ' η γυναίκα του με φρόντισε· σηκώθηκα στο πόδι μέσα σε
+δεκαπέντε μέρες. Ο μπαρμπέρης μου βρήκε δουλιά· κ' έγινα λακές ενός
+Μαλτέζου ιππότη, που πήγαινε στη Βενετία· αλλ' επειδή ο κύριός μου
+δεν είχε να με πληρώση, μπήκα στην υπηρεσία ενός Βενετσάνου εμπόρου
+και τον ακολούθησα στην Κωσταντινούπολη.
+
+Μια μέρα μου κατέβηκε να μπω σ' ένα τζαμί· ήτανε μέσα μονάχα ένας
+γέρος Ιμάμης και μια νέα θρήσκα, πολύ νόστιμη, που προσευχότανε· το
+στήθος της ήτανε όλο ξεσκέπαστο: είχε ανάμεσα στα δυο βυζιά της ένα
+ωραίο μπουκέττο από λαλέδες, τριαντάφυλλα, ανεμώνες, βατράχια,
+ζουμπούλια, ηράνθεμα.
+
+Ξαφνικά της πέφτει το μπουκέττο· το σήκωσα και το ξανάβαλα στη θέση
+του με πολλή προθυμία και σεβασμό. Άργησα όμως τόσο πολύ σ' αυτή τη
+δουλιά, που ο Ιμάμης θύμωσε και βλέποντας, πως είμαι χριστιανός,
+φώναξε βοήθεια. Με πήγανε στον κατή, ο οποίος έβαλε να μου δώσουν
+εκατό ξυλιές μ' ένα πέταυρο στις πατούσες των ποδιών, και μ' έστειλε
+στα καταναγκαστικά έργα. Μ' αλυσσοδέσανε ακριβώς στην ίδια γαλέρα
+και στον ίδιο μπάγκο με τον κύριο βαρώνο. Ήτανε μαζί μας τέσσερις
+νέοι από τη Μασσαλία, πέντε ναπολιτάνοι παπάδες, και δυο καλογέροι
+από την Κέρκυρα, που μας είπανε, πως παρόμοια επεισόδια συμβαίνουνε
+κάθε μέρα. Ο κύριος βαρώνος υποστήριζε, πως αδικήθηκε πολύ
+περισσότερο από μένα· εγώ υποστήριζα, πως ήτανε λιγώτερο κακό να
+ξαναβάλη κανείς ένα μπουκέττο στο στήθος μιας γυναίκας, παρά να
+βρεθή ολόγυμνος μ' ένα τσογλάνι. Συζητούσαμε ακατάπαυτα και τρώγαμε
+είκοσι χτυπιές με βούνευρο την ημέρα, όταν &η αιτιώδης αλληλουχία&
+των γεγονότων του κόσμου τούτου σας έφερε στη γαλέρα μας, όπου μας
+ξαγοράσατε.
+
+Καλά λοιπόν, αγαπητέ μου Παγγλώσση, του ο Αγαθούλης, όταν σας
+κρεμάσανε, σας σκίζανε, σας τσακίζανε στο ξύλο και τραβούσατε κουπί
+στις γαλέρες, σκεφτόσαστε πάντα, πως όλα είνε άριστα σ' αυτό τον
+κόσμο;
+
+Έχω πάντα την πρώτη μου γνώμη, απάντησε ο Παγγλώσσης· γιατί επί
+τέλους είμαι φιλόσοφος· δεν ταιριάζει ν' αναιρώ τα λόγια μου. Ο
+Λάιμπνιτς δε μπορεί νάχει λάθος, κ' εξ άλλου &η προϋπάρχουσα
+Αρμονία& είναι τ' ωραιότερο πράγμα του κόσμου, όσο και το &πλήρες κ'
+η αιθέρια ύλη&.
+
+
+
+XXIX ΚΕΦΑΛΑΙΟ
+
+&Πώς ο Αγαθούλης ξανάβρε την Κυνεγόνδη και τη γριά&
+
+
+
+Ενώ ο Αγαθούλης, ο βαρώνος, ο Παγγλώσσης, ο Μαρτίνος κι' ο Κακαμπός
+διηγόντανε τις περιπέτειές τους, και συζητούσανε για τα γεγονότα τα
+τυχαία ή μη τυχαία του κόσμου τούτου και για τις αιτίες και τ'
+αποτελέσματα, για το ηθικό κακό και το φυσικό κακό, για την
+ελευθερία και την αναγκαιότητα, για τις παρηγοριές, που μπορεί νάχη
+κανείς, όταν βρίσκεται στα κάτεργα στην Τουρκία, πλησιάσανε τις
+αχτές της Προποντίδας, στο σπίτι του Τρανσυλβανού πρίγκιπα. Τα πρώτα
+πράγματα, που είδαν, ήτανε η γριά κ' η Κυνεγόνδη, που απλώνανε
+πετσέτες στα σκοινιά να στεγνώσουνε.
+
+Ο βαρώνος κιτρίνισε, σαν τις είδε. Ο τρυφερός ερωτευμένος Αγαθούλης,
+σαν είδε την ωραία του Κυνεγόνδη μαυρισμένη, με τα μάτια
+βαθουλωμένα, το στήθος πεσμένο, τα μάγουλα ζαρωμένα, τα χέρια
+κόκκινα και ροζωμένα, πισωδρόμησε τρία βήματα, όλος φρίκη, και
+προχώρησε κατόπι με καλωσύνη. Εκείνη φίλησε τον Αγαθούλη και τον
+αδερφό της: οι δυο τους τη γριά: ο Αγαθούλης τις ξαγόρασε και τις
+δυο.
+
+Υπήρχε ένα μικρό χτήμα κει κοντά· η γριά πρότεινε στον Αγαθούλη να
+εγκατασταθούν εκεί, περιμένοντας ώσπου όλοι τους να βρούνε καλύτερη
+τύχη. Η Κυνεγόνδη δεν ήξερε, πως είχε ασκημήνει, γιατί κανείς δεν
+της τόχε πει: θύμισε στον Αγαθούλη τις υποσχέσεις του μ' ένα τόνο
+τόσο απόλυτο, που ο καλός Αγαθούλης δεν τόλμησε ν' αρνηθή. Δήλωσε
+λοιπόν στο βαρώνο, πως θα παντρευότανε την αδερφή του.
+
+ — Δε θ' ανεχτώ ποτές, απάντησε ο βαρώνος, τέτοια ταπείνωση από
+μέρος της και τέτοια αυθάδεια από μέρος σας· αυτήν την ατιμία δε θα
+την ανεχτώ ποτέ! γιατί τα παιδιά της αδερφής μου δε θα μπορέσουνε να
+μπουν στο εκκλησιαστικό στάδιο της Γερμανίας. Όχι! η αδερφή μου θα
+παντρευτή μοναχά ένα βαρώνο της αυτοκρατορίας.
+
+Η Κυνεγόνδη ρίχτηκε στα πόδια του και τα έβρεξε με δάκρυα· εκείνος
+ήτανε ανένδοτος.
+
+ — Θεοπάλαβε, του φώναξε ο Αγαθούλης, σε γλύτωσα από τα κάτεργα,
+πλήρωσα την ξαγορά σου, πλήρωσα την ξαγορά της αδερφής σου, που
+έπλυνε πιάτα, που είναι άσκημη κ' έχω την καλωσύνη να την κάνω
+γυναίκα μου κ' έχεις την απαίτηση ακόμα ν' αρνιέσαι. Θα σε
+ξανασκοτώσω, αν υπακούσω στην οργή μου.
+
+Μπορείς να με σκοτώσης άλλη μια φορά, αλλά δε θα παντρευτής την
+αδερφή μου, ενόσω εγώ ζω!
+
+
+
+&Συμπέρασμα&
+
+
+
+Ο Αγαθούλης, στο βάθος της καρδιάς του, δεν είχε καμιάν επιθυμία να
+παντρευτή την Κυνεγόνδη· αλλ' η έσχατη αναίδεια του βαρώνου τον
+έκανε ν' αποφασίση το γάμο, και η Κυνεγόνδη τον επίεζε τόσο πολύ,
+που δε μπόρεσε ν' αναιρέση το λόγο του. Συβουλεύτηκε τον Παγγλώσση,
+το Μαρτίνο, και τον πιστό Κακαμπό. Ο Παγγλώσσης εσύνταξε ένα ωραίο
+υπόμνημα, με το οποίο απόδειχνε, πως ο βαρώνος δεν είχε κανένα
+δικαίωμα πάνω στην αδερφή του και πως εκείνη μπορούσε, σύμφωνα με
+τους νόμους της αυτοκρατορίας, να παντρευτή τον Αγαθούλη εξ
+αριστεράς χειρός. Ο Μαρτίνος γνωμοδότησε να ρίξουνε το βαρώνο στη
+θάλασσα. Ο Κακαμπός πρότεινε να τον παραδώσουνε στο λεβαντίνο
+πλοίαρχο να τον ξαναβάλουνε στα καταναγκαστικά έργα, και μετά να τον
+στείλουνε στον πατέρα στρατηγό στη Ρώμη με το πρώτο καΐκι. Η γνώμη
+του θεωρήθηκε πολύ καλή· η γριά την ενέκρινε· δεν είπανε τίποτε της
+αδερφής του· με λίγα χρήματα το σχέδιο εκτελέσθηκε κ' είχανε την
+ευχαρίστηση, που πιάσαν έναν ιησουίτη και τιμωρήσανε την αλαζονεία
+ενός Γερμανού βαρώνου.
+
+Ήτανε πολύ φυσικό να φανταστή κανείς, πως ο Αγαθούλης ύστερ' από
+τόσες συμφορές, παντρεμένος με την αγαπημένη του και ζώντας με το
+φιλόσοφο Παγγλώσση, το φιλόσοφο Μαρτίνο, το συνετό Κακαμπό και τη
+γριά, έχοντας εξ άλλου φερμένα τόσα πολλά διαμάντια από την πατρίδα
+των παλαιών Ινκάς, θα περνούσε την πιο ευχάριστη ζωή στον κόσμο.
+Αλλά τον είχανε τόσο κατακλέψει οι Εβραίοι ώστε δεν τούμενε τίποτες
+άλλο από το μικρό του χτήμα· η γυναίκα του ασκημαίνοντας μέρα με την
+ημέρα περισσότερο γινότανε πεισματιάρα κι' ανυπόφορη· η γριά ήτανε
+αρρωστιάρα κι' ακόμα πιο μουρμούρα από τη Κυνεγόνδη. Ο Κακαμπός, που
+δούλευε στο περιβόλι και πήγαινε να πουλή λαχανικά στην
+Κωσταντινούπολη, ήτανε κατασκοτωμένος από τη δουλιά και καταριότανε
+τη μοίρα του. Ο Παγγλώσσης ήτανε απελπισμένος, που δεν έλαμπε σε
+κανένα πανεπιστήμιο της Γερμανίας. Όσο για το Μαρτίνο, ήτανε σταθερά
+πεπεισμένος, πως παντού είναι κανείς εξίσου κακά: και δεχότανε τα
+πράγματα υπομονετικά! Ο Αγαθούλης ο Παγγλώσσης κι' ο Μαρτίνος
+συζητούσανε κάποτε μεταφυσική και ηθική. Βλέπανε συχνά να περνούνε
+κάτου από τα παράθυρα της έπαυλης καΐκια φορτωμένα εφέντηδες,
+πασάδες, κατήδες, που τους έστελνε ο σουλτάνος εξορία στη Λήμνο, στη
+Μυτιλήνη στην Ερζερούμ· βλέπανε να έρχονται άλλοι κατήδες, άλλοι
+πασάδες, άλλοι εφέντηδες, που αντικαθιστούσανε τους εξωρισμένους και
+που τους εξορίζανε κι' αυτούς με τη σειρά τους· βλέπανε κεφάλια
+καθαρισμένα από τα αίματα, παραγεμισμένα με άχερα, που τα πηγαίνανε
+να τα παρουσιάσουνε στην Υψηλή Πύλη. Αυτά τα θεάματα διπλασιάσανε
+τις συζητήσεις κι' όσον δε συζητούσανε, η ανία ήτανε τόσο
+υπερβολική, που η γριά τόλμησε μια μέρα να τους πη:
+
+ — Θάθελα να ξέρω τι ναι χειρότερο: νάχεις βιαστή εκατό φορές από
+νέγρους πειρατές, να σούχουν κόψει τόνα κωλομέρι, νάχης ξυλοκοπηθή
+από τους Βουλγάρους, νάχης μαστιγωθή και κρεμαστή σ' ένα άουτο-
+νταφέ, νάχης σκιστή με το μαχαίρι, νάχης τραβήξη κουπί σε γαλέρα,
+νάχης όλες τις δυστυχίες, που έχουμε μεις περάσει, ή να μένης δω,
+χωρίς να κάμνης τίποτα;
+
+ — Είναι σπουδαίο το θέμα, απάντησε ο Αγαθούλης· αυτά τα λόγια
+προκαλέσανε νέες σκέψεις, κι' ο Μαρτίνος έβγαλε το συμπέρασμα, πως ο
+άνθρωπος έχει γεννηθή για να ζη μέσα σε σπασμούς ανησυχίας ή μέσα
+στο λήθαργο τη πλήξης. Ο Αγαθούλης δε συμφωνούσε· αλλά και δεν
+βεβαίωνε τίποτα. Ο Παγγλώσσης ομολογούσε, πως είχε πάντα φριχτά
+υποφέρει· αλλ' αφού υποστήριξε μια φορά, πως όλα ήτανε θαυμάσια, το
+υποστήριζε πάντα, αν και δεν το πίστευε καθόλου.
+
+Ένα γεγονός επιβεβαίωσε τελειωτικά τα αποτρόπαια αξιώματα του
+Μαρτίνου κ' έκανε τον Αγαθούλη ν' αμφιβάλη περισσότερο από κάθε φορά
+και τον Παγγλώσση να τα χάση. Είδανε μια μέρα να ζυγώνουνε στο χτήμα
+τους η Πακέττα κι' ο αδερφός Γαρουφάλης σε κατάσταση έσχατης
+δυστυχίας. Είχανε φάγει πολύ γρήγορα τις τρεις χιλιάδες πιάστρα,
+χωρίσανε, τα ξαναφκιάσανε, ξαναμαλλώσανε, τους βάλανε στη φυλακή, το
+σκάσανε, και τέλος ο αδερφός Γαρουφάλης τούρκεψε! Η Πακέττα
+ξακολουθούσε παντού το επάγγελμά της και δεν κέρδιζε τίποτα.
+
+Τόχα προβλέψει, είπε ο Μαρτίνος στον Αγαθούλης, πώς το ρεγάλο σου
+γρήγορα θα τρωγότανε και θα τους έκαμνε πιο δυστυχείς. Έχετε φάγει
+εκατομμύρια πιάστρα σεις κι' ο Κακαμπός, και δεν είστε πιο ευτυχής
+από την Πακέττα και τον αδερφό Γαρουφάλη.
+
+Αχ! Αχ! είπε ο Παγγλώσσης στην Πακέττα, ο ουρανός λοιπόν σας στέλνει
+σε μας. Δυστυχισμένο μου παιδί! ξέρετε, πως μου κοστίσατε την άκρη
+της μύτης, έν' αυτί κ' ένα μάτι; Πώς γενήκατε! Ε! τι ναι αυτός ο
+κόσμος.
+
+Αυτή η νέα περιπέτεια τους έκανε να φιλοσοφήσουνε περισσότερο από
+κάθε άλλη φορά.
+
+Υπήρχε κει γύρω ένας δερβίσης περίφημος, που θεωριότανε ο καλύτερος
+φιλόσοφος της Τουρκίας· πήγανε να τον συμβουλευτούνε· ο Παγγλώσσης
+έλαβε το λόγο κ' είπε:
+
+ — Διδάσκαλε, ερχόμαστε να σας παρακαλέσουμε να μας πήτε για ποιο
+λόγο πλάστηκε αυτό το αλλόκοτο ζώο ο άνθρωπος.
+
+ — Τι σ' ενδιαφέρει; του είπε ο δερβίσης· αυτό δεν είναι δική σου
+δουλιά!
+
+ — Αλλά, σεβασμιώτατε πάτερ, υπάρχουνε τόσα κακά πάνου στη γη.
+
+ — Τι σημαίνει, αν υπάρχουνε κακά ή καλά;
+
+ — Τι πρέπει λοιπόν να κάνω;
+
+ — Να μουλλώνης! είπε ο δερβίσης.
+
+ — Θα κολακευόμουνα πολύ, αν θέλατε να συζητήσω μαζί σας ολίγο για
+τις αιτίες και τ' αποτελέσματα, για τον άριστο των κόσμων, για την
+πηγή του κακού, για τη φύση της ψυχής και για την προϋπάρχουσα
+αρμονία.
+
+Ο δερβίσης μόλις τάκουσε αυτά τους έκλεισε την πόρτα κατάμουτρα.
+
+Ενώ γινότανε αυτή η συνομιλία, διαδόθηκε η είδηση, πως μόλις προ
+ολίγου είχανε στραγγαλίσει στην Πόλη δυο βεζύρηδες, και το μουφτή
+και πως είχανε παλουκώσει πολλούς φίλους των. Αύτη η καταστροφή
+έκανε μεγάλο θόρυβο για κάμποσες ώρες. Ο Παγγλώσσης, ο Αγαθούλης κι'
+ο Μαρτίνος, επιστρέφοντας στο μικρό τους χτήμα, απαντήσανε έναν
+αγαθό γέροντα, που δροσιζότανε στην πόρτα του κάτου από πυκνές
+πορτοκαλιές. Ο Παγγλώσσης, που ήτανε τόσο περίεργος, όσο και
+λογικευτής, τον ρώτησε, πώς λεγότανε ο μουφτής που στραγγαλίσανε.
+
+ — Δεν ξέρω τίποτα, απάντησε ο αγαθός άνθρωπος και δεν έμαθα ποτές
+τόνομα κανενός μουφτή και κανενός βεζύρη. Αγνοώ ολότελα το πράμα,
+για το οποίο μου μιλάτε· είμαι της γνώμης, πως γενικά όσοι
+ανακατεύονται στα πολιτικά χάνονται καμιά φορά άθλια και πως το
+αξίζουν. Αλλά δε ρωτώ ποτές να μάθω τι κάνουνε στην Κωσταντινούπολη.
+Αρκιέμαι να στέλνω εκεί να πουλώ τους καρπούς του περιβολιού μου.
+
+Αφού είπε αυτά τα λόγια, κάλεσε τους ξένους να μπούνε στο σπίτι: οι
+δυο του κόρες και τα δυο του αγόρια τους προσφέρανε πολλών ειδών
+σερμπέτια, που τα κάνανε οι ίδιοι, καϊμάκι με ζαχαρωμένα κομματάκια
+κίτρο, πορτοκάλλια, λεμόνια, γλυκολέιμονα, ανανάδες, φυστίκια, καφέ
+της Μέκκας, που δεν ήτανε καθόλου ανακατεμένος με καφέ της Βαταβίας
+και των νησιών. Μετά οι δυο κόρες αυτού του καλού μουσουλμάνου
+βάλανε μυρωδιές στα γένια του Αγαθούλη, του Παγγλώσση και του
+Μαρτίνου.
+
+Θάχετε, είπε ο Αγαθούλης στον Τούρκο, κανένα μεγάλο και λαμπρό
+χτήμα.
+
+Έχω μονάχα είκοσι στρέμματα, απάντησε ο Τούρκος τα καλλιεργώ με τα
+παιδιά μου· η δουλειά διώχνει από μας τρία μεγάλα κακά: την ανία,
+την αμαρτία και τη φτώχεια.
+
+Ο Αγαθούλης γυρίζοντας στο χτήμα του έκανε βαθυούς συλλογισμούς
+απάνου στα λόγια του Τούρκου. Είπε στον Παγγλώσση και στο Μαρτίνο!
+
+ — Αυτός ο αγαθός γέρος μου φαίνεται, πως δημιούργησε μια τύχη πολύ
+προτιμότερη από των έξι βασιλιάδων, με τους οποίους λάβαμε τη τιμή
+να δειπνήσουμε.
+
+ — Τα μεγαλεία, είπε ο Παγγλώσσης, είναι πολύ επικίνδυνα, σύμφωνα με
+τις γνώμες όλων των φιλοσόφων. Γιατί, επί τέλους, ο Εγλών, βασιλιάς
+των Μωαβιτών, δολοφονήθηκε από τον Αώδ· ο Αβεσαλώμ κρεμάστηκε από τα
+μαλλιά του και τρυπήθηκε με τρεις κονταριές· ο βασιλιάς Ναβάβ, γυιός
+του Ιεροβοάμ, σκοτώθηκε από το Βαασά· ο βασιλιάς Ελά από το Ζαμβρί·
+ο Οχοσίας από τον Ιεχού· η Αθάλεια από τον Ιοϊάδα· οι βασιλιάδες
+Ιωακείμ, Ιεχωνίας, Σεδεκίας, γενήκανε σκλάβοι. Ξέρετε τι τέλος
+λάβανε ο Κροίσος, ο Αστυάγης, ο Δαρείος, ο Διονύσιος των Συρακουσών,
+ο Πύρρος, ο Περσέας, ο Αννίβας, ο Ιουγούρθας, ο Αριόβιστος, ο
+Καίσαρας, ο Πομπήιος, ο Νέρωνας, ο Όθωνας, ο Βιτέλλιος, ο Δομιτανός,
+ο Ριχάρδος II της Αγγλίας, ο Εδουάρδος II, ο Ερρίκος VI, ο Ριχάρδος
+III, η Μαρία Στούαρτ, ο Κάρολος I, οι τρεις Ερρίκοι της Γαλλίας, ο
+αυτοκράτορας Ερρίκος IV; Ξέρετε....
+
+ — Ξέρω επίσης, είπε ο Αγαθούλης, πως πρέπει να καλλιεργούμε το
+περιβόλι μας.
+
+ — Έχετε δίκιο, είπε ο Παγγλώσσης· γιατί όταν ο άνθρωπος εβάλθηκε
+στον κήπο της Εδέμ, εβάλθηκε για να τον καλλιεργή: κι' αυτό
+αποδείχνει, πως ο άνθρωπος δεν είναι καμωμένος για την ανάπαυση.
+
+ — Ας δουλεύουμε, χωρίς να συζητούμε, είπε ο Μαρτίνος· είναι ο μόνος
+τρόπος να κάνουμε τη ζωή υποφερτή.
+
+Όλη η μικρή συντροφιά δέχτηκε αυτό το σχέδιο, κι' ο καθένας αρχίνησε
+να εξασκή τα ταλέντα του. Η Κυνογόνδη αληθινά πολύ άσκημη, μα γίνηκε
+μια έξοχη ζαχαροπλάστισα. Η Πακέττα κεντούσε κι' η γριά φρόντιζε για
+τ' ασπρόρρουχα. Ως κι' αυτός ο αδερφός Γαρουφάλης δούλευε. Γίνηκε
+καλός μαραγκός και μάλιστα τίμιος άνθρωπος, κι' ο Παγγλώσης έλεγε
+καμμιά φορά στον Αγαθούλη:
+
+ — Όλα τα γεγονότα είναι αλληλένδετα στον καλύτερον από τους
+κόσμους· γιατί το κάτου-κάτου αν δεν σας διώχνανε από έναν ωραίο
+πύργο με δυνατές κλωτσιές στον πισινό για τον έρωτα της
+δεσποινίδας Κυνεγόνδης, αν δεν περνούσατε από την ιερά εξέταση, αν
+δεν είχατε διατρέξει την Αμερική με τα πόδια, αν δεν είχατε δώσει
+μια γερή σπαθιά στο βαρώνο, αν δεν είχατε χάσει όλα σας τα πρόβατα
+της ευλογημένης χώρας του Ελδοράδο, δε θα τρώγατε εδώ κίτρα γλυκό
+και φυστίκια.
+
+ — Καλά τα λες, αποκρίθηκε ο Αγαθούλης, αλλά πρέπει να δουλεύουμε το
+περιβόλι μας.
+
+
+
+ΤΕΛΟΣ ΤΟΥ ΑΓΑΘΟΥΛΗ
+
+
+1) Φραγκισκανό καλόγερο.
+
+2) Τα χρήματά μου.
+
+3) 1/2 λεφτό.
+
+4) Κριτικός της εποχής, εχθρός του Βολταίρου.
+
+5) Θεατίνοι· τάγμα καλογερικό.
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Candide, by Voltaire
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK CANDIDE ***
+
+***** This file should be named 35280-0.txt or 35280-0.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        http://www.gutenberg.org/3/5/2/8/35280/
+
+Produced by Sophia Canoni
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+http://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, are critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at http://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+http://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at http://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit http://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including checks, online payments and credit card donations.
+To donate, please visit: http://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     http://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
diff --git a/old/20110214-35280-0.zip b/old/20110214-35280-0.zip
new file mode 100644
index 0000000..be24eac
--- /dev/null
+++ b/old/20110214-35280-0.zip